Việt Nam

viə̰ʔt˨˩ naːm˧˧

jiə̰k˨˨ naːm˧˥

jiək˨˩˨ naːm˧˧

viət˨˨ naːm˧˥

viə̰t˨˨ naːm˧˥

viə̰t˨˨ naːm˧˥˧

Phiên âm chữ Hán 越南 (越, phiên âm là Việt, nghĩa là dân tộc Việt + 南, phiên âm là nam, nghĩa là phía nam đối với Trung Quốc).


cỏ

Hạng tồi kém/tầm thường, bị coi thường/khinh thường/khinh bỉ, không đáng kể, như nhỏ mọn, hèn.

Giặc/điện thoại/net/sữa cỏ.


hoa

Có trạng thái tối xẩm, quáng loá cả mắt, do mệt mỏi hoặc mắt bị kích thích mạnh.

Hoa mắt chóng mặt.

Nhìn hoa cả mắt.


nhà

triều

Dòng họ nắm quyền cai trị đất nước thời phong kiến.

Trâu rừng dữ hơn trâu nhà.

Thời nhà Lê.

Nhà Hồ bị tiêu vong.

Người chuyên một ngành nghề, một lĩnh vực hoạt động nào đó, đạt trình độ nhất định.

Nhà khoa học.

Nhà quân sự.

Nhà văn nhà báo.


vật lý

və̰ʔt˨˩ li˧˥

Đây là một hiện tượng vật lý đã được giải thích từ lâu.


dã man

Thú tính, phi văn hóa, phi nhân cách của con người.

ăn dã man

chơi dã man

đẹp dã man


an

Tình hình lúc an lúc nguy.

Bề nào thì cũng chưa an bề nào.


tăng bệnh

taŋ˧˧ ɓə̰ʔjŋ˨˩

taŋ˧˧ ɓəːn˨˩˨

taŋ˧˥˧ ɓḛŋ˨˨

Tình trạng triệu chứng bệnh xuất hiện lại và nặng lên ở một bệnh nhân mà trước đó bệnh đã lắng dịu nhưng chưa khỏi hẳn.


gai

Tính nó gai lắm.


hoe

Có màu đỏ nhạt hay vàng nhạt, nhưng tươi và ánh lên.

Tóc vàng hoe.

Mắt hoe đỏ.

Nắng hoe lên một chút yếu ớt.


khó chịu

Trong người nghe khó chịu.

Nó làm cho mọi người khó chịu.

Khi thét lên là mọi người mới bị khó chịu.


rõ ràng

zɔʔɔ˧˥ za̤ːŋ˨˩

ʐɔ˧˩˨ ʐaːŋ˧˧

ɹɔ˨˩˦ ɹaːŋ˨˩

ɹɔ̰˩˧ ɹaːŋ˧˧

ɹɔ̰˨˨ ɹaːŋ˧˧

Mọi việc đã được chứng minh rõ ràng.

Chứng cớ rõ ràng, không thể chối cãi được.


quan trọng

kwaːn˧˧ ʨa̰ʔwŋ˨˩

kwaːŋ˧˥ tʂa̰wŋ˨˨

waːŋ˧˧ tʂawŋ˨˩˨

kwaːn˧˥ tʂawŋ˨˨

kwaːn˧˥ tʂa̰wŋ˨˨

kwaːn˧˥˧ tʂa̰wŋ˨˨

Có ảnh hưởng, tác dụng to lớn, đáng được đề cao, coi trọng.

Vai trò quan trọng.

Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân.


quan hệ

kwaːn˧˧ hḛʔ˨˩

kwaːŋ˧˥ hḛ˨˨

waːŋ˧˧ he˨˩˨

kwaːn˧˥ hḛ˨˨

kwaːn˧˥˧ hḛ˨˨

Việc quan hệ.


sôi nổi

Phong trào giải phóng sôi nổi (Hồ Chí Minh)


to lớn

Thân hình to lớn.

Có ý nghĩa to lớn với đời sống xã hội.


yếu

Có sức lực kém dưới mức bình thường; trái với khoẻ.

Dạo này bác ấy yếu lắm.

Chân yếu tay mềm.

Người rất yếu.

Có năng lực, mức độ, tác dụng kém so với bình thường.

Học yếu.

Trình độ yếu.

Ăn yếu quá.


hẹp

Có kích thước bề ngang dưới mức bình thường, hoặc nhỏ hơn những cái khác.

Lối đi hẹp.

Đoạn đường này hẹp hơn.

Phòng này hẹp quá.

Đất hẹp người đông.

Ở trong một phạm vi, lĩnh vực nhất định.

Chuyên môn hẹp.

Ăn ở hẹp với mọi người.


cần thiết

kə̤n˨˩ tʰiət˧˥

kəŋ˧˧ tʰiə̰k˩˧

kəŋ˨˩ tʰiək˧˥

kən˧˧ tʰiət˩˩

kən˧˧ tʰiə̰t˩˧

Việc cần thiết.

Cần thiết phải giải quyết sớm.


nguy hiểm

ŋwi˧˧ hiə̰m˧˩˧

ŋwi˧˥ hiəm˧˩˨

ŋwi˧˧ hiəm˨˩˦

ŋwi˧˥ hiəm˧˩

ŋwi˧˥˧ hiə̰ʔm˧˩

Có thể gây tai hại lớn cho con người hoặc cho cái gì đó.

Kẻ thù nguy hiểm.

Vết thương nguy hiểm.

“Rất nguy hiểm!” Tôi vô cùng đau đớn với câu nhận xét này. Các anh bình luận viên chỉ cần xem trọng tài búng đồng xu đầu trận là đã kêu “rất nguy hiểm” mấy lần rồi. (Biết đâu bị rơi tiền?) Rất nguy hiểm, rất nguy hiểm; cái gì cũng nguy hiểm hết — thành ra chẳng có gì là nguy hiểm cả.

2012, Joe Ruelle, “Rất nguy hiểm”, trong Ngược chiều vun vút, Nhã Nam:

Tôi hay nói với bạn bè tôi sẽ thành lập CLB Un-Safe Remove Hardware, rút phần cứng nguy hiểm nhất có thể (CLB Rút liều). Mỗi tuần những người “không bấm” như tôi có thể gặp gỡ nhau một lần, chia sẽ những khó khăn do những người có bấm gây ra. Còn nếu có thành viên nào bị phát hiện bấm nút đó, nhiều lần hay ít, say rượu hay tỉnh, người ấy sẽ bị đuổi khỏi CLB và phải sống nốt cuộc đời trong nỗi nhục của một người bấm chui.

2012, Joe Ruelle, “Không bấm”, trong Ngược chiều vun vút, Nhã Nam:


ngoan cố

Khăng khăng không chịu từ bỏ ý nghĩ, hành động dù bị phản đối mạnh mẽ.

Ngoan cố không chịu nhận khuyết điểm.

Thái độ ngoan cố.


chán nản

ʨaːn˧˥ na̰ːn˧˩˧

ʨa̰ːŋ˩˧ naːŋ˧˩˨

ʨaːŋ˧˥ naːŋ˨˩˦

ʨaːn˩˩ naːn˧˩

ʨa̰ːn˩˧ na̰ːʔn˧˩

Cảm thấy rất chán và nản lòng, không còn muốn tiếp tục nữa, không còn thiết gì nữa.

chán nản công việc

thấy khó nên sinh lòng chán nản


bùn

{
Từ nguyên cho mục này bị thiếu hoặc chưa đầy đủ. Vui lòng bổ sung vào mục từ, hoặc thảo luận tại bàn giúp đỡ.
Chi tiết: “Tôi tìm trên mạng thì tôi nghĩ đây có thể là viết tắt âm ⟨uô⟩ thành ⟨u⟩, nhưng chưa biết nguồn gốc của việc rút gọn âm như vậy là gì nữa.”
}
Đối chiếu với luôn > lun.

Bùn wá.


chặt chẽ

ʨa̰ʔt˨˩ ʨɛʔɛ˧˥

ʨa̰k˨˨ ʨɛ˧˩˨

ʨak˨˩˨ ʨɛ˨˩˦

ʨa̰t˨˨ ʨɛ̰˨˨

Có quan hệ khăng khít, gắn kết với nhau.

Phối hợp chặt chẽ.

Đoàn kết chặt chẽ với nhau.

Sát sao, nghiêm ngặt, không rời sự kiểm tra, theo dõi.

Bố trí canh gác chặt chẽ.

Chỉ đạo chặt chẽ.


chua cay

ʨwaː˧˧ kaj˧˧

ʨuə˧˥˧ kaj˧˥˧

Thất bại chua cay.

Lời chì chiết chua cay.


bối rối

Lúng túng, mất bình tĩnh, cuống lên, không biết làm thế nào.

Vẻ mặt bối rối.

Trong lòng cứ bối rối.


hân hoan

Mũ tai bèo xen lẫn áo bà ba, mặt son trẻ hân hoan hoà tóc trăng (Xuân Thủy)


tục tĩu

Tục và lộ liễu đến mức trắng trợn, thô lỗ.

Chửi bới tục tĩu.

Ăn nói tục tĩu.


bừa bãi

Không có trật tự, thiếu nền nếp, bất chấp đúng sai.

Đồ đạc vứt bừa bãi cả nhà.

Nói năng bừa bãi.


bực tức

ɓɨ̰ʔk˨˩ tɨk˧˥

ɓɨ̰k˨˨ tɨ̰k˩˧

ɓɨk˨˩˨ tɨk˧˥

ɓɨ̰k˨˨ tɨk˩˩

ɓɨ̰k˨˨ tɨ̰k˩˧

Không hiểu bực tức về chuyện gì mà sinh ra gắt gỏng với vợ con.


ba que

ɓaː˧˥˧ kwɛ˧˥˧

Giở trò ba que.


ba que

ɓaː˧˥˧ kwɛ˧˥˧

Liên hệ đến lá cờ của Việt Nam Cộng hòa, có ba sọc đỏ trên nền vàng.


bi tráng

ɓi˧˥ tʂa̰ːŋ˩˧

ɓi˧˧ tʂaːŋ˧˥

ɓi˧˥ tʂaːŋ˩˩

ɓi˧˥˧ tʂa̰ːŋ˩˧

Bài ca bi tráng.

Khúc nhạc bi tráng.


biếng nhác

Làm việc thì lờ mờ, học hành thì biếng nhác (Hồ Chí Minh)


buồn thảm

Cảnh buồn thảm.

Cuộc đời buồn thảm.


bình tĩnh

Luôn giữ được thái độ bình thường, làm chủ được hành động, không hốt hoảng, không luống cuống, không nóng vội.

Luôn luôn bình tĩnh trước nguy hiểm.

Tỏ ra rất bình tĩnh.

Thái độ bình tĩnh.


bóng loáng

Bóng đến mức ánh lên, có thể phản chiếu được.

Nước sơn bóng loáng.

Tủ đánh véc ni bóng loáng.


bạc nhược

ɓa̰ːʔk˨˩ ɲɨə̰ʔk˨˩

ɓa̰ːk˨˨ ɲɨə̰k˨˨

ɓaːk˨˩˨ ɲɨək˨˩˨

ɓaːk˨˨ ɲɨək˨˨

ɓa̰ːk˨˨ ɲɨə̰k˨˨

Tinh thần bạc nhược.

Một người bạc nhược.


bất lợi

Tình hình ngày một bất lợi.

Gặp những điều kiện bất lợi.


bất đồng

Bất đồng ý kiến.

Bất đồng về quan điểm.

Bất đồng ngôn ngữ.


bế tắc

Bị ngừng trệ, bí, không có lối thoát, không có cách giải quyết.

Công việc đang bế tắc.

Tư tưởng bế tắc.

Thoát khỏi tình trạng bế tắc.


cao cả

kaːw˧˧ ka̰ː˧˩˧

kaːw˧˥ kaː˧˩˨

kaːw˧˧ kaː˨˩˦

kaːw˧˥ kaː˧˩

kaːw˧˥˧ ka̰ːʔ˧˩

Tinh thần cao cả.

Cử chỉ cao cả.


cay nghiệt

kaj˧˧ ŋiə̰ʔt˨˩

kaj˧˥ ŋiə̰k˨˨

kaj˧˧ ŋiək˨˩˨

kaj˧˥ ŋiət˨˨

kaj˧˥ ŋiə̰t˨˨

kaj˧˥˧ ŋiə̰t˨˨

Độc ác, khắt khe, nghiệt ngã trong đối xử.

Bà chủ cay nghiệt.

Ăn ở cay nghiệt.

Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều (Truyện Kiều)


chuyên cần

ʨwiən˧˧ kə̤n˨˩

ʨwiəŋ˧˥ kəŋ˧˧

ʨwiəŋ˧˧ kəŋ˨˩

ʨwiən˧˥ kən˧˧

ʨwiən˧˥˧ kən˧˧

Chăm chỉ, miệt mài đều đặn với công việc.

Cậu học trò chuyên cần.

Chuyên cần làm ăn.

Bạn đọc chuyên cần.


chênh lệch

Giá cả chênh lệch.

Chênh lệch về tuổi tác.

Không ngay thẳng, công bằng, chính trực.

Ăn nói chênh lệch.

Quản bao miệng thế lời chênh lệch (Hồ Xuân Hương)


chói mắt

ʨɔ̰j˩˧ ma̰k˩˧

ʨɔ̰j˩˧ ma̰t˩˧

Nói vật sáng quá chiếu vào mắt, nên nhìn không rõ.

Ánh sáng chói mắt.

Bị chói mắt.


chăm chú

Chú ý, tập trung tâm trí cao độ vào công việc.

Chăm chú nghe giảng bài.

Chăm chú đọc sách.


chất phác

Người nông dân chất phác.

Sống chất phác, hồn hậu.


chật vật

ʨə̰ʔt˨˩ və̰ʔt˨˩

ʨə̰k˨˨ jə̰k˨˨

ʨək˨˩˨ jək˨˩˨

ʨə̰t˨˨ və̰t˨˨

Mất nhiều công sức, do có nhiều khó khăn, phức tạp.

Chật vật lắm mới giải quyết xong việc.

Đời sống chật vật.


càn rỡ

ka̤ːn˨˩ zəʔə˧˥

kaːŋ˧˧ ʐəː˧˩˨

kaːŋ˨˩ ɹəː˨˩˦

kaːn˧˧ ɹə̰ː˩˧

kaːn˧˧ ɹəː˧˩

kaːn˧˧ ɹə̰ː˨˨

Ngang ngược, xằng bậy, bất chấp phải trái.

Ăn nói càn rỡ.

Một hành động càn rỡ.


cá nhân

ka̰ː˩˧ ɲəŋ˧˥

ka̰ː˩˧ ɲən˧˥˧

Ích kỉ, chỉ chú trọng tới lợi ích cho riêng mình.

Tính toán cá nhân.

Tư tưởng cá nhân.


có ích

Bài học có ích.


có ăn

Nhà có ăn.

Dạo này nhà nó cũng có ăn.


căng thẳng

kaŋ˧˧ tʰa̰ŋ˧˩˧

kaŋ˧˥ tʰaŋ˧˩˨

kaŋ˧˧ tʰaŋ˨˩˦

kaŋ˧˥ tʰaŋ˧˩

kaŋ˧˥˧ tʰa̰ʔŋ˧˩

Tập trung sự chú ý ở mức độ cao trong suy nghĩ, trong công việc.

Đầu óc căng thẳng.

Làm việc quá căng thẳng.

Có mâu thuẫn phát triển cao, rất gay cấn, đang có nguy cơ bùng nổ.

Quan hệ hai nước rất căng thẳng.

Tình hình ngày một căng thẳng hơn.


cương quyết

Có ý chí vững vàng, không bị lung lay thay đổi trước mọi tác động bên ngoài.

Hành động cương quyết, dứt khoát.


cường tráng

kɨə̤ŋ˨˩ ʨaːŋ˧˥

kɨəŋ˧˧ tʂa̰ːŋ˩˧

kɨəŋ˨˩ tʂaːŋ˧˥

kɨəŋ˧˧ tʂaːŋ˩˩

kɨəŋ˧˧ tʂa̰ːŋ˩˧

Thân thể cường tráng.


cộng sản

Tên của một chủ nghĩa được phát triển bởi Karl Marx và Friedrich Engels vào giữa thế kỷ 19 theo mô hình kinh tế xã hội và hệ tư tưởng chính trị ủng hộ việc thiết lập xã hội phi nhà nước, không giai cấp, bình đẳng, dựa trên sự sở hữu chung và điều khiển chung đối với các phương tiện sản xuất nói chung.


cụ thể

kṵʔ˨˩ tʰḛ˧˩˧

ku˨˩˨ tʰe˨˩˦

Những sự vật cụ thể trước mắt

Có thể nhận biết được bằng giác quan hay hình dung được dễ dàng.

Nghệ thuật chú ý đến cá tính vì có tính cách cụ thể (Đặng Thai Mai)


cục mịch

kṵʔk˨˩ mḭ̈ʔk˨˩

kṵk˨˨ mḭ̈t˨˨

kuk˨˩˨ mɨt˨˩˨

kṵk˨˨ mḭ̈k˨˨

Nó cục mịch thế thôi, nhưng hết lòng với bạn đấy.


cứng cỏi

kɨŋ˧˥ kɔ̰j˧˩˧

kɨ̰ŋ˩˧ kɔj˧˩˨

kɨŋ˧˥ kɔj˨˩˦

kɨ̰ŋ˩˧ kɔ̰ʔj˧˩

Có sức mạnh và ý chí vững vàng để không sợ khi bị đe doạ, khuất phục, cho dù có thể yếu hơn hoặc bất lợi hơn.

Thái độ cứng cỏi.

Cứng cỏi trước thử thách gian nan.

Câu trả lời cứng cỏi.


dày đặc

Rất dày, sít vào nhau, như chồng chéo nhiều lớp lên nhau.

Sương mù dày đặc.

Bầu trời dày đặc mây đen.


dơ

Ăn dơ ở bẩn.

Người đâu mà dơ đến thế.

Dơ dáng dại hình.


dễ dãi

Việc xin chữ kí cũng dễ dãi.

Tính tình dễ dãi.


dịu dàng

zḭʔw˨˩ za̤ːŋ˨˩

jḭw˨˨ jaːŋ˧˧

jiw˨˩˨ jaːŋ˨˩

ɟiw˨˨ ɟaːŋ˧˧

ɟḭw˨˨ ɟaːŋ˧˧

Tính tình dịu dàng.

Giọng nói dịu dàng.

Cử chỉ dịu dàng.


gay gắt

ɣaj˧˥ ɣa̰k˩˧

ɣaj˧˥˧ ɣa̰t˩˧

Ở mức độ cao và dữ dội, gây cảm giác căng thẳng, khó chịu.

Nắng hè gay gắt.

Đấu tranh gay gắt.

Nói bằng giọng gay gắt.

Phê bình gay gắt.

Đả kích gay gắt.

Càng gay gắt điệu, càng tê tái lòng (Truyện Kiều)


gầy guộc

Chân tay gầy guộc.

Thân hình gầy guộc.

Ông gầy guộc và khổ hạnh như hình các vị La Hán chùa Tây Phương.


gầy yếu

Thấy bà mẹ gầy yếu, người còn lo lắng lắm.


hiền từ

Một bà mẹ hiền từ.


hài lòng

Con ngoan, cha mẹ hài lòng.


hào hiệp

Rộng rãi và sẵn lòng giúp đỡ người khác.

Người hào hiệp ít khi nghĩ đến lợi riêng.


hào hùng

Tiếng hát hào hùng.

Khí thế hào hùng của dân tộc.

Thời kì hào hùng nhất trong lịch sử.


hào nhoáng

Nước sơn hào nhoáng, nhưng gỗ không tốt.


hâm

Cậu ta khó lấy vợ vì có tính hâm.

Thằng đó bị hâm rồi nên mới làm chuyện bậy bạ]].


hèn hạ

Thái độ hèn hạ.

Con người hèn hạ.


hèn yếu

Một con người hèn yếu.

Ta không thể giao việc này cho những người hèn yếu.


hôi thối

Tránh xa chỗ hôi thối đó.


hùng cường

Đất nước hùng cường.

Một quốc gia hùng cường.


hùng tráng

Một bài ca hùng tráng.


hư vô

Có mà như không, thực mà như hư, đạo Lão dùng để chỉ bản thể của cái gọi là đạo, cơ sở vật chất đầu tiên của vũ trụ, đồng thời cũng là quy luật của giới tự nhiên, có ở khắp nơi, nhưng không có hình tượng để thấy được.

Có mà không, không mà có, theo quan niệm của đạo Phật về thế giới.


hẻo lánh

Vùng núi hẻo lánh.

Một làng hẻo lánh ở miền rừng.


khét

Khét mùi tóc cháy.

Khét mùi thuốc súng.

Cơm khét.


khôn khéo

Một con người khôn khéo.

Cách xử sự khôn khéo.


khăng khít

Quan hệ khăng khít.

Gắn bó khăng khít với nhau.


khốc liệt

Một cuộc chiến tranh khốc liệt.


kiên gan

Kiên gan vững chí đấu tranh.


lôi thôi

Quần áo lôi thôi.

Dài dòng, không gọn ghẽ, mạch lạc trong diễn đạt.

Văn viết lôi thôi.

Chuyện ấy lôi thôi, rắc rối lắm.


lạc điệu

Hát lạc điệu.

Có biểu hiện không ăn khớp với hoàn cảnh.

Bộ quần áo này lạc điệu.


lạnh người

Có biểu hiện quá sợ đến mức ớn lạnh như máu ngừng lưu thông trong cơ thể.


lốm đốm

Rải rác trên bề mặt những chấm, những vệt màu to nhỏ, không đều nhau.

Trời lốm đốm sao.

Tóc lốm đốm bạc.


lỗ mãng

Ăn nói lỗ mãng.

Tính khí lỗ mãng.


lỗi thời

Lạc hậu, không hợp với giai đoạn hiện tại.

Quan niệm lỗi thời.

Sống lỗi thời.


mau chóng

Giải quyết mau chóng.

Mau chóng khỏi bệnh.


mê muội

Đầu óc mê muội.

Mê muội tin theo thuyết giáo của chúng nó.


mạnh dạn

ma̰ʔjŋ˨˩ za̰ːʔn˨˩

ma̰n˨˨ ja̰ːŋ˨˨

man˨˩˨ jaːŋ˨˩˨

majŋ˨˨ ɟaːn˨˨

ma̰jŋ˨˨ ɟa̰ːn˨˨

Táo bạo, dám làm những việc mà nhiều người còn e ngại, né tránh.

Chủ trương mạnh dạn.

Mạnh dạn phát biểu.

Mạnh dạn sử dụng cán bộ trẻ.


mẫn cán

Năng nổ, tháo vát và có hiệu quả trong công việc.

Một cán bộ mẫn cán.

Làm việc mẫn cán.


mềm mỏng

Nhẹ nhàng, dịu dàng và khéo léo trong ăn nói, cư xử.

Ăn nói mềm mỏng.

Thái độ mềm mỏng.


nanh ác

Phải sống với một mẹ chồng nanh ác.


nghèo hèn

Nghèo hèn, ai chớ phàn nàn làm chi (Tản Đà)


nguội

Hết nóng, trở thành nhiệt độ bình thường.

Nước đun sôi để nguội.

Cơm nguội.


nhã nhặn

Ăn nói nhã nhặn với khách hàng.

Đẹp mà giản dị, không loè loẹt, phô trương.

Ăn mặc nhã nhặn.


nặng lời

Có những lời lẽ quá đáng đối với người khác (thường là người thân quen, có quan hệ gần gũi).

Nặng lời với vợ con.


nặng mùi

Lọ mắm tôm đã nặng mùi.


oanh liệt

Chiến thắng oanh liệt.

