он

繼承自原始突厥語 *ūn (“麵粉”)。
與哈薩克語 ұн (ūn，“麵粉”)、吉爾吉斯語 ун (un，“麵粉”)、烏茲別克語 un (“麵粉”)、哈卡斯語 ун (un，“麵粉”)、土耳其語 un (“麵粉”)等同源。

Арыш оно

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

我在市集上買了兩袋麵粉。

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

將五顆雞蛋打入碗中，加入麵粉攪拌。

Tabaqqa biš yomortqa hïtïğïð, ondo qušïp bolğağïð.


тут

來自原始突厥語 *tōt (“鏽”)。
與哈薩克語 тот (tot)、南阿爾泰語 тат (tat)、吉爾吉斯語 дат (dat)、克里米亞韃靼語 tot (“鏽”)等同源。

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай.

在天空中收集寶藏：在那裡，飛蛾不會相交，鐵鏽不會腐蝕，盜賊也不會進入偷竊。

Heð xazinanï küktä yïyïğïð: unda köyä lä qïrqmay, tut ta baθmay, qaraqtar ða inep urlamay.


май

來自原始突厥語 *bań (“脂肪”)。
與韃靼語 май (may)、哈薩克語 май (mai)、吉爾吉斯語 май (may)、維吾爾語 ماي (may，“油、奶油、油脂”)同源。

Симешкә майы

Балыҡ майы


журнал

借自俄語 журна́л (žurnál)，來自法語 journal，來自拉丁語 diurnālis，來自diēs (“天”)。

Әсәйем журналдарға ҡышҡыға ғына яҙыла.

我母親只在冬天訂閱雜誌。

Уны ҡышын класташ малайҙар менән журналдың һәр һаны теткеләнгәнсе уҡый инек.

冬天，我們和男同學一起看，直到我們把每期雜誌撕成碎片。

Unï qïšïn klastaš malayðar menän žurnaldïñ här hanï tetkelängänse uqïy inek.

Йәнле Журнал.


Европа

來自俄語 Евро́па (Jevrópa)，來自古希臘語 Εὐρώπη (Eurṓpē)。

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға.

我饒有興致地看著一隻小螞蟻：拿著行李，正從亞洲穿越到歐洲。

Mäðäk itep qarap torðom keskäy genä qïrmïθqağa: yök kutärep sïğïp bara Aziyanan Yevropağa.


карта

來自俄語 ка́рта (kárta，“卡片”)，來自波蘭語 karta，來自拉丁語 carta，來自古希臘語 χάρτης (khártēs，“莎草紙，紙”)。
кәрт (kärt) 的同源對似詞。

Картағыҙ юғалһа, банкка шылтыратығыҙ һәм уны блокка ҡуйыуҙарын һорағыҙ.

如果您的銀行卡丟失，請致電銀行要求凍結。

Kartağïð yuğalha, bankka šïltïratïğïð häm unï blokka quyïwðarïn horağïð.


Корея

朝鮮（東亞的兩個國家，朝鮮和韓國的合稱）

Корея ярымутрауы, азияның көнсығыш ярымутрауы. көнбайышта Һары диңгеҙ, көньяҡта Чеджу боғаҙҙары, көнсығышта Япон диңгеҙ.

朝鲜半岛是东亚的一个半岛。其西边是黄海，南边是济州海峡，东边是日本海。

Koreya yarïmutrawï, aziyanïñ könsïğïš yarïmutrawï. könbayïšta Harï diñgeð, kön’yaqta Čedžu boğaððarï, könsïğïšta Yapon diñgeð.


Япония

來自俄語 Япо́ния (Japónija，“日本”)。

日本（國家，群島名，位於東亞）

Был осорҙа АҠШ Япония менән мөнәсәбәтен нығытыуға баҫым яһай ине.

在這期間，美國強調與日本的關係。

Bïl osorða AQŠ Yaponiya menän mönäsäbäten nïğïtïwğa baθïm yahay ine.

1938 йылда Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев Токиола "Исламиә" мәсетен асып, Японияның тәүге мөфтийе була.

1938年，穆罕默德·庫爾班格列夫在東京開設了東京大清真寺，他也成為日本的第一位穆夫提。

1938 yïlda Möxämmät Qorbanğäliyev Tokiola "Islamiä" mäseten asïp, Yaponiyanïñ täwge möftiye bula.

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

我們知道在俄羅斯的醫療保健都是國有的；而在日本這個國家，有許多私人診所。

Räsäyðä meditsinanïñ nigeððä däwlätteke bulïwïn beläbeð; Yaponiyala, kirehensä, šäxsi klinikalar küp.


республика

源自俄語 респу́блика (respúblika)，來自拉丁語 rēspūblica。

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй.

明天，1月9日，在（巴什科爾托斯坦）共和國預計不會降雨。

Irtägä, tuğïðïnsï ğinuarða, respublikala yawïm-töšöm kötölmäy.


телевизор

借自俄語 телеви́зор (televízor，“電視機”)。

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


машина

借自俄語 маши́на (mašína，“汽車，機器”)。

уйынсыҡ машина

Иҫерек килеш машина йөрөтөү.

Ҡалаға барып етмәҫ борон машинабыҙ ватылды.

我們的車在抵達城鎮前就拋錨了。

Qalağa barïp yetmäθ boron mašinabïð vatïldï.

Биш-алты ғына йәшлек малай-ҡыҙҙар, машиналар араһында йөрөп, хәйер һорай.

才五六歲的男孩女孩們圍著汽車乞討。

Biš-altï ğïna yäšlek malay-qïððar, mašinalar arahïnda yöröp, xäyer horay.


Австралия

借自俄語 Австра́лия (Avstrálija，“澳大利亞”)，來自英語 Australia。

Тарихи йәһәттән Австралия — күсеп килгән кешеләр иле.

Historically, Australia is the country of immigrants.

Tarixi yähättän Avstraliya — küsep kilgän kešelär ile.


бал

來自原始突厥語 *bal (“蜂蜜”)。
與紹爾語 пал (“蜂蜜”)、土耳其語 bal (“蜂蜜”)、楚瓦什語 пыл (pyl，“蜂蜜”)等同源。

Сәскә балы.

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

椴樹蜂蜜適口性好，有令人愉快的氣味（和）巨大的藥用價值。

Yükä balï tämle, xuš yeθle, ður dawalaw kösönä eyä.

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

對巴什基爾蜂蜜的需求年復一年地增長。

Bašqort balïna horaw yïldan-yïl arta bara.


бар

源自原始突厥語 *bār (“有，存在”)。
與維吾爾語 بار (bar，“有，存在”)、土耳其語 var (“有，存在”)同源。

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Ауылда биш сутый ере бар.

他/她在村子裡有5公畝的地。

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

巧合的是在哈薩克斯坦，也有一個同名的村莊。

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

俄羅斯的農業還有未來嗎？

Räsäyðä awïl xužalïğïnïñ kiläsäge barmï?

"Ни сәсһәң - шуны урырһың", тигән тапҡыр әйтем бар.

有一句高明的格言說道，“種瓜得瓜，種豆得豆”。

"Ni säshäñ - šunï urïrhïñ", tigän tapqïr äytem bar.

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

誰知道呢，可能還有別的原因。

Kem belä, bälki, bašqa säbäbe lä barðïr.


бар

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған.

遇見一顆重價的珠子，就去變賣他一切所有的，買了這顆珠子。

Ul bik qimmätle matur ïnyï tapqas, qaytïp bar mölkäten hatqan da, šul ïnyïnï alğan.

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

所有的資料都是通過在世目擊者的口述記錄整理而成的。

Bar mäğlümät tere šahittar awïðïnan yaðïp alïnğan.

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

我把所有的精力都投入到巴什基爾語維基百科上。

Bar kösömdö bašqort Vikipediyahïna halam.


бар

(引出定語性形容詞短語) 有著……的

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

一个有自己的文学传统的民族。


автобус

借自俄語 авто́бус (avtóbus)。

公共汽車，公車，公交車，巴士

Автобус хәрәкәте.

Автобус туҡталышы.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

新巴士使用天然氣發動機。

Беҙ ингәндә автобус буш ине, өс-дүрт туҡталыштан халыҡ тулып китте.

我們上車的時候，公交車幾乎是空的；三四個站過後就滿員了。

Beð ingändä avtobus buš ine, ös-dürt tuqtalïštan xalïq tulïp kitte.


Германия

源自俄語 Герма́ния (Germánija)，來由拉丁語 Germānia。

德國（國家名，位於中歐）

Халыҡ һаны буйынса Франция Европала Германиянан ғына ҡалыша.

就人口方面，法國是歐洲第二大國家，僅次於德國。

Xalïq hanï buyïnsa Frantsiya Yevropala Germaniyanan ğïna qalïša.

45-тә Германия еренә аяҡ баҫтыҡ.

1945年，我們踏上了德國的國土。


Украина

源自俄語 Украи́на (Ukraína，“烏克蘭”)。

烏克蘭（國家名，位於東歐；首都及最大城市：基輔）

Украинаға хакер һөжүмдәре.


Греция

來自俄語 Гре́ция (Grécija)，來自波蘭語 Grecja，來自拉丁語 Graecia，來自古希臘語 Γραικός (Graikós)，未知源頭。

希臘（國家名，位於東南歐；首都：雅典）

Боронғо Греция.

Ваҡытында түләй алмаһалар, Грецияла дефолт булыуы ихтимал.

如果他們不能及時支付，希臘可能會違約。

Vaqïtïnda tüläy almahalar, Gretsiyala defolt bulïwï ixtimal.


Азия

來自俄語 А́зия (Ázija)，來自古希臘語 Ἀσῐ́ᾱ (Asĭ́ā)。

亞洲（大陸名，位於地球）

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға.

我饒有興致地看著一隻小螞蟻：提著貨，正從亞洲穿越到歐洲。

Mäðäk itep qarap torðom keskäy genä qïrmïθqağa: yök kutärep sïğïp bara Aziyanan Yevropağa.


актёр

借自俄語 актёр (aktjór)，來自法語 acteur。

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

在大幕拉開前，演員上台了，他的手裡拿著電話。

Šaršaw asïlmaθ elek säxnägä Aktyor sïğa, qulïnda telefon.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.

能夠在不同風格中表演是演員的主要技能。

Törlö räweškä inä belew — aktyorðïñ töp hönäre.


ас

繼承自原始突厥語 *ạ̄č (“飢餓”)。和古突厥語 𐰀𐰲 (āč)、哈薩克語 аш (aş)、吉爾吉斯語 ач (aç)、烏茲別克語 och、土耳其語 aç (“飢餓的”)、雅庫特語 аас (aas，“飢餓的”)等同源。

Астың хәлен туҡ белмәй.


барабан

借自俄語 бараба́н (barabán)，源自突厥語族的語言。

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

從早上開始，喇叭和鼓聲就沒有停止過。

Irtänsäktän borğo häm baraban tawïštarï tïnmanï.


бит

繼承自原始突厥語 *bĕt (“臉；頁”)。
與哈薩克語 бет (bet，“臉；頁”)、維吾爾語 بەت (bet，“臉；頁”)等同源。

йөҙ (yöð，“臉”)更有文學色彩，而бит (bit，“臉”)通常用於日常用語。

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

將問題的解決方案寫在另一張紙上並提交。

Mäs’älälärðeñ yawaptarïn ayïrïm bittä yaðïp tapšïrïğïð.


бит

借自俄語 ведь (vedʹ，“確實，真實”)。

Һин бит минең бер генәм!

Күп һөйләүҙән файҙа юҡ бит.


буй

繼承自原始突厥語 *bod (“身高，長度”)。

Буй дәфтәр.


бура

對照喀喇汗語 [需要文字] (buğra-，“劈開”)；楚瓦什語 пура (pura，“圓木屋的骨架；穀倉”)、韃靼語 бура (bura，“圓木屋的骨架”)、哈薩克語 бора (bora，“穀倉”)。
可能借自烏古爾語支，對照楚瓦什語詞條。

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

在圓木屋的骨架搭好、屋頂蓋好後，圓木之間的縫隙就會用苔蘚填滿。

Buranï kütärep, bašïn yapqas, büränä yarïqtarïna mük tultïralar.


буран

Ҡом бураны.


Вьетнам

越南（國家名，位於東南亞）

Эраға тиклем I йөҙ йыллыҡта хәҙерге көньяҡ Ҡытай һәм төньяҡ Вьетнам территорияһында боронғо вьеттарҙың бер нисә дәүләте була.

在公元前1世紀，今華南和越南北部地區，有著幾個古越南國家。

Erağa tiklem I yöð yïllïqta xäðerge kön’yaq Qïtay häm tön’yaq V’yetnam territoriyahïnda boronğo v’yettarðïñ ber nisä däwläte bula.


двигатель

借自俄語 дви́гатель (dvígatelʹ)。

Мәңгелек двигатель

Эске яныулы двигатель

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

新型公車使用天然氣引擎。


ислам

來自阿拉伯語 إِسْلَام (ʔislām，“屈服”)。

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.

在伊斯蘭教，散佈八卦/謠言被視為禁忌。

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從十世紀起，伊斯蘭教便開始進入巴什基爾人環境中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.


Киев

源自俄語 Ки́ев (Kíjev)。

基輔（首都名，位於烏克蘭）

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

歷史上，1124年基輔曾經火燒兩天，600座教堂被毀。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


помидор

來自俄語 помидо́р (pomidór)，來自意大利語 pomi d'oro。

һабағында бешкән помидор

помидор һуты


проблема

來自俄語 пробле́ма (probléma)，來自拉丁語 problema，來自古希臘語 πρόβλημα (próblēma，“妨礙、障礙”)。

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.

今年豐收的作物成了麻煩 - 價格開始急遽下跌。

Mul igen uñïšï bïyïl problemağa äwerelde – xaqtar kinät töšä bašlanï.


мин

繼承自原始突厥語 *ben (“我”)。與圖瓦語 мен (män)、哈卡斯語 мин (min)、北阿爾泰語 мен (men)、哈薩克語 мен (men)、土耳其語 ben等同源。

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Мин һине яратам.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғанмын.

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай.

我不能和他住在一起，我不喜歡他。

Tora almayïm min unïñ menän, küñelem uğa yatmay.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ.

凡喝這水的還要再渴；人若喝我所賜的水就永遠不渴。

Bïl hïwðï eskän här kem yänä hïwhar, ä Min birgän hïwðï eskän keše ber qasan da hïwhamaθ.

(Can we date this quote?)，聖經, 約翰福音 4:13-14:


министр

來自俄語 мини́стр (minístr)。

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

著名歌手阿斯卡·亞德拉札可夫被任命為巴什科爾托斯坦共和國文化部部長。

Bašqortostan Respublikahï mäðäniät ministrï itep bildäle yïrsï Asqar Abdrazaqov täğäyenlände.


мотоцикл

來自俄語 мотоци́кл (motocíkl)，來自法語 motocycle。

[mätäˈt͡sɯ̞kɯ̆ɫ]

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.

我離開摩托車，爬上山去。


мул

與哈薩克語 мол (mol，“大量，豐富”)、烏茲別克語 moʻl (“大量，豐富”)、維吾爾語 مول (mol，“大量，豐富；許多”)、土耳其語 bol (“大量”)等同源。

大量的，豐富的，充裕的，許多的

今年豐收的穀物成了個問題——價格開始大跌。


редакция

借自俄語 реда́кция (redákcija)。

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

因出版社的疏失造成的缺陷，編輯部不承擔任何責任。

Näšriät ğäyebe menän kitkän yetešheðlektär ösön redaktsiya yawap birmäy.


самолёт

來自俄語 самолёт (samoljót，“飛機”)。

самолет (alternative)
е (alternative)
ё (alternative)
samolyot (romanization)
самолётъ (alternative)

Самолёт юлы.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.

蘇愷超級噴射機100是有著100個（乘客）座位的噴射機。

Suxoy Superdžet-100 — yöð urïnlïq reaktiv samolyot.

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

那時，飛機票還比較便宜。

Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны.

坐在教室後面的 Samat，偷偷撕下筆記本的一頁紙，做了架（紙）飛機。

Artqï partala ultïrğan Samat hiððermäy genä däftärenän ber bit yïrtïp aldï la samolyot yahanï.


светофор

來自俄語 светофо́р (svetofór)。

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

今年，城市高速路上將會安裝紅綠燈及大量（交通）攝像頭。

Bïyïl uq svetoforðar, qala magistraldärendä küpläp kameralar quyïlasaq.


сей

繼承自原始突厥語 *čɨj (“濕的，濕潤的；生的”)。
與喀喇汗語 [需要文字] (či，“潮濕的，濕潤的”)；韃靼語 чи (çi)、哈卡斯語 чіг (çíg，“生的，半熟的”)、土耳其語 çiy (“露水”)等同源。

Сей утын насар яна.

Сей бесән.


сыр

借自俄語 сыр (syr，“奶酪”)。

Беҙ һөттән сыр һәм май яһайбыҙ.

我們將牛奶製成奶酪和奶油。

Кис еткәс, сыр менән макарон ашарға теләйем.

我晚餐想吃通心粉和奶酪。

Kis yetkäs, sïr menän makaron ašarğa teläyem.


театр

源自俄語 теа́тр (teátr，“劇場”)，來自法語 théâtre，來自拉丁語 theātrum，來自古希臘語 θέατρον (théatron)。

Ҡурсаҡ театры

Театрҙан китәм, тиһәм дә, актёрлыҡтан китеү уйымда юҡ ине.

雖然我決定離開劇場，但我並不打算放棄做演員。

Teatrðan kitäm, tihäm dä, aktyorlïqtan kitew uyïmda yuq ine.


телефон

借自俄語 телефо́н (telefón)，來自法語 téléphone。

Кеҫә телефоны.

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

在大幕拉開前，演員上台了，他的手裡拿著電話。

Šaršaw asïlmaθ elek säxnägä Aktyor sïğa, qulïnda telefon.


штат

源自俄語 штат (štat，“州”)，來自中古低地德語 stāt，來自中古荷蘭語 staet，來自拉丁語 stātus。

州，有高度自治的政府部門

Америка Ҡушма Штаттары.

Айдахо штатының ҡушаматы — "аҫыл таш штат".

愛達荷州的別名為“寶石之州”。

Aydaxo štatïnïñ qušamatï — "aθïl taš štat".


норма

來自俄語 но́рма (nórma)，來自德語 Norm或是法語 norme，來自拉丁語 norma (“規矩、規範、戒律”)。

Тел нормаһы

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

薩拉瓦特是巴什基爾人自我認同的標準。

Көндәлек норма


Мысыр

源自阿拉伯語 مِصْر (miṣr，“埃及”)。和韃靼語 Мисыр (Misır), 烏茲別克語 Misr (“埃及”)同源。

Боронғо Мысыр

Мысырҙа башлыса дөгө, мамыҡ, бойҙай һәм йәшелсә-емештәр үҫтерәләр.

在埃及，人们主要种植水稻、棉花、小麦和蔬菜。

Mïsïrða bašlïsa dögö, mamïq, boyðay häm yäšelsä-yemeštär üθterälär.


борон

繼承自原始突厥語 *burun (“之前，早於”)。與原始突厥語 *burun (“鼻子”) 相同（參見 морон (moron，“動物的鼻子”)）。和
古回鶻語 [需要文字] (burun，“之前”)，哈卡斯語 пурун (purun，“之前，早於”)。

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

從前，一個非常強壯的人曾經住在外烏拉爾巴什基爾的土地上。

Boron Ural artï bašqorttarï ilendä bik köslö batïr yäšägän.


борон

Ҡалаға барып етмәҫ борон машинабыҙ ватылды.

我們的車在我們到達鎮子之前拋錨了。

Qalağa barïp yetmäθ boron mašinabïð vatïldï.


ҡоҙғон

繼承自原始共同突厥語 *kuzgun (“渡鴉”)。
與古突厥語 𐰴𐰆𐰕𐰍𐰆𐰣 (quzɣun)、哈薩克語 құзғын (qūzğyn)、維吾爾語 قۇزغۇن (quzghun)、土耳其語 kuzgun (“渡鴉”)等同源。

[qʊ̞ð.ˈʁʊ̞n]

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

哪裡有渡鴉叫，哪裡就有死人。

Qoðğon qayhï tirälä qïsqïrha, šunda mäyet bula.


болот

繼承自欽察語 بلت (bulut)，來自原始突厥語 *bulït，對照土耳其語 bulut、雅庫特語 былыт (bılıt)。

Ямғыр болото


Википедия

源自俄語 Википе́дия (Vikipédija) ← 英語 Wikipedia。

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

我把我所有的精力都投向了巴什基爾語維基百科。

Bar kösömdö bašqort Vikipediyahïna halam.

Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре Европа вики-яҙында ҡатнаша.

