шым

與韃靼語 шым (şım，“安靜的”)、南阿爾泰語 чым (čïm，“安靜的，冷靜的”)、紹爾語 шым (“安靜的，冷靜的”)、哈卡斯語 сым (sım，“安靜的，冷靜的”)同源。

Шым ғына ултыр, өнөң дә сыҡмаһын!

安靜地坐著，這樣你的聲音就一點也聽不見了！


шыршы

與卡拉卡爾帕克語、哈薩克語 шырша (şyrşa)、諾蓋語 шыршы (şırşı)、韃靼語 чыршы (çırşı)、楚瓦什語 чӑрӑш (čărăš)同源。
本詞的分佈區域限定在諾蓋-欽察和伏爾加-烏拉爾一帶。

күк шыршы

Шыршы орлоҡтары урман ҡоштарына һәм тейенгә, сысҡанға ем булып тора.

雲杉種子是森林鳥類、松鼠和老鼠的食物。

Šïršï orloqtarï urman qoštarïna häm teyengä, sïsqanğa yem bulïp tora.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

我們把用硬紙板剪出來的紅星放在聖誕樹頂上。

Šïršï bašïna qatïrğanan qïrqïp qïðïl yondoð quyðïq.


сиркәү

借自俄語 це́рковь (cérkovʹ，“教堂”)。
與韃靼語 чиркәү (çirkäw)、哈薩克語 шіркеу (şırkeu)、吉爾吉斯語 чиркөө (çirköö)、烏茲別克語 cherkov、維吾爾語 چېركو (chërko，“教堂”)同源。

католик сиркәүе

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

根據記載，1124年基輔大火兩日，有600間教堂被燒毀。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


сиркәү

Әлеге көндә копт теле тик сиркәү теле булараҡ ҡына һаҡланған.

現在，科普特語僅僅作為教會語言而留存。

Älege köndä kopt tele tik sirkäw tele bularaq qïna haqlanğan.


шәкәр

借自波斯語 شکر (šakar，“糖”)。

шәкәр һауыты

шаҡмаҡ шәкәр

шәкәр ҡушылмаған

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

甜菜糖比甘蔗榨出來的更粗、更黃。

Sögöldör šäkäre qamïštïqïnan ereräk tä, harïraq ta.


эре

源自原始共同突厥語 *irig (“大的”)。
與吉爾吉斯語 ири (iri)、烏茲別克語 yirik、維吾爾語 ژىرىك (zhirik)、土耳其語 iri (“大的”)同源。

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Ебәк Юлы Ҡытайҙың эре сауҙа үҙәктәрен Яҡын Көнсығыш һәм Көньяҡ Европа менән тоташтырған.

絲綢之路將中國的主要貿易中心和中東以及東歐連接起來。

Yebäk Yulï Qïtayðïñ ere sawða üðäktären Yaqïn Könsïğïš häm Kön’yaq Yevropa menän totaštïrğan.

эре ҡом

эре игәү


эт

源自原始突厥語 *it (“狗”)。與哈薩克語 ит (it)、吉爾吉斯語 ит (it)、烏茲別克語 it、南阿爾泰語 ийт (iyt)、阿塞拜疆語 it、克里米亞韃靼語 it等同源。

Эт сынйырынан ысҡынған.

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.

沒有狗，獵人是不會四處走動的。

Үләкһә бар ерҙә эт һимерә.

在有腐肉的地方，狗會變胖。

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

如果狼靠近村莊，狗就會開始吠。

Bürelär awïlğa yaqïn kilhä, ettär örä bašlay.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

事實上這種野狗不僅對小牛和家禽，而且對人來說也足夠危險。

Tap šunday beräðäk ettär vaq mal häm qoš-qort ösön genä tügel, keše ösön dä xäwefle.


эш

源自原始突厥語 *īĺč (“工作；行動，行為”)。

эш урыны

ҡыҫҡартылған эш көнө

Байтаҡ эш башҡарылды.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

還有很多年輕人，畢業之後找不到工作。

Uqïp sïqqas ta, eš taba almağan yäštär äle lä baytaq.

Был бер ҙә еңел эш түгел.

Был кемдең эше?

Үҙең һөйләмә, эштәрең һөйләһен.

你自己不用說話，讓你的行為來替你說。

эске эштәр министрылығы

Башҡаларҙа минең эшем юҡ.


ҡоро

源自原始突厥語 *kūrïk (“乾燥的”)。
與韃靼語 коры (qorı)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 къуру (quru)、烏茲別克語 quruq、維吾爾語 قۇرۇق (quruq)、哈卡斯語 хуруғ (xuruğ)、土耳其語 kuru (“乾燥的”)、楚瓦什語 хӑрӑк (hărăk，“（木頭）乾燥的”)同源。

Дарыңды ҡоро тот.

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ.

在受傷的地方貼上乾燥的繃帶。


юл

源自原始突厥語 *yōl (“道，路”)。
與古突厥語 𐰖𐰆𐰞 (y¹ul¹ /yol/，“道，路”)、南阿爾泰語 јол (ǰol)、哈薩克語 жол (jol)、吉爾吉斯語 жол (col)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джол (col)、烏茲別克語 yoʻl、土耳其語 yol、雅庫特語 суол (suol)等同源。

тимер юл

ебәк юлы

Бөтә юлдар ҙа башҡалаға илтә.

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

在长途步行中，狗可以陪伴您。

Төҙөләсәк юлдың ике йүнәлешендә лә һәр береһе дүртәр метр ике юл һыҙаты ҡаралған.

按照规定，要建设的高速公路每个方向需要有两条车道，每条车道四米宽。

Töðöläsäk yuldïñ ike yünälešendä lä här berehe dürtär metr ike yul hïðatï qaralğan.

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

試著每天聯繫寫作；你的寫作風格會隨著每一頁、每一行文字而有所進步。

Kön hayïn yaðïrğa tïrïšïğïð; här yaðğan bit, yul menän qälämegeð šïmara bara.

санғы юлы

машина юлы

самолёт юлы

тормош юлы

яҙыусының ижади юлы


яҡты

源自*yag-du (“光，明亮的”)，源自原始突厥語 *yak- (“燃燒，起火”)。
與韃靼語 якты (yaktı，“光”)、烏茲別克語 yogʻdu (“光”)、土庫曼語 ýagty (“光，明亮的”)、楚瓦什語 ҫутӑ (śut̬ă，“光，明亮的”)同源。
參見яғыу (yağïw，“生火”)。

яҡты бүлмә


яҡты

көн яҡтыһы

ай яҡтыһы


яман

源自原始突厥語 *yaman (“壞的”)。
與古回鶻語 [需要文字] (jaman，“壞的”)；哈薩克語 жаман (jaman)、卡拉卡爾帕克語 жаман (jaman) / jaman、吉爾吉斯語 жаман (caman)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 аман (aman)、烏茲別克語 yomon、阿塞拜疆語、土耳其語 yaman等同源。

Сеймал иҡтисады ни өсөн яман?

Бәләкәс баланы яман күҙҙән һаҡлып өс йәшкәсә кешегә күрһәтмәгәндәр.

（他们）直到三岁才让小孩子给陌生人看，以保护他们免受邪眼的诅咒。

Bäläkäs balanï yaman küððän haqlïp ös yäškäsä kešegä kürhätmägändär.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.

懶惰的馬兒，惡毒的老婆，彎曲的獵槍，這三個都是能讓男人變老的東西。

Saban at, yaman qatïn, qïyïš mïltïq — šul ösäw ir-yegette qartaytalïr.


япраҡ

源自原始突厥語 *yapurgak (“葉”)。
與古回鶻語 [需要文字] (yapïrğaq，“葉”)；韃靼語 яфрак (yafraq，“葉”)、哈薩克語 жапырақ (japyraq，“葉”)、土耳其語 yaprak (“葉”)、維吾爾語 يوپۇرماق (yopurmaq，“葉”)、雅庫特語 сэбирдэх (sebirdex，“葉”)等同源。

ҡайын япрағы

Ваҡыты етмәһә, япраҡ та һабағынан өҙөлмәй.

除非到了時候，否則葉子也不會從莖上脫離。

Vaqïtï yetmähä, yapraq ta habağïnan öðölmäy.


ярлы

源自*yarlïğ (“貧窮的；可憐的”)，源頭不明。
與喀喇汗語 [需要文字] (jarlïğ，“貧窮的，可憐的”)；韃靼語 ярлы (yarlı，“貧窮的”)、哈薩克語 жарлы (jarly)、吉爾吉斯語 жарды (cardı)、庫梅克語 ярлы (yarlı)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джарлы (carlı，“貧窮的”)同源。

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

有一個貧窮的老婦人，住在一個村子裡，她有個12歲的兒子，叫做 Yäntimer。

Ber awïlda ber yarlï ğïna äbey yäšägän, anïñ Yäntimer isemle 12 yäšle ulï bulğan ti.


яҙ

源自原始突厥語 *yāŕ (“夏季，春季”)。
與古突厥語 [需要文字] (jaz，“春季”)；韃靼語 яз (yaz)、吉爾吉斯語 жаз (caz)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джаз (caz)、南阿爾泰語 јас (ǰas)、土庫曼語 ýaz、阿塞拜疆語 yaz、諾蓋語 язлык (yazlık)、紹爾語 часқы、哈卡斯語 часхы (çasxı，“春季”)、哈薩克語 жаз (jaz，“夏季”)、烏茲別克語 yoz (“夏季”)、維吾爾語 ياز (yaz，“夏季”)、土耳其語 yaz (“夏季”)等同源。

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

Яҙ һуң килде.


яңы

源自原始突厥語 *yaŋï (“新的”)。

Көнө етер, ергә яңы пәйғәмбәр килер.

總有一天，新的先知會來到這世間。


яңы

源自原始突厥語 *yaŋï (“新的”)。

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

住房問題困擾著很多剛剛成家並開始共同生活的年輕人們。

Torlaq mäs’älähe yañï ğïna ğailä qorop bergä yäšäy bašlağan küp yäštärðe borsoy.


