gội đầu vấn tóc

ɗaːŋ˧˧ ɣo̰ʔj˨˩ ɗə̤w˨˩ tʰi̤˨˩ vən˧˥ tawk˧˥

ɗaːŋ˧˥ ɣo̰j˨˨ ɗəw˧˧ tʰi˧˧ jə̰ŋ˩˧ ta̰wk˩˧

ɗaːŋ˧˧ ɣoj˨˩˨ ɗəw˨˩ tʰi˨˩ jəŋ˧˥ tawk˧˥

ɗaːŋ˧˥ ɣoj˨˨ ɗəw˧˧ tʰi˧˧ vən˩˩ tawk˩˩

ɗaːŋ˧˥ ɣo̰j˨˨ ɗəw˧˧ tʰi˧˧ vən˩˩ tawk˩˩

ɗaːŋ˧˥˧ ɣo̰j˨˨ ɗəw˧˧ tʰi˧˧ və̰n˩˧ ta̰wk˩˧

Theo điển tích Chu Công đương gội đầu liền quấn tóc lại để tiếp người hiền.


nối dây tơ hồng

noj˧˥ zəj˧˧ təː˧˧ hə̤wŋ˨˩

no̰j˩˧ jəj˧˥ təː˧˥ həwŋ˧˧

noj˧˥ jəj˧˧ təː˧˧ həwŋ˨˩

noj˩˩ ɟəj˧˥ təː˧˥ həwŋ˧˧

no̰j˩˧ ɟəj˧˥˧ təː˧˥˧ həwŋ˧˧


có qua có lại

kɔ˧˥ kwaː˧˧ kɔ˧˥ la̰ːʔj˨˩

kɔ̰˩˧ kwaː˧˥ kɔ̰˩˧ la̰ːj˨˨

kɔ˧˥ waː˧˧ kɔ˧˥ laːj˨˩˨

kɔ˩˩ kwaː˧˥ kɔ˩˩ laːj˨˨

kɔ˩˩ kwaː˧˥ kɔ˩˩ la̰ːj˨˨

kɔ̰˩˧ kwaː˧˥˧ kɔ̰˩˧ la̰ːj˨˨


chân chỉ hạt trai

ʨən˧˧ ʨḭ˧˩˧ ha̰ːʔt˨˩ ʨaːj˧˧

ʨəŋ˧˥ ʨi˧˩˨ ha̰ːk˨˨ tʂaːj˧˥

ʨəŋ˧˧ ʨi˨˩˦ haːk˨˩˨ tʂaːj˧˧

ʨən˧˥ ʨi˧˩ haːt˨˨ tʂaːj˧˥

ʨən˧˥ ʨi˧˩ ha̰ːt˨˨ tʂaːj˧˥

ʨən˧˥˧ ʨḭʔ˧˩ ha̰ːt˨˨ tʂaːj˧˥˧

Những cái tua ở chân xiêm, áo, màn. làm bằng chỉ có đính hạt cườm, nom như ngọc trai.


thương cung chi điểu, kiến khúc mộc nhi cao phi

tʰɨəŋ˧˧ kuŋ˧˧ ʨi˧˧ ɗiə̰w˧˩˧ kiən˧˥ xuk˧˥ mə̰ʔwk˨˩ ɲi˧˧ kaːw˧˧ fi˧˧

tʰɨəŋ˧˥ kuŋ˧˥ ʨi˧˥ ɗiəw˧˩˨ kiə̰ŋ˩˧ kʰṵk˩˧ mə̰wk˨˨ ɲi˧˥ kaːw˧˥ fi˧˥

tʰɨəŋ˧˧ kuŋ˧˧ ʨi˧˧ ɗiəw˨˩˦ kiəŋ˧˥ kʰuk˧˥ məwk˨˩˨ ɲi˧˧ kaːw˧˧ fi˧˧

tʰɨəŋ˧˥ kuŋ˧˥ ʨi˧˥ ɗiəw˧˩ kiən˩˩ xuk˩˩ məwk˨˨ ɲi˧˥ kaːw˧˥ fi˧˥

tʰɨəŋ˧˥ kuŋ˧˥ ʨi˧˥ ɗiəw˧˩ kiən˩˩ xuk˩˩ mə̰wk˨˨ ɲi˧˥ kaːw˧˥ fi˧˥

tʰɨəŋ˧˥˧ kuŋ˧˥˧ ʨi˧˥˧ ɗiə̰ʔw˧˩ kiə̰n˩˧ xṵk˩˧ mə̰wk˨˨ ɲi˧˥˧ kaːw˧˥˧ fi˧˥˧

Con chim đã bị thương vì cung thì thấy cái cong cũng sợ mà bay cao.


y cẩm hồi hương

i˧˧ kə̰m˧˩˧ ho̤j˨˩ hɨəŋ˧˧

i˧˥ kəm˧˩˨ hoj˧˧ hɨəŋ˧˥

i˧˧ kəm˨˩˦ hoj˨˩ hɨəŋ˧˧

i˧˥ kəm˧˩ hoj˧˧ hɨəŋ˧˥

i˧˥˧ kə̰ʔm˧˩ hoj˧˧ hɨəŋ˧˥˧


đại khí vãn thành

ɗa̰ːʔj˨˩ xi˧˥ vaʔan˧˥ tʰa̤jŋ˨˩

ɗa̰ːj˨˨ kʰḭ˩˧ jaːŋ˧˩˨ tʰan˧˧

ɗaːj˨˩˨ kʰi˧˥ jaːŋ˨˩˦ tʰan˨˩

ɗaːj˨˨ xi˩˩ va̰ːn˩˧ tʰajŋ˧˧

ɗa̰ːj˨˨ xi˩˩ vaːn˧˩ tʰajŋ˧˧

ɗa̰ːj˨˨ xḭ˩˧ va̰ːn˨˨ tʰajŋ˧˧

Muốn thành công thì không thể một sớm một chiều được.