巴什基爾語維基百科的志願者們參加了歐洲維基春賽。

Bašqort Vikipediyahï irekmändäre Yevropa viki-yaðïnda qatnaša.

Википедиялағы һымаҡ һәр кем үҙ өлөшөн индерә ала.

就像在維基百科一樣，所有人都可以貢獻。

Vikipediyalağï hïmaq här kem üð ölöšön inderä ala.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每個互聯網使用者都能向維基百科貢獻 — 如創建新條目或編輯已有條目。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


ғәләм

源自阿拉伯語 عَالَم (ʕālam，“世界；宇宙”)。
與哈薩克語 әлем (älem),
吉爾吉斯語 аалам (aalam，“宇宙”)同源。

Хәҙерге ғилми ҡараш буйынса, ғәләм Оло Шартлау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

根據現代科學觀點，宇宙是從大爆炸中產生的。

Xäðerge ğilmi qaraš buyïnsa, ğäläm Olo Šartlaw höðömtähendä barlïqqa kilgän.


һуғыш

源自*soquš (“戰爭”)，源自原始突厥語 *sok- (“擊打”)。
等同於һуҡ- (huq-，“擊打”) + -ыш (-ïš)。
與
韃靼語 сугыш (suğış，“戰爭”), 哈薩克語 соғыс (soğys，“戰爭”), 吉爾吉斯語 согуш (soguş，“戰爭，戰鬥”), 南阿爾泰語 согыш (sogïš，“戰鬥，戰爭”), 紹爾語 соғуш (“戰鬥”)等同源。

Һуғыш ҡоралы.

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ҡул һуғышы.


ярымутрау

ярым (yarïm，“半”) + утрау (utraw，“島”)。

Ғәрәп ярымутрауы


утрау

源自原始突厥語 *otrug (“島”)。
與古回鶻語 [需要文字] (otruğ，“島”)同源。
也對比哈卡斯語 олтырых (oltırıx，“島”), 圖瓦語 ортулук (ortuluk，“島”)。

Курил утрауҙары — Рәсәйҙең айырылғыһыҙ бер өлөшө.

千島群島是俄羅斯不可分割的一部分。

Kuril utrawðarï — Räsäyðeñ ayïrïlğïhïð ber ölöšö.


бүре

源自原始突厥語 *bȫrü (“狼”)。
與土耳其語 börü,
哈薩克語 бөрі (börı),
諾蓋語 боьри (böri),
庫梅克語 бёрю (börü),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бёрю (börü),
吉爾吉斯語 бөрү (börü),
圖瓦語 бөрү (börü),
烏茲別克語 boʻri,
維吾爾語 بورى (bori),
土庫曼語 böri,
哈卡斯語 пӱӱр (püür),
雅庫特語 бөрө (börö)等同源。

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

如果狼靠近村子，狗就開始吠。

Bürelär awïlğa yaqïn kilhä, ettär örä bašlay.


дүшәмбе

源自波斯語 دوشنبه (do-šanbe，“星期一”)。

Дәрестәребеҙ дүшәмбе һайын, иртәнге унда буласаҡ.

我們每週一上午十點上課。

Därestärebeð düšämbe hayïn, irtänge unda bulasaq.


китап

源自阿拉伯語 كِتَاب (kitāb，“書”)。
與哈薩克語 кітап (kıtap),
吉爾吉斯語 китеп (kitep),
卡拉卡爾帕克語, 土耳其語, 克里米亞韃靼語, 加告茲語, 土庫曼語 kitap,
庫梅克語, 諾蓋語, 韃靼語 китап (kitap),
烏茲別克語 kitob, 維吾爾語 كىتاب (kitab)同源。

Китап кәштәһе

Китап — белем шишмәһе.

Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге.

Телефон китабы


ямғыр

源自通見克普恰克語 yamğïr （“雨”）,
源自原始突厥語 *yag-mur (“雨”)。
與
古回鶻語 [需要文字] (jağmur，“雨”);
韃靼語 яңгыр (yañgır),
哈薩克語 жаңбыр (jañbyr),
諾蓋語 ямгыр (yamgır),
卡拉卡爾帕克語 жамғыр (ĵamğır),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джангур (ǵangur),
吉爾吉斯語 жамгыр (camgır),
紹爾語 нағбыр / нағбур等同源。

Ҡойма ямғыр

Ямғыр болото

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

如果麻雀在泥裡打滾，那就要下雨了。


ҡар

源自原始突厥語 *kiār (“雪”)。

Епшек ҡар

Ҡар бураны

Ҡар бөртөгө


ҡан

源自原始突厥語 *kiān (“血液”)。

Ҡан баҫымы

Аҡ ҡан күҙәнәктәре

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.


ҡом

源自原始突厥語 *kum (“沙”)。

Ҡом бураны

Ҡом бөртөгө


һыу

源自克普恰克語 suw，源自原始突厥語 *sub (“水”)。

Дингеҙ һыуы

Һыу тирмәне

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

去藥店買隻海水噴霧，每天洗幾次鼻子。

Darïwxanala dingeð hïwï nigeðendä ešlängän sprey hatïp alïğïð häm könönä ber nisä tapqïr tanawðï sayqağïð.

Һыу буйы

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.


өсмөйөш

өс (ös，“三”) + мөйөш (möyöš，“角”)。

[ʏ̞s.m̟ʏ̞.ˈjʏ̞ʃ]

Иҫтәлеккә тик өсмөйөш һалдат хаттары ғына ҡалды.

只有士兵的三角形信留作了紀念品。

Iθtälekkä tik ösmöyöš haldat xattarï ğïna qaldï.


өс

源自原始突厥語 *üč (“三”).
與
古突厥語 𐰇𐰲 (üč，“三”), 土耳其語 üç (“三”)同源。

Өс күренештән торған пьеса.

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

蜱蟲已在巴什科爾托斯坦出現：已有三宗被叮咬的記錄。

Bašqortostanda talpandar uyanğan: ös tešläw osrağï terkälgän.


көл

源自原始突厥語 *kül。
與雅庫特語 күл (kül), 土耳其語 kül等同源。

Көлдә бешкән икмәк.


сәскә

源自原始突厥語 *čeček (“花”)。
與古突厥語 [需要文字] (čečäk), 圖瓦語，南阿爾泰語 чечек (čeček), 哈薩克語 шешек (şeşek), 烏茲別克語 chechak, 維吾爾語 چېچەك (chëchek), 土耳其語, 加告茲語, 克里米亞韃靼語 çiçek, 阿塞拜疆語 çiçək等同源。
*säsäk → säskä 的變音原因仍然未知。可能受烏古爾語支的影響；對比楚瓦什語 ҫеҫке (śeśke，“花”)。

Сәскә түтәле.

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普通的花，而是藥草

Bïlar yabay säskä tügel, darïw üländäre.


бер

源自原始突厥語 *bīr (“一”)。
與
古突厥語 𐰋𐰃𐰼 (bir，“一”), 土耳其語 bir (“一，一次”)同源。

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға.

這樣的機會一生只有一次。

Bïnday forsat ğümerðä ber tapqïr ğïna sïğa.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

我馬上寫了只有一句話的官方通過，交給他。

Min šunda uq ber höylämdän genä torğan ğariza yaððïm da uğa hondom.

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.

第一盒有16公斤的糖，第二盒有14公斤。第三盒的糖果數量和前兩盒相若。

Ber yäšniktä – 16, ikensehendä 14 kg känfit bar. Ösönsö yäšniktä berense häm ikense yäšniktä küpme bulha, šunsa känfit.

千島群島是俄羅斯不可分割的一部分。

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

一位貧窮的老婦人住在一個村子裡，她有個12歲的兒子叫Yäntimer。

Ber awïlda ber yarlï ğïna äbey yäšägän, anïñ Yäntimer isemle 12 yäšle ulï bulğan ti.

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.

這是一個和基马克人相近的突厥部落，或者說就是基马克人的一支。

Bïl – kimäktärgä yaqïn törk qäbilähe, xatta kimäktärðeñ ber tarmağï itep kürhätelä.


Тибет

來自俄語 Тибе́т (Tibét)。

西藏（自治區名，位於中國）

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте.


ят

源自原始突厥語 *yāt (“外來的，陌生的，不熟悉的”)。
與
古突厥語 [需要文字] (jat，“外來的”),
哈薩克語 жат (jat),
烏茲別克語 yot (“外來的”)同源。

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.

但是開私人旅館對於我們來說，是很少見的現象。

Ä bïna šäxsi qunaqxana asïw — unïhï inde beððeñ ösön bötönläy yat küreneš.


ун

源自原始突厥語 *ōn (“十”)。
與
古突厥語 𐰆𐰣 (on), 土耳其語 on (“十”), 土庫曼語 ōn (“十”), 雅庫特語 уон (uon，“十”)同源。

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

我已經查到了我的十代祖先是誰。

Min ata-babalarïmdïñ un bïwïnğa qäðär kemdär bulïwïn asïqlanïm.


һеҙ

來自原始突厥語 *siŕ。與土耳其語 siz、阿塞拜疆語 siz同源。

Мин һеҙҙе яратам.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

毫無疑問，你們將會見到地獄之火。

Heð, his šikheð, tamuq yalqïnïn küräsäkhegeð.


Ер

與韃靼語 Җир (Cir),
哈薩克語 Жер (Jer)
吉爾吉斯語 Жер (Cer),
南阿爾泰語 Јер (J̌er),
哈卡斯語 Чир (Çir，“地球”)等同源。

Ер ҡабығы.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

眾所周知，石炭紀時期，地球上還沒有哺乳動物和鳥類；沼澤地帶生長著蕨類植物和木賊。

Bildäle bulïwïnsa, taškümer däwerendä Yerðä hötimärðär ðä, qoštar ða bulmağan; haðamïqtarða qaðayaq häm qïrqbïwïn ağastarï üθkän.


алма

源自原始突厥語 *alma (“蘋果”)。

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

箱子裡（只要）有一個爛掉的蘋果，其他所有的蘋果也會一起腐爛。

Hawïttağï ber serek alma bötähen dä seretä.


алмағас

алма (alma，“蘋果”) + ағас (ağas，“樹”)。

[ɑɫ.mɑˈʁ̞ɑs]

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

學校園子裡的蘋果樹開著花。


аҙна

源自波斯語 آدینه (âdine，“星期五”)。穆斯林傳統中，星期五為一周之重。此為一種轉喻。
與韃靼語 атна (atna，“星期”), 維吾爾語 ئازنا (azna，“星期五”)同源。

Бер аҙналай интегеп, табипҡа барҙым.

忍了差不多一個星期之後，我去看了醫生。

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

星期四晚上會發生日食，其影響會橫貫整週。

Kese yoma töndä Qoyaš totolasaq, unïñ tä’θire bötä aðnağa huðïlasaq.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

這個星期，你應該更加注重行動的結果，而不是過程。

Bïl aðnalağï vaqiğalarðïñ barïšïna qarağanda, ğämäldärðeñ höðömtähenä küberäk iğtibar bülegeð.


дан

源自波斯語 [具體何詞?]。

榮譽，榮耀，美名，好名聲

Батыр яуҙан ҡайтмаһа, даны ҡайтыр иленә.

如果英雄戰死，他的美名將傳遍祖國。

Batïr yawðan qaytmaha, danï qaytïr ilenä.

Яҡшыларҙан зат ҡалыр, батырҙарҙан дан ҡалыр.

好人留後人，英雄傳名聲。

Yaqšïlarðan zat qalïr, batïrðarðan dan qalïr.

Аттың яҡшыһы алға сыға, егеттең яҡшыһы данғаэээ сыға.

好馬跑前頭，好人得美名。

Attïñ yaqšïhï alğa sïğa, yegetteñ yaqšïhï danğaeee sïğa.


ер

源自原始突厥語 *yẹr (“土，地”)。
與
韃靼語 җир (cir),
哈薩克語 жер (jer),
吉爾吉斯語 жер (cer),
南阿爾泰語 јер (ǰer),
烏茲別克語 yer,
土耳其語 yer (“土，地”)等同源。

Көнө етер, ергә яңы пәйғәмбәр килер.

將來，會有一位新的先知來到地球。

Сит ер

Ауылда биш сутый ере бар.

Ҡыш ҡарһыҙ булғанға ер туң, һыу ергә һеңә алмай, шуға йылғалар таша.

因為冬天不下雪，土壤凍結，水不能被土壤吸收，所以發生了河水氾濫。

Qïš qarhïð bulğanğa yer tuñ, hïw yergä heñä almay, šuğa yïlğalar taša.

Тыуған ер


нур

借自阿拉伯語 نُور (nūr，“光束”)。

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

第一縷陽光劃破天際時，我們出發前往地裡。

Qoyaštïñ täwge nurðarï menän baθïwğa sïğïp kitäbeð.


тел

源自原始突厥語 *dil (“舌頭；語言”)。
與
韃靼語 тел (tel),
哈薩克語 тіл (tıl),
吉爾吉斯語 тил (til),
烏茲別克語 til,
土耳其語 dil (“舌頭；語言”)同源。

Башҡорт теле

Әлеге көндә копт теле тик сиркәү теле булараҡ ҡына һаҡланған.

如今，科普特語只作為宗教語言被保存下來。

Älege köndä kopt tele tik sirkäw tele bularaq qïna haqlanğan.

...һәр тел Ғайса Мәсихте Раббы тип таныһын.

……讓每一根舌頭都稱耶穌基督為主。

...här tel Ğaysa Mäsixte Rabbï tip tanïhïn.


ир

源自原始突厥語 *ēr (“男人”)。

Был көй ғәҙәттә ирҙәр бейегәндә уйнала.

這種調子一般是男子跳舞時演奏的。

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

香蒲使湖泊美麗，尊嚴使男人英俊。

Külde qamïš maturlay, irðe namïθ maturlay.

Ҡатын бер ҡайҙа ла эшләмәй, ире елкәһендә йәшәй.

這個女人沒有工作，靠她丈夫（的收入）過活。

Qatïn ber qayða la ešlämäy, ire yelkähendä yäšäy.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!

鄉村女性對新政府喊話：把我們的丈夫帶回西伯利亞（即在當地創造就業崗位）！

Yañï xökümätkä yabay awïl qatïndarïnan nakaz – irðärebeððe Seberðän qaytarïğïð!

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

儘管怒火中燒，（她）也沒有對她丈夫表現出一點情緒。

Estän yanïp-köyöwgä qaramaθtan, kisereštäreneñ tamsïhïn da irenä kürhätergä ašïqmanï.


йыл

源自原始突厥語 *yïl (“年”)。
與韃靼語 ел (yel), 南阿爾泰語 јыл (ǰïl)同源。

Йыл аҙағы.

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

在自然環境下，紙張會在10年內腐爛。

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

現在已經過去許多年，那時的很多事件都從記憶裡淡忘了。

Xäðer inde küp yïldar ütkäs, ul vaqïttarðağï xäldärðeñ kübehe xäterðän yuyïla bara.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

如紀事所說，1124年基輔大火兩天，600座教堂被燒毀。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


йылы

源自原始突厥語 *yïlïg (“暖”)。
與
哈薩克語 жылы (jyly),
吉爾吉斯語 жылуу (cıluu),
南阿爾泰語 јылу (ǰïlu),
烏茲別克語 iliq,
土庫曼語 ýyly,
土耳其語 ılık (“暖”)等同源。

Йылы көйөнсә көнөнә өс-биш тапҡыр эсегеҙ.

趁熱喝，每天服三到五次。

Yïlï köyönsä könönä ös-biš tapqïr esegeð.

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

到了秋天，你會坐在暖烘烘的毯子上，喝著熱咖啡。

Köð köndären yïlï yurğanğa uranïp, eθe qähüä ğïna esep ultïrïrhïñ.


йөҙ

源自原始突厥語 *yǖŕ (“百”)。

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.

美国科学家称，每分钟行走100步是理想的运动步伐。

Minutïna yöð aðïm atlaw – ideal’ fizik kösörgäneš formulahï, ti Amerika ğalimdarï.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.

苏霍伊超级100型客机是一架有100个座椅的喷气式飞机.

Suxoy Superdžet-100 — yöð urïnlïq reaktiv samolyot.


йөҙ

源自原始突厥語 *yǖŕ (“臉”)。

йөҙ (yöð)更加書面，日常用語一般用бит (bit)。

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.

年輕人，聽我說。你已經清楚地看見我的臉了。我叫 Ayhïlïw。

Yeget, tïñla hüðemde. Asïq kürðeñ yöðömdö, Ayhïlïw tigän atïm bar.

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

Gölbanïw namaðlïğïn yäyep, ömöt menän qiblağa yöðön borðo.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

我們教師經常對學生說：“（你的）成績單就是你的臉。”

Beð, uqïtïwsïlar, yïš qïna uqïwsïlarïbïðğa: “Köndälek — heððeñ yöðögöð”, tip äytergä yaratabïð.

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

她戴著大框眼鏡，頭髮剪短 — 這就是這位歌手今天的舞台形象。

Säse toqor alïnğan, ður küðlek — yïrsïnïñ bögöngö säxnä yöðö šunday.


көн

源自原始突厥語 *gün (“日，天”)。

Көн яҡтыһы

Көн һайын

Көнө буйы

Ял көнө

(只用於部分組合) 太陽

Көн тыуа.

Көн байый.

Көн һуңғы тапҡыр 2008 йылдың йәйендә тотолдо.

上次發生日食是在2008年夏天。

Kön huñğï tapqïr 2008 yïldïñ yäyendä totoldo.

Көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Кейемең көнгә уңған.

你的衣服被太陽曬褪色了。

(只用於部分組合) 平靜的生活

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

老 Zubarjat 很壞，讓她的媳婦很不好受。

Zöbäržät qarsïq uθal buldï, kilenenä kön birmäne.


мал

源自阿拉伯語 مَال (māl，“財產，資本”)。

Һуғым мал.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

去年有很多牲口在鐵路邊被撞死了。

Bïltïr yäy timer yulïnda küp mal tapalğan ikän.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

無主的狗不僅對小牛和家禽來說很危險，甚至對人也是。

Tap šunday beräðäk ettär vaq mal häm qoš-qort ösön genä tügel, keše ösön dä xäwefle.


олон

與古回鶻語 [需要文字] (olun，“樹幹；莖”)同源。

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

當榆樹汁液從樹幹裡滲出時，就不會有春霜了。

Qarama olononan hut aqha, yaðğï halqïndar bötä.


рашҡы

Тѳбәктә рашҡы яуа, елдең тиҙлеге сәғәтенә 20 саҡрымға етә.

該地有雨夾雪，風速為每小時20公里。


түгел

源自原始突厥語 *degül (“不是”)。
與古突厥語 [需要文字] (tügül，“不是，不只是”)（闕特勤碑）；喀喇汗語 [需要文字] (tegül，“不是”)；哈薩克語 түгiл (tügil)、吉爾吉斯語 түгүл (tügül)、庫梅克語 тюгюл (tügül)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 тюл (tül)、土耳其語 değil (“不是”)同源。

Ҡәнәғәт түгелһең икән — үҙ һүҙеңде әйт, тәңҡитлә, фекер алыш.

如果您不滿意 — 可以留下您的評論，意見和看法。

Qänäğät tügelheñ ikän — üð hüðeñde äyt, täñqitlä, feker alïš.

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

隨著其出現，人不僅僅是我們看到和認識的物質身體。

Baqtihäñ, keše beð kürep belgän material’ tän genä tügel ikän.

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

我說的話不是歌，而是給予人教化和啟迪。

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普普通通的花，而是藥草。

Bïlar yabay säskä tügel, darïw üländäre.


түгел

（一般前接ғына/генә） 不僅……而且……

Кешене атай-әсәй генә түгел, мөхит тә тәрбиәләй.

塑造人的不只有父母，還有環境。

Kešene atay-äsäy genä tügel, möxit tä tärbiäläy.

實際上，無主的狗不僅對小牛和家禽危險，對人來說也有危險。

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

現在，手錶不僅用來顯示時間，還是一個人社會地位的象征。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

我們國家有的地方還沒能通報紙、通郵，更不用說互聯網了。

Beððeñ ilebeððä Internet tügel, gäzit barïp yetmägän, počtal’on ayağï baθmağan möyöštär bar haman.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

衝擊波不僅把這5層樓房的窗玻璃震碎，連樓內的金屬門都被震壞了。

Šartlaw tulqïnïna biš qatlï yorttarða bïyalalar vatïlïw ğïna tügel, xatta eske metall išektär ðä yemerelgän.


хат

源自阿拉伯語 خَطّ (ḵaṭṭ，“字體，書寫，字”)。

Ғишыҡ хаты

Рәхмәт хаты

Минән хат көт.

Иҫтәлеккә тик өсмөйөшлө һалдат хаттары ғына ҡалды.