ғаилә

源自阿拉伯語 عَائِلَة (ʕāʔila，“家庭”)。
與烏茲別克語 oila、維吾爾語 ئائىلە (a'ile)、阿塞拜疆語 ailə、土耳其語 aile (“家庭”)等同源。

ғаилә башлығы

ğailä bašlïğï

ғаилә хәле

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

家庭幸福的關鍵在於（婚後）第一年。

Ğailä bäxeteneñ nigeðe täwge yïlda halïna.

住房問題困擾著許多剛剛建立家庭、準備共同生活的年輕人。

Эт һымаҡтар ғаиләһе


быуат

巴什基爾語所獨有的詞彙，沒有已知的同源詞，也沒有將本詞與其他詞彙聯繫起來的嘗試。

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從10世紀開始，伊斯蘭教就開始滲透進巴什基爾人當中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

19世紀，烏拉爾地區又一次出現了淘金熱。

Un tuğïðïnsï bïwatta Uralda yänä altïn biðgäge bašlandï.


ҙур

源自波斯語 زور (zur，“力量”)。
與韃靼語 зур (zur，“大的”)、哈薩克語 зор (zor，“大的”)、維吾爾語 زور (zor，“大的”)同源。

ҙур хәреф

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

有兩扇面向街道的窗戶的大房間。

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

群島可以單獨位於大海中，也可以靠近大片乾燥陸地。

Arxipelagtar dingeððä ayïrïm yäki ður qoro yer massivï yanïnda urïnlaša ala.

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

椴樹蜜味道可口，香味宜人，藥用價值也很高。

Yükä balï tämle, xuš yeθle, ður dawalaw kösönä eyä.


Ҡаҙағстан

字面上等同於ҡаҙаҡ (qaðaq，“哈薩克人”) + -стан (-stan，國家名稱後綴)。
对比哈薩克語 Қазақстан (Qazaqstan)、韃靼語 Казакъстан (Qazaqstan)、Казахстан (Qazaxstan)、吉爾吉斯語 Казакстан (Kazakstan)、烏茲別克語 Qozogʻiston、土耳其語 Kazakistan等。

[qɑ.ðɑ.ɢ̞ɯ̞̆s.ˈtɑn]

Ҡаҙағстан тимер юлы

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

碰巧，在哈薩克斯坦，也有一個同名的村莊。

Аҡмулла көндәре, йолаға ярашлы, Ҡаҙағстанда башланып, мәғрифәтсенең тыуған төйәгендә тамамлана.

按照傳統，阿克穆拉日始於哈薩克薩坦，終於這位啟蒙者（在巴什科爾托斯坦）的故鄉。

Aqmulla köndäre, yolağa yarašlï, Qaðağstanda bašlanïp, mäğrifätseneñ tïwğan töyägendä tamamlana.


ҡала

源自阿拉伯語 قَلْعَة (qalʕa，“要塞，堡壘”)。
與哈薩克語 қала (qala)、吉爾吉斯語 калаa (kalaa，“城市，城鎮”)、土耳其語 kale (“堡壘，要塞”)等同源。

Йәштәрҙе ҡала тарта.

Ҡыҙыбыҙ ҡаланан айына бер ҡайтып тора.

咱家女兒每個月從城裡回家一趟。

Ҡалаға барып етмәҫ борон машинабыҙ ватылды.

在抵達鎮子之前，我們的車壞掉了。

Qalağa barïp yetmäθ boron mašinabïð vatïldï.

Риүәйәт буйынса, батша 1707 йылда ҡалаға шәхсән нигеҙ һалған.

按傳說所描述，1707年，沙皇親自為這座城市奠基。

Riwäyät buyïnsa, batša 1707 yïlda qalağa šäxsän nigeð halğan.

Әҙәм балаһы төҙөгән ҡаланы һәм манараны күрер өсөн Хоҙай аҫҡа төштө.

上帝降臨到人間，要看看世人所建造的城和塔。

Äðäm balahï töðögän qalanï häm manaranï kürer ösön Xoðay aθqa töštö.


башҡала

баш (baš，“主要的”) + ҡала (qala，“城市”)。

[ˈbɑʂ.qɑˌɫɑ]

Өфө - Башҡортостандың башҡалаһы.

烏法是巴什科爾托斯坦的首都。

Бөтә юлдар башҡалаға илтә.


ҡара

源自原始突厥語 *kara (“黑色”)。
與哈薩克語 қара (qara)、吉爾吉斯語和韃靼語 кара (qara)、阿塞拜疆語 qara、土耳其語 kara、土庫曼語 gara、烏茲別克語 qora、維吾爾語 قارا (qara，“黑色”)等同源。

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо.

歌聲中斷；亞茲拉爾黑色的翅膀尖端觸碰到了我。

Yïr öðöldö; miñä qağïlïp kitte Ğazraildïñ qara qanat oso.

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

黑条（厄运期）结束；现在，整个世界都围绕着你。

Qara hïðat artta qaldï; xäðer bar donʺya heððeñ tiräläy äylänä.


ҡарт

與古回鶻語 [需要文字] (qart，“老人”)、庫梅克語 къарт (qart，“年老”)同源。
與 qarï（“年老”；參見古突厥語 [需要文字] (qarï，“年老”)、南阿爾泰語 кары (karï，“年老”)）有關。可能均派生自動詞 *qar-（“變老”）。

ҡарт ҡыҙ


ҡарт

Борон-борон заманда йәшәгән ти ҡарт менән ҡарсыҡ.

從前，有一個地方住著一個老頭和一個老太太。

Boron-boron zamanda yäšägän ti qart menän qarsïq.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

老人站了很久，扒著柵欄，看著村莊的街道。

Kärtägä totonop, qart oðaq qïna awïl uramïna qarap torðo.


йәш

源自原始突厥語 *yāĺ (“年輕的”)。

Йәш быуын — илдең киләсәге.


йәш

源自原始突厥語 *yāĺ (“年齡；年”)。

Урта йәштәге кеше.


йәштәр

形容詞йәш (yäš，“年輕的”)的唯複名詞化。

Йәштәрҙе ҡала тарта.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

還有很多年輕人，畢業之後找不到工作。

Uqïp sïqqas ta, eš taba almağan yäštär äle lä baytaq.

住房問題困擾著許多剛剛建立家庭、準備共同生活的年輕人。


ҡая

源自原始突厥語 *k(i)aya (“懸崖”)。
與古回鶻語 [需要文字] (qaya，“岩石，懸崖”)；烏茲別克語 qoya (“岩石，懸崖”)、土庫曼語 gaýa (“岩石，懸崖”)、阿塞拜疆語 qaya (“岩石”)、哈卡斯語 хая (xaya，“岩石”)、圖瓦語 хая (haya，“岩石”)、雅庫特語 хайа (xaya，“山”)同源。

Ниһәйәт, текә яланғас бер ҡая юлымды ҡапланы, һәм туҡтарға мәжбүр булдым.

最后，一块陡峭的秃石挡住了我的去路，我不得不停下来。

Nihäyät, tekä yalanğas ber qaya yulïmdï qaplanï, häm tuqtarğa mäžbür buldïm.


ҡағыҙ

源自波斯語 کاغذ (kâğaz，“紙”)，源自粟特語 𐼸𐼰𐼲𐼹𐼷𐼰 (kʾɣδyʾ，“紙”)。
與古突厥語 [需要文字] (kaγïd)、古突厥語 [需要文字] (kaγaδ)、古突厥語 [需要文字] (qaγaz，“紙”)；韃靼語 кәгазь (käğaz’)、哈薩克語 қағаз (qağaz)、吉爾吉斯語 кагаз (kagaz),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 къагъыт (qağıt)、烏茲別克語 qogʻoz、維吾爾語 قەغەز (qeghez)、阿塞拜疆語 kağız、土庫曼語 kagyz、土耳其語 kâğıt (“紙”)等同源。

А4 форматлы ҡағыҙ

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

在自然條件下，紙在10年以內就會腐爛。

Мин әле бер ниндәй ҡағыҙға ла ҡул ҡуйманым.

Min äle ber nindäy qağïðğa la qul quymanïm.


ҡорос

源自原始突厥語 *kurč (“堅硬的，堅固的”)。
與古回鶻語 qurč (堅硬的，堅固的)；南阿爾泰語 курч (kurč，“鋒利的”)；吉爾吉斯語 курч (kurç，“鋼鐵；鋒利的”)、韃靼語 корыч (qorıç，“鋼鐵”)、哈薩克語 құрыш (qūryş，“鋼鐵”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 къурч (qurç，“鋼鐵”)、庫梅克語 къурч (qurç，“活潑的”)等同源。

ҡорос бысаҡ


ҡош

源自原始突厥語 *kuĺ (“鳥”)。
與韃靼語 кош (qoş)、哈薩克語 құс (qūs)、吉爾吉斯語 куш (kuş)、哈卡斯語 хус (xus)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 къуш (quş)、烏茲別克語 qush、阿塞拜疆語 quş、土耳其語 kuş、土庫曼語 guş (“鳥”)等同源。

Һайрар ҡоштар

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

一种非常谨慎的鸟，在黄昏和夜间觅食。

Eñerðä häm töndä tuqlanïwsï bik haq qoš.

Ҡош кешеләй һөйләшкәс, Урал таңға ҡалған,ти.

当这只鸟像人一样说话时，乌拉尔（·巴特尔）感到很震惊。

Qoš kešeläy höyläškäs, Ural tañğa qalğan,ti.

乌拉尔·巴特尔（巴什基尔民间史诗）

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

椋鳥、麻雀、鶺鴒等小鳥經常吃花園裡的害蟲。

Sïyïrsïq, turğay, säpsek kewek vaq qoštar baqsa qorotqostarïn bik äwðem süpläy.


төҫ

对比韃靼語 төс (tös，“顏色”)、哈薩克語 түс (tüs，“顏色”)、吉爾吉斯語 түс (tüs，“顏色”)、克里米亞韃靼語 tüs (“染料，顏色”)、烏茲別克語 tus (“顏色”)、維吾爾語 تۈس (tüs，“顏色”)、楚瓦什語 тӗс (tĕs，“顏色”)。

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

隨著時間推移，這份報紙發展成為四頁周刊，以全彩色印刷。

Tora-bara gäzit tulï töθtä baθïlğan dürt bitle aðnalïqqa äwerelde.