Hi sinh oanh liệt vì Tổ quốc.


phiền phức

Phức tạp, lôi thôi, rắc rối, gây nhiều phiền hà cho người khác.

Nhiều thủ tục phiền phức.

Công việc đơn giản, chẳng có gì phiền phức cả.


phàm tục

Tầm thường, không có gì là cao siêu, thuộc cõi đời bình thường như bao người khác.

Người phàm tục.


phúc đức

fṵk˩˧ ɗɨ̰k˩˧

fṵk˩˧ ɗɨ̰k˩˧

Hiền lành, hay làm điều tốt cho người khác.

Con người phúc đức.

Một bà lão phúc đức.

Ăn ở phúc đức.

Được như bây giờ là phúc đức lắm rồi cháu ạ.


phức tạp

fɨk˧˥ ta̰ːʔp˨˩

fɨ̰k˩˧ ta̰ːp˨˨

fɨk˧˥ taːp˨˩˨

fɨk˩˩ taːp˨˨

fɨk˩˩ ta̰ːp˨˨

fɨ̰k˩˧ ta̰ːp˨˨

Đó là một công việc cực kì to lớn, phức tạp, khó khăn (Hồ Chí Minh)

Đất nước trong một bối cảnh cực kì phức tạp (Trần Bạch Đằng)


quyết liệt

kwt˧˥ liə̰ʔt˨˩

kwk˩˧ liə̰k˨˨

wk˧˥ liək˨˩˨

kwt˩˩ liə̰t˨˨

kwt˩˧ liə̰t˨˨

Bất cứ một cuộc chuyên chính nào cũng phải là một cuộc đấu tranh giai cấp quyết liệt (Trường Chinh)

Những câu nói quyết liệt của những đại biểu (Nguyên Hồng)


quàng xiên

Ăn nói quàng xiên.

Chuyện tầm phào, quàng xiên.


rành mạch

Sổ sách rành mạch.

Ăn chia rành mạch.


rùng rợn

Câu chuyện rùng rợn quá.

Tiếng hú trong đêm nghe thật rùng rợn.


rắn chắc

ʐa̰ŋ˩˧ ʨa̰k˩˧

ɹa̰n˩˧ ʨa̰k˩˧

Bắp thịt rắn chắc.


sai ngoa

Ăn nói sai ngoa.


sai trái

Thái độ sai trái.

Một việc làm rất sai trái.


si tình

Kẻ si tình.


sung sức

Ai cũng muốn sung sức để làm việc (Hoàng Đạo Thúy)


suy nhược

Sút kém và yếu đi nhiều về sức lực, tinh thần.

Suy nhược cơ thể.

Thần kinh bị suy nhược.


sáng chói

Ngọn đèn pha sáng chói.


sáng tai

Năm nay ông cụ đã hơn chín mươi tuổi mà vẫn sáng tai.


sống còn

səwŋ˧˥ kɔ̤n˨˩

ʂə̰wŋ˩˧ kɔŋ˧˧

ʂəwŋ˧˥ kɔŋ˨˩

ʂəwŋ˩˩ kɔn˧˧

ʂə̰wŋ˩˧ kɔn˧˧

Đó là một vấn đề sống còn đối với tôi.


sốt dẻo

Món ăn sốt dẻo.

Nói tin tức mới nhận được hoặc mới xảy ra.

Báo một tin sốt dẻo.


sốt sắng

Nhiệt tình, năng nổ muốn được làm ngay công việc nào đó.

Sốt sắng giúp đỡ bạn.

Sốt sắng với công việc chung.

Sốt sắng hưởng ứng ngay.


sửng sốt

Giật mình sửng sốt.

Nghe tin ai cũng sửng sốt.


tan hoang

taːn˧˧ hwaːŋ˧˧

taːŋ˧˥ hwaːŋ˧˥

taːŋ˧˧ hwaːŋ˧˧

taːn˧˥ hwaŋ˧˥

taːn˧˥˧ hwaŋ˧˥˧

Tan nát, đổ vỡ hoàn toàn, gây cảm giác hoang vắng.

Nhà cửa tan hoang.

Làng bản tan hoang sau cơn bão.


thiết yếu

Rất quan trọng và cần thiết, không thể thiếu được.

Các hàng hoá thiết yếu.

Một nhu cầu thiết yếu.


thâm độc

Thủ đoạn thâm độc.

Một con người thâm độc.


thân mật

Chân thành, nồng hậu và gần gũi, thân thiết với nhau.

Tình cảm thân mật.

Nói chuyện trò thân mật.


thê thảm

tʰe˧˧ tʰa̰ːm˧˩˧

tʰe˧˥ tʰaːm˧˩˨

tʰe˧˧ tʰaːm˨˩˦

tʰe˧˥ tʰaːm˧˩

tʰe˧˥˧ tʰa̰ːʔm˧˩

Cái chết thê thảm.

Tiếng kêu khóc thê thảm.


thường thường

tʰɨə̤ŋ˨˩ tʰɨə̤ŋ˨˩

tʰɨəŋ˧˧ tʰɨəŋ˧˧

tʰɨəŋ˨˩ tʰɨəŋ˨˩

tʰɨəŋ˧˧ tʰɨəŋ˧˧

Ở mức trung bình, không có gì đáng chú ý.

Sức học thường thường.

Mức sống cán bộ cũng chỉ thường thường.


thấp hèn

Những ham muốn thấp hèn.

Sống thấp hèn.

Những kẻ thấp hèn.


tiện nghi

Thích hợp và tiện lợi cho việc sinh hoạt vật chất hàng ngày.

Các thứ đồ dùng vừa đẹp vừa tiện nghi.


trơ tráo

Trơ lì, vẻ ngang ngược, không hề biết hổ thẹn.

Đã phạm lỗi còn trơ tráo cãi lại.

Thái độ trơ tráo.


táo bạo

taːw˧˥ ɓa̰ːʔw˨˩

ta̰ːw˩˧ ɓa̰ːw˨˨

taːw˧˥ ɓaːw˨˩˨

taːw˩˩ ɓaːw˨˨

taːw˩˩ ɓa̰ːw˨˨

ta̰ːw˩˧ ɓa̰ːw˨˨

Mạnh bạo, cả gan, bất chấp mọi nguy hiểm.

Hành động táo bạo.

Ý nghĩ táo bạo.


tươi tắn

Tươi, ánh lên niềm vui, trông thích mắt.

Màu sắc tươi tắn.

Nụ cười tươi tắn.


tường tận

tɨə̤ŋ˨˩ tə̰ʔn˨˩

tɨəŋ˧˧ tə̰ŋ˨˨

tɨəŋ˨˩ təŋ˨˩˨

tɨəŋ˧˧ tən˨˨

tɨəŋ˧˧ tə̰n˨˨

Biết tường tận sự việc.

Trả lời tường tận từng câu hỏi.


tạp nhạp

Một thùng đồ gồm toàn những thứ tạp nhạp.

Bán đủ thứ tạp nhạp.


tồi tệ

Tình hình sinh hoạt quá tồi tệ.

Kết quả học hành rất tồi tệ.

Sức khoẻ ngày một tồi tệ.

Đối xử với nhau tồi tệ.

Con người tồi tệ.


vô nghĩa

vo˧˧ ŋiʔiə˧˥

Câu văn vô nghĩa.

Tuồng vô nghĩa.

Đồ bất nhân vô nghĩa.


vô phép

vo˧˥˧ fɛ̰p˩˧

Đứa trẻ vô phép.


vô tư lự

vo˧˧ tɨ˧˧ lɨ̰ʔ˨˩

jo˧˥ tɨ˧˥ lɨ̰˨˨

jo˧˧ tɨ˧˧ lɨ˨˩˨

vo˧˥ tɨ˧˥ lɨ˨˨

vo˧˥ tɨ˧˥ lɨ̰˨˨

vo˧˥˧ tɨ˧˥˧ lɨ̰˨˨

Âm Hán-Việt của chữ Hán 無 (“không, không có”) và 思慮 (“tư lự”).

Bị ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi,
Với cặp báo chuồng bên vô tư lự.

1935, Thế Lữ, “Nhớ rừng”, trong Mấy vần thơ:


vô vị

Món ăn vô vị.

Vở kịch vô vị.


vĩ đại

Những con người vĩ đại.

Phát minh vĩ đại.

Thế hệ vĩ đại.


vặt vãnh

va̰ʔt˨˩ vaʔajŋ˧˥

ja̰k˨˨ jan˧˩˨

jak˨˩˨ jan˨˩˦

vat˨˨ va̰jŋ˩˧

va̰t˨˨ vajŋ˧˩

va̰t˨˨ va̰jŋ˨˨

Chuyện vặt vãnh.

Mua mấy thứ vặt vãnh.


vẻ vang

Dành chiến thắng vẻ vang.


vụn vặt

Để ý làm gì những chuyện vụn vặt ấy.

Xưa nay, tôi chỉ quen với những cái gì vụn vặt, nhem nhọ (Tô Hoài)

Lược bớt những tình tiết vụn vặt của câu chuyện.


xuất sắc

Tốt, giỏi, vượt trội hẳn so với bình thường.

Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Học sinh xuất sắc.

Cầu thủ xuất sắc nhất châu Âu.


xác thực

Có chứng cứ xác thực.

Lời nói xác thực.


xác đáng

Đề nghị xác đáng.

Nhận xét xác đáng.

Ý kiến xác đáng.


yếu lược

iəw˧˥ lɨə̰ʔk˨˩

iə̰w˩˧ lɨə̰k˨˨

iəw˧˥ lɨək˨˩˨

iəw˩˩ lɨək˨˨

iəw˩˩ lɨə̰k˨˨

iə̰w˩˧ lɨə̰k˨˨

Chỉ tóm tắt những điều cơ bản, cần thiết nhất.

binh thư yếu lược


êm dịu

Giọng nói êm dịu.

Cảnh xuân êm dịu.


ít ỏi

Số tiền lương ít ỏi.

Vốn kiến thức ít ỏi.


óng ánh

Mượt, bóng loáng đến mức phản chiếu ánh sáng lấp lánh.

Viên đá quý óng ánh nhiều sắc màu.


ý vị

Có ý nghĩa hay, gợi được cảm xúc sâu sắc và hứng thú.

Câu văn ý vị.

Lối thơ trào phúng đầy ý vị.


đẹp lòng

ɗɛ̰ʔp˨˩ la̤wŋ˨˩

ɗɛ̰p˨˨ lawŋ˧˧

ɗɛp˨˩˨ lawŋ˨˩

ɗɛp˨˨ lawŋ˧˧

ɗɛ̰p˨˨ lawŋ˧˧

Cốt làm cho cha mẹ được đẹp lòng.


đủ ăn

Bà ấy vẫn nói: "Nhờ trời cũng đủ ăn".


ấm cúng

Có cảm giác thoải mái, dịu êm và rất dễ chịu trong ý nghĩ, tình cảm trước một hiện thực nào đó.

Gian phòng ấm cúng.

Gia đình ấm cúng, hạnh phúc.


bất tiện

Đường sá bất tiện.

Ở xa, đi lại bất tiện.

Điều đó nói giữa chỗ đông người e bất tiện.


can đảm

Có sức mạnh tinh thần để không sợ nguy hiểm, đau khổ.

Em bé can đảm, dám đi đêm một mình.

Can đảm chịu đựng nỗi đau thương.


cao quý

Có giá trị lớn về mặt tinh thần rất đáng quý trọng.

Tình cảm cao quý.

Phần thưởng cao quý.


cay độc

Có ác ý, thâm hiểm làm cho người khác đau đớn, xót xa đến cực độ.

Lời châm biếm cay độc.


chơm chởm

ʨəːm˧˧ ʨə̰ːm˧˩˧

ʨəːm˧˥ ʨəːm˧˩˨

ʨəːm˧˧ ʨəːm˨˩˦

ʨəːm˧˥ ʨəːm˧˩

ʨəːm˧˥˧ ʨə̰ːʔm˧˩

Từ gợi tả hình dáng có nhiều đầu nhọn nhô lên.

Đường núi chơm chởm những đá.

Những mũi chông chơm chởm.


chột dạ

Giật mình lo sợ vì cảm thấy điều mình đang giấu giếm có nguy cơ bị phát hiện.

Thấy có người nhìn mình, tên gian chột dạ.


cuồng nhiệt

Sôi nổi mãnh liệt đến mức không còn chế ngự được tình cảm.

Sự hăng say cuồng nhiệt.

Yêu một cách cuồng nhiệt.


cẩu thả

kə̰w˧˩˧ tʰa̰ː˧˩˧

kəw˧˩˨ tʰaː˧˩˨

kəw˨˩˦ tʰaː˨˩˦

kəw˧˩ tʰaː˧˩

kə̰ʔw˧˩ tʰa̰ːʔ˧˩

Chữ viết cẩu thả.

Làm ăn cẩu thả.


cỏn con

Chút lợi cỏn con.

Giận nhau vì một chuyện cỏn con.


cổ truyền

ko̰˧˩˧ ʨwiə̤n˨˩

ko˧˩˨ tʂwiəŋ˧˧

ko˨˩˦ tʂwiəŋ˨˩

ko˧˩ tʂwiən˧˧

ko̰ʔ˧˩ tʂwiən˧˧

Kinh nghiệm cổ truyền.

Nền âm nhạc cổ truyền của dân tộc.


dõng dạc

Tiếng hô dõng dạc.

Dõng dạc tuyên bố.

Bước đi dõng dạc.


dồn dập

Liên tiếp rất nhiều lần trong thời gian tương đối ngắn.

Hơi thở dồn dập.

Công việc dồn dập.


dứt khoát

Hoàn toàn không có sự nhập nhằng hoặc lưỡng lự, nửa nọ nửa kia.

Phân ranh giới dứt khoát giữa đúng và sai.

Thái độ dứt khoát.

Dứt khoát từ chối.

Việc này dứt khoát ngày mai là xong.


gian tham

Quan lại gian tham.


giá buốt

Giá lạnh đến mức như thấm sâu vào tận xương.

Đêm đông giá buốt.


gián tiếp

zaːn˧˥ tiəp˧˥

ja̰ːŋ˩˧ tiə̰p˩˧

jaːŋ˧˥ tiəp˧˥

ɟaːn˩˩ tiəp˩˩

ɟa̰ːn˩˧ tiə̰p˩˧

Không trực tiếp, mà phải thông qua một người hoặc vật làm trung gian để tác động vào người, vật khác.

Lực lượng sản xuất gián tiếp.

Gián tiếp chịu ảnh hưởng.

Xem đá bóng gián tiếp.


giòn tan

Bánh quế giòn tan.

Cười giòn tan.


giản tiện

Cách làm giản tiện.


gân guốc

ɣən˧˧ ɣuək˧˥

ɣəŋ˧˥ ɣuək˩˧

ɣəŋ˧˧ ɣuək˧˥

ɣən˧˥ ɣuək˩˩

ɣən˧˥˧ ɣuək˩˧


gãy

Nói những vật dài và cứng bị đứt ra thành đoạn.

Gió thổi gãy cành cây.

Ý kiến như thế thì gãy mất.

Mũi gãy.

Mặt gãy.


gấp gáp

Công việc gấp gáp.


gầy gò

Thân hình gầy gò.

Khuôn mặt gầy gò.


gọn gàng

Nhà cửa sắp đặt gọn gàng.

Ăn mặc gọn gàng.

Thân hình nhỏ nhắn, gọn gàng.


hiu quạnh

Vắng lặng và trống trải, gây cảm giác buồn, cô đơn.

Vùng núi hiu quạnh.

Cái hiu quạnh trong tâm hồn.


hiểm nghèo

hiə̰m˧˩˧ ŋɛ̤w˨˩

hiəm˧˩˨ ŋɛw˧˧

hiəm˨˩˦ ŋɛw˨˩

hiəm˧˩ ŋɛw˧˧

hiə̰ʔm˧˩ ŋɛw˧˧

Nguy hiểm đến mức khó thoát khỏi tai họa.

Phút sóng gió hiểm nghèo.

Căn bệnh hiểm nghèo.


hiển hách

hiə̰n˧˩˧ hajk˧˥

hiəŋ˧˩˨ ha̰t˩˧

hiəŋ˨˩˦ hat˧˥

hiə̰ʔn˧˩ ha̰jk˩˧

Chiến công hiển hách.


hoạt bát

Lanh lợi trong nói năng, ứng đáp, nhanh nhẹn trong cử chỉ, động tác.

Ăn nói hoạt bát.

Cử chỉ hoạt bát.

Một thanh niên hoạt bát.


huyên náo

Có sự ồn ào, hỗn loạn do việc bất thường xảy ra.

Tiếng người chạy, tiếng trống mõ huyên náo.


huếch

Cửa hang rộng huếch.


hèn nhát

Khuất phục một cách hèn nhát.


hóc búa

Có nhiều yếu tố rắc rối, lắt léo, rất khó trả lời, rất khó giải quyết.

Bài toán hóc búa.

Vấn đề hóc búa.


hôi hám

Quần áo không giặt, để hôi hám.


hăng hái

Ở trạng thái có nhiệt tình, biểu lộ bằng thái độ tích cực trong công việc.

Hăng hái giúp đỡ bạn.

Tuổi thanh niên hăng hái.


hệ trọng

hḛʔ˨˩ ʨa̰ʔwŋ˨˩

hḛ˨˨ tʂa̰wŋ˨˨

he˨˩˨ tʂawŋ˨˩˨

he˨˨ tʂawŋ˨˨

hḛ˨˨ tʂa̰wŋ˨˨

Có tác dụng và ảnh hưởng rất lớn; rất quan trọng.

Hôn nhân là việc hệ trọng.


keo kiệt

bủn xỉn

Hà tiện tới mức bủn xỉn, chỉ biết bo bo giữ của.

kɛw˧˧ kiə̰ʔt˨˩

kɛw˧˥ kiə̰k˨˨

kɛw˧˧ kiək˨˩˨

kɛw˧˥ kiət˨˨

kɛw˧˥ kiə̰t˨˨

kɛw˧˥˧ kiə̰t˨˨

Đối với vợ con mà cũng keo kiệt.


khiêm nhường

xiəm˧˧ ɲɨə̤ŋ˨˩

kʰiəm˧˥ ɲɨəŋ˧˧

kʰiəm˧˧ ɲɨəŋ˨˩

xiəm˧˥ ɲɨəŋ˧˧

xiəm˧˥˧ ɲɨəŋ˧˧

Khiêm tốn trong quan hệ đối xử, không giành cái hay cho mình mà sẵn sàng nhường cho người khác.

Khiêm nhường với mọi người.


khuất nẻo

xwət˧˥ nɛ̰w˧˩˧

kʰwə̰k˩˧ nɛw˧˩˨

kʰwək˧˥ nɛw˨˩˦

xwət˩˩ nɛw˧˩

xwə̰t˩˧ nɛ̰ʔw˧˩

Đường đi khuất nẻo khơi chừng (Phan Trần)

Xóm khuất nẻo.


khách quan

kʰa̰t˩˧ kwaːŋ˧˥

kʰat˧˥ waːŋ˧˧

Nói cái gì tồn tại ngoài ý thức con người.

Sự thật khách quan.

Nói thái độ nhận xét sự vật căn cứ vào sự thực bên ngoài.

Nhận định khách quan.


khét tiếng

Khét tiếng ăn chơi.

Tên địa chủ khét tiếng gian ác.


khấp khểnh

xəp˧˥ xə̰jŋ˧˩˧

kʰə̰p˩˧ kʰen˧˩˨

kʰəp˧˥ kʰəːn˨˩˦

xə̰p˩˧ xḛʔŋ˧˩

Gồ ghề, không phẳng, không đều, không thẳng hàng.

Vó câu khấp khểnh bánh xe gập gềnh (Truyện Kiều)

Hàm răng khấp khểnh.


khổ tâm

xo̰˧˩˧ təm˧˧

kʰo˧˩˨ təm˧˥

kʰo˨˩˦ təm˧˧

xo̰ʔ˧˩ təm˧˥˧

Nỗi khổ tâm.

Khổ tâm vì con cái.


kín đáo

kin˧˥ ɗaːw˧˥

kḭn˩˧ ɗa̰ːw˩˧

kɨn˧˥ ɗaːw˧˥

kin˩˩ ɗaːw˩˩

kḭn˩˧ ɗa̰ːw˩˧

Tìm chỗ kín đáo mà nghiên cứu.

Ít bộc lộ trong giao thiệp, biết giữ trong lòng những chuyện tâm tình.

Bà ta kín đáo, nghe nhiều và nói ít.

Nụ cười kín đáo.


lơ thơ

Thưa thớt loáng thoáng, gồm những vật cùng loại, ít và cách xa nhau.

Râu mọc lơ thơ.

Cả luống lơ thơ mấy cây hành.

羅䜹絲柳葻萌
𡥵鶯󰄴呐𨕭梗𠸍𠶣

Lơ thơ tơ liễu buông mành,
Con oanh học nói trên cành mỉa mai.

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Liễu_Văn_Ðường_1866)), dòng 269-270:


lười biếng

Kẻ lười biếng.

Bệnh lười biếng.


lạ thường

Cuộc đời thay đổi lạ thường.

Nóng nực lạ thường.

Khoan khoái lạ thường.


lẹt đẹt

lɛ̰ʔt˨˩ ɗɛ̰ʔt˨˩

lɛ̰k˨˨ ɗɛ̰k˨˨

lɛk˨˩˨ ɗɛk˨˩˨

lɛ̰t˨˨ ɗɛ̰t˨˨

Ở tình trạng quá chậm chạp, kém cỏi, không theo kịp người khác.

Lẹt đẹt theo sau.

Học hành lẹt đẹt mãi không đỗ.

Từ mô phỏng những tiếng nổ trầm, nhỏ, rời rạc.

Pháo nổ lẹt đẹt.


lẻ loi

lɛ̰˧˩˧ lɔj˧˧

lɛ̰ʔ˧˩ lɔj˧˥˧

Chỉ có riêng một mình, tách khỏi quan hệ với đồng loại.

Ngôi nhà lẻ loi bên đường.

Sống lẻ loi.


lố bịch

Có điệu bộ, cử chỉ, màu sắc, kiểu cách, ngôn ngữ khác cái bình thường đến mức đáng chê cười, chế giễu.

Ăn mặc lố bịch.

Nói năng lố bịch.


mơ hồ

Lời nói mơ hồ.


mảnh mai

Thân hình mảnh mai.

Đôi lông mày mảnh mai như lá liễu.


mặn mà

Cuộc tiếp đón mặn mà.

Câu chuyện mặn mà.


mồ côi

Mồ côi cha khi mới lên 2 tuổi.


nan giải

naːn˧˧ za̰ːj˧˩˧

naːŋ˧˥ jaːj˧˩˨

naːŋ˧˧ jaːj˨˩˦

naːn˧˥ ɟaːj˧˩

naːn˧˥˧ ɟa̰ːʔj˧˩

Vấn đề nan giải.


nghiêm trọng

ŋiəm˧˧ ʨa̰ʔwŋ˨˩

ŋiəm˧˥ tʂa̰wŋ˨˨

ŋiəm˧˧ tʂawŋ˨˩˨

ŋiəm˧˥ tʂawŋ˨˨

ŋiəm˧˥ tʂa̰wŋ˨˨

ŋiəm˧˥˧ tʂa̰wŋ˨˨

Ở trong tình trạng xấu, gay go đến mức trầm trọng, có nguy cơ dẫn đến những hậu quả hết sức tai hại.

Tình hình nghiêm trọng.

Tệ lãng phí nghiêm trọng.

Mất đoàn kết nghiêm trọng.


nghiện

Ham mê đến thành có thói quen rất khó chừa.

Nghiện thuốc phiện.