chuột sa chĩnh gạo

ʨuət˨˩ saː˧˧ ʨïʔïŋ˧˥ ɣa̰ːʔw˨˩

ʨuək˨˨ ʂaː˧˥ ʨïn˧˩˨ ɣa̰ːw˨˨

ʨuək˨˩˨ ʂaː˧˧ ʨɨn˨˩˦ ɣaːw˨˩˨

ʨuət˨˨ ʂaː˧˥ ʨḭ̈ŋ˩˧ ɣaːw˨˨

ʨuət˨˨ ʂaː˧˥ ʨïŋ˧˩ ɣa̰ːw˨˨

ʨuət˨˨ ʂaː˧˥˧ ʨḭ̈ŋ˨˨ ɣa̰ːw˨˨

Ví trường hợp bỗng nhiên gặp được nơi sung sướng, được hưởng cảnh sung túc, nhàn hạ.

Mẹ tôi, sau hôm giả vờ làm khách may đo ở cửa hàng Mỹ Nữ về hớn hở tuyên bố: "Mày vào cửa nhà ấy là chuột sa chĩnh gạo đấy!".

1999, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Hình bóng cuộc đời, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, tr. 82:


đồng thanh tương ứng

đồng khí tương cầu

Người hay vật có cùng bản chất thì ứng hiệp nhau.

ɗə̤wŋ˨˩ tʰajŋ˧˧ tɨəŋ˧˧ ɨŋ˧˥

ɗəwŋ˧˧ tʰan˧˥ tɨəŋ˧˥ ɨ̰ŋ˩˧

ɗəwŋ˨˩ tʰan˧˧ tɨəŋ˧˧ ɨŋ˧˥

ɗəwŋ˧˧ tʰajŋ˧˥ tɨəŋ˧˥ ɨŋ˩˩

ɗəwŋ˧˧ tʰajŋ˧˥˧ tɨəŋ˧˥˧ ɨ̰ŋ˩˧

Từ đồng (“cùng”) + thanh (“tiếng”) + tương (“cùng nhau”) + ứng (“đáp lại”).


thiên hạ bất hữu tình

tʰiən˧˧ ha̰ːʔ˨˩ ɓət˧˥ hiʔiw˧˥ tï̤ŋ˨˩

tʰiəŋ˧˥ ha̰ː˨˨ ɓə̰k˩˧ hɨw˧˩˨ tïn˧˧

tʰiəŋ˧˧ haː˨˩˨ ɓək˧˥ hɨw˨˩˦ tɨn˨˩

tʰiən˧˥ haː˨˨ ɓət˩˩ hɨ̰w˩˧ tïŋ˧˧

tʰiən˧˥ ha̰ː˨˨ ɓət˩˩ hɨw˧˩ tïŋ˧˧

tʰiən˧˥˧ ha̰ː˨˨ ɓə̰t˩˧ hɨ̰w˨˨ tïŋ˧˧


anh hùng cứu mỹ nhân

ajŋ˧˧ hṳŋ˨˩ kiw˧˥ miʔi˧˥ ɲən˧˧

an˧˥ huŋ˧˧ kɨ̰w˩˧ mi˧˩˨ ɲəŋ˧˥

an˧˧ huŋ˨˩ kɨw˧˥ mi˨˩˦ ɲəŋ˧˧

ajŋ˧˥ huŋ˧˧ kɨw˩˩ mḭ˩˧ ɲən˧˥

ajŋ˧˥ huŋ˧˧ kɨw˩˩ mi˧˩ ɲən˧˥

ajŋ˧˥˧ huŋ˧˧ kɨ̰w˩˧ mḭ˨˨ ɲən˧˥˧

Một người hùng giải cứu người đẹp gặp nạn.


già chơi trống bỏi

za̤ː˨˩ ʨəːj˧˧ ʨəwŋ˧˥ ɓɔ̰j˧˩˧

jaː˧˧ ʨəːj˧˥ tʂə̰wŋ˩˧ ɓɔj˧˩˨

jaː˨˩ ʨəːj˧˧ tʂəwŋ˧˥ ɓɔj˨˩˦

ɟaː˧˧ ʨəːj˧˥ tʂəwŋ˩˩ ɓɔj˧˩

ɟaː˧˧ ʨəːj˧˥˧ tʂə̰wŋ˩˧ ɓɔ̰ʔj˧˩

Đã già rồi còn ham muốn những thú vui không phù hợp với tuổi tác của mình, như ham chơi bời, ăn diện, v.v.

Xã hội ta xưa nay vẫn sống với những thành kiến hẹp hòi, ấy là vì khoa học chưa dẫn ánh sáng đến điều ấy. Thí dụ ta thấy một ông lão năm mươi tuổi còn mua hầu non, cưới vợ lẽ, ta chế giễu ngay là “già chơi trống bỏi” ta khó coi.