ҡунаҡ

源自*qonaq (“客人”)，源自原始突厥語 *kon- (“拜訪，訪問，過夜”)。
與哈薩克語 қонақ (qonaq，“客人”)、吉爾吉斯語 конок (konok，“客人；招待客人用的食物”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 къонакъ (qonaq，“客人”)、庫梅克語 къонакъ (qonaq，“客人”)、烏茲別克語 qoʻnoq (“客人”)同源。

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

按照傳統，最尊貴的客人先落座。

Yola buyïnsa, täw hüððe iñ xörmätle qunaq totto.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

乌法队没有让步：第9分钟，球就已经首先落在了客队的球门内。

Öfölär hïnatmanï — qunaqtarðïñ qapqahïna tup täwge tapqïr tuğïðïnsï minutta uq eläkte.


ҡул

源自原始突厥語 *kol (“上臂，手”)。
與古回鶻語 qwl (qol，“手臂”)；韃靼語 кул (qul，“手臂，手”)、哈薩克語 қол (qol，“手臂，手”)、烏茲別克語 qoʻl (“手臂，手”)、土耳其語 kol (“上臂”)、雅庫特語 хол (xol，“上臂”)、楚瓦什語 хул (hul，“手臂；肩膀”)等同源。

ҡул тирмәне

ҡул бысҡыһы

Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда.

國家的命運掌握在我們的手中。

Элек ҡулыңды йыу.

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

帷幕打開前，演員走上舞臺，手裡拿著一部電話。

Šaršaw asïlmaθ elek säxnägä Aktyor sïğa, qulïnda telefon.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

我一看到信封上的地址，就認出了我爸的筆跡。

Xattïñ tïšïnda adresïn kürew menän atayïmdïñ qulïn tanïnïm.


ҡурҡыу

源自原始突厥語 *kork- (“害怕”)。
與古突厥語 [需要文字] (qorq-)、古回鶻語 [需要文字] (qorq-，“害怕”)；哈薩克語 қорқу (qorqu)、烏茲別克語 qoʻrqmoq、阿塞拜疆語 qorxmak、土耳其語 korkmak、圖瓦語 коргар (korgar)、楚瓦什語 хӑра (hăra，“害怕”)同源。

Атаһы эргәһендә бала бер нимәнән дә ҡурҡмай.

只要老爸在身邊，小孩就什麼也不會怕。

Atahï ergähendä bala ber nimänän dä qurqmay.

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Beððeñ oyošma konkurent köräšenän qurqmay.


ҡырмыҫҡа

源自原始突厥語 *kumursga (“螞蟻”)。
對比韃靼語 кырмыска (qırmıska)、克里米亞韃靼語 qırmısqa。

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға.

我饶有兴致地看着一只小蚂蚁：它举着重物从亚洲穿越到欧洲。

Mäðäk itep qarap torðom keskäy genä qïrmïθqağa: yök kutärep sïğïp bara Aziyanan Yevropağa.


ҡыяр

源自波斯語 خیار (xiyâr，“黃瓜”)。

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

我四月末種下黃瓜，五月末把小苗移栽到苗圃裡。

Qïyarðï aprel’ aðağïnda säsäm, may aðağïnda üθentelärðe tütälgä küseräm.

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

晚上要下霜了，咱們給黃瓜園蓋上膜吧。

Tönö qïraw töšörgä tora, qïyar tütälen yabayïq.


ҡыҙ

源自原始突厥語 *kï̄ŕ (“女孩”)。
與古突厥語 𐰶𐰃𐰕 (qïz，“女孩”)；吉爾吉斯語 кыз (kız)、紹爾語 қыс、土耳其語 kız (“女孩”)等同源。

Ҡыҙыбыҙ ҡаланан айына бер ҡайтып тора.

咱家女兒每個月從城裡回家一趟。


ҡыҙыл

源自原始突厥語 *kïŕïl (“紅色”)。

ҡыҙыл ыуылдырыҡ

qïðïl ïwïldïrïq

ҡыҙыл ҡан күҙәнәктәре

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

我們把用硬紙板剪的紅星放在聖誕樹頂上。

Šïršï bašïna qatïrğanan qïrqïp qïðïl yondoð quyðïq.


ҡәһүә

源自阿拉伯語 قَهْوَة (qahwa，“咖啡”)。

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

在秋天，你可能會窩在溫暖的毯子裡，喝著熱騰騰的咖啡。

Köð köndären yïlï yurğanğa uranïp, eθe qähüä ğïna esep ultïrïrhïñ.


Үзбәкстан

үзбәк (üzbäk，“烏茲別克人”) + -стан (-stan)

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

如果我們看看移民的流向，就會發現大多數人來自中亞，尤其是烏茲別克斯坦。

Migratsiya ağïmïna küð halhaq, iñ küp keše Urta Aziyanan, ayïrïwsa Üzbäkstandan kilä.


үгеҙ

源自通用欽察語 ögüz（“公牛”），源自原始突厥語 *öküŕ (“公牛”)。
與古突厥語 𐰈𐰛𐰈𐰕 (öküz，“公牛”)；韃靼語 үгез (ügez)、哈薩克語 өгіз (ögız)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 ёгюз (yogüz)、吉爾吉斯語 өгүз (ögüz，“公牛”)、烏茲別克語 hoʻkiz、土耳其語 öküz (“公牛”)等同源。

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

不要教魚游泳，教公牛用角頂撞。

Balïqtï yöðörgä, ügeððe höðörgä öyrätmä.


үлем

源自原始突厥語 *ölim (“死亡”)，派生自*öl- (“死”)。
與楚瓦什語 вилӗм (vilĕm，“死亡”)；古回鶻語 [需要文字] (ölüm，“死亡”)；哈薩克語 өлім (ölım)、吉爾吉斯語 өлүм (ölüm)、南阿爾泰語 ӧлӱм (ölüm)、哈卡斯語 ӧлім、圖瓦語 өлүм (ölüm)、烏茲別克語 oʻlim、維吾爾語 ئۆلۈم (ölüm)、土耳其語 ölüm (“死亡”)等同源。

Ислам динендә Ғазраил ― үлем фәрештәһе.

在伊斯蘭教中，亞茲拉爾是死亡天使。


үрмәксе

源自*ȫrmekči (“蜘蛛”)，源自原始突厥語 *ȫr- (“吐絲”)。
與哈薩克語 өрмекші (örmekşı)、卡拉卡爾帕克語 o'rmekshi、諾蓋語 оьрмекшен (örmekşen)同源。

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

這種蜘蛛常見於中亞和俄羅斯南部。

Ürmäkseneñ bïl törö Urta Aziyala häm Räsäyðeñ kön’yağïnda taralğan.


һабын

源自阿拉伯語 صَابُون (ṣābūn)，源自拉丁語 sāpō，源自日耳曼語族。
與圖瓦語 саваң (savaŋ)、哈卡斯語、紹爾語、卡拉卡爾帕克語、哈薩克語、諾蓋語、韃靼語 сабын (sabın)、吉爾吉斯語、南阿爾泰語 самын (samïn)、庫梅克語 сапун (sapun)、烏茲別克語 sovun、土耳其語、阿塞拜疆語、加告茲語、克里米亞韃靼語 sabun、土庫曼語 sabyn等同源。

кер һабыны

еҫле һабын

шыйыҡ һабын


һарыҡ

源自原始突厥語 *sarïk (“綿羊”)。

һарыҡ көтөүе

һарыҡ йөнө

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

穆萨的羊群中有大约一萬五千只綿羊。当他晚上数羊时，发现少了一只羊羔。

Musa ğäläyhi-ssälämdeñ kötöwendä 15 meñlägän harïq bulğan. Kis hanaha, ber bäräs tulmay ikän.


һауа

源自波斯語 هوا (havâ，“空氣；天氣”)。

саф һауа

һауа баҫымы

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

因為沙漠裡的空氣濕度非常低，所以無法抵禦太陽輻射。

Süllektäge hawa dïmlïlïğï bik tübän bulğanğa, ul qoyaš radiyatsiyahïnan haqlamay.

Диоксин иң тәүҙә тупраҡты, һауаны ағыулай.

二噁英首先污染土壤和大氣。

Dioksin iñ täwðä tupraqtï, hawanï ağïwlay.

Һауа алмашына.


һауыт

源自原始突厥語 *sagut (“器皿；盔甲，武器”)。
與哈薩克語 сауыт (sauyt，“器皿，容器；盔甲”)、吉爾吉斯語 соот (soot，“盔甲”)、克里米亞韃靼語 savut (“器皿，容器；盔甲”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 сауут (sauut，“碗碟；武器”)、諾蓋語 савыт (savıt，“碗碟，容器；武器”)、韃靼語 савыт (sawıt，“器皿，容器”)；烏茲別克語 sovut (“盔甲”)、維吾爾語 ساۋۇت (sawut，“盔甲”)同源。

裝液體或氣體的器皿、容器

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

當氣體溫度冷卻到室溫時，它對容器底部的壓力會如何改變？

Gaz bülmäläge temperaturağasa hïwïnğas, unïñ hawït töbönä baθïmï nisek üðgäräsäk?

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

盒子裡的一個爛蘋果，會讓其他的（蘋果）也一起腐爛。

Hawïttağï ber serek alma bötähen dä seretä.

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

此信息必須在果汁的包裝上標明。

Huttïñ hawïtïnda bïl mäğlümät motlaq kürhätelergä teyeš.


һорау

源自原始突厥語 *sōr(a)- (“問”)。
與韃靼語 сорау (soraw)、卡拉卡爾帕克語 soraw、哈薩克語 сұрау (sūrau)、吉爾吉斯語 суроо (suroo)、南阿爾泰語 суру (suru)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 соруу (soruu)、庫梅克語 сорав (soraw)、阿塞拜疆語 soraq、土耳其語 soru、土庫曼語 sorag、烏茲別克語 soʻroq、維吾爾語 سوراق (soraq)、烏茲別克語 soʻroq、哈卡斯語 сурағ (surağ)、紹爾語 сурағ等同源。

Һорау биреү кемгә.

