ebes

Çok süt içmekten dolayı midede ve karında meydana gelen şiş. $


ebgaz

Çok fazla buğzedilen, hiç sevilmeyen, nefret edilen


levne

Renk, boya. Sıfat, nev', çeşit, tür. Bir şeyi diğerinden ayıran alâmet.


ebhal

(Buhl. den) En hasis, çok cimri, daha tamahkâr. * Büyük gözlü


ebhar

(Bahr. C.) Bahirler, deryalar, denizler.


ebhas

Gözlerinin üstünde veya altında bir miktar yumruca et parçası olan kişi.


ebhel

Ardıç ağacının yemişi. * Ardıç ağacının bir nevi


ebher

En bâhir, en âşikâr. En parlak, daha çok zâhir. * Temiz kanı yürekten bedene dağıtan büyük bir damar


husûmât

Düşmanlık. Hasımlık. Kincilik. Zıddiyet. Çekişmek. Dâvacı olmak.


ebih

Yüzünden örtüyü kaldırmayan tesettürlü kadın.


ebkar

(Bikr. C.) Bekârlar. * Mc: Evvelce kimsenin söylemediği sözler.


sûfi

(C.: Sufiyyun): tasavvuf ehli. Sofu. mutasavvıf


eblağ

En beliğ. Daha beliğ. Daha fasih. Çok beliğ.


eblak süvar

f. Alaca ata binmiş kişi. * Mc: Savaşçı, cenkçi yiğit.


eblec

Açık kaşlı. * Mc: Nurlu, parlak, vuzuhlu.


ebled

Ebleh, ahmak, bön. Söylenilen şeylere aklı hemen taalluk etmeyen kimse. * Açık kaşlı. * Şişman gövdeli kişi.


eblehiyyet

Ahmaklık, eblehlik, bönlük, salaklık, saflık, kalın kafalılık


mecbûl

Yaratılmış. Yaratılışında bir hâl veya sıfat bulunan.


ebna

(İbn. C.) Oğullar. Çocuklar. Veledler. Ferzendeler.


tabfat

Âlem ve içindekiler. Şeriat-ı fıtriyye. Hadiselerin ve varlıkların bağlı olduğu kanunlar.


ebna-üd dehaliz

Anası babası belli olmayıp etrafa atılmış, sokağa bırakılmış çocuklar.


ebrak

Fazlaca parıltılı. * Taşlı, kumlu, balçıklı yer. * Alaca renkli at. * İki renkli lekeli bir şey.


Hakikatte, esasında, hakikaten, doğrusu.


ebrar

(Berr. C.) Özü sözü doğru olanlar, hamiyetliler. Sâdıklar. İyiler.


ebras

İnsanın rengini degiştiren alaca ve miskin eden çok fena bir maddi hastalık ismi.


mevân

Mâni'ler. Engeller. Mâni olanlar. Mâniâlar.


ebrencen

f. Bilezik. Kadınların kollarına taktıkları altından mâmul zinet eşyası.


ebreş

Alaca benekli at. * Kırmızı ve beyazdan meydana gelen alaca renk.


ebric

Yayık adı verilen ve yoğurttan yağ çıkarılan nesne.


isğâ

Aslı "sagavet" olup, bir cihete meyil demek olan "sagav" masdarından fiil-i mâzi müfred müennesdir. Muzarisi: "tasgi" gelir. "Velitasgi ileyh"; söz dinlemek veya dikkat edip kulak vermek, imâle-i guş etmek demek olan ısga da, bundan müştaktır. (E.T.)


ebrkar

f. Şaşkın, sersem, ne yapacağını bilmeyen adam. (Ebr\'in "bulutun" yerinde durmayıp gezici olmasından kinâye olarak, bu mânayı aldığı sanılmaktadır


ebru

f. Kaş. * Bir nevi dalgalı kumaş ve kâgıt ismi.


ebsar

(Basar. C.) Gözler. Dikkat sahipleri. Görücüler.


ebtal

(Battâl. C.) Yiğitler, cesurlar, döğüşken erler.


ebter

Ölümünden sonra adı hatırlanıp anılacak hayrı ve ihsanı kalmayan kişi


kudsî

(Kuds. dan): mukaddes, kutsal, muazzezbv.


ebu kalemun

Bir nevi kumaş ki, göze türlü türlü görünür. bazıları "gülistân-ı kemhâ" derler.


