adam

借自阿拉伯語 آدَم (ʔādam)，來自希伯來語 אָדָם (âdâm)；更多資訊請參見後者。

adamı (definite accusative)
adamlar (plural)

Mayın 31-də Bağdadda törədilmiş silsilə terror aktları nəticəsində ilkin məlumata görə, səkkiz adam həlak olmuş, 37 adam yaralanmışdır.

据初步了解，巴格达5月31日发生系列恐怖袭击事件，造成8人死亡，37人受伤。


vaxt

源自阿拉伯語 وَقْت (waqt)。

vaxtı (definite accusative)
vaxtlar (plural)

Ağ Ev: İndi Şimali Koreya ilə danışmaq vaxtı deyil.

白宮：現在是時候和朝鮮展開對話

Bu işi yerinə yetirmək üçün ən azı bir həftə vaxt lazımdır

要完成這項工作至少需要一週時間。

Tez ol, vaxtımız yoxdur!


mavi

源自阿拉伯語 مَاوِيّ (māwiyy，“多水的”)。“同性戀”一義源自俄語 голубой (goluboj，“淺藍色的；同性戀的”)。

Bir oğlanın ʼmaviʼ olduğunu necə bilək?

我們要怎樣知道一個男生是不是“同性戀”？


adlanmaq

Bu proses "dekompozisiya" adlanır.

O gündən bu şəhər zəngin şəhər adlanmağa başladı.

從那天起，這座城市就開始叫做“富城”。


alqışlamaq

[ɑɫɡɯʃɫɑˈmɑχ]

[ɑɫɣɯʃɫɑˈmɑχ]

Tribunalar tamaşaçı ilə dolu idi, bizi alqışlayırlar.

觀眾裡都是支持者，[他們]鼓掌歡迎我們。

Yeni yaranmış islam məhkəmələri gizli iclaslarında şah rejiminin bəzi nümayəndələrinə qarşı ölüm hökmləri çıxaranda sollar bunu alqışlayırdılar.

When the newly established Islamic courts were issuing death sentences to some officials of the Shah's regime, the leftists were welcoming this.

2013年September28日，“İran İslam İnqilabı”, in 阿塞拜疆語維基百科:


alın

源自原始突厥語 *ālïn (“額頭”)。與土耳其語 alın同源。

alnı (definite accusative)
alınlar (plural)

– Alnımda yazılıb?

Is it written on my forehead (i.e. 'is it that obvious?')?

1977，Elçin Əfəndiyev，Bir Görüşün Tarixçəsi; 再版為 Eçin Seçilmiş Əsərləri 2，Baku: Çinar-Çap, 2005，頁 59:


ancaq

與土耳其語 ancak, 克里米亞韃靼語 ancaq同源。

Mən yazılarımı ancaq elə bir adama oxuyaram ki, başında ağlı ola, qəlbində aramı.

I would only read my writings to a person who has sanity in his head, and serenity in his heart.

1868，Mirzə Fətəli Axundov，Həcvi-Əbdürrəsul xan; 再版為 Mirzə Fətəli Axundov Seçilmiş Əsərləri. Üç Cilddə. I Cild.，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 290:


ancaq

與土耳其語 ancak, 克里米亞韃靼語 ancaq同源。

O ağılsız adam deyil, ancaq deyirlər ki, bir az kardır.

他不笨，不過有人說他有點耳背。

1851，Mirzə Fətəli Axundov，Xırsi-Quldurbasan; 再版為 Mirzə Fətəli Axundov Seçilmiş Əsərləri. Üç Cilddə. I Cild.，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 259:


asılılıq

等同於asılı (“依靠的”) + -lıq。

asılılığı (definite accusative)
asılılıqlar (plural)

Asılılıq ağaçı - qərarlar və onlarla əlaqəli nəticələr arasındakı asılılıqları əks etdirən ağacvari struktur.

Dependency tree - a tree-like structure that renders dependencies between decisions and consequences connected to them.


atmaq

源自原始突厥語 *ạt- (“扔，射”)。與土耳其語 atmak同源。

güllə atmaq

(常和與格連用) 炮擊，開火

(常和與格連用) 炮擊，開火

Vəliyəd İsmayılovun sözlərinə görə, hər gün atırlar.

According to Vəliyəd İsmayılov, they shoot every day.

2014年May23日，“Nazirlik Füzulidəki atışmanın təfərrüatını açıqladı”, in Axar.az, retrieved 2014-01-28:

Onlar bizə atırlar, biz də onlara.

他們朝我們開火，我們如數奉還。

О мал ҝәтирән адамлар кимдиләр ки, елә? Ҝәлсәнә онлары “атаг”!

Who are those people bringing goods, anyway? We should "swindle" (lit. 'ditch') them!

O mal gətirən adamlar kimdilər ki, elə? Gəlsənə onları "ataq"!

2009年October11日，Устаман，“Хәјанәт Ҝеҹәси”, in Bakıllılar.az, retrieved 2018-01-17:

推卸責任 (+ 與格、或 +üstünə)

O qətli törədib, mənim üstümə atmaq istədi

他/她殺了人，想怪罪於我。

2017年September6日，İnarə Rafiqqızı，Virtualaz.org, retrieved 2018-01-22:

Bütün günahları onun üstünə atmaq istəyirlər.

他們想把罪都怪在他頭上。


ayıq

源自原始突厥語 *ād- (“醒酒”)，參見ayılmaq (“叫醒”)。與喀喇汗語 اَذِغْ (aδïɣ), 土耳其語 ayık, 克里米亞韃靼語 ayınıq, 巴什基爾語 айыҡ (ayïq), 楚瓦什語 урӑ (ură)同源。

daha ayıq (comparative)
ən ayıq (superlative)

Yol polisinin sərxoş tutduğu sürücü ayıq çıxdı.

交警認為喝醉了的司機，結果是清醒的。

Yaxşı ki, Sahil ayıq deyildi. Yaxşı ki, o, mənim bu halımı görmürdü. Çarpayının yanında dayanıb onun ayılmasını gözləyir, göz yaşlarımı saxlaya bilmirdim.

幸好 Sahil 還沒醒。幸好他看不到現在我這副模樣。我站在他病床旁邊等著他醒，止不住淚流。

2015，Gülarə Munis，Sahilin Arzuları, Arzuların Sahili，Baku，頁 124:

Lakin süni şəkildə özünü gecənin ortasında yuxudan durmağa məcbur etmək, 2 saat ayıq qalıb yenidən yatmaq fizioloji baxımdan düzgün deyil.

然而從生理學的角度上看，故意強迫自己半夜不睡覺，醒兩個小時之後又睡覺是不正確的做法。

Siz bilirsiniz ki, dəyişir zaman,
 Dəyişir hər şeyin əvvəlki halı.
 Belə bir zamanda ayıq olmalı!

Do you know that times are changing
 The erstwhile state of each thing is changeing
 In times like these one has to be vigilant!

1933，Səməd Vurğun，Kənddə Teatr [Village Theater]; 再版為 Səməd Vurğun. Seçilmiş Əsərləri，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 32:

Xırda çıxışların tərəfdarı deyiləm. Əvvəla, bu çıxışlar hökuməti ayıq salır, onun böyük üsyanları boğmaq üçün hazırlanmasına səbəb olur.

我並不支持小型暴亂。首先，這些暴亂會讓政府警覺，做好準備來鎮壓大叛亂。

1946，Məmməd Səid Ordubadi，Qılınc və Qələm [Sword and Quill]; 再版為 Məmməd Səid Ordubadi. Qılınc və Qələm. Birinci Hissə，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 154:


azad

借自波斯語 آزاد (âzâd)。

daha azad (comparative)
ən azad (superlative)

Jurnalistlərin həbsdə olduğu yerdə azad və keyfiyyətli TV ola bilməz

In a place where journalists are imprisoned, there can never be a free and quality television.


azadlıq

azadlığı (definite accusative)
azadlıqlar (plural)

Müharibə - sülhdür, azadlıq - əsarətdir, savadsızlıq - gücdür.

戰爭即和平，自由即奴役，無知即力量。

1949，喬治·奧威爾，《1984》:

söz azadlığı

mətbuat azadlığı

azadlıqdan məhrumetmə

əsarət


azmaq

繼承自原始突厥語 *āŕ- (“迷路，瘋跑”)。與古突厥語 𐰀𐰕 (āz-，“迷路，瘋跑”)、土耳其語 azmak同源。

Doqquz yaşlı qız meşədə azdı.

一個九歲的女孩在樹林裡迷路了。


aşna

源自波斯語 آشنا (âšnâ，“熟人”) ← 古波斯語 [需要文字] (ašnaiy，“近的”)。

aşnanı (definite accusative)
aşnalar (plural)

Hacı Kərim zərgər, xaçmazlı Şeyx Salahın Nuxuya varid olduğu səbəbindən öz evinə dəvət edibdir: aşnaları Ağa Zaman həkimi və Molla Salmanı və Məşədi Cabbar taciri [...]

Haji Karim the jeweler invites Sheikh Salah to his house because of the latter's arrival to Nukha together with his friends Agha Zaman the doctor, Molla Salman and Mashhadi Jabbar the merchant …

1850，Mirza Fatali Akhundov，Hekayəti Molla İbrahimxəlil Kimyagər [Molla Ebrahim Khalil the Alchemist]; 再版為 Mirzə Fətəli Axundzadə Əsərləri. Üç cilddə，卷 I, Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 31:


batmaq

源自原始突厥語 *bat- (“沉沒；融入；進入”)。與哈薩克語 бату (batu)同源。

Gün çıxdı, gün batdı.

Gəmi batdı, 400 mühacir öldü

Beləliklə, Amerikanın maliyyə sistemində böhran başladı, lakin Amerika hökuməti və Mərkəzi Bankı (Federal Ehtiyatlar Sistemi) çalışdı ki, böyük bankları iflasdan qurtarsın və etdi də, sadəcə bir böyük bankı (Lehman Brothers) xilas etmək fikrindən vaz keçdi və o bank batdı.

因此，一場危機在美國金融系統中展開；但美國政府和中央銀行嘗試拯救主要銀行於破產中，最終也成功了，只有一個沒能成功，並最終破產。

2010年March26日，Emin Hüseynov，“Qlobal böhran və onun səbəbləri.”, in Kayzen:


bağ

源自原始突厥語 *bāg。

bağı (definite accusative)
bağlar (plural)

dostluq bağları

Onları bağlayan tarixi, mədəni və dini bağlar olduğu üçün beynəlxalq arenada iki ölkənin bir-birini dəstəkləməsi təbiidir.

歷史、文化和宗教上的紐帶自然讓這兩個國家在國際舞台上互幫互助。


bağlamaq

源自bağ + -la。與土耳其語 bağlamak同源。

歷史、文化和宗教上的紐帶自然讓這兩個國家在國際舞台上互幫互助。


belə

可能源自原始突厥語 *bile (“一起，也”)，參見後置詞ilə (“和”)。與土耳其語 bile同源；可能受詞源1的影響。

Amma bəzən fotolarla reallıq arasında o qədər fərq olur ki, həyatda üz-üzə gəlsən belə o insanları tanımaq mümkün olmur.

有的時候照片和真人還是有區別，哪怕你和那些人見了面，也不太可能認得出他們。

Ölsəm belə, atamı görməyə gedəcəm.

哪怕我死了，我也要去見我父親。


bilmək

源自原始突厥語 *bil- (“知道”)。
與
古突厥語 𐰋𐰃𐰠 (bil-，“知道”),
土耳其語 bilmek,
克里米亞韃靼語 bilmek,
烏茲別克語 bilmoq (“知道”).
克里米亞韃靼語 bilmek,
哈薩克語 білу (bılu，“知道”),
韃靼語 белү (belü)同源。

Muzdur Məşədi Əsgər rusca danışmaq bilmirdi.

農民 Məşədi Əsgər 不會說俄語。

1906，Sultanməcid Qənizadə，Allah xofu; 再版為 “Allah xofu”, in Sultanməcid Qənizadə. Seçilmiş əsərləri，Baku: Avrasiya Press, 2006，頁 120:

Pоlis məmurları şəhərin zahir görünüşünü bir təhər qaydaya salmağa var qüvvələrini sərf еtmişdilər və indi də şəhərin halını qubеrnatоra rövnəqli surətdə göstərməyi hər kəs özünə müqəddəs bir vəzifə bilirdi.

Police authorities made every effort to anyhow put the appearance of the city in order and everyone considered it to be his holy duty to show the governor condition of the city in magnificent speed now.

1911，Yusif Vəzir Çəmənzəminli，Zeynal Bəy; reprinted as Yusif Vəzir Çəmənzəminli. Əsərləri. Üç cilddə. Birinci cild，卷 I, Baku: Avrasiya Press, 2005，頁 117:


bütün

源自原始突厥語 *bütün，派生自*büt- (“結束，完成；創造，建造；治療；成熟，成長”)，參見阿塞拜疆語 bütöv (“全”)。與土耳其語 bütün, 克里米亞韃靼語 bütün, 土庫曼語 bütin, 韃靼語 бөтен (böten), 巴什基爾語 бөтөн (bötön), 吉爾吉斯語 бүтүн (bütün), 烏茲別克語 butun, 庫梅克語 бютюн (bütün), 雅庫特語 бүттүүн (büttüün), 楚瓦什語 пӗтӗм (pĕt̬ĕm)等同源。

強調形 büsbütün

O illər aclıq olduğundan bütün kəndin əhalisi əziyyət çəkirdi.

這些年來，所有村民都因饑荒而飽受煎熬。

2008，Zəminə Xınalı，Qaçaq İsmayıl dastanı; 再版為 Zəminə Xınalı Seçilmiş Əsərləri II Cild，Baku: Təknur, 2014，頁 247:

Bütün insanlar azad, hüquq və ləyaqətlərinə görə bərabər doğulurlar.

人人生而自由，尊嚴和權利上都平等。

Bu gün gedə bilmərik, çünki bütün yollar bağlıdır.

今天我們去不了，因為所有的路都封了。

heç bir


bişirmək

等同於bişmək (“煮熟的”) + -ir (“使役動詞後綴”)。與土耳其語 pişirmek (“烹飪”), 哈薩克語 пісіру (pısıru，“烹飪”), 韃靼語 пешерү (peşerü，“烹飪，煮”), 維吾爾語 پىشىرماق (pishirmaq，“烹飪”)同源。

Evdə oturub, paltar tikmək öyrənir, yemək bişirmək öyrənir.