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

官员无法立即回答这个问题。

Bïl horawğa türä totqarlïqhïð yawap birä almanï.

Йәйге ҡоролоҡтан оло зыян күргән ауыл хужалығына нисек ярҙам итергә, тигән һорау алдыбыҙға аяғүрә килеп баҫты.

一个非常紧迫的问题摆在我们面前，如何帮助遭受夏季干旱严重破坏的农业。

Yäyge qoroloqtan olo zïyan kürgän awïl xužalïğïna nisek yarðam itergä, tigän horaw aldïbïðğa ayağürä kilep baθtï.

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

對巴什基爾蜂蜜的需求逐年增長。

Bašqort balïna horaw yïldan-yïl arta bara.


һорау

һорау һөйләм


һыйыр

源自原始突厥語 *sɨgɨr (“母牛”)。
與喀喇汗語 [需要文字] (sïγïr，“母牛”)；哈薩克語 сиыр (siyr)、韃靼語 сыер (sıyer)、諾蓋語 сыйыр (sıyır)、庫梅克語 сыйыр (sıyır)、烏茲別克語 sigir、土庫曼語 sygyr (“母牛”)、土耳其語 sığır (“牛”)等同源。

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Минең ҡыҙым һыйыр һауырға өйрәнмәне.

我的女兒沒有學會給母牛擠奶。


һәйкәл

源自波斯語 هیکل (haykal, heykal，“雕像”)，源自阿拉伯語 هَيْكَل (haykal，“盔甲；框架，結構，骨架”)，最终源自蘇美爾語 𒂍𒃲 (e₂-gal，“宮殿，聖殿”)。
與烏茲別克語 haykal、土耳其語 heykel (“雕像”)等同源。

Билдәһеҙ һалдат һәйкәле

Был һәйкәлдең Башҡортостанда әлегә тиңе юҡ.

目前在巴什科爾托斯坦，還沒有其他類似的紀念碑。

Bïl häykäldeñ Bašqortostanda älegä tiñe yuq.

Батыр йәнтөйәгенә ярты быуаттан ҡайтты, тик һәйкәл булып ҡына.

英雄在半个世纪后（终于）回到了他的家乡，但只是作为一个雕塑。

Batïr yäntöyägenä yartï bïwattan qayttï, tik häykäl bulïp qïna.


һәм

源自波斯語 هم (ham，“也，亦”)。

йән һәм тән

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

號角聲和鼓聲從一大早開始就響個不停。

Irtänsäktän borğo häm baraban tawïštarï tïnmanï.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

11月1日，一個初次朝覲者團體從巴什科爾托斯坦出發，前往麥加和麥地那。

Bašqortostandan täwge xaž qïlïwsïlar törkömö izge Mäkkägä häm Mäðinägä 1 noyabrðä yulğa sïqtï.


һөт

源自原始突厥語 *sǖt (“奶，乳”)。
與古突厥語 [需要文字] (süt，“奶，乳”)；哈薩克語 сүт (süt)、吉爾吉斯語 сүт (süt)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 сют (süt)、庫梅克語 сют (süt)、烏茲別克語 sut、維吾爾語 سۈت (süt)、南阿爾泰語 сӱт (süt)、哈卡斯語 сӱт (süt)、圖瓦語 сүт (süt)、雅庫特語 үүт (üüt)、土庫曼語 süýt、土耳其語 süt、阿塞拜疆語 süd、楚瓦什語 сӗт (sĕt)等同源。

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

我從女鄰居那兒買了山羊奶。


һөйәк

源自原始突厥語 *siŋök (“骨”)。
同源詞
* 古突厥語 sӧŋük (“骨”)
* 哈薩克語 сүйек (süiek)
* 卡拉卡爾帕克語 su'yek
* 諾蓋語 суьек (süyek)
* 卡拉恰伊-巴爾卡爾語、庫梅克語 сюек (süyek)
* 吉爾吉斯語 сүйөк (süyök)、сөөк (söök)
* 南阿爾泰語、紹爾語、哈卡斯語 сӧӧк
* 圖瓦語 сөөк (söök)
* 烏茲別克語 suyak
* 維吾爾語 سۆڭەك (sö'ngek)
* 土庫曼語 süňk、süýek
* 阿塞拜疆語 sümük
* 雅庫特語 уҥуох (uŋuox)
* 多爾干語 оӈуок (oñuok)

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Muynaq[狗名]正走在桥上，嘴里叼着一根骨头。

Muynaq, awïðïna höyäk qabïp, küperðän ütep bara ine.

Шунда ята батырҙың һөйәге.

英雄的遺體就（安葬）在那裡。


әҙәм

源自波斯語 آدم (âdam)，源自阿拉伯語 آدَم (ʔādam)。與哈薩克語、卡拉卡爾帕克語、吉爾吉斯語 адам (adam)、韃靼語 адәм (adäm)、烏茲別克語 odam、土耳其語 adam同源。

Әҙәм балаһы

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

人在見到註定要看見的東西之前，是不會進墳墓的。

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

蜂蜜聚蒼蠅，好言聚人心。

Bal sebende, yaqšï hüð äðämde berläšterä.


әсә

源自原始突厥語 *ăča / *ĕče (“母親；姐姐；年長女性”)。
对比吉爾吉斯語 эже (ece，“姐姐；對年長女性的稱呼”)、南阿爾泰語 эје (eǰe，“姐姐；對年長女性的稱呼”)、烏茲別克語 ocha (“祖母”)、維吾爾語 ئاچا (acha，“姐姐；對年長女性的稱呼”)等。

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.

母親的靈魂在孩子身上，孩子的靈魂在大草原上。

Äsä küñele — balala, bala küñele — dalala.

Әсәм теле миңә — сәсән теле.

母親的話語於我，就是吟遊詩人的語言。

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

她母親去世之後，她父親帶了個繼母回來。

Äsähe ülgäs, atahï öygä ügäy äsä alïp qaytqan.


ата-әсә

比атай-әсәй (atay-äsäy)更為正式。

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.


ҡатын

源自原始共同突厥語 *xātun (“女王，王后”)。
对比古突厥語 𐰴𐱃𐰆𐰣 (qt¹un¹ /qatun/，“女王，王后”)、喀喇汗語 قاتُونْ (qātūn，“貴族女性”)、土耳其語 kadın (“女人”)。

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

我從女鄰居那兒買了山羊奶。

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!

普通農村婦女向新政府發出呼籲：把我們的丈夫從西伯利亞送回家吧！（即在本地創造就業崗位）

Yañï xökümätkä yabay awïl qatïndarïnan nakaz – irðärebeððe Seberðän qaytarïğïð!

Ҡатыны тураһында үҙенән һорап ҡуймағыҙ, ул уны бер йыл элек юл фажиғәһендә юғалтҡан.

別跟他問起他老婆（的事情），去年她出車禍去世了。

Qatïnï turahïnda üðenän horap quymağïð, ul unï ber yïl elek yul fažiğähendä yuğaltqan.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.

懶惰的馬兒，惡毒的老婆，彎曲的獵槍，這三個都是能讓男人變老的東西。

Saban at, yaman qatïn, qïyïš mïltïq — šul ösäw ir-yegette qartaytalïr.


өй

源自通用钦察语 üy（“房屋；家”），源自原始突厥語 *eb (“房屋”)。
与韃靼語 өй (öy)、哈薩克語 үй (üi)、吉爾吉斯語 үй (üy)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 юй (üy)、庫梅克語 уьй (üy)、南阿爾泰語 ӱй (üy，“房屋；家”)同源。

кирбес өй

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

打掃花園小屋的時候，不要揚起灰塵，記得戴好口罩和手套。

Baqsa öyön yïyïštïrğanda sañ borxotmağïð, bitlek, birsätkä keyegeð.


өлкә

源自*ülkä ~ *ölkä (“行政區劃”)，源自原始突厥語 *ül- (“分割”)。
與古突厥語 [需要文字] (ülkä，“行政區劃”)；哈薩克語 өлке (ölke)、吉爾吉斯語 өлкө (ölkö，“國家，土地”)、庫梅克語 уьлке (ülke，“國家”)、烏茲別克語 o'lka (“地區，國家”)、維吾爾語 ئولكە (olke，“國家；省”)、土耳其語 ülke (“國家”)、阿塞拜疆語 ölkə (“國家”)等同源。

Ырымбур өлкәһе

Силәбе өлкәһендә йәшәүсе башҡорттарҙы тыуған телде уҡытыу мәсьәләләре борсой.

住在車里雅賓斯克州的巴什基爾人擔心母語教學的問題。

Siläbe ölkähendä yäšäwse bašqorttarðï tïwğan telde uqïtïw mäs’äläläre borsoy.

"Тереклек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

“生活/生命”這個詞在不同領域有不同的定義：在某些情況下，其使用也沒有明確的定義。

"Tereklek" atamahï törlö ölkälärðä törlösä bildälänä, qayhï osraqtarða anïq bildälämä birewheð qullanïla.


өҫтәл

源自*üstäl (“桌子”)，源自俄語 стол (stol，“桌子”)，在詞首添加元音，以避免可能出現的輔音連綴。
與韃靼語 өстәл (östäl)、哈薩克語 үстел (üstel)、吉爾吉斯語 үстөл (üstöl)、維吾爾語 ئۈستەل (üstel，“桌子”)同源。

өҫтәл уйыны

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

如今，難以想象沒有擺著電腦的書桌。

Bögöngö köndä yaðïw öθtälen kömp’yuterhïð küð aldïna kilterew awïr.


мөхит

借自阿拉伯語 مُحِيط (muḥīṭ，“周圍；環境”)。
與哈薩克語 мұхит (mūxit，“海洋”)、烏茲別克語 muhit (“環境”)、土耳其語 muhit (“環境”)同源。

[mʏ̞ˈχɨ̯͜it]

Кешене атай-әсәй генә түгел, мөхит тә тәрбиәләй.

育人的不只是雙親，還有環境。

Kešene atay-äsäy genä tügel, möxit tä tärbiäläy.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從10世紀開始，伊斯蘭教就開始滲透進巴什基爾人當中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.