1936, Vũ Trọng Phụng, chương 19, trong Số đỏ, Hà Nội báo:


ăn cơm trước kẻng

an˧˧ kəːm˧˧ ʨɨək˧˥ kɛ̰ŋ˧˩˧

aŋ˧˥ kəːm˧˥ tʂɨə̰k˩˧ kɛŋ˧˩˨

aŋ˧˧ kəːm˧˧ tʂɨək˧˥ kɛŋ˨˩˦

an˧˥ kəːm˧˥ tʂɨək˩˩ kɛŋ˧˩

an˧˥˧ kəːm˧˥˧ tʂɨə̰k˩˧ kɛ̰ʔŋ˧˩

Một thằng ăn cơm trước kẻng, một thằng đại đểu, một gã không biết xấu hổ là gì.

1998, Lê Xuân Khoa, Số phận ngặt nghèo, Nhà xuất bản Thanh Niên, tr. 204:


sống chết mặc bay

səwŋ˧˥ ʨet˧˥ ma̰ʔk˨˩ ɓaj˧˧

ʂə̰wŋ˩˧ ʨḛt˩˧ ma̰k˨˨ ɓaj˧˥

ʂəwŋ˧˥ ʨəːt˧˥ mak˨˩˨ ɓaj˧˧

ʂəwŋ˩˩ ʨet˩˩ mak˨˨ ɓaj˧˥

ʂəwŋ˩˩ ʨet˩˩ ma̰k˨˨ ɓaj˧˥

ʂə̰wŋ˩˧ ʨḛt˩˧ ma̰k˨˨ ɓaj˧˥˧

Nói thái độ bỏ mặc một cách hoàn toàn vô trách nhiệm.

[…]nếu giữa đường gặp phải tàu canô của cảnh sát tuần tra Tây Ban Nha, “người vận chuyển” không ngần ngại đẩy khách xuống biển “sống chết mặc bay” rồi quay đầu chạy trối chết về phía Morocco.

28/9/2015, Nguyễn Cao, “Bất ngờ với “người vận chuyển””, trong Người lao động, bản gốc lưu trữ ngày 2023-09-27:


cà cuống chết đến đít còn cay

ka̤ː˨˩ kuəŋ˧˥ ʨet˧˥ ɗen˧˥ ɗit˧˥ kɔ̤n˨˩ kaj˧˧

kaː˧˧ kuəŋ˩˧ ʨḛt˩˧ ɗḛn˩˧ ɗḭt˩˧ kɔŋ˧˧ kaj˧˥

kaː˨˩ kuəŋ˧˥ ʨəːt˧˥ ɗəːŋ˧˥ ɗɨt˧˥ kɔŋ˨˩ kaj˧˧

kaː˧˧ kuəŋ˩˩ ʨet˩˩ ɗen˩˩ ɗit˩˩ kɔn˧˧ kaj˧˥

kaː˧˧ kuəŋ˩˧ ʨḛt˩˧ ɗḛn˩˧ ɗḭt˩˧ kɔn˧˧ kaj˧˥˧

Những kẻ có tính ngoan cố, cố chấp, cay cú trước sự thất bại hoặc cái sai rành rành của chính mình.


trứng khôn hơn vịt

ʨɨŋ˧˥ xon˧˧ həːn˧˧ vḭʔt˨˩

tʂɨ̰ŋ˩˧ kʰoŋ˧˥ həːŋ˧˥ jḭt˨˨

tʂɨŋ˧˥ kʰoŋ˧˧ həːŋ˧˧ jɨt˨˩˨

tʂɨŋ˩˩ xon˧˥ həːn˧˥ vit˨˨

tʂɨŋ˩˩ xon˧˥ həːn˧˥ vḭt˨˨

tʂɨ̰ŋ˩˧ xon˧˥˧ həːn˧˥˧ vḭt˨˨

Ví trường hợp con cái, hoặc người còn ít tuổi nói chung, mà lại muốn tỏ ra khôn hơn cha mẹ, hơn người lớn tuổi.

Bố tôi không chấp nhận sự mà ông kêu bằng «trứng khôn hơn vịt». Những người như bố tôi thường đầy mặc cảm.

1987, Triệu Xuân, Đâu là lời phán xét cuối cùng, Văn Nghệ, tr. 84:


ông nói gà, bà nói vịt

əwŋ˧˧ nɔj˧˥ ɣa̤ː˨˩ ɓa̤ː˨˩ nɔj˧˥ vḭʔt˨˩

əwŋ˧˥ nɔ̰j˩˧ ɣaː˧˧ ɓaː˧˧ nɔ̰j˩˧ jḭt˨˨

əwŋ˧˧ nɔj˧˥ ɣaː˨˩ ɓaː˨˩ nɔj˧˥ jɨt˨˩˨

əwŋ˧˥ nɔj˩˩ ɣaː˧˧ ɓaː˧˧ nɔj˩˩ vit˨˨

əwŋ˧˥ nɔj˩˩ ɣaː˧˧ ɓaː˧˧ nɔj˩˩ vḭt˨˨

əwŋ˧˥˧ nɔ̰j˩˧ ɣaː˧˧ ɓaː˧˧ nɔ̰j˩˧ vḭt˨˨

Nói trường hợp hai người đối thoại mỗi người nói một đằng, không ăn nhập với nhau, do không hiểu nhau.


khóc nhè chè thiu

xawk˧˥ ɲɛ̤˨˩ ʨɛ̤˨˩ tʰiw˧˧

kʰa̰wk˩˧ ɲɛ˧˧ ʨɛ˧˧ tʰiw˧˥

kʰawk˧˥ ɲɛ˨˩ ʨɛ˨˩ tʰiw˧˧

xawk˩˩ ɲɛ˧˧ ʨɛ˧˧ tʰiw˧˥

xa̰wk˩˧ ɲɛ˧˧ ʨɛ˧˧ tʰiw˧˥˧

Cái đồ khóc nhè chè thiu!