他們待在家裡，學習如何縫衣服和做菜。

2011年February9日，“Çaylı kəndində görüb eşitdiklərimiz”, in Azadlıq Radiosu:

xorək bişirmək

Mən xorək bişirməyi bacarmıram.

Onlar birlikdə qızın başını bişirirdilər ki, uşağı saxlasın.

Together, they were talking the girl into keeping the baby

2013年November13日，Rəhim Əliyev，“Əri Rusyətdə olan Səkinənin macəraları”, in Azadlıq Radiosu:

Valideynlərimi bişirirəm ki mənə getməyə icazə versinlər


boğaz

源自原始突厥語 *boguŕ/*bokur-dak (“喉嚨，喉結”)。與土耳其語 boğaz, 克里米亞韃靼語 boğaz, 土庫曼語 bogaz等同源。

boğazı (definite accusative)
boğazlar (plural)

Evin qadını mənə bir stəkan süd gətirdi, boğazımdan keçmədi

房子裡的女人給我一杯牛奶，但我吞不下去（無法通過我的喉嚨）。

2011年May5日，Əvəz Mahmud Lələdağ，“Acı xatirələr”, in Azərbaycan Müəllimi:


buraxmaq

源自原始突厥語 *bïrak- (“讓；送；扔；遺棄”)。與土耳其語 bırakmak (“遺棄，釋放，放棄”), 楚瓦什語 пӑрах (părah，“扔，遺棄，停止，讓”)同源。

Əgər insanlar düşünürsə ki, hökumət onları oğurluqdan qoruya bilməz və azad ticarət etməyə buraxmaz, onların çalışqan və qənaətcil olmağa meyli az olacaq.

If people believe that the government cannot protect them against theft and leave them free to trade, they have little motive to be industrious and to save.

2007，Eamonn Butler，“Incompetent Government”, in Adam Smith, A Primer:

xatirəsində iz buraxmaq

在伊朗有很多阿塞拜疆語的出版物，超過11000部書籍都是以這種語言出版的。

2012，“İranda çoxlu sayda azərbaycan dilində nəşrlər dərc edilir, bu dildə 11 mindən artıq kitab buraxılıb”, in Interfax.az:


böhran

借自阿拉伯語 بُحْرَان (buḥrān)。

böhranı (definite accusative)
böhranlar (plural)

siyasi böhran

iqtisadi böhran

kimlik böhranı


darvaza

源自波斯語 دروازه (darvâze)。

darvazanı (definite accusative)
darvazalar (plural)

Dünən küçədən ötürdüm, bir də gördüm bir darvazaya üç-dörd baş-gözləri açıq arvad yığılıb, daş ilə qapını döyəcləyib sındırırlar və ağızlarına gələn föhşi vеrirlər..

昨天我在過街的時候，突然看見三、四個沒有帶頭巾的女人集在大門前，拿著一塊石頭敲門，門都快被敲爛了，她們口中還在罵著。

1911，Yusif Vəzir Çəmənzəminli，Yeni Fars; reprinted as Yusif Vəzir Çəmənzəminli. Əsərləri. Üç cilddə. Birinci cild，卷 I, Baku: Avrasiya Press, 2005，頁 112:

həyətin darvazası

şəhərin darvazası


deyəsən

demək (“說”) 的第二人稱單數虛擬，對比görəsən (“想”)。

Deyəsən heç vecivə də deyiləm!

Yadına düşdü ki, dünən Bəsti bir gözünün görmədiyindən şikayətlənirdi, deyəsən, bu artıq onun yadından çıxmışdı.

她記得昨天Bəsti抱怨她一隻眼睛看不見，她似乎已經忘記了。

2018年February6日，“Narazı qonşu”, in Steemit:


dinləmək

繼承自原始突厥語 *dɨŋla-、*diŋle- (“聽”)，派生自原始突厥語 *diŋ (“理性；內心”)。對比古突厥語 𐱃𐰃𐰭𐰞𐰀 (tïŋla-，“聽”)。與土耳其語 dinlemek、土庫曼語 diňlemek、韃靼語 тыңлау (tıñlaw)、哈薩克語 тыңдау (tyñdau)、烏茲別克語 tinglamoq、楚瓦什語 тӑнла (tănla)同源。

radionu dinləmək

Buyurun danışın, sizi diqqətlə dinləyirəm

Həmçinin qadınların vasitəsilə bir az kişilərin problemlərini də dinləyirik.

我们也确实通过女性倾听了一些男性问题。

2015年February11日，Təranə Məhərrəmova，“Kişilərin sonsuzluq problemi qadınları üstələyib”, in Kaspi.az, retrieved 2018-01-28:

Deyəsən danışıqlarımızı dinləyirlər

我覺得他們在監聽我們的談話。

Sonra telefonla danışmağa imkan yaratdılar, o danışıqlar da dinlənildi

後來，他們給我個機會打電話，雖然通話都是被監聽的。

2017年July7日，Murad Əhməd，“4-5 ay ailəmlə danışa bilmədim, məni dinləyirlər... [我已經四五個月無法跟家人說話了，他們在監聽我]”, in QafqazInfo.az:


duman

源自原始共同突厥語 *tumān，源自動詞詞幹原始共同突厥語 *tuma-, *tum- (“包裹”)。

dumanı (definite accusative)
dumanlar (plural)

qatı duman

sıx duman

Suyun üzünə duman çökdü.


durmaq

源自原始突厥語 *dur- (“站”)。與土耳其語 durmak, 土庫曼語 durmak, 克里米亞韃靼語 turmak, 烏茲別克語 turmoq, 維吾爾語 تۇرماق (turmaq), 哈薩克語 тұру (tūru), 韃靼語 turu, 楚瓦什語 тӑр (tăr)同源。

Yanı uşaqlı bir rus qadını durmuşdu.

一個帶著孩子的俄羅斯女人站在他旁邊。

1937，Yusif Vəzir Çəmənzəminli，Vasvası; reprinted as Yusif Vəzir Çəmənzəminli. Əsərləri. Üç cilddə. Birinci cild，卷 I, Baku: AVRASİYA PRЕSS, 2005，頁 329:

Bütün günü ayaq üstə durmuşam, çox yorğunam

Növbədə durmaq

Ağacların budaqları darvazanın tağının üzərindən sallanaraq sakit durmuşdu.

1910，Yusif Vəzir Cəmənzəminli，Vasvası; reprinted as Yusif Vəzir Çəmənzəminli. Əsərləri. Üç cilddə. Birinci cild，卷 I, Baku: AVRASİYA PRЕSS, 2005，頁 96:


dəfə

源自阿拉伯語 دَفْعَة (dafʕa)。

dəfəni (definite accusative)
dəfələr (plural)

gələn dəfə

keçən dəfə

bir dəfə

Bu dəfə heç nə demədilər, amma gərək bunu daha eləməyək.

他們這次什麼也沒說，但是我們以後不要再這麼做了。

Neçə dəfə ora getmisən?

Yüz dəfə demişəm sənə, yatmamışdan qabaq oxuma o kitabları. Sonra təsiri altına düşüb, bütün gecəni sayıqlayırsan.

我都跟你說了幾百遍了，睡覺之前不要看這些書，看了之後你又興奮，整晚說夢話。

2013年December12日，Təsi Babayeva，“Qəfil oyanış [Sudden awakening]”, in Moruq.net:


dəyişdirmək

等同於dəyişmək (“改變”) + -dir。於土耳其語 değiştirmek同源。

Bu gün istifadə etdiyimiz pul, mərkəzi banklar tərəfindən çap olunur və köhnələrini yeniləri ilə dəyişdirmək adəti davam edir.

我們如今使用的錢是國家中央銀行印發的，一般舊貨幣會被取代，而新貨幣繼續流通。

William Goetzmann-ın "Pul Hər Şeyi Dəyişdirir" adlı kitabında, Siçuan tacirlərinin bu problemin öhdəsindən gəlmək üçün alternativ yaratdıqlarını yazır.

在他的著作《金錢改變一切》中，威廉·戈茲曼寫道（宋朝時期）四川的商人找到了另一種方法來對付這個問題。


əlbəttə

源自阿拉伯語 اَلْبَتَّةَ (al-battata)。

-Hara sürək, yoldaş kapitan? [...]
-Təbrizə, əlbəttə, Təbrizə sürün!

-上校同志，我們要開到哪裡？…
-去大不里士，當然，開去大不里士！

1965，米尔扎·易卜拉希莫夫，Fırtına quşu:


elə

源自舊寫法eylə。可能是o (“那”) + ile, ilə (“和”)。與喀喇汗語 اَیْلا (ayla, eyle)，اَیْلُقْاَیْلُقْ (ayluq-ayluq, ayloq-ayloq)同源，马赫穆德·喀什噶里認為是歐古茲詞語。也與欽察語 alay, 土耳其語 öyle, 土庫曼語 eýle同源。與土耳其語 öğle (“中午”) 韃靼語 өйлә (öylä，“中午”)無關。參見belə。

Putindən əsl supermen düzəldirlər, ancaq o elə deyil.

They are making a real superman out of Putin, but he is not like that.

Qəddafi üzdən sadəlövh və bədəvi görünür. Əslində o, elə deyil. Bu insan hər şeyə diqqət yetirirdi.

卡扎菲給人一種愚蠢的貝都因人的形象。實際上他根本不是那樣，他注意一切事情。


elə

elə deyilmi?

elə(dir)mi?

Gərək elə edək ki, müştərilər bizdən razı qalsınlar, bir daha gəlmək istəsinlər.

我們應該這樣作，那麼顧客就會保持滿意，願當回頭客。

Elə eləmə ki, səninlə məhkəmədə görüşək.

別那麼做，這樣我們會被起訴的。

Hər bir insan həyatını elə yaşamalıdır ki, illər keçdikdən sonra geriyə baxanda təəssüflənməsin.

每個人都要這麼生活，這樣才會在以後不至於後悔。

Oğlumu elə döymüşdülər ki, tərpənə bilmirdi.

他們打我兒子十分用力，他都動不了了。


elə

Məncə, bu işin elə ən çətin tərəfi budur.

我認為，這項工作最難的一方面恰恰在此。

Amma təəssüf ki, tarix boyu, bəlkə də, elə ən çox pozulan bu arzu, bu istək olub...

不幸的是，可能正正就是這種渴望，一直以來都遭到忽視。


geriləmək

Azərbaycan milli komandası ötən ayla müqayisədə 20 pillə geriləyərək 117-ci yerdə qərarlaşıb.

對比上個月，阿塞拜疆國家隊少了20分，到第117位。

cəbhə geriləyir

Halbuki, bu ölkələrdə demokratiya geriləyirdi.

同時，這些國家的民主也在倒退。


getmək

源自原始突厥語 *gē(y)t- (“走（開）”)。與古突厥語 [需要文字] (ket-，“走”), 土庫曼語, 土耳其語 gitmek, 克里米亞韃靼語 ketmek, 巴什基爾語 китеү (kitew)等同源。

Hara gedirsən?

Neçə kərə mən sənə dedim ki, rus həkiminin yanına gedib barı qızdırma davasını ondan öyrən.

How many times did I tell you to go to the Russian doctor and at least learn about the fever medicine from him.

1850，Mirza Fatali Akhundov，Hekayəti Molla İbrahimxəlil Kimyagər [Molla Ebrahim Khalil the Alchemist]; 再版為 Mirzə Fətəli Axundzadə Əsərləri. Üç cilddə，卷 I, Baku: Şərq-Qərb, 2005:


geymək

源自原始共同突厥語 *ged- (“穿戴”)。
與土耳其語 giymek, 克里米亞韃靼語 kiymek, 烏茲別克語 kiymoq, 維吾爾語 كىيمەك (kiymek), 吉爾吉斯語 кийүү (kiyüü), 巴什基爾語 кейеү (keyew), 韃靼語 кию (kiyu)等同源。可能與古突厥語 𐰚𐰓𐰢𐰠𐰏 (kd²ml²g /kedimlig/)同源。

Məhkəmə isə, əksinə, şortik geyməyi özünə qarşı hörmətsizlik hesab edib və Almatı sakinini 106050 tenge (310 dollar) məbləğində cərimə etməklə hədələyib.

The court, on the contrary, found the wearing of the shorts offensive and threatened to fine a resident of Almaty 106050 tenge (USD 310).


görünmək

源自gör (“看見”) + -ün (“[被動態後綴]”)。對比土耳其語 görünmek。

"Gürcüstan hakimiyyətinin belə hərəkətləri kənardan çox pis görünür",-deyə M. Saakaşvili bildirib.

“格魯吉亞政府的此等做法看起來很糟糕”，薩卡什維利說。


görə

源自原始突厥語 *köri-, *gör- (“看”)。與görmək (“看見”)同源。

根據；與部分和信息有關的動詞過去分詞連用，如demək “說”, yazmaq “寫”, məlumat vermək “告知”。

deyilənə görə

Onun dediyinə görə, kənddə sakin qalmayıb.

根據他/她（所說），村子裡已經沒人了。

Xəbər agentliyinin verdiyi məlumatına görə, ...

Qəzetin yazdığına görə, Rusiya bu planı həyata keçirmək üçün Qərbin dəstəyini alıb

根據報紙所說，俄羅斯已經得到西方國家的幫助來實行這個計畫。

2017年November23日，“Rusiya Qarabağ ətrafındakı 5 rayonu qaytarır, Azərbaycan istəmir”, in IstiPress.az:


gərək

源自古安納托利亞土耳其語 گرك (gäräk) ← 原始突厥語 *gẹrge- (“需要”)，參見阿塞拜疆語 gərəkmək。與古突厥語 𐰚𐰼𐰏𐰚 (kergek /kr²gk/)同源。
同源詞
巴什基爾語 кәрәк (käräk),
土庫曼語 gerek,
韃靼語 кирәк (kiräk),
維吾爾語 كېرەك (kërek),
楚瓦什語 кирлӗ (kirlĕ),
哈薩克語,
吉爾吉斯語,
諾蓋語,
紹爾語,
卡拉卡爾帕克語
卡拉恰伊-巴爾卡爾語
哈卡斯語,
庫梅克語 керек (kerek),
克里米亞韃靼語,
哈拉吉語 kerek,
烏茲別克語 kerak,
圖瓦語 херек (häräk).
對比土耳其語 gerekmek。

Adam gərək uniforma geysin, yoxsa ruslar ona hörmət etməzlər, rusların hörmətini qazanmasam isə, Nino mənə ərə gəlməz.