只有士兵的三角信（戰時郵件）留作紀念。

Iθtälekkä tik ösmöyöšlö haldat xattarï ğïna qaldï.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

我一看見那封信上的地址，就認出那是我父親的手筆。

Xattïñ tïšïnda adresïn kürew menän atayïmdïñ qulïn tanïnïm.

Алпамыша, ебәргән хатына яуап-хәбәр булмағас, бик ҡайғырған, ти.

Alpamysha 很傷心，因為他寄出的信沒有回復。

Alpamïša, yebärgän xatïna yawap-xäbär bulmağas, bik qayğïrğan, ti.


хатта

源自阿拉伯語 حَتَّى (ḥattā，“甚至”)。
對比庫梅克語 гьатта (hatta，“甚至”),
烏茲別克語 hatto (“甚至”)。

甚至，連 (引出極端情況)

Батшаның шиктәре нығына бара, ул Дауытты хатта ике тапҡыр үлтерергә тырыша.

國王愈發猜疑，甚至兩次嘗試殺死大衛。

Batšanïñ šiktäre nïğïna bara, ul Dawïttï xatta ike tapqïr ülterergä tïrïša.

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.

這是一支與基馬克人接近的部落，甚至可能就是基馬克人的一支。

Bïl – kimäktärgä yaqïn törk qäbilähe, xatta kimäktärðeñ ber tarmağï itep kürhätelä.

衝擊波不僅把這5層樓房的窗玻璃震碎，連樓內的金屬門都被震壞了。


яҡшы

源自*yaqšï (“好的”)，源自原始突厥語 *jak- (“接近；適合”)。
與古回鶻語 [需要文字] (jaqšï，“好的”), [需要文字] (jaxšï，“好的”);
韃靼語 яхшы (yaxşı),
哈薩克語 жақсы (jaqsy),
吉爾吉斯語 жакшы (cakşı),
哈卡斯語 чахсы (çaxsı),
烏茲別克語 yaxshi,
土庫曼語 ýagşy,
阿塞拜疆語 yaxşı, 土耳其語 yakşı (“好的”)等同源。

Яҡшы ғәҙәт

Аттың яҡшыһы алға сыға, егеттең яҡшыһы данға сыға.

好馬跑前頭，好人得美名。

Attïñ yaqšïhï alğa sïğa, yegetteñ yaqšïhï danğa sïğa.

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

人們認為大蒜提取液是治療老年記憶衰退和耳鳴的良藥。

Harïmhaq tönätmähe sklerozdan häm baš šawlawðan yaqšï sara bulïp hanala.


ҡояш

源自原始突厥語 *guńaĺ (“太陽，太陽的熱”)。
與古回鶻語 [需要文字] (qujaš，“太陽的熱”);
韃靼語 кояш (qoyaş，“太陽”),
諾蓋語 кыяс (kıyas),
卡拉卡爾帕克語 quyas,
烏茲別克語 quyosh, 紹爾語 қуяш (quyaš), 卡拉伊姆語 къуяш (quyaš),
北阿爾泰語 куяш (kuyaš),
烏茲別克語 quyosh (“太陽”),
雅庫特語 куйаас (kuyaas，“熱”)同源。

Ҡояш байый.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

當第一縷陽光照射大地時，我們前往田裡。

Qoyaštïñ täwge nurðarï menän baθïwğa sïğïp kitäbeð.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

……萬里無雲，驕陽似火。


ҡояш

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

因為沙漠的空氣濕度極低，所以無法抵禦太陽輻射。

Süllektäge hawa dïmlïlïğï bik tübän bulğanğa, ul qoyaš radiyatsiyahïnan haqlamay.


үҙ

源自原始突厥語 *ȫŕ (“自己；裡面；核心”)。
對比古突厥語 [需要文字] (öz，“自己；本質；核心”),
雅庫特語 үөс (üös，“中間，中心，核心”),
土耳其語 öz (“自己；仁兒”)等。

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.

每個漁民都讚揚自己（捕魚所在）的湖。

Үҙ йортоңдоң хужаһы булыу отошлораҡ.

自己能夠擁有自己所住的房子就更好了。

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

每一片森林都會有自己的夜鶯，每一個村子都會有自己的手風琴演奏家。

Här urmandïñ üð handuğasï, här awïldïñ üð garmunsïhï bar.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙтәҡдире менән тыуа.

Bïl donʺyağa här kem üð yaðmïšï, üðtäqdire menän tïwa.

Шәхси эшҡыуарҙар, әлбиттә, үҙ мәнфәғәттәрен алға һөрә.

私營企業家自然會想促進自身的利益。

Šäxsi ešqïwarðar, älbittä, üð mänfäğättären alğa hörä.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每一位互聯網用戶都可以在維基百科作出自己的貢獻 — 比如撰寫新條目，或編輯已有條目。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


әсәй

源自原始突厥語 *ăča / *ĕče (“母親，姐姐，老嫗”)。詞尾的 -y 原是呼格後綴。也見әсә (äsä，“母親”)。
對比吉爾吉斯語 ачай (açay，“被祖母養大的孩子稱呼其母親”)。

Бындай хәлде күреп, әсәйем өнһөҙ ҡалды.

看見這樣的狀況，我媽啞口無言。


ҡумта

與韃靼語 кумта (qumta，“盒”), 哈卡斯語 хомды (xomdı，“棺”),
圖瓦語 хомду (homdu，“盒；棺”)同源。

Кәнфит ҡумтаһы

Пандора ҡумтаһы

Күҙлек ҡумтаһы

Тиҙлек ҡумтаһы


дәүләт

源自阿拉伯語 دَوْلَة (dawla)。
與吉爾吉斯語 дөөлөт (döölöt)、烏茲別克語 davlat、土庫曼語 döwlet、土耳其語 devlet等同源。

Тоталитар дәүләт

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

需要有國家（讓你成為）愛國者。


дәүләт

Дәүләт теле

國家（通用）語言，官方語言


бик

繼承自原始突厥語 *bek (“堅定，堅固，穩定”)。
與古回鶻語 [需要文字] (bek，“堅定，堅固；非常”)；維吾爾語 بەك (bek，“非常”)、土耳其語 pek (“非常，很”)等同源。

Бик ҙур ҡала.

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

一種非常謹慎的鳥，只在黃昏和晚間覓食。

Eñerðä häm töndä tuqlanïwsï bik haq qoš.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

從前，村子裡有一位技藝高超的加蒙手風琴演奏家。

由於沙漠中空氣濕度很低，因此無法抵禦太陽輻射。

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

在城市裡，沒有向不熟悉的人打招呼的習慣，所以烏茲別克人的這種習慣在我看來非常奇怪。

Qala šarttarïnda tanïš bulmağan keše menän hawlïq horašïw ğäðäte yuq, šuğa la üzbäktärðeñ bïl qïlïğï mineñ ösön bik säyer toyoldo.


совет

來自俄語 сове́т (sovét，“會議”)。
對照烏茲別克語 sovet、土庫曼語 sowet、土耳其語 sovyet (“蘇維埃的”，與上述來源不同)。

Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.

在蘇維埃時期，我們以為這種現象只是西方的特徵。

Beð sovet osoronda bïl xäl tik Könbayïš ösön genä xas tip uylay torğaynïq.


балан

來自原始突厥語 *bạlgɨn (“檉柳；莢蒾”)。
與維吾爾語 بالان (balan，“莢蒾”)、南阿爾泰語 балан (balan)、楚利姆語 пӓлӓн (“莢蒾”)同源。

Балан бәлеше.


Алла

借自阿拉伯語 اَللّٰه (allāh，“安拉，真主”)。

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

願真主的仁慈降臨到你身上！

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.

神創造每個人都是為了他們幸福快樂。


Андорра

源自俄語 Андо́рра (Andórra)。

安道爾（國家名，位於歐洲）

Андорраның үҙ аҡса берәмеге бер ҡасан да булғаны юҡ.

安道爾從未有過自己的貨幣單位。

Andorranïñ üð aqsa berämege ber qasan da bulğanï yuq.


Әрмәнстан

әрмән (ärmän，“亞美尼亞人”) + -стан (-stan)

亞美尼亞（國家名，位於亞洲和歐洲）

Әрмәнстандағы Севан күле.

1920 йылда Әрмәнстанға Совет власы килгәс, республикаға Әрмән ССР-ы исеме бирелә.

1920年，亞美尼亞變為蘇維埃政府，共和國更名為亞美尼亞蘇維埃社會主義共和國。

1920 yïlda Ärmänstanğa Sovet vlasï kilgäs, respublikağa Ärmän SSR-ï iseme birelä.


әрмән

源自波斯語 ارمن (Arman)，源自中古波斯語 𐭠𐭫𐭬𐭭𐭩 (ʾlmny /Arman/)，源自古波斯語 𐎠𐎼𐎷𐎡𐎴 (a-r-mi-i-n /Armina/)；可能受俄語 армяни́н (armjanín，“亞美尼亞人”)的影響，源自古教會斯拉夫語 армѣнинъ (arměninŭ)，源自古希臘語 Ἀρμένιος (Arménios，“亞美尼亞的”)。

әрмән теле

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

有九千名亞美尼亞人居住在巴什科爾托斯坦。


көнсығыш

等同於көн (kön，“太陽”) + сыҡ- (sïq-，“出現”) + -ыш (-ïš)。
對比南阿爾泰語 кӱнчыгыш (künčïgïš，“東方”)。

[ˈkʏ̞n.sɯ̞.ˌʁɯ̞ʂ]

Ba-көнсығыш.ogg

Көнсығыш шиғриәте ҡанундары.


Башҡортостан

башҡорт (bašqort) + -стан (-stan)。插入連接元音 -о-，以避免輔音連綴。

巴什科爾托斯坦（共和國名，位於俄羅斯南部）

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

有九千名亞美尼亞人居住在巴什科爾托斯坦。

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

蜱蟲開始出現在巴什科爾托斯坦：已有三個受叮咬的病例。

Bašqortostanda talpandar uyanğan: ös tešläw osrağï terkälgän.

Йылҡысылыҡ менән умартасылыҡ Башҡортостандың ауыл хужалығына үҙенсәлек бирә.

養馬和養蜂是巴什科爾托斯坦農業的顯著特征。

Yïlqïsïlïq menän umartasïlïq Bašqortostandïñ awïl xužalïğïna üðensälek birä.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

11月1日，一群來自巴什科爾托斯坦的初次朝聖者啟程，前往麥加和麥地那。

Bašqortostandan täwge xaž qïlïwsïlar törkömö izge Mäkkägä häm Mäðinägä 1 noyabrðä yulğa sïqtï.


башҡорт

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從10世紀開始，伊斯蘭教就開始滲透進巴什基爾人當中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

從前，有一名非常強壯的男子生活在跨烏拉爾山的巴什基爾部落。

Boron Ural artï bašqorttarï ilendä bik köslö batïr yäšägän.


башҡорт

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

萨拉瓦特·（尤拉耶夫）是巴什基爾人身份標準（的一部分）。

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

我全身心投入到對巴什基爾語維基百科的貢獻當中。

Bar kösömdö bašqort Vikipediyahïna halam.


Рәсәй

俄語 Россия (Rossija)的本土化。與哈薩克語 Ресей (Resei)、韃靼語 Рәсәй (Räsäy，“俄羅斯”)同源。

Рәсәйгә ҡарата индерелгән санкцияларҙың ыңғай яҡтары.

對俄羅斯實施制裁的有利一面。

Räsäygä qarata inderelgän sanktsiyalarðïñ ïñğay yaqtarï.

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

農業在俄羅斯還有未來嗎？

Räsäyðä awïl xužalïğïnïñ kiläsäge barmï?

“Форбс” журналы Рәсәйҙәге иң бай кешеләрҙең исемдәрен асыҡланы.

《福布斯》雜誌刊載了俄羅斯最富有人群的名字。

“Forbs” žurnalï Räsäyðäge iñ bay kešelärðeñ isemdären asïqlanï.

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

這種蜘蛛常見於中亞和俄羅斯南部。

Ürmäkseneñ bïl törö Urta Aziyala häm Räsäyðeñ kön’yağïnda taralğan.

Курил утрауҙары — Рәсәйҙең айырылғыһыҙ бер өлөшө.

千島群島是俄羅斯不可分割的一部分。

Kuril utrawðarï — Räsäyðeñ ayïrïlğïhïð ber ölöšö.

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

我們知道在俄羅斯，醫療保健基本上是國有的；而在日本情況則相反，當地有許多私立診所。

Räsäyðä meditsinanïñ nigeððä däwlätteke bulïwïn beläbeð; Yaponiyala, kirehensä, šäxsi klinikalar küp.


Урал

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

19世紀，烏拉爾山再次出現了淘金熱。

Un tuğïðïnsï bïwatta Uralda yänä altïn biðgäge bašlandï.

Сал Уралдан башҡа юҡ башҡорттоң төйәге.

巴什基爾人只有灰色的烏拉爾山一個故鄉。

Sal Uraldan bašqa yuq bašqorttoñ töyäge.

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

然而，烏拉爾山的三月完全可以稱作是冬天。

Xäyer, Uralda marttï la tulïhïnsa qïš ayï tip äytergä mömkin äle.

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

我的靈魂始終停留在我的家鄉烏拉爾山：我常常在夢中醒來，夢見河邊草地上盛開著稠李花。

Mineñ küñelem tïwğan Uralïmda qaldï: muyïl säskä atqan tuğayðarðï töšömdä kürep yïš qïna uyanam.


хәбәр

最終源自阿拉伯語 خَبَر (ḵabar)。

新聞，新的訊息、信息、消息

Ялған хәбәр таратыу.

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.

хәбәр һөйкәлеше


көньяҡ

源自 көн (kön，“日子，太陽”) + яҡ (yaq，“邊，側，方向”)。

這種蜘蛛常見於中亞和俄羅斯南部。


Мәккә

源自阿拉伯語 مَكَّة (makka)。

麥加（沙特阿拉伯漢志地區城市名，是伊斯蘭教的聖城）

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

對於那些信仰其他宗教的人來說，通往麥加的道路是封閉的。

Bašqa din totqandarğa Mäkkägä yul yabïq.

11月1日，一群來自巴什科爾托斯坦的初次朝聖者啟程，前往麥加和麥地那。


Салауат

來自салауат (salawat)。

BA-Салауат.ogg

薩拉瓦特·尤拉耶夫，巴什基爾詩人，被奉為民族英雄

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

薩拉瓦特是巴什基爾人身份標準（的一部分）。


түбән

與喀喇汗語 [需要文字] (töpün，“向下”)、哈薩克語 төмен (tömen，“向下；低的”)、吉爾吉斯語 төмөн (tömön)、南阿爾泰語 тӧмӧн (tömön，“向下”)、烏茲別克語 tuban (“低的”)、維吾爾語 төвән (töwen，“低的”)、哈卡斯語 тӧбін (“向下”)等同源。

Ҡарлуғас түбән осһа – ямғыр булыр, бейектә осһа – аяҙытыр.

燕子低飛要下雨，燕子高飛天氣晴。

Qarluğas tübän osha – yamğïr bulïr, beyektä osha – ayaðïtïr.


түбән

Түбән хаҡ.

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

因為沙漠裡的空氣濕度很低，所以當地無法抵禦太陽輻射。

Süllektäge hawa dïmlïlïğï bik tübän bulğanğa, ul qoyaš radiyatsiyahïnan haqlamay.


Төмән

借自西伯利亞韃靼語 Төмән。

秋明（城市，行政中心名，位於俄羅斯秋明州）

Төмәндә ул ваҡытта һыуыҡ, ҡар яуған ине.

那時秋明下著雪，天氣很冷。

Tömändä ul vaqïtta hïwïq, qar yawğan ine.


Төрөкмәнстан

төрөкмән (törökmän，“土庫曼人”) + -стан (-stan)

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

土庫曼斯坦的大部分領土都位於卡拉庫姆沙漠中。

Törökmänstandïñ küpselek mayðanïn Qaraqom süle alïp tora.


мүк

借自俄語 мох (mox，“苔蘚”)。和韃靼語 мүк (mük，“苔蘚”)、哈薩克語 мүк (mük，“苔蘚”) 同源。

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

木屋的骨架完成並蓋上屋頂後，原木之間的縫隙被苔蘚填滿。

Buranï kütärep, bašïn yapqas, büränä yarïqtarïna mük tultïralar.


аҡ

源自原始突厥語 *āk (“白色”)。
與古突厥語 𐰀𐰴 (āq)、土耳其語 ak、土庫曼語 ak (“白色的”)同源。

Аҡ йорт.

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.


алтмыш

源自原始突厥語 *altmïĺ (“六十”)。

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.

大麥的成熟時間是六十天。

Был кварталда актриса алтмыш йылдан ашыу йәшәгән.

這名女演員住在這個城市街區超過六十年。

Bïl kvartalda aktrisa altmïš yïldan ašïw yäšägän.


ара

源自原始突厥語 *(i)āra (“間隙，空隙”)。與古突厥語 𐰺𐰀 (āra)、烏茲別克語 ora (“間隙，空隙”)、土耳其語 ara (“間隙”)、雅庫特語 аара (aara，“在路上，在旅途中”)同源。

Өйгә тиклем ике саҡрымдай ара бар.


арзан

源自波斯語 ارزان (arzân，“便宜的”)。

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

[20世紀]90年代，西方來的廉價商品席捲當地市場，使當地產業陷入了困難境地。

90-sï yïldarða Könbayïštan kilep tulğan arzan tawarðar bïl tarmaqtï awïr xälgä quyðï.


арпа

源自原始突厥語 *arpa (“大麥”)。

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.

大麥的成熟時間是六十天。


арыҫлан

源自 *arslan（“獅子”）；對比古突厥語 [需要文字] (arslan，“獅子”)，源自原始突厥語 *arsïlan。
與哈薩克語 арыстан (arystan)、吉爾吉斯語 арстан (arstan)、南阿爾泰語 арслан (arslan)、烏茲別克語 arslon、維吾爾語 ئارسلان (arslan)、阿塞拜疆語 aslan、土耳其語 aslan/arslan、土庫曼語、克里米亞韃靼語 arslan等同源。

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

有罪的人會被扔到飢餓的獅子面前，被（獅子）撕咬。

Ğäyeple tip tanïlğan kešelärðe as arïθlandarğa tetkelärgä tašlağandar.


асҡыс

等同於ас- (as-，“打開”) + -ҡыс (-qïs，施動者後綴)。
與吉爾吉斯語 ачкыч (açkıç)、庫梅克語 ачгъыч (açğıç)、維吾爾語 ئاچقۇچ (achquch，“鑰匙”)同源。

Ғәрәп телендә Мифтахетдин исеме "дин асҡысы" тигәнде аңлата.

在阿拉伯語中，“Miftakhetdin”這個名字意為“宗教之鑰匙”。

Ğäräp telendä Miftaxetdin iseme "din asqïsï" tigände añlata.

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

找到打開孩子心靈的鑰匙是很重要的事情。


атай

源自原始突厥語 *ata (“父親；叔伯；祖先”)。詞尾的 -y 原為呼格後綴。
參見ата (ata，“父親”)。

Атайыңа сәләм әйт!

Атаһы эргәһендә бала бер нимәнән дә ҡурҡмай.

只要身邊有父親在，孩子什麼都不怕。

Atahï ergähendä bala ber nimänän dä qurqmay.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

我一看信封上的地址，就知道這是我爸的手筆。

Xattïñ tïšïnda adresïn kürew menän atayïmdïñ qulïn tanïnïm.


ауыл

源自原始突厥語 *āgïl，源自原始突厥語 *āg- (“包圍”)。

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

有一名貧窮的女人住在村莊裡，她有個12歲的兒子叫做 Yäntimer。

Ber awïlda ber yarlï ğïna äbey yäšägän, anïñ Yäntimer isemle 12 yäšle ulï bulğan ti.

Бүреләр ауылға яҡынлашһа, эттәр өрә башлай.

如果狼跑到村裡來，狗就會吠。

Bürelär awïlğa yaqïnlašha, ettär örä bašlay.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

老翁站了很久，扒著柵欄，看著村莊的街道。

Kärtägä totonop, qart oðaq qïna awïl uramïna qarap torðo.

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған.

烏拉爾地區東正教徒所熟知的塔賓（瑪利亞）聖像，得名於今天（巴什科爾托斯坦）加夫里區一個叫塔賓的村莊。

Ural pravoslavtarï arahïnda kiñ tanïlğan Tabïn tärehe üð isemen xäðerge Ğafuri rayonïndağï Tabïn awïlïnan alğan.

阿烏爾 （高加索、中亞、烏拉爾山脈南部等突厥語部落地區的堡壘型村落）

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан.