cạn tàu ráo máng

ka̰ːʔn˨˩ ta̤w˨˩ zaːw˧˥ maːŋ˧˥

ka̰ːŋ˨˨ taw˧˧ ʐa̰ːw˩˧ ma̰ːŋ˩˧

kaːŋ˨˩˨ taw˨˩ ɹaːw˧˥ maːŋ˧˥

kaːn˨˨ taw˧˧ ɹaːw˩˩ maːŋ˩˩

ka̰ːn˨˨ taw˧˧ ɹaːw˩˩ maːŋ˩˩

ka̰ːn˨˨ taw˧˧ ɹa̰ːw˩˧ ma̰ːŋ˩˧

Ví việc cư xử tệ với nhau đến mức chẳng còn chút tình nghĩa gì.


chuột sa hũ nếp

ʨuət˨˩ saː˧˧ huʔu˧˥ nep˧˥

ʨuək˨˨ ʂaː˧˥ hu˧˩˨ nḛp˩˧

ʨuək˨˩˨ ʂaː˧˧ hu˨˩˦ nep˧˥

ʨuət˨˨ ʂaː˧˥ hṵ˩˧ nep˩˩

ʨuət˨˨ ʂaː˧˥ hu˧˩ nep˩˩

ʨuət˨˨ ʂaː˧˥˧ hṵ˨˨ nḛp˩˧


gà sống nuôi con

ɣa̤ː˨˩ səwŋ˧˥ nuəj˧˧ kɔn˧˧

ɣaː˧˧ ʂə̰wŋ˩˧ nuəj˧˥ kɔŋ˧˥

ɣaː˨˩ ʂəwŋ˧˥ nuəj˧˧ kɔŋ˧˧

ɣaː˧˧ ʂəwŋ˩˩ nuəj˧˥ kɔn˧˥

ɣaː˧˧ ʂə̰wŋ˩˧ nuəj˧˥˧ kɔn˧˥˧

-Vâng. Thật khổ, cảnh gà sống nuôi con. Cũng định vài năm nữa, có điều kiện... Thắng nhìn Hiền úp mâm bát vào chạn và bỏ lửng câu nói đó.

1993, Hữu Anh, Xế chiều, Nhà xuất bản Lao động, tr. 174:


ăn ốc nói mò

an˧˧ əwk˧˥ nɔj˧˥ mɔ̤˨˩

aŋ˧˥ ə̰wk˩˧ nɔ̰j˩˧ mɔ˧˧

aŋ˧˧ əwk˧˥ nɔj˧˥ mɔ˨˩

an˧˥ əwk˩˩ nɔj˩˩ mɔ˧˧

an˧˥˧ ə̰wk˩˧ nɔ̰j˩˧ mɔ˧˧

Cả đám đông rộ lên. Trông cái dáng bay thế kia mà đoán vịt trời, mắt gà mờ thật. Lại có ý kiến cho là con hạc. Chà, đó là cả một sự ăn ốc nói mò.

2001, Nguyễn Đức Mậu, Con suối nhiều tơ nhện giăng, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, tr. 83:


ai khảo mà xưng

aːj˧˧ xa̰ːw˧˩˧ ma̤ː˨˩ sɨŋ˧˧

aːj˧˥ kʰaːw˧˩˨ maː˧˧ sɨŋ˧˥

aːj˧˧ kʰaːw˨˩˦ maː˨˩ sɨŋ˧˧

aːj˧˥ xaːw˧˩ maː˧˧ sɨŋ˧˥

aːj˧˥˧ xa̰ːʔw˧˩ maː˧˧ sɨŋ˧˥˧

Tự nói ra điều (thường là bí mật, thầm kín) mà không ai tra hỏi.

"Nghĩ đà bưng kín miệng bình, Nào ai có khảo mà mình lại xưng?" (TKiều)


mò kim đáy bể

mò kim đáy biển

Ví việc tìm kiếm hết sức gian nan, khó nhọc và hầu như không có hi vọng thành công.

mɔ̤˨˩ kim˧˧ ɗaj˧˥ ɓḛ˧˩˧

mɔ˧˧ kim˧˥ ɗa̰j˩˧ ɓe˧˩˨

mɔ˨˩ kim˧˧ ɗaj˧˥ ɓe˨˩˦

mɔ˧˧ kim˧˥ ɗaj˩˩ ɓe˧˩

mɔ˧˧ kim˧˥˧ ɗa̰j˩˧ ɓḛʔ˧˩

Ở nhiều bài báo khoa học, phần tài liệu tham khảo là kính thưa các loại sách, bài báo khoa học, công trình nghiên cứu đông tây kim cổ. Nhưng để tìm ra dẫn chứng của những tài liệu này được sử dụng ở đâu, đoạn nào trong bài báo thì khó như mò kim đáy bể.

26/5/2017, Trần Xuân Tiến, “Bi hài chuyện viết bài báo khoa học”, trong Tuổi Trẻ Online, bản gốc lưu trữ ngày 2022-01-28:


kề vai sát cánh

ke̤˨˩ vaːj˧˧ saːt˧˥ kajŋ˧˥

ke˧˧ jaːj˧˥ ʂa̰ːk˩˧ ka̰n˩˧

ke˨˩ jaːj˧˧ ʂaːk˧˥ kan˧˥

ke˧˧ vaːj˧˥ ʂaːt˩˩ kajŋ˩˩

ke˧˧ vaːj˧˥˧ ʂa̰ːt˩˧ ka̰jŋ˩˧

Cùng bên nhau, cùng chung sức với nhau để làm việc gì, nhằm một mục đích chung.