必須要穿制服，否則俄羅斯人不會尊重，而且如果我不贏得俄羅斯人的尊重，Nino不會嫁給我的。

1927，Qurban Səid，Əli və Nino [Ali and Nino]:

Klaviaturada bu düymələrin nəyə gərək olduğunu bilirsinizmi?

你知道這些鍵盤上的這些鍵是用來幹什麼的嗎？

Gərək işləyənlər daha çox pul versinlər ki, pensiyalar artsın

工薪階層需要給更多的錢，以此獲得更多的退休金。

– Bilirdim, belə olacaq,–Ravik astadan dilləndi.–Bilirdim ki, sən bundan istifadə etməyə çalışacaqsan. Belə şeylər sənə çox yaraşır. Onda bilirdin ki, axırıncı dəfədir, gərək, bunu eləməyəydin!

“I was sure that was coming,” he said in a low voice. “I was sure you’d try to make good use of it. It’s just like you! You knew then that it was the last time and you should have left it at that".

1986，Vilayət Hacıyev, transl.，Zəfər Tağı，根據埃里希·玛利亚·雷马克凱旋門改編的翻譯作品:

Qohumların bəziləri deyir, gərək bizə deyəydin eşitdiyin o sözləri, deyərdik çıxıb getsin yas məclisindən.

有的親戚說，你本應該把你聽到的告訴我們，我們就可以叫他不用守靈了。


gəzmək

源自原始突厥語 *gEŕ- (“走，經過”)。
同源詞
土耳其語 gezmek (“走”), 克里米亞韃靼語 kezmek (“走”), 突厥語族,巴爾幹加告茲土耳其語 gezinmää (“走”), 巴什基爾語 гиҙеү (giðew，“旅行”), 卡拉恰伊-巴爾卡爾語 кезик (kezik，“排隊”), 哈薩克語 кезек (kezek，“排隊”), 吉爾吉斯語 кезек (kezek，“排隊”), 韃靼語 гизү (gizü，“經過”), 烏茲別克語 kezmoq (“走”)。

Mənim oğlum kişidir. 1000 dənə qızla gəzib.

我兒子才是真男人，他和1000個女人上過床。


hamı

源自原始突厥語 *kamug，通過古安納托利亞土耳其語 قمو (kamu)，可能受波斯語 همه (hame)影響。

hamını (definite accusative)
hamılar (plural)

hər şey

所有 （第三人稱所有格）

Onların hamısı çox sərt cəzalandırılacaqlar.

他們當中的每個人都將被嚴厲處罰。

Bunu hamı bilir.

Hamınızı görməyə çox şadam.

Hamıya dedilər ki, məclis qurtardı.

他們對全體人員說會議結束了。

Hamının bu barədə öz fikri var.

每個人都對這有自己的見解。

Şagirdlərin hamısı yaxşı qiymət aldı.

Hamıdan çox səni sevirəm.

heç kəs


heç

源自波斯語 هیچ (hêč)。

絲毫 (多與də (“也”)連用

“Qarabağ” çox güclü komandadır. Çempionlar Liqasında da yaxşı çıxış edir. Odur ki, çempionluq heç də asan olmayacaq.

卡拉巴克足球會是一隻很強的隊伍，他們在冠軍聯賽也表現出色。也就是說，要去的冠軍一點也不容易。

-Mürəkkəb məsələdir. -Heç də mürəkkəb deyil!

-這是個複雜的問題。 -It's not complex 根本就不複雜！


heç nə

heç nəyi (definite accusative)
heç nələr (plural)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-heç nə.wav

سورخاؽیٔن باشیٔ لاؽیحهؽه ائله قاریٔشمیٔشدیٔ کی، هئچ نه دن خبری ؽوْخدو

Suraxay忙著做項目，其他的他一點頭緒都沒有。

Surxayın başı layihəyə elə qarışmışdı ki, heç nədən xəbəri yoxdu.

1964，Anar，Gecənin səhəri; 再版為 آذری，期 4, Tehran: Mugham, 2004, اوْ گئجهنین سحری，頁 71:

Daha heç nə əvvəlki kimi deyil.

Heç nə görendüyü kimi deyil.

一切都不像看起來的那樣。


həmişə

源自波斯語 همیشه (hamiše)。

Silistçi Sədrəddin bey nəcib adamlardan birisi idi, həmişə millətdaşların halına yanıb, divanxanalarda onlara kömək edərdi

The investigator Sədrəddin-bey was one of the gentle people, he would always care greatly for his fellow countrymen, helping them in the courts

1906，Sultanməcid Qənizadə，Allah xofu; 再版為 “Allah xofu”, in Sultanməcid Qənizadə. Seçilmiş əsərləri，Baku: Avrasiya Press, 2006，頁 120:

Onların işi həmişə çox olur

他們老是有很多事情要做。

Müştəri həmişə haqlıdır

Biz bunu həmişə istəyirdik, amma qismət olmadı.

We've always wanted this, but it wasn't meant to be.

-Vəziyyət necədir? -Necə olacaq, həmişəki kimidir.

——情況咋樣？——一如既往，還能咋樣。


həqiqi

源自阿拉伯語 حَقِيقِيّ (ḥaqīqiyy)。

daha həqiqi (comparative)
ən həqiqi (superlative)

"Ölmək var, dönmək yoxdur". Bu həqiqi vətənpərəstlərin təqlid etdikləri ən müqəddəs bir şüardır.

“寧死不回頭”，這是真正的愛國者所追隨的信條。

1953年May28日，Mammad Amin Rasulzadeh，“Amerikanın Səsi” Radiosundan Azərbaycana Müraciəti [通過美國之音廣播對阿塞拜疆人的講話]，安卡拉; 再版為 Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ensiklopediyasi，巴庫, 2013，頁s 7-10:


hərbçi

等同於hərb (“戰爭”) + -çi。

hərbçini (definite accusative)
hərbçilər (plural)

3 min əlavə ABŞ hərbçisi prezident Donald Trump-ın strategiyasına uyğun olaraq Əfqanıstana yerləşib.

根據總統唐納德·特朗普的部署，3千名額外美軍已進駐阿富汗。

2017年November17日，“Yeni ABŞ hərbçiləri Əfqanıstana gedib [New US military personnel off to Afghanistan.]”, in Azadlıq Radiosu:

Düşmən hərbçiləri kəndi hücum nəticəsində tudtular

敵軍已在攻擊中佔領村莊。


yumaq

源自原始突厥語 *yu(b)- (“洗”)。與土耳其語 yumak, 楚瓦什語 ҫу (śu)等同源。

Güclü yağış trası, demək olar, yuyub aparmışdı.


itirmək

源自itmək (“消失”) + -ir (使役態後綴)

Türkiyə hakimiyyətinin bu hərəkətinə baxmayaraq, Rəsulzadə jurnalın nəşr olunacağına ümidini itirmirdi.

儘管土耳其政府對其作出行動，Rasulzade仍然沒有失去出版雜誌的希望。

Dünən telefonumu hardasa itirmişəm.

昨天我把手機忘在哪裡了。


izləmək

源自古安納托利亞土耳其語 izle- (“追蹤”)。與土耳其語 izlemek同源。派生自原始突厥語 *īŕ, *ï̄ŕ (“軌跡，車轍”)，參見古突厥語 [需要文字] (iz，“腳印，蹤跡”), iz (“腳印”)等。等同於iz (“腳印”) + -lə。

Osmanlı imperiyası diqqətlə bu hadisələri izləyir.

奧斯曼帝國正在緊密跟隨這些事件。

2005，Elçin，Seçilmiş əsərləri, Aman ovçu, vurma məni.，頁 312:


iş

源自原始突厥語 *īĺč (“工作，事情”)。

işi (definite accusative)
işlər (plural)

cinayət işi


keçmək

源自古安納托利亞土耳其語 كچمك (gäčmäk) ← 原始突厥語 *geč (“通過”)。與古突厥語 [需要文字] (käč-，“穿過”), 土耳其語 geçmek等同源。

yoluxmaq

(+ 與格) 传播，传染（疾病）

(+ 與格) 传播，传染（疾病）

QİÇS xəstəliyi mənə ərimdən keçdi.

我老公把艾滋病傳給了我。


maraqlı

daha maraqlı (comparative)
ən maraqlı (superlative)

Onlar maraqlıdılar ki, elektron formatda kitabları əldə etsinlər.

他們的興趣在於買電子書。


müqəssir

源自阿拉伯語 مُقَصِّر (muqaṣṣir)。

[myɢæˈsːiɾ̥]

Qızın qaçmağına mən ki, müqəssir deyiləm.

就女孩的逃跑這件事來說，我是沒有過錯的。

1895，Nəcəf bey Vəzirov，Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük; 再版為 Nəcəf bey Vəzirov Seçilmiş Əsərləri.，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 110:


məsləhətləşmək

源自məsləhət + -ləş。

gənəşmək

咨詢，商討 (+伴隨格)

咨詢，商討 (+伴隨格)

Oğuz öz yaxınları və ağıllı adamlarla məsləhətləşsə də, bir nəticə vermədi.

Although Oguz consulted with his close ones and wise people, they did not arrive at a solution.


məsələ

源自阿拉伯語 مَسْأَلَة (masʔala)。

məsələni (definite accusative)
məsələlər (plural)

Amma məsələnin başqa tərəfi də var.

但這個問題還有另一方面。

Məsələ burasındadır ki, əslində heç kim bunu eləmək istəmir.

問題是沒有人真的會想去做。

Qarabağ məsələsi


narahat

daha narahat (comparative)
ən narahat (superlative)

Yerin deyəsən narahatdır

你那塊地方好像不太舒服的樣子

Tamaşalarımız nə qədər yaxşı olsa da, səhnədə hiss edirik ki, onların yeri narahatdır, məsələn, qışda istilik sistemi olmadıqda onların üşüdüyünün şahidi oluruq

不管我們的戲演得再怎麼好，我們都能在舞台上真真切切地感受到他們[觀眾]的座位不舒服，比如在冬天，因為缺乏供暖，觀眾們都快凍僵了。

2012 October，Xəyalə Rəis，“Bakı Uşaq Teatrı acınacaqlı şəraitdə fəaliyyət göstərir”, in Kaspi，頁 15:


yaba

來自原始突厥語 *yāpa(k)。

yabanı (definite accusative)
yabalar (plural)

Qardaşoğlu Rusiyadan gələn əmisini bıçaqladı, arvadını isə yaba ilə vurub.

一侄子用刀捅了他從俄羅斯來的叔叔，還用干草叉捅了他[叔叔的]妻子。


nə

源自原始突厥語 *nē- (“什麼”)。
與巴什基爾語 ни (ni，“什麼”), 楚瓦什語 мӗн (mĕn，“什麼”), 喀喇汗語 [需要文字] (nē，“什麼”), 哈薩克語 не (ne，“什麼”), 哈卡斯語 ниме (nime，“什麼”), 吉爾吉斯語 не (ne，“什麼”), 古突厥語 𐰤𐰀 (ne，“什麼，哪（一）”), 古回鶻語 [需要文字] (ne，“什麼”), 韃靼語 ни (ni，“什麼”), 土耳其語 ne (“什麼”), 土庫曼語 nǟmä (“什麼”), 圖瓦語 чүү (čüü，“什麼”), 維吾爾語 نېمە (nëme，“什麼”), 烏茲別克語 na (“什麼”), 雅庫特語 туох (tuox，“什麼”)同源。

nəyi (definite accusative)
nələr (plural)

Babam durub oturdu, mən də qaça – qaça onların yanına gəldim ki, görüm, Əyyub dayı nə deyir, babam nə deyir.

爺爺坐了回去，我跑過去看 Əyyub 叔叔要和爺爺說什麼。

2017，Vahid Çəmənli，Hər şey yaxşıya doğru:

Bu nə deməkdir?


nə

源自波斯語 نه (na)。與古英語 ne (“不”)同源。

özləri isə nə məğlub, nə də başqasının hakimiyətinə tabe olmuşlar

而他們既沒有被打敗，也沒有向外國勢力屈服


nəfər

源自阿拉伯語 نَفَر (nafar)。

nəfərni (definite accusative)
nəfərlər (plural)

Gəldi Məhərrəmlik ayı/ gəldi yenə qüssə-kədər/ Hardadı Şahi-Kərbəla, hardadı 72 nəfər?

一月到了/哀傷和悲痛又一次隨之而來/卡爾巴拉的王在哪裡，那72人又在哪裡？

2010，“Aşura Günü”, 演出者 Üzeyir Mehdizadə:

Üç nəfərə yer var

Dünən bir nəfər mənə bunu danışıb:..

昨天，有個人告訴我：……

Sabah neçə nəfəri gözləyirik?

Yeddi nəfərdən soruşdum, heç biri bilmədi

我問了七個人，但沒人知道。


nəfəslik

源自nəfəs + -lik，現代新詞，代替俄語фо́рточка (fórtočka)。

nəfəsliyi (definite accusative)
nəfəsliklər (plural)

Lakin bu dəfə növbətçi kamerada havanın çoxalmasına çalışmaq əvəzində, balaca nəfəsliyi də qapadı.

但這詞，看守們並沒有確保牢房裡有更多的空氣，反而連最小的通風窗也關了起來。


nəinki

(比)：
nəinki 一般用於從句間，而非名詞短語間的比較。名詞短語間的比較是通過奪格實現的。用了 nəinki 就不需要變為奪格。當有名詞性物主代詞出現時，一般用奪格的結構。還有一個區別是，使用了奪格就可以不用daha (“更”)，但用了 nəinki 就一定要加。

Üzr istəmək daha yaxşıdır, nəyinki icazə istəmək. ― 道歉要比征求許可好。

Üzr istəmək icazə istəməkdən [daha] yaxşıdır. ― 道歉要比征求許可好。

Mənim maşınım səninkindən [daha] yaxşıdır. ― 我的車比你的好。

İranın nüvə təsisatları nəinki yerindədir, həm də daha güclü və daha böyükdür.