我的奶奶不僅忘記了司機的名字，也忘記了他是從哪個村子來的。

Öläsäyem šofyorðïñ isemen dä, qayhï awïldan ikänen dä onotqan.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

過節的時候，村子裡的女人們互相串門喝茶。

Bayram buldï nihä, awïlda qatïn-qïððar säygä yöröšör ine.

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

碰巧，哈薩克斯坦也有一個同名的村子。


ауыл

源自原始突厥語 *āgïl，源自原始突厥語 *āg- (“包圍”)。

Республикалағы һәр өсөнсө эшһеҙ — ауыл кешеһе.

（巴什科爾托斯坦）共和國內，每三名失業者中，就有一人住在農村。

Respublikalağï här ösönsö ešheð — awïl kešehe.


ауыр

源自欽察語支 *awïr（“重的；困難的”） ，源自原始突厥語 *iagɨr (“重的”)。
與古回鶻語 ağïr (“重的；困難的”)、韃靼語 авыр (awır)、哈薩克語 ауыр (auyr)、吉爾吉斯語 оор (oor)、南阿爾泰語 уур (uur)、烏茲別克語 ogʻir、土耳其語 ağır、雅庫特語 ыар (ıar，“重的；困難的”)同源。

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

如今實在是難以想象，書桌上沒有電腦會是個什麼樣子。

Bögöngö köndä yaðïw öθtälen kömp’yuterhïð küð aldïna kilterew awïr.

[20世紀]90年代，西方來的廉價商品席捲當地市場，使當地產業陷入了困難境地。


ауыҙ

源自原始突厥語 *agïŕ (“嘴”)。
與古突厥語 𐰍𐰕 (aɣïz，“嘴”)、哈卡斯語、紹爾語、圖瓦語 аас (aas)、南阿爾泰語 оос (oos)、吉爾吉斯語 ооз (ooz)、哈薩克語 ауыз (auyz)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 аууз (auuz)、庫梅克語 авуз (awuz)、諾蓋語、韃靼語 авыз (awız)、烏茲別克語 ogʻiz、阿塞拜疆語、克里米亞韃靼語、土耳其語 ağız、加告茲語 aaz、土庫曼語 agyz (“嘴”)等同源。

Ауыҙы ни әйткәнде ҡолағы ишетмәй.

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.
Homay qoš tunïn keyep šunduq osop kilgän ti // Üle yatqan Uraldïñ awïðïnan üpkän, ti.
烏馬伊鳥兒披上大衣，馬上起飛，親吻了死在地上的烏拉爾的嘴。

Ural-batyr（巴什基爾民間史詩）

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Muynaq（狗名）正過著橋，嘴裡還叼著根骨頭。

Muynaq, awïðïna höyäk qabïp, küperðän ütep bara ine.

Мәмерйә ауыҙы.

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

所有信息都是從尚活著的證人口中記錄得出。

Bar mäğlümät tere šahittar awïðïnan yaðïp alïnğan.


аш

源自原始共同突厥語 *aš (“食物，餐”)，源自原始突厥語 *(i)aĺ (“食物，餐”)。
與古回鶻語 [需要文字] (aš，“食物，餐”)、烏茲別克語 osh (“熟食；抓飯”)、土耳其語 aş (“烹飪過的食物，餐”)、雅庫特語 ас (as，“食物，餐”)等同源。

Аштың тоҙо сыҡмаған.


ашхана

аш (aš) + -хана (-xana)。
與鄂圖曼土耳其語 آشخانه (aşhâne，“吃飯的地方”)、韃靼語 ашханә (aşxanä)、哈薩克語 асхана (asxana)、吉爾吉斯語 ашкана (aşkana)、烏茲別克語 oshxona、維吾爾語 ئاشخانا (ashxana)、土庫曼語 aşhana (“餐廳，咖啡廳”)等同源。

Мәктәп ашханаһы.

Өфөлә социаль ашхана асылды.

烏法開設了一間受補貼的食堂。


аяҡ

源自原始共同突厥語 *ayaq，源自原始突厥語 *adak (“腿，腳”)。
對比古突厥語 𐰑𐰴 (adaq，“腿，腳”)。
參見аҙаҡ (aðaq)。

Ҡәйнәһенә инсульт булып, аяҡтан ҡалған.

他的岳母/她的婆婆中風之後，喪失了行動能力。

Qäynähenä insul’t bulïp, ayaqtan qalğan.


ағас

源自通用欽察語 *ağač（“樹，木頭”），源自原始突厥語 *ïgač (“樹，木頭”)。
與韃靼語 агач (ağaç)、哈薩克語 ағаш (ağaş)、卡拉卡爾帕克語 ағаш、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 агъач (ağaç)、庫梅克語 агъач (ağaç)、南阿爾泰語 агаш (agaš)、吉爾吉斯語 жыгач (cıgaç)、哈卡斯語 ағас (ağas)、古突厥語 𐰃𐰍𐰲 (iǧč /ïɣač/)、克里米亞韃靼語、土耳其語 ağaç、阿塞拜疆語 ağac、土庫曼語 agaç等同源。

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

根系強壯的樹能抵擋得住。

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

不需要那麼多柴火，砍三四棵樹就夠了。

Utïn küp käräkmäy, ös-dürt ağas yïqhañ yetep toror.

Ағас һыуға батмай.


ағас

Ағас ҡашыҡ.


аҡса

源自 *aqča（“錢；硬幣”）。
與鄂爾渾古突厥語 [需要文字] (aqča，“錢；硬幣”)；韃靼語 акча (aqça)、哈薩克語 ақша (aqşa)、吉爾吉斯語 акча (akça)、南阿爾泰語 акча (akča)、庫梅克語 акъча (aqça)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 ахча (axça)、克里米亞韃靼語 akça、哈卡斯語 ахча (axça)、紹爾語 ақча、圖瓦語 акша (akša，“錢”)、楚瓦什語 укҫа (ukśa，“硬幣”)同源。

Ваҡ аҡса.

Ялған аҡса.

Аҡсаң булһа, бар ергә лә юл асыҡ.

Фонд биржаһы был көндә йәмғеһе 14 миллиард доллар аҡсаһын юғалта.

當天，證券市場共損失了140億美元。

Fond biržahï bïl köndä yämğehe 14 milliard dollar aqsahïn yuğalta.


аҡҡош

аҡ (aq，“白色的”) + ҡош (qoš，“鳥”)。
與烏茲別克語 oqqush (“天鵝”)、維吾爾語 ئاققۇش (aqqush，“天鵝”)同源。

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

天鵝在喀什卡丹湖住下了。


аң

源自原始突厥語 *āŋ (“智力，心智”)。

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Һыуҙан сығарғанда, береһе аңында ине, ә икенсеһе күпләп һыу йотҡан.

他們從水裡被救出來的時候，只有其中一個還有意識，其他人都喝了很多水。

Hïwðan sïğarğanda, berehe añïnda ine, ä ikensehe küpläp hïw yotqan.

Тап уҡыу осоронда кешенең аңында донъяға ҡараш нигеҙҙәре барлыҡҡа килә.

世界觀的基礎是在學習時在人的頭腦中形成的。

Tap uqïw osoronda kešeneñ añïnda donʺyağa qaraš nigeððäre barlïqqa kilä.


бәрәкәт

源自阿拉伯語 بَرَكَة (baraka，“祝福”)。
與哈薩克語 берекет (bereket)、吉爾吉斯語 береке (bereke)、烏茲別克語 baraka等同源。

Йортҡа бәрәкәт!


бал ҡорто

бал (bal，“蜜”) + ҡорт (qort，“昆蟲”)的組詞。
與克里米亞韃靼語 balqurt (“蜂”)同源。

[ˈbɑɫ.qʊ̞rˌtʊ̞]

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.

蜜蜂是一種非常聰明且勤奮的昆蟲。

Bal qorto – ğäžäp aqïllï, bik yegärle böžäk.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

除了蜂蜜和蜂王漿以外，人們還利用蜂巢生產蜜蜂毒素和蜂膠。

Umartalarðan bal menän bergä inä hötö, bal qorto ağïwï häm yeleme alïna.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Bal qorttarï küðänäktärðe ös törlö yahay.


бала

源自原始突厥語 *bāla (“孩子，小孩”)。

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

新年之時，每個孩子都在等待奇跡的發生。

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Баланы нисек бар, шулай яратығыҙ.

Бала зиһененә йәнһүрәттең тәьҫире ныҡ көслө.

動畫片會對孩子的心智產生極大影響。

Bala zihenenä yänhürätteñ tä’θire nïq köslö.

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

教師必須尊重孩子的每個想法，認真傾聽，給予正確的方向並培養。

Uqïtïwsï balanïñ här fekeren ixtiram itep, unï tïñlarğa, yünäleš birergä häm üθterergä teyeš.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.

最嚇人的事情還是在你家小孩的口袋裡發現注射器。

Iñ qurqïnïsï — üθmer balañdïñ keθähendä šprits tabïw.

Имсәк бала.


балыҡ

源自原始突厥語 *bālïk (“魚”)。

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

不要教魚游泳，教牛用頭撞擊。

Balïqtï yöðörgä, ügeððe höðörgä öyrätmä.

Тап ошо осорҙа төрлө балыҡтар ыуылдырыҡ сәсә.

這個時節，有多種魚類產卵。

Tap ošo osorða törlö balïqtar ïwïldïrïq säsä.

Балыҡ майы.

Балыҡ һурпаһы.

Балыҡ һатыусы.

Бешерелгән һәм ыҫланған балыҡтан төрлө салат эшләп була.

用煮魚肉和煙熏魚肉，可以做出不同的色拉。

Bešerelgän häm ïθlanğan balïqtan törlö salat ešläp bula.


балға

源自原始突厥語 *balka (“錘子”)。對比原始蒙古語 *haluka (“錘子”)、原始通古斯語 *palụka (“錘子”)。
與哈薩克語 балға (balğa)、吉爾吉斯語 балка (balka)、烏茲別克語 bolgʻa等同源。

Аяғы-ҡулы һис уның балға тотоп йонсомаҫ.
Ayağï-qulï his unïñ balğa totop yonsomaθ.
他的雙手不會因握著大錘而疲倦。

Ural-batyr（巴什基爾民間史詩）

Бөтә эштәр ҡул менән — кәйлә, лом, балға һәм көрәк менән — башҡарыла.

所有工作都是用鎬子、撬棍、大錘和鏟子手工完成的。

Bötä eštär qul menän — käylä, lom, balğa häm köräk menän — bašqarïla.


бармаҡ

源自*barmaq (“手指”)，源自原始突厥語 *biarŋak (“手指”)。
與哈薩克語 бармақ (barmaq)、吉爾吉斯語 бармак (barmak)、庫梅克語 бармакъ (barmaq)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бармакъ (barmaq)、烏茲別克語 barmoq、土耳其語 parmak (“手指”)、哈卡斯語 парбах (parbax，“枝繁的”)同源。

Баш бармаҡ.

Заманалар етте: яныбыҙҙағы яҡшы тимерселәрсе һыңар ҡул бармаҡтары менән иҫәпләрлек.

現在時代已經變成這樣了：附近的好鐵匠簡直屈指可數。

Zamanalar yette: yanïbïððağï yaqšï timerselärse hïñar qul barmaqtarï menän iθäplärlek.

Яңы версияла Touch ID технологияһы файҙаланыла, йәғни ҡушымтаға бармаҡ эҙҙәре ярҙамында инергә була.

新版本使用觸控 ID 技術，因此可以通過指紋來登陸應用。

Yañï versiyala Touch ID texnologiyahï fayðalanïla, yäğni qušïmtağa barmaq eððäre yarðamïnda inergä bula.


баҡа

源自原始突厥語 *b(i)āka (“蛙”)。
與古回鶻語 [需要文字] (baqa，“蛙”)、土耳其語 bağa、韃靼語 бака (baqa)、哈薩克語 бақа (baqa)、庫梅克語 бакъа (baqa)、吉爾吉斯語 бака (baka)、南阿爾泰語 бака (baka)、圖瓦語 пага (paga)、維吾爾語 پاقا (paqa)、雅庫特語 баҕа (bağa，“蛙”)同源。

баҡа ыуылдырығы


ташбаҡа

對比哈薩克語 тасбақа (tasbaqa)、韃靼語、吉爾吉斯語 ташбака (taşbaka)、南阿爾泰語 таш-бака (taš-baka)、烏茲別克語 toshbaqa、維吾爾語 تاشپاقا (tashpaqa，“龜”)。
等同於таш (taš，“石頭，岩石”) + баҡа (baqa，“蛙”)。

Беҙҙең төбәктә бик һирәк осраған ташбаҡалар Ҡыҙыл китапҡа индерелгән.

在我們這兒很少出現的龜，已經被列入了紅色保護名單。

Beððeñ töbäktä bik hiräk osrağan tašbaqalar Qïðïl kitapqa inderelgän.

Ташбаҡа ҡабығы.


баҡыр

源自原始突厥語 *bakɨr (“銅”)。
與古突厥語 [需要文字] (baqïr)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語, 庫梅克語 багъыр (bağır)、吉爾吉斯語、韃靼語 бакыр (baqır)、克里米亞韃靼語 baqır、土耳其語 bakır (“銅”)、哈薩克語 бақыр (baqyr，“銅幣”)、南阿爾泰語 бакрас (bakras，“銅壺”)、雅庫特語 баҕарах (bağarax，“壺，盆”)等同源。
對比借自突厥語的塞爾維亞-克羅地亞語 bakar (“銅”)。

Баҡыр оҫтаһы.

Имгәнеп, ҡоро бушҡа аҙапланма // Баҡыр сыҡмаҫ урындан алтын ҡаҙып.

不要白費心機，在連銅都不產的地方挖金子。

Imgänep, qoro bušqa aðaplanma // Baqïr sïqmaθ urïndan altïn qaðïp.


баҡса

源自波斯語 باغچه (bâğče，“小花園”)。
與哈薩克語 бақша (baqşa)、吉爾吉斯語、韃靼語 бакча (baqça)、烏茲別克語 bоgʻcha、維吾爾語 باغچە (baghche)、土庫曼語 bakca、阿塞拜疆語、克里米亞韃靼語 bağça、土耳其語 bahçe同源。

Баҡса үҫемлеге.

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

學校園子裡的蘋果樹正開著花。

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

打掃園子小屋的時候，不要揚起塵土，記得戴上口罩和手套。

Baqsa öyön yïyïštïrğanda sañ borxotmağïð, bitlek, birsätkä keyegeð.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

椋鳥、麻雀、鶺鴒這類小鳥，都很活躍於抓花園裡的害蟲。

Sïyïrsïq, turğay, säpsek kewek vaq qoštar baqsa qorotqostarïn bik äwðem süpläy.


белем

源自動詞詞幹бел- (bel-，“知道”)。
與哈薩克語 білім (bılım)、吉爾吉斯語 билим (bilim)、韃靼語 белем (belem)、烏茲別克語 bilim (“知識”)、土耳其語 bilim (“科學”)等同源。

Китап — белем шишмәһе.

Мәктәп ― белем усағы.

Юғары белем.

Урта белем.

“Ғәлиә”лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

Ğaliya 系的講師主要是在埃及、敘利亞和土耳其受過教育的知名伊斯蘭專家、學者。

“Ğäliä”lä bašlïsa Mïsïrða, Süriälä, Törkiälä belem alğan bildäle ğalimdar häm din belgestäre uqïta.


бергә

最早見於亞美尼亞欽察語。字面上，本詞是бер (ber，“一”)的與格。
與哈薩克語 бірге (bırge)、吉爾吉斯語 бирге (birge)、烏茲別克語 birga、維吾爾語 بىرگا (birga，“一起”)、阿塞拜疆語 birgə等同源。

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

住房問題困擾著許多剛剛建立家庭、準備共同生活的年輕人。

Torlaq mäs’älähe yañï ğïna ğailä qorop bergä yäšäy bašlağan küp yäštärðe borsoy.


биреү

源自原始突厥語 *bǟr-i-g (“給”，*bǟr-的動名詞)。
與韃靼語 бирү (birü)、諾蓋語 беруьв (berüv)、哈薩克語 беру (beru)、吉爾吉斯語 берүү (berüü)、雅庫特語 биэрии (bierii)、土耳其語 ver- (詞幹)、古突厥語 𐰋𐰃𐰼 (b²ir² /ber-/，詞幹)、楚瓦什語 пар (par，詞幹)等同源。

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

我們不會作出空洞的承諾。


бесәй

源自擬聲詞 *bis；對比бес-бес (bes-bes，“呼喚貓的聲音”)。不能直接對應標準突厥語 mušuq ~ mišik（“貓”） < 原始突厥語 *bïńĺ(ïk) (“貓”)。
對比韃靼語 песи (pesi，“貓”)。

Мәскәүҙә бесәйҙә коронавирус табылған.

在莫斯科，（研究人員）在貓的體內發現新冠病毒。


беҙ

源自原始突厥語 *bi-ŕ (“我們”)。

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

我們不會作出空洞的承諾。

Беҙ икәү айырылышһаҡ та, хистәрем һүнеп бөтмәгән.

雖然我們兩個離了婚，但我並沒有感覺很失落。

Beð ikäw ayïrïlïšhaq ta, xistärem hünep bötmägän.

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

事實證明，人並不只有我們所看見和了解的肉體。

Baqtihäñ, keše beð kürep belgän material’ tän genä tügel ikän.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

我們做老師的，經常跟學生講：成績單就是你的臉。

Beð, uqïtïwsïlar, yïš qïna uqïwsïlarïbïðğa: “Köndälek — heððeñ yöðögöð”, tip äytergä yaratabïð.


биш

源自原始突厥語 *bẹ̄ĺ(k) (“五”)。
與古突厥語 𐰋𐰃𐱁 (béš，“五”)、土耳其語 beş (“五”)、雅庫特語 биэс (bies，“五”)同源。

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

往碗裡打五個雞蛋，加入麵粉並攪拌。

Tabaqqa biš yomortqa hïtïğïð, ondo qušïp bolğağïð.


бурыс

源自粟特語 [具體何詞?]。與哈薩克語 борыш (boryş)、吉爾吉斯語 боруч (boruç)、борч (borç)、烏茲別克語 burch、克里米亞韃靼語 borc、土庫曼語 borç、土耳其語 borç (“債務”)等同源。

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

保衛祖國是每個年輕人的神聖職責。

Vatandï haqlaw - här yegetteñ izge burïsï.


боҫ

源自原始突厥語 *bus (“蒸汽”)。
與圖瓦語 бус (bus，“蒸汽”)、土耳其語 pus (“薄霧，煙霧”)、楚瓦什語 пӑс (păs，“蒸汽”)等同源。

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

茶炊上飄起一陣厚厚的蒸汽。


боҙ

源自原始共同突厥語 *būz (“冰”)，源自原始突厥語 *būŕ (“冰”)。
與韃靼語 боз (boz)、哈薩克語 мұз (mūz)、吉爾吉斯語 муз (muz)、庫梅克語、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 буз (buz)、諾蓋語 буз (buz)、紹爾語、南阿爾泰語 мус (mus)、哈卡斯語 пус (pus)、烏茲別克語 muz、維吾爾語 муз (muz)、土庫曼語 muz、多爾干語 буус (buus)、雅庫特語 муус (muus)、阿塞拜疆語、加告茲語、土耳其語 buz、楚瓦什語 пӑр (păr，“冰”)同源。

Һыу боҙға әйләнде.

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

傍晚六點左右，克拉斯努索爾斯基村出現強烈旋風，並降下拇指大小的冰雹。

Kiske säğät 6-larða Krasnousol awïlï buylap köslö yel-dawïl, qoyon ütte, baš barmaq ðurlïq boð yawðï.


буш

源自原始突厥語 *boĺ (“空的；空閒的”)。
與古突厥語 [需要文字] (boš，“空的；空閒的”)、古回鶻語 [需要文字] (boš，“空的；空閒的”)、土耳其語 boş (“空的”)同源。

Бүлмә буп-буш ине, тик иҙәнгә намаҙлыҡ түшәлгән.

房間裡空無一物，只有地上放著一個祈禱墊。

Bülmä bup-buš ine, tik iðängä namaðlïq tüšälgän.

Һәр шаҡмаҡҡа бер генә хәреф яҙыла; буш шаҡмаҡтар ҡалмаҫҡа тейеш.

每個盒子裡只能放一封信；不能留下空盒子。

Här šaqmaqqa ber genä xäref yaðïla; buš šaqmaqtar qalmaθqa teyeš.

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

我們不會作出空洞的承諾。

Буш дәфтәр.