Nghiện rượu.


nghiệt

Tính anh ấy nghiệt lắm.


nguyên chất

ŋwiən˧˧ ʨət˧˥

ŋwiəŋ˧˥ ʨə̰k˩˧

ŋwiəŋ˧˧ ʨək˧˥

ŋwiən˧˥ ʨət˩˩

ŋwiən˧˥˧ ʨə̰t˩˧

Thuần một chất, không có chất khác lẫn vào hoặc không có pha chế.

Vàng nguyên chất.

Cà phê nguyên chất.


nguyên khai

Còn ở trạng thái tự nhiên khi mới ra khỏi mỏ và chưa được chế hóa.

Dầu lửa nguyên khai.


ngái ngủ

ŋaːj˧˥ ŋṵ˧˩˧

ŋa̰ːj˩˧ ŋu˧˩˨

ŋaːj˧˥ ŋu˨˩˦

ŋa̰ːj˩˧ ŋṵʔ˧˩

Chưa hết buồn ngủ hoặc chưa tỉnh táo hẳn sau khi vừa ngủ dậy.

Giọng ngái ngủ.


ngông cuồng

ŋəwŋ˧˧ kuəŋ˨˩

ŋəwŋ˧˥ kuəŋ˧˧

ŋəwŋ˧˧ kuəŋ˨˩

ŋəwŋ˧˥ kuəŋ˧˧

ŋəwŋ˧˥˧ kuəŋ˧˧

Có những suy nghĩ, hành động ngược với lẽ thường mà không còn có đủ lí trí để suy xét đúng sai nữa.

Tham vọng ngông cuồng.


ngạo nghễ

Tỏ ra không chút sợ sệt, mà coi thường, bất chấp tất cả.

Tư thế ngạo nghễ, hiên ngang.

Mỉm cười ngạo nghễ trước cái chết.

Tuyên bố một cách ngạo nghễ.


nhặng

Có tính hay làm rối rít để tỏ ra mình có quyền, có khả năng.


nhẽo

Đùi nhẽo nhão.


nhỏ nhặt

Công việc nhỏ nhặt.

Tính khí nhỏ nhặt.


náo nhiệt

naːw˧˥ ɲiə̰ʔt˨˩

na̰ːw˩˧ ɲiə̰k˨˨

naːw˧˥ ɲiək˨˩˨

naːw˩˩ ɲiət˨˨

naːw˩˩ ɲiə̰t˨˨

na̰ːw˩˧ ɲiə̰t˨˨

Không khí tưng bừng náo nhiệt của ngày hội.


nôn nóng

Nôn nóng muốn biết tin nhà.

Vì nôn nóng mà hỏng việc.


nặng nhọc

Công việc nặng nhọc.

Lao động quá nặng nhọc.


nặng nề

Béo quá, đi đứng rất nặng nề.

Câu văn nặng nề.

Nhà chắc chắn nhưng dáng nặng nề.

Trách nhiệm nặng nề.


nồng hậu

Tình cảm nồng hậu.

Đón tiếp rất nồng hậu.


phi thường

Đặc biệt khác thường, vượt xa mức bình thường, đáng khâm phục.

Sự cố gắng phi thường.

Anh dũng phi thường.


phình

Ăn no phình bụng.


phản diện

fa̰ːn˧˩˧ ziə̰ʔn˨˩

faːŋ˧˩˨ jiə̰ŋ˨˨

faːŋ˨˩˦ jiəŋ˨˩˨

faːn˧˩ ɟiən˨˨

faːn˧˩ ɟiə̰n˨˨

fa̰ːʔn˧˩ ɟiə̰n˨˨

Nói nhân vật có những hành động tiêu cực không hợp với lẽ phải.

Nhân vật phản diện trong tiểu thuyết.


phềnh

Bụng phềnh vì no quá.

Phềnh phệch.

Chiếc váy trắng được gió thổi phềnh.


phổi bò

Nhẹ dạ, thiếu suy nghĩ trước khi nói hay làm.


quẫn bách

kwəʔən˧˥ ɓajk˧˥

kwəŋ˧˩˨ ɓa̰t˩˧

wəŋ˨˩˦ ɓat˧˥

kwə̰n˩˧ ɓajk˩˩

kwən˧˩ ɓajk˩˩

kwə̰n˨˨ ɓa̰jk˩˧

Khốn đốn ngặt nghèo đến mức hết đường giải quyết.

Cảnh nhà quẫn bách.

Tình thế quẫn bách.


rách

Áo rách.

Giấy rách.


rôm rả

Hát lên cho rôm rả.

Ý kiến rôm rả.


rải rác

za̰ːj˧˩˧ zaːk˧˥

ʐaːj˧˩˨ ʐa̰ːk˩˧

ɹaːj˨˩˦ ɹaːk˧˥

ɹaːj˧˩ ɹaːk˩˩

ɹa̰ːʔj˧˩ ɹa̰ːk˩˧

Ở trạng thái phân tán ra nhiều nơi, tương đối cách xa nhau.

Cây mọc rải rác trên đồi.

Dân cư sống rải rác.

Rải rác đâu cũng có.


rệu rã

Lỏng lẻo về tổ chức và bạc nhược về tinh thần.

Tiểu đoàn ngụy này đã rệu rã.


rộng lớn

Có diện tích hoặc phạm vi rất lớn (nói khái quát).

Cả một vùng rộng lớn.

Vấn đề rộng lớn.

Tình thương yêu rộng lớn.


sung túc

ʂuŋ˧˥˧ tṵk˩˧

Đời sống sung túc.


sáng quắc

Lưỡi lê sáng quắc.

Nói mắt sáng một cách sắc sảo, oai nghiêm.


sáng suốt

Có khả năng nhận thức rõ ràng và giải quyết vấn đề đúng đắn, không sai lầm.

Đầu óc sáng suốt.

Sáng suốt lựa chọn người để bầu.

Sự lãnh đạo sáng suốt.


sạch sẽ

sa̰ʔjk˨˩ sɛʔɛ˧˥

ʂa̰t˨˨ ʂɛ˧˩˨

ʂat˨˩˨ ʂɛ˨˩˦

ʂajk˨˨ ʂɛ̰˩˧

ʂa̰jk˨˨ ʂɛ˧˩

ʂa̰jk˨˨ ʂɛ̰˨˨

Nhà cửa sạch sẽ.

Ăn ở sạch sẽ.


sầm uất

sə̤m˨˩ wət˧˥

ʂəm˧˧ wə̰k˩˧

ʂəm˧˧ wə̰t˩˧

Hà Nội là một thành phố sầm uất.


sợ hãi

sə̰ːʔ˨˩ haʔaj˧˥

ʂə̰ː˨˨ haːj˧˩˨

ʂəː˨˩˨ haːj˨˩˦

ʂəː˨˨ ha̰ːj˩˧

ʂə̰ː˨˨ haːj˧˩

ʂə̰ː˨˨ ha̰ːj˨˨

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-sợ hãi.wav

Trời sấm sét, trẻ con sợ hãi.


thành

Công thành danh toại.

Nếu có lòng thành thì hãy làm đi.

Thành tâm thành ý.


tháo vát

Có khả năng tìm cách này cách khác giải quyết nhanh, tốt những công việc khó khăn.

Một con người tháo vát.

Cử chỉ nhanh nhẹn, tháo vát.


thô sơ

Đơn giản, sơ sài, chưa được nâng cao về mặt kĩ thuật.

Vũ khí thô sơ.

Phương tiện vận tải thô sơ.


thối tha

Xã hội phong kiến thối tha.

Đồ thối tha.


tinh tường

tïŋ˧˧ tɨə̤ŋ˨˩

tïn˧˥ tɨəŋ˧˧

tɨn˧˧ tɨəŋ˨˩

tïŋ˧˥ tɨəŋ˧˧

tïŋ˧˥˧ tɨəŋ˧˧

Lời giảng tinh tường.


tiêu cực

Khi về nghỉ ở Côn Sơn, Nguyễn Trãi giữ thái độ tiêu cực.

Không có tác dụng xây dựng, trái với tích cực.

Mặt tiêu cực của vấn đề.


trang nghiêm

ʨaːŋ˧˧ ŋiəm˧˧

tʂaːŋ˧˥ ŋiəm˧˥

tʂaːŋ˧˧ ŋiəm˧˧

tʂaːŋ˧˥ ŋiəm˧˥

tʂaːŋ˧˥˧ ŋiəm˧˥˧

Có những hình thức biểu thị thái độ hết sức coi trọng, tôn kính.

Lễ truy điệu trang nghiêm.

Không khí trang nghiêm.

Lời thề trang nghiêm.


tranh chấp

ʨajŋ˧˧ ʨəp˧˥

tʂan˧˥ ʨə̰p˩˧

tʂan˧˧ ʨəp˧˥

tʂajŋ˧˥ ʨəp˩˩

tʂajŋ˧˥˧ ʨə̰p˩˧

Không đồng ý với nhau trong một cuộc thảo luận.

Ý kiến tranh chấp.


trinh tiết

ʨïŋ˧˧ tiət˧˥

tʂïn˧˥ tiə̰k˩˧

tʂɨn˧˧ tiək˧˥

tʂïŋ˧˥ tiət˩˩

tʂïŋ˧˥˧ tiə̰t˩˧

Nói người con gái chưa bao giờ tiếp xúc với đàn ông về sinh dục hoặc người đàn bà có tiết với chồng.


trái ngược

ʨaːj˧˥ ŋɨə̰ʔk˨˩

tʂa̰ːj˩˧ ŋɨə̰k˨˨

tʂaːj˧˥ ŋɨək˨˩˨

tʂaːj˩˩ ŋɨək˨˨

tʂaːj˩˩ ŋɨə̰k˨˨

tʂa̰ːj˩˧ ŋɨə̰k˨˨

Ý kiến trái ngược.

Tính nết trái ngược.


tráng lệ

Đẹp lộng lẫy (thường nói về công trình kiến trúc).

Những cung điện tráng lệ.

Một thành phố tráng lệ.


tròn trĩnh

Quả bưởi tròn trĩnh.

Người trông tròn trĩnh.


tròng trành

ʨa̤wŋ˨˩ ʨa̤jŋ˨˩

tʂawŋ˧˧ tʂan˧˧

tʂawŋ˨˩ tʂan˨˩

tʂawŋ˧˧ tʂajŋ˧˧

Ở trạng thái nghiêng qua nghiêng lại, không giữ được thăng bằng.

Tấm vải rơi tròng trành trên ao nước.

Qua cầu treo tròng trành.


trầm trọng

ʨə̤m˨˩ ʨa̰ʔwŋ˨˩

tʂəm˧˧ tʂa̰wŋ˨˨

tʂəm˨˩ tʂawŋ˨˩˨

tʂəm˧˧ tʂawŋ˨˨

tʂəm˧˧ tʂa̰wŋ˨˨

Ở tình trạng có thể dẫn tới hậu quả hết sức tai hại.

Bệnh tình trầm trọng, có thể tử vong.

Cuộc khủng hoảng trầm trọng.

Mắc khuyết điểm trầm trọng.


trọng yếu

ʨa̰ʔwŋ˨˩ iəw˧˥

tʂa̰wŋ˨˨ iə̰w˩˧

tʂawŋ˨˩˨ iəw˧˥

tʂawŋ˨˨ iəw˩˩

tʂa̰wŋ˨˨ iəw˩˩

tʂa̰wŋ˨˨ iə̰w˩˧

Vị trí trọng yếu.

Nhiệm vụ trọng yếu của kế hoạch.


trống rỗng

ʨəwŋ˧˥ zəʔəwŋ˧˥

tʂə̰wŋ˩˧ ʐəwŋ˧˩˨

tʂəwŋ˧˥ ɹəwŋ˨˩˦

tʂəwŋ˩˩ ɹə̰wŋ˩˧

tʂəwŋ˩˩ ɹəwŋ˧˩

tʂə̰wŋ˩˧ ɹə̰wŋ˨˨

Cái tủ trống rỗng.

Đầu óc trống rỗng.


trống trải

ʨəwŋ˧˥ ʨa̰ːj˧˩˧

tʂə̰wŋ˩˧ tʂaːj˧˩˨

tʂəwŋ˧˥ tʂaːj˨˩˦

tʂəwŋ˩˩ tʂaːj˧˩

tʂə̰wŋ˩˧ tʂa̰ːʔj˧˩

Nhà ở nơi trống trải.

Nói tình cảm bị tổn thương khi mới mất một người cột trụ trong gia đình.

Từ ngày thầy cháu mất đi, nhà trở nên trống trải.


tài tình

ta̤ːj˨˩ tï̤ŋ˨˩

taːj˧˧ tïn˧˧

taːj˨˩ tɨn˨˩

taːj˧˧ tïŋ˧˧

Giỏi giang và khéo léo đến mức đáng khâm phục.

Nét vẽ tài tình.

Đường bóng tài tình.


tàn bạo

ta̤ːn˨˩ ɓa̰ːʔw˨˩

taːŋ˧˧ ɓa̰ːw˨˨

taːŋ˨˩ ɓaːw˨˩˨

taːn˧˧ ɓaːw˨˨

taːn˧˧ ɓa̰ːw˨˨

Hành động khủng bố tàn bạo.


tã

Áo này đã tã rồi.


tê liệt

Hỏa lực ta làm tê liệt pháo binh địch.


tích cực

Công tác tích cực.

Có tác dụng xây dựng, trái với tiêu cực.

Mặt tích cực của vấn đề.


tươm tất

Có đủ những gì để tương đối đáp ứng được yêu cầu, thường về sinh hoạt vật chất, gây cảm giác hài lòng.

Bữa cơm tươm tất.

Ăn mặc tươm tất.


tương xứng

tɨəŋ˧˧ sɨŋ˧˥

tɨəŋ˧˥ sɨ̰ŋ˩˧

tɨəŋ˧˧ sɨŋ˧˥

tɨəŋ˧˥ sɨŋ˩˩

tɨəŋ˧˥˧ sɨ̰ŋ˩˧

Đôi giày tương xứng với bộ quần áo.

Lời văn tràng giang đại hải không tương xứng với ý cần biểu thị trong bài điếu văn.


tối ưu

Tốt, phù hợp, thuận lợi đến mức độ cao nhất.

Điều kiện tối ưu.

Phương pháp tối ưu.


vàng khè

Tờ giấy cũ vàng khè.


vững chắc

Có khả năng chịu tác động mạnh từ bên ngoài mà vẫn giữ nguyên trạng thái, tính chất, không bị phá huỷ, đổ vỡ.

Tường xây vững chắc.

Căn cứ địa vững chắc.

Khối liên minh vững chắc.


xám xịt

Bầu trời xám xịt.

Nước da xám xịt.


yếu đuối

mạnh mẽ

Ở trạng thái thiếu hẳn sức mạnh thể chất hoặc tinh thần, khó có thể chịu đựng được khó khăn, thử thách.

iəw˧˥ ɗuəj˧˥

iə̰w˩˧ ɗuə̰j˩˧

iəw˧˥ ɗuəj˧˥

iəw˩˩ ɗuəj˩˩

iə̰w˩˧ ɗuə̰j˩˧

Người gầy gò, yếu đuối.

Tình cảm yếu đuối.


ác nghiệt

aːk˧˥ ŋiə̰ʔt˨˩

a̰ːk˩˧ ŋiə̰k˨˨

aːk˧˥ ŋiək˨˩˨

aːk˩˩ ŋiət˨˨

aːk˩˩ ŋiə̰t˨˨

a̰ːk˩˧ ŋiə̰t˨˨

Sự đối xử ác nghiệt.


ám muội

aːm˧˥ muə̰ʔj˨˩

a̰ːm˩˧ muə̰j˨˨

aːm˧˥ muəj˨˩˨

aːm˩˩ muəj˨˨

aːm˩˩ muə̰j˨˨

a̰ːm˩˧ muə̰j˨˨

Phiên âm từ chữ Hán 暗昧. Trong đó: 暗 (“ám”: ngầm); 昧 (“muội”: mù mịt).

Lén lút, mờ ám, không chính đáng, không minh bạch, không rõ ràng.

Ý định ám muội.

Việc làm ám muội.

Chuyện ám muội.

Điều ám muội.


át

...chốn ráo con nằm, chốn át cho nạ nằm.

...rời chốn ráo đến chốn át.


ân hận

ən˧˧ hə̰ʔn˨˩

ən˧˥˧ hə̰n˨˨

Băn khoăn, day dứt và tự trách mình trước việc không hay đã để xảy ra.

Ân hận vì đã làm mẹ buồn.

Không có điều gì phải ân hận.


âu sầu

Nét mặt âu sầu.

Giọng nói âu sầu.


êm ái

em˧˥˧ a̰ːj˩˧

Tiếng thông reo nghe êm ái như tiếng ru.

Bàn tay vuốt ve êm ái.


đào hoa

Số đào hoa.


đáng kể

Có số lượng hoặc giá trị đến mức đáng được nói đến.

Lực lượng đáng kể.

Thiệt hại không đáng kể.


đầy ắp

Đầy đến mức không thể dồn chứa hoặc chất thêm được nữa.

Bể đầy ắp nước.

Kho đầy ắp những hàng.


đặc biệt

ɗa̰ʔk˨˩ ɓiə̰ʔt˨˩

ɗa̰k˨˨ ɓiə̰k˨˨

ɗak˨˩˨ ɓiək˨˩˨

ɗak˨˨ ɓiət˨˨

ɗa̰k˨˨ ɓiə̰t˨˨

Khác hẳn những trường hợp thông thường về tính chất, chức năng hoặc mức độ.

Một vinh dự đặc biệt.

Ra số báo đặc biệt.

Trồng thêm màu, đặc biệt là sắn.


ấm áp

Ấm và gây cảm giác dễ chịu (nói khái quát).

Nắng xuân ấm áp.

Giọng nói ấm áp.

Thấy ấm áp trong lòng.


ẹo lưng

Gánh nặng quá bị ẹo lưng.


ồ ạt

Mạnh, nhanh, dồn dập, và không có trật tự.

Tiến quân ồ ạt.

Tuyển sinh ồ ạt.

Làm ồ ạt, không có kế hoạch.


ủ ê

Bộ mặt ủ ê.

Đau buồn ủ ê hàng tháng trời.


ba lăng nhăng

ɓaː˧˧ laŋ˧˧ ɲaŋ˧˧

ɓaː˧˥ laŋ˧˥ ɲaŋ˧˥

ɓaː˧˧ laŋ˧˧ ɲaŋ˧˧

ɓaː˧˥ laŋ˧˥ ɲaŋ˧˥

ɓaː˧˥˧ laŋ˧˥˧ ɲaŋ˧˥˧

Vớ vẩn, không đâu vào đâu, không có giá trị, ý nghĩa gì.

Ăn nói ba lăng nhăng.

Học những thứ ba lăng nhăng.


hài hước

Lối văn hài hước.

Câu chuyện hài hước.

Giọng hài hước.


liều lĩnh

Không kể nguy hiểm hoặc hậu quả tai hại có thể xảy ra.

Hành động liều lĩnh.

Dũng cảm, nhưng không có liều lĩnh.


mã thượng

maʔa˧˥ tʰɨə̰ʔŋ˨˩

maː˧˩˨ tʰɨə̰ŋ˨˨

maː˨˩˦ tʰɨəŋ˨˩˨

ma̰ː˩˧ tʰɨəŋ˨˨

maː˧˩ tʰɨə̰ŋ˨˨

ma̰ː˨˨ tʰɨə̰ŋ˨˨

Có tư thế hiên ngang (như của kị sĩ trên lưng ngựa).

Một trang mã thượng.


mệt mỏi

Mệt đến mức không còn muốn hoạt động nữa.

Mệt mỏi sau một ngày lao động nặng nhọc.

Đấu tranh không mệt mỏi.


nền nếp

nəːŋ˨˩ nep˧˥

con nhà nền nếp

Một gia đình nền nếp.


thú vị

Có tác dụng làm cho người ta hào hứng, vui thích.

Một trò chơi thú vị.

Câu chuyện nghe thật thú vị.

Không có gì thú vị bằng.


tròn vo

Em bé giương đôi mắt tròn vo say sưa nhìn.

Người tròn vo như hạt mít.


tịch liêu

Cảnh tịch liêu.


uyên thâm

wiən˧˧ tʰəm˧˧

wiəŋ˧˥ tʰəm˧˥

wiəŋ˧˧ tʰəm˧˧

wiən˧˥ tʰəm˧˥

wiən˧˥˧ tʰəm˧˥˧

Rất sâu về một lĩnh vực chuyên môn nào đó.

Nhà nghiên cứu triết học uyên thâm.

Học vấn uyên thâm.


xéo

cút

Rời nhanh khỏi nơi nào đó (hàm ý coi khinh).

Nhìn xéo về một bên.

Cắt xéo.

Xéo phải gai.

Xéo nát thảm cỏ.

Sợ quá, xéo lên nhau mà chạy.

Ăn xong xéo mất tăm.

Tìm đường mà xéo.


bơ phờ

ɓəː˧˧ fə̤ː˨˩

ɓəː˧˥˧ fəː˧˧

Có vẻ ngoài lộ rõ trạng thái rất mệt mỏi.

Mặt mũi bơ phờ.

Thức đêm nhiều, người bơ phờ ra.

Đầu tóc bơ phờ (để rối bù, không buồn chải).


hổ thẹn

Tự cảm thấy mình xấu xa, không xứng đáng (nói khái quát).

Không hổ thẹn với cha ông.

Hổ thẹn với lương tâm.


ngay thẳng

Chân thật và theo đúng lẽ phải, không gian dối, không thiên vị.

Tính tình ngay thẳng.

Người ngay thẳng, ai cũng tin.


thuận tiện

Hoàn cảnh thuận tiện.

Đường giao thông thuận tiện.


thành thực

Tôi xin thành thực cảm ơn bạn.

Con người thành thực, không làm ngơ trước những điều ngang trái.


đau lòng

Đau lòng trước cảnh tàn phá của chiến tranh.

Câu chuyện đau lòng.


tày đình

Lớn lắm, có thể có hậu quả rất nghiêm trọng.

Chuyện tày đình.

Tội tày đình.


bi quan

ɓi˧˧ kwaːn˧˧

ɓi˧˥ kwaːŋ˧˥

ɓi˧˥ kwaːn˧˥

ɓi˧˥˧ kwaːn˧˥˧

Có cách nhìn nặng nề về mặt tiêu cực, không tin ở tương lai.

Thái độ bi quan.

Nhìn đời bằng cặp mắt bi quan.

Tình hình rất bi quan.


bẩn

Có nhiều bụi bặm, rác rưởi, cáu ghét hoặc bị hoen ố; trái với sạch.

Tay bẩn.

Dây mực làm bẩn vở.

Ở bẩn.

Nhà cửa ngổn ngang, trông bẩn mắt.

Người giàu tính bẩn.

Con người bẩn bụng.


bền

Vải bền.

Ăn chắc mặc bền. (tục ngữ)

Của bền tại người. (tục ngữ)

Kiên định, khó thay đổi do hoàn cảnh, tác động từ bên ngoài.

Chỉ sợ lòng không bền.

Ăn ở với nhau không bền.

Bền gan vững chí.


bốp

Ăn mặc thật bốp vào.

Từ mô phỏng tiếng kêu vang to và đanh như tiếng tát, vỗ mạnh.

Tát bốp vào mặt.

Bốp mấy câu làm lão ta ngượng chín mặt.


ảm đạm

Thiếu ánh sáng và màu sắc, gợi lên sự buồn tẻ.

Nền trời ảm đạm.

Chiều mùa đông ảm đạm.

Thiếu hẳn vẻ tươi vui, gợi cảm giác rất buồn.

Nét mặt ảm đạm.


độc thân

ɗə̰ʔwk˨˩ tʰən˧˧

ɗə̰wk˨˨ tʰəŋ˧˥

ɗəwk˨˩˨ tʰəŋ˧˧

ɗəwk˨˨ tʰən˧˥

ɗə̰wk˨˨ tʰən˧˥

ɗə̰wk˨˨ tʰən˧˥˧

Đã gần bốn mươi tuổi còn sống độc thân.