Kề vai sát cánh chiến đấu bên đồng đội.


chó chui gầm chạn

ʨɔ˧˥ ʨuj˧˧ ɣə̤m˨˩ ʨa̰ːʔn˨˩

ʨɔ̰˩˧ ʨuj˧˥ ɣəm˧˧ ʨa̰ːŋ˨˨

ʨɔ˧˥ ʨuj˧˧ ɣəm˨˩ ʨaːŋ˨˩˨

ʨɔ˩˩ ʨuj˧˥ ɣəm˧˧ ʨaːn˨˨

ʨɔ˩˩ ʨuj˧˥ ɣəm˧˧ ʨa̰ːn˨˨

ʨɔ̰˩˧ ʨuj˧˥˧ ɣəm˧˧ ʨa̰ːn˨˨

Ví thân phận nghèo hèn phải nương nhờ, phụ thuộc vào người khác, dẫn đến sợ sệt, nhẫn nhục, mất quyền tự chủ (thường nói về người đàn ông đi ở rể).


chó cậy gần nhà

ʨɔ˧˥ kə̰ʔj˨˩ ɣə̤n˨˩ ɲa̤ː˨˩

ʨɔ̰˩˧ kə̰j˨˨ ɣəŋ˧˧ ɲaː˧˧

ʨɔ˧˥ kəj˨˩˨ ɣəŋ˨˩ ɲaː˨˩

ʨɔ˩˩ kəj˨˨ ɣən˧˧ ɲaː˧˧

ʨɔ˩˩ kə̰j˨˨ ɣən˧˧ ɲaː˧˧

ʨɔ̰˩˧ kə̰j˨˨ ɣən˧˧ ɲaː˧˧

Ví kẻ cậy có thế thuận lợi mà tỏ ra hung hăng, uy hiếp người khác.


chó cùng rứt giậu

ʨɔ˧˥ kṳŋ˨˩ zɨt˧˥ zə̰ʔw˨˩

ʨɔ̰˩˧ kuŋ˧˧ ʐɨ̰k˩˧ jə̰w˨˨

ʨɔ˧˥ kuŋ˨˩ ɹɨk˧˥ jəw˨˩˨

ʨɔ˩˩ kuŋ˧˧ ɹɨt˩˩ ɟəw˨˨

ʨɔ˩˩ kuŋ˧˧ ɹɨt˩˩ ɟə̰w˨˨

ʨɔ̰˩˧ kuŋ˧˧ ɹɨ̰t˩˧ ɟə̰w˨˨

Ví tình thế bị đẩy đến bước đường cùng phải làm liều, kể cả điều xằng bậy.


bách nhân bách khẩu

ɓajk˧˥ ɲən˧˧ ɓajk˧˥ xə̰w˧˩˧

ɓa̰t˩˧ ɲəŋ˧˥ ɓa̰t˩˧ kʰəw˧˩˨

ɓat˧˥ ɲəŋ˧˧ ɓat˧˥ kʰəw˨˩˦

ɓajk˩˩ ɲən˧˥ ɓajk˩˩ xəw˧˩

ɓa̰jk˩˧ ɲən˧˥˧ ɓa̰jk˩˧ xə̰ʔw˧˩

Mỗi người mỗi ý kiến khác nhau và không được thống nhất.


chửi chó mắng mèo

ʨɨ̰j˧˩˧ ʨɔ˧˥ maŋ˧˥ mɛ̤w˨˩

ʨɨj˧˩˨ ʨɔ̰˩˧ ma̰ŋ˩˧ mɛw˧˧

ʨɨj˨˩˦ ʨɔ˧˥ maŋ˧˥ mɛw˨˩

ʨɨj˧˩ ʨɔ˩˩ maŋ˩˩ mɛw˧˧

ʨɨ̰ʔj˧˩ ʨɔ̰˩˧ ma̰ŋ˩˧ mɛw˧˧


bới bèo ra bọ

ɓəːj˧˥ ɓɛ̤w˨˩ zaː˧˧ ɓɔ̰ʔ˨˩

ɓə̰ːj˩˧ ɓɛw˧˧ ʐaː˧˥ ɓɔ̰˨˨

ɓəːj˧˥ ɓɛw˨˩ ɹaː˧˧ ɓɔ˨˩˨

ɓəːj˩˩ ɓɛw˧˧ ɹaː˧˥ ɓɔ˨˨

ɓəːj˩˩ ɓɛw˧˧ ɹaː˧˥ ɓɔ̰˨˨

ɓə̰ːj˩˧ ɓɛw˧˧ ɹaː˧˥˧ ɓɔ̰˨˨

Chỉ người cố tình moi móc chuyện xấu, khuyết điểm của người khác để làm hại hoặc bôi nhọ để hạ uy tín của họ.