офоҡ

源自阿拉伯語 أُفُق (ʔufuq，“地平線”)。

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

布哈拉那淺藍色的穹頂終於顯現在地平線上。

Nihäyät, ofoq artïnan Boxaranïñ zäñgär kömbäððäre kürende.


ем

源自*yēm (“飼料”)，源自原始突厥語 *yē- (“吃”)。

Оҙон үткер суҡышы менән ағасты соҡоп тапҡан ем менән туҡлана торған урман ҡошо.

一种森林鸟类，以其长长的喙啄木头来找食物吃。

Oðon ütker suqïšï menän ağastï soqop tapqan yem menän tuqlana torğan urman qošo.


ғәскәр

借自阿拉伯語 عَسْكَر (ʕaskar，“軍隊”)。

Йәйәүле ғәскәр.

Ҡоро ер ғәскәрҙәре.


тәм

源自波斯語 طعم (ta'm)，源自阿拉伯語 طَعْم (ṭaʕm，“味道”)。
與哈薩克語 дәм (däm，“味道”)、諾蓋語 даьм (däm，“味道”)、吉爾吉斯語 таам (taam)、даам (daam)、維吾爾語 تەم (tem)、烏茲別克語 taʻm (“味道”)同源。

Бал тәме — йәйҙең йәме.

蜜的味道猶如夏天的奶油。


ынйы

源自*jinǯü ~ *jenčü (“珍珠”)，源自漢語族 珍珠 (中古 trin tsyu)。
與古回鶻語 [需要文字] (jenčü，“珍珠”)、韃靼語 энҗе (ence)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 инджи (inci)、哈薩克語 інжу (ınju)、吉爾吉斯語 инжу (incu)、南阿爾泰語 јинји (ǰinǰi)、哈卡斯語 нинӌі (nincí)、烏茲別克語 inju、維吾爾語 ئۇنجە (unje)/ئۇنجى (unji)/ئىنجۇ (inju)、土耳其語 inci、楚瓦什語 ӗнчӗ (ĕnč̬ĕ，“珍珠”)同源。

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған.

遇見一顆重價的珠子，就去變賣他一切所有的，買了這顆珠子。

Ul bik qimmätle matur ïnyï tapqas, qaytïp bar mölkäten hatqan da, šul ïnyïnï alğan.


бәүел

源自阿拉伯語 بَوْل (bawl，“尿”)。

бәүел ҡыуығы


гәрәбә

借自波斯語 کهربا (kahrobâ)。和烏茲別克語 qahrabo、土耳其語 kehribar 同源。

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

研究保存在琥珀中的古代昆蟲。

Gäräbä esendä haqlanïp qalğan boroñğo böžäktärðe öyränew.


кишер

源自波斯語 گزر (gazar)。
與土庫曼語 käşir、韃靼語 кишер (kişer)同源。

кишер түтәле

кишер һуты


ҡамыр

源自波斯語 خمیر (xamir，“麵團”)。
與哈薩克語 қамыр (qamyr)、烏茲別克語 xamir、克里米亞韃靼語 qamır、土庫曼語 hamyr、土耳其語 hamur、阿塞拜疆語 xəmir (“麵團”)等同源。

сөсө ҡамыр


ыңғай

ыңғай һан

ыңғай һөҙөмтә

ïñğay höðömtä

ыңғай һыҙат

Рәсәйгә ҡарата индерелгән санкцияларҙың ыңғай яҡтары.

对俄罗斯实施制裁的积极方面。

Räsäygä qarata inderelgän sanktsiyalarðïñ ïñğay yaqtarï.


ихтыяр

借自波斯語 اختیار (extiyâr，“選擇；權威”)，源自阿拉伯語 اِخْتِيَار (iḵtiyār，“選擇；自由意志”)。
與哈薩克語 ықтияр (yqtiär)、烏茲別克語 ixtiyor (“意志；渴望；打算”)等同源。

[ïχ.tɯ̞ˈjɑr]

ихтыяр ирке

Һәр нәмә Уның ихтыяры менән эшләнә.

一切都在祂的意志下完成。


ирек

源自原始突厥語 *erik (“力量；意志”)。
與古突厥語 [需要文字] (erk)、古回鶻語 [需要文字] (erk，“權力；意志；統治”)、哈薩克語 ерік (erık)、吉爾吉斯語 эрк (erk)、эрик (erik)、南阿爾泰語 эрик (erik)、烏茲別克語 erk (“意志；自由”)同源；亦參見匈牙利語 erő (“力量”)。

Матбуғат иреге

Ихтыяр иреге

Шәхес иреге

Һүҙ йөрөтөү ирке

(指唯一神的) 意志；控制

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.

一切事物都在神的控制之下。


нисә

繼承自原始突厥語 *nēče (“多少”)，源自 *nē- (“什麼”) + 數量詞綴 *-ča/-čä。
與喀喇汗語 ناجا (nēčē，“多少”)、鄂圖曼土耳其語 نیچه (niçe，“多少”)、韃靼語 ничә (niçä)、哈薩克語 неше (neşe)、庫梅克語 нече (neçe)、吉爾吉斯語 нече (neçe)、烏茲別克語 necha、維吾爾語 نەچچە (nechche)、土庫曼語 näçe、阿塞拜疆語 neçə、土耳其語 nice、哈卡斯語 нинӌе (nince)、圖瓦語 чеже (čäžä，“多少”)同源。

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?


һай

繼承自原始突厥語 *say (“浅的；岩石垫层”).
同源詞包括韃靼語 сай (say，“浅的”)、南阿爾泰語 сай (say，“浅的，淺灘”)、克里米亞韃靼語 say (“浅处”)、庫梅克語 сай (say，“浅的”)、哈卡斯語 сай (say，“浅处，浅滩”)。

Үрге кисеү һайыраҡ.


тәрән

源自原始突厥語 *teriŋ (“深”)。

тәрән күл

тәрән яра


арыш

借自俄語 рожь (rožʹ，“黑麥”)，因巴什基爾語不允許詞首有 r- 音，所以又添加了一個元音。

арыш икмәге


граждан

借自俄語 граждани́н (graždanín，“公民”)。

Сит ил граждандары.


туҡыма

源自動詞詞幹 туҡы- (tuqï-，“編織”)，源自原始突厥語 *toku- (“編織”)。

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

炎炎夏日，女性最方便的穿着就是用薄布缝制的连衣裙。

Yäyge sellälä qatïn-qïð ösön iñ uñaylï keyem — yoqa tuqïmanan tegelgän küldäk.


юҡ

繼承自原始突厥語 *yōk (“沒有，無”)。

Һеҙҙең «эйе» тигән һүҙегеҙ – «эйе», «юҡ» тигәнегеҙ «юҡ» булһын. Шунан артығы – Иблистән.

你們的話，是，就說是；不是，就說不是；若再多說，就是出於那惡者。

Heððeñ «eye» tigän hüðegeð – «eye», «yuq» tigänegeð «yuq» bulhïn. Šunan artïğï – Iblistän.


юҡ

繼承自原始突厥語 *yōk (“沒有，無”)。

Яҙмыштан уҙмыш юҡ.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


ишетеү

源自原始突厥語 *ẹĺit- (“聽見”)。
同源詞包括古突厥語 𐱁𐱅 (eşit-，“聽見，聽”)；哈薩克語 есту (estu，“聽見”)、烏茲別克語 eshitmoq (“聽見”)、土耳其語 işitmek (“聽見”)、哈卡斯語 истерге (isterge，“聽見”)、雅庫特語 иһит (ihit，“聽見”)、楚瓦什語 илт (ilt，“聽見”)。

Өндәштем — ишетмәне.

我打了招呼，可他/她卻沒有聽見。

Ауыҙы ни әйткәнде ҡолағы ишетмәй.

耳朵聽不到自己嘴裡說出的話。

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Петрҙың ҡустыһы Андрей ине.

聽見約翰的話，跟從耶穌的那兩個人，一個是西門彼得的兄弟安得烈。

Yaxʺyanïñ hüððären išetep, Ğaysa artïnan eyärgän ikäwðeñ berehe Simon Petrðïñ qustïhï Andrey ine.


тоҡсай

詞源未知。沒有已知的同源詞。
從語義上看，它似乎是 тоҡ (toq) 的指小形。但是，-say 不是已知的指小詞綴。

Сәй тоҡсайы.


мөғжизә

借自阿拉伯語 مُعْجِزَة (muʕjiza，“奇跡”)。與韃靼語 могҗиза (moğciza)、維吾爾語 مۆجىزە (möjize)、烏茲別克語 moʻjiza 及土耳其語 mucize 同源。

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

新年，每個孩子都在等待奇跡。

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

三個奇跡深深吸引了我：地球、天空和女人。

Ös möğžizä mine äsir aldï: Yer, yänä kük, yänä qatïn keše.


вәғәҙә

借自阿拉伯語 وَعْدَة (waʕda，“承諾”)。與韃靼語 вәгъдә (wäğdä)、哈薩克語 уағда (uağda) / уәде (uäde)、吉爾吉斯語 убада (ubada)、烏茲別克語 vaʼda 及土庫曼語 wada (“承諾”) 同源。

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

Мин хәҙерге президент өсөн ике тапҡыр тауыш бирҙем, ул иһә бер генә вәғәҙәһен дә үтәмәне.

我曾兩次投票給現任總統，但他的承諾連一個都沒有兌現。

Min xäðerge prezident ösön ike tapqïr tawïš birðem, ul ihä ber genä väğäðähen dä ütämäne.


урыҫ

Урыҫ Википедияһы


мәҡәлә

借自阿拉伯語 مَقَالَة (maqāla，“文章”)。
同源詞包括哈薩克語 мақала (maqala)、吉爾吉斯語 макала (makala)、土耳其語 makale、阿塞拜疆語 məqalə、土庫曼語 makaala、烏茲別克語 maqola。

Баш мәҡәлә

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

我在為報紙寫文章時，常常從讀者的視角看待事件。

Gäzit ösön mäqälä yaðğanda min ğäðättä xäl-vaqiğağa uqïwsï küðlegenän bağam.

Был хәл тураһында район гәзитендә мәҡәлә яҙып сығарҙылар инде.