Chỉ sống một mình, không sống cùng gia đình.

Hộ độc thân.


đắc chí

Tỏ ra thích thú vì đạt được điều mong muốn.

Rung đùi, cười đắc chí.

Tiểu nhân đắc chí.


cùn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-cùn.wav

Dao cùn.

Kéo cùn.

Chổi cùn rế rách.

Ngòi bút cùn.

Kiến thức cùn dần.

Tỏ ra trơ, lì, không cần biết đến phải trái, hay dở, và phản ứng của người xung quanh.

Lí sự cùn.

Giở thói cùn.

Cùn đến mức đuổi cũng không chịu về.


cùng khổ

Cuộc sống cùng khổ.


óng ả

Mái tóc dài óng ả.

Cây lúa xanh óng ả.

Dáng đi óng ả.


xung yếu

Quãng đê xung yếu.


vội vã

Tỏ ra rất vội, hết sức muốn tranh thủ thời gian cho kịp.

Bước chân vội vã.

Vội vã lên đường.

Tỏ ra vội, không kịp có sự suy nghĩ, cân nhắc.

Quyết định vội vã.

Cân nhắc cho kĩ, không nên vội vã.


tự phát

tɨ̰ʔ˨˩ faːt˧˥

tɨ̰˨˨ fa̰ːk˩˧

tɨ˨˩˨ faːk˧˥

tɨ̰˨˨ faːt˩˩

tɨ̰˨˨ fa̰ːt˩˧

Tự phát sinh, không có tổ chức lãnh đạo, thiếu cân nhắc; phân biệt với tự giác.

Hành động tự phát.

Cuộc đấu tranh tự phát của nông dân chống sưu thuế.


tốt bụng

Có lòng tốt, hay thương người và giúp đỡ người khác.

Một bà lão tốt bụng.

Rất tốt bụng với bà con hàng xóm.


trong sạch

ʨawŋ˧˧ sa̰ʔjk˨˩

tʂawŋ˧˥ ʂa̰t˨˨

tʂawŋ˧˧ ʂat˨˩˨

tʂawŋ˧˥ ʂajk˨˨

tʂawŋ˧˥ ʂa̰jk˨˨

tʂawŋ˧˥˧ ʂa̰jk˨˨

Trong và không có chất bẩn lẫn vào (nói khái quát).

Giữ cho nước giếng trong sạch.

Bầu không khí trong sạch.

Có phẩm chất đạo đức tốt đẹp, không bị một vết nhơ bẩn nào.

Sống cuộc đời trong sạch.

Một tâm hồn trong sạch.

Làm trong sạch đội ngũ.


khẩn cấp

Cần được tiến hành, được giải quyết ngay, không chậm trễ.

Công tác chống lụt khẩn cấp.

Nhiệm vụ khẩn cấp.

Có tính chất nghiêm trọng, đòi hỏi phải có ngay những biện pháp tích cực để đối phó, không cho phép chậm trễ.

Tình thế khẩn cấp.

Tin bão khẩn cấp.


thảm hại

Mặt mũi trông thảm hại.

Sự thất bại thảm hại.


thân ái

Lời chào thân ái.

Sống thân ái với mọi người.


thiết thực

tʰiət˧˥ tʰɨ̰ʔk˨˩

tʰiə̰k˩˧ tʰɨ̰k˨˨

tʰiək˧˥ tʰɨk˨˩˨

tʰiət˩˩ tʰɨk˨˨

tʰiət˩˩ tʰɨ̰k˨˨

tʰiə̰t˩˧ tʰɨ̰k˨˨

Sát hợp với yêu cầu, với những vấn đề của thực tế trước mắt.

Việc làm thiết thực.

Thiết thực giúp đỡ.

Những quyền lợi thiết thực.

Có óc thực tế, thường có những hành động thiết thực.

Con người thiết thực.


lạc hậu

Bị ở lại phía sau, không theo kịp đà tiến bộ, đà phát triển chung.

Nền kinh tế lạc hậu.

Lối làm ăn lạc hậu.

Tư tưởng lạc hậu.

Phần tử lạc hậu.

Đã trở nên cũ, không còn thích hợp với hoàn cảnh, yêu cầu, điều kiện mới.

Tin ấy lạc hậu rồi.


lạc quan

la̰ːʔk˨˩ kwaːn˧˧

la̰ːk˨˨ kwaːŋ˧˥

laːk˨˩˨ waːŋ˧˧

la̰ːk˨˨ kwaːn˧˥

la̰ːk˨˨ kwaːn˧˥˧

Có cách nhìn, thái độ tin tưởng ở tương lai tốt đẹp.

Sống lạc quan yêu đời.

Tư tưởng lạc quan.

Có nhiều triển vọng tốt đẹp, đáng tin tưởng.

Tình hình rất lạc quan.


thanh cảnh

tʰajŋ˧˧ ka̰jŋ˧˩˧

tʰan˧˥ kan˧˩˨

tʰan˧˧ kan˨˩˦

tʰajŋ˧˥ kajŋ˧˩

tʰajŋ˧˥˧ ka̰ʔjŋ˧˩

Nhỏ nhẹ, chút đỉnh, không ham nhiều, không thô tục.

Ăn uống thanh cảnh.

Yên bình, thanh nhàn, một hình ảnh nhẹ nhàng thoải mái.


sẽ

Nói sẽ.

Đi sẽ.


sắc bén

Cái nhìn sắc bén.

Sự chỉ đạo sắc bén.

Có hiệu lực, có tác dụng tư tưởng mạnh mẽ.

Lí lẽ sắc bén.


sạch bong

Rất sạch, không có một chút bụi, một vết bẩn.

Bàn ghế sạch bong.


mềm

Dễ biến dạng dưới tác dụng của lực cơ học; trái với cứng.

Mềm như bún.

Chì là kim loại mềm.

(Bị thương) phần mềm.

Lạt mềm buộc chặt (tục ngữ).

Có khả năng làm những động tác nào đó và chuyển đổi động tác một cách rất dễ dàng, tự nhiên.

Động tác rất mềm.

Sàng sảy đã mềm tay.

Dễ dàng có những nhân nhượng tuỳ theo hoàn cảnh, trong quan hệ đối xử.

Đấu tranh có lúc mềm lúc cứng.

Hàng tốt, giá lại mềm.

. Dễ xúc động, dễ xiêu lòng trước tác động tình cảm.

Dữ mồm nhưng mềm dạ.

Mềm lòng.

. (Nước) chứa rất ít muối calcium và magnesium, giặt với xà phòng ra nhiều bọt, đun sôi không có cặn bám ở đáy ấm; trái với cứng.

Nước mưa là một thứ nước mềm.


nghịch

Nghịch theo chiều kim đồng hồ.

Phản ứng nghịch.

Nghịch đảo.

Đất nghịch có tiếng xưa nay.


ngăn nắp

Nhà cửa ngăn nắp, sạch sẽ.

Sắp xếp ngăn nắp, gọn gàng.


nặng tình

Hai người vẫn còn nặng tình với nhau lắm.


thảo

Lòng thảo.

Người em thảo (HNĐ)


lơ mơ

ləː˧˥˧ məː˧˥˧

Ở trạng thái nửa tỉnh nửa mê, nửa thức nửa ngủ.

Mới tỉnh giấc, còn lơ mơ.

Hành khách trên tàu ngủ lơ mơ.

Không có gì rõ ràng, nửa như biết, nửa như không.

Hiểu lơ mơ.

Còn lơ mơ, chưa nắm được vấn đề.

Không thật sự đi vào việc, nửa như làm nửa như không.

Làm ăn lơ mơ.

Giải quyết công việc lơ mơ.

Không thể lơ mơ với anh ta được.


bạo

Có cử chỉ, hành động tỏ ra là không rụt rè, không e ngại.

Người nhát nát người bạo.

Cử chỉ rất bạo.

Bạo miệng.


chòng chành

ʨa̤wŋ˨˩ ʨa̤jŋ˨˩

ʨawŋ˧˧ ʨan˧˧

ʨawŋ˨˩ ʨan˨˩

ʨawŋ˧˧ ʨajŋ˧˧


ỉu xìu

Ỉu đến mức xẹp hẳn xuống, rũ hẳn xuống, không thể tươi lên được.

Bánh đa ỉu xìu.

Giọng ỉu xìu xìu.

Mặt ỉu xìu.


chóe

Vàng choé.

Đỏ choé.

Có âm thanh vang to, đột nhiên, nghe chói tai.

Khóc choé lên.


dang dở

zaːŋ˧˧ zə̰ː˧˩˧

jaːŋ˧˥ jəː˧˩˨

jaːŋ˧˧ jəː˨˩˦

ɟaːŋ˧˥ ɟəː˧˩

ɟaːŋ˧˥˧ ɟə̰ːʔ˧˩


dâm

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-dâm.wav

Có tính ham muốn thú nhục dục quá độ hoặc không chính đáng.

Già mà còn dâm.


eng éc

Kêu to và kéo dài liên tiếp, nghe chói tai.

Lợn kêu eng éc.


ghen tuông

ɣɛn˧˧ tuəŋ˧˧

ɣɛŋ˧˥ tuəŋ˧˥

ɣɛŋ˧˧ tuəŋ˧˧

ɣɛn˧˥ tuəŋ˧˥

ɣɛn˧˥˧ tuəŋ˧˥˧

Ghen tuông sẽ làm ta trở nên tầm thường và xấu xí hơn,[…]

2010, Minh Niệm, “Ghen tuông”, trong Hiểu về trái tim, Nhà xuất bản Trẻ:


vô lý

Nói năng vô lý.


già khụ

za̤ː˨˩ xṵʔ˨˩

jaː˨˩ kʰu˨˩˨


giàu có

Giàu, có nhiều tiền của (nói khái quát).

Con nhà giàu có.


tịt mít

Tịt, hoàn toàn không biết, không nhận thức được hoặc không nghĩ ra nổi.

Đầu óc tịt mít.

Hỏi gì cũng tịt mít, không trả lời được.


giẹp lép

zɛ̰ʔp˨˩ lɛp˧˥

jɛ̰p˨˨ lɛ̰p˩˧

jɛp˨˩˨ lɛp˧˥

ɟɛ̰p˨˨ lɛp˩˩

ɟɛ̰p˨˨ lɛ̰p˩˧


gây gấy

Gây gấy sốt.


gần gũi

Gần nhau, về quan hệ tinh thần, tình cảm (nói khái quát).

Đi làm xa, ít được gần gũi con cái.

Bạn bè gần gũi.

Có quan hệ tốt, thường xuyên tiếp xúc, hiểu và cảm thông sâu sắc với người dưới mình.

Gần gũi với dân.


gặp vận

ɣa̰ʔp˨˩ və̰ʔn˨˩

ɣa̰p˨˨ jə̰ŋ˨˨

ɣap˨˩˨ jəŋ˨˩˨

ɣa̰p˨˨ və̰n˨˨


hoa mỹ

hwaː˧˧ miʔi˧˥

hwaː˧˥ mi˧˩˨

hwaː˧˧ mi˨˩˦

Được gọt giũa, trau chuốt nhiều để có cái vẻ đẹp phô trương bề ngoài.


tái xanh

Mặt tái xanh vì sợ.


hung hãn

Sẵn sàng dùng sức mạnh thô bạo một cách không kiềm chế để gây tai hoạ.

Bọn giặc hung hãn.


huyền hồ

hwiə̤n˨˩ ho̤˨˩

hwiəŋ˧˧ ho˧˧

hwiəŋ˨˩ ho˨˩

Chuyện huyền hồ.


huếch hoác

hwḛt˩˧ hwa̰ːk˩˧


hôi rinh rích

hoj˧˧ zïŋ˧˧ zïk˧˥

hoj˧˥ ʐïn˧˥ ʐḭ̈t˩˧

hoj˧˧ ɹɨn˧˧ ɹɨt˧˥

hoj˧˥ ɹïŋ˧˥ ɹïk˩˩

hoj˧˥˧ ɹïŋ˧˥˧ ɹḭ̈k˩˧


trong veo

Dưới cầu nước chảy trong veo (Truyện Kiều)


toang hoang

twaːŋ˧˧ hwaːŋ˧˧

twaːŋ˧˥ hwaːŋ˧˥

twaːŋ˧˧ hwaːŋ˧˧

twaŋ˧˥ hwaŋ˧˥

twaŋ˧˥˧ hwaŋ˧˥˧


kháu khỉnh

Tính nó hơi kháu khỉnh.


khét lèn lẹt

xɛt˧˥ lɛ̤n˨˩ lɛ̰ʔt˨˩

kʰɛ̰k˩˧ lɛŋ˧˧ lɛ̰k˨˨

kʰɛk˧˥ lɛŋ˨˩ lɛk˨˩˨

xɛt˩˩ lɛn˧˧ lɛt˨˨

xɛt˩˩ lɛn˧˧ lɛ̰t˨˨

xɛ̰t˩˧ lɛn˧˧ lɛ̰t˨˨


khô cằn

màu mỡ

Cằn cỗi, ít màu, vì không được chăm sóc, tưới bón (nói khái quát).

Đất đai khô cằn.

Vùng đồi núi khô cằn.

Ở tình trạng mất hết, không còn sự phát triển tình cảm, cảm xúc hay thể chất.

Khuôn mặt khô cằn.


khấp kha khấp khểnh

xəp˧˥ xaː˧˧ xəp˧˥ xə̰jŋ˧˩˧

kʰə̰p˩˧ kʰaː˧˥ kʰə̰p˩˧ kʰen˧˩˨

kʰəp˧˥ kʰaː˧˧ kʰəp˧˥ kʰəːn˨˩˦

xəp˩˩ xaː˧˥ xəp˩˩ xeŋ˧˩

xə̰p˩˧ xaː˧˥˧ xə̰p˩˧ xḛʔŋ˧˩


khập khà khập khiễng

Như khập khiễng (nhưng nghĩa nhấn mạnh hơn).

Đi khập khà khập khiễng vì giẫm phải gai.


thừa ứa

Được mùa, ngô khoai thừa ứa.


thảm thê

tʰa̰ːm˧˩˧ tʰe˧˧

tʰaːm˧˩˨ tʰe˧˥

tʰaːm˨˩˦ tʰe˧˧

tʰaːm˧˩ tʰe˧˥

tʰa̰ːʔm˧˩ tʰe˧˥˧


thư thả

tʰɨ˧˧ tʰa̰ː˧˩˧

tʰɨ˧˥ tʰaː˧˩˨

tʰɨ˧˧ tʰaː˨˩˦

tʰɨ˧˥ tʰaː˧˩

tʰɨ˧˥˧ tʰa̰ːʔ˧˩


liên đới

liən˧˧ ɗəːj˧˥

liəŋ˧˥ ɗə̰ːj˩˧

liəŋ˧˧ ɗəːj˧˥

liən˧˥ ɗəːj˩˩

liən˧˥˧ ɗə̰ːj˩˧

Có sự ràng buộc lẫn nhau về mặt trách nhiệm, nghĩa vụ.

trách nhiệm liên đới

quan hệ liên đới


liến láu

liə̰ŋ˩˧ la̰w˩˧

liəŋ˧˥ law˧˥

liə̰n˩˧ la̰w˩˧

Nhanh và tỏ ra tinh khôn, láu lỉnh (nói khái quát)

nói liến láu


thù lù

lù lù

(thông tục) từ gợi tả hình khối có kích thước to lớn như trồi hẳn lên, đập vào mắt và làm vướng mắt.

Đống quần áo thù lù ở giữa giường.

một đống cát thù lù ở giữa đường

ngồi thù lù giữa cửa

(phương ngữ) từ gợi tả vẻ rất béo, mập và căng tròn ra.

mập thù lù


liệt giường

Ốm liệt giường.

Liệt giường liệt chiếu.


loăn xoăn

lwaŋ˧˥ swaŋ˧˥

lwaŋ˧˧ swaŋ˧˧

(tóc hay sợi nhỏ) quăn, xoắn thành nhiều vòng nhiều lớp liên tiếp.

búp tóc loăn xoăn

Tóc loăn xoăn.


loảng xoảng

lwa̰ːŋ˧˩˧ swa̰ːŋ˧˩˧

lwaːŋ˧˩˨ swaːŋ˧˩˨

lwaːŋ˨˩˦ swaːŋ˨˩˦

lwaŋ˧˩ swaŋ˧˩

lwa̰ʔŋ˧˩ swa̰ʔŋ˧˩

Từ mô phỏng tiếng phát ra đanh và vang xa như tiếng của những vật bằng kim loại, sành, sứ va chạm mạnh vào nhau.

xô chậu va vào nhau loảng xoảng


lung bung

luŋ˧˥˧ ɓuŋ˧˥˧

Lung tung, không rõ ràng, không ổn định.

công việc còn lung bung


thuần phác

Người nông dân thuần phác.


lạnh gáy

Nghe câu nói lạnh gáy.


rủi ro

Rủi ro gặp tai nạn.


lặng lặng

la̰ʔŋ˨˩ la̰ʔŋ˨˩

la̰ŋ˨˨ la̰ŋ˨˨

laŋ˨˩˨ laŋ˨˩˨

la̰ŋ˨˨ la̰ŋ˨˨


rõ rệt

Chứng cớ rõ rệt.


mát mẻ

maːt˧˥ mɛ̰˧˩˧

ma̰ːk˩˧ mɛ˧˩˨

maːk˧˥ mɛ˨˩˦

ma̰ːt˩˧ mɛ̰ʔ˧˩

Buổi chiều mát mẻ.

Nói mát mẻ.


méo mó

Méo mó nghề nghiệp. Hay rập theo những tập quán của nghề nghiệp mình.


quắt queo

Sau trận ốm, người quắt queo lại.

Gầy quắt queo.


quá quắt

Quá cái mức mà người ta có thể chấp nhận, có thể chịu nổi.

Tính nết càng ngày càng quá quắt.

Ăn nói quá quắt.


mới toanh

məːj˧˥ twajŋ˧˧

mə̰ːj˩˧ twan˧˥

məːj˧˥ twan˧˧

məːj˩˩ twaŋ˧˥

mə̰ːj˩˧ twaŋ˧˥˧

Xe đạp mới toanh.


nghiệt ngã

ŋiə̰ʔt˨˩ ŋaʔa˧˥

ŋiə̰k˨˨ ŋaː˧˩˨

ŋiək˨˩˨ ŋaː˨˩˦

ŋiət˨˨ ŋa̰ː˩˧

ŋiə̰t˨˨ ŋaː˧˩

ŋiə̰t˨˨ ŋa̰ː˨˨


ngoa ngoắt

Ngoa và lắm lời một cách quá quắt, hỗn hào.

Người đàn bà ngoa ngoắt.

Nói ngoa ngoắt.


ngon lành

Món ăn ngon lành.

Giấc ngủ ngon lành.


ngoằn ngà ngoằn ngoèo

Như ngoằn ngoèo (nhưng nghĩa nhấn mạnh hơn).

Đường đi lên núi ngoằn ngà ngoằn ngoèo.


ngùi ngùi

trong dạ ngùi ngùi

"Chiều chiều ra ngõ ngó xuôi, Ngó không thấy mẹ, ngùi ngùi nhớ thương." (Cdao)


núng na núng nính

nuŋ˧˥ naː˧˧ nuŋ˧˥ nïŋ˧˥

nṵŋ˩˧ naː˧˥ nṵŋ˩˧ nḭ̈n˩˧

nuŋ˧˥ naː˧˧ nuŋ˧˥ nɨn˧˥

nuŋ˩˩ naː˧˥ nuŋ˩˩ nïŋ˩˩

nṵŋ˩˧ naː˧˥˧ nṵŋ˩˧ nḭ̈ŋ˩˧


ngơ ngẩn

ŋəː˧˧ ŋə̰n˧˩˧

ŋəː˧˥ ŋəŋ˧˩˨

ŋəː˧˧ ŋəŋ˨˩˦

ŋəː˧˥˧ ŋə̰ʔn˧˩

ngơ ngẩn nhìn theo

"Ngọn đèn khi tỏ khi mờ, Khiến người ngồi đó cũng ngơ ngẩn sầu." (TKiều)


nóng nực

Trời mùa hè nóng nực.


ngắn ngủi

Ngày vui ngắn ngủi.


ngốc nghếch

Làm một việc ngốc nghếch.

Ăn nói ngốc nghếch.


ngổ ngáo

Tính khí ngổ ngáo.


chiến thuật

ʨiən˧˥ tʰwə̰ʔt˨˩

ʨiə̰ŋ˩˧ tʰwə̰k˨˨

ʨiəŋ˧˥ tʰwək˨˩˨

ʨiən˩˩ tʰwət˨˨

ʨiən˩˩ tʰwə̰t˨˨

ʨiə̰n˩˧ tʰwə̰t˨˨

Không quân chiến thuật.


xác

Âm Hán-Việt của chữ Hán 殼. So sánh với tiếng Thái ซาก (sâak).
Chứng thực dưới dạng tiếng Việt trung cổ xác trong Từ điển Việt-Bồ-La (1651).

Ở trạng thái như chỉ còn trơ trụi cái vỏ, cái hình thức bên ngoài. Mình gầy.

Lúa xác như cỏ may.

Manh áo xác.

Nghèo xác.


tình cảm

tï̤ŋ˨˩ ka̰ːm˧˩˧

tïn˧˧ kaːm˧˩˨

tɨn˨˩ kaːm˨˩˦

tïŋ˧˧ kaːm˧˩

tïŋ˧˧ ka̰ːʔm˧˩

Sống rất tình cảm.


gương mẫu

ɣɨəŋ˧˧ məʔəw˧˥

ɣɨəŋ˧˥ məw˧˩˨

ɣɨəŋ˧˧ məw˨˩˦

ɣɨəŋ˧˥ mə̰w˩˧

ɣɨəŋ˧˥ məw˧˩

ɣɨəŋ˧˥˧ mə̰w˨˨

Có tác dụng làm gương cho mọi người noi theo.

Vai trò gương mẫu.

Gương mẫu trong đời sống.


thần thánh

Cuộc kháng chiến thần thánh.


sách vở

Kiến thức sách vở.

Con người sách vở.


phong kiến

fawŋ˧˧ kiən˧˥

fawŋ˧˥ kiə̰ŋ˩˧

fawŋ˧˧ kiəŋ˧˥

fawŋ˧˥ kiən˩˩

fawŋ˧˥˧ kiə̰n˩˧

Thuộc về chế độ hoặc giai cấp, có tính chất phong kiến.

Tư tưởng phong kiến.

Lối bóc lột phong kiến.

Anh ấy còn phong kiến nặng.


phiêu lưu

Có tính chất liều lĩnh, vội vàng, không tính toán kĩ trước khi làm, không lường đến hậu quả nghiêm trọng có thể, có chủ trương.

Một hành động phiêu lưu trong hành động quân sự.

Sống phiêu lưu nơi đất khách quê người.


tự thừa

A tự thừa.

Tự thừa số a ba lần.


chớp nhoáng

ʨəːp˧˥ ɲwaːŋ˧˥

ʨə̰ːp˩˧ ɲwa̰ːŋ˩˧

ʨəːp˧˥ ɲwaːŋ˧˥

ʨəːp˩˩ ɲwaŋ˩˩

ʨə̰ːp˩˧ ɲwa̰ŋ˩˧

Hết sức nhanh chóng, chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn.

Cuộc hội ý chớp nhoáng.

Chiến thuật đánh chớp nhoáng.

Trong chớp nhoáng (trong khoảng thời gian hết sức ngắn).


hoang vu

Ở trạng thái bỏ không, để cho cây cỏ mọc tự nhiên, chưa hề có tác động của con người.

Rừng núi hoang vu.

