đường

Hảo ỏng môch cốc đá chenh, mà chăng cỏ đường.

Muốn uống một ly nước chanh mà không có đường.


chó

Một loại bồ nhỏ để đựng đồ (như chăn, quần áo, v.v.), có quai và nắp; cái bịch đựng đồ.


cỏ

Từ tiếng Việt-Mường nguyên thủy *kɔːʔ. Cùng gốc với tiếng Việt có.

Cỏ hay chăng da pỗ tha lả.

Chẳng cỏ chi ăn.


cỏ

Tửa dàu, tửa cỏ.


xe

đuổi đón đầu.


bà

đụng, chạm (bàn tay vào người hoặc vật).


co rút

Nằm co rút lãi cho khói chả.


cà nhắc

Mô tả quả trứng ở trong núi đang để nở ra người.


xẻ

xẻ chẩy


mũ

vía mụ ở trên trời có bổn phận gìn giữ sức khỏe cho con người.


tho

Từ này chỉ xuất hiện trong mo và truyện thơ.


từ

Nhà nả cỏ từ nà lẳm.


a

tiếng đệm trong câu thường là câu kết, trong mo cúng.


mường

Từ tiếng Thái nguyên thủy *mɯəŋᴬ (“thị trấn”).


nà

Từ . Cùng gốc với tiếng Việt nà, tiếng Thái นา (naa).

Nhà nả cỏ từ nà lẳm.


Tây Ban Nha

Ho ti Tây Ban Nha.


A

Chữ cái thứ nhất viết bằng Chữ Latinh của bảng chữ cái tiếng Mường.


chấn

Việc này phải điều chỉnh lại.


thiểng

thiểng Mường


Â

“Â” chỉ được sử dụng trong các từ, trong khi Î (có cách phát âm tương tự) được sử dụng ở đầu và cuối của từ. Do đó, ở dạng viết hoa, chữ Â chỉ được nhìn thấy trong các từ được viết hoa hoàn toàn (ví dụ: ROMÂNIA). Î vẫn được sử dụng trong các từ khi tạo thành các phân từ và phủ định trong quá khứ (ví dụ: neînțeles, không “neânțeles”, mặc dù có thể tìm thấy từ thứ hai ở một số nguồn).

Chữ cái thứ 3 trong bảng chữ cái tiếng Mường, ở dạng viết hoa.


bỏng

Ti ngỏ tả bỏng.

Liênh ngồi khênh bỏng cho maích.


bâm

Bâm pẻnh ngày thết cỏ cá pẻnh tòn, pẻnh ổng, pẻnh châng.


nổ hang

Nổ hang nhúc bò


páy

thử páy


páy

Páy lõ khói tlu ăn.


cẩl

Cẩl lọ, tlôông mỉa.


iếch

Kế thừa từ tiếng Việt-Mường nguyên thủy *ʔeːk. Cùng gốc với tiếng Việt ếch.


Kaw Foong

Cao Phong (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


Lương Xơn

Lương Sơn (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


Mai Châw

Mai Châu (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


La̭c Thwí

Lạc Thủy (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


Tân La̭c

Tân Lạc (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


La̭c Xơn

Lạc Sơn (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


Mô̭c Châw

Mộc Châu (huyện thuộc tỉnh Sơn La, Việt Nam).


Xi̒n Hô̒

Sìn Hồ (huyện thuộc tỉnh Lai Châu, Việt Nam).


Da̒ Bắc

Đà Bắc (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


Yên Thwí

Yên Thủy (huyện thuộc tỉnh Hòa Bình, Việt Nam).


xiêng

Từ tiếng Việt-Mường nguyên thủy *tʃ-ʔaːŋ > *ɟaːŋ / *tʃɨəŋ. Cùng gốc với tiếng Việt xương.


đác wa

[ɗaːk⁶ waː¹ ~ ɗaːk⁶ βaː¹]

Từ ghép giữa đác (“nước”) + wa (“hoa”), dịch sao phỏng từ tiếng Việt nước hoa.


Ă

Chữ cái thứ 2 trong bảng chữ cái tiếng Mường, ở dạng viết hoa

BẲM


đác hỏl

Từ ghép giữa đác (“nước”) + hỏl (“suối”).


hỏl

Mượn từ một ngôn ngữ Thái. Cùng gốc với tiếng Việt suối. So sánh với tiếng Thái ห้วย (hûai), tiếng Lào ຫ້ວຍ (wany), tiếng Tày khuổi.


chiên môn

Nhà nả chiên môn là pẻnh cuổn.


khót nhõnh

vật thiêng có đầu nhọn, ông mo dùng để thể hiện sức mạnh trừ ma quỷ.


bỏi

Từ tiếng Việt-Mường nguyên thủy *ɓɔːjʔ. Cùng gốc với tiếng Việt muối.


enh tho

anh đây, ta đây (lối xưng hô với đồ vật).


chỏ

Từ tiếng Việt-Mường nguyên thủy *ʔa-cɔːʔ. Cùng gốc với tiếng Việt chó.


tả Cần

ông Cần (ông lang đầu tiên của người Mường).


tả Chiếnh Chễ

ông Chếnh Chệ (một nhân vật trong mo Mường).


cà tlo cà tlẽn

loại người thích khoe khoang, không đúng đắn, không đáng trọng.


tà dòng đỉ

đã vậy, đã thế.


pãn

Là pãn pỡi hà.

Pãn wẳl.


pàng

húc ngang (động tác vung sừng của trâu bò khi xua ruồi muỗi).


ngàng

tên một đoạn xương của con vật bốn chân.