бысаҡ

源自原始突厥語 *bïčgak (“小刀”)，源自原始突厥語 *bïč- (“切”)。
與古回鶻語 [需要文字] (bïčaq，“小刀”)、韃靼語 пычак (pıçaq)、哈薩克語 пышақ (pyşaq)、吉爾吉斯語 бычак (bıçak)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бычакъ (bıçaq)、庫梅克語 бичакъ (biçaq)、哈卡斯語 пычах (pıçax)、紹爾語 пычақ (pïčaq)、圖瓦語 бижек (bïžäk)、烏茲別克語 pichoq、維吾爾語 پىچاق (pichaq)、土耳其語 bıçak、阿塞拜疆語 bıçaq、土庫曼語 pyçak、雅庫特語 быһах (bıhax)等同源。

Үткер бысаҡ.

Бысаҡ осонда ваҡ тоҙ һалып болғағыҙ.

往刀尖上放點鹽，並攪拌。


бүлмә

源自*bölmä (“分隔；房間”)，源自原始突厥語 *bȫl- (“分隔”)。
等同於бүл- (bül-，“分隔”) + -мә (-mä，組成表示動作過程或結果的抽象名詞)。
與哈薩克語 бөлме (bölme，“房間”)、吉爾吉斯語 бөлмө (bölmö，“房間”)、烏茲別克語 boʻlma (“房間；分隔”)、維吾爾語 بۆلمە (bölme，“房間”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бёлме (bölme，“分隔”)同源。

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

一個有著兩扇面向街道窗戶的大房間。

Ул айырым бүлмәлә тора.

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

孩子們高興的聲音充滿了整個房間。


бәлки

源自波斯語 بلکه (balke)。
與吉爾吉斯語 балки (balki)、哈薩克語 бәлки (bälki)、烏茲別克語 balki、阿塞拜疆語 bəlkə、土耳其語 belki等同源。

Бәлки, минең менән килешмәүселәр булыр.

可能會有人不同意我的觀點。

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

誰知道呢，也許還有另一個原因。

Kem belä, bälki, bašqa säbäbe lä barðïr.


бәхет

借自波斯語 بخت (“幸運，運氣”)。
與烏茲別克語 baxt (“幸福，運氣”)、土庫曼語 bagt (“幸福，幸運”)同源。

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.

上帝創造每個人，都是為了讓大家幸福。

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

家庭幸福的基礎，關鍵在（結婚）第一年。

Ğailä bäxeteneñ nigeðe täwge yïlda halïna.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.

Balalar — Xoðay tarafïnan birelgän bäxet.


бөгөн

源自 *bügün（“今天”），由 bu（“這”）+ kün（“日，天”）組成。
與古回鶻語 [需要文字] (bükün，“今天”)、韃靼語 бүген (bügen)、哈薩克語 бүгін (bügın)、吉爾吉斯語、雅庫特語 бүгүн (bügün)、烏茲別克語 bugun、維吾爾語 بۈگۈن (bügün)、土庫曼語、阿塞拜疆語、土耳其語 bugün等同源。

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

昨天的朋友，今天變成敵人。

Тормош ағышының бөгөн көтмәгәндә үҙгәреүе ихтимал.

今天，生活的流動可能會發生意想不到的變化。

Tormoš ağïšïnïñ bögön kötmägändä üðgärewe ixtimal.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

現在，你不會在巴什科爾托斯坦的藥房架子上看見阿司匹林了。

Bašqortostan darïwxanalarï käštälärendä bögön aspirin kürmäθheñ.


бөйөр

源自原始突厥語 *bögür (“腎；身體的一側”)。
與韃靼語 бөер (böer，“腎”)、哈薩克語 бүйір (büiır，“身體的一側”)、土耳其語 böğür (“側面；侧腹”)、阿塞拜疆語 böyür (“侧腹”)、土庫曼語 böwür (“侧腹”)、雅庫特語 бүөр (büör，“腎”)同源。

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

不建議患有腎病者及孕婦飲用土木香（茶）。

Andïððï böyörö awïrtqandarğa häm yöklö qatïndarğa esew käñäš itelmäy.


ватан

借自阿拉伯語 وَطَن (waṭan)。

保衛祖國是每個年輕人的神聖職責。

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!


ваҡыт

源自阿拉伯語 وَقْت (waqt，“時間”)。
與哈薩克語 уақыт (uaqyt)、吉爾吉斯語 убакыт (ubakıt)、убакты (ubaktı)、韃靼語 вакыт (waqıt)、烏茲別克語 vaqt等同源。

Ваҡыт тиҙ үтә.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

如今，手錶不僅用來顯示時間，也彰顯著擁有者的社會地位。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

電子申請優先辦理，能減少移民申請中排隊等待所用的時間。

Elektron ğarizalar sirattan tïš qarala; bïl siratta torou vaqïtïn häm migratsiya xeðmätenä kilewselär hanïn qïθqarta.

應做……的時間、時期、時候

Ваҡыты етмәһә, япраҡ та һабағынан өҙөлмәй.

葉子也只有到了時候才會從莖上落下。

Vaqïtï yetmähä, yapraq ta habağïnan öðölmäy.


ел

來自原始突厥語 *yel (“風”)。
與韃靼語 җил (cil)、南阿爾泰語 јел (ǰel)同源。

Ел тирмәне.

Ел ҡайһы яҡтан өрә?

Мин сапҡанда ел ҡубыр,// Таш та ятып түҙәлмәҫ, // Һыу тулҡыныр-ҡайнашыр, // Һыуҙа балыҡ йөҙәлмәҫ.
Min sapqanda yel qubïr,// Taš ta yatïp tüðälmäθ, // Hïw tulqïnïr-qaynašïr, // Hïwða balïq yöðälmäθ.
我一奔跑，風就會揚起，石頭都能吹走，水會衝到高處沸騰，魚也不能在水裡游。

烏拉爾-巴圖爾（巴什基爾民間史詩）


гүр

源自波斯語 گور (gur，“墳墓”)。

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

人在看到自己註定要看到的事物之前，是不會進墳墓的。


гөл

源自波斯語 گل (gol，“玫瑰；花”)。
與哈薩克語、吉爾吉斯語 гүл (gül)、烏茲別克語 gul、維吾爾語 گۈل (gül)、土庫曼語 gül (“花”)、土耳其語 gül (“玫瑰”)等同源。

Гөлдәр хуш еҫ тарата.


дана

源自波斯語 دانه (dâne，“穀粒”)。

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

圖書館收到了一份區內出版的所有報紙的集合。

Kitapxana rayonda sïqqan gäzittärðeñ barïhïn da berešär dana aldïra.

Табаҡҡа биш дана йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

打五個雞蛋到碗裡，加入麵粉並攪拌。

Tabaqqa biš dana yomortqa hïtïğïð, ondo qušïp bolğağïð.


дарыу

源自波斯語 دارو (dâru，“藥物，治療”)。
дары (darï，“火藥”) 的同源對似詞。

Тымау дарыуы.

Самаһын белһәң — дарыу, белмәһәң — ағыу.

知道用法就是藥，不懂用法就是毒。

Samahïn belhäñ — darïw, belmähäñ — ağïw.

Күптәр, төрлө дарыу йотҡансы халыҡ медицинаһы буйынса үләндәр менән дауаланыу файҙалыраҡ, ти.

很多人說比起吃藥片，按照民間療法吃點草藥治療更健康。

Küptär, törlö darïw yotqansï xalïq meditsinahï buyïnsa üländär menän dawalanïw fayðalïraq, ti.


дарыу

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普通的花，而是藥草。

Bïlar yabay säskä tügel, darïw üländäre.


дары

借自波斯語 دارو (dâru，“火藥”)。
дарыу (darïw，“藥物”) 的同源對似詞。

Дарыңды ҡоро тот.


тән

源自波斯語 تن (tan，“身體”)。
與哈薩克語 тән (tän)、烏茲別克語 tan、維吾爾語 تەن (ten，“身體”)同源。

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

我們認識到，人並非只有我們所看見和知道的身體。

Baqtihäñ, keše beð kürep belgän material’ tän genä tügel ikän.


дин

源自阿拉伯語 دِين (dīn，“宗教”)。

Башҡа дин кешеләре.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從十世紀起，伊斯蘭教便開始進入巴什基爾人的生活中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

在伊斯蘭教中，亞茲拉爾會（在人死時）帶走人的靈魂。

Islam dinendä kešeneñ yänen Ğazrail färeštä ala.


диуар

源自波斯語 دیوار (divâr，“牆”)。
與烏茲別克語 devor、土耳其語 duvar (“牆”)同源。

Бөйөк Ҡытай диуары.


бөйөк

可能經由伏爾加突厥語，源自鄂圖曼土耳其語 بیوك (büyük，“大的”)，源自原始突厥語 *bedük (“大的”)（對比古回鶻語 [需要文字] (bedük，“大的”)、[需要文字] (beδük，“高的”)），源自原始突厥語 *bedü- (“變大，長大”)。
本土的欽察語支發展則是呈 biyik（參見бейек (beyek，“高的”)）。

Бөйөк Ҡытай диуары.

Бөйөк Ватан һуғышы.


диңгеҙ

源自原始突厥語 *teŋiŕ (“海”)。
與古回鶻語 [需要文字] (teŋiz，“海”)、哈薩克語 теңіз (teñız，“海”)、吉爾吉斯語 деңиз (deñiz，“海”)、烏茲別克語 dengiz (“海”)、土庫曼語 deňiz (“海”)、土耳其語 deniz (“海”)等同源。

Каспий дингеҙе.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

以海水為基礎製成的噴霧。

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

群島可以單獨位於海中，也可以靠近大片乾燥陸地。

Arxipelagtar dingeððä ayïrïm yäki ður qoro yer massivï yanïnda urïnlaša ala.


дошман

源自波斯語 دشمن (došman)。

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

昨天的朋友，今天會變成敵人。

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

聰明的敵人好過蠢笨的朋友。


доға

源自阿拉伯語 دُعَاء (duʕāʔ，“祈禱”).
與哈薩克語 дұға (dūğa)、吉爾吉斯語 дуба (duba)、烏茲別克語 duo、土庫曼語 doga、土耳其語 dua (“祈禱”)等同源。

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

來到聖墓前，我跪下祈禱。

Izge qäbergä kilep, tubïqlïnïp doğa qïldïm.


дуҫ

借自波斯語 دوست (dost，“朋友”)。

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман.

大家，要注意無知的朋友——一個月內，無知的朋友會變成敵人。

Yegettär, haqlanïğïð naðan duθtan ― naðan duθ ber ayðañ huñ bulïr došman.

Дуҫ бәләлә һынала.

朋友在不幸的事情中得到檢驗。

Татлы телленең дуҫы күп.

口才好的人，朋友也很多。

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

聰明的敵人好過愚蠢的朋友。


дәрәжә

源自阿拉伯語 دَرَجَة (daraja，“量度”)。

ғилми дәрәжә

дәрәжәгә күтәреү ғәмәле


донъя

源自阿拉伯語 دُنْيَا (dunyā，“世界”)。

Донъяның яралыуы.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

每個人降生到這個世界上，都帶著自己的命與運。

Bïl donʺyağa här kem üð yaðmïšï, üð täqdire menän tïwa.

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

黑條紋（厄運）結束了；現在，整個世界都圍繞著你轉動。(占星)

Qara hïðat artta qaldï; xäðer bar donʺya heððeñ tiräläy äylänä.

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

秋天，薩尼婭把她的全部家當裝上推車，搬到了臨近的村莊。

Köðön Saniya bar donʺyahïn arbağa teyäp, kürše awïlğa küsep kitte.


дүрт

源自原始突厥語 *tȫrt (“四”)。與古突厥語 𐱅𐰇𐰼𐱅 (T²UR²T²，“四”)同源。

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.
Altïn täxet öθtöndä batša qïðï ultïrğan, dürt yağïnan dürt qolo täxetene kütärgän.
帕迪夏的女兒，坐在金色王座的上方；四面的四名奴隸，抬起這王座。

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

隨著時間推移，這份報紙也改版成了每週出版、每份四頁的全彩刊。

Tora-bara gäzit tulï töθtä baθïlğan dürt bitle aðnalïqqa äwerelde.


егет

源自原始突厥語 *yigit (“年輕男性”)。

年輕男性，男青年 (年齡一般在17-25歲)

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

保衛家園是每個年輕男性的神聖使命。

Vatandï haqlaw - här yegetteñ izge burïsï.

大家，要注意無知的朋友——一個月內，無知的朋友會變成敵人。


ете

源自原始突厥語 *yẹt(t)i (“七”)。对比古突厥語 𐰘𐱅𐰃 (yeti，“七”)、土耳其語 yedi (“七”)。

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

人每天至少要睡七個小時。

Täwlegenä kämendä yete säğät yoqlaw käräk.


заман

源自波斯語 زمان (zamân)。

Заман башҡа, заң башҡа.

不同時期有著不同的法律。

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.

马吉特·加富里在其所著的寓言《动物遭遇瘟疫》中用到了一个早在拉封丹时期就广为人知的情节。

Mäžit Ğafuri «Yanuarðarğa kilgän ülät» isemle mäθälendä Lafonten zamanïnan bildäle syužetqa möräžäğät itä.

Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн машина йөрөтә белеү — заман талабы.

对于女性来说，能够开车是现代生活不可或缺的一部分。

Qatïn-qïððar ösön mašina yörötä belew — zaman talabï.

Үткән заман.

Хәҙерге заман.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


зат

源自阿拉伯語 ذَات (ḏāt)。

беренсе зат

икенсе зат

зат алмашы


зыян

源自波斯語 زیان (ziyân，“危害；傷害；損失”)。

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

春季洪水会破坏靠近河流的房屋。

Yaðğï tašqïnda yïlğağa yaqïn yorttar zïyan kürä.


ике

源自原始突厥語 *ẹk(k)i (“二”)。对比古突厥語 𐰚𐰃 (eki，“二”)、紹爾語 ийги (“二”)、土耳其語 iki (“二”)。

Ике үркәсле дөйә.

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

客人唱數數歌，分成兩組，中間畫了條線。

Qunaqtar, hanašmaq äytep, ike törkömgä bülenä; urtala hïðïq hïðïla.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

据史书记载，1124年基辅大火两天，600座教堂被毁。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


икмәк

源自原始突厥語 *etmek /*ötmek (“麵包”)。
與古回鶻語 [需要文字] (etmäk，“麵包”)、喀喇汗語 [需要文字] (ötmäk，“麵包”)、韃靼語 икмәк (ikmäk)、哈薩克語 іпек (ıpek)、庫梅克語 экмек (ekmek)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 ётмек (ötmek)、克里米亞韃靼語 ötmek、阿塞拜疆語 əkmək、土耳其語 ekmek、紹爾語 итпек (itpek，“麵包”)同源。

Арыш икмәге.

Сөсө икмәк.

Икмәк ҡалайы.

Көлдә бешкән икмәк.

Усаҡ тирәһендәгеләрҙең береһе уға икмәк һондо.

坐在篝火旁的人拿了點麵包給他。

Usaq tirähendägelärðeñ berehe uğa ikmäk hondo.


инсан

源自阿拉伯語 إنسان (ʾinsān，“人類”)。

Мәрхәмәт эйәһе Аллаһ Ҡөрьәнде өйрәтте. Инсанды Ул яралтты. Һөйләшергә өйрәтте.

至仁主，曾教授《古蘭經》，他創造了人，並教人修辭。

Märxämät eyähe Allah Qör’ände öyrätte. Insandï Ul yaralttï. Höyläšergä öyrätte.

古蘭經 第55章 至仁主 1-4


инә

源自原始突厥語 *eńe (“母親；雌性”)。

Инә бүре.

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Инә ҡуңыҙ ике йөҙҙән ашыу йомортҡа һала.

雌甲蟲能產下兩百多枚卵。

Inä quñïð ike yöððän ašïw yomortqa hala.


иртәгә

源自*ertägä (“明天”)，原為標準通用突厥語*ertä (“早；早晨”)的與格形，源自原始突厥語 *ẹ̄r (“早；早晨”)。
对比烏茲別克語 ertaga (“明天”)。

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй.

明天1月9日，（巴什科爾托斯坦）共和國內無降水。

Irtägä, tuğïðïnsï ğinuarða, respublikala yawïm-töšöm kötölmäy.


исем

最终源自阿拉伯語 اِسْم (ism，“名字，稱呼；名詞”)。

Сәсәндең исеме таҡтаташҡа уйылды.

民間詩人的名字鐫刻在匾上。

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

在手冊封面上用大寫字母書寫你的姓名。

Isem-familiyağïððï däftärðeñ tïšïna baθma xäreftär menän yaðïp quyïğïð.

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан.

奶奶忘記了司機的名字，也不記得他是從哪個村子來的。

Öläsäyem šofyorðïñ isemen dä, qayhï awïldan ikänen dä onotqan.

Исемгә тура килә есем.

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған.

Ural pravoslavtarï arahïnda kiñ tanïlğan Tabïn tärehe üð isemen xäðerge Ğafuri rayonïndağï Tabïn awïlïnan alğan.

Яңғыҙлыҡ исем.

Уртаҡ исем.


ит

源自原始突厥語 *et (“肉”)。

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

千萬別把肉和馬鈴薯放一起吃。

It menän kartuftï bergä bötönläy ašamağïð.


ишек

源自原始突厥語 *ēĺü-k (“門”)。
與古突厥語 [需要文字] (ešik，“門”)、哈薩克語 есік (esık)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 эшик (eşik)、吉爾吉斯語 эшик (eşik)、烏茲別克語 eshik、紹爾語 эжик、土耳其語 eşik等同源。

Берәү ишек туҡылдата.


йомортҡа

源自原始突厥語 *yumurtka (“蛋，卵”)。
與韃靼語 йомырка (yomırka)、哈薩克語 жұмыртқа (jūmyrtqa)、吉爾吉斯語 жумуртка (cumurtka)、南阿爾泰語 јымыртка (ǰïmïrtka)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джумуртха (cumurtxa，棄用)、土耳其語 yumurta、土庫曼語 ýumurtga、哈卡斯語 нымырха (nımırxa)、雅庫特語 сымыыт (sımııt)等同源。

Тауыҡ йомортҡаһы.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

往碗裡打五個雞蛋，再加入麵粉並攪拌。

Tabaqqa biš yomortqa hïtïğïð, ondo qušïp bolğağïð.

雌甲蟲能產下兩百多枚卵。


йондоҙ

源自原始突厥語 *yulduŕ (“星”)。
輔音連綴 -ld- → -nd- 的發展為巴什基爾語獨有。
與阿塞拜疆語 ulduz；察合臺語 یولدوز (yulduz)；多爾干語 һулус (hulus)；加告茲語 yıldız；卡拉恰伊-巴爾卡爾語 жулдуз (julduz)、卡拉卡爾帕克語 juldïz；哈薩克語 жұлдыз (jūldyz)；哈卡斯語 чылтыс (çıltıs)；庫梅克語 юлдуз (yulduz)；吉爾吉斯語 жылдыз (cıldız)；諾蓋語 юлдыз (yuldız)；紹爾語 чылтыс (čïltïs)；南阿爾泰語 јылдыс (ǰïldïs)；韃靼語 йолдыз (yoldız)；土耳其語 yıldız；土庫曼語 ýyldyz；圖瓦語 сылдыс (sıldıs)；維吾爾語 يۇلتۇز (yultuz)；烏茲別克語 yulduz；雅庫特語 сулус (sulus)同源。

Таң йондоҙо.

Ҡыш йондоҙҙар баҙыҡ янһа – һалҡынға, тоноҡ янһа йылыға тарта.

在冬季，如果星星發光顯得亮，一般天氣會比較涼；如果比較暗，天氣就會比較暖。

Qïš yondoððar baðïq yanha – halqïnğa, tonoq yanha yïlïğa tarta.

Йондоҙ һымаҡ атылып, Аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.
Yondoð hïmaq atïlïp, Aqbuð tolpar atlïğïp küktän kilep töškän, ti.
灰翼之馬像流星一般，從天空緩緩降下。

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

優素福做了個夢。在夢裡，他看見十一顆星星和一個月亮將頭傾向他。

Yosop töš kürä. Töšöndä un ber yondoð ber ay Yosopqa baš eygänen kürä.

Арағыҙҙа Криштиану Роналду исемле футбол йондоҙон белеүселәр барҙыр, моғайын.

你們當中肯定有人聽說過足球明星克里斯蒂亞諾·羅納爾多。

Arağïðða Krištianu Ronaldu isemle futbol yondoðon belewselär barðïr, moğayïn.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

我們把從紙板上割下的星星粘到聖誕樹上。

Šïršï bašïna qatïrğanan qïrqïp qïðïl yondoð quyðïq.


йорт

源自原始突厥語 *yūrt (“住處；營地”)。
與韃靼語 йорт (yort)、卡拉卡爾帕克語 jurt、哈薩克語 жұрт (jūrt)、吉爾吉斯語 журт (curt)、南阿爾泰語 јурт (ǰurt)、烏茲別克語 yurt、土庫曼語 ýurt、土耳其語 yurt、圖瓦語 чурт (čurt)等同源。

Күп ҡатлы йорт.