Dăm vừng lá hiền lành, không bí hiểm,
Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu
Của chốn ngàn năm cao cả, âm u.


chu đáo

ʨu˧˥ ɗa̰ːw˩˧

ʨu˧˥˧ ɗa̰ːw˩˧

Gốc Hán Việt, chu (周, "xung quanh, mọi nơi") + đáo (到, "đi đến")


tầm bậy

Ăn nói tầm bậy.

Tầm bậy tầm bạ.


hàng đầu

ha̤ːŋ˨˩ ɗə̤w˨˩

haːŋ˧˧ ɗəw˧˧

haːŋ˨˩ ɗəw˨˩

haːŋ˧˧ ɗəw˧˧

Dùng để chỉ vị trí đầu tiên hay thứ nhất.


mau mắn

Tính nết mau mắn.

Chị ấy đẻ mau mắn.


nhanh nhẹn

Ai cũng khen chị ấy là người nhanh nhẹn.


vò võ

窻沙宇宇方𡗶
󰅒黄昏㐌吏枚昏黄

Song sa vò võ phương trời,
Nay hoàng hôn đã lại mai hôn hoàng.

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Liễu_Văn_Ðường_1866)), xuất bản 1866, dòng 1267-1268:

— Chàng đã từ xa lại đây, quyết không có lý nào còn trở về nữa. Phương-chi trong bài thơ bữa nọ, thiếp chả đã từng lấy cái chết mà hẹn-hò nhau! Xin sớm theo nhau đi, cho được thỏa nguyền đồng huyệt. Nằm vò-võ một mình như vậy, lẽ đâu nay thiếp lại để cho chàng về.

1952, “Chuyện cây gạo”, trong Ngô Văn Triện (dịch), Truyền kỳ mạn lục, Sài Gòn: NXB Tân Việt, bản dịch 傳奇漫錄 của Nguyễn Dữ, tr. 45:


gãy gọn

Ăn nói gãy gọn.


tập thể

Nói nhiều người cùng sinh hoạt, cùng hoạt động với nhau.

Làm việc tập thể.


hời hợt

Nhận thức vấn đề rất hời hợt.

Suy nghĩ hời hợt.

Lý luận hời hợt.

Tình cảm hời hợt.

Cái bắt tay hời hợt.

Đối xử hời hợt.


kheo khéo

Nó nấu ăn kheo khéo.

Kheo khéo kẻo ngã.


nhất định

ɲət˧˥ ɗḭ̈ʔŋ˨˩

ɲə̰k˩˧ ɗḭ̈n˨˨

ɲək˧˥ ɗɨn˨˩˨

ɲət˩˩ ɗḭ̈ŋ˨˨

ɲə̰t˩˧ ɗḭ̈ŋ˨˨

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-nhất định.wav

Có tính chất xác định, trong một tương quan nào đó. Đứng ở một chỗ , không đi lại lung tung.

Họp vào một ngày nhất định trong tháng.

Làm theo những nguyên tắc nhất định.

Ở một mức nào đó, không cao, nhưng cũng tương đối, vừa phải, theo sự đánh giá của người nói.

Chưa thành công, nhưng cũng đạt được những kết quả nhất định.

Có một số kinh nghiệm nhất định.


từng trải

tɨ̤ŋ˨˩ ʨa̰ːj˧˩˧

tɨŋ˧˧ tʂaːj˧˩˨

tɨŋ˨˩ tʂaːj˨˩˦

tɨŋ˧˧ tʂaːj˧˩

tɨŋ˧˧ tʂa̰ːʔj˧˩

Có nhiều kinh nghiệm vì hiểu biết qua nhiều việc.

Từng trải việc đời.


tổng quát

tə̰wŋ˧˩˧ kwaːt˧˥

təwŋ˧˩˨ kwa̰ːk˩˧

təwŋ˨˩˦ waːk˧˥

təwŋ˧˩ kwaːt˩˩

tə̰ʔwŋ˧˩ kwa̰ːt˩˧

Đánh giá tổng quát tình hình kinh tế cả năm.


tốn kém

Ăn tiêu tốn kém.


hùng vĩ

hṳŋ˨˩ viʔi˧˥

Núi non hùng vĩ.


tắc nghẽn

Đường tắc nghẽn.


tất tả

Tất tả đi tìm nguyên liệu sản xuất.


hỗn độn

Sách báo để hỗn độn.


kha khá

Học đã kha khá.


khoan thai

Đi đứng khoan thai.


tương tự

Có một số mặt hoặc nhiều mặt giống nhau.

Hạt mứt lạc tương tự cái trứng chim bồ câu.


khác thường

Thông minh khác thường.


khốn khổ

Khốn khổ vì con hư.


khổ hạnh

Cuộc đời khổ hạnh.


khổ sở

Tình cảnh khổ sở.


lang lổ

Bức tường lang lổ.


tách bạch

Tính tách bạch từng món chi tiêu.


lác đác

Sao mọc lác đác.


lâu dài

Kháng chiến lâu dài.


trực tiếp

ʨɨ̰ʔk˨˩ tiəp˧˥

tʂɨ̰k˨˨ tiə̰p˩˧

tʂɨk˨˩˨ tiəp˧˥

tʂɨk˨˨ tiəp˩˩

tʂɨ̰k˨˨ tiəp˩˩

tʂɨ̰k˨˨ tiə̰p˩˧

Tiếp xúc thẳng, không cần người hay vật làm trung gian.

Trực tiếp đề nghị với chính quyền.

Đấm trực tiếp vào nó.


lão luyện

laʔaw˧˥ lwiə̰ʔn˨˩

laːw˧˩˨ lwiə̰ŋ˨˨

laːw˨˩˦ lwiəŋ˨˩˨

la̰ːw˩˧ lwiən˨˨

laːw˧˩ lwiə̰n˨˨

la̰ːw˨˨ lwiə̰n˨˨

Được rèn luyện từ lâu nên thông thạo, am hiểu.

Một cán bộ kỹ thuật lão luyện


lạnh nhạt

Thái độ lạnh nhạt.


lầm than

Đời sống lầm than.


lẫn lộn

Lẫn lộn vàng thau.


lặt vặt

Đừng quá để ý đến những việc lặt vặt.


lếu láo

láo lếu

Láo, không kể gì đến khuôn phép (nói khái quát).

Ăn nói lếu láo.

Thằng bé rất lếu láo!

Thái độ lếu láo.

Làm lếu láo cho xong việc.

Vẽ mấy nét lếu láo.


lộ liễu

Mưu mô lộ liễu.

Ăn nói lộ liễu.


lực lưỡng

Người nông dân lực lưỡng.


to tát

tɔ˧˥ ta̰ːk˩˧

tɔ˧˥˧ ta̰ːt˩˧

To nói chung (dùng với nghĩa trừu tượng).

Có gì to tát đâu mà khoe.


mặt dày

Đồ mặt dày!


nhanh trí

Có khả năng nghĩ nhanh và đối phó nhanh.


nhu nhược

Thái độ nhu nhược.


nhăn nheo

Mặt nhăn nheo.


thờ ơ

Thờ ơ với bạn cũ.


nhẹ dạ

Nhẹ dạ, dễ tin người.


thối nát

Chế độ phong kiến thối nát.


não nùng

Tiếng khóc than não nùng.


nóng lòng

Nóng lòng chờ thư bạn.


thẳng góc

tʰa̰ŋ˧˩˧ ɣawk˧˥

tʰaŋ˧˩˨ ɣa̰wk˩˧

tʰaŋ˨˩˦ ɣawk˧˥

tʰaŋ˧˩ ɣawk˩˩

tʰa̰ʔŋ˧˩ ɣa̰wk˩˧

Ê-ke có hai cạnh thẳng góc.


nặng tai

Hơi điếc, nhận biết tiếng động, tiếng nói khó khăn.

Cụ già nặng tai.

Ốm nhiều sinh ra nặng tai.


thắm thiết

Tình hữu nghị thắm thiết.


thận trọng

Hết sức cẩn thận, luôn có sự đắn đo, suy tính kĩ lưỡng trong hành động để tránh sai sót.

Nói năng thiếu thận trọng.

Thận trọng trong công việc.


phiền muộn

Phiền muộn vì thất bại.


thầm kín

Tình yêu thầm kín.


thơm tho

Hương vị thơm tho.

Danh tiếng thơm tho.


quê mùa

Mộc mạc, thật thà như người ở nông thôn.

Ăn mặc quê mùa.


thơ dại

ấu thơ

Còn nhỏ tuổi, chưa khôn ngoan từng trải.

tʰəː˧˧ za̰ːʔj˨˩

tʰəː˧˥ ja̰ːj˨˨

tʰəː˧˧ jaːj˨˩˨

tʰəː˧˥ ɟaːj˨˨

tʰəː˧˥ ɟa̰ːj˨˨

tʰəː˧˥˧ ɟa̰ːj˨˨


thân thiết

Bạn bè thân thiết.


sáng bóng

Nói đồ đạc đánh nhẵn, phản chiếu ánh sáng.


thiết thân

tʰiət˧˥ tʰən˧˧

tʰiə̰k˩˧ tʰəŋ˧˥

tʰiək˧˥ tʰəŋ˧˧

tʰiət˩˩ tʰən˧˥

tʰiə̰t˩˧ tʰən˧˥˧

Rất cần thiết hoặc có sự quan hệ mật thiết về mặt lợi ích đối với bản thân.

Bảo vệ lợi ích thiết thân.


sạch bóng

Bàn ghế sạch bóng.


sạch mắt

Dọn dẹp nhà cho sạch mắt.


sắc sảo

Kiều càng sắc sảo mặn mà (Truyện Kiều)


tang tảng

taːŋ˧˧ ta̰ːŋ˧˩˧

taːŋ˧˥ taːŋ˧˩˨

taːŋ˧˧ taːŋ˨˩˦

taːŋ˧˥ taːŋ˧˩

taːŋ˧˥˧ ta̰ːʔŋ˧˩

Trời mới tang tảng đã ra đồng


tử tế

đàng hoàng

Có được tương đối đầy đủ những gì thường đòi hỏi phải có để được coi trọng, không bị coi là quá sơ sài, lôi thôi hoặc thiếu đứng đắn.

Ăn mặc tử tế.

Quản Tồn kiếm thêm được hai cái võng nữa mới dạy hai lính Mã tà võng hai tử thi Ðội Ðạt với Ðội Thành đem về đặng chôn cho tử tế.

1955, Hồ Biểu Chánh, “Chương 14”, trong Đại nghĩa diệt thân:

Tỏ ra có lòng tốt trong đối xử với nhau.

Ăn ở tử tế với nhau.

May mà còn có người tử tế giúp đỡ, không thì cũng chưa biết tính mệnh ra sao rồi.

1934, Khái Hưng, “Cô hàng quà”, trong Nửa chừng xuân:

Bu tôi bảo cứ tử tế thì giời thương đấy thôi.

1943, Lê Văn Trương, “Chương 12”, trong Ba ngày luân lạc:


thuỳ mị

Chỉ những cô gái hiền dịu, nết na, nữ tính.

Dịu dàng, hiền hậu, dễ thương (nói về người con gái).


nghèo nàn

Nghèo và thiếu thốn nhiều mặt (nói khái quát).

Gia cảnh nghèo nàn.

Nền kinh tế còn nghèo nàn lạc hậu.

Cảnh nghèo nàn tạm bợ.

Nghèo, thiếu những gì cần thiết để làm nên nội dung có ý nghĩa.

Bài văn nghèo nàn về ý.


tráng kiện

Thân thể tráng kiện.


tràn ngập

Nói nước dâng lên nhiều và lan rộng ra khắp nơi.

Hàng hóa Mỹ tràn ngập thị trường Thái Lan.

Tràn ngập niềm vui.


léng phéng

Có quan hệ không nghiêm túc, không đứng đắn (thường trong quan hệ nam nữ).

Hai người léng phéng với nhau.

Chẳng chịu học hành gì tối nào cũng léng phéng ngoài phố.


rối mắt

Bày biện nhiều thứ quá, trông rối mắt.


rành rọt

za̤jŋ˨˩ zɔ̰ʔt˨˩

ʐan˧˧ ʐɔ̰k˨˨

ɹan˨˩ ɹɔk˨˩˨

ɹajŋ˧˧ ɹɔt˨˨

ɹajŋ˧˧ ɹɔ̰t˨˨

Trình bày vấn đề được rành rọt.


nghiêm ngặt

Lệnh thiết quân luật thi hành rất nghiêm ngặt.


nguy hại

ŋwi˧˧ ha̰ːʔj˨˩

ŋwi˧˥ ha̰ːj˨˨

ŋwi˧˧ haːj˨˩˨

ŋwi˧˥ haːj˨˨

ŋwi˧˥ ha̰ːj˨˨

ŋwi˧˥˧ ha̰ːj˨˨

Chất thải nguy hại.


nguy khốn

Nguy hiểm tới mức rất khó hoặc không thể thoát khỏi.


nguyên vẹn

Đầy đủ trọn vẹn, không ai xâm phạm, không mất mát.

Lãnh thổ nguyên vẹn.


nóng nảy

Tính khí nóng nảy.


gian khổ

Cuộc đấu tranh gian khổ.


huyền hoặc

Câu chuyện huyền hoặc.


ọp ẹp

ɔ̰ʔp˨˩ ɛ̰ʔp˨˩

Ở trạng thái đã hư hỏng nhiều, đến mức các bộ phận trở nên lỏng lẻo, không còn gắn chặt với nhau, dễ sụp đổ.

bộ bàn ghế ọp ẹp

chiếc thuyền nan ọp ẹp

Cái nhà này ọp ẹp lắm rồi.


đa đoan

Lắm mối, lắm chuyện lôi thôi, rắc rối đến mức khó lường.

𦠄𡗶橷𣷭多端
󰜋茹底姉𥢆寃󰜋命

Cơ trời dâu bể đa đoan,
Một nhà để chị riêng oan một mình.

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Liễu_Văn_Ðường_1866)), dòng 715-716:


gian nan

Tình cảnh gian nan.


gian trá

Toàn lũ gian trá.


già cấc

Người ít tuổi mà trông mặt già cấc.


gián đoạn

zaːn˧˥ ɗwa̰ːʔn˨˩

ja̰ːŋ˩˧ ɗwa̰ːŋ˨˨

jaːŋ˧˥ ɗwaːŋ˨˩˨

ɟaːn˩˩ ɗwan˨˨

ɟaːn˩˩ ɗwa̰n˨˨

ɟa̰ːn˩˧ ɗwa̰n˨˨

Công việc xây dựng bị gián đoạn.


tịch mịch

Cảnh chùa tịch mịch.


tất bật

Trông một lũ con nhỏ xấp xỉ bằng nhau tất bật suốt ngày.


gọn ghẽ

ɣɔ̰ʔn˨˩ ɣɛʔɛ˧˥

ɣɔ̰ŋ˨˨ ɣɛ˧˩˨

ɣɔŋ˨˩˨ ɣɛ˨˩˦

ɣɔ̰n˨˨ ɣɛ̰˨˨

Sách vở xếp gọn ghẽ.


hoang vắng

hwaːŋ˧˧ vaŋ˧˥

hwaːŋ˧˥ ja̰ŋ˩˧

hwaːŋ˧˧ jaŋ˧˥

hwaŋ˧˥ vaŋ˩˩

hwaŋ˧˥˧ va̰ŋ˩˧


tươi tỉnh

Mặt mũi tươi tỉnh.


khét lẹt

xɛt˧˥ lɛ̰ʔt˨˩

kʰɛ̰k˩˧ lɛ̰k˨˨

kʰɛk˧˥ lɛk˨˩˨

xɛt˩˩ lɛ̰t˨˨

xɛ̰t˩˧ lɛ̰t˨˨

Mùi giẻ rách cháy khét lẹt.


túi bụi

Dồn dập liên tiếp đến nỗi đối phó không kịp.

Đánh túi bụi.

Công việc túi bụi.


khô ráo

Đường khô ráo dễ đi.


không đâu

chẳng đâu vào đâu

Không có căn cứ; vu vơ, không có nghĩa lí, không có dính dáng gì cả.

xəwŋ˧˧ ɗəw˧˧

kʰəwŋ˧˥ ɗəw˧˥

kʰəwŋ˧˧ ɗəw˧˧

xəwŋ˧˥ ɗəw˧˥

xəwŋ˧˥˧ ɗəw˧˥˧

Thắc mắc những chuyện không đâu.


khả kính

Một vị giám mục khả kính.


tình tứ

Lời nói tình tứ.


khập khiễng

xə̰ʔp˨˩ xiəʔəŋ˧˥

kʰə̰p˨˨ kʰiəŋ˧˩˨

kʰəp˨˩˨ kʰiəŋ˨˩˦

xəp˨˨ xiə̰ŋ˩˧

xə̰p˨˨ xiəŋ˧˩

xə̰p˨˨ xiə̰ŋ˨˨

Đi khập khiễng vì giẫm phải cái đinh.


khắc nghiệt

xak˧˥ ŋiə̰ʔt˨˩

kʰa̰k˩˧ ŋiə̰k˨˨

kʰak˧˥ ŋiək˨˩˨

xak˩˩ ŋiət˨˨

xak˩˩ ŋiə̰t˨˨

xa̰k˩˧ ŋiə̰t˨˨

Chế độ phong kiến khắc nghiệt.


tái mét

Nói sắc mặt nhợt nhạt như người không có máu.

Ốm lâu, mặt tái mét.


kiệt lực

Làm đến kiệt lực.


kênh kiệu

kəjŋ˧˧ kiə̰ʔw˨˩

ken˧˥ kiə̰w˨˨

kəːn˧˧ kiəw˨˩˨

keŋ˧˥ kiəw˨˨

keŋ˧˥ kiə̰w˨˨

keŋ˧˥˧ kiə̰w˨˨

Ra mặt kênh kiệu với mọi người.


trực tính

ʨɨ̰ʔk˨˩ tïŋ˧˥

tʂɨ̰k˨˨ tḭ̈n˩˧

tʂɨk˨˩˨ tɨn˧˥

tʂɨk˨˨ tïŋ˩˩

tʂɨ̰k˨˨ tïŋ˩˩

tʂɨ̰k˨˨ tḭ̈ŋ˩˧

Người trực tính.


kỳ diệu

ki̤˨˩ ziə̰ʔw˨˩

ki˧˧ jiə̰w˨˨

ki˨˩ jiəw˨˩˨

ki˧˧ ɟiə̰w˨˨

Mưu kỳ diệu.


kỳ khôi

Câu nói kỳ khôi.


kỳ quặc

ki̤˨˩ kwa̰ʔk˨˩

Ý nghĩ kỳ quặc.


kỳ tài

ki̤˨˩ ta̤ːj˨˩


trắng án

tʂa̰ŋ˩˧ a̰ːŋ˩˧

tʂaŋ˧˥ aːŋ˧˥

tʂaŋ˩˩ aːn˩˩

tʂa̰ŋ˩˧ a̰ːn˩˧


loang lổ

Có những mảng màu hoặc vết bẩn xen vào nhau một cách lộn xộn, trông xấu.

Bức tường tróc sơn loang lổ.


trắc trở

ʨak˧˥ ʨə̰ː˧˩˧

tʂa̰k˩˧ tʂəː˧˩˨

tʂak˧˥ tʂəː˨˩˦

tʂak˩˩ tʂəː˧˩

tʂa̰k˩˧ tʂə̰ːʔ˧˩

Nhân duyên trắc trở.


lành lạnh

Chiều thu lành lạnh.


lành nghề

Thông thạo nghề mình, công việc chuyên môn của mình.

Thợ lành nghề.


trơ trẽn

Ăn nói trơ trẽn.


trăng trắng

Tờ giấy trăng trắng.


trí trá

Con người trí trá.


trì độn

Con người trì độn.


trì trệ

Công việc trì trệ.


lý thú

Câu chuyện lý thú.


trong vắt

Nước ngâm trong vắt thấy gì nữa đâu (Truyện Kiều)


lạnh buốt

Sáng mùa đông lạnh buốt.


lạnh giá

Trời lạnh giá.


lạnh ngắt

Đêm đông lạnh ngắt.


trang nhã

Lời nói trang nhã.


toàn cầu

Cả thế giới, trên phạm vi toàn thế giới.

Nhân loại hiện nay đang đối mặt với hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Năm 2013, cuộc thi sắc đẹp quốc tế vừa ra đời mang tên Hoa hậu Toàn cầu.


lắt léo

Việc đời lắt léo.


lếch thếch

Ăn mặc lếch thếch.

Lếch thếch một đàn con.


lễ mễ

Nói ôm cái gì nặng nề, làm cho đi khó khăn.

Lễ mễ ôm một chồng sách lớn.

Đêm xưa giấc mộng đang mơ màng,
Bỗng chiêm-bao thấy cụ Hồng-Bàng.
Tay cầm bầu nước xách lễ mễ,
Vai vác cái quốc đi vội vàng,
[…]

1926, Nguyễn Phan Lãng, “Mơ tổ mắng”, trong Tiếng quốc kêu, Hà Nội: Chân Phương ấn quán, tr. 16:


tiện lợi

Đường giao thông tiện lợi.


lồn lột

Cái mặt lồn lột của thằng Việt gian.

Ông thì trong sạch gì, thanh cao gì mà đạo mạo ta đây lột cái mặt nạ lồn lột ấy ra cho tôi nhờ.

2003, Lê Mai, Thời gian xuẩn ngốc, NXB Công an Nhân dân, tr. 303:


lỗi lạc

Tài năng lỗi lạc.


lớn lao

ləːn˧˥ laːw˧˧

lə̰ːŋ˩˧ laːw˧˥

ləːŋ˧˥ laːw˧˧

ləːn˩˩ laːw˧˥

lə̰ːn˩˧ laːw˧˥˧

Sự nghiệp lớn lao.


tiêu sắc

tiəw˧˥ ʂa̰k˩˧

tiəw˧˧ ʂak˧˥

tiəw˧˥ ʂak˩˩

tiəw˧˥˧ ʂa̰k˩˧

Nói một hệ thống quang học đã được sửa hết sắc sai.


tinh thông

tïŋ˧˧ tʰəwŋ˧˧

tïn˧˥ tʰəwŋ˧˥

tɨn˧˧ tʰəwŋ˧˧

tïŋ˧˥ tʰəwŋ˧˥

tïŋ˧˥˧ tʰəwŋ˧˥˧

Tinh thông Hán học.


tinh quái

Thủ đoạn tinh quái.

Trò đùa tinh quái.


tinh nghịch

Trẻ con tinh nghịch.


tim tím

Chỗ sưng tim tím.


thừa mứa

Cơm nước thừa mứa.


mau lẹ

Cử chỉ mau lẹ.


mát lòng

Con giỏi giang cha mẹ mát lòng.


phức hợp

fɨk˧˥ hə̰ːʔp˨˩

fɨ̰k˩˧ hə̰ːp˨˨

fɨk˧˥ həːp˨˩˨

fɨk˩˩ həːp˨˨

fɨk˩˩ hə̰ːp˨˨

fɨ̰k˩˧ hə̰ːp˨˨


mãn tính

maʔan˧˥ tïŋ˧˥

maːŋ˧˩˨ tḭ̈n˩˧

maːŋ˨˩˦ tɨn˧˥

ma̰ːn˩˧ tïŋ˩˩

maːn˧˩ tïŋ˩˩

ma̰ːn˨˨ tḭ̈ŋ˩˧

Nói bệnh kéo dài và diễn biến chậm. Đây là cách viết sai của từ mạn tính.

Viêm dạ dày mãn tính.


mông muội

Thời kỳ mông muội.


mù chữ

Xóa nạn mù chữ.


mù quáng

mṳ˨˩ kwaːŋ˧˥

mu˧˧ kwa̰ːŋ˩˧

mu˧˧ kwaːŋ˩˩

mu˧˧ kwa̰ːŋ˩˧

Thiếu trí sáng suốt tới mức không biết phân biệt phải trái, hay dở...

