eğer

şart anlamını güçlendirmek için şartlı cümlelerin başına getirilen kelime


gibi

Bu göz alabildiğine düzlük, sinsi bir bataklık gibidir.

İn cin, uyanmadan denizin üstü boş gibidir.


çünkü

Osmanlı Türkçesi چونكه sözcüğünden devralındı, Farsçaچون + که.

Ben şimdi sizin fikrinizi tenkit etmeyeceğim çünkü faydasızdır.


de

Türkçede aslında de bağlacı hiç kullanılmasa da olur. Sonu sert biten kelimelerden sonra sık yapılan bir yanlış da de'nin te olarak yazılmasıdır. Osmanlıcada de yerine dahi kullanılırdı. Bu bağlacın en yanlış kullanımları akademik dilde olmaktadır. Çeviri metinlerde ve teorik yazılarda kullanıldığında yazarının tam bilgi yerine doldurma yaptığı anlaşılabilir.

de bağlacı: eğer "dahi" anlamında kullanılırsa yanına eklendiği sözcükten ayrı yazlır.
*: "Sinemaya Ali de geldi."

-de eki: eğer bulunma durumu bildiriyorsa birleşik yazılır
*: "Kitabımı evde bıraktım."

dahi, bile anlamında ayrı yazılan bağlaç

daha önce geçmiş bir cümle veya eş görevli öge ile sonraki arasında "-den başka" anlamıyla ilişki kuran söz


ve

İki kelime ya da iki cümle arasına girerek aralarında ön ve arkadaki cümlenin şart olduğunu anlatan söz

Galiba bir vehme kapılıyorum ve galiba bir hastalık beynimi kemiriyor.


gâh

Osmanlı Türkçesi ـكاه (-ǵah), o da ـگاه (-gâh).


dahi

Ben dahi başka bir diyara gitmek için izin talep ederim.

Oysa bu arada o, sizi hiç tanımıyor dahi olabilir.


imdi

Buna göre, şu hâlde, artık, şimdi sözleri gibi, başına getirildiği cümleyi önceki cümlenin bir sonucu durumuna sokar


ama

çelişkili ve tutarsız iki cümleyi birbirine bağlamaya yarayan bir söz, amma, lakin, velakin

uyarma veya şartlı bir ifade niteliğinde olan bir cümleyi, başka bir cümleye bağlamaya yarayan söz

beklenmeyen bir sonucu anlatan iki cümleyi onun sebebi durumunda olan cümleye bağlayan söz

bir hükmü veya bir emri pekiştirmek için de kullanılan söz

bazen dikkati çekmek için cümlenin sonuna getirilen söz


bile

Dayak yemedim, azar bile işitmedim.


amma

Deve büyüktür amma beşini bir eşek yeder

Köylünün kahve cezvesi karaca amma sürece


ancak

lakin, ama, fakat, yalnız sözleri gibi bir düşünceye karşıt ikinci bir düşünceyi anlatan bir söz

Bu büyüklük değil ancak mertçe bir davranıştır.


lakin

Halis bir şiir fena okunabilir, lakin sahte bir şiir iyi okunamaz.


mademki

Onlardan ayrılış bana her an üzüntüdür. Mademki böyle duygularım kaldı çok şükür.


oysaki

Oysaki daha önce onunla tanışmayı çok istemiştim.


yahut

Her hareket yahut düşünce, hareket edenin veya düşünenin zihninde bir iz bırakır." - Cemil Meriç

bir düşünceden cayıldığında "daha doğrusu, iyisi" anlamlarında kullanılan söz


yalnız

Giderim, yalnız arkadaşlarımı isterim.

Güzel, yalnız biraz renksiz.


zira

Osmanlı Türkçesi زیرا (zîrâ) sözcüğünden devralındı, Farsça زیرا sözcüğünden.


fakat

Osmanlı Türkçesi فقط, Farsça فقط, Arapça فَقَطْ (faḳaṭ).