伊朗的核設施不僅依然存在，而且還在持續發展。

Müəllimlərin təlimlərə cəlb edilməsi daha məqbul sayıla bilər, nəinki onlara qarşı hər hansı bir sanksiyanın tətbiq edilməsi

讓教師接受訓練比施加約束更可取。


ocaq

大部分的詞源指向原始突厥語 *(h)ōtčak 或 *ōtčuk (“火爐”)，派生自原始突厥語 *(h)ōt (“火”)，參見od (“火”)。Clauson 認為源自原始突厥語 *očok。
與克里米亞韃靼語 ocaq, 土耳其語 ocak, 哈薩克語 ошақ (oşaq), 吉爾吉斯語 очок (oçok), 南阿爾泰語 очок (očok), 烏茲別克語 o'choq, 韃靼語 учак (uçaq), 楚瓦什語 вучах (vuč̬ah), 巴什基爾語 уҫаҡ (uθaq), 俄語 оча́г (očág)（借自突厥語族）同源。
比喻義最早出現在17世紀的鄂圖曼土耳其語。

ocağı (definite accusative)
ocaqlar (plural)

Sasanilər imperiyasının dini mərkəzi, ocağı olmuş Atropatena (Azərbaycan) ərəb ordularının başlıca zərbə obyektinə çevrildi

Atropatena（阿塞拜疆），曾經是薩珊帝國的宗教中心和核心地帶，如今卻變成了阿拉伯軍隊的主要攻擊目標。

2008，Xeyirbəy Qasımov，Orta əsrlərdə Azərbaycan mədəniyyəti.，Baku，頁 76:


olmaq

源自原始突厥語 *bōl- (“成為”)。

Həyat niyə bizə yük olub?

為什麼生活會變成我們的負擔？


ertələməçi

ertələyici

拖延者、做事拖拖拉拉的人、拖延症患者

拖延者、做事拖拖拉拉的人、拖延症患者

Psixoloq Uilliam Knaus universitet tələbələri üzrə apardığı araşdırmada tələbələrin 90%-nin dərsləri ertələdiyini, bunların 25%-nin isə xroniki ertələməçi olub daha sonralar universiteti tərk etdiklərini ortaya qoydu.

在一項針對大學生的研究中，心理學家威廉·科納斯（William Knaus）發現90％的學生會推遲作業，其中25％成為長期拖延症患者，後來退學。


orman

源自原始突厥語 *orman。

ormanı (definite accusative)
ormanlar (plural)

Zülfüqar kişiyə elə bil dünyanı bağışladılar, Zülfüqar kişinin əlindən elə bil dünyanı aldılar: dağları, dərələri, ormanları, nənnidə eşitdiyi gün işığı kimi ilıq laylanı, oğul-uşaq məhəbbətini, ocağa, yurda bağlılığını.

It was as if the old Zulfuqar was given the world, [and] as if the world was taken away from the old Zulfuqar: the mountains, the valleys, the forests, the lullaby warm as daylight that he heard in the cradle, his childhood love, his attachment to home and hearth.

1987，Yusif Səmədoğlu，Qətl günü [The Day of Murder]:


paylamaq

和很多男人發生性關係，濫交

Səninkilərdir də, ərə gedir, boşanır ki sonra gedib rahat paylasınlar.

That's what people like you are like: you get married and then divorced, so that you can go and sleep around in peace.


qab

源自原始共同突厥語 *kāp (“碗，杯”)；與喀喇汗語 قابْ (qāp), 土耳其語 kap, 土庫曼語 gap (“盒，袋”), 韃靼語 кап (qap，“盒，袋，箱”)同源。源頭可能是亞拉姆語 קַב (qab)，通過一伊朗語支語言。

qabnı (definite accusative)
qablar (plural)

Məni hər gün döyürdü, təhqir edirdi. Dünən də döyməyə başladı, masanın üstündəki meyvə qabını başına vurdum, yerə yıxıldı.

他每天都打罵我。昨天他又要打我，所以我就拿起桌子上裝水果的碗打了一下他的頭，他就倒下了。


qabaq

源自原始突厥語 *k(i)amak, *k(i)apak (“額頭；前面；眼皮；眉毛”)。與土耳其語 kabak, 烏茲別克語 qovoq (“眼皮”), 哈卡斯語 хамах (xamax，“額頭”), 巴什基爾語 ҡабаҡ (qabaq，“眼皮”)等同源。

Mən qabaq bütöv günü işləyirdim, ancaq indi işləyə bilmirəm.

以前我常常工作一整天，現在我卻連活都幹不了了。


qabaq

ABŞ-da 32 il qabaq həbsxanadan qaçan məhbusu tutulub

美國一位32年前越獄的犯人再被抓獲。


qalmaq

源自原始突厥語 *kiāl-mak (“落在後面，遺留”)。
與古突厥語 𐰴𐰞 (qal-，“落在後面”), 古回鶻語 [需要文字] (qal-，“遺留”), 喀喇汗語 قَلْماقْ (qalmāq，“遺留”), 土耳其語 kalmak (“遺留，停留”), 巴什基爾語 ҡалыу (qalïw，“遺留”), 察合臺語 [需要文字] (qalmaq，“遺留”), 楚瓦什語 юлма (julma，“遺留”), 哈薩克語 қалу (qalu，“遺留”), 哈卡斯語 халарға (xalarğa，“遺留”), 欽察語 [需要阿拉伯文] (qal-，“遺留，停留”), 吉爾吉斯語 калуу (kaluu，“遺留”), 韃靼語 калу (qalu，“遺留”), 土庫曼語 gālmak (“遺留”), 圖瓦語 калыр (kalır，“遺留，停留”), 維吾爾語 قالماق (qalmaq，“遺留”), 烏茲別克語 qolmoq (“遺留，停留”), 雅庫特語 хаал (xaal，“遺留，停留”)同源。

Uça bilməyən quşlar isə bu sıçovullar üçün asan yemə çevrildilər və bir müddət sonra o quşlardan demək olar ki bir dənəsi də qalmadı

因為不能飛的鳥很容易就會被老鼠抓住，很快它們就都不繼續待在那裡了。

2015 October，“Quş nəslinin sonuna çıxan tək bir pişik.”, in Bunabax5:

Hər yayı Şuşada dincəlirdik balaca vaxt. Orda qohumlarımız var idi. Düz iki ay orda qalırdıq

我們每年夏天都去舒沙過個短假。我們在那裡有親戚。我們曾經在那裡住過兩個月。

2014 May，İlqar Rəsul，“Şuşa xatirələri”, in Lenta.az:

bir yerdə qalmaq


qalxmaq

源自原始突厥語 *kalï- (“升起”)。
同源詞
古回鶻語 [需要文字] (kalı-，“升到空中”), 喀喇汗語 [需要文字] (kalɨ̄māk，“跳躍”), 土耳其語 kalkmak (“上升”), 巴什基爾語 ҡалҡыу (qalqïw，“升起”), 哈薩克語 қалқу (qalqu，“升”), 吉爾吉斯語 калкуу (kalkuu，“飄浮”), 南阿爾泰語 калыыр (kalïïr，“跳躍”), 韃靼語 калку (qalku，“升起”), 土庫曼語 galkmak (“升起”), 圖瓦語 халыыр (halıır，“跳，跑”), 烏茲別克語 qalqmoq (“升起，跳，腫”), 雅庫特語 кылый (kılıy，“單腳跳”)

sağalmaq

（從生病的狀態）恢復，痊愈

xəstələmək

（從生病的狀態）恢復，痊愈

pisləşmək

（從生病的狀態）恢復，痊愈

Saleh birdən ayağa qalxdı və barmağını dağın bir nöqtəsinə tərəf uzatdı

Saleh 突然站起來，用手指著山頂。

2004，Vüsal Hüseynzadə，“Dərinliklərə səfər”, in Peyğəmbərlərin həyatı，Faiz, 根據Kamal al-Haydari原著改編的翻譯作品, Dənizdə，頁 104:

Müəllim gəldi, şagirdlər ayağa qalxdılar.

老師進門，學生們站起來。

Bizdə olan ənənəyə görə, özündən yaşlı bir insan otağa daxil olanda, adam ayağa qalxmalıdır.

根據我們的傳統，長輩進房間時，你應該站起來。

ayağa qalxmaq

birdən-birə qalxmaq

Lakin növbəti mərtəbəyə qalxmaq istəyi ona burda dayanmağa imkan vermədi və o, altıncı mərtəbəyə qalxdı

但是，想上到第六層的渴望沒有讓她停在這裡，她上到了第六層。

evin damına qalxmaq.

Dənizin ortasına çatdıqda isə güclü küləklər əsdi və dalğalar qalxdı.

到海中間的時候，狂風大作，波濤洶湧。

2004，Kamal al-Haydari，“Dərinliklərə səfər”, in Peyğəmbərlərin həyatı，Faiz, 根據Vüsal Hüseynzadə原著改編的翻譯作品, Dənizdə，頁 104:

Birdən-birə külək qalxdı.

Siyasətçi otağa girdikdən sonra elə səs-küy qalxdı ki, heç nə eşitmək olmurdu.

政治家進來的時候，房間裡起了一陣很大的噪聲，什麼都聽不見。


qapalı

qapalı həyat

Amişlər – qatı mühafizəkarlığı ilə seçilən protestant hərəkatın ardıcıllarıdır. 1693-cü ildə Avropada meydana gələn, daha sonra isə Şimali Amerikada yayılan hərəkatın banisi Yakob Amman sayılır. Hazırda amişlərin əksər hissəsi ABŞ və Kanadada qapalı icmalar halında yaşayırlar.

阿米什人是一類極端保守的新教派別群體，由Jakob Ammann 於1693年在歐洲創立，後來移至北美。大部分的阿米什人現在生活在美國和加拿大與世隔絕的社群中。

2019，Multikulturizmə giriş [Introduction to multiculturalism]，頁 375:


qarşılamaq

[ɡɑrʃɯɫɑˈmɑχ]

O, "Türk axını”nın tələbləri qarşılamadığı səbəbi ilə bir müddətdir Türkiyə tərəfindən dayandırıldığını açıqlayıb.

他稱土耳其已經暫停“土耳其溪”計劃一段時間，因為其無法滿足要求

tələbləri qarşılamaq


qat

源自原始突厥語 *kat。

qatı (definite accusative)
qatlar (plural)

Gənclər arasında COVID-19-a yoluxma halları üç qat artıb.

年輕人當中的COVID-19病例已增加了三倍


qaytarmaq

派生自原始突厥語 *kay- (“返回”)，參見qayıtmaq (“回來”)。與喀喇汗語 قَیْتَرْماق (qaytarmāq，“turn back”)（喀什噶里認為是烏古斯語支詞）、欽察語 qaytar- (“歸還”)同源。

[ɡɑjtɑrˈmɑχ]

Jurnalist olduğumu və səyahətə gəldiyimi biləndə isə "vel kom" - deyə, gülümsədi və pasportumu mənə qaytardı.

後來他明白我是記者，是因公出差，就帶笑對我說了句“歡迎”，把護照還給我。

Vətəndaşların diqqət yetirməli olduqları məqamlardan da biri alınan məhsullardır. Belə ki, əksər hallarda istisnasız olaraq aldığımız malı qaytara biləcəyimizi düşünürük. Amma bu heç də belə deyil.

民眾應該注意的一件事就是他們買的商品。很多時候我們覺得可以退貨（來解決），但是事情並非如此。


qayıtmaq

可能源自原始突厥語 *kay- (“回來，回去；尊重；斜視；往……的那方移動，走過”)。與喀喇汗語 قَدِتْماقْ (qadïtmāq，“回來，回去”), 土耳其語 kayıtmak, 克里米亞韃靼語 qaytmaq, 巴什基爾語 ҡайтыу (qaytïw)同源。

sürgündən qayıtmaq

Tələbələr Amerikada iki il oxuyub vətənlərinə qayıtdılar

學生在美國學習兩年，然後回國。

Özümə söz verdim ki, onu tapmayınca, geri qayıdası deyiləm.

我對自己發誓，找不到他，決不回去。

1985，“Ağdamda Qədir Rüstəmovla “Atüstü” söhbət”, in Qafqaz.info:

Tədbirə get, redaksiyaya qayıt, sonra informasiya yaz.

Go to an event, come back to the editorial board, then write the information [about it].


qisas

源自阿拉伯語 قِصَاص (qiṣāṣ)。

qisası (definite accusative)
qisaslar (plural)

Qan ləkəli tüfəngi gətirdim Nərimana,
 Məni sözsüz anlayıb ürəyi döndü qana,
 Bax, həmin bu otaqda od saçıb nəfəsindən:
 "Atamın qisasını alacağam, - dedi, mən..."

I brought him the bloodstained rifle
 He understood me without words, his heart turning to blood
 See, right in this room he breathed fire
 "I will avenge my father", he said.

1947，Suleyman Rustam，12-ci tüfəng; reprinted as Süleyman Rüstəm. Seçilmiş əsərləri.，2005，頁 196:


qiymət

源自阿拉伯語 قِيمَة (qīma)。

qiymətni (definite accusative)
qiymətlər (plural)

Bu imtahandan yüksək qiymət almişam.

O, ingilis dilindən heç vaxt pis qiymət almır, çünki o çox çalışqan tələbədir.

他英語成績一直不差，因為他是個很勤奮的學生。


qoşmaq

源自原始突厥語 *koĺ- (“一對；加入”)。
與楚瓦什語 хуш (huš，“加，附”)等同源。

Dövlət sirləri, kommersiya sirrləri, bank sirrləri olan kompüteri ümumiyyətlə İnternetə qoşmayın.

含有國家、商業、銀行機密的電腦不得上網。

2013，Aydın Xan (Əbilov)，İnternet. Sosial media. Blogerlik，頁 138:

İşçi stansiyaları bir-birlərinə mane törətmədən şəbəkəyə qoşmaq və ya ayırmaq olar

人們可以啟用或斷開工作站與網絡的連接，而不會彼此產生問題。

2018年March4日，“Kompüter şəbəkələri [Computer networks]”, in Yusif.az:

Xalq onların şərəfinə nəğmələr, dastanlar qoşdu.

People composed songs and epics to their honor.

2011，Əşir Bəşiroğlu，“Qaçaq Nəbi”, in Qəm karavanı，頁 33:

nəğmə qoşmaq

şeir qoşmaq


qurtarmaq

與qurtulmaq (“被救”)相同詞幹。與古回鶻語 [需要文字] (qurtɣar-，“拯救”), 喀喇汗語 [需要文字] (qutɣarmāq，“拯救”), 土耳其語 kurtarmak (“拯救”), 巴什基爾語 ҡотҡарыу (qotqarïw，“救”), 楚瓦什語 хӑтарма (hăt̬arma，“救”), 哈薩克語 құтқару (qūtqaru，“救”), 吉爾吉斯語 куткаруу (kutkaruu，“救”), 土庫曼語 gutarmak (“結束，完成”), 維吾爾語 قۇتقازماق (qutqazmaq，“拯救”), 烏茲別克語 qutqarmoq同源。
俚語義可能意譯自俄語 кончать (končatʹ)。

Bunu da bütün Qafqaz millətləri bilməlidir: mənim bu əsəri yazmaqda məqsədim millətimizi məsuliyyətdən qurtarmaq, insanpərvər kimi tanıtmaq, həmçinin erməni qonşuları məsul tutmaq, vəhşi və insaniyyətdən uzaq bir varlıq kimi nişan vermək də deyil.