ăn miếng trả miếng

an˧˧ miəŋ˧˥ ʨa̰ː˧˩˧ miəŋ˧˥

aŋ˧˥ miə̰ŋ˩˧ tʂaː˧˩˨ miə̰ŋ˩˧

aŋ˧˧ miəŋ˧˥ tʂaː˨˩˦ miəŋ˧˥

an˧˥ miəŋ˩˩ tʂaː˧˩ miəŋ˩˩

an˧˥˧ miə̰ŋ˩˧ tʂa̰ːʔ˧˩ miə̰ŋ˩˧

Đối đáp, đối phó lại bằng lời, bằng hành động tương tự (thường là lời nói, hành động không tốt).


giữ mồm giữ miệng

zɨʔɨ˧˥ mo̤m˨˩ zɨʔɨ˧˥ miə̰ʔŋ˨˩

jɨ˧˩˨ mom˧˧ jɨ˧˩˨ miə̰ŋ˨˨

jɨ˨˩˦ mom˨˩ jɨ˨˩˦ miəŋ˨˩˨

ɟɨ̰˩˧ mom˧˧ ɟɨ̰˩˧ miəŋ˨˨

ɟɨ˧˩ mom˧˧ ɟɨ˧˩ miə̰ŋ˨˨

ɟɨ̰˨˨ mom˧˧ ɟɨ̰˨˨ miə̰ŋ˨˨

Thận trọng trong nói năng để tránh hậu quả, tai hoạ.

Ăn nói vô tội vạ, không biết giữ mồm giữ miệng.


đầu tắt mặt tối

ɗə̤w˨˩ tat˧˥ ma̰ʔt˨˩ toj˧˥

ɗəw˧˧ ta̰k˩˧ ma̰k˨˨ to̰j˩˧

ɗəw˨˩ tak˧˥ mak˨˩˨ toj˧˥

ɗəw˧˧ tat˩˩ mat˨˨ toj˩˩

ɗəw˧˧ tat˩˩ ma̰t˨˨ toj˩˩

ɗəw˧˧ ta̰t˩˧ ma̰t˨˨ to̰j˩˧

Tình trạng làm lụng vất vả, làm hết việc này đến việc khác, không có thời gian để nghỉ ngơi.

Anh ta là một người đầu tắt mặt tối


tiền mất tật mang

tiə̤n˨˩ mət˧˥ tə̰ʔt˨˩ maːŋ˧˧

tiəŋ˧˧ mə̰k˩˧ tə̰k˨˨ maːŋ˧˥

tiəŋ˨˩ mək˧˥ tək˨˩˨ maːŋ˧˧

tiən˧˧ mət˩˩ tət˨˨ maːŋ˧˥

tiən˧˧ mət˩˩ tə̰t˨˨ maːŋ˧˥

tiən˧˧ mə̰t˩˧ tə̰t˨˨ maːŋ˧˥˧

Ví trường hợp mất của, mất công nhưng vẫn không khỏi bệnh, không được việc gì mà thậm chí còn mang thêm hại vào thân.

Chi hơn hàng chục triệu để chữa bệnh để rồi tiền mất tật mang


chim lồng cá chậu

ʨim˧˧ lə̤wŋ˨˩ kaː˧˥ ʨə̰ʔw˨˩

ʨim˧˥ ləwŋ˧˧ ka̰ː˩˧ ʨə̰w˨˨

ʨim˧˧ ləwŋ˨˩ kaː˧˥ ʨəw˨˩˨

ʨim˧˥ ləwŋ˧˧ kaː˩˩ ʨəw˨˨

ʨim˧˥ ləwŋ˧˧ kaː˩˩ ʨə̰w˨˨

ʨim˧˥˧ ləwŋ˧˧ ka̰ː˩˧ ʨə̰w˨˨


vắt cổ chày ra nước

vat˧˥ ko̰˧˩˧ ʨa̤j˨˩ zaː˧˧ nɨək˧˥

ja̰k˩˧ ko˧˩˨ ʨaj˧˧ ʐaː˧˥ nɨə̰k˩˧

jak˧˥ ko˨˩˦ ʨaj˨˩ ɹaː˧˧ nɨək˧˥

vat˩˩ ko˧˩ ʨaj˧˧ ɹaː˧˥ nɨək˩˩

va̰t˩˧ ko̰ʔ˧˩ ʨaj˧˧ ɹaː˧˥˧ nɨə̰k˩˧

Ý châm biếm những người keo kiệt, bủn xỉn quá mức.


tháo cũi sổ lồng

tʰaːw˧˥ kuʔuj˧˥ so̰˧˩˧ lə̤wŋ˨˩

tʰa̰ːw˩˧ kuj˧˩˨ ʂo˧˩˨ ləwŋ˧˧

tʰaːw˧˥ kuj˨˩˦ ʂo˨˩˦ ləwŋ˨˩

tʰaːw˩˩ kṵj˩˧ ʂo˧˩ ləwŋ˧˧

tʰaːw˩˩ kuj˧˩ ʂo˧˩ ləwŋ˧˧

tʰa̰ːw˩˧ kṵj˨˨ ʂo̰ʔ˧˩ ləwŋ˧˧

Ví việc giải phóng, làm cho thoát cảnh bị giam hãm, tù túng và được tự do.


đánh bùn sang ao

ɗajŋ˧˥ ɓṳn˨˩ saːŋ˧˧ aːw˧˧

ɗa̰n˩˧ ɓuŋ˧˧ ʂaːŋ˧˥ aːw˧˥

ɗan˧˥ ɓuŋ˨˩ ʂaːŋ˧˧ aːw˧˧

ɗajŋ˩˩ ɓun˧˧ ʂaːŋ˧˥ aːw˧˥

ɗa̰jŋ˩˧ ɓun˧˧ ʂaːŋ˧˥˧ aːw˧˥˧

Ví làm việc gì không có kết quả, tác dụng gì, đâu vẫn hoàn đấy.


váng mình sốt mẩy

vang mình sốt mẩy

Mệt mỏi, đau ốm, cảm thấy khó chịu trong người.