El fenerim de çantanın üstündeymiş sözde, fakat göremiyorum.


veya

ayrı olmakla birlikte aynı değerde tutulan iki şeyi anlatan kelimelerden ikincisinin önüne getirilen söz, yahut

Ben Atatürk'le üç veya iki defa karşılaştım." - Burhan Felek

olacağı sanılan, seçime bırakılan şeyler ikiden çok olduğunda kullanılan söz

Sen, ben veya başka birileri.


yani

Osmanlı Türkçesiیعنی, Arapçaيَعْنِي (yaʿnī)

Rıza Efendi de belki bu yüzden yani perde niçin açılmıyor diye sinirleniyor.


demek

Muşmulaya döngel de derler.

inanılmayan, beklenmeyen durumlarda kullanılan pekiştirme veya şaşma sözü

Küt dedi, düştü.


ile

kelimenin sonuna geldiğinde birliktelik, beraberlik, araç, neden veya durum anlatan cümleler yapmaya yarayan bir söz

Çabuk bir süvari ile bana haber gönderiniz.

bazı soyut adlara getirildiğinde "... olarak, ... bir biçimde" anlamında durum zarfları oluşturan bir söz

Merhametle ona bakıyordu.

cümle içinde aynı görevde bulunan iki ögeyi birbirine bağlamaya yarayan bir söz

Annesi ile babası geldiler. Leylâ ile Mecnun. Gelmeleri ile gitmeleri bir oldu.


ki

Deveye "Boynun eğri" demişler, "Nerem doğru ki?" demiş

Görgülü kuşlar gördüğünü işler, görmedik kuşlar ne görsün ki ne işler?

Komşunu iki inekli iste ki kendin bir inekli olasın

Günümüzde ki bağlacı, olumlu anlam vermek amacıyla yanlış bir biçimde kullanılmakta, "Geldim ki" veya "Yaptım ki" gibi. Oysa bu bağlaç olumsuzluk anlamı yükler, ardından kullanıldığı kelimeye. "Gelmedim ki" ya da "Yapmadım ki" gibi. Olumlu anlam verecek bir bağlaç kullanılması isteniyorsa, doğrusu "ya" bağlacıdır. "Geldim ya", "Yaptım ya" örneklerinde olduğu gibi.

anlam bakımından birbirleriyle ilgili cümleleri birbirine bağlayan söz

bazı kelimelerin sonuna bir ek gibi eklenerek birtakım zarflar, yeni edatlar oluşturan bir söz: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, sanki gibi

iki cümlede anlatılan durumların uyuşmazlığını bildiren bir söz

Ama o bir şey yapmamıştı ki onun hiç kabahati yoktu.

ikinci cümledeki yargının birincideki hareketin yapılışı sırasında görülerek şaşıldığını bildiren söz

Kapağı kaldırmış ki sandık bomboş.

öyle, o kadar, o denli v.s.'den sonra, kullanıldığı cümleye güç katan söz

Bir de ağzıma aldım ki şeker gibi tadı var.

özneyi, tümleci güçlendirerek cümlenin temel bölümüne bağlayan söz

Siz ki beni tanırsınız, niçin böyle düşünüyorsunuz?

soru cümlesinin sonuna getirildiğinde şüphe veya endişe anlatan bir söz

Acaba ceza verirler mi ki?

Acaba gelmez mi ki?

Bunu bana bırakırlar mı ki?

yakınma, kınama v.s. duygular anlatmak için bir cümlenin sonuna getirilen bir söz

O beni sevmez ki! Sana güvenilmez ki!


yok

çук

birebir karşıt iki cümleden ikincisinin başına gelen söz

birbirine zıt iki cümleden, ikincisinin başına getirilen söz

Verdiler, ne âlâ; yok vermediler, döner gelirsin.

birinin söylediği sözlerden genelde kuşkulanıldığında veya sözler hafifsendiğinde kullanılan söz

Yok kâğıdı kalmamış, yok mürekkebi iyi değilmiş, hasılı bir alay bahaneler! Yok ben seni adam ettim, yok haddini bil, yok üstümüze düşeni yapalım.