Hence, all nations of Caucasus need to know this: my goal with writing this book is not to free our nation of responsibility or to present it as a humanitarian one, while holding Armenian neighbors responsible, pointing them out as savages, distant from any humanity.

1911，Məmməd Səid Ordubadi，“Məqsədin Ərzi”, in Qanlı Sənələr, →ISBN; 再版為 Qanlı İllər，Baku: Qafqaz, 2007，頁 7:

çətinliklərdən qurtarmaq

Neft qurtaranda nə baş verə bilər?

2009年October22日，Azadlıq Radiosu, retrieved 2018-03-10:

Gec gəlib çıxmısan, kino artıq qurtardı.

你來得太晚了，電影都放完了。

Benzinim qurtarır, gərək gedim maşına benzin vurum.

我的車油要用完了，要去加油。

Qurtardı getdi!

完成 用於動副詞（結尾為-ib）後，表示動作的完成。

Elə vaxtlarım olub ki, 300-400 səhifəlik kitabı birnəfəsə - yemədən, içmədən, dincəlmədən oxuyub qurtarmışam.

我曾經試過不吃不喝不休息，一口氣讀完了三四百頁。

2017年December21日，Cəlli Komradlı，“Kitab mənim həyatıdmır”, in Qəbələ qəzeti，Qəbələ，頁 5:

Çörəyini tez yeyib qurtarmışdı


qəbul etmək

第三義可能意譯自俄語 принимать (prinimatʹ)。

Xristianlığı qəbul edən müsəlman qaçqınların sayı artır

皈依基督教的穆斯林難民數量正在增加。


qədər

源自阿拉伯語 قَدْر (qadr)。

qədərni (definite accusative)
qədərlər (plural)

Dedim ki, saymamış pulun qədərini hardan bildiniz?

我說，你不靠算能估出這有多少錢嗎？


qədər

源自阿拉伯語 قَدْر (qadr)。

Hər layihəyə 20 min avrodan 250 min avroya qədər qrant verilə bilər

每個計劃可領取2萬至25萬歐元。


qəfəs

源自阿拉伯語 قَفَص (qafaṣ)。

qəfəsi (definite accusative)
qəfəslər (plural)

döş qəfəsi

qızıl qəfəs

Ürəyim döyünür qızıl qəfəsdə
Yamanca yorulmuşam mən.

我的心臟在金色的籠子中跳動
我已經筋疲力盡。

2008，“Kim bilir”, Kənan 作詞, Rəvan Habiloğlu 作曲演出者 Eyyub Yaqubov:


rəhbər

源自古安納托利亞土耳其語 رهبر (rähbär)，源自波斯語 رهبر (rahbar)。

rəhbərni (definite accusative)
rəhbərlər (plural)

Вy qitaʙьn, tələʙələrin istifadə edə ʙiləcəqləri ʙir rəhʙər olmasь məksədi nəzərə alьnarak ʙyna ʙitƣilərin kyrylyşy və şəqli (formasь) hakkьnda qiçiq xulasə ilavə edilmişdir qi, ʙizcə ʙy tə’jin edicidən istifadə edilməsinə qöməq etsin.

考慮到本書的目標是成為學生能夠的指南書，我們添加了對植物結構和形態的簡單概述，希望能夠對學生的閱讀有所幫助。

Bu kitabın, tələbələrin istifadə edə biləcəkləri bir rəhbər olması məqsədi nəzərə alınaraq buna bitgilərin quruluşu və şəkli (forması) haqqında kiçik xülasə ilavə edilmişdir ki, bizcə bu tə’yin edicidən istifadə edilməsinə kömək etsin.

1932，Əbdürrəhimzadə，Apşeron Bitƣilərini Tə’jin etməq uçun rəhbər，Baku，頁s 3-4:


sadəcə

僅僅，只是 (一般後接olaraq)

...qəzetlərində məlumat yayıldı ki, guya mən suçumu etiraf edib, üzr istəmişəm, ancaq bu belə deyil. Mən sadəcə olaraq, susmaq haqqımdan istifadə edirdim.

……報紙報道稱我認罪並道歉，但那不是實情。我只是行使我保持沉默的權利。

只用，就 （減輕命令的語氣）

Sadəcə etiraf edin ki, burda başqa işlərlə məşğul olursunuz.

你只用承認你在這裡幹別的事情就行了。


salmaq

源自原始突厥語 *sal- (“放，扔，掉，降低”)。

Ana əlini cibinə saldı. Cibində həmişə xırda pullar olurdu

母親把手放進口袋裡。她經常在裡面放零錢。

2012 December，Salatın Əhmədli，“Heyva çiçəkləri”, in Azadinform.az:

Vaxtın tamam olmağına iki gün qalmış işə başladı, amma əlləri elə əsdi ki, tacı yerə saldı

時間還剩兩天的時候，他開始工作，但他的手搖晃得太厲害，把王冠掉在了地上。

2014 June，“Yəhudi xalqından 4 pritça - TƏRCÜMƏ”, in Ana.az:

1819-cu ildə Vürtemberq krallığından gələn almanlar Azərbaycanın qərbində, Gəncə yaxınlığında ilk koloniyanı - Helenendorf kəndini (indiki Göygöl şəhəri) saldılar

In 1819, Germans arriving from the Kingdom of Würtemberg founded their first colony, village of Helendendorf (present-day Göygöl city), in the west of Azerbaijan, near Ganja.

2012 July，Reyhan İsayeva，“Qisas almadan ölmə! Keçmişdən məktublar [Don't die before you've taken vengeance! Letters from the past]”, in Mədəniyyət.az:

şəhər/kənd salmaq


saxlamaq

源自古安納托利亞土耳其語 [需要文字] (sakla-，“守衛，保護”)，源自原始突厥語 *sạk (“察覺，警覺”)。與土耳其語 saklamak同源。

Bəs yaraqlı-esbablı bu gecə vaxtı burda ne qayırırsan? Düz adam burda gəzməz. Ay uşaqlar, bunu bərk saxlayın, görüm bu adamlar kimdir.

這麼晚了，你拿著武器在這裡幹啥呢？不幹虧心事的人才不會在這裡轉悠。嘿小夥子，快先抓著他，讓我看看那些人是誰。

1853，Mirzə Fətəli Axundov，Hacı Qara; 再版為 Mirzə Fətəli Axundov Seçilmiş Əsərləri. Üç Cilddə. I Cild.，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 139:

Yox, evdə bu qədər pulu saxlamaq olmaz. Heç olmasa mücrünü bir başqa yerdə gizlədim.

不對，不應該在家裡放這麼多錢。我至少應該把這錢盒子藏到別處。

1899，Süleyman Sani Axundov，Tamahkar; 再版為 Süleyman Sani Axundov Seçilmiş Əsərləri.，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 17:

站在……一邊（與 tərəf 連用）

Biz onların tərəfin saxlamasaq, kim saxlayacaq? Genə gərək bir zad özlərinə qoyaq qalsın; yoxsa bəd dua yiyəsi olluq.

我們不支持他們，誰來支持？我們要讓他們有東西可拿，不然他們會罵我們的。

Nə isə, qabaqda saxla, burdan o tərəfə özüm gedərəm, – deyib, əlini cibinə saldı, bir beşlik çıxardıb oturacağın üstünə qoyaraq maşından endi.

“總之，在那邊停下，我自己走過去。”他說著，伸手進口袋，掏出一張5馬納特放在座位上，下了車。

2017，Arif Ərşad，“Xeyir - dua”, in Faktor.az:


seçmək

源自原始突厥語 *seč- (“選擇，挑選”)。
與古突厥語 [需要文字] (seç-，“選擇，分辨”)、土耳其語 seçmek (“選擇，分辨”)、土庫曼語 seçmek (“選擇”)、雅庫特語 эс- (es-，“丟掉”)同源。

Matrix filmi tamaşaçıya suallarla meydan oxuyan bir filmdir. Hansı həbi seçərsiniz?

《黑客帝國》是一部用問題挑戰觀眾的電影。你會選擇哪片藥丸？

2012年November6日，“Matrix Fəlsəfəsi”, in Azad Düşünce:

Hər ikisinə sahib ola bilməzsən, birini seçməlisən, ikincisindən isə əl çəkməlisən.

你不能都帶走，你必須選擇一個，留下另一個。


silsilə

源自阿拉伯語 سِلْسِلَة (silsila)。

silsiləni (definite accusative)
silsilələr (plural)

Bağdadda silsilə partlayışlar nəticəsində səkkiz adam həlak olmuşdur.

在巴格達的系列爆炸案中，有八人死亡。


sirr

源自阿拉伯語 سِرّ (sirr)。

sirri (definite accusative)
sirlər
əsrar

Gecələr yuxusuz qoymusan məni / Öyrənə bilmədim ürək sirrini / Unutmaq çətindir gözəlim, səni / Gəl, gizlətmə məndən sən öz sirrini / Sevirəm, sevirəm təmiz eşqini.

你讓我夜不能寐 / 我找不出你心中的秘密 / 美人啊，我難以忘掉你 / 你心裡的秘密不要對我遮遮掩掩 / 我愛你那純潔的愛。

(Can we date this quote?)，“Gecələr yuxusuz qoymusan məni”演出者 Rubaba Muradova:


soyunmaq

源自soymaq (“給……脫衣”) + -in。對比土耳其語 soyunmak。

Qəzetin verdiyi məlumata görə, keçən həftə internetdə kredit əldə etmək üçün əllərində şəxsiyyət vəsiqələrini tutmuş və soyunmuş halda olan 167 gənc çinlinin video və şəkilləri yayıldı.

報紙報導稱，上週有167名中國年輕人為借貸而拍攝的裸體手持身份證的視頻和圖片流入網路。

2016年December12日，“Pul lazımdır? Soyun! — Çində kredit belə verilir [你想借錢嗎？先脫衣服！——這就是現在中國的借貸方式。]”, in Banker.az:

Xoş gəlmisiniz! Buyurun, keçin içəri, soyunun.

歡迎光臨！進來吧，先把外套脫了。


susmaq

與土耳其語 susmak、克里米亞韃靼語 susmaq同源。

Quşlar susdu.

1977，Elçin Əfəndiyev，Bir Görüşün Tarixçəsi; 再版為 Eçin Seçilmiş Əsərləri 2，Baku: Çinar-Çap, 2005，頁 59:


sürüşmək

等同於sür- + -üş。

ayağı sürüşüb yıxılmaq

Bir gün orada oynayanda, ayağım sürüşüb yıxıldım.

有一天我正在哪裡跳舞，結果滑倒了。

2013，Eşqanə Babayeva（譯者）, Bir adam yaratmaq [To Create A Man]，根據Necip Fazıl Kısakürek原著改編的翻譯作品，頁 21:

sürüş burdan!


tamaşa

源自波斯語 تماشا (tamâšâ，“娛樂”)。

tamaşanı (definite accusative)
tamaşalar (plural)

tamaşa qoymaq


tez-tez

Uşaq xəstə olanda ən tez-tez edilən 3 səhv

小孩生病時（家長）的三大常見誤區

Oraya tez-tez gedirəm


tikinti

tikintini (definite accusative)
tikintilər (plural)

tikinti işləri

yol tikintisi

Binanın tikintisi çoxdan tamamlanmış, sakinlərin çoxu mənzillərinə köçmüşdü.

大樓的建設已經完成，許多住戶已經遷入。


tikmək

源自原始突厥語 *dik- (“豎直的；豎直放置”)。
對比土耳其語 dikmek (“縫”)、庫梅克語 тикмек (tikmek，“縫；建築”)、哈薩克語 тігу (tıgu)。

Evdə oturub, paltar tikmək öyrənir, yemək bişirmək öyrənir

她/他待在家裡，學習縫衣服和做飯。

2011年February9日，Azadlıq Radiosu，“Çaylı kəndində görüb eşitdiklərimiz”, in (請指定書籍名或刊物名):

paltar tikmək


toxunmaq

源自原始共同突厥語 *tokï-。

– Əslində, vermək istədiyim suala toxundunuz.

實際上，你解決了一個我想要問的問題。


tutmaq

源自原始突厥語 *tut- (“抓住”)。
與古突厥語 𐱃𐰆𐱃 (tut-，“抓，保持，擁有”)、土耳其語 tutmak (“抓，持”)、巴什基爾語 тотоу (totou，“抓，持”)、楚瓦什語 тытма (tytma，“抓，持”)、哈卡斯語 & 紹爾語 тударға (tudarğa，“抓，持，控制，克制”)、吉爾吉斯語 тутуу (tutuu，“抓”)、土庫曼語 tutmak (“抓，持，租，填”)、圖瓦語 тудар (tudar，“抓，持”)、烏茲別克語 tutmoq (“抓，持，拿”)、雅庫特語 тут (tut，“抓，持”)同源。

güman etmək

假設，假定 （一般用第一人稱複數命令式 + ki 的形式）

zənn etmək

假設，假定 （一般用第一人稱複數命令式 + ki 的形式）

Çiçəkləri və kəlbətini əlində bərk tutmuşdu ki, salıb itirməsin.

他手上輕輕握著花和鉗子，這樣就不會把花掉在地上。

Əlində nə tutursan?

Onun zırıldamaları fasiləsiz aglamağa keçəndə əlindən tutub evə gətirdim.

她哭得越來越大聲，我一把抓住她，帶她回家。

Yol polisinin sərxoş tutduğu sürücü ayıq çıxdı.

被交警認定醉酒的司機清醒了。

Hadisənin şahidləri işə qarışıblar, cinayətkarı tutublar.

目擊者介入並逮捕了嫌犯。

2016年August8日，“Olimpiadada daha bir biabırçılıq”, in Day.az:

Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun sərəncamında deyilir ki, əgər yol verilmiş nöqsanlar qısa müddət ərzində aradan qaldırılmazsa məmur tutduğu vəzifədən azad ediləcək.

土庫曼斯坦總統庫爾班古力·別爾德穆哈梅多夫的法令規定，如果官員無法在短時間內改正缺點，就會被免職。

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra, Almaniyada çoxlu nasistlər müharibədən əvvəl tutduqları vəzifələrini tutmağa davam etmişdilər.

