evet

"öyledir" anlamında kullanılan bir doğrulama veya onaylama sözü, olur, oldu, peki, tamam, ya, beli, ha, he

Evet, bu bahsin en canlı noktası buradadır.

Evet, işverenlik görevini hiç de başarıyla yerine getiremiyordum. İlk tekdiri almıştım.


hayır

Osmanlı Türkçesi خير, o da Arapça خَيْر (ḫayr) kelimesinden gelmektedir.

şer

olumsuz cümlelerde anlamı pekiştiren söz

olumsuz cümlelerde anlamı pekiştiren bir söz

Hayır, zaferimiz bir masal olmayacak.

Hayır haberdir inşallah!

yok, öyle değil, olmaz, anlamlarında onamama, inkâr bildiren bir söz

- "Paran var mı?" - "Hayır!

- "Yorgun musunuz?" - "Hayır."


değil

Osmanlı Türkçesi دگل (değil) sözcüğünden devralındı.

cümlede bazı unsurları olumsuzlamak amacıyla kullanılan edat


sonra

Osmanlı Türkçesi صڭره (soñra) sözcüğünden devralındı.

Allah fukarayı sevindirmek isterse önce eşeğini yitirtir, sonra buldurur

Baktın ibrik akıyor; önce götünü yu, sonra aptes boz

Balık ağa girdikten sonra aklı başına gelir

Boynuz kulaktan sonra çıkar, ama kulağı geçer

Deveye bindikten sonra çalı ardına gizlenilmez


doğru

Osmanlı Türkçesi طوغری (doğrı) sözcüğünden devralındı, Ana Türkçe *togru sözcüğünden devralındı.

Börekçi fırınının karşısındaki dört köşe taşlar döşeli, iki yanı ağaçlı yoldan çarşıya doğru yürüyordu.


için

Ukalalık yapmamak için bütün gayretine rağmen yine de o düşündüğünü yapmıştı.

Hastanın uykuda olduğunu söylemesi sırf vakit kazanmak içindi.

Bu büyükşehirde ona ilk hitap eden adam olduğu için ona yüreğini açmak ihtiyacını duyuyordu.

Sizin için bir kitap getirdim.

Bizim için çok enteresan bir şeydi bu yeni icat.

Gel gör ki dilimin ucunda kağnı var. Kağnılar için de bir çift sözüm var.

Bu şapka senin için büyük.

Bu eşyalar için kaç lira ödediniz

Bu eşyalar için kaç lira ödediniz

Açık söyleyeyim, size birkaç gün için sığındım.

Namusum hakkı için. Çocukların başı için.


te

Kayı Türkçesinde te iştenin vurgulu ve kısaltılmış halidir.

Uğlan nerede? te orada.

Benim kalağım kırıldı, bre. Hani be? -te be, te


kadar

Osmanlı Türkçesiقدر, Arapçaقَدْر (ḳadr).

Adam oluncaya kadar kırk fırın ekmek ister

bacak kadar boyu var türlü türlü huyu var

bir sayıdan sonra geldiğinde kesinlikle belli olmayan bir miktarı belirten söz

Kantara'nın önünde yüz kadar düşman çadırı kurulmuştu.

Avuç içi kadar yer.

Bacak kadar çocuk.

Saat ona kadar sokaklarda gezdi.

Bu merdivenleri yapıldığı günden beri bu kadar telaşla çıkmamışımdır.

Balıkçılıkta para vardır ama dalgıçlık kadar da genç işidir.

İstanbul'un balıkları kadar balıkçıları da hoştur.

Bu minval üzere yedi ay kadar geçti, geçmedi.


aha

Bizim köy aha şuracıkta!


haysiyetiyle

Millî bir mesele olmak haysiyetiyle ...


derece

Beyoğlu'nda bu derece itibar görmemişti.


nedeniyle

-den ötürü, -den dolayı, dolayısıyla, sebebiyle, hasebiyle, haysiyetiyle


olur

olmaz

evet anlamında kullanılan bir kabul sözü

- "Gazeteyi okur musun?"
- "Olur."


tamam

Osmanlı Türkçesi تمام, Arapça تَمَامْ (temām).