hem

bir kimseyi uyarmak, bir şeyi açıklamak veya anlamı güçlendirmek için

açıklayıcı nitelikte olan ikinci cümleyi birinciye bağlayan bir söz

Gidiyor hem koşarak gidiyor. Güzel hem pek güzel! Sıcak hem ne sıcak


meğer

sən demə

farkında olunmayan durumda kullanılan söz

Bilinmeyen, farkında olunmayan bir durum için kullanılan bir söz


madem

"Değil mi ki, -diği için, -diğine göre" anlamlarında sebep göstermek için, başına getirildiği cümleyi daha sonraki cümleye bağlayan bir söz, mademki

Bakma sen madem tanıdıkmış, bulur bir çaresini.


meğerki

İstek ya da emir kipinde olan ve biri diğerini engelleyecek durumda bulunan iki tümceyi birbirine bağlar.


ya da

Ya bu deveyi güdersin, ya da bu diyardan gidersin.

"Ya da" bağlacı "veya" bağlacının yerine kullanılmaz. Cümle başında kullanılan "ya" bağlacı ile birlikte kullanılır. Ya bu deveyi güdersin ya da bu diyardan gidersin.

seçeneği, çeşitliliği veya tercihi belirten bir söz

Olmak ya da olmamak, bütün mesele bu.

Ya oyunu kullanırsın ya da toplantıya katılmazsın.


da / de

sonunda kalın ünlülü hece bulunan kelimelerden sonra da, ince ünlülü hece bulunan kelimelerden sonra de, biçimlerinde yazılır; yazıda, ta / te biçimi kullanılmaz) Daha önce geçmiş bir cümle veya eş görevli öge ile sonraki arasında "-den başka" anlamıyla

azarlama, yalvarma, küçümseme, yakınma, övme anlamlarında iki cümleyi bağlar

şart bildiren fiillerden sonra "bile, dahi" anlamına gelerek şartın geçerli olmadığını anlatır

karşıt anlamlı cümleleri pekiştirerek bağlar


karşın

gerekenin veya mantığın tersine olarak, rağmen

Sabah olunca, bütün gece uyumamasına karşın kendini dinç hissediyordu.


neyse

Konuyu kapatalım, uzatmayalım, her ne ise


oysa

Aralarında aykırılık, karşıtlık bulunan iki cümleyi "tersine olarak, -diği hâlde" anlamlarıyla birbirine bağlar


ya ... ya

Birinden birinin olacağı sanılan iki iş için kullanılır

Birinden birinin seçilmesi gereken durumlarda kullanılır

Cümlede eş görevli öğeler arasında ya ... ya, ya ... ya da, ya ... yahut şeklinde tekrarlanarak kullanılır


yoksa

varsa

"Aksi takdirde" anlamında kullanılan bir söz

Ver diyorum sana, yoksa yersin dayağı.

Endişe, merak, ümit gibi duyguları güçlü şekilde anlatmak için kullanılan bir söz

Yoksa gelmeyecek misin?

Sayılan ihtimallerin dışında bir ihtimali bildirmek için kullanılan bir söz

Yıllardan ya 41 ya 42, yoksa savaşın biteceğine yakın mı? İstanbul'a yeni gelmişim.


dışında

Hafta sonunda şehrin dışına çıkıyoruz.


ne var ki

Aralarında aykırılık bulunan cümleleri bağlamaya yarayan bir söz, ama, fakat, lakin, gelgelelim.


belki

Osmanlı Türkçesi بلكه (belki) sözcüğünden devralındı, Farsça بلکه (balke) sözcüğünden; Arapçaبَلْ (bel) + Farsçaکه.

Belki bir sabah vakti, belki bir gece yarısı. Artık nefes almayı bırakıp gideceğiz.


-gâh

Osmanlı Türkçesiـكاه (-ǵah), o da ـگاه (-gâh).


-kâr

Osmanlı Türkçesiکار (-kâr), o da کار (-kâr).