二戰以後，許多德國納粹前官員依然官復原職。

勾引（僅用於qız tutmaq）

Təbii ki, cəmiyyətdə artıq özünə yer eləmiş bu fikrin baş səbəbkarı “qız tutmaq” məqsədi ilə müxtəlif parkları, ticarət mərkəzlərini, ictimai obyektləri gəzən oğlancığazlarımızdır.

當然，這個已經扎根於社會的想法的主要來源，是一些男孩子到各個公園、商場和公共場所去“泡妞”的行為。

Başa düşmədim, sən kitabxanaya oxumağa yoxsa qız tutmağa gedirsən?

我不太明白，你到圖書館是去學習的還是去泡妞的？


təcəssüm

源自阿拉伯語 تَجَسُّمْ (tajassum)。

təcəssümü (definite accusative)
təcəssümlər (plural)

Gördüyümüz kimi, “türk dili” anlayışı bir tərəfdən öz dövrünün siyasi ideallarının təcəssümü olmaqla yanaşı, tarixi və faktiki reallığı da əks etdirirdi, “Azərbaycan dili” məfhumu isə məhz Sovet hökuməti tərəfindən bizlərə təlqin edilmiş anlayışdır, sırf siyası məqsədlərlə tətbiq edilmişdir.

正如我们所看到的，一方面“突厥语”这个概念是当时政治理念的体现，也反应了历史的实际情况；而另一方面，“阿塞拜疆语”则是苏联政府灌输给我们的概念，只是为了政治才出现的。

2016年August9日，Altay Göyüşov，“Türk dili, yoxsa azərbaycan dili?”, in BBC News Azərbaycanca:


tədarük etmək

Bilirsiniz ki, Azərbaycanda kağız istehsal olunmur, o cümlədən qəzet kağızı da istehsal olunmur. Ona görə də zaman-zaman kağızla bağlı müəyyən problemlər yaranır. Bizim hazırda elə bir problemimiz yoxdur. Çünki əvvəlcədən kağız tədarük etmişdik.

你们知道阿塞拜疆不产纸，包括新闻纸。因此阿塞拜疆不时会出现纸的供应问题。不过现在我们不用担心这个问题了，因为我们预先储备好了纸。


tərcüməçi

等同於tərcümə (“翻譯”) + -çi。

tərcüməçini (definite accusative)
tərcüməçilər (plural)

[tæɾd͡ʒymæˈt͡ʃi]

tərcüməçi işləmək


uzanmaq

對比uzun (“長的”)。與土耳其語 uzanmak同源。

Gürcüstanın Müsəlmanlar Birliyinin sədri Tariel Nakaidze isə meriyanın məscidlə bağlı məsələdə mövqeyinin çox zəif olduğunu bildirib: “Şəhər rəhbərliyinin bu problemin həlli üçün siyasi iradəsi yoxdur. Buna görə də proses uzanır”.

格魯吉亞穆斯林聯盟主席 Tariel Nakaidze 稱，市長辦公室對清真寺的立場很薄弱：“市政府沒有解決這個問題的政治意願。所以過程被推遲了。”


uzaq

源自古安納托利亞土耳其語 اوزاق (uzaq)，源自原始突厥語 *uŕak (“長，遠，遲”)，參見uzun (“長的，高的”)。

daha uzaq (comparative)
ən uzaq (superlative)

uzaq yerlər

uzaq məsafə

uzaq yol

Uzaq Şərq

Allah uzaq eləsin!

Uzaq qohum yaxşıdır, yoxsa yaxın qonşu?

Qaranlıq gecədə səni gözləyib,
 Durmaqdan yоruldum, ey dan ulduzu!
 Uzaq üfüqlərə göz gəzdirməkdən
 Az qala kоr оldum, ey dan ulduzu!

我疲於保持清醒啊，晨星，
 因為我在漫長的黑夜等待了那麼久！
 我幾近要看不見了啊，晨星，
 因為我讓雙眼在這綿延不斷的地平線上行走！


uzaq

uzağı (definite accusative)
uzaqlar (plural)


uzun

源自原始突厥語 *uŕɨ-n, *uŕa-k (“長的，遠的，遲的”)，參見uzaq (“遠的”)。

daha uzun (comparative)
ən uzun (superlative)

uzun ömür

Uzun illər boyu mən inanmışdım ki, istədiyimə nail olan kimi xoşbəxt olacağam.

多年以來我一直相信，只要我實現了我的願望，我就會感到幸福。

2010，Yaşar Əhmədov，Yaşamaq da bir fəlsəfədir，Baku: Uni Print, →ISBN Invalid ISBN，頁 65:

Bir qadının danışdığı əhvalatı nəzərinizə çatdırım - qadın uzun səfərə hazırlaşırdı.

我要給大家講一個故事，是從一個女人那聽來的。這個女人正準備遠遊。

2010，Yaşar Əhmədov，Yaşamaq da bir fəlsəfədir，Baku: Uni Print, →ISBN Invalid ISBN，頁 44:


uşaq

源自原始共同突厥語 *uša- (“小”)，或重構作*uvša-。與土耳其語 uşak (“小孩”)、加告茲語 uşak (“小孩”)同源。

uşağı (definite accusative)
uşaqlar (plural)

Kәndlilәr öz uşaqlarını dәrs oxumağa vermirlәr

1895，Firudin bəy Köçərli，Azərbaycan komediyaları，Baku; reprinted as Köçərli F. Seçilmiş əsərləri.，Baku: Elmlər Akademiyasının nəşri, 1963，頁 341:

Hər dəqiqə bir qadın hamilə olarkən və ya uşaq doğarkən vəfat edir.

每分鐘就有一名女性在懷孕或生小孩時死亡。

2009 October，“BMT doğuş zamanı ölümlərə qarşı tədbir istəyir [聯合國希望採取措施應對分娩時的死亡]”, in BBC Azeri.com:

uşaq doğmaq

Sən hələ uşaqsan, yekə-yekə danışma!

你不過是個小孩子，別裝大人講話！

Dünən işdə uşaqlar belə bir lətifə danışdılar

昨天那幫工友告訴我這個笑話

2017 September，Samir Sarı，“Milli kələkbazlığın utanc epizodu”, in Musavat.com:


varlıq

等同於var (“有，存在”) + -lıq。

varlığı (definite accusative)
varlıqlar (plural)

Mən onların qavranılanlığından fərqli və onunla heç bir əlaqəsi olmayan gerçək mütləq varlığı nəzərdə tuturam.

我指的是一個真實絕對的存在物，與它們的被知覺不同，且沒有任何關係。

2019，Hilas və Filonus arasında üç dialoq，Baku Research Institute, 根據George BerkeleyThree Dialogues between Hylas and Philonous in opposition to Sceptics and Atheists改編的翻譯作品:


vurmaq

源自原始突厥語 *hur-。與古突厥語 𐰆𐰺 (ur-)、土耳其語 vurmak、烏茲別克語 urmak等同源。

Adətən belə hadisələrdə xəbərdarıq atəşi açırlar. Amma bunlar birbaşa bizə atdılar. Əkbərin sinəsindən vurdular

一般遇到這種情況，都會有警告射擊，但這次他們直接開始對我們開槍。他們射中了 Əkbər 的胸口。

2016 August，“Nardaran işi məhkəməsində: Polisi gözümün qabağında öz həmkarı vurdu [The Nardaran case in trial: The colleague of the police shot him in front of my eyes.]”, in Dosye.az:


vətəndaş

vətəndaşı (definite accusative)
vətəndaşlar (plural)

Azərbaycan Xəlq Cümhuriyyəti millət, məzhəb, sinif, silk və cins fərqi gözləmədən qələmrovunda yaşayan bütün vətəndaşlarına hüquqi-siyasiyyə və vətəniyyə təmin eylər.

阿塞拜疆民主共和国保护其管辖范围内所有公民的政治和应有的公民权利，不论他们的种族、宗教、阶级、社会成分和性别。

Azərbaycan vətəndaşı

ABŞ vətəndaşı

O hansı ölkənin vətəndaşıdır?

O haranın vətəndaşıdır?

- Vətəndaş müqəssir, söz sizindir, - deyə sədr elan etdi.

“被起訴的公民，現在輪到你說話了。” - 主席宣佈道。

1926，Suleyman Sani Akhundov，Namus [Honor]; 再版為 Süleyman Sani Axundov. Seçilmiş əsərləri，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 309:

Vətəndaş Tahirə, bu iş barəsində nə bilirsiniz? Söyləyiniz.

公民 Tahira，這件事你知道多少？說出來。

1927，Suleyman Sani Akhundov，İki dost, iki düşmən [Two friends, two enemies]; 再版為 Süleyman Sani Axundov. Seçilmiş əsərləri，Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 320:

Ah! Mən bu sözləri kimlərə deyirəm, yaхud kimlər eşidəcək? Ey Şamaхı əhli! Ey eşitdikcə müsamihə edən vətəndaşlar! Qorхmayın!

啊！我在跟誰說這些話，或者說誰會聽到這些話呢？噢，是沙馬基人！哦，聽見了也當做若無其事的同胞們！不用害怕！

1910，Mirza Alakbar Sabir，Vəsaiti-Mə’lumə ilə E’mali-fikr; 再版為 Mirzə Ələkbər Sabir. Hophopnamə. İki Cilddə.，卷 II, Baku: Şərq-Qərb, 2004，頁 217:

Əziz vətandaşlar!

1953年May28日，Mammad Amin Rasulzadeh，“Amerikanın Səsi” Radiosundan Azərbaycana Müraciəti [通過美國之音廣播對阿塞拜疆人的講話]，安卡拉; 再版為 Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ensiklopediyasi，巴庫, 2013，頁s 7-10:


yandırmaq

Qələbə çalmaq istəyən arxasınca bütün körpüləri yandırmalı, geri çəkilmək üçün bütün yolları kəsməlidir

為了取勝，必須燒掉後面的所有橋，切斷所有的退路。

2015，Rövşən Abdullaoğlu，Arxadakı körpüləri yandırın，Qədim Qala:

Nə işıq varımızdır, nə qaz, odun yandırırıq

我們既沒有電也沒有天然氣，我們燒柴。


yanmaq

源自原始突厥語 *yan- (“燃燒”)。
與喀喇汗語 [需要文字] (yan-，“燃燒”)、土耳其語 yanmak、克里米亞韃靼語 yanmaq (“燃燒”)、巴什基爾語 яныу (yanïw，“燃燒”)、楚瓦什語 ҫунма (śunma，“燃燒，閃光，擔心，遭受”)、哈薩克語 жану (janu，“燃燒”)、吉爾吉斯語 жануу (canuu，“燃燒”)、土庫曼語 ýanmak (“被燒”)、烏茲別克語 yonmoq (“to ignite, glow”)、雅庫特語 сандаар (sandaar，“閃光”) (< 使役態 *jan-tɨr-)同源。

işləmək

（電器、引擎等）處於啟動狀態

açılmaq

（電器、引擎等）開始工作

işə düşmək

（電器、引擎等）開始工作

hərəkətə gəlmək

（電器、引擎等）開始工作

sönmək

（電器、引擎等）開始工作

- Sözün düzü, çox təkliflər gəldi, amma mən ehtiyat etdim. Bir dəfə yandım deyə, ikinci dəfə yanmaq istəmədim.

說句實話，我收到許多錄用通知，但我都是小心謹慎地跟進。因為我失敗過一次，我不想再失敗一遍。

Jurnalist xanım işdə "yandı" - Yorğunluqdan öldü

女記者在崗位上過勞 - 勞累過度而死。

有強烈的情感 關心，擔心

Sənə nə, evin yıxılsın, füqəra üçün yanırsan?

你這傢伙，又有幾何，關心過窮人？

1911年以前，Mirza Alakbar Sabir，“Ağlaşma”, in (請指定書籍名或刊物名):


yanğın

等同於yan + -ğın。
與土耳其語 yangın、土庫曼語 ýangyn、克里米亞韃靼語 yanğın、烏茲別克語 yong'in、韃靼語 янгын (yangın)、巴什基爾語 янғын (yanğïn)同源。

yanğını (definite accusative)
yanğınlar (plural)

Ağstafada yanğın hadisəsi qeydə alınıb.

阿格斯塔法報告了一場火災。

2018年February5日，“Ağstafada fərdi evdə yanğın olub [阿格斯塔法一間私宅發生火災]”, in Musavat.com:

Bakıda 16 mərtəbəli binada yanğın

yanğın söndürmək

meşə yanğınları


yapışdırmaq

等同於yapışmaq (“貼在”) + -dır。與楚瓦什語 ҫыпӑҫтар (śyp̬ăśtar)等同源。

[jɑpɯʃdɯrˈmɑχ]

Divara hər hansısa bir şəkil yapışdırmaq üçün diş məcunundan istifadə edə bilərsiniz.

你可以用牙膏把畫像貼在墻上。

2016年November2日，“Diş məcunu nələrə qadir imiş”, in İki Sahil:


yaxın

源自原始突厥語 *yAk-。

daha yaxın (comparative)
ən yaxın (superlative)

Yaxın zamanlara qədər Zaqafqaziya islam əhlini rus dilində “müsəlman” adlandırırdılar. Bu anlayış altında təkcə islam dininə sitayiş edənləri yox, ümumiyyətlə, türk dilində danışan Rusiya Zaqafqaziyasının əhalisini nəzərdə tuturdular.

直到最近，外高加索的伊斯蘭信徒才被認定為“穆斯林”。這個概念不僅僅指信仰伊斯蘭教的人，而是泛指所有在俄羅斯外高加索地區說突厥語族語言的人。

1891，Mammad agha Shahtakhtinski，“Zaqafqaziya müsəlmanlarını necə adlandırmalı [如何認定外高加索的穆斯林？（現代翻譯自俄語）]”, in Kaspi:


yağmaq

源自原始突厥語 *yag- (“下雨”)。
與土耳其語 yağmak、哈薩克語 жауу (jauu)、楚瓦什語 ҫу (śu)等同源。

İcra Başçısı Məsi Qonaqlının dalınca qarğış, söyüş yağırdı.

一陣咒罵灌進 Məsi Qonaqlın 市長的耳中。

2005，İsa Muğanna，Qəbristan, →ISBN; 再版為 İsa Muğanna. Seçilmiş Əsərləri. Altı cilddə.，卷 5, Baku: Avrasiya Press, 2009，頁 19:


yaşayış

等同於yaşamaq (“生活”) + -yış。

yaşayışı (definite accusative)
yaşayışlar (plural)

[jɑʃɑˈ(j)ɯʃ]

Əgər imkanım olsaydı, çox şeyi dəyişərdim həyatımda. Bu yaşayışı kim istəyər axı? Deyim ki, mən də hamı kimi yaxşı insan olmuşam nə vaxtsa.