他們已經在地方報紙上發表了一篇有關此事的文章。

Bïl xäl turahïnda rayon gäzitendä mäqälä yaðïp sïğarðïlar inde.

Башҡорт Википедияһындағы мәҡәләләр һаны меңгә тулды.

巴什基爾語維基百科的條目數已達到一千。

Bašqort Vikipediyahïndağï mäqälälär hanï meñgä tuldï.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每個互聯網用戶都可以在維基百科上作出自己的貢獻——比如撰寫新條目，或是編輯既有（條目）。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


был

Был бер ҙә еңел эш түгел.

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

州府官員無法立即回答這個問題。

Bïl horawğa türä totqarlïqhïð yawap birä almanï.


йәки

借自波斯語 یا که (yâ ke，“或者”)。

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

关于某些历史事件或人物的书面传说。

Nindäy ðä bulha tarixi vaqiğa yäki šäxes turahïndağï yaðma riwäyät.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

群岛既可以单独位于大海中，也可以靠近大片陸地。

Arxipelagtar dingeððä ayïrïm yäki ður qoro yer massivï yanïnda urïnlaša ala.


йә

借自波斯語 یا (yâ，“或者”)。

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

正如科学家解释的那样，如果拇指（與其他四指）分开，就會更方便紧握战争（武器）或劳动工具。

Ğalimdar añlatïwïnsa, baš barmaq ayïrïm torha, eš yä huğïš qoralïn qïθïp totou uñaylïraq.


оҙонлоҡ

源自оҙон (oðon，“長的”) + -лоҡ (-loq)。
對照哈薩克語 ұзындық (ūzyndyq)、吉爾吉斯語 узундук (uzunduk)、烏茲別克語 uzunlik、土庫曼語 uzynlyk、土耳其語 uzunluk (“長度”)。

[ʊ̞.ðʊ̞nˈɫʊ̞q]

Көн оҙонлоғо


оҙон

源自原始共同突厥語 *uzun (“長的”)，繼承自原始突厥語 *uŕï-n (“長的”)。
對照古回鶻語 [需要文字] (uzun，“長的”)；哈薩克語 ұзын (ūzyn，“長的”)、吉爾吉斯語 узун (uzun，“長的”)、庫梅克語 узун (uzun，“長的”)、烏茲別克語 uzun (“長的”)、土耳其語 uzun (“長的”)、雅庫特語 уһун (uhun，“長的”)、楚瓦什語 вӑрӑм (vărăm，“長的”)。

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

在长途旅行中，有一只狗可以陪伴你（比没有人陪伴好）。

Оҙон буйлы егет.


ҡыҫҡа

繼承自原始突厥語 *kïsga (“短的”)，源自 *kïs- (“擠，壓”)。
與古回鶻語 [需要文字] (qïsγa)、[需要文字] (qïsqa，“短的”)、烏茲別克語 qisqa (“短的”)、克里米亞韃靼語 qısqa (“短的”)、土庫曼語 gysga (“短的”)、土耳其語 kısa (“短的”)、哈卡斯語 хысха (xısxa，“短的”)等同源。

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.


ҡыҫҡаһы

源自 ҡыҫҡа (qïθqa，“短的”)。
對照哈薩克語 қысқасы (qysqasy)、烏茲別克語 qisqasi、維吾爾語 قىسقىسى (qisqisi)等。

[qɯ̞θ.qɑ.ˈhɯ̞]

Ҡыҫҡаһы, эш былайыраҡ тора.

簡而言之，情況就是這樣的。


йөҙөү

繼承自原始突厥語 *yüŕ- (“游泳”)。

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

不要教魚游泳，（也不要）教牛用角頂撞。

Balïqtï yöðörgä, ügeððe höðörgä öyrätmä.


мәғлүмәт

借自阿拉伯語 مَعْلُومَات (maʕlūmāt，“信息”)。

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

所有信息都是通過倖存目击者的口述记录下来的。

Bar mäğlümät tere šahittar awïðïnan yaðïp alïnğan.

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

该信息必须在果汁包装上注明。

Huttïñ hawïtïnda bïl mäğlümät motlaq kürhätelergä teyeš.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

根据心理学定律，与积极信息相比，消极（信息）会在记忆中留下更深的印记并保留更长时间。

Psixologiya qanunï buyïnsa, kire mäğlümät ïñğayïna qarağanda xäterðä täräneräk eð qaldïra häm oðağïraq haqlana.

мәғлүмәт базаһы


һылтанма

字面上等同於һылтан- (hïltan-，“查閱”) + -ма (-ma，組成表示動作過程或結果的抽象名詞後綴)。
對照韃靼語 сылтама (sıltama，“鏈接”)、哈薩克語 сілтеме (sılteme，“鏈接；參考”)。

Гәзиттә баҫылған мәҡәләләрҙән өҙөмтә килтергәндә авторын күрһәтеп сайтҡа һылтанма яһау мотлаҡ.

引用报纸上发表的文章时，需要注明作者并提供网站链接。

Gäzittä baθïlğan mäqälälärðän öðömtä kiltergändä avtorïn kürhätep saytqa hïltanma yahaw motlaq.


мөһим

源自阿拉伯語 مُهِمّ (muhimm，“重要的”)。
與烏茲別克語 muhim、土耳其語 mühim (“重要的”)同源。

Ғаилә - мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

家庭是重要的社会实体，受法律保护。

Ğailä - möhim sotsial’ berämek häm unï qanundar yaqlay.


мөһим

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

找到一把打开孩子灵魂的钥匙很重要。

Матбуғатта сығыш яһар өсөн теманы һайлап ала белеү йәш журналист өсөн бигерәк тә мөһим.

对于新手记者来说，能够选择在媒体上出现的主题尤为重要。

Matbuğatta sïğïš yahar ösön temanï haylap ala belew yäš žurnalist ösön bigeräk tä möhim.


мотлаҡ

源自阿拉伯語 مُطْلَق (muṭlaq，“絕對的，不受限制的”)。

该信息必须在果汁包装上注明。

Һәр ижадсы мотлаҡ тәңҡиткә юлыға.

每一个有创造力的作者，无一例外都会遭遇批评。


сифат

借自阿拉伯語 صِفَة (ṣifa)。

Ысын лидерға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?

真正的领导者必须具备哪些品质？

Ïsïn liderğa nindäy sifattar xas bulïrğa teyeš?

Балағыҙҙа күрергә теләгән сифаттар үҙегеҙҙә лә булһын!

愿您希望在孩子身上看到的品质也体现在您身上！

Balağïðða kürergä telägän sifattar üðegeððä lä bulhïn!

Һөйләмдә сифаттар һәр саҡ тиерлек аныҡлаусы һәм хәбәр функцияһын башҡара.

在句子中，形容词基本上都是履行定语或谓语的功能。

Höylämdä sifattar här saq tiyerlek anïqlawsï häm xäbär funktsiyahïn bašqara.


тәбиғи

源自阿拉伯語 طَبِيعِيّ (ṭabīʕiyy，“自然的”)。

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

在自然环境中，纸张十年就会腐烂。


тараф

源自阿拉伯語 طَرَف (ṭaraf，“邊，側；參與方”)。
與土耳其語 taraf 同源。

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

穆罕默德·库尔班加利耶夫不同意泽基·瓦利迪叛逃到苏联政府一边，他宣布支持高尔察克政府。

Zäki Välidiðeñ Sovet xökümäte tarafïna sïğïwïn xup kürmäy, Möxämmät Qorbanğäliyev bašqorttar isemenän Kolčak xökümäten yaqlaw turahïnda belderä.


йәнә

源自 *yana (“再”)，繼承自原始突厥語 *yan- (“回來”)。
與古突厥語 [需要文字] (jana，“再”)（《占卜書》）；哈薩克語 және (jäne，“和，及”)；吉爾吉斯語 жана (cana，“再”)、烏茲別克語 yana (“再”)、維吾爾語 يانا (yana)、يەنە (yene，“再”)、土庫曼語 ýene (“再”)、土耳其語 yine (“再”) 同源。

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

十九世纪，乌拉尔地区再次掀起了淘金热。

Un tuğïðïnsï bïwatta Uralda yänä altïn biðgäge bašlandï.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ.

凡喝這水的，還要再渴，人若喝我所賜的水就永遠不渴。

Bïl hïwðï eskän här kem yänä hïwhar, ä Min birgän hïwðï eskän keše ber qasan da hïwhamaθ.

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

三个奇迹让我着迷：地球、天空和女人。

Ös möğžizä mine äsir aldï: Yer, yänä kük, yänä qatïn keše.


ҡат

源自原始突厥語 *kat (“層”)。

Тағы бер ҡат тикшереү.


тағы

繼承自原始突厥語 *d(i)akï (“再次；此外，加上”)。
同源詞包括古回鶻語 [需要文字] (taqï，“更多”)；韃靼語 тагын (tağın)、哈薩克語 тағы (tağy)、吉爾吉斯語 дагы (dagı)、烏茲別克語 tagʻin / 烏茲別克語 تېگى、維吾爾語 تېخى (tëxi)、土庫曼語 dagy、阿塞拜疆語 daha、土耳其語 daha (“更多；另外”)。

Тағы бер ҡат тикшереү.

Арғы оста тағы бер аҙыҡ-түлек магазины бар.

村尾還有一件賣食品的商店。

Arğï osta tağï ber aðïq-tülek magazinï bar.

Өфөлә тағы биш мәктәп дистанцион уҡыуға күсте.

烏法又有五間學校轉為遠程授課。

Öfölä tağï biš mäktäp distantsion uqïwğa küste.


яңынан

繼承自原始突厥語 *yaŋïdan (“再”)，原為原始突厥語 *yaŋï (“新的”) 的奪格。
同源詞包括韃靼語 яңадан (yañadan)、哈薩克語 жаңадан (jañadan)、吉爾吉斯語 жаңыдан (cañıdan)、庫梅克語 янгыдан (yañıdan)、烏茲別克語 yangidan、土耳其語 yeniden (“再”) 等。

[jɑ.ŋɯ̞ˈnɑn]

Ә ышаныс юғалһа, уны яңынан яулау үтә ауыр.