vaːŋ˧˥ mï̤ŋ˨˩ sot˧˥ mə̰j˧˩˧

ja̰ːŋ˩˧ mïn˧˧ ʂo̰k˩˧ məj˧˩˨

jaːŋ˧˥ mɨn˨˩ ʂok˧˥ məj˨˩˦

vaːŋ˩˩ mïŋ˧˧ ʂot˩˩ məj˧˩

va̰ːŋ˩˧ mïŋ˧˧ ʂo̰t˩˧ mə̰ʔj˧˩


nấu sử sôi kinh

nəw˧˥ sɨ̰˧˩˧ soj˧˧ kïŋ˧˧

nə̰w˩˧ ʂɨ˧˩˨ ʂoj˧˥ kïn˧˥

nəw˧˥ ʂɨ˨˩˦ ʂoj˧˧ kɨn˧˧

nəw˩˩ ʂɨ˧˩ ʂoj˧˥ kïŋ˧˥

nə̰w˩˧ ʂɨ̰ʔ˧˩ ʂoj˧˥˧ kïŋ˧˥˧


thượng cẳng chân, hạ cẳng tay

tʰɨə̰ʔŋ˨˩ ka̰ŋ˧˩˧ ʨən˧˧ ha̰ːʔ˨˩ ka̰ŋ˧˩˧ taj˧˧

tʰɨə̰ŋ˨˨ kaŋ˧˩˨ ʨəŋ˧˥ ha̰ː˨˨ kaŋ˧˩˨ taj˧˥

tʰɨəŋ˨˩˨ kaŋ˨˩˦ ʨəŋ˧˧ haː˨˩˨ kaŋ˨˩˦ taj˧˧

tʰɨəŋ˨˨ kaŋ˧˩ ʨən˧˥ haː˨˨ kaŋ˧˩ taj˧˥

tʰɨə̰ŋ˨˨ kaŋ˧˩ ʨən˧˥ ha̰ː˨˨ kaŋ˧˩ taj˧˥

tʰɨə̰ŋ˨˨ ka̰ʔŋ˧˩ ʨən˧˥˧ ha̰ː˨˨ ka̰ʔŋ˧˩ taj˧˥˧

Đánh đập tàn ác, vũ phu, thô bạo, thiếu tình người.


nước chảy chỗ trũng

nɨək˧˥ ʨa̰j˧˩˧ ʨoʔo˧˥ ʨuʔuŋ˧˥

nɨə̰k˩˧ ʨaj˧˩˨ ʨo˧˩˨ tʂuŋ˧˩˨

nɨək˧˥ ʨaj˨˩˦ ʨo˨˩˦ tʂuŋ˨˩˦

nɨək˩˩ ʨaj˧˩ ʨo̰˩˧ tʂṵŋ˩˧

nɨək˩˩ ʨaj˧˩ ʨo˧˩ tʂuŋ˧˩

nɨə̰k˩˧ ʨa̰ʔj˧˩ ʨo̰˨˨ tʂṵŋ˨˨

Ví hiện tượng của cải, lợi lộc cứ dễ dàng vào tay kẻ giàu có (tựa như nước bao giờ cũng chảy vào và đọng lại ở chỗ trũng).


ruột để ngoài da

zuət˨˩ ɗḛ˧˩˧ ŋwa̤ːj˨˩ zaː˧˧

ʐuək˨˨ ɗe˧˩˨ ŋwaːj˧˧ jaː˧˥

ɹuək˨˩˨ ɗe˨˩˦ ŋwaːj˨˩ jaː˧˧

ɹuət˨˨ ɗe˧˩ ŋwaːj˧˧ ɟaː˧˥

ɹuət˨˨ ɗḛʔ˧˩ ŋwaːj˧˧ ɟaː˧˥˧

Người thật thà quá mức, bộp chộp, thẳng thắn, không giấu giếm ai điều gì và dễ làm mất lòng người khác.


ăn không nói có

an˧˧ xəwŋ˧˧ nɔj˧˥ kɔ˧˥

aŋ˧˥ kʰəwŋ˧˥ nɔ̰j˩˧ kɔ̰˩˧

aŋ˧˧ kʰəwŋ˧˧ nɔj˧˥ kɔ˧˥

an˧˥ xəwŋ˧˥ nɔj˩˩ kɔ˩˩

an˧˥˧ xəwŋ˧˥˧ nɔ̰j˩˧ kɔ̰˩˧

Bịa đặt hoàn toàn chuyện không hay về người khác, không có mà nói thành có.


chém tre không dè đầu mặt

ʨɛm˧˥ ʨɛ˧˧ xəwŋ˧˧ zɛ̤˨˩ ɗə̤w˨˩ ma̰ʔt˨˩

ʨɛ̰m˩˧ tʂɛ˧˥ kʰəwŋ˧˥ jɛ˧˧ ɗəw˧˧ ma̰k˨˨

ʨɛm˧˥ tʂɛ˧˧ kʰəwŋ˧˧ jɛ˨˩ ɗəw˨˩ mak˨˩˨

ʨɛm˩˩ tʂɛ˧˥ xəwŋ˧˥ ɟɛ˧˧ ɗəw˧˧ mat˨˨

ʨɛm˩˩ tʂɛ˧˥ xəwŋ˧˥ ɟɛ˧˧ ɗəw˧˧ ma̰t˨˨

ʨɛ̰m˩˧ tʂɛ˧˥˧ xəwŋ˧˥˧ ɟɛ˧˧ ɗəw˧˧ ma̰t˨˨

Ví thái độ làm bừa, không kiêng nể gì ai (như chém tre mà không chú ý tránh mắt tre).


trên bảo, dưới không nghe

liệt dương

Rối loạn cương dương nam giới, dương vật không thể hoặc đủ cương cứng.