Йорт хайуандары.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

春季發洪水時，靠近河邊的住戶會遭到損壞。

Аҡ йорт.


йоҡлау

源自*uy(u)q-la- (“睡覺”)，源自原始突厥語 *ūdï-ku (“睡覺”)，源自*ūdï- (“睡覺”)。
與哈薩克語 ұйықтау (ūiyqtau)、庫梅克語 юхламакъ (yuxlamaq)、克里米亞韃靼語 yuqlamaq、吉爾吉斯語 укта- (ukta-)、南阿爾泰語 уйуктаар (uyuktaar)、楚利姆語 уқла- (uqla，“睡覺”)、烏茲別克語 uxlamoq、維吾爾語 ئۇخلىماق (uxlimaq)、土庫曼語 uklamak (“睡覺”)同源。

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

人每天應當保持至少睡眠七小時。

Täwlegenä kämendä yete säğät yoqlaw käräk.


йылан

源自原始突厥語 *yï̄lan (“蛇”)。

Йылан ағыуы.


йылҡы

Биш баш йылҡы.


йылға

Мул һыулы йылға.

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

把鍋帶到河邊，用沙子擦洗。

Qaðandï yïlğağa alïp barïp, qom menän ïšqïp yïw.

春季發洪水時，靠近河邊的住戶會遭到損壞。

Yaðğï tašqïnda yïlğağa yaqïn yorttar zïyan kürä.


йыр

繼承自原始突厥語 *yïr (“歌曲”)。
與韃靼語 җыр (cır)、哈薩克語 жыр (jyr)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джыр (cır)、庫梅克語 йыр (yır)等同源。

Мөхәббәт тураһында йыр.

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо.

歌聲中斷；亞茲拉爾黑色的翅膀尖端觸碰到了我。

Yïr öðöldö; miñä qağïlïp kitte Ğazraildïñ qara qanat oso.


йәй

源自原始突厥語 *yāy (“夏季”)。
與古回鶻語 [需要文字] (yay，“夏季”)、韃靼語 җәй (cäy)、吉爾吉斯語 жай (cay)、庫梅克語 яй (yay)、南阿爾泰語 јай (ǰay)、阿塞拜疆語 yay、
哈卡斯語 чайғы (çayğı)、紹爾語 чайғы (“夏季”)、雅庫特語 сайын (sayın，“夏季”)同源。

Бал тәме — йәйҙең йәме.

蜂蜜的味道，就像夏天的奶油。

Йоҡа ҡар ҡатламында тибенеп, йәйҙән ҡалған үләнде ашап ҡыш сыға башҡорт аты.

巴什基尔马用蹄子打破薄薄的雪层，吃夏天剩下的草来越冬。

Yoqa qar qatlamïnda tibenep, yäyðän qalğan ülände ašap qïš sïğa bašqort atï.


картуф

源自俄語 карто́фель (kartófelʹ，“馬鈴薯”)，源自德語 Kartoffel，源自意大利語 tartufolo，源自拉丁語 terrae tūber (“土地的塊莖”)。
对比哈薩克語 картоп (kartop)、庫梅克語 картоп (kartop，“馬鈴薯”)。

千萬不要把馬鈴薯和肉混在一起吃。


кем

源自原始突厥語 *kim (“誰”)。
與古突厥語 𐰚𐰢 (kim，“誰”)、哈薩克語 кім (kım)、吉爾吉斯語 ким (kim)、烏茲別克語 kim、土耳其語 kim等同源。

Алдаҡсы булһаң, һиңә кем ышана?

要是你整天說謊，誰還會相信你？

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

誰知道呢，說不定還有另外一個理由。

Kem belä, bälki, bašqa säbäbe lä barðïr.

Мине кемгә hанайҙар икән, минең өсөн барыбер.

我不在乎他們把我當成誰。

Mine kemgä hanayðar ikän, mineñ ösön barïber.


кесе

源自原始突厥語 *kičüg (“小的”)。
與古回鶻語 [需要文字] (kičig，“小的”)、韃靼語 кече (keçe，“小的”)、哈薩克語 кіші (kışı，“小的”)、庫梅克語 гиччи (giççi，“小的”)、吉爾吉斯語 кичүү (kiçüü，“小的”)、南阿爾泰語 кичӱ (kičü，“小的”)、烏茲別克語 kichik (“小的”)、維吾爾語 كۈچۈك (küchük，“小的”)、土庫曼語 kiçi (“小的，年轻的”)、阿塞拜疆語 kiçik (“小的”)、土耳其語 küçük (“小的”)同源。

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

即便是小小的火花，也能引起大火。

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

雪鴞的雛鳥每天孵化出一隻，因此一巢幼鳥的體型往往不同，小個兒的常常會死。

Aq ökönöñ sebeštäre könönä berešär moronlay, šuğa kürä ber oyalağï qošsoqtar törlö buylï bula, keseläre yïš qïna ülep qala.


кеше

源自原始共同突厥語 *kiši (“人”)。
與古突厥語 𐰚𐰃𐰾𐰃 (kiši，“人”)、哈薩克語 кісі (kısı)、卡拉卡爾帕克語 киси (kisi)、土耳其語、阿塞拜疆語 kişi、烏茲別克語 kishi、吉爾吉斯語 киши (kişi)、南阿爾泰語 кижи (kiži)、紹爾語 кижи、圖瓦語 кижи (kïžï)、哈卡斯語 кізі (kízí)、雅庫特語 киһи (kihi，“人”)等同源。

Урта йәштәге кеше.

Ат — кешенең тоғро юлдашы.

Бал ашаған кешеләрҙең нервылар системаһының ҡуҙғыусанлығы кәмей, кәйефе, йоҡоһо яҡшыра.

服用蜂蜜的人，神經系統的不穩定性得到減退，心情和睡眠都有改善。

Bal ašağan kešelärðeñ nervïlar sistemahïnïñ quðğïwsanlïğï kämey, käyefe, yoqoho yaqšïra.

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

觀察人口遷移流動，大部分人來自中亞，尤其是烏茲別克斯坦。

Migratsiya ağïmïna küð halhaq, iñ küp keše Urta Aziyanan, ayïrïwsa Üzbäkstandan kilä.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

這種野狗不僅對小牛和家禽，而且對人來說也足夠危險。

Tap šunday beräðäk ettär vaq mal häm qoš-qort ösön genä tügel, keše ösön dä xäwefle.

Бәләкәс баланы яман күҙҙән һаҡлып өс йәшкәсә кешегә күрһәтмәгәндәр.

小孩子三歲之前不應該給陌生人看到，以免受到邪眼影響。

Bäläkäs balanï yaman küððän haqlïp ös yäškäsä kešegä kürhätmägändär.

可代稱各類“人”，按語境有不同翻譯

Башҡа дин кешеләре.

Өйҙә һин ир кеше булып ҡалаһың.

Республикалағы һәр өсөнсө эшһеҙ — ауыл кешеһе.

（巴什科爾托斯坦）共和國內，每三個失業者就有一個住在農村。

Respublikalağï här ösönsö ešheð — awïl kešehe.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

如今，手錶不僅能顯示時間，還能表明佩戴者的社會地位。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.


кеше

不定人稱代詞，一般帶“其他人”、“別人”的意思

Йоҡтамай эштәү кешене баҙата.

光幹活，不睡覺，是人都會累趴倒。

Кешегә соҡор ҡаҙма — үҙең ауырһың.

不要給人挖坑，小心自己掉進去。

Кеше фекеренә ҡолаҡ һалыу — үҙеңде көҙгө аша күреүгә тиң.

聆聽別人的意見，就相當於對著鏡子照自己。

Keše fekerenä qolaq halïw — üðeñde köðgö aša kürewgä tiñ.


китапхана

借自波斯語 کتابخانه (ketâbxâne)。
等同於китап (kitap) + -хана (-xana)。
对比吉爾吉斯語 китепкана (kitepkana，“圖書館”)、庫梅克語 китапхана (kitapxana，“圖書館”)、阿塞拜疆語 kitabxana (“圖書館”)。

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

那時亞歷山大城以其圖書館而著名，館內藏有七十多萬冊手稿。

Ul vaqïtta Aleksandriya üðeneñ 700 meñdän ašïw qulʺyaðma yïyïlğan kitapxanahï menän dan tota.

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

區內所有報紙在圖書館都收有一份。

Kitapxana rayonda sïqqan gäzittärðeñ barïhïn da berešär dana aldïra.


күкәй

與韃靼語 күкәй (kükäy)同源。对比烏得穆爾特語 кукей (kukej，“蛋，卵”)

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.


күк

源自原始突厥語 *kȫk (“藍色，綠色；天空”)。
古突厥語中，本詞可能還表達更寬泛的顏色：“藍色 + 綠色 + 類似的陰影色”，在現代語言中得到部分保留。

Күк көмбәҙе.

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

[…] 在晴朗的天空中，有像火球一般的太陽。

Йондоҙ һымаҡ атылып, Аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.
Yondoð hïmaq atïlïp, Aqbuð tolpar atlïğïp küktän kilep töškän, ti.
一匹灰翼馬像流星一樣，從天上迅疾降落。

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай.

只要积攒财宝在天上，（天上）没有虫子咬，不能锈坏，也没有贼挖窟窿来偷。

Heð xazinanï küktä yïyïğïð: unda köyä lä qïrqmay, tut ta baθmay, qaraqtar ða inep urlamay.


күк

Күк шыршы.

Күк томан.

Күк сәй.

Күк юрға.


күл

源自原始突厥語 *kȫl (“湖”)。
與古突厥語 𐰚𐰇𐰠 (kӧl，“湖”)、哈薩克語 көл (köl)、吉爾吉斯語 көл (köl)、烏茲別克語 koʻl、南阿爾泰語 кӧл (köl)、紹爾語 кӧл、哈卡斯語 кӧл、土耳其語 göl (“湖”)同源。

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.

每名漁民都稱讚自己的湖。

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

天鵝在喀什喀丹湖上定居了下來。

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

香蒲為湖增美麗，榮耀使人添光彩。

Külde qamïš maturlay, irðe namïθ maturlay.


күмер

源自原始突厥語 *kömür (“煤炭”)。

Күмер һатыусыһының бите ҡара, күңеле аҡ.

Kümer hatïwsïhïnïñ bite qara, küñele aq.


күп

源自原始突厥語 *köp (“許多”)。
與哈薩克語 көп (köp)、吉爾吉斯語 көп (köp)、烏茲別克語 koʻp、土庫曼語 köp (“許多”)等同源。

Күп ҡатлы йорт.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

去年夏季貌似有很多牛在鐵路被撞死了。

Bïltïr yäy timer yulïnda küp mal tapalğan ikän.

Күп һөйләүҙән файҙа юҡ бит.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

柴火不需要很多，你砍三四棵樹就夠了。

Utïn küp käräkmäy, ös-dürt ağas yïqhañ yetep toror.


күп

Килен күп түҙҙе, сер бирмәне.

媳婦忍了很久，也沒有一點表示。


күпер

源自原始突厥語 *köpür (“橋”)。
亦有意見指出可能來自古希臘語 γέφυρα (géphura，“壩；橋”)。
與哈薩克語 көпір (köpır)、卡拉卡爾帕克語 көпир (köpir)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 кёпюр (köpür)、楚瓦什語 кӗпер (kĕp̬er，“橋”)同源。
注意許多同源詞實際上來自*köpürüg (“橋”)。
同源詞
* 古突厥語 [需要文字] (köprüg，“橋”)
* 雅庫特語 күргэ (kürge)
* 圖瓦語 көвүрүг (kövürüg)
* 吉爾吉斯語 көпүрө (köpürö)
* 南阿爾泰語 кӱр (kür) / кӧмӱрӱ (kömürü) / кемирӱ (kemirü) / кӧмӱр (kömür)
* 烏茲別克語 koʻprik
* 土庫曼語 köpri
* 土耳其語、加告茲語 köprü
* 阿塞拜疆語 körpü

Аҫылмалы күпер.

Тимер юл күпере.

Йылға аша күпер һалына.

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

Барғанда кисеүҙән сыҡҡайным, ҡайтыштай урап күперҙән үттем.

我去的時候在淺灘涉水；回來的時候繞路過橋。

Barğanda kisewðän sïqqaynïm, qaytïštay urap küperðän üttem.

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Muynaq（狗名）嘴裡叼著一根骨頭過橋。

Muynaq, awïðïna höyäk qabïp, küperðän ütep bara ine.


күрше

與韃靼語 күрше (kürşe)、哈薩克語 көрші (körşı，“鄰居”)、南阿爾泰語 кӧрӱш (körüš，“朋友；見過的人”)同源。
Arvo Räsänen 認為派生自動詞 kӧrüš-（“見面”）。

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

我從女鄰居那裡買山羊奶。

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

很不走運，（他們的）鄰居很晚才發現著火了。

Qïðğanïsqa qaršï, yanğïndï küršeläre bik huñ kürep qalğan.

Күрше ағай менән беҙ аҙашбыҙ, шуға мине урамда бәләкәй Ғәли тип йөрөтәләр.

我和年紀大的鄰居同名，所以在街上他們都叫我“小加里”。

Kürše ağay menän beð aðašbïð, šuğa mine uramda bäläkäy Ğäli tip yörötälär.


кәзә

源自原始突厥語 *ečkü ~ *keči。
對比喀喇汗語 [需要文字] (keči，“山羊”)；韃靼語 кәҗә (käcä，“山羊”)、土耳其語 keçi (“山羊”)、土庫曼語 geçi (“山羊”)。
但巴什基爾語的濁音 -z- 無法解釋。也可能是借自或受俄語 коза́ (kozá，“山羊”)的影響。

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

我從女鄰居那裡買山羊奶。


кәмә

源自原始突厥語 *gẹ̄mi (“船，舟”)。
與古回鶻語 [需要文字] (kemä，“舟”)、吉爾吉斯語 кеме (keme，“船”)、烏茲別克語 kema (“船”)、楚利姆語 кӓмӓ (kämä，“舟”)、紹爾語 кебе (kebe，“舟”)、圖瓦語 хеме (hämä，“舟”)、阿塞拜疆語 gəmi、土耳其語 gemi等同源。

Елкәнле кәмә.

Кәмә ҡамышҡа терәлеп туҡтаны.

船被香蒲纏住，停了下來。

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

其實，大洪水退去的時候，諾亞把他的方舟停在了哪裡？

Ïsïnlap ta, Tufan hïwï tartïlğas, Nux kämähen qayða kilterep teräy ikän?


көҙгө

源自*küzŋü ~ *kӧzŋü (“鏡子”)，可能源自原始共同突厥語 *közün-、原始突厥語 *köŕ (“眼”)。
與古回鶻語 𐰚𐰇𐰔𐰭𐰇 (küzŋü/közŋü)、喀喇汗語 [需要文字] (közgü，“鏡子”)、[需要文字] (közüŋü/közüngü，“鏡子”)；韃靼語 көзге (közge)、吉爾吉斯語 күзгү (küzgü)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 кюзгю (küzgü)、庫梅克語 гюзгю (güzgü)、南阿爾泰語 кӱскӱ (küskü)、卡拉伊姆語 кӱзгӱ (küzgü)、克里米亞韃靼語 küzgü、土耳其語 gözgü、土耳其語 gözüngü (“相同的”，方言)、阿塞拜疆語 güzgü (“mirror”)等同源。

聆聽別人的意見就相當於照鏡子。


көҙгө

等同於көҙ (köð，“秋季”) + -гө (-gö)。
源自*küz-ki (“秋季的”)，源自原始突厥語 *kǖŕ (“秋季”)。
对比古回鶻語 [需要文字] (küzki，“秋季的”)、維吾爾語 كۈزگى (küzgi，“秋季的”)、紹爾語 кӱскӱ (“秋季”)、哈卡斯語 кӱскӱ (küskü，“秋季”)。

Көҙгө йәрминкәгә саҡырабыҙ.

我們邀請（您）參加秋季集市！


көҙ

源自原始突厥語 *kǖŕ (“秋季”)。
與古突厥語 [需要文字] (küz，“秋季”)同源。

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

Яҙ йәме сәскә менән, көҙ йәме көлтә менән.

春日美在盛開之花，秋日美在穀物捆成一扎扎。

Yað yäme säskä menän, köð yäme költä menän.


маймыл

源自阿拉伯語 مَيْمُون (maymūn，“猴”)。
與卡拉恰伊-巴爾卡爾語 маймул (maymul)、哈薩克語、吉爾吉斯語、韃靼語 маймыл (maymıl，“猴”)同源。

Маймыл күп кенә мәҫәлдәрҙә наҙанлыҡты сағылдырыусы символ булып баҫа.

在許多寓言故事中，猴子都是無知的象徵。

Maymïl küp kenä mäθäldärðä naðanlïqtï sağïldïrïwsï simvol bulïp baθa.

Шимпанзе маймылдар араһында иң аҡыллыһы һанала.

黑猩猩被認為是猿當中最聰明的一種。

Šimpanze maymïldar arahïnda iñ aqïllïhï hanala.

Хеҙмәт маймылдан кеше яһаған.


малай

可能源自俄語 мало́й (malój)、ма́лый (mályj)，最终源自一突厥語族語言；或源自原始突厥語 *bāla (“孩子”) + 呼格後綴 -y，其亦見於атай (atay，“父親”)、әсәй (äsäy，“母親”)。
與韃靼語 малай (malay，“男孩”)、烏茲別克語 malay (“童僕”)、維吾爾語 مالاي (malay，“童僕”)同源。

Ә был йортта малай йәнһүрәт ҡарай.

在這戶人家裡，一個男孩正在看卡通片。

Киләсәктә малай Голливудҡа барырға йыйына.

男孩打算將來進入好萊塢。

Kiläsäktä malay Gollivudqa barïrğa yïyïna.

Малайҙар тиҙ-тиҙ ашанылар ҙа, "рәхмәт" тип сығып киттеләр.

男孩們很快吃完了飯，道謝後就離開了。

Malayðar tið-tið ašanïlar ða, "räxmät" tip sïğïp kittelär.

Уны ҡышын класташ малайҙар менән журналдың һәр һаны теткеләнгәнсе уҡый инек.

冬天的時候，我們和班上的男生一起讀，時間長了，雜誌的每一頁都被翻爛了。

Unï qïšïn klastaš malayðar menän žurnaldïñ här hanï tetkelängänse uqïy inek.


мамыҡ

源自察合臺語 ماموق (mamuq，“棉花”)，源自中古波斯語 pmbk' (pambag，“棉花”)。
與哈薩克語 мамық (mamyq)、吉爾吉斯語 мамык (mamık)、烏茲別克語 momiq、維吾爾語 مامۇق (mamuq)、土耳其語 pamuk (“棉花”)同源。

Мамыҡ майы.

Мысырҙа башлыса дөгө, мамыҡ, бойҙай һәм йәшелсә-емештәр үҫтерәләр.

埃及人主要種植大米、棉花、小麥和蔬菜。

Mïsïrða bašlïsa dögö, mamïq, boyðay häm yäšelsä-yemeštär üθterälär.

Өйрәк мамығы.

Тирәк мамығы.


матур

與韃靼語 матур (matur，“美麗的”)、楚瓦什語 маттур (mattur，“強壯的，結實的；靈巧的；勇敢的；美麗的”)同源。推斷最终源自原始突厥語 *bagatur (“英雄”)。
батыр (batïr，“英雄，勇敢的”) 的同源對似詞。

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған.

他遇到一顆非常珍貴漂亮的珠子，回家後就變賣所有財產，去買那顆珠子。

Ul bik qimmätle matur ïnyï tapqas, qaytïp bar mölkäten hatqan da, šul ïnyïnï alğan.


мең

源自原始突厥語 *bïŋ (“千”)。
與古突厥語 𐰋𐰃𐰭 (biŋ，“千”)、土耳其語 bin (“千”)同源。

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

有九千名亞美尼亞人居住在巴什科爾托斯坦。

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

穆罕默德的追隨者（穆斯林）祈禱的功德相當於其他宗教信徒一千次祈禱的功德。

Möxämmät ömmäteneñ ber räqäğät namaððarïnïñ sawabï bašqa ömmättärðeñ meñ räqäğät sawabïna tiñläšer.


минут

借自俄語 мину́та (minúta，“分鐘”)，經由法語 minute和/或德語 Minute，源自中世紀拉丁語 minūta。

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

距離開始上課還有幾分鐘時間。

Däres bašlanïwğa ber nisä minut vaqït bar ine äle.

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.

美國的科學家指出，理想情況下鍛煉需每分鐘行走一百步。

Minutïna yöð aðïm atlaw – ideal’ fizik kösörgäneš formulahï, ti Amerika ğalimdarï.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

烏法隊沒有屈服：第九分鐘，球已先入客場球隊龍門。

Öfölär hïnatmanï — qunaqtarðïñ qapqahïna tup täwge tapqïr tuğïðïnsï minutta uq eläkte.