而如果信心被摧毁，就很难再赢回来。

Ä ïšanïs yuğalha, unï yañïnan yawlaw ütä awïr.


ярҙам

源自一伊朗語支語言；對照波斯語 یاری (yâri，“援助”) 及回借自突厥語族的 یاردم (yârdom，“援助”)。
與哈薩克語 жәрдем (järdem)、吉爾吉斯語 жардам (cardam)、烏茲別克語 yordam、維吾爾語 ياردەم (yardem)、土庫曼語 ýardam、阿塞拜疆語、土耳其語 yardım (“幫助，援助”) 同源。

аҡсалата ярҙам

ашығыс ярҙам

көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

桥梁施工人员辛勤工作；村民们也向他们提供了帮助。

Küperðe töðöwselär tïrïšïp ešläne, awïl xalqï yağïnan da ularğa yarðam buldï.


ҡорал

源自動詞詞幹 qur-（“建築，建設”）。
與哈薩克語 құрал (qūral)、吉爾吉斯語 курал (kural)、烏茲別克語 qurol、維吾爾語 قورال (qoral)、土庫曼語 gural (“工具，器具”) 同源。

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

一般来说，这样的悲剧经常发生在美国这个自由买卖武器的国家。

Ğömümän, bïnday fažiğälär Amerika Qušma Štattarïnda, qoral irekle räweštä hatïlğan ildä, yïš qïna bulïp tora.

хеҙмәт ҡоралы

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

Ğalimdar añlatïwïnsa, baš barmaq ayïrïm torha, eš yä huğïš qoralïn qïθïp totou uñaylïraq.


боронғо

源自 *burunqu (“以前，旧时”)，繼承自原始突厥語 *burun (“在……之前，早于”)。
與古回鶻語 [需要文字] (burunγï，“以前的，旧时的”)；哈薩克語 бұрынғы (būrynğy)、吉爾吉斯語 мурунку (murunku)、烏茲別克語 burungi、哈卡斯語 пурунғы (purunğı，“旧时，以前，古代”)、圖瓦語 мурнуку (murnuku，“先前的”)等同源。
等同於борон (boron，“在……之前，比……更早”) + -ғо (-ğo)。

[bʊ̞.rʊ̞ŋˈɢʊ̞]

Боронғо Мысыр

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

对保存在琥珀中的遠古昆虫的研究。

Gäräbä esendä haqlanïp qalğan boroñğo böžäktärðe öyränew.


яҙма

等同於яҙ- (yað-，“寫”) + -ма (-ma，組成與動作過程或結果有關的抽象名詞的後綴)。

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

这位学者借鉴中世纪的书面资料，探索了当地的苏菲派传统。

Urta bïwat yaðma sïğanaqtarïna tayanïp, ğalim urïndağï sufïysïlïq traditsiyahïn öyränä.


йылъяҙма

源自йыл (yïl，“年”) + яҙма (yaðma，“寫下的東西”)。

[jɯ̞ɫ.jɑð.ˈmɑ]

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

据编年史记载，1124年基辅发生两天火灾，600座教堂被毁。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


ҡулъяҙма

等同於ҡул (qul，“手”) + яҙ- (yað-，“寫”) + ма (ma，組成與動作的過程或結果有關的名詞後綴)。
對照哈薩克語 қолжазба (qoljazba，“手稿”)、烏茲別克語 qoʻl yozma (“手稿”)、維吾爾語 قوليازما (qolyazma，“手稿”)。

Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге.

（圖書館的）珍本书籍和手稿部分。

Ул ваҡытта Искәндәриә үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

当时，亚历山大以其图书馆而闻名，馆中收藏了超过70万份手稿。

Ul vaqïtta Iskändäriä üðeneñ 700 meñdän ašïw qulʺyaðma yïyïlğan kitapxanahï menän dan tota.


яҙыу

繼承自原始突厥語 *yạŕ- (“寫”)。
與吉爾吉斯語 жазуу (cazuu，“寫”)、維吾爾語 يازماق (yazmaq，“寫”)、烏茲別克語 yozmoq (“寫，記錄”)、土庫曼語 ýazmak (“寫，引用，打字”)、土耳其語 yazmak、楚瓦什語 ҫыр (śyr，“寫”) 等同源。

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

我立即写了一份只有一句话的正式通知，交给了他。

Min šunda uq ber höylämdän genä torğan ğariza yaððïm da uğa hondom.

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

試著每天寫作；每寫一頁一行，你的寫作風格都會有提升。

Kön hayïn yaðïrğa tïrïšïğïð; här yaðğan bit, yul menän qälämegeð šïmara bara.

Бәндәгә ни яҙһа, шуны күрер.

人会（在其一生中）看到他注定（看到）的任何东西。


яҙыу

繼承自原始突厥語 *yāŕ- (“犯错误；犯罪”)。

差點做到某動作/達到某事物

+ 動詞的第三人稱單數現在時

Һөрөнөп йығыла яҙҙым.


яҙмыш

同源詞包括韃靼語 язмыш (yazmış)、哈薩克語 жазмыш (jazmyş)、吉爾吉斯語 жазмыш (cazmış)、烏茲別克語 yozmish (“命運”，字面意思是“被寫下的東西；被決定的東西”)。

Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда.

国家的命运掌握在我们手中。

Яҙмыштан уҙмыш юҡ.


тәҡдир

借自阿拉伯語 تَقْدِير (taqdīr，“命運”)。
與哈薩克語 тағдыр (tağdyr)、烏茲別克語 taqdir、土耳其語 takdir (“命運”) 同源。

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

每个人来到这个世界上都有自己的命运。

Bïl donʺyağa här kem üð yaðmïšï, üð täqdire menän tïwa.


яҙыусы

源自яҙыу (yaðïw，“寫”) + -сы (-sï，施動者名詞後綴)。
對照韃靼語 язучы (yazuçı)、哈薩克語 жазушы (jazuşy)、吉爾吉斯語 жазуучу (cazuuçu)、烏茲別克語 yozuvchi、土耳其語 yazıcı。

[jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞]

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

作者以一个家庭为例，描绘了战后出生的一代人的命运。

Ber ğailä miθalïnda yaðïwsï huğïštan huñ tïwğan tewäl ber bïwïndïñ yaðmïšïn kürhätkän.

Яҙыусының ижади юлы.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

事实上，只有被认为是经典的作家日记才会向普通读者出版。

Ïsïnlap ta, klassik bulïp tanïlğan yaðïwsïlarðïñ köndälektäre genä kiñ uqïwsï ösön baθïlïp sïğa.


арҡаһында

與韃靼語 аркасында (arkasında，“因為，多虧”)、哈薩克語 арқасында (arqasynda，“多虧”)、烏茲別克語 orqasida (“因為，多虧”) 等同源。

後接名詞用絕對格，第三人稱代詞用屬格

Минең күҙ алдымда ғына ошо эскелек арҡаһында күпме ғаилә тарҡалды.

僅靠我親眼所見，就有許多家庭因酗酒而破裂。

Mineñ küð aldïmda ğïna ošo eskelek arqahïnda küpme ğailä tarqaldï.


ҡулланыусы

源自ҡулланыу (qullanïw，“使用”) + -сы (-sï，施動者名詞後綴)。
對照韃靼語 кулланучы (qullanuçı，“使用者”)、土耳其語 kullanıcı (“使用者”)。

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


ғәҙәт

源自阿拉伯語 عادة (ʕāda，“風俗，習慣”)。
與韃靼語 гадәт (ğadät)、哈薩克語 әдет (ädet)、吉爾吉斯語 адат (adat)、庫梅克語 адат (adat)、烏茲別克語 odat、土耳其語 âdet 同源。

ғәҙәттән тыш

ğäðättän tïš

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.

当曼巴特回到哈萨克部落时，他养成了一个坏习惯：他发现可以吃以非清真方式死去的牛肉。

Mämbät, qaðaqtarğa qaytqas, nasar ğäðät qïwa bašlay: xäräm ülgän maldï döröθ tip taba.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

城市人没有和陌生人打招呼的习俗，这就是为什么我觉得乌兹别克人的传统很奇怪。

Qala šarttarïnda tanïš bulmağan keše menän hawlïq horašïw ğäðäte yuq, šuğa la üzbäktärðeñ bïl qïlïğï mineñ ösön bik säyer toyoldo.


мәҫәлән

借自阿拉伯語 مَثَلًا (maṯalan，“比如”)。
與哈薩克語 мәселен (mäselen)、烏茲別克語 masalan、維吾爾語 مەسىلەن (mesilen)、土耳其語 mesela 等同源。


йола

與吉爾吉斯語 жолой (coloy，“习俗；生活方式”)同源；可能也與南阿爾泰語 јула (ǰula，“精神、灵魂”)、哈卡斯語 чула (çula，“精神、灵魂”)有關。

Ырыуына күрә йолаһы.

Был матур йола бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланып килә.

这个美好的传统一直延续至今。

Bïl matur yola bögöngö köngä tiklem haqlanïp kilä.

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

按照传统，最尊贵的客人首先发言。

Yola buyïnsa, täw hüððe iñ xörmätle qunaq totto.

Йола буйынса еҙнә булып килгән егет һәр балдыҙына бәке бирә.

按照传统，新郎会给他未来妻子的兄弟每人一把折叠刀。

Yola buyïnsa yeðnä bulïp kilgän yeget här baldïðïna bäke birä.

Аҡмулла көндәре, йолаға ярашлы, Ҡаҙағстанда башланып, мәғрифәтсенең тыуған төйәгендә тамамлана.

按照传统，阿克穆拉之日始于哈萨克斯坦，结束于这位启蒙者的家乡（巴什科尔托斯坦）。

Aqmulla köndäre, yolağa yarašlï, Qaðağstanda bašlanïp, mäğrifätseneñ tïwğan töyägendä tamamlana.

Ә һеҙ ни өсөн үҙегеҙҙең йолаларығыҙ хаҡына Алла әмерен боҙаһығыҙ? ― тип ҡаршы төштө Ғайса.

耶穌回答說，你們為甚麼因著你們的遺傳，犯神的誡命呢？

Ä heð ni ösön üðegeððeñ yolalarïğïð xaqïna Alla ämeren boðahïğïð? ― tip qaršï töštö Ğaysa.