要是我有這麼一個機會，我想改變我生活中的許多事物。誰會想過這樣的生活？我不得不說，曾經我也是個跟大家一樣的好人。

yaşayış səviyyəsi

yaşayış şəraiti

yaşayış tərzi


yel

源自原始突厥語 *yẹl。

yeli (definite accusative)
yellər (plural)

حیدربابا، گۆن دالووی داغلاسین
اۆزۆن گۆلسۆن، بولاخلارون آغلاسین
اوشاخلارون بیر دسته گۆل باغلاسین
یئل گلنده، وئر گتیرسین بویانا
بلکه منیم یاتمیش بختیم اوْیانا

Haydar Baba，願太陽溫暖你的背脊，
使你的笑容和春天落淚。
你的孩子採來一束花，
讓吹向我們的風送來，
也許我沉睡的命運會就此甦醒！

Heydər Baba, gün daluvı dağlasın,
Üzün gülsün, bulaqlarun ağlasın,
Uşaqlarun bir dəstə gül bağlasın,
Yel gələndə ver gətirsin bu yana,
Bəlkə mənim yatmış bəxtim oyana.

1954，Mohammad-Hossein Shahriar，“Heydar Babaya Salam”, in (請指定書籍名或刊物名):

Dedilər: - Əhdini danır o ceyran;
Dedim: - Yalan olar! - Mən inanmadım.
Dedilər: - Qış gəlir, qayıt bu yoldan,
Əsdi yel, yağdı qar, mən inanmadım!

他們說：美人在毀掉誓言；
我說：那一定是謊言！——我不相信。
他們說：冬天要來臨，從這條路回來。
風起，雪落，我不相信！

1945-，Hüseyn Arif，“Mən İnanmadım”, in (請指定書籍名或刊物名):


yetirmək

僅用於özünü yetirmək：衝，急忙、匆忙前往

Özümü dəhlizə yetirdim.


yorulmaq

可能源自古安納托利亞土耳其語 [需要文字] (yorı-，“行走”)。或可能派生自yor- (“使疲倦”) + -ul，源自共同突厥語支。

Nə olar bir anlığ keçmişə dönsəm?/Bəxtimi oyada bilsəm/Ağrısız acısız yaşaya bilsəm/ Yamanca yorulmuşam mən

假如我能回到過去一會兒/（我要）喚醒我的運氣/無憂無慮地生活/我早已厭倦了（現在的生活）

İşdə çox yoruluram


yorğun

Çünki adətən çox yorğun oluram və qeyri-sabit hava şəraitinin olması məni narahat edir.

因為我通常都很累，不穩定的天氣使我很煩惱。


yoxsa

vəya

或者 （主要用於疑問句）

ya

或者 （主要用於疑問句）

yaxud

或者 （主要用於疑問句）

或者 （主要用於疑問句）

Hansını istəyirsən? Bunu yoxsa onu?

你想要哪一個？這個還是那個？

Yoxsa sən elə bilirsən ki, bu gün çap olunan, bir-birinə bağışlanan əsərləri oxuyan var?

或者，你是否認為現在還有人讀作為禮物贈送的紙質書？


yük

源自原始突厥語 *yü- (“負載；裝載，攜帶”)。與土耳其語 yük、楚瓦什語 ҫӑк (śăk)、哈薩克語 жүк (jük)等同源。

yüknü (definite accusative)
yüklər (plural)

Türkiyə Qətərə 197 təyyarə, 16 maşın və 1 gəmi yük göndərib.

土耳其將197架飛機、16台貨車和一船貨物送往卡塔爾。

ağır yük

Həyat niyə bizə yük olub?

為什麼生活變成了我們的負擔？

Bütün yükü üzərimə götürdüyüm üçün bu addımı atıram.

我已承擔全部責任，因此我這麼行動。


yığmaq

源自原始突厥語 *yïg- (“收集，聚集”)。參見土耳其語 yığmak。
“撥號”及“打字”之義可能意譯自俄語 набира́ть (nabirátʹ)。

Mirzə Cəlilin köməyi ilə “Kommunist” mətbəəsində naborçu işlədim.Bir müddət keçdi, gördülər ki, təmiz yığıram, mənə ən ciddi materialları da etibar etdilər.

在 Mirza Jalil 的幫助下，我進入《共產主義者報》，在印刷廠當上了一名排字員。不久，他們見我排字很整齊，對我產生了信任，把最重要的材料交給我。


çanta

çantanı (definite accusative)
çantalar (plural)

Aclığımı duyub, çantasından mənə dürmək çıхartdı vеrdi, şərab təklif еlədi.

他明白了我的飢餓，從袋子裡拿出一包給我，還給了我酒喝。

1913，Yusif Vəzir Çəmənzəminli，Sidi; reprinted as Yusif Vəzir Çəmənzəminli. Əsərləri. Üç cilddə. Birinci cild，卷 I, Baku: Avrasiya Press, 2005，頁 197:


çatdırmaq

等同於çatmaq (“到，達”) + -dır。與土耳其語 çattırmak同源。
“引，帶”之義可能仿譯自俄語 доводить (dovoditʹ)。

[t͡ʃɑtːɯrˈmɑχ]

[t͡sɑtːɯrˈmɑχ]

Sifarişlər Rusiya, Türkiyə, Gürcüstandan 1-2 günə gəlirsə, Çindən 5 günə çatdırırıq.

如果訂單在1-2天內從俄羅斯、土耳其或格魯吉亞寄來，我們會在5天內送到中國

malları evə çatdırmaq

Ailəyə bədxəbər çatdırmalı mən oldum.

是我不得不把壞消息告訴了家人。

”Qəbələ” fiziki cəhətdən çatdırmırdı

從身體狀況來看，卡巴拉隊並沒有取得多少進步。


çatmaq

源自原始突厥語 *čat- (“使在一起”)。與喀喇汗語 جَتْماقْ (čatmāq)、土耳其語 çatmak、克里米亞韃靼語 çatmaq同源。

Bu texnologiya yenilikləri, dünyanın hər yerində rahatca işləyən avadanlıqlar bizə çatanda niyə lazımsız bir şeyə çevrilir, görəsən?

這些技術革新在全世界都運轉良好，為什麼到了我們這兒就沒用了呢？

Bizə çatanda, pul heç vaxt tapılmır

輪到我們領工資的時候，永遠都沒幾個子兒


çaxmaq

源自原始共同突厥語 *čak- (“擊打”)。

ildırım çaxdı

حیدر بابا ایلدریملار شاخاندا
.سئللر سولار شاقیلدایوب آخاندا کچدی گلممه دیم گج اولدی
قیزلار اونا صف باغلایوب باخاندا
سلام اولسون شوکتوزه ائلوزه !
منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوزه

Heydar Baba，當雷聲響徹天際，
當洪水沖下山坡，
女孩子們排著隊看它流過，
請將我的問候帶給部落和村裡的各位
再一次記住我和我的名字。

Heydər Baba, ildırımlar şaxanda,
Sellər, sular şaqqıldayıb axanda,
Qızlar ona səf bağlayıb baxanda,
Salam olsun şövkətizə, elizə, Mənim də bir adım gəlsin dilizə.

1954，Mohammad-Hossein Shahriar，譯者 Hasan Javadi, Heydar Babaya Salam:


çağ

源自原始突厥語 *čiāk (“時間”)。Doerfer 認為“時間”義是後起義，原義可能為“尺寸，尺度”（“Maß einer Sache”）。關於形容詞義項，參見波斯語 چاق。
與土耳其語 çağ、土庫曼語 çag、克里米亞韃靼語 çağ (“時代”)、韃靼語 чак (çaq)、烏茲別克語 chogʻ、維吾爾語 چاغ (chagh，“時代”)、楚瓦什語 чух (čuh)（←韃靼語）、雅庫特語 сах (sax)同源。

çağı (definite accusative)
çağlar (plural)

Onlara tapşırılmışdı ki, gecənin qaranlıq çağında yola çıxsınlar və istirahət üçün belə dayanmadan hərəkət etsinlər.

他們被命令在夜晚最暗的時候出發，並且一路不停歇。

2012年May3日，Ə. Saadi，Quran Təfsiri, retrieved 2018-02-02:


çağırmaq

與土耳其語 çağırmak同源。與çağ (“時間”)無關。

[t͡ʃɑɣɯrˈmɑχ]

[t͡sɑɣɯrˈmɑχ]

Qulağımız belə öyrəşmişdi, atam qapıdan içəri girən kimi mütləq mənim adımı çağırırdı. Hətta evdə olmasam da.

我們都聽習慣了，我爸一進家門就會叫我的名字。哪怕我不在家的時候也是這樣。

Luiziana atışması: 3 polisin ölümündən sonra Obama təmkinliyə çağırır.

路易斯安那槍擊案：此案造成三名警察死亡後，奧巴馬呼籲控槍。


çağırış

等同於çağır- (“叫；召”) + -ış。軍事義意譯自俄語 призы́в (prizýv)。

çağırışı (definite accusative)
çağırışlar (plural)

[t͡ʃɑɣɯˈrɯʃ]

[t͡sɑɣɯˈrɯʃ]

İran Cənubi Qafqazda sülh çağırışı ilə çıxış edir

伊朗呼籲南高加索地區和平

Məhkəməyə çağırış barədə sənədi rəsmi qaydada aldıqda, məhkəməyə getmək lazımdır.

一旦你正式收到了傳票，你就要上法庭。


çirkin

源自波斯語 چرکین (čirkīn)。

daha çirkin (comparative)
ən çirkin (superlative)

“İlahi, bu qədər çirkin, eybəcər bir varlığın, bakirə qalmasından, namusdan danışmasından daha təbii nə ola bilər?“

“主啊，對這麼一個醜陋而可怕的生物來說，還有什麼會比保持童貞的榮譽和重要性更自然呢？”

Toхundurma o faхir libasını mənim bu çirkin paltarıma, çirklənər.

不要把我那件漂亮的衣服跟髒衣服一起拿過來，會搞髒的。

1916，Cəfər Cabbarlı，Nəsrəddin Şah; 再版為 Cəfər Cabbarlı Əsərləri Dörd Cilddə. II Cild，Baku: Şərq-Qərb, 2005, Nəsrəddin Şah，頁 105:


çoxlu

Yazığın əl-qolunu açsalar da, çoxlu qan itirdiyindən ayaq üstə dura bilmirdi.

即便他們把這個可憐蟲解綁，因為失血多，他還是不能站起來。

2008，Zəminə Xınalı，Qaçaq İsmayıl dastanı; 再版為 Zəminə Xınalı Seçilmiş Əsərləri II Cild，Baku: Təknur, 2014，頁s 250-251:

Bunundan sonra çoxlu problemlər meydana çıxdı.

這之後，許多問題就出現了。


çökmək

源自原始突厥語 *čök- (“跪，坐”)。與土耳其語 çökmek同源。

Çimərliyə gözlənilmədən zəhərli duman çökdü.

一陣有毒的霧突然降到海灘上。

Bina çöküb, 4 nəfər dağıntılar altında qaldı.

建築物倒塌，四人被困廢墟下。


çıxmaq

源自原始突厥語 *čïk- (“出”)。與古突厥語 [需要文字] (čïk-，“走出”)、土耳其語 çıkmak等同源。

Yol polisinin sərxoş tutduğu sürücü ayıq çıxdı.

交警認為喝醉了的司機，結果是清醒的。

Hamı ona inanırdı, amma o yalançı çıxdı.

大家都相信他，沒想到他卻是在說謊。


çəki

源自çək- + -i。

çəkini (definite accusative)
çəkilər (plural)

Tovuzda çəkisi 2 kiloqram olan limon yetişdirilir.

在塔烏茲省，農民種出了重達2公斤的檸檬。


çəkilmək

等同於çəkmək (“拉，移動”) + -il。

Mən Bakıya gəldim, ancaq nədənsə o, sözündən çəkildi.

我來到巴庫，但出於某種原因，他食言了。

Rusiya qoşunları Cənubi Osetiya ilə Gürcüstanın inzibati sərhədindən cənubda yerləşən Qori şəhərini ələ keçiriblər. Gürcü qoşunları cənuba doğru çəkilirlər.

俄軍佔領了南奧塞梯和格魯吉亞邊境以南的 Qori 城。格魯吉亞軍隊向南撤退。


çəkmək

與土耳其語 çekmek、克里米亞韃靼語 çekmek、土庫曼語 çekmek、加告茲語 çekmää同源。
也對比楚瓦什語 шак (šak，“女式短裙後部的紅色蕾絲貼花”)。

tikmək

鋪設，安裝（管道，線纜等）；修建，建設（道路等）

düzəltmək

鋪設，安裝（管道，線纜等）；修建，建設（道路等）

şillələmək

擊，打，摑（直接賓語只接 şillə、qapaz 等）

qapazlamaq

擊，打，摑（直接賓語只接 şillə、qapaz 等）

şapalaqlamaq

擊，打，摑（直接賓語只接 şillə、qapaz 等）

oxşamaq

相像（一般與 tərəf (“邊”) 的與格連用）

bənzəmək

相像（一般與 tərəf (“邊”) 的與格連用）

(及物) 與拉有關：
劃線；拖，拽

Şair Afaqla tərcüməçi Afaq arasında xətt çəkmək çətindir.

很難在詩人 Afaq 和翻譯家 Afaq 中劃出一條線。

2014，Rafael Qəribov，“Dost Sözü”, in Afaq Şıxlı, Yeddidən biri. Bədii tərcümələr.，Baku: Adiloğlu，頁 18:

(及物) 與拉有關：
撤回 [接 奪格]

Tələbə olanda hamı siqaret çəkirdi deyə, mən də çəkdim.

我還是學生的時候就學會了抽煙，因為身邊的人都在抽。

Kişi gündə bir qutu siqaret çəkirdi, yazıq tez öldü

這個男人每天抽一包煙；他很快就死掉了，真可憐。

Qəlyan/çubuq çəkmək

-Yaxın zamanlarda hekayələr, yaxud roman kitabı buraxmaq planın varmı? Səni daha çox hansı mövzu çəkir?

你在打算寫一本短故事或者小說集嗎？哪個主題是你最感興趣的？

Zəif nəticə göstərənlərə məktəbin qapısı göstərilir - çıx, ardınca qapını çək.

