an

繼承自古愛爾蘭語 in，來自原始凱爾特語 *sindos.

用於名詞後，表示某個特定的事物

an t-uisce

an bhean

an pháiste

ag an gcailín/chailín


an

繼承自古愛爾蘭語 in。

用於構成直接或間接的疑問句

An bhfuil tú ag éisteacht?

Níl a fhios agam an bhfuil sé anseo.


an

繼承自古愛爾蘭語 in。

用于引入现在时和将来时的直接或间接的共时态疑问句

An maith leat bainne?

Níl a fhios agam an é Conchúr a chonaic mé.

我不知道我看到的是不是康納。


roc

繼承自古愛爾蘭語 roc (“皺褶”)。

roic (genitive singular)
roic (nominative plural)

Bhí roic sa léine.


dá

用於反事實的條件，與條件式或過去虛擬式連用。

Dá gcuirfeann sé fearthainne anois, d’osclófainn mo scáth fearthainne.

如果現在下雨，我就會打傘。

Dá dtéiteá ar an aonach, b’fhéidir leat gamhain a dhíol.

如果你去了市場，你就可以賣掉牛犢。


dá

與抽象名詞（輔音弱化）連用，表示程度，等同於英語的however

dá fhad an bhóthar

與抽象名詞（輔音弱化）+ is ea is 或 is 連用，表示“越……越……”

dá luaithe (is ea) is fearr


Alpa

Chuaigh mé ag sciáil in Alpa na hEilvéise.

我去了瑞士阿爾卑斯山滑雪。


súil

來自古愛爾蘭語 súil，來自原始愛爾蘭語 *sūli，原始凱爾特語 *sūle (“太陽”)的另形，*sūlos的雙數形，*sāwol的屬格形（對照威爾士語 haul、布列塔尼語 heol），來自原始印歐語 *sóh₂wl̥。在愛爾蘭語意思轉變應當是因為神話中太陽叫做“天空之眼”。

súile (genitive singular)
súile (nominative plural)

coinne

(和le加上某人或期待的事物或希望)

(和le加上某人或期待的事物或希望) 希望

Tá súil agam go...

(和le加上某人或期待的事物或希望) 期待

Tá súil abhaile leat.


abhainn

源自古愛爾蘭語 aub ← 原始凱爾特語 *abū（對比威爾士語 afon） ← 原始印歐語 *h₂ep- (“水”)。abhainn原是abha的與格單數，但現在也作主格/賓格。

abhann (genitive)
aibhne (genitive)
aibhneacha (plural)
aibhne (plural)

Níl aon abhainn san oileán.

Dá dtéiteá go Gaillimh inné, d’fhéadfá a dhul isteach an abhainn go réidh, mar nach raibh aon tsruth mór.

如果你昨天去了戈爾韋，你可以很輕鬆地過河，因為那時水流不強。

Bhí an abhainn reoite.

bruach na haibhne

Bhí na haibhneacha uilig reoite.

Dhá mbeadh an t-airgead againn, ghabhfadh muid do haibhneacha Chill Airne.

要是我們有錢，就去基拉尼的河那兒。


agus

源自古愛爾蘭語 ocus (“和，及”)（原義為“接近”），源自原始凱爾特語 *onkus-tus ← *onkus (“接近”)。

arán agus im

Thug sé cloch mhór agus chaith sé leis an bhfuinneog í.

hug šē klox wōr, agəs xȧ šē leš ə wińōg ī.

Bhreathnaigh sí ar an teilifís agus é ina chodladh.

他睡覺的時候她（卻）在看電視。

chomh geal agus sneachta

a oiread agus ba mhian leis

fad agus atá tú ann

ionann agus


aon

源自古愛爾蘭語 óen ← 原始凱爾特語 *oinos（對比威爾士語 un），源自原始印歐語 *óynos（對比拉丁語 ūnus, 古英語 ān）。

aon bhád


brú

源自古愛爾蘭語 brú, bruig ← 原始凱爾特語 *mrogis。

Ar bhrú éaga.


capall

源自古愛爾蘭語 capall，與威爾士語 ceffyl、拉丁語 caballus有關。

capaill (genitive singular)
capaill (nominative plural)

Is minic a rinne bromach gioblach capall cumasach.


cath

源自古愛爾蘭語 cath ← 原始愛爾蘭語 ᚉᚐᚈᚈᚒ (cattu) ← 原始凱爾特語 *katus ← 原始印歐語 *kéh₃tus (“打鬥”)。

catha (genitive singular)
cathanna (nominative plural)
catha (nominative plural)

Ní hé lá an chatha lá an chnuasaithe.

A stitch in time saves nine. ("The day of battle is not the day for gathering food".)


ceann

源自中古愛爾蘭語 cenn ← 古愛爾蘭語 cenn (對比曼島語 kione) ← 原始凱爾特語 *kʷennom；對比威爾士語 pen, 布列塔尼語 penn。

cinn (genitive singular)
cinn (nominative plural)

一個 (由形容詞或指示代詞修飾，可用於指物和動物。)

Tá ceann dearg agam.

Feicim trí cinn ghlasa.

我看見三個綠色的（……）

Is mian liom an ceann sin.

形式名詞，可用於指物和動物。

Tá ceann amháin agam.

Feicim trí cinn.


croí

源自古愛爾蘭語 cride ← 原始凱爾特語 *kridyom ← 原始印歐語 *ḱḗr。

croí (genitive singular)
croíthe (nominative plural)

Maireann croí éadrom a bhfad.


cuir

源自中古愛爾蘭語 cuirid ← 古愛爾蘭語 ·cuirethar，源自fo·ceird。

eann (present)
fidh
cur (supine)
curtha (past participle)

表示降水；主語是sé，賓語是降水形式，如果是雨則可以省略。

An bhfuil sé ag cur?