Bọn hiếu chiến mù quáng.

Ghen tuông mù quáng.


mũm mĩm

Chân tay mũm mĩm.

Thằng bé mũm mĩm.


mạnh mẽ

ma̰ʔjŋ˨˩ mɛʔɛ˧˥

ma̰n˨˨ mɛ˧˩˨

man˨˩˨ mɛ˨˩˦

majŋ˨˨ mɛ̰˩˧

ma̰jŋ˨˨ mɛ˧˩

ma̰jŋ˨˨ mɛ̰˨˨

Với nhiều sức, một lực lượng lớn hoặc với ý chí cao.

Đánh rất mạnh mẽ vào vị trí địch.

Đấu tranh mạnh mẽ bằng ngoại giao.


mạo muội

Tôi xin mạo muội trình bày một vài ý kiến.


mảnh dẻ

Người mảnh dẻ không dai sức.


mềm mại

me̤m˨˩ ma̰ːʔj˨˩

mem˧˧ ma̰ːj˨˨

mem˨˩ maːj˨˩˨

mem˧˧ ma̰ːj˨˨

Dáng điệu mềm mại.

Câu nói mềm mại.


mềm yếu

Thiếu tinh thần đấu tranh, ý chí cương quyết.


mới lạ

məːj˧˥ la̰ːʔ˨˩

mə̰ːj˩˧ la̰ː˨˨

məːj˧˥ laː˨˩˨

məːj˩˩ laː˨˨

məːj˩˩ la̰ː˨˨

mə̰ːj˩˧ la̰ː˨˨

Câu chuyện mới lạ.


mới tinh

məːj˧˥ tïŋ˧˧

mə̰ːj˩˧ tïn˧˥

məːj˧˥ tɨn˧˧

məːj˩˩ tïŋ˧˥

mə̰ːj˩˧ tïŋ˧˥˧

Quần áo mới tinh.


phân minh

Tính tiền nong cho phân minh.


mục nát

Chế độ mục nát.


mực thước

mɨ̰ʔk˨˩ tʰɨək˧˥

mɨ̰k˨˨ tʰɨə̰k˩˧

mɨk˨˩˨ tʰɨək˧˥

mɨk˨˨ tʰɨək˩˩

mɨ̰k˨˨ tʰɨək˩˩

mɨ̰k˨˨ tʰɨə̰k˩˧

Lối sống rất mực thước.


nanh nọc

Con người nanh nọc.


ngang ngược

ŋaːŋ˧˧ ŋɨə̰ʔk˨˩

ŋaːŋ˧˥ ŋɨə̰k˨˨

ŋaːŋ˧˧ ŋɨək˨˩˨

ŋaːŋ˧˥ ŋɨək˨˨

ŋaːŋ˧˥ ŋɨə̰k˨˨

ŋaːŋ˧˥˧ ŋɨə̰k˨˨

Tai ác, hay làm và đòi hỏi những cái trái lẽ thường.


nghiêm nghị

Thái độ nghiêm nghị.


nghiêm trang

Có dáng điệu, cử chỉ, lời nói đúng đắn và hợp với một khung cảnh đòi hỏi sự tôn kính.

Buổi lễ chào cờ nghiêm trang.

Ăn nói nghiêm trang.


nghiêm túc

Học tập nghiêm túc.


nghìn nghịt

Hội trường nghìn nghịt những người.


phinh phính

fïn˧˥ fḭ̈n˩˧

fïŋ˧˥˧ fḭ̈ŋ˩˧

Má phinh phính.


nghịch đảo

Hai số có tích bằng 1 là hai số nghịch đảo của nhau.

3 và 1/3 là hai số nghịch đảo.


ngoan cường

Chiến đấu ngoan cường.


nức lòng

Nhân dân nức lòng thi đua xây dựng Tổ quốc.


ngoằn ngoèo

Từ gợi tả dáng vẻ cong queo uốn lượn theo nhiều hướng khác nhau.

Đường ngoằn ngoèo.

Chữ viết ngoằn ngoèo.


nguy cấp

ŋwi˧˥ kə̰p˩˧

ŋwi˧˥˧ kə̰p˩˧


nguy kịch

ŋwi˧˧ kḭ̈ʔk˨˩

ŋwi˧˥ kḭ̈t˨˨

ŋwi˧˧ kɨt˨˩˨

ŋwi˧˥ kḭ̈k˨˨

ŋwi˧˥˧ kḭ̈k˨˨

Bệnh tình nguy kịch.


nguy ngập

Tài chính nguy ngập, nhà buôn sắp vỡ nợ.


nguyên xi

y nguyên

Còn nguyên như vốn có, không có sự thay đổi hay thêm bớt gì.

Còn nguyên như mới, như hoàn toàn chưa dùng đến.

Cái áo còn mới nguyên xi.

Đồ đạc trong nhà vẫn nguyên xi.

Chép nguyên xi, không sai một chữ.


nổi danh

Nhà bác học nổi danh.


nồng nặc

nə̤wŋ˨˩ na̰ʔk˨˩

nəwŋ˧˧ na̰k˨˨

nəwŋ˨˩ nak˨˩˨

nəwŋ˧˧ nak˨˨

nəwŋ˧˧ na̰k˨˨

Cơm khê nồng nặc.


nồng cháy

Tâm hồn nồng cháy.


nảy lửa

Trận đấu bóng nảy lửa.


thoáng khí

Làm căn phòng thoáng khí.


nát rượu

naːt˧˥ ziə̰ʔw˨˩

na̰ːk˩˧ ʐɨə̰w˨˨

naːk˧˥ ɹɨəw˨˩˨

naːt˩˩ ɹɨəw˨˨

naːt˩˩ ɹɨə̰w˨˨

na̰ːt˩˧ ɹɨə̰w˨˨

Nói người say rượu đến mức nói lảm nhảm xằng bậy, mất tự chủ, mất cả nhân cách.

Lấy phải thằng chồng nát rượu.


thuần hậu

Trấn này ở về thượng du, dân-tình thuần-hậu dễ bảo.

1945, “Chương IV”, trong Ngô Tất Tố (dịch), Hoàng Lê nhất thống chí, Hà Nội: NXB Mai Lĩnh, bản dịch 皇黎一統志 (Hoàng Lê nhất thống chí) của Ngô gia văn phái, tr. 108:


nhợt nhạt

Mới ốm dậy, nước da nhợt nhạt.


nhộn nhàng

Đường phố nhộn nhàng.


nhịp nhàng

Kế hoạch của các ngành được thực hiện nhịp nhàng.


nhếch nhác

Bếp núc nhếch nhác.

Ăn mặc nhếch nhác.


thích thời

tʰïk˧˥ tʰə̤ːj˨˩

tʰḭ̈t˩˧ tʰəːj˧˧

tʰɨt˧˥ tʰəːj˨˩

tʰïk˩˩ tʰəːj˧˧

tʰḭ̈k˩˧ tʰəːj˧˧


thô lỗ

Ăn nói thô lỗ.


thô thiển

tʰo˧˧ tʰiə̰n˧˩˧

tʰo˧˥ tʰiəŋ˧˩˨

tʰo˧˧ tʰiəŋ˨˩˦

tʰo˧˥ tʰiən˧˩

tʰo˧˥˧ tʰiə̰ʔn˧˩

Quá thô và nông cạn, kém tinh tế, sâu sắc.

Kiến thức thô thiển.

Ăn nói thô thiển.


nhẫn tâm

ɲəʔən˧˥ təm˧˧

ɲəŋ˧˩˨ təm˧˥

ɲəŋ˨˩˦ təm˧˧

ɲə̰n˩˧ təm˧˥

ɲə̰n˨˨ təm˧˥˧

Nhẫn tâm giết hại đồng bào.


thầm vụng

Yêu thầm vụng.


thần hiệu

Hiệu nghiệm một cách đặc biệt, giống như có phép thần.

Liều thuốc thần hiệu.


thậm tệ

Nguyền rủa thậm tệ.


hung hăng

Thái độ hung hăng.


hôi rích

hoj˧˥ ʐḭ̈t˩˧

hoj˧˥˧ ɹḭ̈k˩˧


hùng dũng

Dáng đi hùng dũng.


hùng hậu

Lực lượng hùng hậu.


hùng hồn

hṳŋ˨˩ ho̤n˨˩

Nói văn chương hay lời nói mạnh mẽ, có sức hấp dẫn.


hùng hổ

hṳŋ˨˩ ho̰˧˩˧

huŋ˧˧ ho̰ʔ˧˩


hư hỏng

hɨ˧˧ ha̰wŋ˧˩˧

hɨ˧˥ hawŋ˧˩˨

hɨ˧˧ hawŋ˨˩˦

hɨ˧˥˧ ha̰ʔwŋ˧˩

Các đồ vật dễ bị hư hỏng.

Mẹ buồn vì lũ con hư hỏng.


hỗn loạn

Thời kỳ hỗn loạn.


hớ hênh

Ngồi hớ hênh.


hợp thời

hə̰ːʔp˨˩ tʰə̤ːj˨˩

hə̰ːp˨˨ tʰəːj˧˧

həːp˨˩˨ tʰəːj˨˩

həːp˨˨ tʰəːj˧˧

hə̰ːp˨˨ tʰəːj˧˧

Quần áo hợp thời.

Ăn mặc hợp thời.


hủ lậu

hṵ˧˩˧ lə̰ʔw˨˩

hu˧˩˨ lə̰w˨˨

hu˨˩˦ ləw˨˩˨

hṵʔ˧˩ lə̰w˨˨

Đầu óc hủ lậu.

Bài trừ những tập tục hủ lậu.


rộn ràng

Công việc rộn ràng.


rắn cấc

Nói thức ăn khô quá, rắn chắc, khó nhai.

Bánh dày để lâu rắn cấc.


răm rắp

Những cánh tay giơ lên đều răm rắp.

Quân lính đều răm rắp tuân lệnh.

Người ấy đưa ông đến một cung-điện nguy-nga, quan hầu đứng sắp hàng răm-rắp, Hạng-vương đã ngồi chờ sẵn, bên cạnh có cái giường lưu-ly, mời ông lên ngồi.

1952, “Câu chuyện ở đền Hạng-vương”, trong Ngô Văn Triện (dịch), Truyền kỳ mạn lục, Sài Gòn: NXB Tân Việt, bản dịch 傳奇漫錄 của Nguyễn Dữ, tr. 16:


rã rượi

zaʔa˧˥ zɨə̰ʔj˨˩

ʐaː˧˩˨ ʐɨə̰j˨˨

ɹaː˨˩˦ ɹɨəj˨˩˨

ɹa̰ː˩˧ ɹɨəj˨˨

ɹaː˧˩ ɹɨə̰j˨˨

ɹa̰ː˨˨ ɹɨə̰j˨˨

Thức ba đêm liền, rã rượi cả người.


riêng lẻ

ziəŋ˧˧ lɛ̰˧˩˧

ʐiəŋ˧˥ lɛ˧˩˨

ɹiəŋ˧˧ lɛ˨˩˦

ɹiəŋ˧˥˧ lɛ̰ʔ˧˩

Nhận định riêng lẻ từng việc.


riêng biệt

Riêng của một sự vật, làm cho nó khác với những sự vật khác.

Đặc điểm riêng biệt.

Vẻ đẹp riêng biệt.

Riêng một mình, không có quan hệ với những cái khác cùng loại.

Tính riêng biệt từng khoản.

Mỗi người một phòng riêng biệt.


khác biệt

Hai quan điểm tuy giống nhau nhưng còn khác biệt trong nhiều chi tiết.


quý báu

Tài liệu quý báu.


quê kệch

kwe˧˧ kə̰ʔjk˨˩

we˧˧ kəːt˨˩˨

kwe˧˥˧ kḛk˨˨

Nói năng quê kệch.


quái lạ

kwaːj˧˥ la̰ːʔ˨˩

kwa̰ːj˩˧ la̰ː˨˨

waːj˧˥ laː˨˩˨

kwaːj˩˩ laː˨˨

kwaːj˩˩ la̰ː˨˨

kwa̰ːj˩˧ la̰ː˨˨

Lạ lùng quá; vừa ma quái vừa lạ lùng làm người chứng kiến không thể hiểu

Quái lạ, bệnh không trầm trọng mà chết.


quái gở

Đừng phao cái tin quái gở.


quá đáng

Quá mức độ cần thiết hoặc quá mức độ có thể chấp nhận, khiến người ta thấy khó chịu.

Thái độ nghiêm khắc quá đáng.

Nói quá đáng.

Đòi hỏi quá đáng.


ngọt xớt

Dỗ dành ngọt xớt.


nhược tiểu

ɲɨə̰ʔk˨˩ tiə̰w˧˩˧

ɲɨə̰k˨˨ tiəw˧˩˨

ɲɨək˨˩˨ tiəw˨˩˦

ɲɨək˨˨ tiəw˧˩

ɲɨə̰k˨˨ tiəw˧˩

ɲɨə̰k˨˨ tiə̰ʔw˧˩

Âm Hán-Việt của chữ Hán 弱 (“yếu”) và 小 (“nhỏ”).

Các nước nhược tiểu.


nhút nhát

Cô bé nhút nhát.

Tính nhút nhát nên không dám hỏi.


nhát gan

Nhát gan nên không vượt qua sông được.


nhong nhóng

ɲawŋ˧˧ ɲawŋ˧˥

ɲawŋ˧˥ ɲa̰wŋ˩˧

ɲawŋ˧˧ ɲawŋ˧˥

ɲawŋ˧˥ ɲawŋ˩˩

ɲawŋ˧˥˧ ɲa̰wŋ˩˧

Nhàn rỗi chỉ ngồi chờ ăn hoặc đi lông bông, không làm việc gì.

Vả lại, mẹ thường bảo chúng tôi rằng: “[…] Con cái mà cứ nhong nhóng ăn bám vào bố mẹ thì chỉ sinh ra tính ỷ lại, xấu lắm, rồi ra đời không làm nên trò trống gì đâu.”

2000 [1941], Tô Hoài, “Tôi sống độc lập từ thuở bé – Một sự ngỗ nghịch đáng ân hận suốt đời”, trong Dế Mèn phiêu lưu ký, Nhà xuất bản Văn học, tr. 3:

Nhong nhóng mãi chẳng thấy mẹ về.


ngột ngạt

Không khí ngột ngạt.


ngộc nghệch

Cậu ấy ngộc nghệch như con gà tồ.


ngộ nghĩnh

Bộ quần áo ngộ nghĩnh.


tầm phào

Vu vơ, không thực chất hoặc không có mục đích gì.

Chuyện tầm phào.

Ăn nói tầm phào.


cát tường

kaːt˧˥ tɨə̤ŋ˨˩

ka̰ːk˩˧ tɨəŋ˧˧

kaːk˧˥ tɨəŋ˨˩

kaːt˩˩ tɨəŋ˧˧

ka̰ːt˩˧ tɨəŋ˧˧


cần kiệm

kə̤n˨˩ kiə̰ʔm˨˩

kəŋ˧˧ kiə̰m˨˨

kəŋ˨˩ kiəm˨˩˨

kən˧˧ kiəm˨˨

kən˧˧ kiə̰m˨˨

Sống cần kiệm.

Ăn tiêu cần kiệm.


họ

Có quan hệ họ hàng, nhưng không phải ruột thịt.

Anh chị em họ.

Những anh ấy cứ tưởng là họ hơn hẳn mọi người.

Có mấy người đến, nhưng họ lại đi rồi.

Tiếng người đi cày dùng để bảo trâu dừng lại.

Sáng tai họ, điếc tai cày. (tục ngữ)


trung kiên

ʨuŋ˧˧ kiən˧˧

tʂuŋ˧˥ kiəŋ˧˥

tʂuŋ˧˧ kiəŋ˧˧

tʂuŋ˧˥ kiən˧˥

tʂuŋ˧˥˧ kiən˧˥˧

Phần tử trung kiên.


luông tuồng

luəŋ˧˧ tuəŋ˨˩

luəŋ˧˥ tuəŋ˧˧

luəŋ˧˧ tuəŋ˨˩

luəŋ˧˥ tuəŋ˧˧

luəŋ˧˥˧ tuəŋ˧˧

lối sống luông tuồng


thuận lợi

Hoàn cảnh thuận lợi.


thuận hoà

tʰwə̰ʔn˨˩ hwa̤ː˨˩

tʰwə̰ŋ˨˨ hwaː˧˧

tʰwəŋ˨˩˨ hwaː˨˩

tʰwən˨˨ hwa˧˧

tʰwə̰n˨˨ hwa˧˧

(thời tiết, khí hậu) bình thường, diễn biến đúng quy luật, thuận lợi cho việc trồng trọt, làm ăn.

mưa gió thuận hoà


thu thuỷ

Từ dùng trong văn học cũ để chỉ mắt lóng lánh của người con gái đẹp.

Làn thu thuỷ nét xuân sơn,.


thiên phú

tʰiən˧˧ fu˧˥

tʰiəŋ˧˥ fṵ˩˧

tʰiəŋ˧˧ fu˧˥

tʰiən˧˥ fu˩˩

tʰiən˧˥˧ fṵ˩˧

(tư chất) vốn có ngay từ lúc sinh ra, như được trời phú cho.

tài năng thiên phú


loã lồ

Giữa lúc sông quạnh trăng mơ, bốn bề im-lặng, đạo-nhân thấy một đôi trai gái thân-thể lõa-lồ mà cùng nhau cười đùa nô-giỡn,[…]

1952, “Chuyện cây gạo”, trong Ngô Văn Triện (dịch), Truyền kỳ mạn lục, Sài Gòn: NXB Tân Việt, bản dịch 傳奇漫錄 của Nguyễn Dữ, tr. 46:


đơn giản

ɗəːn˧˧ za̰ːn˧˩˧

ɗəːŋ˧˥ jaːŋ˧˩˨

ɗəːŋ˧˧ jaːŋ˨˩˦

ɗəːn˧˥ ɟaːn˧˩

ɗəːn˧˥˧ ɟa̰ːʔn˧˩

đầu óc đơn giản


bất hoặc

(Từ nguyên cho mục này bị thiếu hoặc chưa đầy đủ. Vui lòng bổ sung vào mục từ, hoặc thảo luận tại bàn giúp đỡ. )

Thường dùng để nói về người ở độ tuổi trên 40.

Tam thập nhi lập, Tú thập bất hoặc, Ngũ thập tri thiên mệnh. Đàn ông tuổi 30 thì làm nên sự nghiệp, tuổi 40 thì thông tỏ sự đời, trên tuổi 50 thì hiểu được cả mệnh trời.


điện tử

ɗiə̰ʔn˨˩ tɨ̰˧˩˧

ɗiə̰ŋ˨˨ tɨ˧˩˨

ɗiəŋ˨˩˨ tɨ˨˩˦

ɗiə̰n˨˨ tɨ˧˩

ɗiə̰n˨˨ tɨ̰ʔ˧˩

Có sử dụng các phương pháp điện tử học hoặc hoạt động theo các nguyên lí của điện tử học.

Đồ chơi điện tử.

Đồng hồ điện tử.

Máy tính điện tử.


bằng phẳng

Có độ cao bằng nhau, không gồ ghề, không nhấp nhô.

Vùng đất này rất bằng phẳng.


chính xác

ʨïŋ˧˥ saːk˧˥

ʨḭ̈n˩˧ sa̰ːk˩˧

ʨɨn˧˥ saːk˧˥

ʨïŋ˩˩ saːk˩˩

ʨḭ̈ŋ˩˧ sa̰ːk˩˧

Không có sai sót, không có sai lệch, đúng hoàn toàn.

Đây là câu trả lời chính xác.

Kết quả đo đạc của chúng tôi là chính xác.


bí mật

Được bảo vệ không được cho công chúng hoặc những người nào đó được biết đến.

Đây là căn hầm bí mật của quân du kích.


ăn ảnh

an˧˧ a̰jŋ˧˩˧

an˧˥˧ a̰ʔjŋ˧˩

Người đẹp ăn ảnh nhất trong cuộc thi hoa hậu.


chắc chắn

Có khả năng chịu tác động bất lợi từ bên ngoài mà vẫn giữ nguyên phẩm chất để phát huy tác dụng, hiệu lực đúng như yêu cầu.

Nền móng rất chắc chắn.

Có tính chất khẳng định dứt khoát, có thể tin chắc là đúng như thế.

Hứa chắc chắn.

Chưa có gì chắc chắn cả.


chuyên môn

specialized

ʨwiən˧˧ mon˧˧

ʨwiəŋ˧˥ moŋ˧˥

ʨwiəŋ˧˧ moŋ˧˧

ʨwiən˧˥ mon˧˥

ʨwiən˧˥˧ mon˧˥˧

Chỉ làm hoặc hầu như chỉ làm một việc gì.

Hắn chuyên môn nói dối.


dữ dội

dịu êm

Mạnh hơn mức bình thường, có thể gây nguy hiểm.

zɨʔɨ˧˥ zo̰ʔj˨˩

jɨ˧˩˨ jo̰j˨˨

jɨ˨˩˦ joj˨˩˨

ɟɨ̰˨˨ ɟo̰j˨˨

Cơn bão dữ dội.


vui vẻ

vuj˧˧ vɛ̰˧˩˧

vuj˧˥˧ vɛ̰ʔ˧˩

Cười vui vẻ.

Buổi họp mặt vui vẻ.

Con người vui vẻ, hoạt bát.


lõa thể

lwaʔa˧˥ tʰḛ˧˩˧

lwaː˧˩˨ tʰe˧˩˨

lwaː˨˩˦ tʰe˨˩˦

lwa̰˩˧ tʰe˧˩

lwa̰˨˨ tʰḛʔ˧˩


hiền dịu

Cô ấy thật hiền dịu.


quá mức

kwaː˧˥ mɨk˧˥

kwa̰ː˩˧ mɨ̰k˩˧

kwaː˩˩ mɨk˩˩

kwa̰ː˩˧ mɨ̰k˩˧


vụng về

Tay chân vụng về.


thác loạn

tʰaːk˧˥ lwa̰ːʔn˨˩

tʰa̰ːk˩˧ lwa̰ːŋ˨˨

tʰaːk˧˥ lwaːŋ˨˩˨

tʰaːk˩˩ lwa̰n˨˨

tʰa̰ːk˩˧ lwa̰n˨˨

Lộn xộn, không ngay ngắn, không theo đúng trật tự của nó.


xanh xanh

蹎𩄲𩈘坦󰜋牟撑撑

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Kiều_Oánh_Mậu_1902)), xuất bản 1902, dòng 1052:


khôi ngô

Mặt mũi khôi ngô.

Một thanh niên khôi ngô.


bậy bạ

Ăn uống bậy bạ.

Làm trò bậy bạ.