миҙгел

與哈薩克語 мезгіл (mezgıl)、吉爾吉斯語 мезгил (mezgil)、韃靼語 мизгел (mizgel)、維吾爾語 مەزگىل (mezgil)同源。
源自*mezgil (“季節”)，為一區域詞彙。Akhmetyanov 認為其是*menzil (“停留（處）；通道”)的變體，源自阿拉伯語مَنْزِل (manzil，“停留（處）”)。对比烏茲別克語 manzil (“停留處，營地；營地間的通道”)。

Ямғырҙар миҙгеле.

Ураҡ миҙгеле.

Һәр эштең үҙ миҙгеле бар.

每種活動都有其對應的時節。

Балаға һәр миҙгел бер-ике пар аяҡ кейеме алырға тура килә.

每個季節，我都要給孩子買兩雙鞋子。

Balağa här miðgel ber-ike par ayaq keyeme alïrğa tura kilä.

Даими беренселектә миҙгел буйына лидер булып килеп, аҙағында ғына Силәбенең «Трактор»ына дилбегәне бирҙе.

[冰球隊]整個賽季都領跑，只在結尾讓掌控權給車里雅賓斯克拖拉機隊拿走了。

Daimi berenselektä miðgel buyïna lider bulïp kilep, aðağïnda ğïna Siläbeneñ «Traktor»ïna dilbegäne birðe.


мәктәп

源自阿拉伯語 مَكْتَب (maktab，“小學”)。
與哈薩克語、吉爾吉斯語 мектеп (mektep)、韃靼語 мәктәп (mäktäp)、烏茲別克語 maktab、阿塞拜疆語 məktəb、土耳其語、克里米亞韃靼語 mektep等同源。

Мәктәп ― белем усағы.

Башланғыс мәктәп.

Олораҡ балалар күрше ауыл мәктәбенә йөрөп уҡыны.

年紀大一點的孩子去鄰村的學校上學。

Oloraq balalar kürše awïl mäktäbenä yöröp uqïnï.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

老師的一生都在學校度過。

Мәктәп өйрәтмәгәнде тормош өйрәтер.

學校沒教給你的東西，生活會教給你。


ос

源自原始突厥語 *ūč (“末端，邊緣”)。
與古突厥語 [需要文字] (uč，“翅膀，方陣”)、古回鶻語 [需要文字] (uč，“尖端，末端”)、哈薩克語 ұш (ūş，“尖端，末端”)、吉爾吉斯語 уч (uç，“尖端，末端”)、南阿爾泰語 уч (uč，“尖端，末端”)、圖瓦語 уш (uš，“尖端，末端”)、土庫曼語 uç (“尖端，末端”)、土耳其語 uç (“尖端，末端”)、楚瓦什語 вӗҫ (vĕś，“末端”)同源。

（尤指線狀物體的）末端；尖端

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо.

歌聲中斷；亞茲拉爾的翅膀尖端觸碰到了我。

Yïr öðöldö; miñä qağïlïp kitte Ğazraildïñ qara qanat oso.

(村莊、街道的) 盡頭，遠端

Арғы оста тағы бер аҙыҡ-түлек магазины бар.

村子那一頭有另一家賣食物的商店。

Arğï osta tağï ber aðïq-tülek magazinï bar.


дарыухана

借自波斯語 داروخانه (dâruxâne，“藥店”)；等價於 дарыу (darïw) + -хана (-xana)。
對照韃靼語 даруханә (daruxanä)、哈薩克語 дәріхана (därıxana)、吉爾吉斯語 дарыкана (darıkana)、烏茲別克語 dorixona、維吾爾語 دورىخانا (dorixana) / دوراخانا (doraxana)、土庫曼語 daruxanä (“藥店”)。

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

在藥店購買海水噴霧，每天沖洗幾次鼻子。

Darïwxanala dingeð hïwï nigeðendä ešlängän sprey hatïp alïğïð häm könönä ber nisä tapqïr tanawðï sayqağïð.


гармун

借自俄語 гармо́нь (garmónʹ，“加蒙手風琴”)。

加蒙手風琴 （一種較小的俄羅斯鈕扣手風琴）

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

前段時間，婚禮、晚上的聚會沒有加蒙手風琴就不算及格。

Qasandïr tuyðar, kiske uyïndar garmunhïð ütmägän.


йыһан

借自波斯語 جهان (jahân，“世界，宇宙”)。

Йыһан туристы


хаж

借自阿拉伯語 حَجّ (ḥajj)。與韃靼語 хаҗ (xac)、烏茲別克語 haj、土耳其語 hac等同源。

Хажға барыу – изге ғәмәл.

去朝覲是一项神圣的行为。

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

11月1日，一群来自巴什科尔托斯坦的首次朝覲者踏上了前往麦加和麦地那的旅程。

Bašqortostandan täwge xaž qïlïwsïlar törkömö izge Mäkkägä häm Mäðinägä 1 noyabrðä yulğa sïqtï.


Мәскәү

借自俄語 Москва́ (Moskvá)。
對照韃靼語 Мәскәү (Mäskäw，“莫斯科”)、哈薩克語 Мәскеу (Mäskeu，“莫斯科”)。

莫斯科（联邦城市，首都名，位於俄罗斯）

Өсөнсө көн генә Мәскәүҙән ҡайттым.

这只是我从莫斯科回来后的第三天（=我三天前刚从莫斯科回来）。

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.

德米特里·维诺格拉多夫是一名30岁的律师，他在莫斯科的一间办公室向他的同事开火。

Dmitriy Vinogradov — Mäskäwðäge ber ofista xeðmättäštärenä ut asqan 30 yäšlek yurist.


Өфө

烏法（首都和最大城市名，位於俄羅斯共和國 of 巴什科爾托斯坦）

Өфөлә банк карталары менән мутлашыу осраҡтары йышая бара.

在乌法，银行卡诈骗案件正变得频繁起来。

Öfölä bank kartalarï menän mutlašïw osraqtarï yïšaya bara.


Бохара

借自烏茲別克語 Buxoro，源自粟特語 [具體何詞?]。

布哈拉（城市名，位於乌兹别克斯坦）

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

最后，布哈拉的浅蓝色圆顶自地平线外开始变得清晰可见。

Nihäyät, ofoq artïnan Boxaranïñ zäñgär kömbäððäre kürende.


тәхет

源自波斯語 تخت (taxt)。

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

帕迪沙的女兒坐在金色寶座上；四方的四名奴隸舉起了她的寶座。

Altïn täxet öθtöndä batša qïðï ultïrğan, dürt yağïnan dürt qolo täxetene kütärgän.


дәрес

源自阿拉伯語 دَرْس (dars，“課程”)。
與哈薩克語 дәріс (därıs)、吉爾吉斯語 дарыс (darıs)、烏茲別克語 dars、維吾爾語 دەرس (ders)、土耳其語 ders等同源。

Балалар, һеҙгә дәрес оҡшанымы?

孩子們，你們喜歡這堂課嗎？

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

课程结束时，老师对积极参与的孩子们表示感谢。

Däres aðağïnda uqïtïwsï äwðem qatnašqan balalarğa räxmäten belderðe.


өйгә эш

[ʏ̞jˌɡæ.ˈɪ̞ʃ]

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

现在，请打开你的成绩单并写下作业。

Xäðer köndälektäregeððe asïp öygä ešen yaðïp quyïğïð äle.


сара

源自波斯語 چاره (čāra, čāre，“措施；治療”)。

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

大蒜酊劑被認為是治療老年記憶衰退和耳鳴的好方法。

Harïmhaq tönätmähe sklerozdan häm baš šawlawðan yaqšï sara bulïp hanala.


секунд

借自俄語 секу́нда (sekúnda，“秒”)，經由法語 seconde 和/或德語 Sekunde，源自中世紀拉丁語 secunda，secunda pars minuta (“（小時的）第二小份”)的縮略。

Ел көньяҡтан секундына 3-4 метр тиҙлектә иҫәсәк.

南風將會以每秒3-4米的速度吹來。

Yel kön’yaqtan sekundïna 3-4 metr tiðlektä iθäsäk.


саң

與哈薩克語 шаң (şañ)、諾蓋語 шанъ (şañ)、吉爾吉斯語 чаң (çañ)、庫梅克語 чанг (çañ)、土庫曼語 çaň、克里米亞韃靼語 çañ、烏茲別克語 chang、維吾爾語 چاڭ (chang，“塵土”)等同源。

Саң бураны.

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

如果麻雀跑到沙土裡打滾，那表示快要下雨了。

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

打掃花園小屋的時候，不要揚起塵土，記得戴好口罩和手套。

Baqsa öyön yïyïštïrğanda sañ borxotmağïð, bitlek, birsätkä keyegeð.


саң

源自漢語族 鉦 (中古 tsyeng)，對比官話 鉦／钲 (zhēng)。
與古回鶻語 [需要文字] (čaŋ，“鐘；鈸”)、紹爾語 шаң (“鐘”)、哈卡斯語 саң (sañ，“鐘”)、土耳其語 çan (“鐘”)、維吾爾語 چاڭ (chang，“鈸類樂器”)等同源。

鐘、鈴或金屬敲擊後的迴響

Ҡаланан даң-доң саң ҡаҡҡан тауыш ишетелде.

Qalanan dañ-doñ sañ qaqqan tawïš išetelde.

Һуңғы арала, ниһәйәт, властең төрлө кимәлдерендә саң ҡаға башланылар: конференциялар йыялар, докладтар уҡыйҙар, һәр министрлыҡ тиерлек үҙ проектын тәҡдим итә.

畢竟最近，（他們）開始在各級當局敲警鐘：召開會議，閱讀報告，幾乎每個部門都出臺了自己的計劃。

Huñğï arala, nihäyät, vlasteñ törlö kimälderendä sañ qağa bašlanïlar: konferentsiyalar yïyalar, dokladtar uqïyðar, här ministrlïq tiyerlek üð proyektïn täqdim itä.


сысҡан

源自原始突厥語 *sïčgan (“老鼠”)。
一般認為是*sïč- (“排便”)的施動者名詞。
與古回鶻語 [需要文字] (syčγ՚n /sïčɣan/)、喀喇汗語 سِجْغانْ (sïčɣān)、亞美尼亞-欽察語 սըչխան (sïč̣χan)、韃靼語 тычкан (tıçkan)、哈薩克語 тышқан (tyşqan)、吉爾吉斯語 чычкан (çıçkan)、南阿爾泰語 чычкан (čïčkan)、紹爾語 шышқан (šïšqan)、烏茲別克語 sichqon、維吾爾語 چاشقان (chashqan)、土庫曼語 syçan、土耳其語 sıçan (“老鼠”)等同源。

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.

如今仅有几种类型的无线鼠标，包括通过红外端口、蓝牙等操作的类型。

Xäðerge vaqïtta totaštïrïwhïð sïsqandarðïñ ğïna ber nisä törö bar, šul iθäptän infraqïðïl port, Bluetooth aša ešlägän h.b.


сүл

源自原始突厥語 *čöl (“沙漠”)。
與韃靼語 чүл (çül)、哈薩克語 шөл (şöl)、吉爾吉斯語 чөл (çöl)、烏茲別克語 choʻl、維吾爾語 چۆل (chöl)、土耳其語 çöl、土庫曼語 çöl等同源。

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

土庫曼斯坦的大部分國土都被卡拉庫姆沙漠所佔據。

Törökmänstandïñ küpselek mayðanïn Qaraqom süle alïp tora.


сүллек

сүл (sül，“沙漠”) + -лек (-lek，表示具有更廣泛、普遍意義的名詞)。

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

沙漠裡面的空氣濕度非常低，因此無法抵擋太陽輻射。

Süllektäge hawa dïmlïlïğï bik tübän bulğanğa, ul qoyaš radiyatsiyahïnan haqlamay.


сәйәсәт

源自阿拉伯語 سِيَاسَة (siyāsa，“政治，政策”)。

иҡтисади сәйәсәт


сәй

源自波斯語 چای (čây)、梵語 चाय (cāya)，源自漢語族 茶 (中古 drae)。
與南阿爾泰語、吉爾吉斯語、卡拉卡爾帕克語 чай (çay)、哈薩克語 шай (şai)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 шай (şay)、韃靼語 чәй (çäy)、烏茲別克語 choy、維吾爾語 چاي (chay)、阿塞拜疆語、克里米亞韃靼語、土耳其語、土庫曼語 çay (“茶”)等同源。

Күк сәй.

Ҡаты сәй.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

在假日，村子裡的婦女會互相拜訪喝茶。

Bayram buldï nihä, awïlda qatïn-qïððar säygä yöröšör ine.

таҡта сәй


сәс

源自早期的 *čač，源自原始突厥語 *s(i)ač (“頭髮”)。сүс (süs，“纖維，絲”) 的同源對似詞。

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

头发剪得很短，戴着大眼镜——这就是这位歌手今天在舞台上的形象。

Säse toqor alïnğan, ður küðlek — yïrsïnïñ bögöngö säxnä yöðö šunday.

Алдында сәсен ерәнгә буяған бер ҡыҙ баҫып тора.

一个染了红头发的少女站在他的面前。

Aldïnda säsen yerängä buyağan ber qïð baθïp tora.


сәғәт

源自阿拉伯語 سَاعَة (sāʕa，“小時，鐘錶”)。

Ярты сәғәт.

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

人每天應保持至少七小時的睡眠。

Täwlegenä kämendä yete säğät yoqlaw käräk.

Киләһе яңылыҡтар сығарылышы ун сәғәт утыҙ минутта сыға.

下一節新聞節目將於10點30分播送。

Kilähe yañïlïqtar sïğarïlïšï un säğät utïð minutta sïğa.

Һәр көн килгел һабаҡҡа, сәғәтеңде яҙҙырма.

每天来上课，一个小时也不要浪费。

Här kön kilgel habaqqa, säğäteñde yaððïrma.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

如今，鐘錶不僅能顯示時間，還象徵著人的社會地位。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.


таба

源自波斯語 تابه (tâbe，“平底鍋”)。
與哈薩克語 таба (taba)、烏茲別克語 tova、土耳其語 tava (“平底鍋”)同源。

Табала бешкән ризыҡ.


талап

源自阿拉伯語 طَلَب (ṭalab)。

Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн машина йөрөтә белеү — заман талабы.

對於女性來說，會開車已經是現代生活必不可少的一部分。

Qatïn-qïððar ösön mašina yörötä belew — zaman talabï.

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.

對我來說，創造性工作是靈魂的必需品。


тамсы

源自*tamčï (“水滴”)，源自原始突厥語 *tam- (“滴落”)。
與韃靼語 тамчы (tamçı)、哈薩克語 тамшы (tamşy)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 тамчы (tamçı)、吉爾吉斯語 тамчы (tamçı)、南阿爾泰語 тамчы (tamčï)、哈卡斯語 тамӌы (tamcı)、烏茲別克語 tomchi、阿塞拜疆語 damcı (“水滴”)同源。

Тамсы таш тишә.

Бер стакан һыуға 2—3 тамсы йод эретмәһе тамыҙығыҙ.

往一杯水裡滴入2-3滴碘液。

Ber stakan hïwğa 2—3 tamsï yod eretmähe tamïðïğïð.

(與否定詞搭配使用) 少量，一點

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

雖然內心火熱，但她並不急於向丈夫展露半點情愫。

Estän yanïp-köyöwgä qaramaθtan, kisereštäreneñ tamsïhïn da irenä kürhätergä ašïqmanï.


тамыр

源自原始突厥語 *dạmor。

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

根系強壯的樹能夠承受得住。


танау

與西伯利亞韃靼語 танау (“鼻子，鼻腔”)、哈薩克語 танау (tanau，“鼻腔，鼻子”)、庫梅克語 танав (tanaw，“鼻孔”)、哈卡斯語 танаа (tanaa，“鼻腔，鼻孔”)、雅庫特語 таныы (tanıı，“鼻孔”)同源。
亦見於卡爾梅克衛拉特語 хамрин тана (xamrin tana，“鼻翼”)、布里亞特語 хамарай танаа (xamaraj tanaa，“隔膜”)。
由於地理分佈狹窄，且缺乏中世紀時期的資料，因此無法確認本詞的源頭。

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

在药店买瓶海水喷雾剂，每天冲洗鼻子几次。

Darïwxanala dingeð hïwï nigeðendä ešlängän sprey hatïp alïğïð häm könönä ber nisä tapqïr tanawðï sayqağïð.

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.
Niğmätulla ašawðan tuqtanï, töndä tïmaw töškän tanawïn mïš-mïš tarttï.
尼格馬圖林娜停止進食：晚上他感冒了，鼻子呼哧呼哧地發出呼吸聲。


тарихи

借自阿拉伯語 تَارِيخِيّ (tārīḵiyy，“歷史的，歷史性的”)。

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

关于某个历史事件或人物的书面传说。

Nindäy ðä bulha tarixi vaqiğa yäki šäxes turahïndağï yaðma riwäyät.


тар

源自原始突厥語 *d(i)ār (“窄的”)。

Тар тимер юлы.

Тар бүлмә.

Донъя тар икән.

Ваҡытым тар.


тауыҡ

源自原始突厥語 *tiakïgu (“雞；家禽”)。

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

тауыҡ һурпаһы


ҡош-ҡорт

源自ҡош (qoš，“鳥”) + ҡорт (qort，“蠕蟲”)。
與吉爾吉斯語 кушкурт (kuşkurt，“動物界，野生動物”)同源。

[ˈqʊ̞ʂˌqʊ̞rt]

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

事實上這種野狗不僅對小牛和家禽，而且對人來說也足夠危險。

Tap šunday beräðäk ettär vaq mal häm qoš-qort ösön genä tügel, keše ösön dä xäwefle.


себеш

源自擬聲詞сеп-сеп (sep-sep)。
对比韃靼語 чебеш (çebeş)、чеби (çebi，“小雞”)、哈薩克語 шіби (şıbi，“小雞”)。

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

雪鴞的雛鳥每天孵化出一隻，因此同一個巢裡的小鳥體型會不同，小個兒的常常會夭折。

Aq ökönöñ sebeštäre könönä berešär moronlay, šuğa kürä ber oyalağï qošsoqtar törlö buylï bula, keseläre yïš qïna ülep qala.


тау

源自通用欽察語*taw，源自原始突厥語 *tāg (“山”)。

Тау артылып, һыу кисеп, // Ҡара урмандар үтеп, //Һаман алға киткән, ти.
Taw artïlïp, hïw kisep, // Qara urmandar ütep, //Haman alğa kitkän, ti.
（烏拉爾和舒爾甘兩兄弟）走啊走，越過山峰，渡過河流，穿過陰暗的森林。

巴什基爾民間史詩《烏拉爾-巴特爾》：

...Йәһүҙиәлә булғандар тауҙарға ҡасһын.

…那時在猶太的，應當逃到山上。

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.


тауыш

與韃靼語 тавыш (tawış)、哈薩克語 дауыс (dauys)、卡拉卡爾帕克語 даўыс (dawıs)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 таууш (tauuş)、吉爾吉斯語 тоош (tooş)、南阿爾泰語 табыш (tabïš)、烏茲別克語 tovush、維吾爾語 تاۋۇش (tawush)、克里米亞韃靼語 davuş、哈卡斯語 табыс (tabıs，“聲音”)同源。

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

孩子們歡快的聲音洋溢在整個房間。

Демократия булмаған илдә хакимдар халыҡ тауышын ишетмәй.

在沒有民主的國家，統治者不會去聆聽民眾的心聲。

Demokratiya bulmağan ildä xakimdar xalïq tawïšïn išetmäy.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

從早上開始，號角聲和鼓聲就沒有停歇下來過。

Irtänsäktän borğo häm baraban tawïštarï tïnmanï.

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

村子裡傳出邦克聲，呼喚穆斯林做禮拜。

Awïldan mosolmandarðï namaðğa saqïrïwsï aðan tawïšï išetelä.

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

要選出參與者和一名管理員，需要有至少10張選票。

Nindäy ðä bulha qatnašïwsïnï xakim itep haylar ösön bötähe undan da käm tügel tawïš birelergä teyeš.


таш

源自原始突厥語 *tiāĺ (“岩石，石頭”)。

Таштан яһалған тәүтормош хеҙмәт ҡоралдары.

原始勞作工具是用石頭製成的。

Taštan yahalğan täwtormoš xeðmät qoraldarï.

Тырышҡан ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан.