Inniu féin a chuirfeadh sé sneachta!


cáis

源自古愛爾蘭語 cáise ← 拉丁語 cāseus。

cáise (genitive singular)
cáiseanna (nominative plural)

Is maith liom cáis Fhrancach.


ded

(芒斯特) de do (“從你”)的縮約形。

Bain an choirt ded mhuineál.


duine

源自古愛爾蘭語 duine ← 原始凱爾特語 *gdonyos (“人”) ← 原始印歐語 *dʰǵʰm̥mō (“人”)，派生自*dʰéǵʰōm (“地”)。

duine (genitive singular)
daoine (nominative plural)

Tá ceithre pháiste aige; tá duine acu tinn.

他有四個小孩，其中一個有病。


eagla

源自古愛爾蘭語 ecla。

Tá eagla orm roimh damháin alla.

Tháinig eagla air.

Bhuail eagla í.


eochair

源自中古愛爾蘭語 eochair ← 原始凱爾特語 *eks-koris，可能源自原始印歐語 *(s)ker- (“彎曲”) (參見拉丁語 curvus)。對比蘇格蘭蓋爾語 iuchair。

eochrach (genitive singular)
eochracha (nominative plural)

An bhfuil eochair an tí agat?


fiú

源自古愛爾蘭語 fíu。

Ní fiú pingin é.

is fiú liom

(+ 名詞屬格) 甚至，連

Níl fiú an léine aige.

gan fiú na mbróg


fiú

源自古愛爾蘭語 fíu。

Níl sé leathlán fiú.


gabhar

源自古愛爾蘭語 gabor (“山羊，馬”) ← 原始凱爾特語 *gabros (“公山羊”) ← 原始印歐語 *kápros (“雄性有蹄動物”)。與拉丁語 caper (“山羊”)，古希臘語 κάπρος (kápros，“公野豬”)同源。

gabhair (genitive singular)
gabhair (nominative plural)

Cuir (culaith) s(h)íoda, ar ghabhar agus is gabhar i gcónaí é.

把絲綢衣服放在山羊身上，它還是山羊。

Mura mbeadh agat ach gabhar bí i lár an aonaigh leis.

If all you have is a goat, be in the middle of the fair with it.

Is doiligh olann a bhaint de ghabhar.

從山羊身上擠出油很困難。


gos

go (“直到”)除了幾個短語如gos an lá inniu之外極少用於定冠詞前，因此多用go dtí代替。

go (“直到”)的另一種寫法 (用於定冠詞前)

gos an lá inniu


gur

引出動詞為過去式的從句，相當於英語的that

Dúirt sé gur chuala sé na héin.


gur

Deir sé gur maith leis tae.

Dúirt sé gur mhaith leis tae.


bás

源自中古愛爾蘭語 bás ← 古愛爾蘭語 bás ← 原始凱爾特語 *bāstom, bāssom，源自原始印歐語 *gʷeh₂- (“走”)或*(s)gʷes- (“消滅”)。

Nuair a thiocfas an bás ní imeoidh sé folamh.

When death comes he won’t leave empty-handed.

Níl neart ar an mbás (ach pósadh arís).

There is no cure for death (but to marry again).


led

(芒斯特) le do (“用你的”)的縮約形。

Brúigh led mhéar é.


blas

源自中古愛爾蘭語 blas ← 古愛爾蘭語 mlas ← 原始凱爾特語 *mlastos，源自原始印歐語 *mel-s- (對比俄語 молса́ть (molsátʹ，“吮吸”))。

blais (genitive singular)
blasanna (nominative plural)

Ní bhfuair mé blas.


leis

le (“和”)用於定冠詞前的形式。

leis an mbuachaill

leis na cailíní


sliabh

源自古愛爾蘭語 slíab，源自原始凱爾特語 *slēbos。

sléibhe (genitive singular)
sléibhte (nominative plural)

Dar sliabh!

M'anam don sliabh!


tráthnóna

源自tráth (“時間，時期”) + nóna (“中午的”)。

/t̪ˠɾˠɑːˈhoːn̪ˠə/

/t̪ˠɾˠɑːˈn̪ˠuːn̪ˠə/

/t̪ˠɾˠæˈnˠoːnˠə/

Beidh mé ansin tráthnóna.


ós

ó (“因為”) + is (“是”)的縮約形。

Ós breá an lá inniu, táimid ag dul go dtí an trá.

因為今天天氣好，我們要去海灘玩。

ós eisean a rinne é


puisín

來自puis! puis! (“貓咪！貓咪！”) (源自英語 puss) + -ín (指小後綴)。

puisín (genitive singular)
puisíní (nominative plural)

siúl an chait ag an bpuisín


ár

繼承自古愛爾蘭語 ar，繼承自原始凱爾特語 *anserom，繼承自原始印歐語 *n̥serōm，源自 *nos (“我們”)；對比德語 unser。

ár dteach

Ár nAthair


domhan

繼承自古愛爾蘭語 domun (“世界”)。

domhain (genitive singular)
domhain (nominative plural)

/ˈd̪ˠɑ̃ũn̪ˠ/

/ˈd̪ˠãʊ̃wənˠ/

an domhan thoir

an domhan thiar

an domhan acu

mo dhomhan dúchais


saol

繼承自古愛爾蘭語 saegul (“壽命；世界”)，源自拉丁語 saeculum。

saoil (genitive singular)
saolta (nominative plural)

an saol mór


cén

cé + an 的縮約。

Cén lá den tseachtain é?

Cén bhean í sin?


ólta

Bhí mé an-ólta aréir.