бар

源自原始突厥語 *bār (“有，存在”)。
與維吾爾語 بار (bar, “有，存在”)、土耳其語 var (“有，存在”)同源。

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Ауылда биш сутый ере бар.

他/她在村子裡有5公畝的地。

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

巧合的是在哈薩克斯坦，也有一個同名的村莊。

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

俄羅斯的農業還有未來嗎？

Räsäyðä awïl xužalïğïnïñ kiläsäge barmï?

"Ни сәсһәң - шуны урырһың", тигән тапҡыр әйтем бар.

有一句高明的格言說道，“種瓜得瓜，種豆得豆”。

"Ni säshäñ - šunï urïrhïñ", tigän tapqïr äytem bar.

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

誰知道呢，可能還有別的原因。

Kem belä, bälki, bašqa säbäbe lä barðïr.


бар

(引出定語性形容詞短語) 有著……的

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

一个有自己的文学传统的民族。


ас

繼承自原始突厥語 *ạ̄č (“飢餓”)。和古突厥語 𐰀𐰲 (āč)、哈薩克語 аш (aş)、吉爾吉斯語 ач (aç)、烏茲別克語 och、土耳其語 aç (“飢餓的”)、雅庫特語 аас (aas, “飢餓的”)等同源。

Астың хәлен туҡ белмәй.


буй

繼承自原始突厥語 *bod (“身高，長度”)。

Буй дәфтәр.


мул

與哈薩克語 мол (mol, “大量，豐富”)、烏茲別克語 moʻl (“大量，豐富”)、維吾爾語 مول (mol, “大量，豐富；許多”)、土耳其語 bol (“大量”)等同源。

大量的，豐富的，充裕的，許多的

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.

今年豐收的穀物成了個問題——價格開始大跌。

Mul igen uñïšï bïyïl problemağa äwerelde – xaqtar kinät töšä bašlanï.


риза

源自波斯語 رضا (rezâ, “滿足，滿意”)，來自阿拉伯語 رِضًا (riḍan, “高興，贊成，批准”)。


ят

源自原始突厥語 *yāt (“外來的，陌生的，不熟悉的”)。
與
古突厥語 [需要文字] (jat, “外來的”),
哈薩克語 жат (jat),
烏茲別克語 yot (“外來的”)同源。

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.

但是開私人旅館對於我們來說，是很少見的現象。

Ä bïna šäxsi qunaqxana asïw — unïhï inde beððeñ ösön bötönläy yat küreneš.


гүзәл

通過伏爾加突厥語，源自鄂圖曼土耳其語 گوزل (güzel, “美麗的”)。
與
吉爾吉斯語 көсөл (kösöl), көзөл (közöl, “勇敢的”),
烏茲別克語 goʻzal, 土耳其語 güzel, 阿塞拜疆語 gözəl, 土庫曼語 gözel (“美麗的”)同源。


ал

源自原始突厥語 *āl。
與古回鶻語 [需要文字] (al, “鮮紅的”); 土耳其語 al (“暗紅的”)同源。


йылы

源自原始突厥語 *yïlïg (“暖”)。
與
哈薩克語 жылы (jyly),
吉爾吉斯語 жылуу (cıluu),
南阿爾泰語 јылу (ǰïlu),
烏茲別克語 iliq,
土庫曼語 ýyly,
土耳其語 ılık (“暖”)等同源。

Йылы көйөнсә көнөнә өс-биш тапҡыр эсегеҙ.

趁熱喝，每天服三到五次。

Yïlï köyönsä könönä ös-biš tapqïr esegeð.

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

到了秋天，你會坐在暖烘烘的毯子上，喝著熱咖啡。

Köð köndären yïlï yurğanğa uranïp, eθe qähüä ğïna esep ultïrïrhïñ.


рәсми

源自波斯語 رسمی (rasmi)。


түгел

源自原始突厥語 *degül (“不是”)。
與
古突厥語 [需要文字] (tügül, “不是，不只是”)（闕特勤碑）;
喀喇汗語 [需要文字] (tegül, “不是”);
哈薩克語 түгiл (tügil),
吉爾吉斯語 түгүл (tügül),
庫梅克語 тюгюл (tügül),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 тюл (tül),
土耳其語 değil (“不是”)同源。

Ҡәнәғәт түгелһең икән — үҙ һүҙеңде әйт, тәңҡитлә, фекер алыш.

如果您不滿意 — 可以留下您的評論，意見和看法。

Qänäğät tügelheñ ikän — üð hüðeñde äyt, täñqitlä, feker alïš.

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

隨著其出現，人不僅僅是我們看到和認識的物質身體。

Baqtihäñ, keše beð kürep belgän material’ tän genä tügel ikän.

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

我說的話不是歌，而是給予人教化和啟迪。

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普普通通的花，而是藥草。

Bïlar yabay säskä tügel, darïw üländäre.


яҡшы

源自*yaqšï (“好的”)，源自原始突厥語 *jak- (“接近；適合”)。
與古回鶻語 [需要文字] (jaqšï, “好的”), [需要文字] (jaxšï, “好的”);
韃靼語 яхшы (yaxşı),
哈薩克語 жақсы (jaqsy),
吉爾吉斯語 жакшы (cakşı),
哈卡斯語 чахсы (çaxsı),
烏茲別克語 yaxshi,
土庫曼語 ýagşy,
阿塞拜疆語 yaxşı, 土耳其語 yakşı (“好的”)等同源。

Яҡшы ғәҙәт

Аттың яҡшыһы алға сыға, егеттең яҡшыһы данға сыға.

好馬跑前頭，好人得美名。

Attïñ yaqšïhï alğa sïğa, yegetteñ yaqšïhï danğa sïğa.

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

人們認為大蒜提取液是治療老年記憶衰退和耳鳴的良藥。

Harïmhaq tönätmähe sklerozdan häm baš šawlawðan yaqšï sara bulïp hanala.


үҙ

源自原始突厥語 *ȫŕ (“自己；裡面；核心”)。
對比古突厥語 [需要文字] (öz, “自己；本質；核心”),
雅庫特語 үөс (üös, “中間，中心，核心”),
土耳其語 öz (“自己；仁兒”)等。

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.

每個漁民都讚揚自己（捕魚所在）的湖。

Үҙ йортоңдоң хужаһы булыу отошлораҡ.

自己能夠擁有自己所住的房子就更好了。

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

每一片森林都會有自己的夜鶯，每一個村子都會有自己的手風琴演奏家。

Här urmandïñ üð handuğasï, här awïldïñ üð garmunsïhï bar.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙтәҡдире менән тыуа.

Bïl donʺyağa här kem üð yaðmïšï, üðtäqdire menän tïwa.

Шәхси эшҡыуарҙар, әлбиттә, үҙ мәнфәғәттәрен алға һөрә.

私營企業家自然會想促進自身的利益。

Šäxsi ešqïwarðar, älbittä, üð mänfäğättären alğa hörä.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每一位互聯網用戶都可以在維基百科作出自己的貢獻 — 比如撰寫新條目，或編輯已有條目。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


ҡояш

源自原始突厥語 *guńaĺ (“太陽，太陽的熱”)。
與古回鶻語 [需要文字] (qujaš, “太陽的熱”);
韃靼語 кояш (qoyaş, “太陽”),
諾蓋語 кыяс (kıyas),
卡拉卡爾帕克語 quyas,
烏茲別克語 quyosh, 紹爾語 қуяш (quyaš), 卡拉伊姆語 къуяш (quyaš),
北阿爾泰語 куяш (kuyaš),
烏茲別克語 quyosh (“太陽”),
雅庫特語 куйаас (kuyaas, “熱”)同源。

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

因為沙漠的空氣濕度極低，所以無法抵禦太陽輻射。

Süllektäge hawa dïmlïlïğï bik tübän bulğanğa, ul qoyaš radiyatsiyahïnan haqlamay.


дәүләт

源自阿拉伯語 دَوْلَة (dawla)。
與吉爾吉斯語 дөөлөт (döölöt)、烏茲別克語 davlat、土庫曼語 döwlet、土耳其語 devlet等同源。

Дәүләт теле

國家（通用）語言，官方語言


совет

來自俄語 сове́т (sovét, “會議”)。
對照烏茲別克語 sovet、土庫曼語 sowet、土耳其語 sovyet (“蘇維埃的”, 與上述來源不同)。

Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.

在蘇維埃時期，我們以為這種現象只是西方的特徵。

Beð sovet osoronda bïl xäl tik Könbayïš ösön genä xas tip uylay torğaynïq.


көнсығыш

等同於көн (kön, “太陽”) + сыҡ- (sïq-, “出現”) + -ыш (-ïš)。
對比南阿爾泰語 кӱнчыгыш (künčïgïš, “東方”)。

[ˈkʏ̞n.sɯ̞.ˌʁɯ̞ʂ]

Ba-көнсығыш.ogg

Көнсығыш шиғриәте ҡанундары.


башҡорт

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

萨拉瓦特·（尤拉耶夫）是巴什基爾人身份標準（的一部分）。

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

我全身心投入到對巴什基爾語維基百科的貢獻當中。

Bar kösömdö bašqort Vikipediyahïna halam.


түбән

與喀喇汗語 [需要文字] (töpün, “向下”)、哈薩克語 төмен (tömen, “向下；低的”)、吉爾吉斯語 төмөн (tömön)、南阿爾泰語 тӧмӧн (tömön, “向下”)、烏茲別克語 tuban (“低的”)、維吾爾語 төвән (töwen, “低的”)、哈卡斯語 тӧбін (“向下”)等同源。

Түбән хаҡ.

因為沙漠裡的空氣濕度很低，所以當地無法抵禦太陽輻射。


аҡ

源自原始突厥語 *āk (“白色”)。
與古突厥語 𐰀𐰴 (āq)、土耳其語 ak、土庫曼語 ak (“白色的”)同源。

Аҡ йорт.

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.


арзан

源自波斯語 ارزان (arzân, “便宜的”)。

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

[20世紀]90年代，西方來的廉價商品席捲當地市場，使當地產業陷入了困難境地。

90-sï yïldarða Könbayïštan kilep tulğan arzan tawarðar bïl tarmaqtï awïr xälgä quyðï.


ауыл

源自原始突厥語 *āgïl，源自原始突厥語 *āg- (“包圍”)。

Республикалағы һәр өсөнсө эшһеҙ — ауыл кешеһе.

（巴什科爾托斯坦）共和國內，每三名失業者中，就有一人住在農村。

Respublikalağï här ösönsö ešheð — awïl kešehe.


ауыр

源自欽察語支 *awïr（“重的；困難的”） ，源自原始突厥語 *iagɨr (“重的”)。
與古回鶻語 ağïr (“重的；困難的”)、韃靼語 авыр (awır)、哈薩克語 ауыр (auyr)、吉爾吉斯語 оор (oor)、南阿爾泰語 уур (uur)、烏茲別克語 ogʻir、土耳其語 ağır、雅庫特語 ыар (ıar, “重的；困難的”)同源。

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

如今實在是難以想象，書桌上沒有電腦會是個什麼樣子。

Bögöngö köndä yaðïw öθtälen kömp’yuterhïð küð aldïna kilterew awïr.

[20世紀]90年代，西方來的廉價商品席捲當地市場，使當地產業陷入了困難境地。


ағас

源自通用欽察語 *ağač（“樹，木頭”），源自原始突厥語 *ïgač (“樹，木頭”)。
與韃靼語 агач (ağaç)、哈薩克語 ағаш (ağaş)、卡拉卡爾帕克語 ағаш、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 агъач (ağaç)、庫梅克語 агъач (ağaç)、南阿爾泰語 агаш (agaš)、吉爾吉斯語 жыгач (cıgaç)、哈卡斯語 ағас (ağas)、古突厥語 𐰃𐰍𐰲 (iǧč /ïɣač/)、克里米亞韃靼語、土耳其語 ağaç、阿塞拜疆語 ağac、土庫曼語 agaç等同源。

Ағас ҡашыҡ.


бейек

源自原始突厥語 *bedük (“大的；高的”)。бөйөк (böyök)的同源對似詞。
與古突厥語 [需要文字] (bedük, “大的”)、古回鶻語 pʾdwk (bedük, “大的”)、韃靼語 биек (biyek, “高的”)、哈薩克語 биік (biık, “高的”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 мийик (miyik, “高的”)、吉爾吉斯語 бийик (biyik, “高的”)、南阿爾泰語 бийик (biyik, “高的”)、哈卡斯語 пӧзік (“高的”)、紹爾語 мӧзӱк (“高的”)、圖瓦語 бедик (bädïk, “高的”)、烏茲別克語 buyuk (“大的；高的”)、土耳其語 büyük (“大的”)等同源。


буш

源自原始突厥語 *boĺ (“空的；空閒的”)。
與古突厥語 [需要文字] (boš, “空的；空閒的”)、古回鶻語 [需要文字] (boš, “空的；空閒的”)、土耳其語 boş (“空的”)同源。

Бүлмә буп-буш ине, тик иҙәнгә намаҙлыҡ түшәлгән.

房間裡空無一物，只有地上放著一個祈禱墊。

Bülmä bup-buš ine, tik iðängä namaðlïq tüšälgän.

Һәр шаҡмаҡҡа бер генә хәреф яҙыла; буш шаҡмаҡтар ҡалмаҫҡа тейеш.

每個盒子裡只能放一封信；不能留下空盒子。

Här šaqmaqqa ber genä xäref yaðïla; buš šaqmaqtar qalmaθqa teyeš.

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

我們不會作出空洞的承諾。

Буш дәфтәр.


дарыу

源自波斯語 دارو (dâru, “藥物，治療”)。
дары (darï, “火藥”)的同源對似詞。

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普通的花，而是藥草。


бөйөк

可能經由伏爾加突厥語，源自鄂圖曼土耳其語 بیوك (büyük, “大的”)，源自原始突厥語 *bedük (“大的”)（對比古回鶻語 [需要文字] (bedük, “大的”)、[需要文字] (beδük, “高的”)），源自原始突厥語 *bedü- (“變大，長大”)。
本土的欽察語支發展則是呈 biyik（參見бейек (beyek, “高的”)）。

Бөйөк Ҡытай диуары.

Бөйөк Ватан һуғышы.


тәрән

源自原始突厥語 *teriŋ (“深”)。

тәрән күл

тәрән яра


һай

繼承自原始突厥語 *say (“浅的；岩石垫层”).
同源詞包括韃靼語 сай (say, “浅的”)、南阿爾泰語 сай (say, “浅的，淺灘”)、克里米亞韃靼語 say (“浅处”)、庫梅克語 сай (say, “浅的”)、哈卡斯語 сай (say, “浅处，浅滩”)。

Үрге кисеү һайыраҡ.


юҡ

繼承自原始突厥語 *yōk (“沒有，無”)。

Яҙмыштан уҙмыш юҡ.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


йәһүд

借自阿拉伯語 يَهُود (yahūd, “猶太人”)。


урыҫ

Урыҫ Википедияһы


тоҡор

與哈薩克語 тықыр (tyqyr, “短的”, 形容羊毛、頭髮、草)、吉爾吉斯語 тыкыс (tıkıs, “短而密的”, 形容羊毛、草)同源。
進一步的詞源未知。


тәбиғи

源自阿拉伯語 طَبِيعِيّ (ṭabīʕiyy, “自然的”)。

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

在自然环境中，纸张十年就会腐烂。


ҡыҫҡа

繼承自原始突厥語 *kïsga (“短的”)，源自 *kïs- (“擠，壓”)。
與古回鶻語 [需要文字] (qïsγa)、[需要文字] (qïsqa, “短的”)、烏茲別克語 qisqa (“短的”)、克里米亞韃靼語 qısqa (“短的”)、土庫曼語 gysga (“短的”)、土耳其語 kısa (“短的”)、哈卡斯語 хысха (xısxa, “短的”)等同源。

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.


оҙон

源自共同突厥語 *uzun (“長的”)，繼承自原始突厥語 *uŕï-n (“長的”)。
對照古回鶻語 [需要文字] (uzun, “長的”)；哈薩克語 ұзын (ūzyn, “長的”)、吉爾吉斯語 узун (uzun, “長的”)、庫梅克語 узун (uzun, “長的”)、烏茲別克語 uzun (“長的”)、土耳其語 uzun (“長的”)、雅庫特語 уһун (uhun, “長的”)、楚瓦什語 вӑрӑм (vărăm, “長的”)。

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

在长途旅行中，有一只狗可以陪伴你（比没有人陪伴好）。

Оҙон буйлы егет.


ҡулъяҙма

等同於ҡул (qul, “手”) + яҙ- (yað-, “寫”) + ма (ma, 組成與動作的過程或結果有關的名詞後綴)。
對照哈薩克語 қолжазба (qoljazba, “手稿”)、烏茲別克語 qoʻl yozma (“手稿”)、維吾爾語 قوليازما (qolyazma, “手稿”)。


яҙма

等同於яҙ- (yað-, “寫”) + -ма (-ma, 組成與動作過程或結果有關的抽象名詞的後綴)。

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

这位学者借鉴中世纪的书面资料，探索了当地的苏菲派传统。

Urta bïwat yaðma sïğanaqtarïna tayanïp, ğalim urïndağï sufïysïlïq traditsiyahïn öyränä.


боронғо

源自 *burunqu (“以前，旧时”)，繼承自原始突厥語 *burun (“在……之前，早于”)。
與古回鶻語 [需要文字] (burunγï, “以前的，旧时的”)；哈薩克語 бұрынғы (būrynğy)、吉爾吉斯語 мурунку (murunku)、烏茲別克語 burungi、哈卡斯語 пурунғы (purunğı, “旧时，以前，古代”)、圖瓦語 мурнуку (murnuku, “先前的”)等同源。
等同於борон (boron, “在……之前，比……更早”) + -ғо (-ğo)。

[bʊ̞.rʊ̞ŋˈɢʊ̞]

Боронғо Мысыр

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

对保存在琥珀中的遠古昆虫的研究。

Gäräbä esendä haqlanïp qalğan boroñğo böžäktärðe öyränew.


мөһим

源自阿拉伯語 مُهِمّ (muhimm, “重要的”)。
與烏茲別克語 muhim、土耳其語 mühim (“重要的”)同源。

Ғаилә - мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

家庭是重要的社会实体，受法律保护。

Ğailä - möhim sotsial’ berämek häm unï qanundar yaqlay.


мөһим

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

找到一把打开孩子灵魂的钥匙很重要。

Матбуғатта сығыш яһар өсөн теманы һайлап ала белеү йәш журналист өсөн бигерәк тә мөһим.

对于新手记者来说，能够选择在媒体上出现的主题尤为重要。

Matbuğatta sïğïš yahar ösön temanï haylap ala belew yäš žurnalist ösön bigeräk tä möhim.


етди

借自阿拉伯語 جِدِّيّ (jiddiyy)。
與土耳其語 ciddi 同源。


наҙан

源自波斯語 نادان (nâdân)。

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман.

伙计们，当心无知的朋友——一个月后，无知的朋友就会变成敌人。

Yegettär, haqlanïğïð naðan duθtan ― naðan duθ ber ayðañ huñ bulïr došman.