勤奮（的人）把釘子釘到石頭裡。


тирәк

源自原始突厥語 *dẹrek (“楊樹”)。也有說法認為派生自波斯語 درخت (deraxt，“樹”)。
與哈薩克語 терек (terek)、吉爾吉斯語 терек (terek)、南阿爾泰語 терек (terek)、庫梅克語 терек (terek，“樹”) ,烏茲別克語 terak、維吾爾語 терәк (tërek)、哈卡斯語 тирек (tirek)、楚利姆語 тӓрӓк (täräk，“楊樹”)、紹爾語 терек、圖瓦語 терек (täräk)、雅庫特語 тирэх (tirex，“楊樹”)等同源。

тирәк мамығы


тимер

源自原始突厥語 *temür (“鐵”)。
與古回鶻語 [需要文字] (temir)、[需要文字] (temür，“鐵”)；哈薩克語 темір (temır)、吉爾吉斯語 темир (temir)、烏茲別克語 temir、維吾爾語 تۆمۈر (tömür)、哈卡斯語 тимір (timír)、圖瓦語 демир (dämïr)、土庫曼語 demir、土耳其語 demir、阿塞拜疆語 dəmir等同源。

тимер рудаһы

Ағастан, ҡаҙ һөйәгенән, тимерҙән эшләнгән ҡумыҙҙар була.

這裡有猶太人用木頭、鵝骨頭和鐵做成的豎琴。

Ağastan, qað höyägenän, timerðän ešlängän qumïððar bula.


тормош

源自*turmuš (“生活”) – 可能是中亞方言自造詞，源自原始突厥語 *tur- (“站立；生活”)。
與韃靼語 тормыш (tormış，“生活”)、哈薩克語 тұрмыс (tūrmys，“生活”)、吉爾吉斯語 турмуш (turmuş，“生活”)、烏茲別克語 turmush (“生活”)、維吾爾語 تۇرمۇش (turmush，“生活”)。土庫曼語 durmuş (“生活”)等同源。

Беҙ аяныс сәбәптән йыйылыштыҡ — тормоштан оло ил ағабыҙ китте.

这是一个让我们聚在一起的悲伤时刻——一位德高望重的前辈去世了。

Beð ayanïs säbäptän yïyïlïštïq — tormoštan olo il ağabïð kitte.

тормош юлы

Мәктәп өйрәтмәгәнде тормош өйрәтер.

學校沒教給你的，生活會教給你。

Тормошта һәр кем үҙенең ишен осрата.

每个人都会在他们的生活中遇到与他们相配的人。

Тормош ҡуйған кәртәләрҙе үтә белеү.

克服生活中出现的困难的能力。

Меланхолик — бойоҡ, мыжыҡ, тормоштан риза булмаған кеше.

忧郁型人格的人，往往情绪悲伤、脾气暴躁、生活不快乐。

Melanxolik — boyoq, mïžïq, tormoštan riza bulmağan keše.

Тормошта төрлө хәлдәр була.

生活中会发生各种各样的事情

Тормошто нисек бар, шулай ҡабул итергә тырышығыҙ.

试着接受生活本来的样子。

Tormošto nisek bar, šulay qabul itergä tïrïšïğïð.

тормош шарттары

әүҙем тормош

Әүәле Һарыбай өлкән ауыл булған, тормош бында ҡайнап торған.

哈里拜以前是個大村子，這裡的生活曾經如火如荼。

Äwäle Harïbay ölkän awïl bulğan, tormoš bïnda qaynap torğan.

тормош иптәше

Оло ҡыҙым былтыр тормошҡа сыҡты.


тоҙ

源自原始突厥語 *tūŕ (“鹽”)。
與哈薩克語 тұз (tūz)、吉爾吉斯語 туз (tuz)、烏茲別克語 tuz、土庫曼語 duz、土耳其語 tuz、圖瓦語 дус (dus)、雅庫特語 туус (tuus)、楚瓦什語 тӑвар (tăvar，“鹽”)同源。

таш тоҙ

дингеҙ тоҙо

Аштың тоҙо сыҡмаған.

тоҙ ятҡылығы


байраҡ

源自原始突厥語 *badrak (“旗幟”)。
與哈薩克語 байрақ (bairaq)、吉爾吉斯語 байрак (bayrak)、烏茲別克語 bayroq、維吾爾語 بايراق (bayraq)、土庫曼語 baýdak、阿塞拜疆語 bayraq、土耳其語 bayrak等同源。

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

蘇聯時期，繪有鐮刀錘子圖案的紅色旗幟被公認為國旗。

Sovettar Soyuzï osoronda däwlät bayrağï itep uraq häm sükeš töšörölgän qïðïl bayraq tanïla.


тулы

源自原始突厥語 *tōlu (“滿”)，源自*tōl- (“滿，被填滿”)。

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

随着时间的推移，该报纸的版面升级为全彩四页周刊。

Tora-bara gäzit tulï töθtä baθïlğan dürt bitle aðnalïqqa äwerelde.


тупраҡ

源自原始突厥語 *toprak (“土壤”)。
與古回鶻語 [需要文字] (topraq，“土壤”)；韃靼語 туфрак (tufraq)、哈薩克語 топырақ (topyraq)、吉爾吉斯語 топурак (topurak)、烏茲別克語 tuproq、阿塞拜疆語 torpaq、土耳其語 toprak (“土壤”)、哈卡斯語 тобырах (tobırax，“土壤”)、紹爾語 тобрақ (“土壤”)、雅庫特語 тобурах (toburax，“冰雹；塵”)、楚瓦什語 тӑпра (tăpra，“土壤”)同源。

ауыр тупрағы еңел булһын

願主保佑他/她的靈魂得到安息

Диоксин иң тәүҙә тупраҡты, һауаны ағыулай.

二噁英首先污染土壤和空氣。

Dioksin iñ täwðä tupraqtï, hawanï ağïwlay.

Тупраҡтан яралғанбыҙ, тупраҡҡа ҡайтабыҙ.

我們都是土做的，（死後）我們都會還原成土。

Tupraqtan yaralğanbïð, tupraqqa qaytabïð.


турғай

源自原始突厥語 *torgay (“小鳥；雲雀”)。
與哈薩克語 торғай (torğai，“麻雀”)、克里米亞韃靼語 torğay (“麻雀”)、韃靼語 тургай (turgay，“雲雀”)、吉爾吉斯語 торгой (torgoy，“雲雀”)、烏茲別克語 toʻrgʻay (“雲雀”)、土庫曼語 torğaý (“雲雀”)同源。

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

如果麻雀到地裡打滾，那就要下雨了。

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

椋鳥、麻雀、鶺鴒等小鳥經常吃花園裡的害蟲。

Sïyïrsïq, turğay, säpsek kewek vaq qoštar baqsa qorotqostarïn bik äwðem süpläy.


тәмәке

源自波斯語 تنباکو (tanbâko，“煙草”)，源自阿拉伯語 طَبَاق (ṭabāq，“一種藥草”) 和/或 طُبَاق (ṭubāq)，或經由俄語 таба́к (tabák，“煙草”)。
與哈薩克語 темекі (temekı)、諾蓋語 тамеке (tameke)、吉爾吉斯語 тамеки (tameki)、烏茲別克語 tamaki、土庫曼語 temmäki、阿塞拜疆語 tənbəki等同源

тәмәке тартыу

Тәмәкене тоҡандырып, бер-ике һурып өлгөрмәнем, кеҫә телефоны шылтыраны.

我點燃一根香煙，但還沒抽幾口，電話就響了。

Tämäkene toqandïrïp, ber-ike hurïp ölgörmänem, keθä telefonï šïltïranï.

тәмәкенән баш тартыу


уйын

源自原始突厥語 *oyun (“遊戲”)。

өҫтәл уйыны

отош уйыны

賭博；運氣遊戲，機會遊戲

Бүрәнәлә тоҡ менән һуғышыу — һабантуй уйыны.

在木头上用麻袋打架是萨班推节的一种游戏。

Büränälä toq menän huğïšïw — habantuy uyïnï.

Егет буй еткәс, кистәрен киске уйынға сығып юғалыр булды, таң атыуға саҡ ҡайтып инә ине.

男孩達到年齡之後，就會在大家晚上歡樂時離開；很少會在黎明之前回家。

Yeget buy yetkäs, kistären kiske uyïnğa sïğïp yuğalïr buldï, tañ atïwğa saq qaytïp inä ine.


ул

源自原始突厥語 *ol (“那個”)。对比鄂圖曼土耳其語 اول (ol)、喀喇汗語 اُلْ (ol)。

Мин уны яратам.

Ул айырым бүлмәлә тора.

Ул тамам аяғына баҫҡансы, беҙ уға ярҙам итергә тейешбеҙ.

我們必須幫他，直到他完全康復。

Ul tamam ayağïna baθqansï, beð uğa yarðam itergä teyešbeð.


ул

源自原始突厥語 *ogul (“兒子”)。

Атаңдың ғына улы булма, халҡыңдың да улы бул.

不要只當你父親的兒子，還要做你人民的兒子。

Atañdïñ ğïna ulï bulma, xalqïñdïñ da ulï bul.


оло

源自原始突厥語 *ulug (“大的，偉大的，成年的”)。
與哈薩克語 ұлы (ūly)、土耳其語 ulu同源。

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

小小的火星也能引起大火。


урта

源自*ortu ~ *orta（“中間”），源自原始突厥語 *or- (“中間”)。
與古突厥語 [需要文字] (orta)、古突厥語 [需要文字] (ortu，“中間”)、哈薩克語 орта (orta)、吉爾吉斯語 орто (orto)、烏茲別克語 oʻrta、土耳其語 orta、雅庫特語 ортото (ortoto，“中間，中心”)同源。

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

客人唱數數歌，分成兩組，中間畫了條線。

Qunaqtar, hanašmaq äytep, ike törkömgä bülenä; urtala hïðïq hïðïla.

Шаулап торған ҡала уртаһында ултырып бер шешә һыра тәмләне ул.

他坐在鬧市中間，把一瓶啤酒打碎。

Šawlap torğan qala urtahïnda ultïrïp ber šešä hïra tämläne ul.


урта

урта йәштәге кеше

урта бармаҡ


ут

源自原始突厥語 *ōt (“火”)。

Өйгә ҡайтып, усаҡҡа ут яға тор.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

…在萬里無雲的天空中，有如一團火般的太陽。

шәм уты

өйгә ут үткәреү

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.

30歲的律師德米特里·维诺格拉多夫，在莫斯科的辦公室向同事開火。

Dmitriy Vinogradov — Mäskäwðäge ber ofista xeðmättäštärenä ut asqan 30 yäšlek yurist.


уң

源自原始突厥語 *oŋ (“右邊”)。

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

在标题上单击鼠标右键来编辑章节。

Bülektärðe sïsqandïñ uñ töymähe menän bašlïqtarïna baθïp töðät.


уҡ

源自原始突厥語 *ok (“箭”)。
與古回鶻語 [需要文字] (oq，“箭”)；哈薩克語 оқ (oq)、吉爾吉斯語、南阿爾泰語 ок (ok)、烏茲別克語 oʻq、維吾爾語 ئوق (oq)、阿塞拜疆語 ox、土庫曼語和土耳其語 ok (“箭”)等同源。

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

神射手的箭筒裡只剩下兩支箭了。

Märgändeñ haðağïnda ike börtök kenə uq qalğan ti.


уҡ

шул уҡ

與時間及順序短語搭配使用，強調及時性：立刻，馬上；早已

шунда уҡ

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

今年，城市的高速公路上已经安装了红绿灯和大量的摄像头。

Bïyïl uq svetoforðar, qala magistraldärendä küpläp kameralar quyïlasaq.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

乌法队没有让步：在第9分钟，足球已第一次落在了客队的球门上。

Öfölär hïnatmanï — qunaqtarðïñ qapqahïna tup täwge tapqïr tuğïðïnsï minutta uq eläkte.


һаҙаҡ

源自一蒙古語族語言，源自原始蒙古語 *saɣadag (“箭筒”) — 對比卡爾梅克衛拉特語 саадг (saadg)、蒙古語 саадаг (saadag，“箭筒”)。
與哈薩克語 садақ (sadaq，“弓；箭筒”)、吉爾吉斯語 саадак (saadak，“箭筒；弓；箭”)、烏茲別克語 sadoq (“箭筒”)、維吾爾語 ساغداق (saghdaq，“弓”)、阿塞拜疆語 sadaq (“箭筒”)、哈卡斯語 саадах (saadax，“箭筒”)、雅庫特語 саадах (saadax，“弓；弓套”)等同源。

神射手的箭筒裡只剩下兩支箭了。


йәйә

源自*yaya (“弓”)，源自原始突厥語 *yā(y) (“弓”)。
與韃靼語 җәя (cäya，“弓”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джая (caya，“弓”)同源；關係更遠的也有古回鶻語 [需要文字] (ja，“弓”)；哈薩克語 жай (jai，“弓”)、烏茲別克語 yoy (“弓；括號”)、土庫曼語 ýaý (“弓”)、阿塞拜疆語 yay (“弓”)、土耳其語 yay (“弓”)、吉爾吉斯語 жаа (caa，“弓”)、南阿爾泰語 јаа (ǰaa，“弓”)、圖瓦語 ча (ča，“弓”)、雅庫特語 саа (saa，“步槍”)。

Уртаҡ үҙгәреүсәнде йәйә тышына сығарып күсереп яҙайыҡ.

让我们通过在括号外取公共变量来重写（表达式）。

Urtaq üðgärewsände yäyä tïšïna sïğarïp küserep yaðayïq.


атыу

源自原始突厥語 *ạt- (“扔；射擊”)。
與古回鶻語 [需要文字] (at-，“扔；射擊”)；哈薩克語 ату (atu，“射擊”)、吉爾吉斯語 атуу (atuu，“射擊”)、庫梅克語 атмакъ (atmaq，“扔”)、烏茲別克語 otmoq (“射擊”)、維吾爾語 ئاتماق (atmaq，“扔；射擊”)、土耳其語 atmak (“扔”)、圖瓦語 адар (adar，“射擊”)、雅庫特語 ыт (ıt，“射擊，開火”)、楚瓦什語 ывӑтма (yvătma，“扔”)等同源。

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

在高加索地區，男孩出生時人們會開步槍示意。

Kavkazda ir bala tïwïwðï mïltïqtan atïp xəbər itələr.


фәрештә

源自波斯語 فرشته (farišta, ferešte，“天使”)，源自中古波斯語。
與哈薩克語 періште (perışte)、吉爾吉斯語 бериште (berişte)、韃靼語 фәрештә (färeştä)、土庫曼語 perişde (“天使”)同源。

үлем фәрештәһе

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

在伊斯蘭教當中，天使亞茲拉爾會（在人死亡時）帶走人的靈魂。

Islam dinendä kešeneñ yänen Ğazrail färeštä ala.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.

就在这个晚上，《古兰经》的第一批圣训开始通过天使吉卜利勒传达给先知穆罕默德（愿主福安之）。

Näq ošo töndä Qörʺän Kärimdeñ täwge ayattarï Yabrail färeštä aša Möxämmät päyğämbärgä s.ğ.s. tapšïrïla bašlay.


хайуан

借自阿拉伯語 حَيَوَان (ḥayawān，“動物”)。

йорт хайуандары

Төрлө йәшәү шарттарына һәм мөхиттәргә еңел яраҡлышыусан, төрлө аҙыҡтан туҡлана алған хайуан.

一种容易适应不同生活条件和环境的动物，可以以各种食物为食。

Törlö yäšäw šarttarïna häm möxittärgä yeñel yaraqlïšïwsan, törlö aðïqtan tuqlana alğan xayuan.


халыҡ

源自阿拉伯語 خَلْق (ḵalq)。
與哈薩克語 халық (xalyq)、吉爾吉斯語 калык (kalık)、南阿爾泰語 калык (kalïk)等同源。

(用於組詞) 民族的，種族的

халыҡ атамаһы


фирғәүен

源自阿拉伯語 فِرْعَوْن (firʕawn，“法老”)；最終源自埃及語 pr ꜥꜣ (“宮殿；法老”，字面意思是“pr (“房子”) + ꜥꜣ (“大”)”)。

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

的確，埃及的貴族向法老傳達了撒拉的美貌。

Mïsïr aqhöyäktäre ïsïnlap ta Saranïñ sibärlegen firğäwengä yetkerälär.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы.

你們應當銘記真主賜給你們的恩典，他曾使你們脫離法老的臣民。他們使你們遭受酷刑，屠殺你們的男子，留下你們的女子。

Allah birgän niğmättäregeððe iθegeðgä töšörögöð. Ul heððe xätär yazalar menän yazalawsï, uldarïğïððï huyïp, qatïn-qïððarïğïððï ğïna iθän qaldïrïwsï Firğäwen toqomonan qotqarðï.

《古蘭經·易卜拉欣章》14:6


хас

源自阿拉伯語 خَاصّ (ḵāṣṣ，“特殊的，獨有的”)。
與土耳其語 has (“特有的，特殊的”)同源。

(+ 與格) 特有的，固有的；典型的

Ысын лидерға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?

真正的领导者必须具备哪些品质？

Ïsïn liderğa nindäy sifattar xas bulïrğa teyeš?

Агрессив ҡылыҡ ҡалыптары — таҡырбаштарға хас төп һыҙаттарҙың береһе.

攻擊性的行為模式是光頭黨的主要特徵之一。

Agressiv qïlïq qalïptarï — taqïrbaštarğa xas töp hïðattarðïñ berehe.


хәреф

源自阿拉伯語 حَرْف (ḥarf，“字母”)。與韃靼語 хәреф (xäref)、哈薩克語 әріп (ärıp)、қаріп (qarıp)、吉爾吉斯語 арип (arip)、烏茲別克語、土耳其語 harf、土庫曼語 harp、阿塞拜疆語 hərf (“字母”)同源。

бәләкәй хәреф, юл хәрефе

ҙур хәреф

Башҡорт алфавитында 42 хәреф бар.

巴什基爾語字母表共有42個字母。

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

在作业簿的封面上工整地写下你的姓氏和名字。

Isem-familiyağïððï däftärðeñ tïšïna baθma xäreftär menän yaðïp quyïğïð.

хәреф йыйыусы


хәрәкәт

源自波斯語 حرکت (“運動，移動”)，源自阿拉伯語 حَرَكَة (ḥaraka，“運動，移動”)。
與哈薩克語 әрекет (äreket，“行動；努力”)、吉爾吉斯語 аракет (araket，“行動；努力”)、烏茲別克語 harakat (“移動，行動”)、土耳其語 hareket (“移動，行動”)等同源。

автобус хәрәкәте

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

эшселәр хәрәкәте.


хәҡиҡәт

源自阿拉伯語 حَقِيقَة (ḥaqīqa，“真實，真相”)。

Тик бәхәстә генә хәҡиҡәт тыуа.


хөрмәт

源自阿拉伯語 حُرْمَة (ḥurma，“榮耀，尊敬”)。对比哈薩克語 құрмет (qūrmet)、烏茲別克語 hurmat、土耳其語 hürmet。

Был минең өсөн ҙур хөрмәт.


сынйыр

源自波斯語 زنجیر (zanjir，“鏈”)。
與哈薩克語 шынжыр (şynjyr)、吉爾吉斯語 чынжыр (çıncır)、烏茲別克語 zanjir、維吾爾語 زەنجىر (zenjir)、土庫曼語 zynjyr、土耳其語 zincir (“鏈”)同源。

Эт сынйырынан ысҡынған.


шарап

源自波斯語 شراب (šarâb)，源自阿拉伯語 شَرَاب (šarāb)。

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине.

一天挪亞喝了酒之後就醉了，在帳篷裡赤裸躺著。

Ber saq Nux, šarap esep iθerep, satïrï esendä šärä kileš yata ine.


шарт

源自阿拉伯語 شَرْط (šarṭ)。

йәшәү шарттары


шарт

源自阿拉伯語 شَرْط (šarṭ)。

Әлбиттә, был эштәр ирекле башланғысҡа нигеҙләнергә тейеш, мәжбүр итеүгә, баҫымға юл ҡуймау шарт.

自然，这些行动必须建立在自由倡议的基础上；需要将胁迫和压力控制在一定范围内。

Älbittä, bïl eštär irekle bašlanğïsqa nigeðlänergä teyeš, mäžbür itewgä, baθïmğa yul quymaw šart.


шаршау

源自鄂圖曼土耳其語 چارشاف (çârşaf，“床單；包裹住整個身體的大型紗、幕”)，源自چادر شب (çâdır-ı şeb)，源自波斯語 چادر شب (čâdar-e šab)。
“戲劇的幕”之義是延伸自“舞臺帷幕”。
與韃靼語 чаршау (çarşaw，“簾”)、烏茲別克語 choyshab (“床單”)、土耳其語 çarşaf (“床單，大型紗、幕”)同源。

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

帷幕打開前，演員上臺，手裡拿著一個電話。

Šaršaw asïlmaθ elek säxnägä Aktyor sïğa, qulïnda telefon.

Биш шаршауҙа тарихи драма.