ʨen˧˧ ɓa̰ːw˧˩˧ zɨəj˧˥ xəwŋ˧˧ ŋɛ˧˧

tʂen˧˥ ɓaːw˧˩˨ jɨə̰j˩˧ kʰəwŋ˧˥ ŋɛ˧˥

tʂəːŋ˧˧ ɓaːw˨˩˦ jɨəj˧˥ kʰəwŋ˧˧ ŋɛ˧˧

tʂen˧˥ ɓaːw˧˩ ɟɨəj˩˩ xəwŋ˧˥ ŋɛ˧˥

tʂen˧˥˧ ɓa̰ːʔw˧˩ ɟɨə̰j˩˧ xəwŋ˧˥˧ ŋɛ˧˥˧


ăn lông ở lỗ

an˧˧ ləwŋ˧˧ ə̰ː˧˩˧ loʔo˧˥

aŋ˧˥ ləwŋ˧˥ əː˧˩˨ lo˧˩˨

aŋ˧˧ ləwŋ˧˧ əː˨˩˦ lo˨˩˦

an˧˥ ləwŋ˧˥ əː˧˩ lo̰˩˧

an˧˥ ləwŋ˧˥ əː˧˩ lo˧˩

an˧˥˧ ləwŋ˧˥˧ ə̰ːʔ˧˩ lo̰˨˨

(người nguyên thuỷ) sinh hoạt trong trạng thái còn sơ khai, lạc hậu.


ở bể vào ngòi

ə̰ː˧˩˧ ɓḛ˧˩˧ va̤ːw˨˩ ŋɔ̤j˨˩

əː˧˩˨ ɓe˧˩˨ jaːw˧˧ ŋɔj˧˧

əː˨˩˦ ɓe˨˩˦ jaːw˨˩ ŋɔj˨˩

əː˧˩ ɓe˧˩ vaːw˧˧ ŋɔj˧˧

ə̰ːʔ˧˩ ɓḛʔ˧˩ vaːw˧˧ ŋɔj˧˧

Ví tình trạng đang ở nơi rộng rãi, đầy đủ lại phải vào nơi chật chội, tù túng, thiếu thốn.


đẽo cày giữa đường

ɗɛʔɛw˧˥ ka̤j˨˩ zɨʔɨə˧˥ ɗɨə̤ŋ˨˩

ɗɛw˧˩˨ kaj˧˧ jɨə˧˩˨ ɗɨəŋ˧˧

ɗɛw˨˩˦ kaj˨˩ jɨə˨˩˦ ɗɨəŋ˨˩

ɗɛ̰w˩˧ kaj˧˧ ɟɨ̰ə˩˧ ɗɨəŋ˧˧

ɗɛw˧˩ kaj˧˧ ɟɨə˧˩ ɗɨəŋ˧˧

ɗɛ̰w˨˨ kaj˧˧ ɟɨ̰ə˨˨ ɗɨəŋ˧˧

Ví người hành động không có chủ kiến, hoàn toàn bị động theo ý của người khác nên cuối cùng chẳng đạt được kết quả gì.


địa linh nhân kiệt

ɗḭʔə˨˩ lïŋ˧˧ ɲən˧˧ kiə̰ʔt˨˩

ɗḭə˨˨ lïn˧˥ ɲəŋ˧˥ kiə̰k˨˨

ɗiə˨˩˨ lɨn˧˧ ɲəŋ˧˧ kiək˨˩˨

ɗiə˨˨ lïŋ˧˥ ɲən˧˥ kiət˨˨

ɗḭə˨˨ lïŋ˧˥ ɲən˧˥ kiə̰t˨˨

ɗḭə˨˨ lïŋ˧˥˧ ɲən˧˥˧ kiə̰t˨˨

(cũ) Đất thiêng sinh người hiền tài, kiệt xuất.


đền ơn đáp nghĩa

ɗe̤n˨˩ əːn˧˧ ɗaːp˧˥ ŋiʔiə˧˥

ɗen˧˧ əːŋ˧˥ ɗa̰ːp˩˧ ŋiə˧˩˨

ɗəːŋ˨˩ əːŋ˧˧ ɗaːp˧˥ ŋiə˨˩˦

ɗen˧˧ əːn˧˥ ɗaːp˩˩ ŋḭə˩˧

ɗen˧˧ əːn˧˥ ɗaːp˩˩ ŋiə˧˩

ɗen˧˧ əːn˧˥˧ ɗa̰ːp˩˧ ŋḭə˨˨

Đền đáp công ơn bằng những việc làm cụ thể (thường đối với người có công với cách mạng)

phong trào đền ơn đáp nghĩa

quỹ đền ơn đáp nghĩa


bách phát bách trúng

ɓajk˧˥ faːt˧˥ ɓajk˧˥ ʨuŋ˧˥

ɓa̰t˩˧ fa̰ːk˩˧ ɓa̰t˩˧ tʂṵŋ˩˧

ɓat˧˥ faːk˧˥ ɓat˧˥ tʂuŋ˧˥

ɓajk˩˩ faːt˩˩ ɓajk˩˩ tʂuŋ˩˩

ɓa̰jk˩˧ fa̰ːt˩˧ ɓa̰jk˩˧ tʂṵŋ˩˧

(thông tục) Trăm phát trăm trúng; bắn phát nào trúng phát ấy, rất chính xác.

bắn rất giỏi, bách phát bách trúng


đầu môi chót lưỡi

Nói ngoài miệng, không chắc chắn hay rõ ràng.