üzerine

Onun gelmesi üzerine ortalık düzeldi. Bu söz üzerine herkes rahat etti.

Bunca hazırlık üzerine yola çıkmamak insanı üzer.

İzmir üzerine dünyada bir şehir daha yoktur!


ait

Gramere ait.


dek

bir işin, bir durumun sona erdiği zaman veya yer, kadar, değin

Bir iki adım atıp yanıma dek geliyor.

belirtilen zamanı, yeri vb.ni içine almayacak bir biçimde, kadar, değin

Başvurular eylülün beşine dek yapılmalı


temsil

Osmanlı Türkçesi تمثيل, Arapça تَمْثِيل (tems̱īl).


yok

Geldiler mi? -Yok, daha gelmediler.

savunulan bir fikri doğrulayan sözün başına getirilir.

Yok, doğrusu iyi adam, kim ne derse desin.


beri

Altı ayı aşkın bir zamandan beri hazırlanıyordu bu yolculuk.


kala

Frankfurt'a gece yarısından sonra ikiye yirmi kala vardık.


işte

bir şey gösterilirken veya bir şeye işaret edilirken söylenen söz, aha, ahacık

İşte bu iki adam bir aralık göz göze geldiler.

anlatılan sözün sonucuna gelindiğini gösterir

İşte bütün manzara budur

anlatılan şeye dikkat çekmek için kullanılan söz

Ekmek, peynir, yumurta, marul, limon, ne bulursan al işte.


söz gelişi

bir düşünceyi açıklamak için örnek gösterileceğinde o örneğe giriş olarak söylenen bir söz, söz gelimi, söz misali, temsil, söz temsili, örneğin, mesela, bilfarz

Söz gelişi dün sırtında torbasıyla eskicilik yapan biri, bugün özel arabasıyla tiyatroya geliyor.


off

çalışmaz durumda, kapalı (elektrikli aletler ve makineler için)


fi

-de, içinde anlamlarında sözlerin başında kullanılan edat


demi

sözü onaylatmak anlamında kullanılan soru edatı


başka

mâdâ

ayrıca, üstelik, bir yana anlamlarında -den başka şeklinde kullanılan söz

İnsanın eti yenmez, derisi giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var?

Ankara'dan başka yer bilmez o.

Birinden yardım istemekten başka çıkar yol yoktu ve ben yardım isteyeceğime ölmeyi yeğlerdim.


pahasına

Neticesini veya olcağını bile bile, bir şey karşılığında.


denli

kadar anlamında üstünlük derecesini belirten bir söz

İnsan sevgisi ne kadar yoğunsa gözü karardığında cesareti de o denli delice idi.


dolayısıyla

Başka sebepler dolayısıyla aileye karşı koymuş bulunuyordu.


sebebiyle

Hırçınlığı sebebiyle hiçbir yerde tutunamıyor.


bâde

Arapçaبَعْدَ (baʿde), Osmanlı Türkçesiبعد (ba'de).

Başına geldiği kelime ve tamlamalara “sonra” anlamı katarak zarf fonksiyonunda birleşik şekiller yapar.


değin

Her ikisi de şimdiye değin kabakulak geçirmemiş olduklarından, uzak durmaları gerekiyordu kardeşimden.


kelli

Sonra edatı gibi, çıkma durumundaki sözlerin ardı sıra geldiğinde birbirine bağladığı iki hükümden birincisini zorlayıcı bir sebep olarak gösterir.


başına

Kadın başına. Koyun başına.

Makinenin başına geldi.


bâgıyâne

Osmanlı Türkçesi باغیانه (bâgıyâne) sözcüğünden nakledildi. Osmanlı Türkçesi sözcük Arapça بَاغِي (bāġī) sözcüğü ve Farsça ـانه (-âne) ekinin birleşiminden türetilmiştir.