對於那些表現不好的人，他們會指著學校大門——自己出去，然後關門。

與重量有關： 稱重；稱出某一重量的物品

Qardaş, yeddi kilo kartof çək.

老兄，給我稱七公斤馬鈴薯。

1987年February14日，Fazil Sənan，Bazarda，頁 180; 再版為 Ölümə Ərizə，Baku, 2012:

相像（一般與 tərəf (“邊”) 的與格連用）

Sərvərin də uşaq ikən musiqi ilə maraqlandığını görüb "ana tərəfə “çəkmisən” deyə zarafat edərmiş.

他/她看見小時候的 Sərvər 對音樂感興趣的時候，打趣道“你真像你媽媽”


ömür

源自阿拉伯語 عُمْر (ʕumr)。

ömrü (definite accusative)
ömürlər (plural)

،حیدر بابا یولوم سنن کج اولدی
.عمروم کچدی گلممه دیم گج اولدی

Heydar Baba，我的路和你的不同，
我的生命已過去，我遲遲不能來。

Heydər Baba, yolum səndən kəc oldu,
Ömrüm keçdi, gələmmədim, gec oldu.


ötmək

源自原始突厥語 *öt- (“經過，穿過”)。與楚瓦什語 вит (vit)同源。

keçmək

(時間) 流逝，經過，過去

(時間) 流逝，經過，過去

Bu gün Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsində yerləşən Şuşa şəhərinin Ermənistan tərəfindən işğal olunmasından 27 il ötür.

今天，自亞美尼亞佔領阿塞拜疆領土納戈爾諾-卡拉巴赫上的舒沙城以來，已經過了27年。

Mənim yaşım əllini ötüb.

我的年齡已經過了五十了。


övlad

源自阿拉伯語 أَوْلَاد (ʔawlād)。與土耳其語 evlat同源。

övladı (definite accusative)
övladlar (plural)

小孩，孩子 成長於某地或某一文化的人，不論年齡大小。

İki övladım var.

Övladlarımızın sağlamlığı bizim üçün ən vacib şeydir.

對我們來說，孩子的健康幸福是最重要的事情。

Özümü də bu torpağın övladı sayıram! Övlad vətəni dar gündə qoyarmı?

我也認同自己是這片土地養育出來的孩子！難道會有孩子在困難時期辜負自己的祖國嗎？

2009，“İqor Makeyev”, in Wikipedia in Azerbaijani:


öz

源自原始共同突厥語 *ȫz，源自原始突厥語 *ȫŕ，參見özək。與楚瓦什語 вар (var)、楚瓦什語 варӑ (vară)同源。

Hər kəs öz evində nə istəyir, onu da eləyir.

每個人都在自己家裡做自己想做的事。

Bunları mən öz gözümlə görmüşəm, öz qulağımla eşitmişəm və öz əlimlə yazmışam.

這些是我用自己的眼睛所看見，我自己的耳朵所聽見，我自己的手所寫下的。

1931，Jafar Jabbarly，1905-ci ildə，頁 146; 再版為 Cafar Cabbarlı. Əsərləri.，Baku: Şərq-Qərb, 2005:


ülgüc

派生自原始突厥語 *yül- (“刮，剃”)，參見喀喇汗語 یُولٖیماکْ (yülīmēk)、土耳其語 yülümek。與方言土耳其語 yülgü、喀喇汗語 یُولٖیکوُ (yülīgü)（麻赫穆德·喀什噶里稱烏古斯人不用該詞，而用کِرایْ (kerey)）同源。

ülgücü (definite accusative)
ülgüclər (plural)

Məhbus ona işgəncə verən həbsxana əməkdaşının adını ülgüclə sinəsinə yazıb ki, ölsə onun kim olduğunu bilsinlər.

犯人把那個折磨他的獄警的名字用刮鬍刀刻在胸上，讓別人知道，他要他死。


üzv

源自阿拉伯語 عُضْو (ʕuḍw)。

üzvü (definite accusative)
üzvlər (plural)

üzv olmaq

hansısa təşkilata üzv olmaq

192 dövlət Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür.

有192個國家是聯合國的成員國。

- Keçən il Rumıniya vətəşdaşlığı alaraq, buranın ən böyük siyasi partiyalarından olan, prezident Klaus Yohannisin də üzv olduğu Milli Liberal Partiyasına üzv oldum

- 去年，我獲得了羅馬尼亞公民身份，並加入了該國最大政黨之一，國家自由黨，總統克勞斯·約翰尼斯也是該黨的成員。


üçün

與古突厥語 𐰇𐰲𐰇𐰤 (üčün² /üçün/)同源，源自原始突厥語 *üčün。

Onu sevmək, qəlbən duymaq üçün mütləq azərbaycanlı olmaq gərəkmir.

你不必成為阿塞拜疆人才能去愛它、用全身心感受它。


şüar

源自阿拉伯語 شِعَار (šiʕār)。

şüarı (definite accusative)
şüarlar (plural)

格言，標語，口號，座右銘

"Ölmək var, dönmək yoxdur". Bu həqiqi vətənpərəstlərin təqlid etdikləri ən müqəddəs bir şüardır.

“寧死不回頭”。這是真正愛國者所追隨的最神聖的座右銘。

1953年May28日，Mammad Amin Rasulzadeh，“Amerikanın Səsi” Radiosundan Azərbaycana Müraciəti [通過美國之音廣播對阿塞拜疆人的講話]，安卡拉; 再版為 Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ensiklopediyasi，巴庫, 2013，頁s 7-10:


əgər

源自波斯語 اگر (agar)。

Əgər istəyirsənsə ki, pulun çox ola, gərək çox işləyəsən

如果你想要有很多錢，你就得很努力工作

“Yalan söz bir qısa örtüyə bənzər. Əgər insanın bir səmtini örtərsə, yenə bir səmtini açıq qoyar.”

假話就像一張太過短的毯子。如果它能蓋住人的一邊，那麼另一邊就會露出來。


əritmək

duzu suda əritmək

Maya ilıq su və qənd ilə qarışdırılaraq əridilir.

花費，浪費
揮霍 (錢)

Zamirə Hacıyeva 21 milyonu ticarət mərkəzində necə əritdi?

扎米拉·哈吉耶娃是怎樣在一間購物中心揮霍掉2100萬的？


sosial məsafələşmə

sosial məsafələşməni (definite accusative)
sosial məsafələşmələr (plural)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-sosial məsafələşmə.wav

Məsuliyyətli olun! Sosial məsafələşməyə riayət edin!

要負責任！注意社交距離！

Məktəblər sosial məsafələşməni təmin etməlidirlər (təhlükəli yoluxucu xəstəliyin yayılmasını yavaşlatmaq, o cümlədən insanların çoxsaylı qruplarda toplaşmasını məhdudlaşdırmaq üçün görülən müəyyən tədbirləri nəzərdə tutan termin).

學校必須確保保持社交距離（該術語用於描述為減緩危險傳染病的傳播而採取的某些措施，包括限制人群集中在大群體中）。

2020，(請指定書籍名或刊物名)，頁 4:


heç kəs

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-heç kəs.wav

And olsun allaha, mən Mir Bağır ağaya getməyəcəyəm. Mən heç kəsə getməyəcəyəm.

我向天發誓，我不會嫁給 Mir Bağır 阿迦。我誰都不嫁。

1909，Cəlil Məmmədquluzadə，Ölülər [死去之人]; 再版為 Cəlil Məmmədquluzadə Əsərləri. Dörd Cilddə. I Cild，Baku: Öndər Nəşriyyat, 2004，頁 398:

Evdə heç kəs yox idi.


abır

源自波斯語 آبروی (âberuy，“榮譽，名聲”)。與巴什基爾語 абруй (abruy)、鄂圖曼土耳其語 آبروی (âbıruy)、哈薩克語 абырой (abyroi)等同源。

abırı (definite accusative)
abırlar (plural)

İctimaiyyətin qarşısına belə abırda çixmaq ədəbiyyatımıza təhqir deyilmi?

以這樣的外表出現在公眾面前，這對我們的文學難道不是一種侮辱嗎？


saniyə

借自阿拉伯語 ثَانِيَة (ṯāniya)。

saniyəni (definite accusative)
saniyələr (plural)

Aslan uşaqların başını dizi üstündə qоyub оvundurmağa çalışırdı; “Ağlamayın, Fərhad, Züleyxa... Sabah sizin üçün çоxlu-çоxlu şey alacağam”. Uşaqlar bir-iki saniyə sakit оlur, sоnra yenə ağlayırdılar.

阿斯蘭讓孩子們把頭放在他的膝蓋上，試著安慰他們：「別哭了，法哈德、祖萊卡……明天我給你們買好多好多東西。」孩子們安靜了幾秒鐘，又開始哭起來。

1916，Cəfər Cabbarlı，Aslan və Fərhad.; 再版為 Cəfər Cabbarlı Əsərləri Dörd Cilddə. I Cild，Baku: Şərq-Qərb, 2005, Nəsrəddin Şah，頁 201:


tələffüz etmək

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-tələffüz etmək.wav


tarixi

借自阿拉伯語 تَارِيخِيّ (tārīḵiyy)。By surface analysis, tarix + -i。

daha tarixi (comparative)
ən tarixi (superlative)

İstiqlal uğrunda yapılan tarixi savaşların ən qanlısı 19-cu əsrin başlarında Rusiya Çarlığına qarşı yapılmışdır.

在历史上追求独立的斗争中，最血腥的一场是在19世纪初针对俄罗斯沙皇统治的斗争。这场长达30年的斗争，充满了英雄气概。


məsələn

借自阿拉伯語 مَثَلًا (maṯalan，“比如”)，源自مَثَل (maṯal，“例子”)的副詞性賓格。By surface analysis, məsəl + -ən。

İçki sadəcə ürəkləri yox, başqa orqanları da, məsələn bağırsaqları rahatladır, genişləndirir.

喝酒不仅可以舒缓心脏，还可以扩张其他器官，例如小肠


nəticəsində

源自 nəticə 的第三人稱單數所有方位格。
同源詞包括哈薩克語 нәтижесінде (nätijesınde)、韃靼語 нәтиҗәсендә (näticäsendä)、土耳其語 neticesinde、土庫曼語 netijesinde、維吾爾語 نەتىجىسىدە (netijiside)、烏茲別克語 natijasida。

Mayın 31-də Bağdadda törədilmiş silsilə terror aktları nəticəsində ilkin məlumata görə, səkkiz adam həlak olmuş, 37 adam yaralanmışdır.

据初步消息，5月31日巴格达发生系列恐怖袭击事件，已造成8人死亡、37人受伤。


türki

Məgər özün cavab verə bilmirsən? Matvey, sən türki dilini bilirsənmi?

你自己不能回答嗎？ 馬特維，你不會亞塞拜然語嗎？

1851，Mirza Fatali Akhundov，Hekayəti-Xırsi-Quldurbasan; 再版為 Mirzə Fətəli Axundzadə Əsərləri. Üç cilddə，卷 I, Baku: Şərq-Qərb, 2005，頁 90:

حییف بوردا هچکیم تورکی بیلمیر

真丟臉，這裡沒人懂亞塞拜然語。


politkorrektlik

源自俄語 политкорре́ктный (politkorréktnyj) + -lik，部分仿譯自俄語 политкорре́ктность (politkorréktnostʹ)，源自俄語 полити́ческая корре́ктность (politíčeskaja korréktnostʹ)，最终源自英語 political correctness。

politkorrektliyi (definite accusative)
politkorrektliklər (plural)

Politkorrektlik – Amerikanın dünyaya bəxş etdiyi ən pis şeydi. Məhz politkorrektlik dürüst diskussiyanı öldürdü, ona görə də indi insanların çoxu nədəsə ittiham edilməkdən qorxduqlarına görə susmağa üstünlük verirlər.

政治正確是美國為世界帶來的最糟糕的東西。正是政治正確扼殺了誠實的討論，因此大多數人現在寧願保持沉默，因為他們害怕被指控。


siyasi doğruluq

源自英語 political correctness。對照Turkish siyasi doğruculuk。

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-siyasi doğruluq.wav

Kaqan deyir ki, “rusdilli seçicilər Donald Trampı çox sevir, çünki o, siyasətdən kənar adamdır. O, isteblişmenti təmsil etmir. O, darıxdırıcı deyil. O, siyasi doğruluq qaydalarına əməl etmir. O, sadəcə ağlına gələni deyir.”

卡根說，「俄語選民」之所以喜歡川普，是因為他是個遠離政治的人。他不代表建制派。他並不無聊。他不遵循政治正確的規則。他只是說出自己想說的話。

2016年August20日，“Bruklinin rusdilli əhalisi Donald Trampı dəstəkləyir [The Russian-speaking population of Brooklyn supports Donald Trump.]”, in Voice of America:

Əlbəttə ki, kişilərdən nifrət edən və siyasi doğruluq anlayışını absurd səviyyəyə qaldıran qadınlar var, lakin bu nifrət institusonal olaraq dəstəklənmir.

當然，也有一些女性確實憎恨男性，並將政治正確的觀念推向了荒謬的程度；然而，這種仇恨並沒有得到制度的支持。

2018年March3日，“Azərbaycanda feminizm varmı? [Does feminism exist in Azerbaijan?]”, in Baku Afisha，存檔自the original on 2019-07-03:


nehrə

詞源樹
波斯語 نهرهbor.
阿塞拜疆語 nehrə
借自波斯語 نهره (nahra)，可能源自阿拉伯語 نَهْر (nahr，“河”)。nəhr（此詞現已過時）和 Nehrəm 的同源對似詞。

nehrəni (definite accusative)
nehrələr (plural)

Çöldə hər övrəti-qarabaği / Nehrədə çalxayır gözəl yaği.

卡拉巴赫田野裡的每位婦女/都在攪拌器中攪拌優質奶油。

2005，Seyid Azim Shirvani，Seçilmiş əsərləri [Selected Works]，卷 2, Avrasiya Press，頁 57:

B a h a r (ağlayır). Allah, bu zülmü məgər qəbul еləyəcəksən? Axşamadək cəhrə əyir, inək sağ, qatıq çal, nehrə çalxa, adını da tənbəl qоysunlar!

B a h a r（哭泣）。天哪，我怎麼能忍受這樣的壓迫呢？做紗線、擠牛奶、混合優格、攪拌攪拌機直到晚上，卻被人說是懶人！

2005，Abdurrahim bey Hagverdiyev，Seçilmiş əsərləri [Selected Works]，卷 1, Lider Nəşriyyat，頁 200: