и

巴什基爾語字母表第12個，並以西里爾字母書寫。


он

繼承自原始突厥語 *ūn (“麵粉”)。
與哈薩克語 ұн (ūn, “麵粉”)、吉爾吉斯語 ун (un, “麵粉”)、烏茲別克語 un (“麵粉”)、哈卡斯語 ун (un, “麵粉”)、土耳其語 un (“麵粉”)等同源。

Арыш оно

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

我在市集上買了兩袋麵粉。

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

將五顆雞蛋打入碗中，加入麵粉攪拌。

Tabaqqa biš yomortqa hïtïğïð, ondo qušïp bolğağïð.


тут

來自原始突厥語 *tōt (“鏽”)。
與哈薩克語 тот (tot)、南阿爾泰語 тат (tat)、吉爾吉斯語 дат (dat)、克里米亞韃靼語 tot (“鏽”)等同源。

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай. (Matthew 6:19)

在天空中收集寶藏：在那裡，飛蛾不會相交，鐵鏽不會腐蝕，盜賊也不會進入偷竊。

Heð xazinanï küktä yïyïğïð: unda köyä lä qïrqmay, tut ta baθmay, qaraqtar ða inep urlamay.


тут

來自波斯語 توت (tut)。


гелий

源自俄語 ге́лий (gélij)，來自古希臘語 ἥλιος (hḗlios, “太陽”)，因其存在最早是通過與陽光有關的實驗證實。


журнал

借自俄語 журна́л (žurnál)，來自法語 journal，來自拉丁語 diurnālis，來自diēs (“天”)。

Әсәйем журналдарға ҡышҡыға ғына яҙыла.

我母親只在冬天訂閱雜誌。

Уны ҡышын класташ малайҙар менән журналдың һәр һаны теткеләнгәнсе уҡый инек.

冬天，我們和男同學一起看，直到我們把每期雜誌撕成碎片。

Unï qïšïn klastaš malayðar menän žurnaldïñ här hanï tetkelängänse uqïy inek.

Йәнле Журнал.


май

來自原始突厥語 *bań (“脂肪”)。
與韃靼語 май (may)、哈薩克語 май (mai)、吉爾吉斯語 май (may)、維吾爾語 ماي (may, “油、奶油、油脂”)同源。

май шәм

may šäm, “蠟燭”

Симешкә майы

Балыҡ майы


Европа

來自俄語 Евро́па (Jevrópa)，來自古希臘語 Εὐρώπη (Eurṓpē)。

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға. (Mustai Karim)

我饒有興致地看著一隻小螞蟻：拿著行李，正從亞洲穿越到歐洲。

Mäðäk itep qarap torðom keskäy genä qïrmïθqağa: yök kutärep sïğïp bara Aziyanan Yevropağa.


карта

來自俄語 ка́рта (kárta, “卡片”)，來自波蘭語 karta，來自拉丁語 carta，來自古希臘語 χάρτης (khártēs, “莎草紙，紙”)。
кәрт (kärt)的同源對似詞。

Картағыҙ юғалһа, банкка шылтыратығыҙ һәм уны блокка ҡуйыуҙарын һорағыҙ.

如果您的銀行卡丟失，請致電銀行要求凍結。

Kartağïð yuğalha, bankka šïltïratïğïð häm unï blokka quyïwðarïn horağïð.


Франция

法國（國家名，位於西歐）


Япония

來自俄語 Япо́ния (Japónija, “日本”)。

日本（國家，群島名，位於東亞）

Был осорҙа АҠШ Япония менән мөнәсәбәтен нығытыуға баҫым яһай ине.

在這期間，美國強調與日本的關係。

Bïl osorða AQŠ Yaponiya menän mönäsäbäten nïğïtïwğa baθïm yahay ine.

1938 йылда Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев Токиола "Исламиә" мәсетен асып, Японияның тәүге мөфтийе була.

1938年，穆罕默德·庫爾班格列夫在東京開設了東京大清真寺，他也成為日本的第一位穆夫提。

1938 yïlda Möxämmät Qorbanğäliyev Tokiola "Islamiä" mäseten asïp, Yaponiyanïñ täwge möftiye bula.

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

我們知道在俄羅斯的醫療保健都是國有的；而在日本這個國家，有許多私人診所。

Räsäyðä meditsinanïñ nigeððä däwlätteke bulïwïn beläbeð; Yaponiyala, kirehensä, šäxsi klinikalar küp.


Корея

朝鮮（東亞的兩個國家，朝鮮和韓國的合稱）

Корея ярымутрауы, азияның көнсығыш ярымутрауы. көнбайышта Һары диңгеҙ, көньяҡта Чеджу боғаҙҙары, көнсығышта Япон диңгеҙ.

Korean peninsula is east Asian peninsula. Its west is the Yellow Sea, south is the Jeju Strait, and its east is the Sea of Japan.

Koreya yarïmutrawï, aziyanïñ könsïğïš yarïmutrawï. könbayïšta Harï diñgeð, kön’yaqta Čedžu boğaððarï, könsïğïšta Yapon diñgeð.


республика

源自俄語 респу́блика (respúblika)，來自拉丁語 rēspūblica。

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй. (來自廣播天氣預報。)

明天，1月9日，在（巴什科爾托斯坦）共和國預計不會降雨。

Irtägä, tuğïðïnsï ğinuarða, respublikala yawïm-töšöm kötölmäy.


телевизор

借自俄語 телеви́зор (televízor, “電視機”)。

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


я

巴什基爾語字母表第42個，並以西里爾字母書寫。


машина

借自俄語 маши́на (mašína, “汽車，機器”)。

уйынсыҡ машина

Иҫерек килеш машина йөрөтөү.

Ҡалаға барып етмәҫ борон машинабыҙ ватылды.

我們的車在抵達城鎮前就拋錨了。

Qalağa barïp yetmäθ boron mašinabïð vatïldï.

Биш-алты ғына йәшлек малай-ҡыҙҙар, машиналар араһында йөрөп, хәйер һорай.

才五六歲的男孩女孩們圍著汽車乞討。

Biš-altï ğïna yäšlek malay-qïððar, mašinalar arahïnda yöröp, xäyer horay.

泛指任何家用機械或電器，如洗衣機、牛奶分離機。


Австралия

借自俄語 Австра́лия (Avstrálija, “澳大利亞”)，來自英語 Australia。

澳大利亞（國家名，位於大洋洲；首都： 坎培拉）

Тарихи йәһәттән Австралия — күсеп килгән кешеләр иле.

Historically, Australia is the country of immigrants.

Tarixi yähättän Avstraliya — küsep kilgän kešelär ile.


бал

來自原始突厥語 *bal (“蜂蜜”)。
與紹爾語 пал (“蜂蜜”)、土耳其語 bal (“蜂蜜”)、楚瓦什語 пыл (pyl, “蜂蜜”)等同源。

Сәскә балы.

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

椴樹蜂蜜適口性好，有令人愉快的氣味（和）巨大的藥用價值。

Yükä balï tämle, xuš yeθle, ður dawalaw kösönä eyä.

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

對巴什基爾蜂蜜的需求年復一年地增長。

Bašqort balïna horaw yïldan-yïl arta bara.


с

巴什基爾語字母表第24個，並以西里爾字母書寫。


бар

源自原始突厥語 *bār (“有，存在”)。
與維吾爾語 بار (bar, “有，存在”)、土耳其語 var (“有，存在”)同源。

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Ауылда биш сутый ере бар.

他/她在村子裡有5公畝的地。

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

巧合的是在哈薩克斯坦，也有一個同名的村莊。

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

俄羅斯的農業還有未來嗎？

Räsäyðä awïl xužalïğïnïñ kiläsäge barmï?

"Ни сәсһәң - шуны урырһың", тигән тапҡыр әйтем бар.

有一句高明的格言說道，“種瓜得瓜，種豆得豆”。

"Ni säshäñ - šunï urïrhïñ", tigän tapqïr äytem bar.

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

誰知道呢，可能還有別的原因。

Kem belä, bälki, bašqa säbäbe lä barðïr.


бар

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған. (馬太福音 13:46)

遇見一顆重價的珠子，就去變賣他一切所有的，買了這顆珠子。

Ul bik qimmätle matur ïnyï tapqas, qaytïp bar mölkäten hatqan da, šul ïnyïnï alğan.

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

所有的資料都是通過在世目擊者的口述記錄整理而成的。

Bar mäğlümät tere šahittar awïðïnan yaðïp alïnğan.

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

我把所有的精力都投入到巴什基爾語維基百科上。

Bar kösömdö bašqort Vikipediyahïna halam.


бар

ысынбарлыҡ

ïsïnbarlïq, “現實，真實”

ни бары

ni barï, “僅僅，只”

юҡ

yuq, “沒有，不存在”

(引出定語性形容詞短語) 有著……的

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

一个有自己的文学传统的民族。


Сингапур

新加坡（島及城邦名，位於東南亞）


автобус

借自俄語 авто́бус (avtóbus)。

公共汽車，公車，公交車，巴士

Автобус хәрәкәте.

Автобус туҡталышы.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

新巴士使用天然氣發動機。

Беҙ ингәндә автобус буш ине, өс-дүрт туҡталыштан халыҡ тулып китте.

我們上車的時候，公交車幾乎是空的；三四個站過後就滿員了。

Beð ingändä avtobus buš ine, ös-dürt tuqtalïštan xalïq tulïp kitte.


Бельгия

比利時（國家名，位於西歐；首都： 布魯塞爾）


Греция

來自俄語 Гре́ция (Grécija)，來自波蘭語 Grecja，來自拉丁語 Graecia，來自古希臘語 Γραικός (Graikós)，未知源頭。

希臘（國家名，位於東南歐；首都： 雅典）

Боронғо Греция.

Ваҡытында түләй алмаһалар, Грецияла дефолт булыуы ихтимал.

如果他們不能及時支付，希臘可能會違約。

Vaqïtïnda tüläy almahalar, Gretsiyala defolt bulïwï ixtimal.


Сербия

塞爾維亞（國家名，位於南歐的巴爾幹半島；首都： 貝爾格萊德）


Венгрия

匈牙利（國家名，位於中歐；首都： 布達佩斯）


Норвегия

借自俄語 Норве́гия (Norvégija)。

挪威（國家名，位於北歐；首都及最大城市： 奧斯陸）


Германия

源自俄語 Герма́ния (Germánija)，來由拉丁語 Germānia。

德國（國家名，位於中歐）

Халыҡ һаны буйынса Франция Европала Германиянан ғына ҡалыша.

就人口方面，法國是歐洲第二大國家，僅次於德國。

Xalïq hanï buyïnsa Frantsiya Yevropala Germaniyanan ğïna qalïša.

45-тә Германия еренә аяҡ баҫтыҡ.

1945年，我們踏上了德國的國土。


Швеция

瑞典（國家名，位於北歐）


Болгария

保加利亞（國家名，位於東南歐；首都： 索非亞）


Латвия

拉脫維亞（國家名，位於東歐；首都： 里加）


Эстония

愛沙尼亞（國家名，位於東歐；首都： 塔林）


Италия

意大利，義大利（國家名，位於南歐；首都： 羅馬）


Беларусь

借自俄語 Белару́сь (Belarúsʹ)，源自白俄羅斯語 Белару́сь (Bjelarúsʹ)。

白俄羅斯（國家名，位於東歐）


Украина

源自俄語 Украи́на (Ukraína, “烏克蘭”)。

烏克蘭（國家名，位於東歐；首都及最大城市： 基輔）

Украинаға хакер һөжүмдәре.


актёр

借自俄語 актёр (aktjór)，來自法語 acteur。

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

在大幕拉開前，演員上台了，他的手裡拿著電話。

Šaršaw asïlmaθ elek säxnägä Aktyor sïğa, qulïnda telefon.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.

能夠在不同風格中表演是演員的主要技能。

Törlö räweškä inä belew — aktyorðïñ töp hönäre.


Албания

阿爾巴尼亞（國家名，位於東南歐；首都： 地拉那）


Азия

來自俄語 А́зия (Ázija)，來自古希臘語 Ἀσῐ́ᾱ (Asíā)。

亞洲（大陸名，位於地球）

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға. (穆斯泰·卡里姆)

我饒有興致地看著一隻小螞蟻：提著貨，正從亞洲穿越到歐洲。

Mäðäk itep qarap torðom keskäy genä qïrmïθqağa: yök kutärep sïğïp bara Aziyanan Yevropağa.


Бутан

不丹（國家名，位於南亞）


актер

актёр (aktyor)的另一種拼寫法


барабан

借自俄語 бараба́н (barabán)，源自突厥語族的語言。

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

從早上開始，喇叭和鼓聲就沒有停止過。

Irtänsäktän borğo häm baraban tawïštarï tïnmanï.


ас

繼承自原始突厥語 *ạ̄č (“飢餓”)。和古突厥語 𐰀𐰲 (āč)、哈薩克語 аш (aş)、吉爾吉斯語 ач (aç)、烏茲別克語 och、土耳其語 aç (“飢餓的”)、雅庫特語 аас (aas, “飢餓的”)等同源。

Астың хәлен туҡ белмәй.


банан

源自俄語 бана́н (banán)，來自法語 banane，來自西班牙語或葡萄牙語 banana，來自沃洛夫語 banaana。


буй

繼承自原始突厥語 *bod (“身高，長度”)。


буй

繼承自原始突厥語 *bod (“身高，長度”)。

Буй дәфтәр.


буран

Ҡом бураны.


бит

繼承自原始突厥語 *bĕt (“臉；頁”)。
與哈薩克語 бет (bet, “臉；頁”)、維吾爾語 بەت (bet, “臉；頁”)等同源。

йөҙ (yöð, “臉”)更有文學色彩，而бит (bit, “臉”)通常用於日常用語。

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

將問題的解決方案寫在另一張紙上並提交。

Mäs’älälärðeñ yawaptarïn ayïrïm bittä yaðïp tapšïrïğïð.


бит

借自俄語 ведь (vedʹ, “確實，真實”)。

Һин бит минең бер генәм!

Күп һөйләүҙән файҙа юҡ бит.


бура

對照喀喇汗語 [script needed] (buğra-, “劈開”)；楚瓦什語 пура (pura, “圓木屋的骨架；穀倉”)、韃靼語 бура (bura, “圓木屋的骨架”)、哈薩克語 бора (bora, “穀倉”)。
可能借自烏古爾語支，對照楚瓦什語詞條。

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

在圓木屋的骨架搭好、屋頂蓋好後，圓木之間的縫隙就會用苔蘚填滿。

Buranï kütärep, bašïn yapqas, büränä yarïqtarïna mük tultïralar.


водород

源自俄語 водоро́д (vodoród)。


Вьетнам

越南（國家名，位於東南亞）

Эраға тиклем I йөҙ йыллыҡта хәҙерге көньяҡ Ҡытай һәм төньяҡ Вьетнам территорияһында боронғо вьеттарҙың бер нисә дәүләте була.

在公元前1世紀，今華南和越南北部地區，有著幾個古越南國家。

Erağa tiklem I yöð yïllïqta xäðerge kön’yaq Qïtay häm tön’yaq V’yetnam territoriyahïnda boronğo v’yettarðïñ ber nisä däwläte bula.


двигатель

借自俄語 дви́гатель (dvígatelʹ)。

Мәңгелек двигатель

Эске яныулы двигатель

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

新型公車使用天然氣引擎。


ислам

來自阿拉伯語 إِسْلَام (ʔislām, “屈服”)。

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.

在伊斯蘭教，散佈八卦/謠言被視為禁忌。

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從十世紀起，伊斯蘭教便開始進入巴什基爾人環境中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.


Ирландия

愛爾蘭（島嶼，國家名，位於西歐）


Иран

來自波斯語 ایران (irân)，來自中古波斯語 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭 (ērān, “伊朗人的土地”)。

伊朗（國家名，位於西亞；首都： 德黑蘭）


килограмм

借自俄語 килогра́мм (kilográmm)。


Киев

基輔（首都名，位於烏克蘭）

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

歷史上，1124年基輔曾經火燒兩天，600座教堂被毀。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


полиция

來自俄語 полиция (policija)，經由波蘭語 policja，其來自德語 Polizei。


поезд

來自俄語 по́езд (pójezd)。


помидор

來自俄語 помидо́р (pomidór)，來自意大利語 pomi d'oro。

һабағында бешкән помидор

помидор һуты


Лаос

老撾（國家名，位於東南亞）


Ливан

黎巴嫩（國家名，位於西亞；首都： 貝魯特）


Малайзия

馬來西亞（國家名，位於東南亞）


проблема

來自俄語 пробле́ма (probléma)，來自拉丁語 problema，來自古希臘語 πρόβλημα (próblēma, “妨礙、障礙”)。

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.

今年豐收的作物成了麻煩 - 價格開始急遽下跌。

Mul igen uñïšï bïyïl problemağa äwerelde – xaqtar kinät töšä bašlanï.


Монголия

蒙古，蒙古國（國家名，位於亞洲）


министр

來自俄語 мини́стр (minístr)。

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

著名歌手阿斯卡·亞德拉札可夫被任命為巴什科爾托斯坦共和國文化部部長。

Bašqortostan Respublikahï mäðäniät ministrï itep bildäle yïrsï Asqar Abdrazaqov täğäyenlände.


мулла

來自阿拉伯語 مُلَّا (mullā) / 波斯語 ملا (mollâ)。


мул

與哈薩克語 мол (mol, “大量，豐富”)、烏茲別克語 moʻl (“大量，豐富”)、維吾爾語 مول (mol, “大量，豐富；許多”)、土耳其語 bol (“大量”)等同源。

大量的，豐富的，充裕的，許多的

今年豐收的穀物成了個問題——價格開始大跌。


мотоцикл

來自俄語 мотоци́кл (motocíkl)，來自法語 motocycle。

[mätäˈt͡sɯ̞kɯ̆ɫ]

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.

我離開摩托車，爬上山去。


редакция

借自俄語 реда́кция (redákcija)。

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

因出版社的疏失造成的缺陷，編輯部不承擔任何責任。

Näšriät ğäyebe menän kitkän yetešheðlektär ösön redaktsiya yawap birmäy.


Непал

尼泊爾（國家名，位於南亞）


самолёт

來自俄語 самолёт (samoljót, “飛機”)。

Самолёт юлы.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.

蘇愷超級噴射機100是有著100個（乘客）座位的噴射機。

Suxoy Superdžet-100 — yöð urïnlïq reaktiv samolyot.

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

那時，飛機票還比較便宜。

Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны.

坐在教室後面的 Samat，偷偷撕下筆記本的一頁紙，做了架（紙）飛機。

Artqï partala ultïrğan Samat hiððermäy genä däftärenän ber bit yïrtïp aldï la samolyot yahanï.


риза

源自波斯語 رضا (rezâ, “滿足，滿意”)，來自阿拉伯語 رِضًا (riḍan, “高興，贊成，批准”)。


светофор

來自俄語 светофо́р (svetofór)。

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

今年，城市高速路上將會安裝紅綠燈及大量（交通）攝像頭。

Bïyïl uq svetoforðar, qala magistraldärendä küpläp kameralar quyïlasaq.


н

巴什基爾語字母表第18個，並以西里爾字母書寫。


сигнал

源自俄語 сигна́л (signál)，來自中世紀拉丁語 signāle，晚期拉丁語 signālis的中性名詞用法，來自拉丁語 signum。


тире

繼承自原始突厥語 *tẹri (“皮膚”)。
與哈薩克語 терi (teri)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 тери (teri)、庫梅克語 тери (teri)、吉爾吉斯語 тери (teri)、烏茲別克語 teri、維吾爾語 تېرە (tëre)、雅庫特語 тирии (tirii)、土庫曼語 deri、阿塞拜疆語 dəri、土耳其語 deri (“皮膚”)同源。


телефон

借自俄語 телефо́н (telefón)，來自法語 téléphone。

Кеҫә телефоны.

(字面意思是「口袋裡的電話」)

在大幕拉開前，演員上台了，他的手裡拿著電話。


сыр

借自俄語 сыр (syr, “奶酪”)。

Беҙ һөттән сыр һәм май яһайбыҙ.

我們將牛奶製成奶酪和奶油。

Кис еткәс, сыр менән макарон ашарға теләйем.

我晚餐想吃通心粉和奶酪。

Kis yetkäs, sïr menän makaron ašarğa teläyem.


театр

源自俄語 теа́тр (teátr, “劇場”)，來自法語 théâtre，來自拉丁語 theātrum，來自古希臘語 θέατρον (théatron)。

Ҡурсаҡ театры

Театрҙан китәм, тиһәм дә, актёрлыҡтан китеү уйымда юҡ ине.

雖然我決定離開劇場，但我並不打算放棄做演員。

Teatrðan kitäm, tihäm dä, aktyorlïqtan kitew uyïmda yuq ine.


п

巴什基爾語字母表第22個，並以西里爾字母書寫。


т

巴什基爾語字母表第26個，並以西里爾字母書寫。


штат

源自俄語 штат (štat, “州”)，來自中古低地德語 stāt，來自中古荷蘭語 staet，來自拉丁語 stātus。

州，有高度自治的政府部門

Америка Ҡушма Штаттары.

Айдахо штатының ҡушаматы — "аҫыл таш штат".

愛達荷州的別名為“寶石之州”。

Aydaxo štatïnïñ qušamatï — "aθïl taš štat".


ш

巴什基爾語字母表第34個，並以西里爾字母書寫。


норма

來自俄語 но́рма (nórma)，來自德語 Norm或是法語 norme，來自拉丁語 norma (“規矩、規範、戒律”)。

Тел нормаһы

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

薩拉瓦特是巴什基爾人自我認同的標準。

Көндәлек норма


Индонезия

印度尼西亞，印尼（國家名，位於東南亞）


Австрия

奧地利（國家名，位於中歐；首都： 維也納）


Грузия

格魯吉亞（高加索橫貫大陸國家，跨越歐洲 and 亞洲兩洲；首都： 提比里斯）


ашҡаҙан

字面上由 аш (aš, “食物、餐點”) + ҡаҙан (qaðan, “釜、鍋”) 構成。源自 *ašqazan (“胃”)。
和韃靼語 ашказан (aşkazan)、哈薩克語 асқазан (asqazan)、卡拉卡爾帕克語 ас қазан (as qazan)、烏茲別克語 oshqozon、維吾爾語 ئاشقازان (ashqazan)、土庫曼語 aşgazan (“胃”) 等同源。


ҡоҙғон

繼承自共同突厥語 *kuzgun (“渡鴉”)。
與古突厥語 𐰴𐰆𐰕𐰍𐰆𐰣 (quzɣun)、哈薩克語 құзғын (qūzğyn)、維吾爾語 قۇزغۇن (quzghun)、土耳其語 kuzgun (“渡鴉”)等同源。

[qʊ̞ð.ˈʁʊ̞n]

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

哪裡有渡鴉叫，哪裡就有死人。

Qoðğon qayhï tirälä qïsqïrha, šunda mäyet bula.


болот

繼承自欽察語 بلت (bulut)，來自原始突厥語 *bulït，對照土耳其語 bulut、雅庫特語 былыт (bılıt)。

Ямғыр болото


борон

繼承自原始突厥語 *burun (“之前，早於”)。與原始突厥語 *burun (“鼻子”) 相同（參見 морон (moron, “動物的鼻子”)）。和
古回鶻語 [script needed] (burun, “之前”)，哈卡斯語 пурун (purun, “之前，早於”)。

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

從前，一個非常強壯的人曾經住在外烏拉爾巴什基爾的土地上。

Boron Ural artï bašqorttarï ilendä bik köslö batïr yäšägän.


борон

Ҡалаға барып етмәҫ борон машинабыҙ ватылды.

我們的車在我們到達鎮子之前拋錨了。

Qalağa barïp yetmäθ boron mašinabïð vatïldï.


Ө

西里爾字母巴什基爾文的第21個。


ө

西里爾字母巴什基爾文的第21個。


З

西里爾文巴什基爾語的第十一個字母。


з

西里爾文巴什基爾語的第十一個字母。


Я

巴什基爾語字母表第42個，並以西里爾字母書寫。


Ё

巴什基爾語字母表第9個，並以西里爾字母書寫。


У

巴什基爾語字母表第27個字母，名稱為у (u)，並以西里爾字母書寫。


г

巴什基爾語字母表第4個，並以西里爾字母書寫。


р

巴什基爾語字母表第23個，並以西里爾字母書寫。


е

巴什基爾語字母表第8個，並以西里爾字母書寫。


Википедия

源自俄語 Википе́дия (Vikipédija) ← 英語 Wikipedia。

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

我把我所有的精力都投向了巴什基爾語維基百科。

Bar kösömdö bašqort Vikipediyahïna halam.

Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре Европа вики-яҙында ҡатнаша.

巴什基爾語維基百科的志願者們參加了歐洲維基春賽。

Bašqort Vikipediyahï irekmändäre Yevropa viki-yaðïnda qatnaša.

Википедиялағы һымаҡ һәр кем үҙ өлөшөн индерә ала.

就像在維基百科一樣，所有人都可以貢獻。

Vikipediyalağï hïmaq här kem üð ölöšön inderä ala.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每個互聯網使用者都能向維基百科貢獻 — 如創建新條目或編輯已有條目。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


ҡаҙ

源自原始突厥語 *kāŕ。


Польша

源自俄語 По́льша (Pólʹša)。

波蘭（國家名，位於中歐；首都： 華沙）


Бангладеш

國家名，位於南亞。法定名稱： 孟加拉人民共和國。首都： 達卡


ғәләм

源自阿拉伯語 عَالَم (ʕālam, “世界；宇宙”)。
與哈薩克語 әлем (älem),
吉爾吉斯語 аалам (aalam, “宇宙”)同源。

Хәҙерге ғилми ҡараш буйынса, ғәләм Оло Шартлау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

根據現代科學觀點，宇宙是從大爆炸中產生的。

Xäðerge ğilmi qaraš buyïnsa, ğäläm Olo Šartlaw höðömtähendä barlïqqa kilgän.


утыҙ

源自原始突厥語 *otuŕ (“三十”)。


һуғыш

源自*soquš (“戰爭”)，源自原始突厥語 *sok- (“擊打”)。
等同於һуҡ- (huq-, “擊打”) + -ыш (-ïš)。
與
韃靼語 сугыш (suğış, “戰爭”), 哈薩克語 соғыс (soğys, “戰爭”), 吉爾吉斯語 согуш (soguş, “戰爭，戰鬥”), 南阿爾泰語 согыш (sogïš, “戰鬥，戰爭”), 紹爾語 соғуш (“戰鬥”)等同源。

Һуғыш ҡоралы.

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ҡул һуғышы.


ярымутрау

ярым (yarïm, “半”) + утрау (utraw, “島”)。

Ғәрәп ярымутрауы


утрау

源自原始突厥語 *otrug (“島”)。
與古回鶻語 [script needed] (otruğ, “島”)同源。
也對比哈卡斯語 олтырых (oltırıx, “島”), 圖瓦語 ортулук (ortuluk, “島”)。

Курил утрауҙары — Рәсәйҙең айырылғыһыҙ бер өлөшө.

千島群島是俄羅斯不可分割的一部分。

Kuril utrawðarï — Räsäyðeñ ayïrïlğïhïð ber ölöšö.


Хорватия

克羅埃西亞，克羅地亞（國家名，位於東南歐的巴爾幹半島）


ҡултыҡ

源自 *qoltuq "腋窩"。
楚瓦什語、雅庫特語使用不同的詞來表示「腋窩」，沒有證據表明與本詞有關係。
與
哈薩克語 қолтық (qoltyq, “腋窩”),
吉爾吉斯語 колтук (koltuk, “腋窩”),
烏茲別克語 qoʻltiq (“腋窩”),
維吾爾語 قولتۇق (qoltuq, “腋窩”),
哈卡斯語 холтых (xoltıx, “腋窩”),
圖瓦語 колдук (kolduk, “腋窩”),
土耳其語 koltuk (“扶手椅”), 土耳其語 koltuk altı (“腋窩”)等同源。


кендек

源自原始突厥語 *kīn-dik (“肚臍”)。
與
哈薩克語 кіндік (kındık),
吉爾吉斯語 киндик (kindik),
庫梅克語 гинник (ginnik),
烏茲別克語 kindik,
維吾爾語 كىندىك (kindik),
哈卡斯語 кіндік (kíndík),
圖瓦語 хиндик (hïndïk, “肚臍”),
雅庫特語 киин (kiin, “肚臍”)等同源。


йөрәк

源自原始突厥語 *yürek (“心臟”)。與古突厥語 [script needed] (yüräk, “心臟”),紹爾語 чӱрек (“心臟”),雅庫特語 сүрэх (sürex, “心臟”)等同源。


төн

源自原始突厥語 *tün (“夜晚”)。


бүре

源自原始突厥語 *bȫrü (“狼”)。
與土耳其語 börü,
哈薩克語 бөрі (börı),
諾蓋語 боьри (böri),
庫梅克語 бёрю (börü),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бёрю (börü),
吉爾吉斯語 бөрү (börü),
圖瓦語 бөрү (börü),
烏茲別克語 boʻri,
維吾爾語 بورى (bori),
土庫曼語 böri,
哈卡斯語 пӱӱр (püür),
雅庫特語 бөрө (börö)等同源。

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

如果狼靠近村子，狗就開始吠。

Bürelär awïlğa yaqïn kilhä, ettär örä bašlay.


күн

來自原始突厥語 *kȫn (“曬黑的皮膚，皮革”)。
與喀喇汗語 [script needed] (kön, “皮革”)；哈薩克語 көн (kön, “皮革”)、阿塞拜疆語 gön (“皮革”)同源。


кеҫәртке

與哈薩克語 кесіртке (kesırtke),
克里米亞韃靼語 kesertki,
庫梅克語 гесертки (gesertki, “蜥蜴”)同源。

[kɪ̞.θærtˈkɪ̞]


дүшәмбе

源自波斯語 دوشنبه (do-šanbe, “星期一”)。

Дәрестәребеҙ дүшәмбе һайын, иртәнге унда буласаҡ.

我們每週一上午十點上課。

Därestärebeð düšämbe hayïn, irtänge unda bulasaq.


бөрө

源自原始突厥語 *bür (“芽，葉，穀物”)。


өсмөйөш

өс (ös, “三”) + мөйөш (möyöš, “角”)。

[ʏ̞s.m̟ʏ̞.ˈjʏ̞ʃ]

Иҫтәлеккә тик өсмөйөш һалдат хаттары ғына ҡалды.

只有士兵的三角形信留作了紀念品。

Iθtälekkä tik ösmöyöš haldat xattarï ğïna qaldï.


китап

源自阿拉伯語 كِتَاب (kitāb, “書”)。
與哈薩克語 кітап (kıtap),
吉爾吉斯語 китеп (kitep),
卡拉卡爾帕克語, 土耳其語, 克里米亞韃靼語, 加告茲語, 土庫曼語 kitap,
庫梅克語, 諾蓋語, 韃靼語 китап (kitap),
烏茲別克語 kitob, 維吾爾語 كىتاب (kitab)同源。

Китап кәштәһе

Китап — белем шишмәһе.

Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге.

Телефон китабы


көмөш

源自原始突厥語 *gümüĺ (“銀”)。
同源詞
與
古突厥語 𐰚𐰇𐰢𐱁 (kümüš, “銀”),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 кюмюш (kümüš),
庫梅克語 гюмюш (gümüš),
卡拉卡爾帕克語 gu'mis, 諾蓋語 куьмис (kümis),
哈薩克語 күміс (kümıs),
南阿爾泰語 кӱмӱш (kümüš), 吉爾吉斯語 күмүш (kümüş),
紹爾語 кӱмӱш (kümüš),
哈卡斯語 кӱмӱс (kümüs),
克里米亞韃靼語 kümüş, 阿塞拜疆語, 加告茲語, 土耳其語 gümüş,
烏茲別克語 kumush, 雅庫特語 көмүс (kömüs)等同源。


ҡан

源自原始突厥語 *kiān (“血液”)。

Ҡан баҫымы

Аҡ ҡан күҙәнәктәре

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.


ҡар

源自原始突厥語 *kiār (“雪”)。

Епшек ҡар

Ҡар бураны

Ҡар бөртөгө


һыу

源自克普恰克語 suw，源自原始突厥語 *sub (“水”)。

Дингеҙ һыуы

Һыу тирмәне

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

去藥店買隻海水噴霧，每天洗幾次鼻子。

Darïwxanala dingeð hïwï nigeðendä ešlängän sprey hatïp alïğïð häm könönä ber nisä tapqïr tanawðï sayqağïð.

Һыу буйы

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.


ҡом

源自原始突厥語 *kum (“沙”)。

Ҡом бураны

Ҡом бөртөгө


өс

源自原始突厥語 *üč (“三”).
與
古突厥語 𐰇𐰲 (üč, “三”), 土耳其語 üç (“三”)同源。

өсмөйөш

ösmöyöš, “三角形”

Өс күренештән торған пьеса.

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

蜱蟲已在巴什科爾托斯坦出現：已有三宗被叮咬的記錄。

Bašqortostanda talpandar uyanğan: ös tešläw osrağï terkälgän.


ямғыр

源自通見克普恰克語 yamğïr （“雨”）,
源自原始突厥語 *yag-mur (“雨”)。
與
古回鶻語 [script needed] (jağmur, “雨”);
韃靼語 яңгыр (yañgır),
哈薩克語 жаңбыр (jañbyr),
諾蓋語 ямгыр (yamgır),
卡拉卡爾帕克語 жамғыр (ĵamğır),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джангур (ǵangur),
吉爾吉斯語 жамгыр (camgır),
紹爾語 нағбыр / нағбур等同源。

Ҡойма ямғыр

Ямғыр болото

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

如果麻雀在泥裡打滾，那就要下雨了。


ҡалаҡ

源自原始突厥語 *kalgak (“勺子；槳”)。
與哈薩克語 қалақ (qalaq, “勺子，刮勺”),
吉爾吉斯語 калак (kalak, “勺子; 槳”),
南阿爾泰語 калак (kalak, “勺子; 槳”), 南阿爾泰語 калбак (kalbak, “勺子”),
克里米亞韃靼語 qalaq (“槳；刮勺”),
烏茲別克語 qalaq (“勺子”),
維吾爾語 قالاق (qalaq, “勺子”),
哈卡斯語 халғах (xalğax, “彎曲的棒子”),
圖瓦語 калгак (kalgak, “湯勺”)等同源。


көл

源自原始突厥語 *kül。
與雅庫特語 күл (kül), 土耳其語 kül等同源。

Көлдә бешкән икмәк.


алты

源自原始突厥語 *altï (“六”)。
與
古突厥語 𐰞𐱃𐰃 (altï, “六”), 土耳其語 altı (“六”), 雅庫特語 алта (alta, “六”)同源。


мейе

源自原始突厥語 *bejŋi (“腦”)。
與
古回鶻語 [script needed] (meŋi), [script needed] (meji, “腦”);
哈薩克語 ми (mi),
吉爾吉斯語 мээ (mee),
南阿爾泰語 мее (mee),
克里米亞韃靼語 miy,
烏茲別克語 miya,
維吾爾語 مېڭە (më'nge),
阿塞拜疆語 beyin,
雅庫特語 мэйии (meyii, “腦”)等同源。


сәскә

源自原始突厥語 *čeček (“花”)。
與古突厥語 [script needed] (čečäk), 圖瓦語，南阿爾泰語 чечек (čeček), 哈薩克語 шешек (şeşek), 烏茲別克語 chechak, 維吾爾語 چېچەك (chëchek), 土耳其語, 加告茲語, 克里米亞韃靼語 çiçek, 阿塞拜疆語 çiçək等同源。
*säsäk → säskä 的變音原因仍然未知。可能受烏古爾語支的影響；對比楚瓦什語 ҫеҫке (śeśke, “花”)。

Сәскә түтәле.

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普通的花，而是藥草

Bïlar yabay säskä tügel, darïw üländäre.


бер

源自原始突厥語 *bīr (“一”)。
與
古突厥語 𐰋𐰃𐰼 (bir, “一”), 土耳其語 bir (“一，一次”)同源。

берәү

beräw, “一”, 集合數詞

бер ҙә

ber ðä, “一點也不”

берҙәм

berðäm, “聯合的”

бер ваҡыт

ber vaqït, “曾經有一次”

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға.

這樣的機會一生只有一次。

Bïnday forsat ğümerðä ber tapqïr ğïna sïğa.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

我馬上寫了只有一句話的官方通過，交給他。

Min šunda uq ber höylämdän genä torğan ğariza yaððïm da uğa hondom.

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.

第一盒有16公斤的糖，第二盒有14公斤。第三盒的糖果數量和前兩盒相若。

Ber yäšniktä – 16, ikensehendä 14 kg känfit bar. Ösönsö yäšniktä berense häm ikense yäšniktä küpme bulha, šunsa känfit.

千島群島是俄羅斯不可分割的一部分。

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

一位貧窮的老婦人住在一個村子裡，她有個12歲的兒子叫Yäntimer。

Ber awïlda ber yarlï ğïna äbey yäšägän, anïñ Yäntimer isemle 12 yäšle ulï bulğan ti.

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.

這是一個和基马克人相近的突厥部落，或者說就是基马克人的一支。

Bïl – kimäktärgä yaqïn törk qäbilähe, xatta kimäktärðeñ ber tarmağï itep kürhätelä.


эс

源自原始突厥語 *ič (“內部；腸胃”)。
與
古突厥語 [script needed] (ič, “內部”)；
土庫曼語 iç,
土耳其語 iç,
雅庫特語 ис (is, “腸胃；內部”)等同源。

тыш (tïš)

тыш (tïš)

тыш (tïš)


Тибет

來自俄語 Тибе́т (Tibét)。

西藏（自治區名，位於中國）

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте.


ят

源自原始突厥語 *yāt (“外來的，陌生的，不熟悉的”)。
與
古突厥語 [script needed] (jat, “外來的”),
哈薩克語 жат (jat),
烏茲別克語 yot (“外來的”)同源。

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.

但是開私人旅館對於我們來說，是很少見的現象。

Ä bïna šäxsi qunaqxana asïw — unïhï inde beððeñ ösön bötönläy yat küreneš.


ун

源自原始突厥語 *ōn (“十”)。
與
古突厥語 𐰆𐰣 (on), 土耳其語 on (“十”), 土庫曼語 ōn (“十”), 雅庫特語 уон (uon, “十”)同源。

унау

unaw, “十”, 集合數詞

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

我已經查到了我的十代祖先是誰。

Min ata-babalarïmdïñ un bïwïnğa qäðär kemdär bulïwïn asïqlanïm.


һеҙҙе

һеҙ (heð) 的賓格賓格中的第二人稱複數代詞，用作動詞的直接受詞；你們。


һеҙ

來自原始突厥語 *siŕ。與土耳其語 siz、阿塞拜疆語 siz同源。

Мин һеҙҙе яратам.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

毫無疑問，你們將會見到地獄之火。

Heð, his šikheð, tamuq yalqïnïn küräsäkhegeð.


Ер

與韃靼語 Җир (Cir),
哈薩克語 Жер (Jer)
吉爾吉斯語 Жер (Cer),
南阿爾泰語 Јер (J̌er),
哈卡斯語 Чир (Çir, “地球”)等同源。

Ер ҡабығы.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

眾所周知，石炭紀時期，地球上還沒有哺乳動物和鳥類；沼澤地帶生長著蕨類植物和木賊。

Bildäle bulïwïnsa, taškümer däwerendä Yerðä hötimärðär ðä, qoštar ða bulmağan; haðamïqtarða qaðayaq häm qïrqbïwïn ağastarï üθkän.


гүзәл

通過伏爾加突厥語，源自鄂圖曼土耳其語 گوزل (güzel, “美麗的”)。
與
吉爾吉斯語 көсөл (kösöl), көзөл (közöl, “勇敢的”),
烏茲別克語 goʻzal, 土耳其語 güzel, 阿塞拜疆語 gözəl, 土庫曼語 gözel (“美麗的”)同源。


алмағас

алма (alma, “蘋果”) + ағас (ağas, “樹”)。

[ɑɫ.mɑˈʁ̞ɑs]

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

學校園子裡的蘋果樹開著花。


аҙна

源自波斯語 آدینه (âdine, “星期五”)。穆斯林傳統中，星期五為一周之重。此為一種轉喻。
與韃靼語 атна (atna, “星期”), 維吾爾語 ئازنا (azna, “星期五”)同源。

Бер аҙналай интегеп, табипҡа барҙым.

忍了差不多一個星期之後，我去看了醫生。

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

星期四晚上會發生日食，其影響會橫貫整週。

Kese yoma töndä Qoyaš totolasaq, unïñ tä’θire bötä aðnağa huðïlasaq.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

這個星期，你應該更加注重行動的結果，而不是過程。

Bïl aðnalağï vaqiğalarðïñ barïšïna qarağanda, ğämäldärðeñ höðömtähenä küberäk iğtibar bülegeð.


бойҙай

源自原始突厥語 *bogu-daj (“小麥”)。
與
哈薩克語 бидай (bidai),
吉爾吉斯語 буудай (buuday),
南阿爾泰語 буудай (buuday),
阿塞拜疆語 buğda, 土耳其語 buğday, 土庫曼語 bugdaý, 烏茲別克語 bug'doy同源。


таж

源自波斯語 تاج (tâj, “皇冠；一綹頭髮”)。


алма

源自原始突厥語 *alma (“蘋果”)。

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

箱子裡（只要）有一個爛掉的蘋果，其他所有的蘋果也會一起腐爛。

Hawïttağï ber serek alma bötähen dä seretä.


нур

借自阿拉伯語 نُور (nūr, “光束”)。

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

第一縷陽光劃破天際時，我們出發前往地裡。

Qoyaštïñ täwge nurðarï menän baθïwğa sïğïp kitäbeð.


ал

源自原始突厥語 *āl (“前面”)。

алдынғы

aldïnğï, “先進的，進步的”


ал

源自原始突厥語 *āl。
與古回鶻語 [script needed] (al, “鮮紅的”); 土耳其語 al (“暗紅的”)同源。


дан

源自波斯語 [具體何詞?]。

榮譽，榮耀，美名，好名聲

Батыр яуҙан ҡайтмаһа, даны ҡайтыр иленә.

如果英雄戰死，他的美名將傳遍祖國。

Batïr yawðan qaytmaha, danï qaytïr ilenä.

Яҡшыларҙан зат ҡалыр, батырҙарҙан дан ҡалыр.

好人留後人，英雄傳名聲。

Yaqšïlarðan zat qalïr, batïrðarðan dan qalïr.

Аттың яҡшыһы алға сыға, егеттең яҡшыһы данғаэээ сыға.

好馬跑前頭，好人得美名。

Attïñ yaqšïhï alğa sïğa, yegetteñ yaqšïhï danğaeee sïğa.


тел

源自原始突厥語 *dil (“舌頭；語言”)。
與
韃靼語 тел (tel),
哈薩克語 тіл (tıl),
吉爾吉斯語 тил (til),
烏茲別克語 til,
土耳其語 dil (“舌頭；語言”)同源。

Башҡорт теле

Әлеге көндә копт теле тик сиркәү теле булараҡ ҡына һаҡланған.

如今，科普特語只作為宗教語言被保存下來。

Älege köndä kopt tele tik sirkäw tele bularaq qïna haqlanğan.

...һәр тел Ғайса Мәсихте Раббы тип таныһын. (Philippians 2:11)

……讓每一根舌頭都稱耶穌基督為主。

...här tel Ğaysa Mäsixte Rabbï tip tanïhïn.


ер

源自原始突厥語 *yẹr (“土，地”)。
與
韃靼語 җир (cir),
哈薩克語 жер (jer),
吉爾吉斯語 жер (cer),
南阿爾泰語 јер (ǰer),
烏茲別克語 yer,
土耳其語 yer (“土，地”)等同源。

һәр ерҙә

här yerðä, “到處”

Көнө етер, ергә яңы пәйғәмбәр килер.

將來，會有一位新的先知來到地球。

Сит ер

Ауылда биш сутый ере бар.

Ҡыш ҡарһыҙ булғанға ер туң, һыу ергә һеңә алмай, шуға йылғалар таша.

因為冬天不下雪，土壤凍結，水不能被土壤吸收，所以發生了河水氾濫。

Qïš qarhïð bulğanğa yer tuñ, hïw yergä heñä almay, šuğa yïlğalar taša.

Тыуған ер


йыл

源自原始突厥語 *yïl (“年”)。
與韃靼語 ел (el), 南阿爾泰語 јыл (ǰïl)同源。

Йыл аҙағы.

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

在自然環境下，紙張會在10年內腐爛。

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

現在已經過去許多年，那時的很多事件都從記憶裡淡忘了。

Xäðer inde küp yïldar ütkäs, ul vaqïttarðağï xäldärðeñ kübehe xäterðän yuyïla bara.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

如紀事所說，1124年基輔大火兩天，600座教堂被燒毀。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


йылы

源自原始突厥語 *yïlïg (“暖”)。
與
哈薩克語 жылы (jyly),
吉爾吉斯語 жылуу (cıluu),
南阿爾泰語 јылу (ǰïlu),
烏茲別克語 iliq,
土庫曼語 ýyly,
土耳其語 ılık (“暖”)等同源。

Йылы көйөнсә көнөнә өс-биш тапҡыр эсегеҙ.

趁熱喝，每天服三到五次。

Yïlï köyönsä könönä ös-biš tapqïr esegeð.

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

到了秋天，你會坐在暖烘烘的毯子上，喝著熱咖啡。

Köð köndären yïlï yurğanğa uranïp, eθe qähüä ğïna esep ultïrïrhïñ.


ир

源自原始突厥語 *ēr (“男人”)。

ҡатын

qatïn, “女人；妻子”

Был көй ғәҙәттә ирҙәр бейегәндә уйнала.

這種調子一般是男子跳舞時演奏的。

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

香蒲使湖泊美麗，尊嚴使男人英俊。

Külde qamïš maturlay, irðe namïθ maturlay.

Ҡатын бер ҡайҙа ла эшләмәй, ире елкәһендә йәшәй.

這個女人沒有工作，靠她丈夫（的收入）過活。

Qatïn ber qayða la ešlämäy, ire yelkähendä yäšäy.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!

鄉村女性對新政府喊話：把我們的丈夫帶回西伯利亞（即在當地創造就業崗位）！

Yañï xökümätkä yabay awïl qatïndarïnan nakaz – irðärebeððe Seberðän qaytarïğïð!

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

儘管怒火中燒，（她）也沒有對她丈夫表現出一點情緒。

Estän yanïp-köyöwgä qaramaθtan, kisereštäreneñ tamsïhïn da irenä kürhätergä ašïqmanï.


бил

源自原始突厥語 *bẹ̄l(k) (“腰”)。
與古突厥語 𐰋𐰃𐰠 (b²il², “腰”);
土耳其語 bel (“腰”),
維吾爾語 بەل (bel, “腰”)等同源。


йөҙ

源自原始突厥語 *yǖŕ (“百”)。

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.

美国科学家称，每分钟行走100步是理想的运动步伐。

Minutïna yöð aðïm atlaw – ideal’ fizik kösörgäneš formulahï, ti Amerika ğalimdarï.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.

苏霍伊超级100型客机是一架有100个座椅的喷气式飞机.

Suxoy Superdžet-100 — yöð urïnlïq reaktiv samolyot.


йөҙ

源自原始突厥語 *yǖŕ (“臉”)。

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.

年輕人，聽我說。你已經清楚地看見我的臉了。我叫 Ayhïlïw。

Yeget, tïñla hüðemde. Asïq kürðeñ yöðömdö, Ayhïlïw tigän atïm bar.

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

Gölbanïw namaðlïğïn yäyep, ömöt menän qiblağa yöðön borðo.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

我們教師經常對學生說：“（你的）成績單就是你的臉。”

Beð, uqïtïwsïlar, yïš qïna uqïwsïlarïbïðğa: “Köndälek — heððeñ yöðögöð”, tip äytergä yaratabïð.

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

她戴著大框眼鏡，頭髮剪短 — 這就是這位歌手今天的舞台形象。

Säse toqor alïnğan, ður küðlek — yïrsïnïñ bögöngö säxnä yöðö šunday.


көн

源自原始突厥語 *gün (“日，天”)。

бөгөнгө көн

bögöngö kön, “現在”

көн дә

kön dä, “每天”

Көн яҡтыһы

Көн һайын

Көнө буйы

Ял көнө

(只用於部分組合) 太陽

Көн тыуа.

Көн байый.

Көн һуңғы тапҡыр 2008 йылдың йәйендә тотолдо.

上次發生日食是在2008年夏天。

Kön huñğï tapqïr 2008 yïldïñ yäyendä totoldo.

Көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Кейемең көнгә уңған.

你的衣服被太陽曬褪色了。

(只用於部分組合) 平靜的生活

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

老 Zubarjat 很壞，讓她的媳婦很不好受。

Zöbäržät qarsïq uθal buldï, kilenenä kön birmäne.


манга

借自俄語 ма́нга (mánga)，源自日語 漫画 (manga)。


мал

源自阿拉伯語 مَال (māl, “財產，資本”)。

Һуғым мал.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

去年有很多牲口在鐵路邊被撞死了。

Bïltïr yäy timer yulïnda küp mal tapalğan ikän.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

無主的狗不僅對小牛和家禽來說很危險，甚至對人也是。

Tap šunday beräðäk ettär vaq mal häm qoš-qort ösön genä tügel, keše ösön dä xäwefle.


олон

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

當榆樹汁液從樹幹裡滲出時，就不會有春霜了。

Qarama olononan hut aqha, yaðğï halqïndar bötä.


рашҡы

Тѳбәктә рашҡы яуа, елдең тиҙлеге сәғәтенә 20 саҡрымға етә.

該地有雨夾雪，風速為每小時20公里。

Tѳbäktä rašqï yawa, yeldeñ tiðlege säğätenä 20 saqrïmğa yetä.


рәсми

源自波斯語 رسمی (rasmi)。


сабата

借自或與波斯語 چپت (čapat)同源。
與哈薩克語 шабата (şabata)、韃靼語 чабата (çabata)同源。


сәнғәт

源自阿拉伯語 صَنْعَة (ṣanʕa)。
與
烏茲別克語 sanʼat,
土庫曼語 sungat,
阿塞拜疆語 sənət,
土耳其語 sanat (“藝術”)等同源。


шәмбе

源自波斯語 شنبه (šanbe, “星期六”)。


түгел

源自原始突厥語 *degül (“不是”)。
與
古突厥語 [script needed] (tügül, “不是，不只是”)（闕特勤碑）;
喀喇汗語 [script needed] (tegül, “不是”);
哈薩克語 түгiл (tügil),
吉爾吉斯語 түгүл (tügül),
庫梅克語 тюгюл (tügül),
卡拉恰伊-巴爾卡爾語 тюл (tül),
土耳其語 değil (“不是”)同源。

Ҡәнәғәт түгелһең икән — үҙ һүҙеңде әйт, тәңҡитлә, фекер алыш.

如果您不滿意 — 可以留下您的評論，意見和看法。

Qänäğät tügelheñ ikän — üð hüðeñde äyt, täñqitlä, feker alïš.

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

隨著其出現，人不僅僅是我們看到和認識的物質身體。

Baqtihäñ, keše beð kürep belgän material’ tän genä tügel ikän.

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

我說的話不是歌，而是給予人教化和啟迪。

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普普通通的花，而是藥草。

Bïlar yabay säskä tügel, darïw üländäre.


түгел

（一般前接ғына/генә） 不僅……而且……

Кешене атай-әсәй генә түгел, мөхит тә тәрбиәләй.

塑造人的不只有父母，還有環境。

Kešene atay-äsäy genä tügel, möxit tä tärbiäläy.

實際上，無主的狗不僅對小牛和家禽危險，對人來說也有危險。

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

現在，手錶不僅用來顯示時間，還是一個人社會地位的象征。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

我們國家有的地方還沒能通報紙、通郵，更不用說互聯網了。

Beððeñ ilebeððä Internet tügel, gäzit barïp yetmägän, počtal’on ayağï baθmağan möyöštär bar haman.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

衝擊波不僅把這5層樓房的窗玻璃震碎，連樓內的金屬門都被震壞了。

Šartlaw tulqïnïna biš qatlï yorttarða bïyalalar vatïlïw ğïna tügel, xatta eske metall išektär ðä yemerelgän.


ғибәҙәт

源自阿拉伯語 عبادة (ʿibāda, “禮拜”)。

[ɢɨ̯i.bæ.ˈðæt]


хатта

源自阿拉伯語 حَتَّى (ḥattā, “甚至”)。
對比庫梅克語 гьатта (hatta, “甚至”),
烏茲別克語 hatto (“甚至”)。

甚至，連 (引出極端情況)

Батшаның шиктәре нығына бара, ул Дауытты хатта ике тапҡыр үлтерергә тырыша.

國王愈發猜疑，甚至兩次嘗試殺死大衛。

Batšanïñ šiktäre nïğïna bara, ul Dawïttï xatta ike tapqïr ülterergä tïrïša.

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.

這是一支與基馬克人接近的部落，甚至可能就是基馬克人的一支。

Bïl – kimäktärgä yaqïn törk qäbilähe, xatta kimäktärðeñ ber tarmağï itep kürhätelä.

衝擊波不僅把這5層樓房的窗玻璃震碎，連樓內的金屬門都被震壞了。


яҡшы

源自*yaqšï (“好的”)，源自原始突厥語 *jak- (“接近；適合”)。
與古回鶻語 [script needed] (jaqšï, “好的”), [script needed] (jaxšï, “好的”);
韃靼語 яхшы (yaxşı),
哈薩克語 жақсы (jaqsy),
吉爾吉斯語 жакшы (cakşı),
哈卡斯語 чахсы (çaxsı),
烏茲別克語 yaxshi,
土庫曼語 ýagşy,
阿塞拜疆語 yaxşı, 土耳其語 yakşı (“好的”)等同源。

Яҡшы ғәҙәт

Аттың яҡшыһы алға сыға, егеттең яҡшыһы данға сыға.

好馬跑前頭，好人得美名。

Attïñ yaqšïhï alğa sïğa, yegetteñ yaqšïhï danğa sïğa.

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

人們認為大蒜提取液是治療老年記憶衰退和耳鳴的良藥。

Harïmhaq tönätmähe sklerozdan häm baš šawlawðan yaqšï sara bulïp hanala.


хат

源自阿拉伯語 خَطّ (ḵaṭṭ, “字體，書寫，字”)。

Ғишыҡ хаты

Рәхмәт хаты

Минән хат көт.

Иҫтәлеккә тик өсмөйөшлө һалдат хаттары ғына ҡалды.

只有士兵的三角信（戰時郵件）留作紀念。

Iθtälekkä tik ösmöyöšlö haldat xattarï ğïna qaldï.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

我一看見那封信上的地址，就認出那是我父親的手筆。

Xattïñ tïšïnda adresïn kürew menän atayïmdïñ qulïn tanïnïm.

Алпамыша, ебәргән хатына яуап-хәбәр булмағас, бик ҡайғырған, ти.

Alpamysha 很傷心，因為他寄出的信沒有回復。

Alpamïša, yebärgän xatïna yawap-xäbär bulmağas, bik qayğïrğan, ti.


һүҙлек

һүҙ (hüð, “詞語”) + -лек (-lek, 表示群組的名詞後綴)。對照韃靼語 сүзлек (süzlek, “詞典”)、哈薩克語 сөздік (sözdık, “詞典”)、吉爾吉斯語 сөздүк (sözdük, “詞典”) 與紹爾語 сӧстӱк (“詞典”)。


әсәй

源自原始突厥語 *ăča / *ĕče (“母親，姐姐，老嫗”)。詞尾的 -y 原是呼格後綴。也見әсә (äsä, “母親”)。
對比吉爾吉斯語 ачай (açay, “被祖母養大的孩子稱呼其母親”)。

Бындай хәлде күреп, әсәйем өнһөҙ ҡалды.

看見這樣的狀況，我媽啞口無言。


үҙ

源自原始突厥語 *ȫŕ (“自己；裡面；核心”)。
對比古突厥語 [script needed] (öz, “自己；本質；核心”),
雅庫特語 үөс (üös, “中間，中心，核心”),
土耳其語 öz (“自己；仁兒”)等。

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.

每個漁民都讚揚自己（捕魚所在）的湖。

Үҙ йортоңдоң хужаһы булыу отошлораҡ.

自己能夠擁有自己所住的房子就更好了。

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

每一片森林都會有自己的夜鶯，每一個村子都會有自己的手風琴演奏家。

Här urmandïñ üð handuğasï, här awïldïñ üð garmunsïhï bar.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙтәҡдире менән тыуа.

Bïl donʺyağa här kem üð yaðmïšï, üðtäqdire menän tïwa.

Шәхси эшҡыуарҙар, әлбиттә, үҙ мәнфәғәттәрен алға һөрә.

私營企業家自然會想促進自身的利益。

Šäxsi ešqïwarðar, älbittä, üð mänfäğättären alğa hörä.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每一位互聯網用戶都可以在維基百科作出自己的貢獻 — 比如撰寫新條目，或編輯已有條目。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


ҡояш

源自原始突厥語 *guńaĺ (“太陽，太陽的熱”)。
與古回鶻語 [script needed] (qujaš, “太陽的熱”);
韃靼語 кояш (qoyaş, “太陽”),
諾蓋語 кыяс (kıyas),
卡拉卡爾帕克語 quyas,
烏茲別克語 quyosh, 紹爾語 қуяш (quyaš), 卡拉伊姆語 къуяш (quyaš),
北阿爾泰語 куяш (kuyaš),
烏茲別克語 quyosh (“太陽”),
雅庫特語 куйаас (kuyaas, “熱”)同源。

Ҡояш байый.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

當第一縷陽光照射大地時，我們前往田裡。

Qoyaštïñ täwge nurðarï menän baθïwğa sïğïp kitäbeð.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы. (Mustai Karim)

……萬里無雲，驕陽似火。


ҡояш

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

因為沙漠的空氣濕度極低，所以無法抵禦太陽輻射。

Süllektäge hawa dïmlïlïğï bik tübän bulğanğa, ul qoyaš radiyatsiyahïnan haqlamay.


ҡумта

與韃靼語 кумта (qumta, “盒”), 哈卡斯語 хомды (xomdı, “棺”),
圖瓦語 хомду (homdu, “盒；棺”)同源。

Кәнфит ҡумтаһы

Пандора ҡумтаһы

Күҙлек ҡумтаһы

Тиҙлек ҡумтаһы


аждаһа

借自波斯語 اژدها (aždahâ, “dragon”)，派生自安息語 *aždahāk，派生自阿維斯陀語 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (aži.dahāka)，是伊朗神話中的蛇／龍。


Абдулла

借自阿拉伯語 عَبْدُ اللّٰهِ (ʕabdu llāhi)。Ғабдулла (Ğabdulla)的同源對似詞。

源自阿拉伯語的男性人名，用於穆斯林，等價於英語Abdullah


бисмилла

借自阿拉伯語 بِسْمِ ٱللّٰه (bismi llāh)。


дәүләт

源自阿拉伯語 دَوْلَة (dawla)。
與吉爾吉斯語 дөөлөт (döölöt)、烏茲別克語 davlat、土庫曼語 döwlet、土耳其語 devlet等同源。

Тоталитар дәүләт

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

需要有國家（讓你成為）愛國者。


дәүләт

Дәүләт теле

國家（通用）語言，官方語言


Яхин

源自男性人名Яхъя (Yaxʺya)。


Оман

阿曼（國家名，位於西亞）


Ватикан

梵蒂岡（城邦名，位於南歐, 位於意大利羅馬城內的飛地）


бик

繼承自原始突厥語 *bek (“堅定，堅固，穩定”)。
與古回鶻語 [script needed] (bek, “堅定，堅固；非常”)；維吾爾語 بەك (bek, “非常”)、土耳其語 pek (“非常，很”)等同源。

Бик ҙур ҡала.

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

一種非常謹慎的鳥，只在黃昏和晚間覓食。

Eñerðä häm töndä tuqlanïwsï bik haq qoš.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

從前，村子裡有一位技藝高超的加蒙手風琴演奏家。

由於沙漠中空氣濕度很低，因此無法抵禦太陽輻射。

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

在城市裡，沒有向不熟悉的人打招呼的習慣，所以烏茲別克人的這種習慣在我看來非常奇怪。

Qala šarttarïnda tanïš bulmağan keše menän hawlïq horašïw ğäðäte yuq, šuğa la üzbäktärðeñ bïl qïlïğï mineñ ösön bik säyer toyoldo.


Уганда

派生自斯瓦希里語 Uganda (“布干達，位於非洲大湖地區的一個古老王國”)，派生自盧干達語 Buganda (“干達人的國家”)。

烏干達（國家名，位於東非）


совет

來自俄語 сове́т (sovét, “會議”)。
對照烏茲別克語 sovet、土庫曼語 sowet、土耳其語 sovyet (“蘇維埃的”, 與上述來源不同)。

Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.

在蘇維埃時期，我們以為這種現象只是西方的特徵。

Beð sovet osoronda bïl xäl tik Könbayïš ösön genä xas tip uylay torğaynïq.


әйтелеш

源自*aytïlïš (“發音，說出的方式”)，源自 aytïl-（“被說”），ayt-（“說”）的被動態（參見әйтеү (äytew)）。
對比哈薩克語 айтылыс (aitylys, “發音”)、烏茲別克語 aytilish (“發音”)、維吾爾語 ئېيتىلىش (ëytilish, “發音”)。

[æj.tɪ̞.ˈlɪ̞ʃ]


салауат

借自阿拉伯語 صَلَوَات (ṣalawāt)，صَلَاة (ṣalāh, “禮拜，祈禱”) 的複數，源自古典敘利亞語 ܨܠܘܬܐ (ṣəlōṯāʾ, “禱告”)。

BA-Салауат.ogg


яға

來自原始突厥語 *yaka (“邊緣；衣領”)。
與古回鶻語 [script needed] (jaqa, “衣領”)；哈薩克語 жаға (jağa, “衣領”)、吉爾吉斯語 жака (caka, “衣領；岸”)、烏茲別克語 yoqa (“衣領；邊；岸”)、土耳其語 yaka (“衣領”)、哈卡斯語 чаға (çağa, “褲帶；邊緣”)、雅庫特語 саҕа (sağa, “衣領；邊緣”)等同源。


балан

來自原始突厥語 *bạlgɨn (“檉柳；莢蒾”)。
與維吾爾語 بالان (balan, “莢蒾”)、南阿爾泰語 балан (balan)、楚利姆語 пӓлӓн (“莢蒾”)同源。

Балан бәлеше.


Яңы йыл менән

[jɑ.ˌŋɯ̞.ˈjɯ̞ɫ.mɪ̞ˈnæn]


Гренландия

借自俄語 Гренла́ндия (Grenlándija)。


мәрмәр

源自波斯語 مرمر (marmar, “大理石”)，源自古希臘語 μάρμαρος (mármaros, “大理石”)。和卡拉恰伊-巴爾卡爾語 мермер (mermer, “大理石”)、
諾蓋語 мермер (mermer, “大理石”)、維吾爾語 مەرمەر (mermer, “大理石”)、土耳其語 mermer (“大理石”) 等同源。


Камбоджа

柬埔寨（國家名，位於東南亞）


Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре

阿拉伯聯合酋長國/阿拉伯聯合大公國

zh-Берләшкән_Ғәрәп_Әмирлектәре-ba-name-LFcXXdkl


Афғанстан

阿富汗（國家名，位於亞洲）


Босния һәм Герцеговина

波斯尼亞和黑塞哥維那，波士尼亞與赫塞哥維納（國家名，位於歐洲）

zh-Босния_һәм_Герцеговина-ba-name-TqLAmt2H


көнсығыш

等同於көн (kön, “太陽”) + сыҡ- (sïq-, “出現”) + -ыш (-ïš)。
對比南阿爾泰語 кӱнчыгыш (künčïgïš, “東方”)。

[ˈkʏ̞n.sɯ̞.ˌʁɯ̞ʂ]

Ba-көнсығыш.ogg


көнсығыш

Көнсығыш шиғриәте ҡанундары.


Әрмәнстан

әрмән (ärmän, “亞美尼亞人”) + -стан (-stan)

亞美尼亞（國家名，位於亞洲和歐洲）

Әрмәнстандағы Севан күле.

1920 йылда Әрмәнстанға Совет власы килгәс, республикаға Әрмән ССР-ы исеме бирелә.

1920年，亞美尼亞變為蘇維埃政府，共和國更名為亞美尼亞蘇維埃社會主義共和國。

1920 yïlda Ärmänstanğa Sovet vlasï kilgäs, respublikağa Ärmän SSR-ï iseme birelä.


әрмән

源自波斯語 ارمن (Arman)，源自中古波斯語 𐭠𐭫𐭬𐭭𐭩 (ʾlmny /Arman/)，源自古波斯語 𐎠𐎼𐎷𐎡𐎴 (a-r-mi-i-n /Armina/)；可能受俄語 армяни́н (armjanín, “亞美尼亞人”)的影響，源自教會斯拉夫語 армѣнинъ (arměninŭ)，源自古希臘語 Ἀρμένιος (Arménios, “亞美尼亞的”)。

әрмән теле

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

有九千名亞美尼亞人居住在巴什科爾托斯坦。


Алла

借自阿拉伯語 اَللّٰه (allāh, “安拉，真主”)。

Аллаға шөкөр

Allağa šökör, “謝天謝地”

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

願真主的仁慈降臨到你身上！

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.

神創造每個人都是為了他們幸福快樂。


Мьянма

借自俄語 Мья́нма (Mʹjánma)，源自緬甸語 မြန်မာ (mranma)。

緬甸（國家名，位於東南亞）


башҡорт

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從10世紀開始，伊斯蘭教就開始滲透進巴什基爾人當中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

從前，有一名非常強壯的男子生活在跨烏拉爾山的巴什基爾部落。

Boron Ural artï bašqorttarï ilendä bik köslö batïr yäšägän.


башҡорт

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

萨拉瓦特·（尤拉耶夫）是巴什基爾人身份標準（的一部分）。

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

我全身心投入到對巴什基爾語維基百科的貢獻當中。

Bar kösömdö bašqort Vikipediyahïna halam.


Башҡортостан

башҡорт (bašqort) + -стан (-stan)。插入連接元音 -о-，以避免輔音連綴。

巴什科爾托斯坦（共和國名，位於俄羅斯南部）

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

有九千名亞美尼亞人居住在巴什科爾托斯坦。

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

蜱蟲開始出現在巴什科爾托斯坦：已有三個受叮咬的病例。

Bašqortostanda talpandar uyanğan: ös tešläw osrağï terkälgän.

Йылҡысылыҡ менән умартасылыҡ Башҡортостандың ауыл хужалығына үҙенсәлек бирә.

養馬和養蜂是巴什科爾托斯坦農業的顯著特征。

Yïlqïsïlïq menän umartasïlïq Bašqortostandïñ awïl xužalïğïna üðensälek birä.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

11月1日，一群來自巴什科爾托斯坦的初次朝聖者啟程，前往麥加和麥地那。

Bašqortostandan täwge xaž qïlïwsïlar törkömö izge Mäkkägä häm Mäðinägä 1 noyabrðä yulğa sïqtï.


Бруней

文萊，汶萊（國家名，位於東南亞）


Андорра

源自俄語 Андо́рра (Andórra)。

安道爾（國家名，位於歐洲）

Андорраның үҙ аҡса берәмеге бер ҡасан да булғаны юҡ.

安道爾從未有過自己的貨幣單位。

Andorranïñ üð aqsa berämege ber qasan da bulğanï yuq.


Иҙел

與古回鶻語 [script needed] (Etil, “河名，可能是伏爾加河”)同源。對比古代伏爾加河下游城市阿的爾（Atil）。
9世紀的宣信者狄奧法內斯將這條河流稱作古希臘語 Ατελ (Atel)。因此，此名稱是否來自突厥語族仍有爭議。

伏爾加河（别拉亚河 + 卡马河 + 伏爾加河中下游）

巴什基爾史詩Ural-batyr中的一個男性人物


Рәсәй

俄語 Россия (Rossija)的本土化。與哈薩克語 Ресей (Resei)、韃靼語 Рәсәй (Räsäy, “俄羅斯”)同源。

Рәсәйгә ҡарата индерелгән санкцияларҙың ыңғай яҡтары.

對俄羅斯實施制裁的有利一面。

Räsäygä qarata inderelgän sanktsiyalarðïñ ïñğay yaqtarï.

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

農業在俄羅斯還有未來嗎？

Räsäyðä awïl xužalïğïnïñ kiläsäge barmï?

“Форбс” журналы Рәсәйҙәге иң бай кешеләрҙең исемдәрен асыҡланы.

《福布斯》雜誌刊載了俄羅斯最富有人群的名字。

“Forbs” žurnalï Räsäyðäge iñ bay kešelärðeñ isemdären asïqlanï.

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

這種蜘蛛常見於中亞和俄羅斯南部。

Ürmäkseneñ bïl törö Urta Aziyala häm Räsäyðeñ kön’yağïnda taralğan.

Курил утрауҙары — Рәсәйҙең айырылғыһыҙ бер өлөшө.

千島群島是俄羅斯不可分割的一部分。

Kuril utrawðarï — Räsäyðeñ ayïrïlğïhïð ber ölöšö.

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

我們知道在俄羅斯，醫療保健基本上是國有的；而在日本情況則相反，當地有許多私立診所。

Räsäyðä meditsinanïñ nigeððä däwlätteke bulïwïn beläbeð; Yaponiyala, kirehensä, šäxsi klinikalar küp.


Урал

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

19世紀，烏拉爾山再次出現了淘金熱。

Un tuğïðïnsï bïwatta Uralda yänä altïn biðgäge bašlandï.

Сал Уралдан башҡа юҡ башҡорттоң төйәге.

巴什基爾人只有灰色的烏拉爾山一個故鄉。

Sal Uraldan bašqa yuq bašqorttoñ töyäge.

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

然而，烏拉爾山的三月完全可以稱作是冬天。

Xäyer, Uralda marttï la tulïhïnsa qïš ayï tip äytergä mömkin äle.

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

我的靈魂始終停留在我的家鄉烏拉爾山：我常常在夢中醒來，夢見河邊草地上盛開著稠李花。

Mineñ küñelem tïwğan Uralïmda qaldï: muyïl säskä atqan tuğayðarðï töšömdä kürep yïš qïna uyanam.


Катар

卡塔爾，卡達（國家名，位於西亞）


хәбәр

最終源自阿拉伯語 خَبَر (ḵabar)。

新聞，新的訊息、信息、消息

Ялған хәбәр таратыу.

大眾媒體的新聞、報導、出版物

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.

хәбәр һөйкәлеше


көньяҡ

көн (kön, “日子，太陽”) + яҡ (yaq, “邊，側，方向”)

這種蜘蛛常見於中亞和俄羅斯南部。


Лихтенштейн

列支敦士登，列支敦斯登（國家名，位於中歐）


Мәккә

源自阿拉伯語 مَكَّة (makka)。

麥加（沙特阿拉伯漢志地區城市名，是伊斯蘭教的聖城）

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

對於那些信仰其他宗教的人來說，通往麥加的道路是封閉的。

Bašqa din totqandarğa Mäkkägä yul yabïq.

11月1日，一群來自巴什科爾托斯坦的初次朝聖者啟程，前往麥加和麥地那。


Молдова

摩爾多瓦（國家名，位於東歐）


Салауат

來自салауат (salawat)。

BA-Салауат.ogg

薩拉瓦特，源自阿拉伯語的男性人名

薩拉瓦特·尤拉耶夫，巴什基爾詩人，被奉為民族英雄

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

薩拉瓦特是巴什基爾人身份標準（的一部分）。

薩拉瓦特（城市名，位於俄羅斯巴什科爾托斯坦）


Сәғүд Ғәрәбстаны

沙特阿拉伯/沙烏地阿拉伯


Сан-Марино

聖馬力諾，聖馬利諾（南歐微型國家，被意大利包圍）

聖馬力諾，聖馬利諾（首都名，位於聖馬力諾）


Татарстан

借自韃靼語 Татарстан (Tatarstan)。

韃靼斯坦（共和國名，位於俄羅斯東部）


Төрөкмәнстан

төрөкмән (törökmän, “土庫曼人”) + -стан (-stan)

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

土庫曼斯坦的大部分領土都位於卡拉庫姆沙漠中。

Törökmänstandïñ küpselek mayðanïn Qaraqom süle alïp tora.


Төмән

借自西伯利亞韃靼語 Төмән。

秋明（城市，行政中心名，位於俄羅斯秋明 州）

Төмәндә ул ваҡытта һыуыҡ, ҡар яуған ине.

那時秋明下著雪，天氣很冷。

Tömändä ul vaqïtta hïwïq, qar yawğan ine.


түбән

與喀喇汗語 [script needed] (töpün, “向下”)、哈薩克語 төмен (tömen, “向下；低的”)、吉爾吉斯語 төмөн (tömön)、南阿爾泰語 тӧмӧн (tömön, “向下”)、烏茲別克語 tuban (“低的”)、維吾爾語 төвән (töwen, “低的”)、哈卡斯語 тӧбін (“向下”)等同源。

Ҡарлуғас түбән осһа – ямғыр булыр, бейектә осһа – аяҙытыр.

燕子低飛要下雨，燕子高飛天氣晴。

Qarluğas tübän osha – yamğïr bulïr, beyektä osha – ayaðïtïr.


түбән

йөҙтүбән

yöðtübän, “面朝下”

Түбән хаҡ.

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

因為沙漠裡的空氣濕度很低，所以當地無法抵禦太陽輻射。

Süllektäge hawa dïmlïlïğï bik tübän bulğanğa, ul qoyaš radiyatsiyahïnan haqlamay.


мүк

借自俄語 мох (mox, “苔蘚”)。和韃靼語 мүк (mük, “苔蘚”)、哈薩克語 мүк (mük, “苔蘚”) 同源。

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

木屋的骨架完成並蓋上屋頂後，原木之間的縫隙被苔蘚填滿。

Buranï kütärep, bašïn yapqas, büränä yarïqtarïna mük tultïralar.


аҡбур

源自原始突厥語 *āk (“白色”) + *bōr (“白堊；泥土；黏土”)。等同於аҡ (aq) + бур (bur)。
與維吾爾語 ئاقبور (aqbor, “粉筆”)同源。


аҡ

源自原始突厥語 *āk (“白色”)。
與古突厥語 𐰀𐰴 (āq)、土耳其語 ak、土庫曼語 ak (“白色的”)同源。

Аҡ йорт.

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.


алтынсы

與土耳其語 altıncı、韃靼語 алтынчы (altınçı)、哈薩克語 алтыншы (altynşy)、吉爾吉斯語 алтынчы (altınçı)、土庫曼語 altynjy、阿塞拜疆語 altıncı等同源。


алтмыш

源自原始突厥語 *altmïĺ (“六十”)。

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.

大麥的成熟時間是六十天。

Был кварталда актриса алтмыш йылдан ашыу йәшәгән.

這名女演員住在這個城市街區超過六十年。

Bïl kvartalda aktrisa altmïš yïldan ašïw yäšägän.


араҡы

源自*araqï (“伏特加”)，源自波斯語 عَرَق ('araq, “酒精飲料”)，源自阿拉伯語 عَرَق (ʕaraq, “葡萄乾酒”)，源自عَرَّقَ (ʕarraqa, “稀釋，沖淡”)。
與庫梅克語 гьаракъы (haraqı, “伏特加”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 аракъы (araqı, “伏特加”)、南阿爾泰語 аракы (arakï, “伏特加”)、哈卡斯語 араға (arağa, “酒精飲料”)、圖瓦語 арага (araga, “伏特加，酒”)、雅庫特語 арыгы (arıgı, “酒”)同源。


апай

源自原始突厥語 *apa (“母親；姐姐；阿姨”)。
與古突厥語 [script needed] (apa, “姐姐；年長的女性親屬”)、哈薩克語 апа (apa)、吉爾吉斯語 апа (apa)、апай (apay, “母親；姐姐；阿姨”)同源。

比說話者年長，但比說話者父母要年輕的女性


ара

源自原始突厥語 *(i)āra (“間隙，空隙”)。與古突厥語 𐰺𐰀 (āra)、烏茲別克語 ora (“間隙，空隙”)、土耳其語 ara (“間隙”)、雅庫特語 аара (aara, “在路上，在旅途中”)同源。

Өйгә тиклем ике саҡрымдай ара бар.


арзан

源自波斯語 ارزان (arzân, “便宜的”)。

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

[20世紀]90年代，西方來的廉價商品席捲當地市場，使當地產業陷入了困難境地。

90-sï yïldarða Könbayïštan kilep tulğan arzan tawarðar bïl tarmaqtï awïr xälgä quyðï.


арпа

源自原始突厥語 *arpa (“大麥”)。

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.

大麥的成熟時間是六十天。


арыҫлан

源自 *arslan（“獅子”）；對比古突厥語 [script needed] (arslan, “獅子”)，源自原始突厥語 *arsïlan。
與哈薩克語 арыстан (arystan)、吉爾吉斯語 арстан (arstan)、南阿爾泰語 арслан (arslan)、烏茲別克語 arslon、維吾爾語 ئارسلان (arslan)、阿塞拜疆語 aslan、土耳其語 aslan/arslan、土庫曼語、克里米亞韃靼語 arslan等同源。

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

有罪的人會被扔到飢餓的獅子面前，被（獅子）撕咬。

Ğäyeple tip tanïlğan kešelärðe as arïθlandarğa tetkelärgä tašlağandar.


асҡыс

等同於ас- (as-, “打開”) + -ҡыс (-qïs, 施動者後綴)。
與吉爾吉斯語 ачкыч (açkıç)、庫梅克語 ачгъыч (açğıç)、維吾爾語 ئاچقۇچ (achquch, “鑰匙”)同源。

Ғәрәп телендә Мифтахетдин исеме "дин асҡысы" тигәнде аңлата.

在阿拉伯語中，“Miftakhetdin”這個名字意為“宗教之鑰匙”。

Ğäräp telendä Miftaxetdin iseme "din asqïsï" tigände añlata.

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

找到打開孩子心靈的鑰匙是很重要的事情。


атай

源自原始突厥語 *ata (“父親；叔伯；祖先”)。詞尾的 -y 原為呼格後綴。
參見ата (ata, “父親”)。

атай-әсәй

atay-äsäy, “父母，家長”

Атайыңа сәләм әйт!

Атаһы эргәһендә бала бер нимәнән дә ҡурҡмай.

只要身邊有父親在，孩子什麼都不怕。

Atahï ergähendä bala ber nimänän dä qurqmay.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

我一看信封上的地址，就知道這是我爸的手筆。

Xattïñ tïšïnda adresïn kürew menän atayïmdïñ qulïn tanïnïm.


ауыртыу

源自原始突厥語 *agrï-t-ïg、*agrï-g (“疼痛”)。


ауыл

源自原始突厥語 *āgïl，源自原始突厥語 *āg- (“包圍”)。

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

有一名貧窮的女人住在村莊裡，她有個12歲的兒子叫做 Yäntimer。

Ber awïlda ber yarlï ğïna äbey yäšägän, anïñ Yäntimer isemle 12 yäšle ulï bulğan ti.

Бүреләр ауылға яҡынлашһа, эттәр өрә башлай.

如果狼跑到村裡來，狗就會吠。

Bürelär awïlğa yaqïnlašha, ettär örä bašlay.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

老翁站了很久，扒著柵欄，看著村莊的街道。

Kärtägä totonop, qart oðaq qïna awïl uramïna qarap torðo.

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған.

烏拉爾地區東正教徒所熟知的塔賓（瑪利亞）聖像，得名於今天（巴什科爾托斯坦）加夫里區一個叫塔賓的村莊。

Ural pravoslavtarï arahïnda kiñ tanïlğan Tabïn tärehe üð isemen xäðerge Ğafuri rayonïndağï Tabïn awïlïnan alğan.

阿烏爾 （高加索、中亞、烏拉爾山脈南部等突厥語部落地區的堡壘型村落）

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан.

我的奶奶不僅忘記了司機的名字，也忘記了他是從哪個村子來的。

Öläsäyem šofyorðïñ isemen dä, qayhï awïldan ikänen dä onotqan.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

過節的時候，村子裡的女人們互相串門喝茶。

Bayram buldï nihä, awïlda qatïn-qïððar säygä yöröšör ine.

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

碰巧，哈薩克斯坦也有一個同名的村子。


ауыл

源自原始突厥語 *āgïl，源自原始突厥語 *āg- (“包圍”)。

Республикалағы һәр өсөнсө эшһеҙ — ауыл кешеһе.

（巴什科爾托斯坦）共和國內，每三名失業者中，就有一人住在農村。

Respublikalağï här ösönsö ešheð — awïl kešehe.


ауыр

源自欽察語支 *awïr（“重的；困難的”） ，源自原始突厥語 *iagɨr (“重的”)。
與古回鶻語 ağïr (“重的；困難的”)、韃靼語 авыр (awır)、哈薩克語 ауыр (auyr)、吉爾吉斯語 оор (oor)、南阿爾泰語 уур (uur)、烏茲別克語 ogʻir、土耳其語 ağır、雅庫特語 ыар (ıar, “重的；困難的”)同源。

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

如今實在是難以想象，書桌上沒有電腦會是個什麼樣子。

Bögöngö köndä yaðïw öθtälen kömp’yuterhïð küð aldïna kilterew awïr.

[20世紀]90年代，西方來的廉價商品席捲當地市場，使當地產業陷入了困難境地。


ауыҙ

源自原始突厥語 *agïŕ (“嘴”)。
與古突厥語 𐰍𐰕 (aɣïz, “嘴”)、哈卡斯語、紹爾語、圖瓦語 аас (aas)、南阿爾泰語 оос (oos)、吉爾吉斯語 ооз (ooz)、哈薩克語 ауыз (auyz)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 аууз (auuz)、庫梅克語 авуз (awuz)、諾蓋語、韃靼語 авыз (awız)、烏茲別克語 ogʻiz、阿塞拜疆語、克里米亞韃靼語、土耳其語 ağız、加告茲語 aaz、土庫曼語 agyz (“嘴”)等同源。

Ауыҙы ни әйткәнде ҡолағы ишетмәй.

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.
Homay qoš tunïn keyep šunduq osop kilgän ti // Üle yatqan Uraldïñ awïðïnan üpkän, ti.
烏馬伊鳥兒披上大衣，馬上起飛，親吻了死在地上的烏拉爾的嘴。

Ural-batyr（巴什基爾民間史詩）

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Muynaq（狗名）正過著橋，嘴裡還叼著根骨頭。

Muynaq, awïðïna höyäk qabïp, küperðän ütep bara ine.

Мәмерйә ауыҙы.

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

所有信息都是從尚活著的證人口中記錄得出。

Bar mäğlümät tere šahittar awïðïnan yaðïp alïnğan.


ашъяулыҡ

аш (aš, “食物，餐”) + яулыҡ (yawlïq, “布”)

[ɑʂ.jɑwˈɫɯ̞q]


ашхана

аш (aš) + -хана (-xana)。
與鄂圖曼土耳其語 آشخانه (aşhâne, “吃飯的地方”)、韃靼語 ашханә (aşxanä)、哈薩克語 асхана (asxana)、吉爾吉斯語 ашкана (aşkana)、烏茲別克語 oshxona、維吾爾語 ئاشخانا (ashxana)、土庫曼語 aşhana (“餐廳，咖啡廳”)等同源。

Мәктәп ашханаһы.

Өфөлә социаль ашхана асылды.

烏法開設了一間受補貼的食堂。


аҡҡош

аҡ (aq, “白色的”) + ҡош (qoš, “鳥”)。
與烏茲別克語 oqqush (“天鵝”)、維吾爾語 ئاققۇش (aqqush, “天鵝”)同源。

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

天鵝在喀什卡丹湖住下了。


аш

源自共同突厥語 *aš (“食物，餐”)，源自原始突厥語 *(i)aĺ (“食物，餐”)。
與古回鶻語 [script needed] (aš, “食物，餐”)、烏茲別克語 osh (“熟食；抓飯”)、土耳其語 aş (“烹飪過的食物，餐”)、雅庫特語 ас (as, “食物，餐”)等同源。

ашъяулыҡ

ašʺyawlïq, “桌布”

Аштың тоҙо сыҡмаған.


аяҡ

源自共同突厥語 *ayaq，源自原始突厥語 *adak (“腿，腳”)。
對比古突厥語 𐰑𐰴 (adaq, “腿，腳”)。
參見аҙаҡ (aðaq)。

Ҡәйнәһенә инсульт булып, аяҡтан ҡалған.

他的岳母/她的婆婆中風之後，喪失了行動能力。

Qäynähenä insul’t bulïp, ayaqtan qalğan.


бәрәкәт

源自阿拉伯語 بَرَكَة (baraka, “祝福”)。
與哈薩克語 берекет (bereket)、吉爾吉斯語 береке (bereke)、烏茲別克語 baraka等同源。

Йортҡа бәрәкәт!


аҡса

源自 *aqča（“錢；硬幣”）。
與鄂爾渾古突厥語 [script needed] (aqča, “錢；硬幣”)；韃靼語 акча (aqça)、哈薩克語 ақша (aqşa)、吉爾吉斯語 акча (akça)、南阿爾泰語 акча (akča)、庫梅克語 акъча (aqça)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 ахча (axça)、克里米亞韃靼語 akça、哈卡斯語 ахча (axça)、紹爾語 ақча、圖瓦語 акша (akša, “錢”)、楚瓦什語 укҫа (ukśa, “硬幣”)同源。

Ваҡ аҡса.

Ялған аҡса.

Аҡсаң булһа, бар ергә лә юл асыҡ.

Фонд биржаһы был көндә йәмғеһе 14 миллиард доллар аҡсаһын юғалта.

當天，證券市場共損失了140億美元。

Fond biržahï bïl köndä yämğehe 14 milliard dollar aqsahïn yuğalta.


бабай

源自原始突厥語 *bāba (“父親；祖父；祖先”)。

老頭、老翁 包括說話者的父親年齡大

父親或母親的哥哥；伯伯，舅舅


ағас

源自通用欽察語 *ağač（“樹，木頭”），源自原始突厥語 *ïgač (“樹，木頭”)。
與韃靼語 агач (ağaç)、哈薩克語 ағаш (ağaş)、卡拉卡爾帕克語 ағаш、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 агъач (ağaç)、庫梅克語 агъач (ağaç)、南阿爾泰語 агаш (agaš)、吉爾吉斯語 жыгач (cıgaç)、哈卡斯語 ағас (ağas)、古突厥語 𐰃𐰍𐰲 (iǧč /ïɣač/)、克里米亞韃靼語、土耳其語 ağaç、阿塞拜疆語 ağac、土庫曼語 agaç等同源。

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

根系強壯的樹能抵擋得住。

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

不需要那麼多柴火，砍三四棵樹就夠了。

Utïn küp käräkmäy, ös-dürt ağas yïqhañ yetep toror.

Ағас һыуға батмай.


ағас

Ағас ҡашыҡ.


аң

源自原始突厥語 *āŋ (“智力，心智”)。

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Һыуҙан сығарғанда, береһе аңында ине, ә икенсеһе күпләп һыу йотҡан.

他們從水裡被救出來的時候，只有其中一個還有意識，其他人都喝了很多水。

Hïwðan sïğarğanda, berehe añïnda ine, ä ikensehe küpläp hïw yotqan.

Тап уҡыу осоронда кешенең аңында донъяға ҡараш нигеҙҙәре барлыҡҡа килә.

世界觀的基礎是在學習時在人的頭腦中形成的。

Tap uqïw osoronda kešeneñ añïnda donʺyağa qaraš nigeððäre barlïqqa kilä.


аң

源自原始突厥語 *Ăŋ (“野生動物”)。


балауыҙ

與韃靼語 балавыз (balawız)、哈薩克語 балауыз (balauyz)、克里米亞韃靼語 balavuz、庫梅克語 балавуз (balawuz)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 балаууз (balauuz, “蠟”)同源。

[bɑ.ɫɑˈwɯ̞ð]


бал ҡорто

бал (bal, “蜜”) + ҡорт (qort, “昆蟲”)的組詞。
與克里米亞韃靼語 balqurt (“蜂”)同源。

[ˈbɑɫ.qʊ̞rˌtʊ̞]

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.

蜜蜂是一種非常聰明且勤奮的昆蟲。

Bal qorto – ğäžäp aqïllï, bik yegärle böžäk.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

除了蜂蜜和蜂王漿以外，人們還利用蜂巢生產蜜蜂毒素和蜂膠。

Umartalarðan bal menän bergä inä hötö, bal qorto ağïwï häm yeleme alïna.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Bal qorttarï küðänäktärðe ös törlö yahay.


боҙбармаҡ

боҙ (boð, “冰”) + бармаҡ (barmaq, “手指”)


бала

源自原始突厥語 *bāla (“孩子，小孩”)。

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

新年之時，每個孩子都在等待奇跡的發生。

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Баланы нисек бар, шулай яратығыҙ.

Бала зиһененә йәнһүрәттең тәьҫире ныҡ көслө.

動畫片會對孩子的心智產生極大影響。

Bala zihenenä yänhürätteñ tä’θire nïq köslö.

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

教師必須尊重孩子的每個想法，認真傾聽，給予正確的方向並培養。

Uqïtïwsï balanïñ här fekeren ixtiram itep, unï tïñlarğa, yünäleš birergä häm üθterergä teyeš.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.

最嚇人的事情還是在你家小孩的口袋裡發現注射器。

Iñ qurqïnïsï — üθmer balañdïñ keθähendä šprits tabïw.

Имсәк бала.


балта

源自原始突厥語 *baltu (“斧頭”)。
與古突厥語 [script needed] (baltu, “斧頭”)、哈薩克語 балта (balta)、吉爾吉斯語 балта (balta)、烏茲別克語 bolta、南阿爾泰語 малта (malta)、哈卡斯語 малта (malta)等同源。


балыҡ

源自原始突厥語 *bālïk (“魚”)。

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

不要教魚游泳，教牛用頭撞擊。

Balïqtï yöðörgä, ügeððe höðörgä öyrätmä.

Тап ошо осорҙа төрлө балыҡтар ыуылдырыҡ сәсә.

這個時節，有多種魚類產卵。

Tap ošo osorða törlö balïqtar ïwïldïrïq säsä.

Балыҡ майы.

Балыҡ һурпаһы.

Балыҡ һатыусы.

Бешерелгән һәм ыҫланған балыҡтан төрлө салат эшләп була.

用煮魚肉和煙熏魚肉，可以做出不同的色拉。

Bešerelgän häm ïθlanğan balïqtan törlö salat ešläp bula.


балға

源自原始突厥語 *balka (“錘子”)。對比原始蒙古語 *haluka (“錘子”)、原始通古斯語 *palụka (“錘子”)。
與哈薩克語 балға (balğa)、吉爾吉斯語 балка (balka)、烏茲別克語 bolgʻa等同源。

Аяғы-ҡулы һис уның балға тотоп йонсомаҫ.
Ayağï-qulï his unïñ balğa totop yonsomaθ.
他的雙手不會因握著大錘而疲倦。

Ural-batyr（巴什基爾民間史詩）

Бөтә эштәр ҡул менән — кәйлә, лом, балға һәм көрәк менән — башҡарыла.

所有工作都是用鎬子、撬棍、大錘和鏟子手工完成的。

Bötä eštär qul menän — käylä, lom, balğa häm köräk menän — bašqarïla.


бармаҡ

源自*barmaq (“手指”)，源自原始突厥語 *biarŋak (“手指”)。
與哈薩克語 бармақ (barmaq)、吉爾吉斯語 бармак (barmak)、庫梅克語 бармакъ (barmaq)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бармакъ (barmaq)、烏茲別克語 barmoq、土耳其語 parmak (“手指”)、哈卡斯語 парбах (parbax, “枝繁的”)同源。

Баш бармаҡ.

Заманалар етте: яныбыҙҙағы яҡшы тимерселәрсе һыңар ҡул бармаҡтары менән иҫәпләрлек.

現在時代已經變成這樣了：附近的好鐵匠簡直屈指可數。

Zamanalar yette: yanïbïððağï yaqšï timerselärse hïñar qul barmaqtarï menän iθäplärlek.

Яңы версияла Touch ID технологияһы файҙаланыла, йәғни ҡушымтаға бармаҡ эҙҙәре ярҙамында инергә була.

新版本使用觸控 ID 技術，因此可以通過指紋來登陸應用。

Yañï versiyala Touch ID texnologiyahï fayðalanïla, yäğni qušïmtağa barmaq eððäre yarðamïnda inergä bula.


бау

源自通用欽察語*baw，源自共同突厥語 *bāg (“繩索，連接”)，源自原始突厥語 *b(i)ā- (“綁，繫”)。
與古回鶻語 [script needed] (bağ, “帶，繩索”)、哈薩克語 бау (bau, “繩索”)、吉爾吉斯語 боо (boo, “繩索”)、南阿爾泰語 буу (buu, “繩索”)、克里米亞韃靼語 bav (“結”)、烏茲別克語 bogʻ (“繩索；捆”)、土耳其語 bağ (“連接”)、雅庫特語 быа (bıa, “繩索，花邊”)等同源。


баҡса

源自波斯語 باغچه (bâğče, “小花園”)。
與哈薩克語 бақша (baqşa)、吉爾吉斯語、韃靼語 бакча (baqça)、烏茲別克語 bоgʻcha、維吾爾語 باغچە (baghche)、土庫曼語 bakca、阿塞拜疆語、克里米亞韃靼語 bağça、土耳其語 bahçe同源。

Баҡса үҫемлеге.

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

學校園子裡的蘋果樹正開著花。

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

打掃園子小屋的時候，不要揚起塵土，記得戴上口罩和手套。

Baqsa öyön yïyïštïrğanda sañ borxotmağïð, bitlek, birsätkä keyegeð.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

椋鳥、麻雀、鶺鴒這類小鳥，都很活躍於抓花園裡的害蟲。

Sïyïrsïq, turğay, säpsek kewek vaq qoštar baqsa qorotqostarïn bik äwðem süpläy.


баҡыр

源自原始突厥語 *bakɨr (“銅”)。
與古突厥語 [script needed] (baqïr)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語, 庫梅克語 багъыр (bağır)、吉爾吉斯語、韃靼語 бакыр (baqır)、克里米亞韃靼語 baqır、土耳其語 bakır (“銅”)、哈薩克語 бақыр (baqyr, “銅幣”)、南阿爾泰語 бакрас (bakras, “銅壺”)、雅庫特語 баҕарах (bağarax, “壺，盆”)等同源。
對比借自突厥語的塞爾維亞-克羅地亞語 bakar (“銅”)。

Баҡыр оҫтаһы.

Имгәнеп, ҡоро бушҡа аҙапланма // Баҡыр сыҡмаҫ урындан алтын ҡаҙып.

不要白費心機，在連銅都不產的地方挖金子。

Imgänep, qoro bušqa aðaplanma // Baqïr sïqmaθ urïndan altïn qaðïp.


ташбаҡа

對比哈薩克語 тасбақа (tasbaqa)、韃靼語、吉爾吉斯語 ташбака (taşbaka)、南阿爾泰語 таш-бака (taš-baka)、烏茲別克語 toshbaqa、維吾爾語 تاشپاقا (tashpaqa, “龜”)。
等同於таш (taš, “石頭，岩石”) + баҡа (baqa, “蛙”)。

Беҙҙең төбәктә бик һирәк осраған ташбаҡалар Ҡыҙыл китапҡа индерелгән.
Beððeñ töbäktä bik hiräk osrağan tašbaqalar Qïðïl kitapqa inderelgän.
在我們這兒很少出現的龜，已經被列入了紅色保護名單。

Ташбаҡа ҡабығы.


баҡа

源自原始突厥語 *b(i)āka (“蛙”)。
與古回鶻語 [script needed] (baqa, “蛙”)、土耳其語 bağa、韃靼語 бака (baqa)、哈薩克語 бақа (baqa)、庫梅克語 бакъа (baqa)、吉爾吉斯語 бака (baka)、南阿爾泰語 бака (baka)、圖瓦語 пага (paga)、維吾爾語 پاقا (paqa)、雅庫特語 баҕа (bağa, “蛙”)同源。

баҡа ыуылдырығы


бергә

最早見於亞美尼亞欽察語。字面上，本詞是бер (ber, “一”)的與格。
與哈薩克語 бірге (bırge)、吉爾吉斯語 бирге (birge)、烏茲別克語 birga、維吾爾語 بىرگا (birga, “一起”)、阿塞拜疆語 birgə等同源。

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

住房問題困擾著許多剛剛建立家庭、準備共同生活的年輕人。

Torlaq mäs’älähe yañï ğïna ğailä qorop bergä yäšäy bašlağan küp yäštärðe borsoy.


бесәй

源自擬聲詞 *bis；對比бес-бес (bes-bes, “呼喚貓的聲音”)。不能直接對應標準突厥語 mušuq ~ mišik（“貓”） < 原始突厥語 *bïńĺ(ïk) (“貓”)。
對比韃靼語 песи (pesi, “貓”)。

Мәскәүҙә бесәйҙә коронавирус табылған.

在莫斯科，（研究人員）在貓的體內發現新冠病毒。


белем

源自動詞詞幹бел- (bel-, “知道”)。
與哈薩克語 білім (bılım)、吉爾吉斯語 билим (bilim)、韃靼語 белем (belem)、烏茲別克語 bilim (“知識”)、土耳其語 bilim (“科學”)等同源。

Китап — белем шишмәһе.

Мәктәп

belem usağï.
學校是知識的溫床。

белем усағы.
Mäktäp

Юғары белем.

Урта белем.

“Ғәлиә”лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

Ğaliya 系的講師主要是在埃及、敘利亞和土耳其受過教育的知名伊斯蘭專家、學者。

“Ğäliä”lä bašlïsa Mïsïrða, Süriälä, Törkiälä belem alğan bildäle ğalimdar häm din belgestäre uqïta.


биреү

源自原始突厥語 *bǟr-i-g (“給”, *bǟr-的動名詞)。
與韃靼語 бирү (birü)、諾蓋語 беруьв (berüv)、哈薩克語 беру (beru)、吉爾吉斯語 берүү (berüü)、雅庫特語 биэрии (bierii)、土耳其語 ver- (詞幹)、古突厥語 𐰋𐰃𐰼 (b²ir² /ber-/, 詞幹)、楚瓦什語 пар (par, 詞幹)等同源。

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

我們不會作出空洞的承諾。


беҙ

源自原始突厥語 *bi-ŕ (“我們”)。

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

我們不會作出空洞的承諾。

Беҙ икәү айырылышһаҡ та, хистәрем һүнеп бөтмәгән.

雖然我們兩個離了婚，但我並沒有感覺很失落。

Beð ikäw ayïrïlïšhaq ta, xistärem hünep bötmägän.

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

事實證明，人並不只有我們所看見和了解的肉體。

Baqtihäñ, keše beð kürep belgän material’ tän genä tügel ikän.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

我們做老師的，經常跟學生講：成績單就是你的臉。

Beð, uqïtïwsïlar, yïš qïna uqïwsïlarïbïðğa: “Köndälek — heððeñ yöðögöð”, tip äytergä yaratabïð.


беҙ

源自原始突厥語 *bińŕ (“錐子”)。
與哈薩克語 бiз (biz)、烏茲別克語 bigiz、維吾爾語 بېگىز (bëgiz, “錐子”)同源。


бейек

源自原始突厥語 *bedük (“大的；高的”)。бөйөк (böyök)的同源對似詞。
與古突厥語 [script needed] (bedük, “大的”)、古回鶻語 pʾdwk (bedük, “大的”)、韃靼語 биек (biyek, “高的”)、哈薩克語 биік (biık, “高的”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 мийик (miyik, “高的”)、吉爾吉斯語 бийик (biyik, “高的”)、南阿爾泰語 бийик (biyik, “高的”)、哈卡斯語 пӧзік (“高的”)、紹爾語 мӧзӱк (“高的”)、圖瓦語 бедик (bädïk, “高的”)、烏茲別克語 buyuk (“大的；高的”)、土耳其語 büyük (“大的”)等同源。


бет

源自原始突厥語 *bɨt (“蝨子”)。
與哈薩克語 бит (bit)、維吾爾語 پىت (pit)、土耳其語 bit、雅庫特語 быт (bıt)、楚瓦什語 пыйтӑ (pyjt̬ă, “蝨子”)等同源。


бурһыҡ

源自原始突厥語 *borsuk (“獾”)。
與哈薩克語 борсық (borsyq)、烏茲別克語 boʻrsiq、維吾爾語 بورسۇق (borsuq)、土耳其語 porsuk (“獾”)等同源。


бурыс

源自粟特語 [具體何詞?]。與哈薩克語 борыш (boryş)、吉爾吉斯語 боруч (boruç)、борч (borç)、烏茲別克語 burch、克里米亞韃靼語 borc、土庫曼語 borç、土耳其語 borç (“債務”)等同源。

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

保衛祖國是每個年輕人的神聖職責。

Vatandï haqlaw - här yegetteñ izge burïsï.


борос

源自波斯語 مرچ (morč, “胡椒”)，源自梵語 मरिच (marica)。
與古回鶻語 [script needed] (murč, “胡椒”)、哈薩克語 бұрыш (būryş)、吉爾吉斯語 мурч (murç)、烏茲別克語 murch、土庫曼語 burç (“胡椒”)同源。


биш

源自原始突厥語 *bẹ̄ĺ(k) (“五”)。
與古突厥語 𐰋𐰃𐱁 (béš, “五”)、土耳其語 beş (“五”)、雅庫特語 биэс (bies, “五”)同源。

бишәү

bišäw, “五”, 集合數詞

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

往碗裡打五個雞蛋，加入麵粉並攪拌。

Tabaqqa biš yomortqa hïtïğïð, ondo qušïp bolğağïð.


боҫ

源自原始突厥語 *bus (“蒸汽”)。
與圖瓦語 бус (bus, “蒸汽”)、土耳其語 pus (“薄霧，煙霧”)、楚瓦什語 пӑс (păs, “蒸汽”)等同源。

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

茶炊上飄起一陣厚厚的蒸汽。


быу

源自原始突厥語 *būg (“蒸汽”)。
與喀喇汗語 بُو (bū, “蒸汽”)、哈薩克語 бу (bu, “蒸汽”)、吉爾吉斯語 буу (buu, “蒸汽”)、南阿爾泰語 буу (buu, “蒸汽”)、烏茲別克語 bugʻ (“蒸汽”)、土庫曼語 bug (“蒸汽”)等同源。


борсаҡ

源自原始突厥語 *burčak (“豆子，豌豆”)。
與哈薩克語 бұршақ (būrşaq, “豌豆；雹”)、庫梅克語 бурчакъ (burçaq, “菜豆；雹”)、吉爾吉斯語 буурчак (buurçak, “豌豆”)、土耳其語 burçak (“苦野豌豆”)等同源。


боҙ

源自共同突厥語 *būz (“冰”)，源自原始突厥語 *būŕ (“冰”)。
與韃靼語 боз (boz)、哈薩克語 мұз (mūz)、吉爾吉斯語 муз (muz)、庫梅克語、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 буз (buz)、諾蓋語 буз (buz)、紹爾語、南阿爾泰語 мус (mus)、哈卡斯語 пус (pus)、烏茲別克語 muz、維吾爾語 муз (muz)、土庫曼語 muz、多爾干語 буус (buus)、雅庫特語 муус (muus)、阿塞拜疆語、加告茲語、土耳其語 buz、楚瓦什語 пӑр (păr, “冰”)同源。

Һыу боҙға әйләнде.

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

傍晚六點左右，克拉斯努索爾斯基村出現強烈旋風，並降下拇指大小的冰雹。

Kiske säğät 6-larða Krasnousol awïlï buylap köslö yel-dawïl, qoyon ütte, baš barmaq ðurlïq boð yawðï.


буш

源自原始突厥語 *boĺ (“空的；空閒的”)。
與古突厥語 [script needed] (boš, “空的；空閒的”)、古回鶻語 [script needed] (boš, “空的；空閒的”)、土耳其語 boş (“空的”)同源。

Бүлмә буп-буш ине, тик иҙәнгә намаҙлыҡ түшәлгән.

房間裡空無一物，只有地上放著一個祈禱墊。

Bülmä bup-buš ine, tik iðängä namaðlïq tüšälgän.

Һәр шаҡмаҡҡа бер генә хәреф яҙыла; буш шаҡмаҡтар ҡалмаҫҡа тейеш.

每個盒子裡只能放一封信；不能留下空盒子。

Här šaqmaqqa ber genä xäref yaðïla; buš šaqmaqtar qalmaθqa teyeš.

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

我們不會作出空洞的承諾。

Буш дәфтәр.


быҙау

源自原始突厥語 *buŕagu (“牛犢”)。
與古突厥語 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu)、韃靼語 бозау (bozau)、哈薩克語 бұзау (būzau)、吉爾吉斯語 музоо (muzoo)、南阿爾泰語 бозу (bozu)、烏茲別克語 buzoq、維吾爾語 موزاي (mozay)、土耳其語 buzağı (“牛犢”)等同源。


бүлмә

源自*bölmä (“分隔；房間”)，源自原始突厥語 *bȫl- (“分隔”)。
等同於бүл- (bül-, “分隔”) + -мә (-mä, 組成表示動作過程或結果的抽象名詞)。
與哈薩克語 бөлме (bölme, “房間”)、吉爾吉斯語 бөлмө (bölmö, “房間”)、烏茲別克語 boʻlma (“房間；分隔”)、維吾爾語 بۆلمە (bölme, “房間”)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бёлме (bölme, “分隔”)同源。

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

一個有著兩扇面向街道窗戶的大房間。

Ул айырым бүлмәлә тора.

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

孩子們高興的聲音充滿了整個房間。


бөркөт

源自原始突厥語 *bürküt (“鷹”)。對比借自突厥語族的俄語 беркут (berkut)。


бысаҡ

源自原始突厥語 *bïčgak (“小刀”)，源自原始突厥語 *bïč- (“切”)。
與古回鶻語 [script needed] (bïčaq, “小刀”)、韃靼語 пычак (pıçaq)、哈薩克語 пышақ (pyşaq)、吉爾吉斯語 бычак (bıçak)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бычакъ (bıçaq)、庫梅克語 бичакъ (biçaq)、哈卡斯語 пычах (pıçax)、紹爾語 пычақ (pïčaq)、圖瓦語 бижек (bïžäk)、烏茲別克語 pichoq、維吾爾語 پىچاق (pichaq)、土耳其語 bıçak、阿塞拜疆語 bıçaq、土庫曼語 pyçak、雅庫特語 быһах (bıhax)等同源。

Үткер бысаҡ.

Бысаҡ осонда ваҡ тоҙ һалып болғағыҙ.

往刀尖上放點鹽，並攪拌。


бөрсә

源自*bürče，可能是派生自原始突厥語 *bürge (“跳蚤”)的指小形式。
與韃靼語 бөрчә (börçä)、庫梅克語、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 бюрче (bürçe, “跳蚤”)等同源。


бөгөн

源自 *bügün（“今天”），由 bu（“這”）+ kün（“日，天”）組成。
與古回鶻語 [script needed] (bükün, “今天”)、韃靼語 бүген (bügen)、哈薩克語 бүгін (bügın)、吉爾吉斯語、雅庫特語 бүгүн (bügün)、烏茲別克語 bugun、維吾爾語 بۈگۈن (bügün)、土庫曼語、阿塞拜疆語、土耳其語 bugün等同源。

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

昨天的朋友，今天變成敵人。

Тормош ағышының бөгөн көтмәгәндә үҙгәреүе ихтимал.

今天，生活的流動可能會發生意想不到的變化。

Tormoš ağïšïnïñ bögön kötmägändä üðgärewe ixtimal.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

現在，你不會在巴什科爾托斯坦的藥房架子上看見阿司匹林了。

Bašqortostan darïwxanalarï käštälärendä bögön aspirin kürmäθheñ.


бөйөр

源自原始突厥語 *bögür (“腎；身體的一側”)。
與韃靼語 бөер (böer, “腎”)、哈薩克語 бүйір (büiır, “身體的一側”)、土耳其語 böğür (“側面；侧腹”)、阿塞拜疆語 böyür (“侧腹”)、土庫曼語 böwür (“侧腹”)、雅庫特語 бүөр (büör, “腎”)同源。

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

不建議患有腎病者及孕婦飲用土木香（茶）。

Andïððï böyörö awïrtqandarğa häm yöklö qatïndarğa esew käñäš itelmäy.


бәрәңге

(此詞的語源缺失或不完整。請協助添加，或在茶室進行討論。)

[bæ.ræŋˈɡɪ̞]


бәхет

借自波斯語 بخت (“幸運，運氣”)。
與烏茲別克語 baxt (“幸福，運氣”)、土庫曼語 bagt (“幸福，幸運”)同源。

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.

上帝創造每個人，都是為了讓大家幸福。

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

家庭幸福的基礎，關鍵在（結婚）第一年。

Ğailä bäxeteneñ nigeðe täwge yïlda halïna.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.

Balalar — Xoðay tarafïnan birelgän bäxet.


ватан

借自阿拉伯語 وَطَن (waṭan)。

保衛祖國是每個年輕人的神聖職責。

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!


бәлки

源自波斯語 بلکه (balke)。
與吉爾吉斯語 балки (balki)、哈薩克語 бәлки (bälki)、烏茲別克語 balki、阿塞拜疆語 bəlkə、土耳其語 belki等同源。

Бәлки, минең менән килешмәүселәр булыр.

可能會有人不同意我的觀點。

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

誰知道呢，也許還有另一個原因。

Kem belä, bälki, bašqa säbäbe lä barðïr.


ваҡыт

源自阿拉伯語 وَقْت (waqt, “時間”)。
與哈薩克語 уақыт (uaqyt)、吉爾吉斯語 убакыт (ubakıt)、убакты (ubaktı)、韃靼語 вакыт (waqıt)、烏茲別克語 vaqt等同源。

буш ваҡыт

buš vaqït, “業餘時間”

бер ваҡыт

ber vaqït, “過去，曾經，以前”

Ваҡыт тиҙ үтә.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

如今，手錶不僅用來顯示時間，也彰顯著擁有者的社會地位。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

電子申請優先辦理，能減少移民申請中排隊等待所用的時間。

Elektron ğarizalar sirattan tïš qarala; bïl siratta torou vaqïtïn häm migratsiya xeðmätenä kilewselär hanïn qïθqarta.

應做……的時間、時期、時候

Ваҡыты етмәһә, япраҡ та һабағынан өҙөлмәй.

葉子也只有到了時候才會從莖上落下。

Vaqïtï yetmähä, yapraq ta habağïnan öðölmäy.


ел

來自原始突厥語 *yel (“風”)。
與韃靼語 җил (cil)、南阿爾泰語 јел (ǰel)同源。

Ел тирмәне.

Ел ҡайһы яҡтан өрә?

Мин сапҡанда ел ҡубыр,// Таш та ятып түҙәлмәҫ, // Һыу тулҡыныр-ҡайнашыр, // Һыуҙа балыҡ йөҙәлмәҫ.
Min sapqanda yel qubïr,// Taš ta yatïp tüðälmäθ, // Hïw tulqïnïr-qaynašïr, // Hïwða balïq yöðälmäθ.
我一奔跑，風就會揚起，石頭都能吹走，水會衝到高處沸騰，魚也不能在水裡游。

烏拉爾-巴圖爾（巴什基爾民間史詩）


гүр

源自波斯語 گور (gur, “墳墓”)。

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

人在看到自己註定要看到的事物之前，是不會進墳墓的。


гөл

源自波斯語 گل (gol, “玫瑰；花”)。
與哈薩克語、吉爾吉斯語 гүл (gül)、烏茲別克語 gul、維吾爾語 گۈل (gül)、土庫曼語 gül (“花”)、土耳其語 gül (“玫瑰”)等同源。

Гөлдәр хуш еҫ тарата.


дарыу

源自波斯語 دارو (dâru, “藥物，治療”)。
дары (darï, “火藥”)的同源對似詞。

Тымау дарыуы.

Самаһын белһәң — дарыу, белмәһәң — ағыу.

知道用法就是藥，不懂用法就是毒。

Samahïn belhäñ — darïw, belmähäñ — ağïw.

Күптәр, төрлө дарыу йотҡансы халыҡ медицинаһы буйынса үләндәр менән дауаланыу файҙалыраҡ, ти.

很多人說比起吃藥片，按照民間療法吃點草藥治療更健康。

Küptär, törlö darïw yotqansï xalïq meditsinahï buyïnsa üländär menän dawalanïw fayðalïraq, ti.


дарыу

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

這些不是普通的花，而是藥草。

Bïlar yabay säskä tügel, darïw üländäre.


дауыл

源自原始突厥語 *dabul (“風暴，強風”)。
與韃靼語 давыл (dawıl)、哈薩克語 дауыл (dauyl)、吉爾吉斯語 добул (dobul, “冰雹”)、南阿爾泰語 туул (tuul)、土耳其語 dağıl (“強風”)、雅庫特語 тыал (tıal, “風”)等同源。


дары

源自波斯語 دارو (dâru, “火藥”)。
дарыу (darïw, “藥物”)的同源對似詞。

Дарыңды ҡоро тот.


дана

源自波斯語 دانه (dâne, “穀粒”)。

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

圖書館收到了一份區內出版的所有報紙的集合。

Kitapxana rayonda sïqqan gäzittärðeñ barïhïn da berešär dana aldïra.

Табаҡҡа биш дана йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

打五個雞蛋到碗裡，加入麵粉並攪拌。

Tabaqqa biš dana yomortqa hïtïğïð, ondo qušïp bolğağïð.


тән

源自波斯語 تن (tan, “身體”)。
與哈薩克語 тән (tän)、烏茲別克語 tan、維吾爾語 تەن (ten, “身體”)同源。

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

我們認識到，人並非只有我們所看見和知道的身體。

Baqtihäñ, keše beð kürep belgän material’ tän genä tügel ikän.


таң

源自共同突厥語 *taŋ (“黎明”)。


диуар

源自波斯語 دیوار (divâr, “牆”)。
與烏茲別克語 devor、土耳其語 duvar (“牆”)同源。

Бөйөк Ҡытай диуары.

(字面意思是「中國的大牆」)


диңгеҙ

源自原始突厥語 *teŋiŕ (“海”)。
與古回鶻語 [script needed] (teŋiz, “海”)、哈薩克語 теңіз (teñız, “海”)、吉爾吉斯語 деңиз (deñiz, “海”)、烏茲別克語 dengiz (“海”)、土庫曼語 deňiz (“海”)、土耳其語 deniz (“海”)等同源。

Каспий дингеҙе.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

以海水為基礎製成的噴霧。

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

群島可以單獨位於海中，也可以靠近大片乾燥陸地。

Arxipelagtar dingeððä ayïrïm yäki ður qoro yer massivï yanïnda urïnlaša ala.


бөйөк

可能經由伏爾加突厥語，源自鄂圖曼土耳其語 بیوك (büyük, “大的”)，源自原始突厥語 *bedük (“大的”)（對比古回鶻語 [script needed] (bedük, “大的”)、[script needed] (beδük, “高的”)），源自原始突厥語 *bedü- (“變大，長大”)。
本土的欽察語支發展則是呈 biyik（參見бейек (beyek, “高的”)）。

Бөйөк Ҡытай диуары.

(字面意思是「中國的大城牆」)

Бөйөк Ватан һуғышы.


дин

源自阿拉伯語 دِين (dīn, “宗教”)。

Башҡа дин кешеләре.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

從十世紀起，伊斯蘭教便開始進入巴什基爾人的生活中。

X bïwattan bašqorttar möxitenä Islam dine ütep inä bašlay.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

在伊斯蘭教中，亞茲拉爾會（在人死時）帶走人的靈魂。

Islam dinendä kešeneñ yänen Ğazrail färeštä ala.


дошман

源自波斯語 دشمن (došman)。

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

昨天的朋友，今天會變成敵人。

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

聰明的敵人好過蠢笨的朋友。


доға

源自阿拉伯語 دُعَاء (duʕāʔ, “祈禱”).
與哈薩克語 дұға (dūğa)、吉爾吉斯語 дуба (duba)、烏茲別克語 duo、土庫曼語 doga、土耳其語 dua (“祈禱”)等同源。

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

來到聖墓前，我跪下祈禱。

Izge qäbergä kilep, tubïqlïnïp doğa qïldïm.


дуҫ

借自波斯語 دوست (dost, “朋友”)。

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан

naðan duθ ber ayðañ huñ bulïr došman.
大家，要注意無知的朋友——一個月內，無知的朋友會變成敵人。

наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман.
Yegettär, haqlanïğïð naðan duθtan

Дуҫ бәләлә һынала.

(字面意思是「朋友在不幸的事情中得到檢驗。」)

Татлы телленең дуҫы күп.

口才好的人，朋友也很多。

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

聰明的敵人好過愚蠢的朋友。


ебәк

可能源自原始突厥語 *yip (“絲線”)。


донъя

源自阿拉伯語 دُنْيَا (dunyā, “世界”)。

Донъяның яралыуы.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

每個人降生到這個世界上，都帶著自己的命與運。

Bïl donʺyağa här kem üð yaðmïšï, üð täqdire menän tïwa.

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

黑條紋（厄運）結束了；現在，整個世界都圍繞著你轉動。(占星)

Qara hïðat artta qaldï; xäðer bar donʺya heððeñ tiräläy äylänä.

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

秋天，薩尼婭把她的全部家當裝上推車，搬到了臨近的村莊。

Köðön Saniya bar donʺyahïn arbağa teyäp, kürše awïlğa küsep kitte.


дөйә

源自原始突厥語 *tebe (“駱駝”)。


егерме

源自原始突厥語 *yėgirmi (“二十”)。


еләк

源自原始突厥語 *yegelek (“漿果”)。
與南阿爾泰語 јилек (ǰilek)、韃靼語 җиләк (ciläq)、哈薩克語 жидек (jidek)、卡拉恰伊-巴爾卡爾語 джилек (cilek)、哈卡斯語 чистек (çistek)同源。
亦對比借自突厥語族的亞美尼亞語 ելակ (elak)。


дәрәжә

源自阿拉伯語 دَرَجَة (daraja, “量度”)。

ғилми дәрәжә

дәрәжәгә күтәреү ғәмәле


дүрт

源自原始突厥語 *tȫrt (“四”)。與古突厥語 𐱅𐰇𐰼𐱅 (T²UR²T², “四”)同源。

дүртәү

dürtäw, “四”, 集合數詞

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.
Altïn täxet öθtöndä batša qïðï ultïrğan, dürt yağïnan dürt qolo täxetene kütärgän.
帕迪夏的女兒，坐在金色王座的上方；四面的四名奴隸，抬起這王座。

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

隨著時間推移，這份報紙也改版成了每週出版、每份四頁的全彩刊。

Tora-bara gäzit tulï töθtä baθïlğan dürt bitle aðnalïqqa äwerelde.


егет

源自原始突厥語 *yigit (“年輕男性”)。

年輕男性，男青年 (年齡一般在17-25歲)

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

保衛家園是每個年輕男性的神聖使命。

Vatandï haqlaw - här yegetteñ izge burïsï.

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан


ойоҡ

和喀喇汗語 [script needed] (ujuq, “氈襪”)、韃靼語 оек (oyek)、哈薩克語 ұйық (ūiyq, “羊毛襪”)、庫梅克語 уюкъ (uyuq, “氈靴”)、南阿爾泰語 ук (uk, “氈襪”)、哈卡斯語 ух (ux, “襪”) 同源。


зат

源自阿拉伯語 ذَات (ḏāt)。

беренсе зат

икенсе зат

зат алмашы


йыйыу

繼承自原始突厥語 *yïg- (“收集”)。參見土耳其語 yığmak。


иман

來自阿拉伯語 إِيمَان (ʔīmān, “信念，信仰”)。


дарыухана

借自波斯語 داروخانه (dâruxâne, “藥店”)；等價於 дарыу (darïw) + -хана (-xana)。
對照韃靼語 даруханә (daruxanä)、哈薩克語 дәріхана (därıxana)、吉爾吉斯語 дарыкана (darıkana)、烏茲別克語 dorixona、維吾爾語 دورىخانا (dorixana) / دوراخانا (doraxana)、土庫曼語 daruxanä (“藥店”)。

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

在藥店購買海水噴霧，每天沖洗幾次鼻子。

Darïwxanala dingeð hïwï nigeðendä ešlängän sprey hatïp alïğïð häm könönä ber nisä tapqïr tanawðï sayqağïð.


ҡумыҙ

繼承自原始突厥語 *kopuŕ (“一種樂器”)。

(過時) （一種有三根弦的撥弦樂器）


гармун

借自俄語 гармо́нь (garmónʹ, “加蒙手風琴”)。

加蒙手風琴 （一種較小的俄羅斯鈕扣手風琴）

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

前段時間，婚禮、晚上的聚會沒有加蒙手風琴就不算及格。

Qasandïr tuyðar, kiske uyïndar garmunhïð ütmägän.


йыһан

借自波斯語 جهان (jahân, “世界，宇宙”)。

Йыһан туристы


хаж

借自阿拉伯語 حَجّ (ḥajj)。與韃靼語 хаҗ (xac)、烏茲別克語 haj、土耳其語 hac等同源。

Хажға барыу – изге ғәмәл.

去朝覲是一项神圣的行为。

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

11月1日，一群来自巴什科尔托斯坦的首次朝覲者踏上了前往麦加和麦地那的旅程。

Bašqortostandan täwge xaž qïlïwsïlar törkömö izge Mäkkägä häm Mäðinägä 1 noyabrðä yulğa sïqtï.


тәрилкә

來自俄語 таре́лка (tarélka, “盤子”)。


Ырымбур

借自俄語 Оренбу́рг (Orenbúrg)。

奧倫堡（城市，行政中心名，位於俄羅斯奧倫堡 州）


Өфө

烏法（首都和最大城市名，位於俄羅斯巴什科爾托斯坦）

Өфөлә банк карталары менән мутлашыу осраҡтары йышая бара.

在乌法，银行卡诈骗案件正变得频繁起来。

Öfölä bank kartalarï menän mutlašïw osraqtarï yïšaya bara.


Бохара

借自烏茲別克語 Buxoro，源自粟特語 [具體何詞?]。

布哈拉（城市名，位於乌兹别克斯坦）

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

最后，布哈拉的浅蓝色圆顶自地平线外开始变得清晰可见。

Nihäyät, ofoq artïnan Boxaranïñ zäñgär kömbäððäre kürende.


Һамар

借自俄語 Сама́ра (Samára)。

萨马拉（州名，位於俄罗斯）

萨马拉（城市，行政中心名，位於俄罗斯萨马拉 州）

萨马拉（支流名，位於俄罗斯伏尔加河）


Мәскәү

借自俄語 Москва́ (Moskvá)。
對照韃靼語 Мәскәү (Mäskäü, “莫斯科”)、哈薩克語 Мәскеу (Mäskeu, “莫斯科”)。

莫斯科（联邦城市，首都名，位於俄罗斯）

Өсөнсө көн генә Мәскәүҙән ҡайттым.

这只是我从莫斯科回来后的第三天（=我三天前刚从莫斯科回来）。

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.

德米特里·维诺格拉多夫是一名30岁的律师，他在莫斯科的一间办公室向他的同事开火。

Dmitriy Vinogradov — Mäskäwðäge ber ofista xeðmättäštärenä ut asqan 30 yäšlek yurist.

莫斯科（州名，位於莫斯科市周边地区）


тәхет

源自波斯語 تخت (taxt)。

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

帕迪沙的女兒坐在金色寶座上；四方的四名奴隸舉起了她的寶座。

Altïn täxet öθtöndä batša qïðï ultïrğan, dürt yağïnan dürt qolo täxetene kütärgän.


түбә

繼承自原始突厥語 *tepü。


сиған

借自俄語 цыга́н (cygán)，源自古希臘語 τσιγγάνος (tsingános, “吉卜赛人”)。

茨冈人，罗姆人，吉卜赛人


фирғәүен

源自阿拉伯語 فِرْعَوْن (firʕawn, “法老”)；最終源自埃及語 pr ꜥꜣ (“宮殿；法老”, 字面意思是“pr (“房子”) + ꜥꜣ (“大”)”)。

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

的確，埃及的貴族向法老傳達了撒拉的美貌。

Mïsïr aqhöyäktäre ïsïnlap ta Saranïñ sibärlegen firğäwengä yetkerälär.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы. (《古蘭經·易卜拉欣章》14:6)

你們應當銘記真主賜給你們的恩典，他曾使你們脫離法老的臣民。他們使你們遭受酷刑，屠殺你們的男子，留下你們的女子。

Allah birgän niğmättäregeððe iθegeðgä töšörögöð. Ul heððe xätär yazalar menän yazalawsï, uldarïğïððï huyïp, qatïn-qïððarïğïððï ğïna iθän qaldïrïwsï Firğäwen toqomonan qotqarðï.


ғилем

借自阿拉伯語 عِلْم (ʕilm)。


май шәм

對照哈薩克語 майшам (maişam, “蠟燭”)。


миләүшә

源自波斯語 بنفشه (banafše, “紫羅蘭”)。與庫梅克語 мелевше (melewşe, “紫羅蘭”) 和土耳其語 menekşe (“紫羅蘭”) 同源。


гәрәбә

借自波斯語 کهربا (kahrobâ)。和烏茲別克語 qahrabo、土耳其語 kehribar 同源。

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

研究保存在琥珀中的古代昆蟲。

Gäräbä esendä haqlanïp qalğan boroñğo böžäktärðe öyränew.


нисә

繼承自原始突厥語 *nēče (“多少”)，源自 *nē- (“什麼”) + 數量詞綴 *-ča/-čä。
與喀喇汗語 ناجا (nēčē, “多少”)、鄂圖曼土耳其語 نیچه (niçe, “多少”)、韃靼語 ничә (niçä)、哈薩克語 неше (neşe)、庫梅克語 нече (neçe)、吉爾吉斯語 нече (neçe)、烏茲別克語 necha、維吾爾語 نەچچە (nechche)、土庫曼語 näçe、阿塞拜疆語 neçə、土耳其語 nice、哈卡斯語 нинӌе (nince)、圖瓦語 чеже (čäžä, “多少”)同源。

сәғәт нисә

säğät nisä, “現在幾點”

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?


Сәғит

源自阿拉伯語 سَعِيد (saʕīd)。


тәрән

源自原始突厥語 *teriŋ (“深”)。

тәрән күл

тәрән яра


һай

繼承自原始突厥語 *say (“浅的；岩石垫层”).
同源詞包括韃靼語 сай (say, “浅的”)、南阿爾泰語 сай (say, “浅的，淺灘”)、克里米亞韃靼語 say (“浅处”)、庫梅克語 сай (say, “浅的”)、哈卡斯語 сай (say, “浅处，浅滩”)。

Үрге кисеү һайыраҡ.


арыш

借自俄語 рожь (rožʹ, “黑麥”)，因巴什基爾語不允許詞首有 r- 音，所以又添加了一個元音。

арыш икмәге


граждан

借自俄語 граждани́н (graždanín, “公民”)。

Сит ил граждандары.


сәйәхәт

源自阿拉伯語 سِيَاحَة (siyāḥa)。


туҡыма

源自動詞詞幹 туҡы- (tuqï-, “編織”)，源自原始突厥語 *toku- (“編織”)。

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

炎炎夏日，女性最方便的穿着就是用薄布缝制的连衣裙。

Yäyge sellälä qatïn-qïð ösön iñ uñaylï keyem — yoqa tuqïmanan tegelgän küldäk.


юҡ

繼承自原始突厥語 *yōk (“沒有，無”)。

Һеҙҙең «эйе» тигән һүҙегеҙ – «эйе», «юҡ» тигәнегеҙ «юҡ» булһын. Шунан артығы – Иблистән. (馬太福音 5:37)https://www.bible.com/bible/1929/MAT.5.37.BSKNT14

你們的話，是，就說是；不是，就說不是；若再多說，就是出於那惡者。

Heððeñ «eye» tigän hüðegeð – «eye», «yuq» tigänegeð «yuq» bulhïn. Šunan artïğï – Iblistän.


юҡ

繼承自原始突厥語 *yōk (“沒有，無”)。

Яҙмыштан уҙмыш юҡ.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


ишетеү

源自原始突厥語 *ẹĺit- (“聽見”)。
同源詞包括古突厥語 𐱁𐱅 (eşit-, “聽見，聽”)；哈薩克語 есту (estu, “聽見”)、烏茲別克語 eshitmoq (“聽見”)、土耳其語 işitmek (“聽見”)、哈卡斯語 истерге (isterge, “聽見”)、雅庫特語 иһит (ihit, “聽見”)、楚瓦什語 илт (ilt, “聽見”)。

Өндәштем — ишетмәне.

我打了招呼，可他/她卻沒有聽見。

Ауыҙы ни әйткәнде ҡолағы ишетмәй.

耳朵聽不到自己嘴裡說出的話。

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Петрҙың ҡустыһы Андрей ине. (約翰福音 1:40)

聽見約翰的話，跟從耶穌的那兩個人，一個是西門彼得的兄弟安得烈。

Yaxʺyanïñ hüððären išetep, Ğaysa artïnan eyärgän ikäwðeñ berehe Simon Petrðïñ qustïhï Andrey ine.


бауыр

源自通用欽察語 bawïr，繼承自原始突厥語 *biagïr (“肝”)。
同源詞包括韃靼語 бавыр (bawır)、哈薩克語 бауыр (bauyr)、諾蓋語 бавыр (bavır)、吉爾吉斯語 боор (boor)、南阿爾泰語 буур (buur)、哈卡斯語 паар (paar)、圖瓦語 баар (baar)、雅庫特語 быар (bıar)；烏茲別克語 bagʻir、土耳其語 bağır、土庫曼語 bagyr (“肝”)。


тоҡсай

(此詞的語源缺失或不完整。請協助添加，或在茶室進行討論。)
詞源未知。沒有已知的同源詞。
從語義上看，它似乎是 тоҡ (toq) 的指小形。但是，-say 不是已知的指小詞綴。

Сәй тоҡсайы.


ҡутаҡ

繼承自原始突厥語 *kotak (“陰莖”)。和韃靼語 кутак (qutaq)、哈薩克語 қотақ (qotaq)、吉爾吉斯語 коток (kotok)、烏茲別克語 qoʻtoq、雅庫特語 хотах (xotax, “陰莖”) 同源。


әҙ

繼承自原始突厥語 *āŕ (“很少”)。
同源詞包括古突厥語 𐰕 (az, “很少”)；哈薩克語 аз (az)、吉爾吉斯語 аз (az)、烏茲別克語 oz、土耳其語 az (“數量很少”)。


мөғжизә

借自阿拉伯語 مُعْجِزَة (muʕjiza, “奇跡”)。與韃靼語 могҗиза (moğciza)、維吾爾語 مۆجىزە (möjize)、烏茲別克語 moʻjiza 及土耳其語 mucize 同源。

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

新年，每個孩子都在等待奇跡。

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

三個奇跡深深吸引了我：地球、天空和女人。

Ös möğžizä mine äsir aldï: Yer, yänä kük, yänä qatïn keše.


Ләйлә

借自阿拉伯語 لَيْلَى (laylā)。


йәһүд

借自阿拉伯語 يَهُود (yahūd, “猶太人”)。


йәһүд

借自阿拉伯語 يَهُود (yahūd, “猶太人”)。


енәйәт

借自阿拉伯語 جِنَايَة (jināya)。與烏茲別克語 jinoyat、土庫曼語 jenaýat 及阿塞拜疆語 cinayət (“罪”) 同源。


Ғирфан

借自阿拉伯語 عِرْفَان (ʕirfān, “知識”)。


йәһәннәм

借自阿拉伯語 جَهَنَّم (jahannam, “地獄”)，源自希伯來語 גֵּיהִנּוֹם (Geihinom, “地獄”)。與哈薩克語 жаһаннам (jahannam)、烏茲別克語 jahannam 及土耳其語 cehennem (“地獄”) 同源。


йә

借自波斯語 یا (yâ, “或者”)。

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

正如科学家解释的那样，如果拇指（與其他四指）分开，就會更方便紧握战争（武器）或劳动工具。

Ğalimdar añlatïwïnsa, baš barmaq ayïrïm torha, eš yä huğïš qoralïn qïθïp totou uñaylïraq.


Рәсих

借自阿拉伯語 رسِیق。


вәғәҙә

借自阿拉伯語 وَعْدَة (waʕda, “承諾”)。與韃靼語 вәгъдә (wäğdä)、哈薩克語 уағда (uağda) / уәде (uäde)、吉爾吉斯語 убада (ubada)、烏茲別克語 vaʼda 及土庫曼語 wada (“承諾”) 同源。

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

Мин хәҙерге президент өсөн ике тапҡыр тауыш бирҙем, ул иһә бер генә вәғәҙәһен дә үтәмәне.

我曾兩次投票給現任總統，但他的承諾連一個都沒有兌現。

Min xäðerge prezident ösön ike tapqïr tawïš birðem, ul ihä ber genä väğäðähen dä ütämäne.


ҡыҫҡаһы

源自 ҡыҫҡа (qïθqa, “短的”)。
對照哈薩克語 қысқасы (qysqasy)、烏茲別克語 qisqasi、維吾爾語 قىسقىسى (qisqisi)等。

[qɯ̞θ.qɑ.ˈhɯ̞]

Ҡыҫҡаһы, эш былайыраҡ тора.

簡而言之，情況就是這樣的。


оҙонлоҡ

源自оҙон (oðon, “長的”) + -лоҡ (-loq)。
對照哈薩克語 ұзындық (ūzyndyq)、吉爾吉斯語 узундук (uzunduk)、烏茲別克語 uzunlik、土庫曼語 uzynlyk、土耳其語 uzunluk (“長度”)。

[ʊ̞.ðʊ̞nˈɫʊ̞q]

Көн оҙонлоғо


шағирә

源自阿拉伯語 شَاعِرَة (šāʕira)。

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]


йәки

借自波斯語 یا که (yâ ke, “或者”)。

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

关于某些历史事件或人物的书面传说。

Nindäy ðä bulha tarixi vaqiğa yäki šäxes turahïndağï yaðma riwäyät.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

群岛既可以单独位于大海中，也可以靠近大片陸地。

Arxipelagtar dingeððä ayïrïm yäki ður qoro yer massivï yanïnda urïnlaša ala.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

每個互聯網用戶都可以在維基百科上作出自己的貢獻——比如撰寫新條目，或是編輯既有（條目）。

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


урыҫ

Урыҫ Википедияһы


шиғыр

源自阿拉伯語 شِعْر (šiʕr)。與吉爾吉斯語 шыгыр (şıgır)、烏茲別克語 she'r 及阿塞拜疆語 şeir (“詩歌”) 同源。


мотлаҡ

源自阿拉伯語 مُطْلَق (muṭlaq, “絕對的，不受限制的”)。

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

该信息必须在果汁包装上注明。

Huttïñ hawïtïnda bïl mäğlümät motlaq kürhätelergä teyeš.

Һәр ижадсы мотлаҡ тәңҡиткә юлыға.

每一个有创造力的作者，无一例外都会遭遇批评。


мәғлүмәт

借自阿拉伯語 مَعْلُومَات (maʕlūmāt, “信息”)。

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

所有信息都是通過倖存目击者的口述记录下来的。

Bar mäğlümät tere šahittar awïðïnan yaðïp alïnğan.

该信息必须在果汁包装上注明。

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

根据心理学定律，与积极信息相比，消极（信息）会在记忆中留下更深的印记并保留更长时间。

Psixologiya qanunï buyïnsa, kire mäğlümät ïñğayïna qarağanda xäterðä täräneräk eð qaldïra häm oðağïraq haqlana.

мәғлүмәт базаһы


тоҡор

與哈薩克語 тықыр (tyqyr, “短的”, 形容羊毛、頭髮、草)、吉爾吉斯語 тыкыс (tıkıs, “短而密的”, 形容羊毛、草)同源。
進一步的詞源未知。


һылтанма

字面上等同於һылтан- (hïltan-, “查閱”) + -ма (-ma, 組成表示動作過程或結果的抽象名詞後綴)。
對照韃靼語 сылтама (sıltama, “鏈接”)、哈薩克語 сілтеме (sılteme, “鏈接；參考”)。

Гәзиттә баҫылған мәҡәләләрҙән өҙөмтә килтергәндә авторын күрһәтеп сайтҡа һылтанма яһау мотлаҡ.

引用报纸上发表的文章时，需要注明作者并提供网站链接。

Gäzittä baθïlğan mäqälälärðän öðömtä kiltergändä avtorïn kürhätep saytqa hïltanma yahaw motlaq.


тәбиғи

源自阿拉伯語 طَبِيعِيّ (ṭabīʕiyy, “自然的”)。

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

在自然环境中，纸张十年就会腐烂。


иҫкәртмә

源自 *eskärtmä (“提醒；警告”)，源自 *eskärt- (“提醒；警告”)，源自原始突厥語 *es (“記憶；內心”)。
與韃靼語 искәртмә (iskärtmä)、哈薩克語 ескертпе (eskertpe, “注意，警告”)、烏茲別克語 eskartma (“注意”)、維吾爾語 ئەسكەرتمە (eskertme, “注意”)同源。


һүҙ төркөмө

常見的耶扎菲類構詞法，參見һүҙ (hüð)和төркөм (törköm)。
與吉爾吉斯語 сөз түркүмү (söz türkümü)、烏茲別克語 soʻz turkumi (“詞性”)同源。

[ˈhʏð.tʏ̞r.kʏ̞.ˌmʏ̞]


йөҙөү

繼承自原始突厥語 *yüŕ- (“游泳”)。

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

(字面意思是「不要教魚游泳，（也不要）教牛用角頂撞。」)

Balïqtï yöðörgä, ügeððe höðörgä öyrätmä.


был

Был бер ҙә еңел эш түгел.

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

州府官員無法立即回答這個問題。

Bïl horawğa türä totqarlïqhïð yawap birä almanï.


мәҡәлә

借自阿拉伯語 مَقَالَة (maqāla, “文章”)。
同源詞包括哈薩克語 мақала (maqala)、吉爾吉斯語 макала (makala)、土耳其語 makale、阿塞拜疆語 məqalə、土庫曼語 makaala、烏茲別克語 maqola。

Баш мәҡәлә

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

我在為報紙寫文章時，常常從讀者的視角看待事件。

Gäzit ösön mäqälä yaðğanda min ğäðättä xäl-vaqiğağa uqïwsï küðlegenän bağam.

Был хәл тураһында район гәзитендә мәҡәлә яҙып сығарҙылар инде.

他們已經在地方報紙上發表了一篇有關此事的文章。

Bïl xäl turahïnda rayon gäzitendä mäqälä yaðïp sïğarðïlar inde.

Башҡорт Википедияһындағы мәҡәләләр һаны меңгә тулды.

巴什基爾語維基百科的條目數已達到一千。

Bašqort Vikipediyahïndağï mäqälälär hanï meñgä tuldï.


сифат

借自阿拉伯語 صِفَة (ṣifa)。

Ысын лидерға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?

真正的领导者必须具备哪些品质？

Ïsïn liderğa nindäy sifattar xas bulïrğa teyeš?

Балағыҙҙа күрергә теләгән сифаттар үҙегеҙҙә лә булһын!

愿您希望在孩子身上看到的品质也体现在您身上！

Balağïðða kürergä telägän sifattar üðegeððä lä bulhïn!

Һөйләмдә сифаттар һәр саҡ тиерлек аныҡлаусы һәм хәбәр функцияһын башҡара.

在句子中，形容词基本上都是履行定语或谓语的功能。

Höylämdä sifattar här saq tiyerlek anïqlawsï häm xäbär funktsiyahïn bašqara.


тараф

源自阿拉伯語 طَرَف (ṭaraf, “邊，側；參與方”)。
與土耳其語 taraf 同源。

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

穆罕默德·库尔班加利耶夫不同意泽基·瓦利迪叛逃到苏联政府一边，他宣布支持高尔察克政府。

Zäki Välidiðeñ Sovet xökümäte tarafïna sïğïwïn xup kürmäy, Möxämmät Qorbanğäliyev bašqorttar isemenän Kolčak xökümäten yaqlaw turahïnda belderä.


мәҡәл

借自阿拉伯語 مَقَال (maqāl)，表示一种简短且具有道德教育意义的文学体裁。
與韃靼語 мәкаль (mäqal’)、哈薩克語 мақал (maqal)、吉爾吉斯語 макал (makal)、烏茲別克語 maqol、維吾爾語 ماقال (maqal, “諺語，格言”)等同源。


оҙон

源自共同突厥語 *uzun (“長的”)，繼承自原始突厥語 *uŕï-n (“長的”)。
對照古回鶻語 [script needed] (uzun, “長的”)；哈薩克語 ұзын (ūzyn, “長的”)、吉爾吉斯語 узун (uzun, “長的”)、庫梅克語 узун (uzun, “長的”)、烏茲別克語 uzun (“長的”)、土耳其語 uzun (“長的”)、雅庫特語 уһун (uhun, “長的”)、楚瓦什語 вӑрӑм (vărăm, “長的”)。

оҙонлоҡ

oðonloq, “長度；經度”

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

在长途旅行中，有一只狗可以陪伴你（比没有人陪伴好）。

Оҙон буйлы егет.


туҙ

繼承自原始突厥語 *tōŕ (“樺樹皮”)。
與古回鶻語 [script needed] (toz, “樺樹皮”)、哈薩克語 тоз (toz, “樺樹皮”)、吉爾吉斯語 тоз (toz, “樺樹多孔菌”)、哈卡斯語 тос (tos, “樺樹皮”)、雅庫特語 туос (tuos, “樺樹皮”)等同源。


һайлау

同源詞包括哈薩克語 сайлау (sailau)、庫梅克語 сайламакъ (saylamaq)、克里米亞韃靼語 saylamaq、烏茲別克語 saylamoq、維吾爾語 سايلىماق (saylimaq)、土庫曼語 saýlamak、土耳其語 saylamak (“選擇，挑選”)。
亦對照吉爾吉斯語 шайлоо (şayloo, “選舉”)、南阿爾泰語 сайлаар (saylaar, “去除堅果殼”)。注意吉爾吉斯語詞的不尋常音變及語義縮窄。南阿爾泰語詞可能不同源。


йылъяҙма

源自йыл (yïl, “年”) + яҙма (yaðma, “寫下的東西”)。

[jɯ̞ɫ.jɑð.ˈmɑ]

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

据编年史记载，1124年基辅发生两天火灾，600座教堂被毁。

Yïlʺyaðma höyläwensä, 1124-se yïlda Kiyev ike kön yana, 600 sirkäw yuqqa sïğa.


ҡорал

源自動詞詞幹 qur-（“建築，建設”）。
與哈薩克語 құрал (qūral)、吉爾吉斯語 курал (kural)、烏茲別克語 qurol、維吾爾語 قورال (qoral)、土庫曼語 gural (“工具，器具”) 同源。

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

一般来说，这样的悲剧经常发生在美国这个自由买卖武器的国家。

Ğömümän, bïnday fažiğälär Amerika Qušma Štattarïnda, qoral irekle räweštä hatïlğan ildä, yïš qïna bulïp tora.

хеҙмәт ҡоралы

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

Ğalimdar añlatïwïnsa, baš barmaq ayïrïm torha, eš yä huğïš qoralïn qïθïp totou uñaylïraq.


үҙгәреш

源自動詞 *özger-（“改變”；參見үҙгәреү (üðgärew)），源自原始突厥語 *öŕ-ge (“其他的，不同的”)。
對照哈薩克語 өзгеріс (özgerıs)、吉爾吉斯語 өзгөрүш (özgörüş)、烏茲別克語 oʻzgarish、維吾爾語 ئۆزگۈرۈش (özgürüsh)、土庫曼語 özgeriş (“改變”)。

[ʏð.ɡæ.ˈrɪ̞ʃ]


ҡулланыусы

源自ҡулланыу (qullanïw, “使用”) + -сы (-sï, 施動者名詞後綴)。
對照韃靼語 кулланучы (qullanuçı, “使用者”)、土耳其語 kullanıcı (“使用者”)。

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

Här Internet qullanïwsïhï Vikipediyağa — mäθälän, yañï mäqälä yaðïp yäki bulğandarïn töðätep — üð ölöšön inderä ala.


арҡаһында

與韃靼語 аркасында (arkasında, “因為，多虧”)、哈薩克語 арқасында (arqasynda, “多虧”)、烏茲別克語 orqasida (“因為，多虧”) 等同源。

Минең күҙ алдымда ғына ошо эскелек арҡаһында күпме ғаилә тарҡалды.

僅靠我親眼所見，就有許多家庭因酗酒而破裂。

Mineñ küð aldïmda ğïna ošo eskelek arqahïnda küpme ğailä tarqaldï.


ҡулъяҙма

等同於ҡул (qul, “手”) + яҙ- (yað-, “寫”) + ма (ma, 組成與動作的過程或結果有關的名詞後綴)。
對照哈薩克語 қолжазба (qoljazba, “手稿”)、烏茲別克語 qoʻl yozma (“手稿”)、維吾爾語 قوليازما (qolyazma, “手稿”)。

Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге.

（圖書館的）珍本书籍和手稿部分。

Ул ваҡытта Искәндәриә үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

当时，亚历山大以其图书馆而闻名，馆中收藏了超过70万份手稿。

Ul vaqïtta Iskändäriä üðeneñ 700 meñdän ašïw qulʺyaðma yïyïlğan kitapxanahï menän dan tota.


яҙмыш

同源詞包括韃靼語 язмыш (yazmış)、哈薩克語 жазмыш (jazmyş)、吉爾吉斯語 жазмыш (cazmış)、烏茲別克語 yozmish (“命運”, 字面意思是“被寫下的東西；被決定的東西”)。

Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда.

国家的命运掌握在我们手中。

Яҙмыштан уҙмыш юҡ.


тәҡдир

借自阿拉伯語 تَقْدِير (taqdīr, “命運”)。
與哈薩克語 тағдыр (tağdyr)、烏茲別克語 taqdir、土耳其語 takdir (“命運”) 同源。

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

每个人来到这个世界上都有自己的命运。

Bïl donʺyağa här kem üð yaðmïšï, üð täqdire menän tïwa.


рәт

借自俄語 ряд (rjad, “行，列”)。


яҙма

等同於яҙ- (yað-, “寫”) + -ма (-ma, 組成與動作過程或結果有關的抽象名詞的後綴)。

字母系統 書面語言；文學傳統


яҙма

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

这位学者借鉴中世纪的书面资料，探索了当地的苏菲派传统。

Urta bïwat yaðma sïğanaqtarïna tayanïp, ğalim urïndağï sufïysïlïq traditsiyahïn öyränä.


мөһим

源自阿拉伯語 مُهِمّ (muhimm, “重要的”)。
與烏茲別克語 muhim、土耳其語 mühim (“重要的”)同源。

Ғаилә - мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

家庭是重要的社会实体，受法律保护。

Ğailä - möhim sotsial’ berämek häm unï qanundar yaqlay.


мөһим

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

找到一把打开孩子灵魂的钥匙很重要。

Матбуғатта сығыш яһар өсөн теманы һайлап ала белеү йәш журналист өсөн бигерәк тә мөһим.

对于新手记者来说，能够选择在媒体上出现的主题尤为重要。

Matbuğatta sïğïš yahar ösön temanï haylap ala belew yäš žurnalist ösön bigeräk tä möhim.


ярҙам

源自一伊朗語支語言；對照波斯語 یاری (yâri, “援助”) 及回借自突厥語族的 یاردم (yârdom, “援助”)。
與哈薩克語 жәрдем (järdem)、吉爾吉斯語 жардам (cardam)、烏茲別克語 yordam、維吾爾語 ياردەم (yardem)、土庫曼語 ýardam、阿塞拜疆語、土耳其語 yardım (“幫助，援助”) 同源。

аҡсалата ярҙам

ашығыс ярҙам

көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

桥梁施工人员辛勤工作；村民们也向他们提供了帮助。

Küperðe töðöwselär tïrïšïp ešläne, awïl xalqï yağïnan da ularğa yarðam buldï.


яҙыусы

源自яҙыу (yaðïw, “寫”) + -сы (-sï, 施動者名詞後綴)。
對照韃靼語 язучы (yazuçı)、哈薩克語 жазушы (jazuşy)、吉爾吉斯語 жазуучу (cazuuçu)、烏茲別克語 yozuvchi、土耳其語 yazıcı。

[jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞]

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

作者以一个家庭为例，描绘了战后出生的一代人的命运。

Ber ğailä miθalïnda yaðïwsï huğïštan huñ tïwğan tewäl ber bïwïndïñ yaðmïšïn kürhätkän.

Яҙыусының ижади юлы.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

事实上，只有被认为是经典的作家日记才会向普通读者出版。

Ïsïnlap ta, klassik bulïp tanïlğan yaðïwsïlarðïñ köndälektäre genä kiñ uqïwsï ösön baθïlïp sïğa.


ҡат

源自原始突厥語 *kat (“層”)。

Тағы бер ҡат тикшереү.