Ơ

Chữ cái thứ mười chín trong bảng chữ cái tiếng Mường, ở dạng viết hoa

CƠNG


kết lẫn

Ớ cấp tliênh tà cỏ kết lẫn wiêc nì chũa?

Cấp trên đã có kết luận gì về việc này chưa?


pẻnh wá

bánh vả (một loại bánh để bày cỗ dâng hồn người chết).


mõl dich

người dịch, phiên dịch, thông dịch viên.


Ư

Chữ cái thứ 25 trong bảng chữ cái tiếng Mường (Mường Bi), ở dạng viết hoa

KHƯA

Chữ cái thứ 24 trong bảng chữ cái tiếng Mường (Hòa Bình), ở dạng viết hoa

TỪ


ò

Ò nả tiểnh rồi à?

À, nó đến rồi à?


bẳn

một chất liệu quý dùng làm cườm đeo tay.


anh tão

anh tạo (một chức trong bản mường tương đương trưởng xóm trong chế độ nhà Lang Mường).


ảng

ảng nhúc

nơi pha thịt, bày thịt (sau khi thịt trâu, lợn, bò)

ảng khả


a ơi

a ơi, à ơi (chỉ dùng trong mo để kết thúc một khúc diễn xướng).


a ôi

à ơi (chỉ dùng trong mo để kết thúc một khúc diễn xướng).


ăn hương

ăn hương (chỉ dùng khi thắp hương để cúng bái).


plù

Từ tiếng Việt-Mường nguyên thủy *b-luː, từ tiếng Môn-Khmer nguyên thủy *ml(əw). Cùng gốc với tiếng Việt trầu, Mường Bi tlù, Mường Thanh Hóa trù, Mường Hòa Bình pù.


da phá

Da phá cúa Giê-xu Ki-tô, là dòng hõi Đa-bít, là dòng hõi Áp-đa-ham.

Gia phả của Đức Chúa Jêsus Christ, con cháu Đa-vít, con cháu Áp-ra-ham. (Mat 1:1)


ẩl

(nước suối) to hơn thường ngày, nước xiết.


ca mềm

gà mềm (chỉ dùng trong mo để chỉ con gà mà bình thường không bị dịch bệnh gì).


ca ti wềl tổng

gà đi về mả (gà làm lễ hướng dẫn hồn người chết về mộ địa, dùng trong mo)


muc tiêu

Năm mẫ cỏ từ muc tiêu.


pù

Từ tiếng Việt-Mường nguyên thủy *b-luː, từ tiếng Môn-Khmer nguyên thủy *ml(əw). Cùng gốc với tiếng Việt trầu, Mường Bi tlù, Mường Thanh Hóa trù, Mường Sơn La plù.


nà đon

ruộng mùa (ruộng chỉ cấy được một vụ mùa).


pưởu lac đà

bướu lạc đà.


pươu

tên một loại cây hay mọc ở bờ suối, thân to, nhiều cành nhẵn, quả có thể ăn được.


lỉnh nháy dù

Pãi nì rỗng, lỉnh nháy dù hay tâp ớ ni.

Bãi này rộng, lính nhảy dù hay tập ở đây.


lỉnh tâp

Pãi án tì là pãi lỉnh tâp.


lỉnh tấy

Ho đưới chi mẩy thàng lỉnh tấy.


lỉnh thí

Nả là lỉnh thí, oai lẳm.


lỉnh tlảng

Tời lỉnh tlảng khố là hong.


yểu tuổi

Dờ đỉ ho y yểu tuổi là hong.


pày

Thết tiểnh, nhà nò nhà đỉ pày ớ chiềng thờ tú thử tlải câl.

Tết đến, nhà nào cũng vậy họ trưng bày ở bàn thờ đủ loại trái cây.

Tàn ủn ngich pày tha ni ngỏ khơm lẳm.


páy rầng

Nả ti pao páy rầng.


pắc

Lễ tao pắc câl chuổi.


ảng liễn

áng liễn (một nơi ở trên trời theo tưởng tượng của người Mường).


xéch

Da xéch cải chi mà nẵng thỉa.


xe chớ hàng

Nhà ho mởi mua môch xe chớ hàng.


xe cỗ

Nhà nả chua cỏ xe cỗ chi.


xe cút kít

Cải cổ tất nì phái cỏ xe cút kít tố mởi nhanh.

Đống đất này phải có xe cút kít thì đẩy mới nhanh được.


co dãn

Chac tĩu nả hay co dãn.


co kẻo

Chở co kẻo rà nưa, ói nưa lớ đã.


bỏng chiềng thờ

cửa sổ sát bàn thờ (cửa sổ đầu trên của nhà sàn).


bỏng tliênh

cửa sổ phía trên (cửa sổ phía trước nhà sàn).


bua quan

Wiệc bua quan.


Ử

Ký tự Ư viết hoa với dấu hỏi ◌̉ trong văn bản tiếng Mường.

NHỬNG


Ở

Ký tự Ơ viết hoa với dấu hỏi ◌̉ trong văn bản tiếng Mường.

ẨM Ở


Ổ

Ký tự Ô viết hoa với dấu hỏi ◌̉ trong văn bản tiếng Mường.

PỔL


Ể

Ký tự Ê viết hoa với dấu hỏi ◌̉ trong văn bản tiếng Mường.

GỂ


Ẩ

Ký tự Â viết hoa với dấu hỏi ◌̉ trong văn bản tiếng Mường.

Ẩl


Ẳ

Ký tự Ă viết hoa với dấu hỏi ◌̉ trong văn bản tiếng Mường.

BẲM


ẳ

Ký tự ă viết thường với dấu hỏi ◌̉ trong văn bản tiếng Mường.

pẳn