аҡһым

Казеин – насар үҙләштерелеүсе аҡһым.

酪蛋白是一種很難消化的蛋白質。


Мөхәммәт

借自阿拉伯語 مُحَمَّد (muḥammad，“受稱讚的，受讚揚的”)。

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

Zäki Välidiðeñ Sovet xökümäte tarafïna sïğïwïn xup kürmäy, Möxämmät Qorbanğäliyev bašqorttar isemenän Kolčak xökümäten yaqlaw turahïnda belderä.

穆罕默德，伊斯蘭教先知（一般作 Мөхәммәт пәйғәмбәр）

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

先知穆罕默德的追随者（即穆斯林）一套祈祷的功绩等于其他宗教信徒的一千倍。

Möxämmät ömmäteneñ ber räqäğät namaððarïnïñ sawabï bašqa ömmättärðeñ meñ räqäğät sawabïna tiñläšer.


гәзит

借自俄語 газе́та (gazéta，“報紙”)，源自法語 gazette。
對照哈薩克語 газет (gazet)、吉爾吉斯語 гезит (gezit，“報紙”)。

көндәлек гәзит.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғам.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

当我为报纸写文章时，我通常从读者的角度看待事件。

Gäzit ösön mäqälä yaðğanda min ğäðättä xäl-vaqiğağa uqïwsï küðlegenän bağam.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

我們國家有的地方還沒通報紙，郵遞員的腳步還沒能到達那裡，更不用說互聯網了。

Beððeñ ilebeððä Internet tügel, gäzit barïp yetmägän, počtal’on ayağï baθmağan möyöštär bar haman.


томан

繼承自原始突厥語 *tuman (“霧”)。
可能與原始印歐語 *dʰuh₂mós (“煙”)（梵語 धूम (dhūma，“煙，霧，蒸汽”)、拉丁語 fūmus (“煙，蒸汽”)、阿維斯陀語 𐬛𐬎𐬥𐬨𐬀𐬥- (dunman-)等）有關。
與古回鶻語 [需要文字] (tuman，“霧”)；哈薩克語 тұман (tūman)、烏茲別克語 tuman、維吾爾語 تۇمان (tuman)、雅庫特語 туман (tuman)、土耳其語 duman (“霧”) 等同源。

Томан төштө.

Томан таралды.


ең

繼承自原始突厥語 *yeŋ (“袖子”)。

ҡыҫҡа еңле күлдәк


Дағстан

借自俄語 Дагестан (Dagestan)。
最早見於17世紀，派生自土耳其語 dağ (“山”) + 波斯語後綴 ـِسْتَانْ (-estân)。等價於тау (taw) + -стан (-stan)。

達吉斯坦（共和國名，位於俄羅斯）

Иң ҡатмарлы тел – Дағстандағы табасаран теле.

最複雜的語言是達吉斯坦的塔巴薩蘭語。

Iñ qatmarlï tel – Dağstandağï tabasaran tele.


ҡырғыҙ

借自吉爾吉斯語 кыргыз (kırgız)。

Ҡырғыҙ теле

Бөтәһенән бигерәк ҡырғыҙ батырҙарынан Сарыбай тигәне уның менән күрешергә һәм дуҫлашырға теләй.
Bötähenän bigeräk qïrğïð batïrðarïnan Sarïbay tigäne unïñ menän kürešergä häm duθlašïrğa teläy.
在所有的吉爾吉斯勇士中，有一個叫做薩里拜的人最想和他見面交朋友。


Ҡырғыҙстан

ҡырғыҙ (qïrğïð，“吉爾吉斯人”) + -стан (-stan)

[qɯ̞r.ɢ̞ɯ̞ð.ˈstɑn]

吉爾吉斯斯坦（國家名，位於中亞）

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

古莉娜茲來自偏僻的吉爾吉斯斯坦，她打算上完大學之後回家鄉。

Alïθ Qïrğïðstandan kilgän Gölnaz universitettan huñ tïwğan yağïna qaytïrğa niätläy.


мәсет

借自阿拉伯語 مَسْجِد (masjid，“清真寺”)。
同源詞包括韃靼語 мәчет (mäçet)、卡拉卡爾帕克語 meshit、哈薩克語 мешіт (meşıt)、諾蓋語 мешит (meşit)、庫梅克語 межит (mejit)、吉爾吉斯語 мечит (meçit)、南阿爾泰語 мечет (mečet)、克里米亞韃靼語 mescit、烏茲別克語 masjid、machit、維吾爾語 مەسچىد (meschid)、阿塞拜疆語 məscid、土庫曼語 metjit、土耳其語 mescit 等。

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

這一天，男人們清晨早早就起來，出發前往清真寺。

Bïl köndö ir-attar irtä tañdan torop mäsetkä yünälä.

Өфөнөң Һупайлы биҫтәһендә яңы мәсет һалына.

烏法的 Sipaylovo 區正在建設一座新清真寺。

Öfönöñ Hupaylï biθtähendä yañï mäset halïna.


аҙан

借自阿拉伯語 أَذَان (ʔaḏān，“宣禮”)。

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

村子裡傳來宣禮聲，呼喚穆斯林去禮拜。

Awïldan mosolmandarðï namaðğa saqïrïwsï aðan tawïšï išetelä.


Төркиә

源自土耳其語 Türkiye。對照烏茲別克語 Turkiya。

土耳其（位於東南歐和西亞交界處、南臨地中海的國家）

"Ғәлиә"лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

賈利亞（伊斯蘭教學校）的教師大部分由在埃及、敘利亞和土耳其接受教育的著名學者和宗教（即伊斯蘭教）專家組成。

"Ğäliä"lä bašlïsa Mïsïrða, Süriälä, Törkiälä belem alğan bildäle ğalimdar häm din belgestäre uqïta.


мөмкинлек

源自мөмкин (mömkin，“可能的”) + -лек (-lek，表示性質的後綴)。

Беренсенән, Өфө алыҫ түгел, икенсенән, һеҙҙә тәбиғәт матур, ул ял индустрияһын үҫтереү өсөн мөмкинлек бирә.

首先，乌法离那儿不远，其次，你那里的自然风光很美，为发展休闲产业提供了机会。

Berensenän, Öfö alïθ tügel, ikensenän, heððä täbiğät matur, ul yal industriyahïn üθterew ösön mömkinlek birä.


ҡул сәғәте

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

如今，手錶不僅能顯示時間，還能顯示配戴者的社會地位。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.


наҙан

源自波斯語 نادان (nâdân)。

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман.

伙计们，当心无知的朋友——一个月后，无知的朋友就会变成敌人。

Yegettär, haqlanïğïð naðan duθtan ― naðan duθ ber ayðañ huñ bulïr došman.


эскәмйә

借自俄語 скамья́ (skamʹjá，“長椅”)，因詞首輔音簇不符合巴什基爾語發音規則，故在前加上一個元音（但這一規則不適用於較晚的借詞，如Гренландия (Grenlandiya)）。

替補人員和教練所坐的長椅

Уйындан сыҡҡас, Роберто запас футболсылар эскәмйәһенә ултырып башын таҫтамал менән яба, ә кейенеү-сисенеү бүлмәһенә үткәс тойғоларын йәшерә алмай илап ебәрә.

下場後，羅貝爾托坐在替補席上，拿一條毛巾蓋在頭上；走進更衣室後，他放聲大哭，無法再抑制自己的心情

Uyïndan sïqqas, Roberto zapas futbolsïlar eskämyähenä ultïrïp bašïn taθtamal menän yaba, ä keyenew-sisenew bülmähenä ütkäs toyğolarïn yäšerä almay ilap yebärä.


Интернет

借自俄語 интерне́т (internét)，源自英語 Internet。

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每个互联网用户都可以为维基百科做出贡献——例如，撰写新条目或编辑现有条目。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.

Ысынбарлыҡҡа тап килгән, булып торған хәлдәрҙе оператив сағылдырған Интернет-сығанаҡтарға ихтыяж көндән-көн артасаҡ.

随着时间推移，对于符合现实并及时反映正在发生事件的互联网资源的需求将不断增长。

Ïsïnbarlïqqa tap kilgän, bulïp torğan xäldärðe operativ sağïldïrğan Internet-sïğanaqtarğa ixtïyaž köndän-kön artasaq.


Нух

借自阿拉伯語 نُوح (nūḥ)，源自希伯來語 נוח (Nóaḥ，“挪亞，努哈”)。
同源詞包括土耳其語 Nuh。

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине.

一天挪亞喝了園中的酒便醉了；在帳棚裡赤著身子。

Ber saq Nux, šarap esep iθerep, satïrï esendä šärä kileš yata ine.

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

事实上，大洪水退却后，诺亚将他的方舟停泊在哪里？

Ïsïnlap ta, Tufan hïwï tartïlğas, Nux kämähen qayða kilterep teräy ikän?


мосолман

源自波斯語 مسلمان (mosalmân)，源自阿拉伯語 مُسْلِم (muslim)。

Хаҡ мосолман.


мосолман

Өфө мосолман зыяраты.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

苏菲派对穆斯林世界的精神、科学、哲学和文学产生了广泛的影响。

Sufïysïlïq mosolman donʺyahïnïñ ruxiätenä, ğilemenä, fälsäfähenä üä äðäbiätenä kiñ yoğonto yahağan.


туй

繼承自原始突厥語 *toy (“宴會，盛宴”)。
與古回鶻語 [需要文字] (toj，“宴會，盛宴”)；哈薩克語 той (toi)、烏茲別克語 toʻy、哈卡斯語 той (toy)、土耳其語 toy、土庫曼語 toý (“宴會，盛宴”) 等同源。

туй күлдәге

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

以前的婚禮和晚會，沒有手風琴就進行不了。

Qasandïr tuyðar, kiske uyïndar garmunhïð ütmägän.


дауахана

Ныҡ ҡына ауырып китеп, дауаханала ике аҙна ятып сыҡтым.

我病得很重，在醫院住了兩個星期。

Nïq qïna awïrïp kitep, dawaxanala ike aðna yatïp sïqtïm.