яңынан

繼承自原始突厥語 *yaŋïdan (“再”)，原為原始突厥語 *yaŋï (“新的”) 的奪格。
同源詞包括韃靼語 яңадан (yañadan)、哈薩克語 жаңадан (jañadan)、吉爾吉斯語 жаңыдан (cañıdan)、庫梅克語 янгыдан (yañıdan)、烏茲別克語 yangidan、土耳其語 yeniden (“再”) 等。

[jɑ.ŋɯ̞ˈnɑn]

Ә ышаныс юғалһа, уны яңынан яулау үтә ауыр.

而如果信心被摧毁，就很难再赢回来。

Ä ïšanïs yuğalha, unï yañïnan yawlaw ütä awïr.


боронғо

源自 *burunqu (“以前，旧时”)，繼承自原始突厥語 *burun (“在……之前，早于”)。
與古回鶻語 [script needed] (burunγï, “以前的，旧时的”)；哈薩克語 бұрынғы (būrynğy)、吉爾吉斯語 мурунку (murunku)、烏茲別克語 burungi、哈卡斯語 пурунғы (purunğı, “旧时，以前，古代”)、圖瓦語 мурнуку (murnuku, “先前的”)等同源。
等同於борон (boron, “在……之前，比……更早”) + -ғо (-ğo)。

[bʊ̞.rʊ̞ŋˈɢʊ̞]

Боронғо Мысыр

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

对保存在琥珀中的遠古昆虫的研究。

Gäräbä esendä haqlanïp qalğan boroñğo böžäktärðe öyränew.


ҡасҡын

源自 *qačğïn (“逃亡者”)，源自原始突厥語 *kač- (“逃跑、逃离”)。
同源詞包括喀喇汗語 [script needed] (qačğïn, “逃亡者”)、吉爾吉斯語 качкын (kaçkın, “逃亡者；叛逃者”)；南阿爾泰語 качкын (kačkïn, “逃亡者”)、烏茲別克語 qochqin (“逃亡者；叛逃者”)、維吾爾語 قاچقۇن (qachqun, “逃亡者；叛逃者”)等。


мәртәбә

借自阿拉伯語 مَرْتَبَة (martaba, “等級；頭銜”)。


ҡыҫҡа

繼承自原始突厥語 *kïsga (“短的”)，源自 *kïs- (“擠，壓”)。
與古回鶻語 [script needed] (qïsγa)、[script needed] (qïsqa, “短的”)、烏茲別克語 qisqa (“短的”)、克里米亞韃靼語 qısqa (“短的”)、土庫曼語 gysga (“短的”)、土耳其語 kısa (“短的”)、哈卡斯語 хысха (xısxa, “短的”)等同源。

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.


уның

ул (ul) 的屬格；他/她/牠/它的

Һәр нәмә Уның ихтыяры менән эшләнә.

一切都是按照他（上帝）的意愿完成的。

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

周四晚上，将会出现日食；其影响将持续整整一周。

Kese yoma töndä Qoyaš totolasaq, unïñ tä’θire bötä aðnağa huðïlasaq.

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

当气体冷却到室温时，容器底部的压力将如何变化？

Gaz bülmäläge temperaturağasa hïwïnğas, unïñ hawït töbönä baθïmï nisek üðgäräsäk?

Мылтыҡ ҡулымда, тик уның исмаһам бер патроны булһасы!

步枪就是我的双手，但我希望里面至少有子弹。

Mïltïq qulïmda, tik unïñ ismaham ber patronï bulhasï!


мәҫәлән

借自阿拉伯語 مَثَلًا (maṯalan, “比如”)。
與哈薩克語 мәселен (mäselen)、烏茲別克語 masalan、維吾爾語 مەسىلەن (mesilen)、土耳其語 mesela 等同源。


йәнә

源自 *yana (“再”)，繼承自原始突厥語 *yan- (“回來”)。
與古突厥語 [script needed] (jana, “再”)（《占卜書》）；哈薩克語 және (jäne, “和，及”)；吉爾吉斯語 жана (cana, “再”)、烏茲別克語 yana (“再”)、維吾爾語 يانا (yana)、يەنە (yene, “再”)、土庫曼語 ýene (“再”)、土耳其語 yine (“再”) 同源。

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

十九世纪，乌拉尔地区再次掀起了淘金热。

Un tuğïðïnsï bïwatta Uralda yänä altïn biðgäge bašlandï.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (約翰福音 4:13-14.)

凡喝這水的，還要再渴，人若喝我所賜的水就永遠不渴。

Bïl hïwðï eskän här kem yänä hïwhar, ä Min birgän hïwðï eskän keše ber qasan da hïwhamaθ.

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

三个奇迹让我着迷：地球、天空和女人。

Ös möğžizä mine äsir aldï: Yer, yänä kük, yänä qatïn keše.


ғөрөф-ғәҙәт

源自阿拉伯語 عرف (“習俗”)（參見 urf）+ عادة (ʕāda, “習俗，習慣”)。
與烏茲別克語 urf-odat、克里米亞韃靼語 urf-adet、土耳其語 örf ādet 同源。

[ɢʏ̞ˌrʏ̞f.ʁæˈðæt]

йола

yola, “習俗，傳統，儀式”


тағы

繼承自原始突厥語 *d(i)akï (“再次；此外，加上”)。
同源詞包括古回鶻語 [script needed] (taqï, “更多”)；韃靼語 тагын (tağın)、哈薩克語 тағы (tağy)、吉爾吉斯語 дагы (dagı)、烏茲別克語 tagʻin / 烏茲別克語 تېگى、維吾爾語 تېخى (tëxi)、土庫曼語 dagy、阿塞拜疆語 daha、土耳其語 daha (“更多；另外”)。

Тағы бер ҡат тикшереү.

Арғы оста тағы бер аҙыҡ-түлек магазины бар.

村尾還有一件賣食品的商店。

Arğï osta tağï ber aðïq-tülek magazinï bar.

Өфөлә тағы биш мәктәп дистанцион уҡыуға күсте.

烏法又有五間學校轉為遠程授課。

Öfölä tağï biš mäktäp distantsion uqïwğa küste.


ғәҙәт

源自阿拉伯語 عادة (ʕāda, “風俗，習慣”)。
與韃靼語 гадәт (ğadät)、哈薩克語 әдет (ädet)、吉爾吉斯語 адат (adat)、庫梅克語 адат (adat)、烏茲別克語 odat、土耳其語 âdet 同源。

ғәҙәттә

ğäðättä, “一般，通常”

ғәҙәттән тыш

ğäðättän tïš, “非凡的”

ғөрөф-ғәҙәт

ğöröf-ğäðät, “習俗，傳統”

йола

yola, “習俗，傳統”

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.

当曼巴特回到哈萨克部落时，他养成了一个坏习惯：他发现可以吃以非清真方式死去的牛肉。

Mämbät, qaðaqtarğa qaytqas, nasar ğäðät qïwa bašlay: xäräm ülgän maldï döröθ tip taba.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

城市人没有和陌生人打招呼的习俗，这就是为什么我觉得乌兹别克人的传统很奇怪。

Qala šarttarïnda tanïš bulmağan keše menän hawlïq horašïw ğäðäte yuq, šuğa la üzbäktärðeñ bïl qïlïğï mineñ ösön bik säyer toyoldo.


йола

與吉爾吉斯語 жолой (coloy, “习俗；生活方式”)同源；可能也與南阿爾泰語 јула (ǰula, “精神、灵魂”)、哈卡斯語 чула (çula, “精神、灵魂”)有關。

ғөрөф-ғәҙәт

ğöröf-ğäðät, “習俗，傳統”

Ырыуына күрә йолаһы.

(字面意思是「每個氏族有不同的儀式。」)

Был матур йола бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланып килә.

这个美好的传统一直延续至今。

Bïl matur yola bögöngö köngä tiklem haqlanïp kilä.

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

按照传统，最尊贵的客人首先发言。

Yola buyïnsa, täw hüððe iñ xörmätle qunaq totto.

Йола буйынса еҙнә булып килгән егет һәр балдыҙына бәке бирә.

按照传统，新郎会给他未来妻子的兄弟每人一把折叠刀。

Yola buyïnsa yeðnä bulïp kilgän yeget här baldïðïna bäke birä.

Аҡмулла көндәре, йолаға ярашлы, Ҡаҙағстанда башланып, мәғрифәтсенең тыуған төйәгендә тамамлана.

按照传统，阿克穆拉之日始于哈萨克斯坦，结束于这位启蒙者的家乡（巴什科尔托斯坦）。

Aqmulla köndäre, yolağa yarašlï, Qaðağstanda bašlanïp, mäğrifätseneñ tïwğan töyägendä tamamlana.

Ә һеҙ ни өсөн үҙегеҙҙең йолаларығыҙ хаҡына Алла әмерен боҙаһығыҙ?

tip qaršï töštö Ğaysa.
耶穌回答說，你們為甚麼因著你們的遺傳，犯神的誡命呢？

тип ҡаршы төштө Ғайса. (馬太福音 15:3)
Ä heð ni ösön üðegeððeñ yolalarïğïð xaqïna Alla ämeren boðahïğïð?


яҙыу

繼承自原始突厥語 *yạŕ- (“寫”)。
與吉爾吉斯語 жазуу (cazuu, “寫”)、維吾爾語 يازماق (yazmaq, “寫”)、烏茲別克語 yozmoq (“寫，記錄”)、土庫曼語 ýazmak (“寫，引用，打字”)、土耳其語 yazmak、楚瓦什語 ҫыр (śyr, “寫”) 等同源。

яҙыусы

yaðïwsï, “作家”

яҙмыш

yaðmïš, “命運”

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

我立即写了一份只有一句话的正式通知，交给了他。

Min šunda uq ber höylämdän genä torğan ğariza yaððïm da uğa hondom.

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

試著每天寫作；每寫一頁一行，你的寫作風格都會有提升。

Kön hayïn yaðïrğa tïrïšïğïð; här yaðğan bit, yul menän qälämegeð šïmara bara.

Бәндәгә ни яҙһа, шуны күрер.

人会（在其一生中）看到他注定（看到）的任何东西。


яҙыу

繼承自原始突厥語 *yạŕ- (“展开，压平褶皱”)。


яҙыу

繼承自原始突厥語 *yāŕ- (“犯错误；犯罪”)。

яҙыҡ

yaðïq, “冒犯；不法行为；罪孽”

差點做到某動作/達到某事物

+ 動詞的第三人稱單數現在時

Һөрөнөп йығыла яҙҙым.


аҡһым

Казеин – насар үҙләштерелеүсе аҡһым.

酪蛋白是一種很難消化的蛋白質。


Мөхәммәт

借自阿拉伯語 مُحَمَّد (muḥammad, “受稱讚的，受讚揚的”)。

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

Zäki Välidiðeñ Sovet xökümäte tarafïna sïğïwïn xup kürmäy, Möxämmät Qorbanğäliyev bašqorttar isemenän Kolčak xökümäten yaqlaw turahïnda belderä.

穆罕默德，伊斯蘭教先知（一般作 Мөхәммәт пәйғәмбәр）

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

先知穆罕默德的追随者（即穆斯林）一套祈祷的功绩等于其他宗教信徒的一千倍。

Möxämmät ömmäteneñ ber räqäğät namaððarïnïñ sawabï bašqa ömmättärðeñ meñ räqäğät sawabïna tiñläšer.

穆罕默德章，《古蘭經》第47章


ҡарбуз

借自伊朗語支，對比波斯語 خَربُزِه (xarboze)。


гәзит

借自俄語 газе́та (gazéta, “報紙”)，源自法語 gazette。
對照哈薩克語 газет (gazet)、吉爾吉斯語 гезит (gezit, “報紙”)。

көндәлек гәзит. ― köndälek gäzit. ― 日報

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғам.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

当我为报纸写文章时，我通常从读者的角度看待事件。

Gäzit ösön mäqälä yaðğanda min ğäðättä xäl-vaqiğağa uqïwsï küðlegenän bağam.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

我們國家有的地方還沒通報紙，郵遞員的腳步還沒能到達那裡，更不用說互聯網了。

Beððeñ ilebeððä Internet tügel, gäzit barïp yetmägän, počtal’on ayağï baθmağan möyöštär bar haman.


кәстрүл

源自俄語 кастрю́ля (kastrjúlja, “鍋子”)。
對照韃靼語 кәстрүл (qästrül)、哈薩克語 кәстрөл (käströl, “鍋子”)。


томан

繼承自原始突厥語 *tuman (“霧”)。
可能與原始印歐語 *dʰuh₂mós (“煙”)（梵語 धूम (dhūma, “煙，霧，蒸汽”)、拉丁語 fūmus (“煙，蒸汽”)、阿維斯陀語 𐬛𐬎𐬥𐬨𐬀𐬥- (dunman-)等）有關。
與古回鶻語 [script needed] (tuman, “霧”)；哈薩克語 тұман (tūman)、烏茲別克語 tuman、維吾爾語 تۇمان (tuman)、雅庫特語 туман (tuman)、土耳其語 duman (“霧”) 等同源。

Томан төштө.

Томан таралды.


эшләпә

借自俄語 шля́па (šljápa, “帽子”)，前加元音以防止出現巴什基爾語所不應有的詞首輔音簇。

[ɪ̞ʃ.læ.ˈpæ]


ең

繼承自原始突厥語 *yeŋ (“袖子”)。

ҡыҫҡа еңле күлдәк


етди

借自阿拉伯語 جِدِّيّ (jiddiyy)。
與土耳其語 ciddi 同源。


ҡырғыҙ

借自吉爾吉斯語 кыргыз (kırgız)。

Ҡырғыҙстан

Qïrğïðstan, “吉爾吉斯斯坦”

Ҡырғыҙ теле

Бөтәһенән бигерәк ҡырғыҙ батырҙарынан Сарыбай тигәне уның менән күрешергә һәм дуҫлашырға теләй.
Bötähenän bigeräk qïrğïð batïrðarïnan Sarïbay tigäne unïñ menän kürešergä häm duθlašïrğa teläy.
在所有的吉爾吉斯勇士中，有一個叫做薩里拜的人最想和他見面交朋友。


Ҡырғыҙстан

ҡырғыҙ (qïrğïð, “吉爾吉斯人”) + -стан (-stan)

[qɯ̞r.ɢ̞ɯ̞ð.ˈstɑn]

吉爾吉斯斯坦（國家名，位於中亞）

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

古莉娜茲來自偏僻的吉爾吉斯斯坦，她打算上完大學之後回家鄉。

Alïθ Qïrğïðstandan kilgän Gölnaz universitettan huñ tïwğan yağïna qaytïrğa niätläy.


Дағстан

借自俄語 Дагестан (Dagestan)。
最早見於17世紀，派生自土耳其語 dağ (“山”) + 波斯語後綴 ـِسْتَانْ (-estân)。等價於тау (taw) + -стан (-stan)。

達吉斯坦（共和國名，位於俄羅斯）

Иң ҡатмарлы тел – Дағстандағы табасаран теле.

最複雜的語言是達吉斯坦的塔巴薩蘭語。

Iñ qatmarlï tel – Dağstandağï tabasaran tele.


-стан

源自波斯語 ـِسْتَانْ (-estân, “……的地方”)，源自古波斯語 𐎿𐎫𐎠𐎴 (s-t-a-n)，源自原始伊朗語 *stáHnam，源自原始印度-伊朗語 *stáHnam (“位置，地點，地方”)，源自原始印歐語 *steh₂- (“站”)。

斯坦，置於族群名稱後，組成國家名稱。

башҡорт (bašqort, “巴什基爾人”) + -стан (-stan) → Башҡортостан (Bašqortostan, “巴什科爾托斯坦”)

ҡырғыҙ (qïrğïð, “吉爾吉斯人”) + -стан (-stan) → Ҡырғыҙстан (Qïrğïðstan, “吉爾吉斯斯坦”)


миҙал

借自俄語 меда́ль (medálʹ, “勳章”)，源自中古法語 medaille、medale，源自意大利語 medaglia，源自晚期拉丁語 medalia (“半個第納里烏斯”)。


мәсет

借自阿拉伯語 مَسْجِد (masjid, “清真寺”)。
同源詞包括韃靼語 мәчет (mäçet)、卡拉卡爾帕克語 meshit、哈薩克語 мешіт (meşıt)、諾蓋語 мешит (meşit)、庫梅克語 межит (mejit)、吉爾吉斯語 мечит (meçit)、南阿爾泰語 мечет (mečet)、克里米亞韃靼語 mescit、烏茲別克語 masjid、machit、維吾爾語 مەسچىد (meschid)、阿塞拜疆語 məscid、土庫曼語 metjit、土耳其語 mescit 等。

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

這一天，男人們清晨早早就起來，出發前往清真寺。

Bïl köndö ir-attar irtä tañdan torop mäsetkä yünälä.

Өфөнөң Һупайлы биҫтәһендә яңы мәсет һалына.

烏法的 Sipaylovo 區正在建設一座新清真寺。

Öfönöñ Hupaylï biθtähendä yañï mäset halïna.


аҙан

借自阿拉伯語 أَذَان (ʔaḏān, “宣禮”)。

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

村子裡傳來宣禮聲，呼喚穆斯林去禮拜。

Awïldan mosolmandarðï namaðğa saqïrïwsï aðan tawïšï išetelä.


бишек

源自標準突厥語 *bẹšik (“搖籃”)，可能繼承自原始突厥語 *bẹĺčig (“搖籃”)。
與古回鶻語 [script needed] (bešik, “搖籃”)；
韃靼語 бишек (bişek)、哈薩克語 бесік (besık)、吉爾吉斯語 бешик (beşik)、烏茲別克語 beshik、維吾爾語 بۆشۈك (böshük)、阿塞拜疆語 beşik、土耳其語 beşik、哈卡斯語 пизік (pizík)、圖法語 беӌик、雅庫特語 биһик (bihik, “搖籃”)；楚瓦什語 пелче (pelč̬e, “襁褓”)、 匈牙利語 bölcső (“搖籃”)（借自烏古爾語）同源。


тат

繼承自原始突厥語 *dāt (“好味道”)。
同源詞包括烏茲別克語 tot (“味道”)、土庫曼語 dat (“味道”)、阿塞拜疆語 dad (“味道”)。
亦對照派生出的：哈薩克語 татым (tatym, “味道”)、哈薩克語 тәтті (tättı, “甜的，可口的”)、吉爾吉斯語 татык (tatık, “味道”)、таттуу (tattuu, “甜的”)、南阿爾泰語 тату (tatu, “味道；甜的”)。


нәтижәлә

源自нәтижә (nätižä)的方位格。
同源詞包括阿塞拜疆語 nəticədə、土耳其語 neticede、土庫曼語 netijede、維吾爾語 نەتىجىدە (netijide)、烏茲別克語 natijada。


нәтижә

借自阿拉伯語 نَتِيجَة (natīja, “結果”)。


мәрйен

源自阿拉伯語 مَرْجَان (marjān)或波斯語 مرجان (marjân, “珊瑚；小珍珠”)
與韃靼語 мәрҗән (märcän)、烏茲別克語 marjon、土耳其語 mercan 等同源。


һыртлан

繼承自原始突厥語 *sïrtlan (“鬣狗”)；與烏茲別克語 sirtlon、維吾爾語 سىرتلان (sirtlan)、土庫曼語 syrtlan、土耳其語 sırtlan (“鬣狗”)；吉爾吉斯語 сырттан (sırttan, “神話中一種兇猛警覺的狗”)同源。


Төркиә

源自土耳其語 Türkiye。對照烏茲別克語 Turkiya。

土耳其（位於東南歐和西亞交界處、南臨地中海的國家）

"Ғәлиә"лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

賈利亞（伊斯蘭教學校）的教師大部分由在埃及、敘利亞和土耳其接受教育的著名學者和宗教（即伊斯蘭教）專家組成。

"Ğäliä"lä bašlïsa Mïsïrða, Süriälä, Törkiälä belem alğan bildäle ğalimdar häm din belgestäre uqïta.


ҡәләмфер

源自阿拉伯語 قَرَنْفُل (qaranful)。


тырма

繼承自原始突厥語 *dïrŋa- (“劃，刮”)。
與哈薩克語 тырма (tyrma)、烏茲別克語 tirma (“耙”) 同源。
亦對照吉爾吉斯語 тырмоо (tırmoo, “耙”)、南阿爾泰語 тырмууш (tïrmuuš, “耙”)、土耳其語 tırmık (“耙”)、阿塞拜疆語 dırmıq (“耙”) - 它們派生自相同的詞根，但使用的詞綴不同。


мөмкинлек

源自мөмкин (mömkin, “可能的”) + -лек (-lek, 表示性質的後綴)。

Беренсенән, Өфө алыҫ түгел, икенсенән, һеҙҙә тәбиғәт матур, ул ял индустрияһын үҫтереү өсөн мөмкинлек бирә.

首先，乌法离那儿不远，其次，你那里的自然风光很美，为发展休闲产业提供了机会。

Berensenän, Öfö alïθ tügel, ikensenän, heððä täbiğät matur, ul yal industriyahïn üθterew ösön mömkinlek birä.


ҡул сәғәте

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

如今，手錶不僅能顯示時間，還能顯示配戴者的社會地位。

Bögöngö köndä qul säğäte vaqïttï ğïna tügel, kešeneñ abruyïn da kürhätep tora.


терпе

繼承自原始突厥語 *kirpi (“刺蝟”)。
詞首輔音的演變仍有待解釋。


наҙан

源自波斯語 نادان (nâdân)。

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан

naðan duθ ber ayðañ huñ bulïr došman.
伙计们，当心无知的朋友——一个月后，无知的朋友就会变成敌人。

наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман. (Aqmulla)
Yegettär, haqlanïğïð naðan duθtan