Viết bậy viết bạ lên tường.


gu cà phê

ɣu˧˧ ka̤ː˨˩ fe˧˧

ɣu˧˥ kaː˧˧ fe˧˥

ɣu˧˧ kaː˨˩ fe˧˧

ɣu˧˥ kaː˧˧ fe˧˥

ɣu˧˥˧ kaː˧˧ fe˧˥˧

Gu uống cà phê, dân chuyên nghiện cà phê. Gu là khái niệm chuyên chỉ về tính cách đặc thù riêng của mỗi người về một thứ gì đó. Để có được một ly cà phê thơm ngon, đậm đà là cả một quá trình trước nó. Từ những hạt cà phê nhân, qua chế biến cẩn thận tại các đại lý sản xuất cà phê bột mới có được ly cà phê như vẫn thấy. Đến đây bạn cũng phải thể hiện mình là người sành sỏi trong thế giới cà phê, cách pha chế cà phê cũng là cả một nghệ thuật và cách thưởng thức cũng vậy. Có bốn yếu tố tạo nên gu cà phê: mùi, màu, sánh, hậu. Gu cà phê cũng thay đổi tùy theo quốc gia, khu vực vì mùi vị cà phê ở mỗi chỗ đều khác biệt.


nhìn thấy

ɲi̤n˨˩ tʰəj˧˥

ɲin˧˧ tʰə̰j˩˧

ɲɨn˨˩ tʰəj˧˥

ɲin˧˧ tʰəj˩˩

ɲin˧˧ tʰə̰j˩˧

Là một khái niệm miêu tả khả năng nhìn được, thấy được.


văn võ song toàn

van˧˧ vɔʔɔ˧˥ sawŋ˧˧ twa̤ːn˨˩

jaŋ˧˥ jɔ˧˩˨ ʂawŋ˧˥ twaːŋ˧˧

jaŋ˧˧ jɔ˨˩˦ ʂawŋ˧˧ twaːŋ˨˩

van˧˥ vɔ̰˩˧ ʂawŋ˧˥ twan˧˧

van˧˥ vɔ˧˩ ʂawŋ˧˥ twan˧˧

van˧˥˧ vɔ̰˨˨ ʂawŋ˧˥˧ twan˧˧

Để chỉ một người đàn ông giỏi giang và tài giỏi đủ thứ. Thời xưa một người con trai toàn diện là phải giỏi văn và võ.


hiền lành

Tỏ ra rất hiền và tốt bụng, không hề có những hành động gây hại cho bất kì ai.

Ăn ở hiền lành.

Tính tình hiền lành.


rảnh rỗi

Ông ấy thường đọc báo lúc rảnh rỗi.

Rảnh rỗi quá ha mà ngồi đó.


đột ngột

Rất bất ngờ, hoàn toàn không có một dấu hiệu gì báo trước.

Cảm đột ngột.

Đột ngột về thăm nhà.

Trời đột ngột đổ mưa.


vô song

vo˧˥˧ ʂawŋ˧˥˧

Năng lực vô song.


đồng tính luyến ái

Để chỉ những người thích người cùng giới tính với mình gồm có đàn ông và phụ nữ.


dễ ợt

Bài tập dễ ợt.


Bắc Mỹ

ɓak˧˥ miʔi˧˥

ɓa̰k˩˧ mi˧˩˨


bền bỉ

Có khả năng chịu đựng gian khổ, khó nhọc được lâu dài để theo đuổi mục đích đến cùng.

Sức chịu đựng bền bỉ.

Bền bỉ chiến đấu.


cùi bắp

kuj˧˧ ɓa̰p˩˧

kuj˧˧ ɓa̰p˩˧

Chỉ người hay thứ gì đó kém cỏi, dở ẹc, không được xịn, v.v.

Thằng cùi bắp.

Chiếc điện thoại cùi bắp.

Gã bỗng thấy trân quý cuộc hôn nhân “cùi bắp” của mình - cuộc hôn nhân không lung linh mà lấm lem bao vất vả, gian truân và từng trải qua lắm va đập, trầy xước[…]

25/6/2018, Thu Hoàn, “Hôn nhân 'cùi bắp'”, trong Báo Phụ nữ Online, bản gốc lưu trữ ngày 2023-12-17:


buồn ngủ

ɓuən˨˩ ŋṵ˧˩˧

ɓuəŋ˧˧ ŋu˧˩˨

ɓuəŋ˨˩ ŋu˨˩˦

ɓuən˧˧ ŋṵʔ˧˩

Ở trạng thái cảm thấy muốn ngủ, cần ngủ ngay.

Thức khuya nên buồn ngủ.

Cơn buồn ngủ ập đến.


chậm trễ

ʨə̰ʔm˨˩ ʨeʔe˧˥

ʨə̰m˨˨ tʂe˧˩˨

ʨəm˨˩˨ tʂe˨˩˦

ʨə̰m˨˨ tʂe˧˩

ʨə̰m˨˨ tʂḛ˨˨

Thông tin liên lạc chậm trễ.

Đi ngay, không chậm trễ.


pha tạp

Bị trộn lẫn, pha lẫn nhiều thứ, nhiều loại khác nhau, không có được bản sắc riêng.

Lối kiến trúc pha tạp.


li kì

Có những tình tiết lạ lùng, hấp dẫn, khêu gợi tính hiếu kì.

Bất kể y nói câu gì ly kỳ cổ quái cũng không kỳ quái bằng câu ấy,[…]

2005, chương 16, trong Cao Tự Thanh (dịch), Anh hùng xạ điêu, Văn học, bản dịch 射雕英雄传 của Kim Dung:


đau thương

Cảnh tượng đau thương.

Biến đau thương thành hành động.


khựa

Gặp mấy anh khựa xăm trổ.


thối rữa

tʰoj˧˥ zɨʔɨə˧˥

tʰo̰j˩˧ ʐɨə˧˩˨

tʰoj˧˥ ɹɨə˨˩˦

tʰoj˩˩ ɹɨ̰ə˩˧

tʰoj˩˩ ɹɨə˧˩

tʰo̰j˩˧ ɹɨ̰ə˨˨

Trái cây bị thối rữa.

Người không còn lương tâm, tâm hồn biến chất thoái hóa trở nên xấu xa tàn nhẫn.

Một con người có nhân cách thối rữa.


vũ trang

Có tính chất quân sự và có trang bị vũ khí.

Lực lượng vũ trang.

Đấu tranh vũ trang.


cực nhọc

Làm lụng cực nhọc.


chuyên tuyến

ʨwiən˧˧ twiən˧˥

ʨwiəŋ˧˥ twiə̰ŋ˩˧

ʨwiəŋ˧˧ twiəŋ˧˥

ʨwiən˧˥ twiən˩˩

ʨwiən˧˥˧ twiə̰n˩˧

chỉ cái gì đó chuyên đi một tuyến đường nào nó thường thì là đường hàng hải

Dịch vụ vận chuyển chuyên tuyến.


đầu đường xó chợ

ɗə̤w˨˩ ɗɨə̤ŋ˨˩ sɔ˧˥ ʨə̰ːʔ˨˩

ɗəw˧˧ ɗɨəŋ˧˧ sɔ̰˩˧ ʨə̰ː˨˨

ɗəw˨˩ ɗɨəŋ˨˩ sɔ˧˥ ʨəː˨˩˨

ɗəw˧˧ ɗɨəŋ˧˧ sɔ˩˩ ʨəː˨˨

ɗəw˧˧ ɗɨəŋ˧˧ sɔ˩˩ ʨə̰ː˨˨

ɗəw˧˧ ɗɨəŋ˧˧ sɔ̰˩˧ ʨə̰ː˨˨


độc ác

ɗə̰ʔwk˨˩ aːk˧˥

ɗə̰wk˨˨ a̰ːk˩˧

ɗəwk˨˩˨ aːk˧˥

ɗəwk˨˨ aːk˩˩

ɗə̰wk˨˨ aːk˩˩

ɗə̰wk˨˨ a̰ːk˩˧

Rất ác, thâm hiểm, thậm chí có phần thích thú trước những đau đớn gây cho người khác.

Thủ đoạn độc ác.

Tâm địa độc ác.

Đồ độc ác!


chua ngoa

Ngoa ngoắt, lắm lời, nghe khó chịu (thường nói về phụ nữ).

Ăn nói chua ngoa.


lỏng lẻo

chặt

Thiếu chặt chẽ, thiếu nghiêm ngặt trong sự tổ chức.

Lỏng, dễ tuột, dễ rời ra (nói khái quát).

Dây buộc lỏng lẻo.

Tóc búi lỏng lẻo.

Siết chặt những con ốc còn lỏng lẻo.

Quản lí lỏng lẻo.

Bố cục lỏng lẻo, không chặt chẽ.


cổ lỗ

Đầu óc cổ lỗ.


cổ lỗ sĩ

Cái quần cổ lỗ sĩ.


hào sảng

ha̤ːw˨˩ sa̰ːŋ˧˩˧

haːw˧˧ ʂaːŋ˧˩˨

haːw˨˩ ʂaːŋ˨˩˦

haːw˧˧ ʂaːŋ˧˩

haːw˧˧ ʂa̰ːʔŋ˧˩

Không tham lam, không ích kỷ, hào phóng.

Lời văn hào sảng.


Nga

Vay mượn chính tả từ tiếng Trung Quốc 俄 (nói tắt của 俄羅斯 /俄罗斯), từ tiếng Mãn Châu ᠣᡵᠣᠰ (oros), từ tiếng Mông Cổ cổ điển ᠣᠷᠤᠰ (orus), từ tiếng Mông Cổ trung đại 斡羅思 (oros), từ tiếng Slav Đông cổ Рꙋсь (Rusĭ), từ tiếng Finn nguyên thủy *roocci.

Văn học Nga.

Tiếng Nga.

Phong tục Nga.


đau điếng

ɗaw˧˧ ɗiəŋ˧˥

ɗaw˧˥ ɗiə̰ŋ˩˧

ɗaw˧˧ ɗiəŋ˧˥

ɗaw˧˥ ɗiəŋ˩˩

ɗaw˧˥˧ ɗiə̰ŋ˩˧

Đau đến mức lặng đi, mất cảm giác toàn thân trong giây phút do bị tổn thương mạnh và đột ngột.

Bị cốc một cái đau điếng.


đảm đang

Giỏi giang, biết gánh vác nhiều công việc.

Chị em phụ nữ đảm đang việc nhà.


điên dại

ɗiən˧˧ za̰ːʔj˨˩

ɗiəŋ˧˥ ja̰ːj˨˨

ɗiəŋ˧˧ jaːj˨˩˨

ɗiən˧˥ ɟaːj˨˨

ɗiən˧˥ ɟa̰ːj˨˨

ɗiən˧˥˧ ɟa̰ːj˨˨


đẹp đẽ

ɗɛ̰ʔp˨˩ ɗɛʔɛ˧˥

ɗɛ̰p˨˨ ɗɛ˧˩˨

ɗɛp˨˩˨ ɗɛ˨˩˦

ɗɛ̰p˨˨ ɗɛ̰˨˨

Nhà cửa đẹp đẽ.

Nói những lời đẹp đẽ.


bá đạo

ɓaː˧˥ ɗa̰ːʔw˨˩

ɓa̰ː˩˧ ɗa̰ːw˨˨

ɓaː˧˥ ɗaːw˨˩˨

ɓaː˩˩ ɗaːw˨˨

ɓaː˩˩ ɗa̰ːw˨˨

ɓa̰ː˩˧ ɗa̰ːw˨˨

Có tính vô địch, vô đối, siêu phàm; không tưởng tượng nổi.

Bá đạo trên từng hạt gạo.

Bài văn bá đạo của học sinh khiến thầy giáo phải bật ngửa.


đồng hao

Anh em đồng hao.


rói

Hoa gạo đỏ rói.


roi rói

Rất tươi mới, lộ rõ ra ngoài, trông sáng và đẹp.

Mặt tươi roi rói.


óc chó

khôn

Ngôn từ dùng để chế giễu người khác không thông minh, nhanh nhạy.

a̰wk˩˧ ʨɔ̰˩˧

a̰wk˩˧ ʨɔ̰˩˧

Mày là thằng óc chó!


nhẩn nha

Ung dung, thong thả, tỏ ra không có gì phải vội, không quan tâm về mặt thời gian.

Đàn bò nhẩn nha gặm cỏ.

Đạp xe nhẩn nha.

Cứ nhẩn nha mà đi.


đằm thắm

Mối tình đằm thắm.

𠃅西底冷香願
朱綠潭𧺀𦋦緣狓傍

Mái tây để lạnh hương nguyền,
Cho duyên đằm thắm ra duyên bẽ bàng.

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Liễu_Văn_Ðường_1866)), xuất bản 1866, dòng 517-518:


điệu đàng

ɗiə̰ʔw˨˩ ɗa̤ːŋ˨˩

ɗiə̰w˨˨ ɗaːŋ˧˧

ɗiəw˨˩˨ ɗaːŋ˨˩

ɗiəw˨˨ ɗaːŋ˧˧

ɗiə̰w˨˨ ɗaːŋ˧˧


cớm

Nói cây cối thiếu ánh mặt trời, không phát triển tốt được.

Cây bị cớm nắng.


lỉnh kỉnh

Đồ đạc linh tinh nhiều thứ khác nhau và để lộn xộn, không được sắp xếp gọn gàng.

Mang theo đủ thứ lỉnh kỉnh.

Đồ đạc chất lỉnh kỉnh trong xe.

Có nhiều việc lặt vặt khác nhau khiến phải bận rộn liên tục, không thể làm xong một cách nhanh gọn được.

Lỉnh kỉnh mãi cũng chưa xong.


khép kín

Quy trình khép kín.

(người) trầm lặng và tự lập, ngại giao tiếp và thiên về nội tâm

Sống khép kín.


bẫm

Cho trâu ăn bẫm.

Bẫm sức.

Cày sâu cuốc bẫm.

Tự dưng được món bẫm.

Vớ bẫm.


bai bải

Cứ bai bải cái mồm.

"Gã đã gặng hỏi nhiều lần, người con gái chỉ chối, chối bai bải." (THoài; 33)


phọt phẹt

Kém cỏi, không ra gì, không đâu vào đâu.

Làm ăn phọt phẹt.

Biết phọt phẹt vài câu tiếng Anh.


bôm bốp

ɓom˧˥ ɓo̰p˩˧

ɓom˧˥˧ ɓo̰p˩˧

Từ mô phỏng âm thanh đều và to, phát ra liên tiếp do hơi bị nén bật ra.

Vỗ tay bôm bốp.

Người ta vỗ tay hoặc cười lăn cười lộn. Nút chai lại bôm bốp phụt lên trần nhà.

1936, Vũ Trọng Phụng, “Đoạn kết”, trong Giông tố:


nhanh nhảu đoảng

ɲajŋ˧˧ ɲa̰w˧˩˧ ɗwa̰ːŋ˧˩˧

ɲan˧˥ ɲaw˧˩˨ ɗwaːŋ˧˩˨

ɲan˧˧ ɲaw˨˩˦ ɗwaːŋ˨˩˦

ɲajŋ˧˥ ɲaw˧˩ ɗwaŋ˧˩

ɲajŋ˧˥˧ ɲa̰ʔw˧˩ ɗwa̰ʔŋ˧˩

Nhanh nhưng hấp tấp, vội vàng nên thường làm hỏng việc.

Bê mâm nhanh nhảu đoảng, làm vỡ cái bát.

Chỉ được cái nhanh nhảu đoảng.


dở dang

zə̰ː˧˩˧ zaːŋ˧˧

jəː˧˩˨ jaːŋ˧˥

jəː˨˩˦ jaːŋ˧˧

ɟəː˧˩ ɟaːŋ˧˥

ɟə̰ːʔ˧˩ ɟaːŋ˧˥˧

Đang còn chưa xong, chưa trọn (nhưng phải dừng, phải bỏ)

Học hành dở dang.

Câu chuyện tình yêu dở dang.

Một ngày dở dang.


vô giáo dục

Không được giáo dục, không được dạy bảo.

Nó là đứa vô giáo dục.

Đồ vô giáo dục!


ấm ớ

dấm dớ

Nói thái độ tỏ ra không chắc chắn, không hẳn là biết, nhưng cũng không hẳn là không biết.

Hỏi cái gì cũng ấm ớ.

Nói lối làm việc đại khái, không rõ ràng, không đâu vào đâu.

Học hành ấm ớ.


đại thắng

ɗa̰ːʔj˨˩ tʰaŋ˧˥

ɗa̰ːj˨˨ tʰa̰ŋ˩˧

ɗaːj˨˩˨ tʰaŋ˧˥

ɗaːj˨˨ tʰaŋ˩˩

ɗa̰ːj˨˨ tʰaŋ˩˩

ɗa̰ːj˨˨ tʰa̰ŋ˩˧

Thắng lợi to lớn, vẻ vang (trong chiến đấu)

Đại thắng quân viễn chinh phương Bắc.


khôn lanh

Con nhỏ khôn lanh dễ sợ.


hanh hao

Thời tiết hanh hao rất khó chịu.


ác mồm ác miệng

Có những lời lẽ độc địa, làm người khác tổn thương tinh thần.

Mồ tổ bay, ác mồm ác miệng có ngày không hay à nghen.


đau ruột thừa

ɗaw˧˧ zuət˨˩ tʰɨ̤ə˨˩

ɗaw˧˥ ʐuək˨˨ tʰɨə˧˧

ɗaw˧˧ ɹuək˨˩˨ tʰɨə˨˩

ɗaw˧˥ ɹuət˨˨ tʰɨə˧˧

ɗaw˧˥˧ ɹuət˨˨ tʰɨə˧˧


buông tuồng

ɓuəŋ˧˧ tuəŋ˨˩

ɓuəŋ˧˥ tuəŋ˧˧

ɓuəŋ˧˧ tuəŋ˨˩

ɓuəŋ˧˥ tuəŋ˧˧

ɓuəŋ˧˥˧ tuəŋ˧˧

Bất cẩn, thiếu kỷ luật, tự do bừa bãi, không chút giữ gìn trong cách sống.

sống buông tuồng

ăn nói buông tuồng, thiếu ý tứ


lom dom

lɔm˧˥˧ ɟɔm˧˥˧

Ánh lửa nhen lom dom rồi mụ cũng ngồi nguyên đấy.

1996, Tô Hoài, “Chương 3”, trong Kẻ cướp bến Bỏi, NXB Công an Nhân dân, tr. 107:

Sau một hơi thuốc lào say sưa , chủ nhiệm On dụi que đóm vào khúc củi đang cháy lom dom,[…]

2001, Thạch Linh, Chuyện kể ở Điện Biên, NXB Văn hoá dân tộc, tr. 75:

Vớ vẩn, không đàng hoàng, không có bản lĩnh, không dám làm việc hoặc không đủ kỹ năng làm việc gì đó.

Mấy cái thằng lom dom.


điên tiết

lộn máu

Tức giận đến cao độ, thường có những cử chỉ, hành động thô bạo do không kiềm chế nổi.

Điên tiết, tát cho một phát.

Chỉ nghe cái giọng của nó đã thấy điên tiết.


hổ báo cáo chồn

Thanh niên hổ báo cáo chồn gặp cái kết đắng.


a lê hấp

aː˧˧ le˧˧ həp˧˥

aː˧˥ le˧˥ hə̰p˩˧

aː˧˧ le˧˧ həp˧˥

aː˧˥ le˧˥ həp˩˩

aː˧˥˧ le˧˥˧ hə̰p˩˧

Tấn công một cách đột ngột, xuất thần, thường mang tính chất mạnh bạo.

Làm một cú a lê hấp.

Chuyện này mà lộ ra là a lê hấp luôn.


Ở Việt Nam, quy mô gia đình ngày càng trở nên nhỏ đi khi người dân có xu hướng sinh ít con hơn, và những thế hệ mà người ta gọi là thế hệ 8X hay 9X ngày càng có xu hướng đề cao chủ nghĩa cá nhân.

2008, Viện nghiên cứu phát triển xã hội, Di dân và bảo trợ xã hội ở Việt Nam trong thời kỳ quá độ sang kinh tế thị trường, NXB Thế giới:


vàng hoe

va̤ːŋ˨˩ hwɛ˧˧

jaːŋ˧˧ hwɛ˧˥

jaːŋ˨˩ hwɛ˧˧

vaːŋ˧˧ hwɛ˧˥

vaːŋ˧˧ hwɛ˧˥˧

Có màu vàng nhạt, nhưng tươi và ánh lên.

Tóc vàng hoe.

Nắng sớm vàng hoe.


xéo xắt

Chỉ những người có lời nói, hành động, tính cách có phần đanh đá, chua ngoa, hay dùng những câu nói thâm sâu, nhiều nghĩa.


ba cùng

ɓaː˧˥˧ kuŋ˧˧

Cùng ăn, cùng ở và cùng lao động với đồng bào nông dân trong công tác vận động quần chúng.


chang bang

Nhìn vào cánh tay gầy gò đen xạm, lại tẩn mẩn ngó xuống khoanh ngực lép kẹp, cái bụng chang bang vì sa lách, Linh khẽ cười…

1978, Chu Lai, chương 4, trong Nắng đồng bằng, NXB Quân đội Nhân dân:


khào khào

- Anh cứ tin ở tôi. Không tìm được chúng nó… tôi không về đâu… - Hài nói khào khào, đứt quãng.

1978, Chu Lai, chương 2, trong Nắng đồng bằng, NXB Quân đội Nhân dân:


đỏm dáng

ɗɔ̰m˧˩˧ zaːŋ˧˥

ɗɔm˧˩˨ ja̰ːŋ˩˧

ɗɔm˨˩˦ jaːŋ˧˥

ɗɔm˧˩ ɟaːŋ˩˩

ɗɔ̰ʔm˧˩ ɟa̰ːŋ˩˧

Du kích vùng ven có khác, đỏm dáng như công tử cả.

1978, Chu Lai, chương 7, trong Nắng đồng bằng, NXB Quân đội Nhân dân:


bịp bợm

Xảo trá, lưu manh, nhằm đánh lừa người khác để mưu lợi riêng.

Giở trò bịp bợm.

Bọn trộm bịp bợm.


ba hồn bảy vía

Hoảng sợ, kinh hãi như không còn biết gì nữa.


điên rồ

Ở trạng thái như hoàn toàn mất hết trí khôn, đến mức không kiềm chế được hành vi của mình.

Bọn điên rồ đang đập phá đồ đạc.


đẹp lão

ɗɛ̰ʔp˨˩ laʔaw˧˥

ɗɛ̰p˨˨ laːw˧˩˨

ɗɛp˨˩˨ laːw˨˩˦

ɗɛp˨˨ la̰ːw˩˧

ɗɛ̰p˨˨ laːw˧˩

ɗɛ̰p˨˨ la̰ːw˨˨

Ông cụ nhìn rất đẹp lão.


mười phân vẹn mười

mɨə̤j˨˩ fən˧˧ vɛ̰ʔn˨˩ mɨə̤j˨˩

mɨəj˧˧ fəŋ˧˥ jɛ̰ŋ˨˨ mɨəj˧˧

mɨəj˨˩ fəŋ˧˧ jɛŋ˨˩˨ mɨəj˨˩

mɨəj˧˧ fən˧˥ vɛn˨˨ mɨəj˧˧

mɨəj˧˧ fən˧˥ vɛ̰n˨˨ mɨəj˧˧

mɨəj˧˧ fən˧˥˧ vɛ̰n˨˨ mɨəj˧˧

Hoàn toàn trọn vẹn, hoàn hảo, không thiếu sót mặt nào (thường nói về vẻ đẹp của người phụ nữ).


hão huyền

haːw˧˩˨ hwiəŋ˧˧

haːw˨˩˦ hwiəŋ˨˩

ha̰ːw˩˧ hwiən˧˧

ha̰ːw˨˨ hwiən˧˧

Hoàn toàn không có cơ sở thực tế, không thể có thật hoặc không thể thành sự thật.

mơ mộng hão huyền

một hi vọng quá hão huyền


hăng say

Hăng say học tập.

Làm việc một cách hăng say.


chỉnh tề

Ăn mặc chỉnh tề.

Đội ngũ chỉnh tề.


ác liệt

aːk˧˥ liə̰ʔt˨˩

a̰ːk˩˧ liə̰k˨˨

aːk˧˥ liək˨˩˨

aːk˩˩ liət˨˨

aːk˩˩ liə̰t˨˨

a̰ːk˩˧ liə̰t˨˨

Rất gay gắt, quyết liệt, gây ra nhiều thiệt hại đáng sợ.

Cuộc chiến ác liệt.

Địch đánh phá ngày càng ác liệt.

Nói hiện tượng tự nhiên xấu tồi tệ, gây nhiều thiệt hại.

Thời tiết ác liệt.


ăn bẩn ăn thỉu

Chỉ cách ăn uống bẩn thỉu, không sạch sẽ, không hợp vệ sinh.

Suốt ngày ăn bẩn ăn thỉu!


hay ho

Chẳng có gì là hay ho cả!


hay hớm

Như hay ho (nhưng nhấn mạnh ý phủ định, mỉa mai).

Hay hớm gì mà kể!


nóng như Trương Phi

nawŋ˧˥ ɲɨ˧˧ ʨɨəŋ˧˧ fi˧˧

na̰wŋ˩˧ ɲɨ˧˥ tʂɨəŋ˧˥ fi˧˥

nawŋ˧˥ ɲɨ˧˧ tʂɨəŋ˧˧ fi˧˧

nawŋ˩˩ ɲɨ˧˥ tʂɨəŋ˧˥ fi˧˥

na̰wŋ˩˧ ɲɨ˧˥˧ tʂɨəŋ˧˥˧ fi˧˥˧

Từ nóng + như + Trương Phi (“một nhân vật thời Tam Quốc”).

Rất nóng tính, dễ dàng nổi nóng với những biểu hiện ghê gớm.

Tính nóng như Trương Phi.


cẩn trọng

Kỉ vật được giữ gìn cẩn trọng.

Tính toán thật cẩn trọng trước khi làm.


hèn kém

Có khả năng và địa vị xã hội thấp, dưới mức bình thường.

Con nhà hèn kém.


có của

Nhà có của.


bé nhỏ

Đôi bàn tay bé nhỏ, xinh xắn.

Niềm vui bé nhỏ.


đúng mực

Đúng đắn, có chừng mực, theo đúng khuôn phép trong cách cư xử.

Xử sự rất đúng mực.

Ăn nói đúng mực.


cứng rắn

Thân thể cứng rắn.

Không dễ dàng có sự nhân nhượng trong cách đối xử, quyết giữ một mực như đã định.

Biện pháp cứng rắn.

Thái độ cứng rắn đối với kẻ thù.


thiên thanh

tʰiən˧˧ tʰajŋ˧˧

tʰiəŋ˧˥ tʰan˧˥

tʰiəŋ˧˧ tʰan˧˧

tʰiən˧˥ tʰajŋ˧˥

tʰiən˧˥˧ tʰajŋ˧˥˧

Chiếc áo màu thiên thanh.


nhanh nhạy

ɲajŋ˧˧ ɲa̰ʔj˨˩

ɲan˧˥ ɲa̰j˨˨

ɲan˧˧ ɲaj˨˩˨

ɲajŋ˧˥ ɲaj˨˨

ɲajŋ˧˥ ɲa̰j˨˨

ɲajŋ˧˥˧ ɲa̰j˨˨

Đầu óc nhanh nhạy.


sâu nặng

Gắn bó sâu nặng.

Tình cảm sâu nặng.


bô bô

Lớn tiếng nói ra điều không nên nói một cách không có ý tứ.

Chưa chi đã bô bô cái mồm!


reng reng

Từ mô phỏng âm thanh như tiếng chuông rung liên tục thành hồi dài và nhanh.

Chuông xe đạp kêu reng reng.


xinh tươi

Thiếu nữ xinh tươi.

Nụ cười thật xinh tươi.


dịu hiền

Người mẹ dịu hiền.


chuyên biệt

ʨwiən˧˧ ɓiə̰ʔt˨˩

ʨwiəŋ˧˥ ɓiə̰k˨˨

ʨwiəŋ˧˧ ɓiək˨˩˨

ʨwiən˧˥ ɓiət˨˨

ʨwiən˧˥ ɓiə̰t˨˨

ʨwiən˧˥˧ ɓiə̰t˨˨

Chỉ áp dụng cho phạm vi riêng cho một loại, một thứ hoặc một yêu cầu nhất định.

Tác dụng chuyên biệt.


ế chồng

Tình trạng một người nữ không tìm được một người nam làm chồng nên ở độc thân.

Cô kia ngoài 30 tuổi rồi mà vẫn ế chồng.


chính vụ

Thuộc về vụ chính trong sản xuất cây trồng.


yếu hèn

Thân phận yếu hèn.


yếu kém

Yếu hẳn so với mức bình thường, có nhiều nhược điểm.

Trình độ yếu kém.

Yếu kém về công tác quản lí.


uế tạp

we˧˥ ta̰ːʔp˨˩

wḛ˩˧ ta̰ːp˨˨

we˧˥ taːp˨˩˨

we˩˩ ta̰ːp˨˨

wḛ˩˧ ta̰ːp˨˨

Dơ bẩn, ở nơi đáng lẽ phải được giữ sạch sẽ, tinh khiết.

Làm uế tạp nơi thờ cúng.


a ma tơ

aː˧˧ maː˧˧ təː˧˧

aː˧˥ maː˧˥ təː˧˥

aː˧˧ maː˧˧ təː˧˧

aː˧˥ maː˧˥ təː˧˥

aː˧˥˧ maː˧˥˧ təː˧˥˧

(phong cách, lối làm việc) phóng túng, tuỳ thích, không có sự chuyên tâm.

Thông minh nhưng chủ quan, học hành rất a ma tơ.

Tính a ma tơ.


chập chà chập chờn

Như chập chờn (nhưng ý liên tiếp và kéo dài hơn).

Đèn hôm nay cứ chập chà chập chờn, lúc thì sáng, lúc thì tắt.


hoa nguyệt

hwaː˧˧ ŋwiə̰ʔt˨˩

hwaː˧˥ ŋwiə̰k˨˨

hwaː˧˧ ŋwiək˨˩˨

hwa˧˥ ŋwiət˨˨

hwa˧˥ ŋwiə̰t˨˨

hwa˧˥˧ ŋwiə̰t˨˨

Anh đánh thì tôi chịu đòn, tính tôi hoa nguyệt mười con chẳng chừa.


kiêu sa

Mộng kiêu sa nơi cung đình xa hoa.

2022, Lã Phong Lâm, “Lạc chốn hồng trần”:


siêu quốc gia

Vượt lên giới hạn của quốc gia, chính phủ, nhà nước.

Cuộc thi Hoa hậu Siêu quốc gia.


liên lục địa

Cuộc thi Hoa hậu Liên lục địa.

Ai Cập là quốc gia liên lục địa Á-Phi.

Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia liên lục địa Á-Âu.


quốc nội

kwəwk˧˥ no̰ʔj˨˩

kwə̰wk˩˧ no̰j˨˨

wəwk˧˥ noj˨˩˨

kwə̰wk˩˧ no̰j˨˨

Thu nhập quốc nội.

Tổng sản phẩm quốc nội.


nong nóng

Trời nong nóng khó chịu.


lom đom

lom dom (alternative)
lom rom (alternative)

lɔm˧˥˧ ɗɔm˧˥˧

Xung quanh như có ngàn ngọn lửa lom đom cháy.

1986, Ma Văn Kháng, Ngày đẹp trời, NXB Lao động, tr. 77:


rúm ró

Chiếc bị cói rúm ró.

Quần áo khâu rúm ró.


rúm

Ở trạng thái bị thu nhỏ và méo mó, biến dạng đi.

Chân tay co rúm.

Rúm người lại vì sợ.


mũm

Trong chuồng của anh ta lúc nào cũng hai ba con lợn béo mũm, ục ịch.

1996, Khuất Quang Thụy, Nước mắt gỗ, NXB Lao động, tr. 77:


đỏ đen

Nướng tiền vào cuộc đỏ đen.

Ham mê đỏ đen.


lanh lánh

Đen và trong sáng, trông đẹp, sinh động.

Dưới ánh đèn khuya sáng rực những bức tranh phập phồng thở, lanh lánh ướt rồi khô dần, thẫm lại.

1999, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Hình bóng cuộc đời, NXB Quân đội nhân dân, tr. 303:


chập cheng

Không được bình thường về mặt tâm lí, có những hành vi khác thường.

Tính hơi chập cheng.


ngút ngàn

Nhiều và trải rộng ra, đến mức tựa như vượt quá tầm mắt.

Đồng lúa non ngút ngàn.


xác tín

Tin tức xác tín.


láo lếu

Ăn nói láo lếu.

Đồ láo lếu!


đăm đắm

Có cách nhìn hết sức chăm chú, thường là với vẻ say mê, tha thiết.

Mắt nhìn đăm đắm.


ì oạp

Từ mô phỏng tiếng nước vỗ mạnh và liên tiếp vào vật cứng, âm thanh lúc to lúc nhỏ.

Sóng vỗ ì oạp.


đê mê

Có cảm giác say sưa, thích thú đến tê dại, vì sự kích thích, vì sung sướng.

Đê mê trong giấc mộng.

Đê mê trong hạnh phúc.


ấu xung

Cung xanh đang tuổi ấu xung.

Để con đang tuổi ấu xung,
 Lấy ai dưỡng dục bế bồng cho anh.


bà xoà

Phù dung lại rã bên sông bà xoà.

Ba gian nhà rạ bà xoà,
 Phải duyên xem tựa chín toà nhà lim.


đặc cầu

Nhằm chỉ đến sự ngu dốt, không đúng chuẩn.


cao ngất

Toà nhà cao ngất.


xanh tươi

Cây cối xanh tươi.


Nam Phi

Thuộc về hoặc có liên quan đến quốc gia Nam Phi.

Ngày 1/6. Dường như em bé Nam Phi Nkosi Johnson đã chọn ngày đặc biệt của trẻ em để ra đi.

1/6/2001, Minh Châu, “Biểu tượng của phong trào chống AIDS qua đời”, trong VnExpress, bản gốc lưu trữ ngày 2023-03-12:


cao khiết

kaːw˧˧ xiət˧˥

kaːw˧˥ kʰiə̰k˩˧

kaːw˧˧ kʰiək˧˥

kaːw˧˥ xiət˩˩

kaːw˧˥˧ xiə̰t˩˧


đối nghịch

ɗoj˧˥ ŋḭ̈ʔk˨˩

ɗo̰j˩˧ ŋḭ̈t˨˨

ɗoj˧˥ ŋɨt˨˩˨

ɗoj˩˩ ŋḭ̈k˨˨

ɗo̰j˩˧ ŋḭ̈k˨˨


dân cử

Do nhân dân trực tiếp bầu ra và giao cho nắm giữ quyền lực.

Đại biểu dân cử.


rối rắm

ʐo̰j˩˧ ʐa̰m˩˧

ɹo̰j˩˧ ɹa̰m˩˧

Rối lằng nhằng, không rõ ràng, rành mạch.

Trình bày rối rắm.

Đầu óc rối rắm với bao ý nghĩ.


chán ngấy

Canh chua quá, ăn chán ngấy.


ro ro

Từ mô phỏng những tiếng động nhỏ, đều đều, tròn tiếng và kéo dài.

Máy quay ro ro.

Mới tập chạy xe honda mà nó chạy ro ro hà.

Nó trả bài ro ro.


xêm xêm

Tương tự, gần giống nhau nhưng không giống nhau hoàn toàn.

Hai cái gối này xêm xêm nhau.


cương cường

Bao chiến sĩ có ra không lại
Chốn sa trường vòi vọi xa xôi
Cắp cung lớn, vác gươm dài
Đầu dù lìa xác không rời lòng son
Đã hùng mạnh lại còn oai vệ
Tính cương cường ai dễ khinh mà
Chết rồi thân vẫn không nhoà
Phách hồn rắn rỏi làm ma anh hùng.

1963, Khuất Nguyên, Quốc thương, NXB Văn học Trung Quốc, xuất bản 1963:


vô thời hạn

vo˧˧ tʰə̤ːj˨˩ ha̰ːʔn˨˩

jo˧˥ tʰəːj˧˧ ha̰ːŋ˨˨

jo˧˧ tʰəːj˨˩ haːŋ˨˩˨

vo˧˥ tʰəːj˧˧ haːn˨˨

vo˧˥ tʰəːj˧˧ ha̰ːn˨˨

vo˧˥˧ tʰəːj˧˧ ha̰ːn˨˨

Nghỉ dưỡng bệnh vô thời hạn.

Hợp đồng có giá trị vô thời hạn.


đoản mệnh

ɗwa̰ːn˧˩˧ mə̰ʔjŋ˨˩

ɗwaːŋ˧˩˨ mḛn˨˨

ɗwaːŋ˨˩˦ məːn˨˩˨

ɗwan˧˩ meŋ˨˨

ɗwan˧˩ mḛŋ˨˨

ɗwa̰ʔn˧˩ mḛŋ˨˨

Người chết trẻ tuổi, sống trong một thời gian rất ngắn.

Tướng người đoản mệnh.


vàng ối

Cánh đồng lúa chín vàng ối.

Lá vàng rụng suốt đêm trước trải đầy lối đi và thả xuống nhiều lớp vàng ối trên lòng con suối cạn[…]

1987, Mai Thảo, Ngọn hải đăng mù, Làng Văn, tr. 185:


vàng xuộm

Mùa này, hoa cúc dại vàng xuộm các sườn đồi A1.

2004, Lê Phú Khải, Tại sao Điện Biên Phủ?, NXB Thanh Niên, tr. 99:


bình đạm

ɓï̤ŋ˨˩ ɗa̰ːʔm˨˩

ɓïn˧˧ ɗa̰ːm˨˨

ɓɨn˨˩ ɗaːm˨˩˨

ɓïŋ˧˧ ɗaːm˨˨

ɓïŋ˧˧ ɗa̰ːm˨˨

Bình thường, không có gì khác lạ đặc biệt.


đội sổ

ɗo̰ʔj˨˩ so̰˧˩˧

ɗo̰j˨˨ ʂo˧˩˨

ɗoj˨˩˨ ʂo˨˩˦

ɗo̰j˨˨ ʂo̰ʔ˧˩

Có tên ở dưới cùng trong danh sách xếp thứ bậc; ở hạng thấp nhất.

Học hành lẹt đẹt, lần nào cũng đội sổ.


liêu xiêu

Ở trạng thái ngả nghiêng, xiêu lệch như muốn đổ, muốn ngã.

Đi liêu xiêu như say rượu.

Ngôi nhà lá liêu xiêu trước gió.


chuẩn tắc

ʨwə̰n˧˩˧ tak˧˥

ʨwəŋ˧˩˨ ta̰k˩˧

ʨwəŋ˨˩˦ tak˧˥

ʨwən˧˩ tak˩˩

ʨwə̰ʔn˧˩ ta̰k˩˧

Bản mô tả hoặc bộ các tiêu chuẩn các nguyên tắc được thiết lập cần phải được tuân thủ.


hình sự

hï̤ŋ˨˩ sɨ̰ʔ˨˩

Tính chất chỉ những vụ việc xâm phạm nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội.


thái bường

Tòa nhà Khai trí bên đền, trống bài điếm chát tom, thái bường quá nhỉ!


chạy bằng cơm

ʨa̰ʔj˨˩ ɓa̤ŋ˨˩ kəːm˧˧

ʨa̰j˨˨ ɓaŋ˧˧ kəːm˧˥

ʨaj˨˩˨ ɓaŋ˨˩ kəːm˧˧

ʨaj˨˨ ɓaŋ˧˧ kəːm˧˥

ʨa̰j˨˨ ɓaŋ˧˧ kəːm˧˥

ʨa̰j˨˨ ɓaŋ˧˧ kəːm˧˥˧

Chạy bằng sức mạnh cơ bắp hoặc khả năng từ 5 giác quan của con người; chạy theo cách/bằng sức thủ công.

Camera chạy bằng cơm.

Các bạn rất chu đáo, tươi cười niềm nở và gây bất ngờ khi điều hẳn xe thang "chạy bằng cơm" để đón chuyến bay.

4/2/2019, Dương Ngọc - Đức Anh, “"Bật mí" những chuyến bay "như chuyên cơ" đưa tuyển Việt Nam du đấu”, trong Người Lao Động Online, bản gốc lưu trữ ngày 2023-07-12:


ngố rừng

Chúng mày học hành như một lũ ngố rừng!


khét nghẹt

Bấy giờ ngọn lửa mới chịu phừng lên, bốc khói đen khét nghẹt.

1995, Trần Long Hồ, Người chị, NXB Minh Văn, tr. 142:

Chạy dài theo cái hàng rào "gần nhà mà xa ngõ", về đến nhà cua nướng lửa than cháy khét nghẹt.

19/7/2020, Mạnh Hoài Nam, “Người đàn bà và cây chó đẻ”, trong Báo Người Lao Động, bản gốc lưu trữ ngày 2021-07-11:


buồn tênh

Buồn vì cảm thấy như hụt hẫng, như thiếu vắng một cái gì không rõ rệt.

Nhà cửa buồn tênh.

Tội gì mà bơ-vơ trơ-trọi, sống cái đời sương-phụ buồn-tênh.

1952, “Chuyện người nghĩa-phụ ở Khoái-châu”, trong Ngô Văn Triện (dịch), Truyền kỳ mạn lục, Sài Gòn: NXB Tân Việt, bản dịch 傳奇漫錄 của Nguyễn Dữ, tr. 27:


vô phương

Vô phương cứu chữa.


tinh khôi

Hoàn toàn tinh khiết, thuần khiết, trong sạch thuần một tính chất nào đó, gây cảm giác tươi đẹp.

Màu trắng tinh khôi.

Chiếc áo mới tinh khôi.


cường nhược

Dẫu cường nhược có lúc khác nhau, song hào-kiệt đời nào cũng có.

1920, Trần Trọng Kim (dịch), Bình Ngô đại cáo, bản dịch 平吳大誥 của Nguyễn Trãi:


ế độ

Không ai dám tranh tài với mình nữa sau khi đã thắng nhiều độ.

Gà ế độ.

Võ sĩ ế độ.

Hết xài, không ai thèm dùng, thèm chơi với nữa.

Gian hùng quá nên ế độ.

Mỗi khi những cô gái trên không đi khách, ế độ, vũ trường, quán bar bị kiểm tra, ông T. bỗng trở thành người đi mượn nợ thay cho các cô gái này.

12/8/2019, Huyền Đức - Bùi Hào, “Sự thật phía sau những ánh đèn mờ”, trong An ninh thế giới, bản gốc lưu trữ ngày 2024-09-03:


đau ốm

Phòng lúc đau ốm.

Suốt ngày đau ốm.


mứa

Ba Choát ngồi dậy, hắn nhận ra ả làng chơi nằm tênh hênh bên cạnh. Hắn nhìn ả mà thấy chán mứa.

1969, Nguyễn Thụy Long, Kinh nước đen, Tạp chí thứ tư, tr. 433:


tiềm ẩn

tiə̤m˨˩ ə̰n˧˩˧

tiəm˧˧ əŋ˧˩˨

tiəm˨˩ əŋ˨˩˦

tiəm˧˧ ə̰ʔn˧˩

Ngầm ẩn ở bên trong, chưa bộc lộ ra ngoài.

khoáng sản tiềm ẩn trong lòng đất

nguy cơ tiềm ẩn


thẳng thớm

Trước mặt hai người là một vườn su non được trồng khá thẳng thớm, […]

2001, Chu Lai, Cuộc đời dài lắm, NXB Văn học, tr. 197:


chính thống

ʨïŋ˧˥ tʰəwŋ˧˥

ʨḭ̈n˩˧ tʰə̰wŋ˩˧

ʨɨn˧˥ tʰəwŋ˧˥

ʨïŋ˩˩ tʰəwŋ˩˩

ʨḭ̈ŋ˩˧ tʰə̰wŋ˩˧

Mang tính chất truyền thống, chuẩn mực được chấp thuận trong thời gian dài.


tương tác

Có sự trao đổi thông tin qua lại liên tục giữa máy với người sử dụng.


lôm côm

Không ra đâu vào đâu, chỗ được chỗ không và không ổn định.

Ăn nói lôm côm.

Bản dịch lôm côm, thiếu chính xác.


mạn tính

ma̰ːʔn˨˩ tïŋ˧˥

ma̰ːŋ˨˨ tḭ̈n˩˧

maːŋ˨˩˨ tɨn˧˥

maːn˨˨ tïŋ˩˩

ma̰ːn˨˨ tïŋ˩˩

ma̰ːn˨˨ tḭ̈ŋ˩˧

Âm Hán-Việt của chữ Hán 慢 (“mạn”) và 性 (“tính”).

Tình trạng bệnh tiến triển dần dần và kéo dài từ 3 tháng trở lên, thường bị viết sai thành mãn tính.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.


hủn hoẳn

Ðôi cánh tôi, trước kia ngắn hủn hoẳn[…]

1941, Tô Hoài, chương 1, trong Dế Mèn phiêu lưu ký, Nhà xuất bản Tân Dân:


có một không hai

Dịch sao phỏng từ tiếng Trung Quốc 獨一無二 /独一无二 (độc nhất vô nhị).

Chỉ có duy nhất, trước nay chưa từng có, không có gì so sánh được.

Giọng hát có một không hai.


độc đạo

Chỉ có một con đường, một lối đi dẫn tới đích.

Con đường độc đạo.


vắng hoe

Một giờ sáng, đường vắng hoe.


ưu thắng

ɨw˧˥ tʰa̰ŋ˩˧

ɨw˧˥˧ tʰa̰ŋ˩˧

Giành thế ưu thắng hoàn toàn.


bạc mặt

ɓa̰ːʔk˨˩ ma̰ʔt˨˩

ɓa̰ːk˨˨ ma̰k˨˨

ɓaːk˨˩˨ mak˨˩˨

ɓaːk˨˨ mat˨˨

ɓa̰ːk˨˨ ma̰t˨˨


dị biệt

Khác hẳn hoặc trái ngược khi so sánh với nhau hoặc so với những cái cùng loại.

Những nét tương đồng và dị biệt giữa hai nền văn hoá.


nhạy bén

Có khả năng nắm bắt, phát hiện và thích ứng nhanh đối với những yếu tố mới, những yêu cầu mới.

Đầu óc nhạy bén.


bẩn tưởi

Rác rưởi; đồ ô uế, đồ nhớp nhúa, đồ kinh tởm.


thanh mảnh

Mảnh mai, yếu mềm, trông có vẻ yếu nhưng dễ ưa.

Thân hình thanh mảnh.


cao nhã

Thú chơi cao nhã.


hiểm hóc

Có nhiều yếu tố lắt léo, phức tạp, dễ gây ra những khó khăn trở ngại không lường hết được.

Con đường đèo quanh co hiểm hóc.


đớn đau

Những nỗi đớn đau không thể xóa nhòa.


toáng

Ầm ĩ lên cho nhiều người biết, không chút giữ gìn, giấu giếm.

Vì sợ hãi mà nó hét toáng cả lên.


mồn một

Nghe rõ mồn một.


tức tưởi

Từ gợi tả tiếng nấc lên thành từng cơn của người đang chất chứa nhiều đau khổ, uất ức trong lòng.

Giọng nói nghẹn ngào tức tưởi.


bất cẩn

Canh phòng bất cẩn.


vui nhộn

Vui vẻ và ồn ào, có tác dụng làm cho mọi người cùng vui (nói khái quát).

Không khí vui nhộn ngày khai trường.


mát lành

Có tác dụng tốt lành và gây cảm giác dễ chịu.

Dòng sữa mát lành.

Không khí mát lành của buổi ban mai.


đĩnh đạc

Đi đứng đĩnh đạc.

Tác phong đĩnh đạc.


nhát gái

Có tính ngại tiếp xúc với con gái (thường nói về nam thanh niên).

Một anh chàng nhát gái.


hắc búa

Bài toán hắc búa.


chằng chéo

Chéo lên nhau thành nhiều đường, nhiều mối lộn xộn.

Rễ cây mọc chằng chéo.

Những đường vẽ chằng chéo trên bản đồ.


vui thích

Vui thích vì được đi chơi.


nặng è

Nặng đến mức phải đưa hết sức lực ra mà làm.

Vác mấy bao hàng nặng è.


sâu đậm

Sâu sắc và đậm đà.

Ân tình sâu đậm.

Để lại dấu ấn sâu đậm.