ebyan

Cömert, eli açık, muhtaçlara ve yoksullara yardım eden kimse. * Yemekten tiksinen kişi.


ebyat

(Beyt. C.) Beyitler. İki mısradan müteşekkil kısımlar.


ebz

Ürkme, korkma. Kaçma, kaçış. * Aniden, birdenbire ölmek.


ebzah

Göğsü çıkık.


hubb

(Hibâb - Hibb - Mehabbet): sevgi, muhabbet, bağlılık,


ebzün

Küvet, banyo. * İçinde yıkanılabilinen küçük havuz.


ecahil

(Echel. C.) En cahil, daha bilgisiz olanlar.


müsbet

İsbât olunan. Delilli. Açık ve sabit olan.

Yazılıp kaydedilmiş. Tesbit edilmiş olanlamlar


e'cam

(Acem. C.) Arab olmayanlar. Güzel arabi bilmeyenler. Güzel ve fasih konuşamıyanlar. * Acemiler.


ecce

(C.: İcâc) Sıcak fazla olmak. * Karışmak.


ecda'

Burnu kesik olan kimse. * Kulağı, eli ve dudağı kesik kimse.


ganimin

Harbe bizzat iştirak edip, ganimet almağa hak kazanan muzaffer mücahidler.


ganiye

Çok hoş, çok lâtif. * Kadın şarkıcı. * Zengin kadın veya kız.


garabet-cu

f. Tuhaf şeylere meraklı olan, garip şeyler arayan.


garabil

(Gırbâl. C.) Delikleri iri olan elekler, kalburlar.


garaib

(Garib. C.) Acaib şeyler. Hayret edilecek şeyler. Tuhaflıklar


garaibat

(Garâib. C.) Garib ve şaşılacak şeyler. Alışılmadık, tuhaf ve acaib nesneler


garaibperest

f. Garib, tuhaf şeylere çok düşkün olan ve çok seven.


garamet

(C.: Garâmât) Diyet ve borç gibi şeyleri ödeme. Resim, vergi.


garameten

Herkese eşit olarak, taksim ederek, paylaştırarak, hakkına göre.


garan

Tavşancıl kuşunun erkeği. * Açlık. * Zayıflık.


garare

(C: Garâyir) Büyük kıl çuval, harar. * Gafil olmak.


garayir

(Garâre. C.) Büyük kıl çuvallar, hararlar.


garaz-kar

f. Düşmanlıkla, eden, hased eden, kin güden.


garben

Batıdan, garb cihetinden, batı tarafından.


garbiyyun

Garplılar, Avrupalılar. Batı memleketleri ahalisi.


gareb

Gümüş kadeh. * Kavak ağacı. * Havuzla kuyu arasına dökülen su. * Bir nevi koyun hastalığı.


garer

Sonu mâlum olmayan, neticesi bilinmeyen.


garet

(A, uzun okunur) Yağmacılık. Düşmanın malını yağma etmek. * Göbek.


tekârüb

Birbirine yakınlaşma. Birbirine yakın gelme.


ibâret

meydana gelmiş, toplanmış. Bir şeyden teşekkül etmiş. Bir şeyin aynı. Bir şeyin içindekini ve aslını beyan. Bir halden bir hale tecavüz eylemek.


gareyn

(A, uzun okunur) Alt ve üst çene, yâni ağız. * İki gar.


garf

(C: Guref-Agrâf) Kurtarmak. * El ile su almak. * Bir şeyi kesmek.


gargara

suyu, içilen ilâcı veya başka bir sıvıyı, boğazda oynatıp çalkalama. * Tavuk ve güvercinin ötmesi. * Can boğaza gelip tereddüt etmek. * Çömleğin kaynayıp fıkırdaması. * Çobanın koyuna haykırıp çağırması.


garib(e)

Hayret verici. Tuhaf. * Kimsesiz. Zavallı. * Gurbette olan.


garibane

f. Garip gibi, garip kimselere yakışır şekilde, garipçesine.


garib-nüvaz

f. Kimsesizlere ve gariplere yardım eden. Biçareleri ve zavallıları koruyan.


garif

(C: Guruf) Birbirine girmiş sık ve çok ağaç.


garim

Alacaklı. * Hasım. Rakib. Borçlu veya üzerinde borçtan başka hakları olan kimse.


garin

Havuz dibinde olan balçıklı su. * Her nesnenin kap dibinde kalan çöküğü, tortusu.


garir

Kefil. * Güzel ahlâk. * Durumdan veya işten anlamıyan.


garize

Asıl. Yaratılıştan olan. Sevk-i İlâhi. Huy.


garkad

Bir dikenli ağaç. * Medine-i Münevvere\'de olan kabristana "Baki-ul Garkad" denir.


garr

Alnında dirhemden büyücek beyazlık bulunan at.


garrende

f. Kükreyerek vahşileşen arslan ve benzeri yırtıcı hayvan.


gabane

Kişinin fikir ve tedbirinin zayıf ve eksik olması.


غابه

Sık ormanlar, balta girmemiş koru ormanı.


gabere

Ağaçlık yer. * Bir şey üzerine çökmüş toz.


gabes

Karanlık gece. * Biraz bulanık renkte olan beyazlık.


gabgab

(C.: Gebâgıb) Çifte gerdan çene altı. Şakak


gabibe

Sabah sağılan koyun sütünün üzerine akşam yine sağıp, ertesi güne bekletilip ekşiyen süt.


gabit

(C: Gubut) Çukur yer. * Bir dere ismi. * Üstüne mıhfe bağlanan çok kuvvetli hayvan.


uhud

ahidler, yeminler, peymanlar, antlaşmalar, sözleşmeler, kasemler


gabn

Alışverişte hile ile çok kazanmak. Haram olan alışveriş.

Aldatmak. Hud\'a. * Noksan etmek, noksanlaştırmak.


gabn-ı fahiş

Bir alışverişde veyahut ticari anlaşmada taraflardan birisinin nisbetsiz şekilde fazla aldanması.


gabr

Bâki olmak, ebedi olmak. * Memede kalan süt bakiyyesi.


gabye

Büyük taneli olan şiddetli yağan yağmur.


gadarif

(Gudruf. C.) Kıkırdak kemikleri, kıkırdaklar.


gaddare

Arapların cenbiyesine benzer pala nev\'inden bir silâh.


gadiri

(Gadiriyye) Gölde yaşayan hayvan veya bitki.


gadiyye

(C.: Gadiyyât) Tan ağarmasıyla güneş doğması arası, sabahın erken saatleri.


gadrdide

f. Gadir görmüş, kendisine haksızlık edilmiş olan.


gadve

Merkezi Türkiye'de bulunan bir reklam ajansı


gafa

Her şeyin kemi ve yaramazı. * Toza benzer bir âfet. (Hurma koruğunun üstüne gelip olgunluktan men\'eder ve lezzetini bozar.)


gafak

Yağmurun yavaş yavaş yağması.GAFER (Gufâr)Ğ : Kadının baldırında, alnında veya başka yerinde olan kıl.


gafir-üz zenb

Günahları örtüp affeden, suçları bağışlayan, Allah


gafk

Hücum etmek, vurmak. * Birbiri ardınca cima etmek.


gafur

Çok mağfiret ve merhamet eden, suçları en çok affeden. (Gaffar ile aynı anlamdadır.)


galyot

Baş ve arka tarafları birbirinin aynı olan eski cins bir gemi.


gamaim

(Gımâme. C.) Hayvanların, yem yemelerini veya ısırmalarını önlemek gayesiyle ağızlarına takılan torba gibi şeyler.


itâ

Kafiyenin bir mânada olarak aynen tekrar edilmesi.


احتدا

Tevazu, alçak gönüllülük, mahviyet, mütevazılık


selâmet

kurtuluş, tehlikeden sâlim olmak. Korktuklarından, fenalıklardan kurtulmak.


tenkîr

Gr: Bir ismi harf-i tarifsiz kullanarak belirsiz yapmak. Gayr-i muayyen veya gayr-i mahdut kılmak.


ibhâm

Edb: Sözün kolayca anlaşılmayacak şekilde kapalı olması, vâzıh olmayışı.


Hudâ

hile, oyun. aldatma. düzen. mekir. Bir kere aldanmak. Herkese aldanan. safdil.


usûl

Râcih delil, kaide. Asıllar, kökler, temeller. Bir ilmin asıl mevzuundan önce öğrenilmesi lâzım gelen esaslar. Bir hedefe ulaşmak için tutulan düzenli yol


müteferri

(Fer'. den):dallanan, bir kökten ayrılan.


بادیه

Arapça بَادِيَة (bādiye) sözcüğünden alıntıdır.


dügâh

Klasik Türk Müziği'nde en eski bileşik makamlardan biridir. Şedaraban makamından Saba terkibine veya nev-eser'in yegâh perdesindeki şeddinden birkaç sesin eklenmesiyle oluşur. durak perdesi, makama da adını verir.


segâh

Doğu müziğinin en eski makamlarından biridir. Ayrıca Klasik Türk Müziği'nde si perdesi ve bu perdedeki makamdır.


ایهام

iki anlama gelen kelimenin uzak anlamını, en az kullanılan anlamını kullanma


tegayyür

tebdil, tahvil, tahavvül, inkılap, istihale, tağyir, tebeddül


mühlikât

Helâk edenler. Hayrı ve sevabı bozan fenâ hareketler.


teayyun

Meydana çıkmak, âşikâr olmak, belli başlı ve itibarlı görünen insanlardan olmak.


mecâzf

Yerinden ve haddinden tecavüz etmek. Hududunu aşmak.

Hakiki mânâsı ile değil de ona benzer başka bir mânâ ile veya istenileni hatırlatır bir kelime ile konuşmak. İstenilene benzer bir mâna ifadesi.


germiyet

Sıcaklık, hararet. Ateşli ve hızlı çalışma.


zemherî

Karakış dönümünden (12 Aralıktan) 31 Ocağa kadar olan şiddetli soğuk devresi.


ebsâr

(Basar. C.) Gözler. Dikkat sahipleri. Görücüler.


mecrûr

Gr: Başında harf-i cer bulunan kelime. izafet halinde son kelime. cerr'li okunan kelime. (i, ı diye okunan kelime, yani esreli)


mûsâhib

beraber sohbet eden. arkadaş. arkadaşlık eden. birlikte bulunan,


mevtın

(C.: Mevatın) Yerleşip oturulan, yurt edinilen yer.


tamme

(Tamme): bütün, noksansız, eksiksiz, tam.


هادى

Hidayet yolunu gösteren, hidayete, doğruluğa eriştiren, önde giden


Sıddîk

Çok samimi, dâimâ doğruluk üzere ve Allah'a ve Peygamberine çok sâdık olan erkek. Sözü ile işi bir olan.


اسباب ضاهر

esbâb-ı zâhir (transliteration)
اسباب ضاهر


إخفى

Saklamak. Gizlemek. Ketmetmek. Gizlenilmek.

Tecvidde: Harflerden birisini söylerken gizli ve zayıf söylemek


ittila'

(Tulu. dan) Haberli olmak. Öğrenmek. Haberi, malumatı bulunma.


nahv

Kelimelerin birbirine rabt, izafet ve amel eylemeleriyle ilgili olan kaideleri içine alan ilim. Nahiv ilmi ile Arapça kelimelerin yeri ve usulü bilinir, yani cümle tahlili yapılır.


mürtebit

Bağlı, birbirine bitişik, bağlantılı, beraber.


mübtela

Dertli. Hasta. Başı sıkıntılı. Rahatsız. Belâlı. Düşkün. Tutkun. Tutulmuş.


طا

Arap alfabesinin on altıncı Osmanlı ve Fars alfabelerinin on dokuzuncu sıradaki ط harfinin alfabetik okunuşu. Mahreçi dilin ucu üst dişlerin iç tarafına bastırılarak kaldırılması şeklindedir.


inkiyâ

Boyun eğme. Muti olma. Teslim olma. İtaat etme. İmtisal.


bu-rûdet

Münasebetteki soğukluk. Münaferet. Muhasama.


hakîre

Küçük. Ehemmiyetsiz. Kıymetsiz. İtibarsız. Kudretsiz.


mukabil

Karşılık olan. Karşı taraf. İvaz, bedel, karşılığı.


sahîha

k: Rükünleri ve şartları tamam olan herhangi bir ibâdet ve muâmele.

Gerek söz bakımından ve gerek mânâca noksanları bulunmayan ifade.

Kelimenin kök harfleri (Huruf-u asliye): 1- Hemzeden; 2- İki aynı harf yanyana geldiği zaman, yalnız biri yazılıp üzeri şeddelenmekten; 3- Harf-i illet "vay-ye" ve bunlardan dönen "elif"den sâlim bulunursa kelime sahih olur.


مقام نبوت

makâm-ı nübüvvet (transliteration)
مقام نبوت


وَاجِبُ الـ

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)

Vücub. dan) (C.: Vâcibât) Lüzumlu, mecburi olan.

Yerine getirilmesi her müslüman için gerekli ve borç olup, yapılmadığı takdirde büyük günah olan Allah'ınemirleri.

İlm-i Kelâm'da: Varlığı zaruri olup, olmaması imkânsız bulunan.


sadedi

Asıl mevzu, maksad, asıl konuşulan şey, fikir.


mukâvemet

Karşı durmak, dayanmak. Karşı koymak. Muhalefetle kıyam etmek


mukatele

Karşılıklı dövüşme, birbirine vurma, kavga


Hastalık veya perhizden dolayı zayıflamak.


işâre

Yazı ile haber vermek. Anlatmak, bildirmek.

Birlikte geçinmek, muâşeret etmek. Hoş geçinmek.


imdâd

Yardım. Yardıma yetişmek. "Yetişin, kurtarın" mânasında da kullanılır.


بفم

Farsça بفم (befm) sözcüğünden alıntıdır.


sebıyye

Büluğa ermemiş veya memeden kesilmemiş kız çocuk.


sahıh

Rükünleri ve şartları tamam olan herhangi bir ibâdet ve muâmele.


ız

(C.: Uzuz-A\'zâz) Çok zekâlı kötü adam. * Dikenli ağaçların küçüğü.


ızaa

Bir şeyi zâyi etmek. Zâyi olmak. Kaybetmek. Mahvetmek, mahvedilmek.


ızat

Yalan. Sihir. Bühtan. * Dikenli büyük ağaç.


ızin

(İze. C.) Her biri bir fırkaya mensub. Parça parça, fırka fırka. Müteferrik hâlde.


ızlal

(Bak: Idlâl)Gölgeli olma, gölgelendirme.


ızlam

Karanlık, zulmet. * Zulmetme, karanlıkta bırakma.


ıztımar

Atı, idman yaptırarak yola dayanabilecek şekilde kuvvetlendirme. * İnce belli olma.


ıztırabat

(Iztırâb. C.) Elemler, acılar, sıkıntılar, azablar. Vesveseler.


ıztırariyat

Mecburi olarak yapılan şeyler, mecburiyetler, zorunluluklar (ıztırarî nin çoğulu)


izâm

Büyükler, büyük kimseler (azim in çoğulu)

Çoğul ad çekimi.
Kemikler (azm in çoğulu)


إنتفاع

Fayda te'min etmek. Menfaatlanmak.(Farsça)


تعللم

İlim edinme. Öğrenme. Ders okuyarak öğrenme


erzen

Kendisinden sopa ve baston yapılan bir cins sağlam ağaç.

Şam darısı denen beyaz ve iri cins darı.


turfe

Üst dudağın ortasında fazlalık olarak yumru et olması.


جسمانیت

Cismânilik. Maddi beden sahibi olmak hâli. (Sual: Kusurlu, noksaniyetli, mütegayyir, kararsız, elemli cismaniyetin, ebediyetle ve cennetle ne alakası var? Madem, ruhun âli lezâizi vardır; ona kâfidir. Lezaiz-i cismaniye için bir haşr-i cismâni neden icab ediyor? Elcevab: Çünki, nasıl toprak suya, havaya, ziyaya nisbeten kesafetli, karanlıklıdır. Fakat, masnuat-ı İlâhiyenin bütün envaına menşe ve medar olduğundan bütün anâsır-ı sâirenin mânen fevkine çıktığı gibi; hem kesafetli olan nefs-i insaniye, sırr-ı camiiyet itibariyle, tezekki etmek şartıyla bütün letâif-i insaniyenin fevkine çıktığı gibi... öyle de cismaniyet, en câmi, en muhit, en zengin bir ayine-i tecelliyât-ı esmâ-i İlâhiyedir. Bütün hazain-i rahmetin müddeharatını tartacak ve mizana çekecek âletler, cismaniyettedir. Meselâ: Dildeki kuvve-i zaika, rızk zevkinde, enva-ı mat'umat adedince mizanlara menşe olmasaydı, herbirini ayrı ayrı hissedip tanımazdı; tadıp tartamazdı. Hem ekser esmâ-i İlâhiyenin tecelliyatını hissedip bilmek, zevk edip tanımak cihazatı, yine cismaniyettedir. Hem gayet mütenevvi ve nihayet derecede ayrı ayrı lezzetleri hissedecek istidatlar, yine cismaniyyettedir. S.) ($ âyetinin sarahat-ı kat'iyesiyle: İnsan, en ziyade ünsiyet ettiği ve dünyada numunesini tatmış olduğu cismani lezzetleri cennete lâyık bir tarzda görecek, tadacak. Ve lisan, göz ve kulak gibi âzaların ettikleri hâlis şükürler ve hususi ibadetlerin mükâfatları, o uzuvlara mahsus cismani lezzetler ile verilecektir. Kur'ân-ı Mu'ciz-ül Beyan o derece cismani lezzetleri sarih bir surette beyan eder ki, başka te'viller ile mâna-yı zâhiriyi kabul etmemek imkân hâricindedir. Ş.)


rûhâniyât

Madde âleminden başka olan ruh âlemleri, ruhaniler. (Bak: Cinn, Melek) (Şu nihayetsiz feza-yı âlem ve şu muhteşem semavat; burçları ile, yıldızları ile; zişuur, zihayat, ziruhlarla doludur. Nârdan, nurdan, ateşten, ışıktan, zulmetten, havadan, savttan, rayihadan, kelimattan, esirden ve hattâ elektrikten ve sâir seyyâlât-ı lâtifeden halk olunan o zihayat ve o ziruhlara ve o zişuurlara şeriat-ı garra-i Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm, Kur'an-ı Mu'ciz-ül Beyan, "Melâike ve cânn ve ruhaniyattır" der, tesmiye eder. Melâikenin ise, ecsamın muhtelif cinsleri gibi, cinsleri muhteliftir. Evet, elbette bir katre yağmura müekkel olan melek, şemse müekkel meleğin cinsinden değildir. Cin ve ruhaniyat dahi, onların da pek çok ecnas-ı muhtelifeleri vardır. S.)


kesıre

Kur'an-ı Kerim yazısında harfin altına konarak, o harfi "İ" veya "I" diye okutan ve bir adı da "esre" olan işâret.


mâhiyet

Bir şeyin içyüzü, aslı, esası. Bir şeyin neden ibâret olduğu, künhü, esası, hakikatı. (Mâhiyet, hakikatten daha umumidir. Hakikat, mevcudatta, mahiyet ise, hem mevcudat hem ma'dumatta müstameldir.) (L.N.) (İnsanın kıymetini tayin eden, mahiyetidir. Mahiyetin değeri ise, himmeti nisbetindedir. Himmet ise, hedef ittihaz ettiği maksadın derece-i ehemmiyetine bakar. İ.İ.)


kıyam

Satılan bir mal hakkında müşteri ile anlaşıp kararlaşma.

Namazın iftitah tekbiriyle rüku arasındaki ayakta durma kısmı.


emârât

Emareler, nişanlar, işaretler, ip uçları.


علامات

Çoğul ad çekimi.
işaretler, alametler (alâmet in çoğulu)


nevat

Bir veya on okka altın. Beş dirhem altın.


ucm

dilinde tutukluk olanlar (acmâ nın çoğulu)


ucme

Dil tutukluğu, tutuk tutuk kekeliyerek konuşma.


u'cube-i hilkat

Yaratılıştan insanlara hayret verici olan. Şaşılacak, hayrete düşülecek hilkat garibesi.


uddet

Kötü günlerde zor durumda kalmamak için mal ve silah hazırlığı yapma


udhiye

Allah rızası için kurban niyetiyle kesilen hayvan.


ud'iyye

Anlamlı ders veren hikaye (çoğulu eda'i)


uffe

Bir deniz hayvanı. * Davarın emziğinde kalan süt bakiyesi.


ufk

Kıyı, kenar. * Rüzgârın estiği cihetler. * Ufuk. Gökle yerin birleşmiş gibi göründüğü yer. Görüşümüzün nihayetindeki yerler. * Mc: Görüş ve düşünüş derecesi.


ufure

Üzerinde her ne varsa yenilip hiçbir şey kalmayan yer.


آمال

Emeller, arzular, gayeler, dilekler, istekler. (emel in çoğulu)


riyâset

Bir işi idarede başta bulunmak, başkanlık, reislik.


mehâric

(Mahrec. C.) Mahreçler. Dışarı çıkacak şeyler


meratib

Mertebeler. Basamaklar. Kademeler. Dereceler


denâet

Alçaklık, çok fena hareket. Zillet, kötü mizac.


nefsânî

Bedenî arzu ve isteklerle alakalı. Zaruret olmadığı hâlde keyf için olan istek ve arzuya ait. Kendine ait ve mensub.


meczûb

Başkasının etkisiyle davranan, cezbedilmiş, cezbeli


nasut

İnsanlık. İnsanlar ve onlarla alakalı şeyler


midâd

yazı mürekkebi;yazı yazmaya mahsus siyah vaye renkli sulu madde.


nasutî

Dünya ile ilgili, insanlığa ait, insanlıkla ilgili


mevâdd

Fezada boşlukta yer dolduran varlıklar,cisimler.

kanun,lügat gibi metinlerde her biri başlı başına bir hüküm veya bir mevzu bildiren kısımlar.


mihr

(nikâhta verilmesi taahhüt edilen mal): Arapça

Nikâh sırasında erkeğin karısına verdiği veya vermeyi kabul ettiği mal veya para.


menfûr

Kendisinden nefret edilen, sevilmeyen. İğrenç


nâkir

Hurma çekirdeğinin arkasındaki beyaz çukur.


şuâ'-ı

Bir ışık kaynağından uzanan ışık telleri


zaide

Tas: Borç olan ibadetlerden, aslî vazifelerden başka dünya süs ve makamlarından feragat eden kimse. Sofi. Müttaki. Zühd ve perhizkârlıkla muttasıf.


meşiyyet

Dilemek. İrade. Arzu. Matlub. Murad. İstek.


mukay-yed

Kayıtlı. Serbest olmayan. Sınırlı. Bağlı.

Deftere geçmiş, kaydedilmiş olan. Bağlanmış. El veya ayağında zincir, kelepçe bulunan. Mevkuf olan.

Bir işe ehemmiyet veren. İşine önem verip bakan.


lâhût

İlâhî âlem. Uluhiyet âlemi. Ruhanî, manevî alem.


nâsutî

Dünya ile ilgili, insanlığa ait, insanlıkla ilgili.


mutmainne

İtmi'nanlı. İçi rahat. Müsterih. Şüphesi kalmamış. Emin.


müntehâ

Son, en son derece, en son yer, nihayet. Son uç


enyâb

Köpek dişleri denilen uçları sivri dört diş


enzâm

Balıkların karınlarında peydâ olan yumurta dizileri


enzâr

Çoğul ad çekimi.
bakışlar, bakmalar (nazar ın çoğulu)


erâcîh

Çoğul ad çekimi.
salıncaklar (urcuhanın çoğulu)


maksad

Kasdolunan, istenilen şey (çoğulu makasıd)


mefâhis

Çoğul ad çekimi.
kuş yuvaları (mefhas ın çoğulu)


mefâîl

Yapılmış, işlenmiş işler (mef'ul un çoğulu)


mefârig

Çoğul ad çekimi.
dökülecek yerler, yollar


mefârik

başın tepe kısımları (mefrak ve mefrik çoğulu)


enîse

(Üns. den): Dost, arkadaş, ünsiyet edilmiş olan. Alışılmış, kendisi ile ülfet edilmiş olan. Sevgili.


lâyık

(Liyakat. den): Yakışır, yaraşır. Uygun,


celîse

Galiz, kaba nesne. Büyük ve sağlam olan şey.

(Celis): Ekseri bir yerde oturan. Arkadaş. Birlikte oturan


sefîr

Bir devletten diğer devlete bazı işler için gönderilen memur,


nâmus

Emniyet ve istikamet gibi faziletlerin muhassalası olan pek kıymetli haslet.

Bir kimsenin mahrem, gizli esrarı olup işleri ve hallerinin iç yüzüne vakıf ve muttali kimseye denir.

Hayırlara ait gizli hâllerin hâmil ve vâkıfı olan. Bu mânada Cebrâil'e ıtlak olunur. Sair melâikenin vâkıf olmadıkları vahyin sırlarına vakıf ve mahrem olması cihetiyle ona namus-u ekber denilmiştir.


hazîn

hüzünlü, keder meydana getiren, acı uyandıran.

Hazin (Hızane. den): Hazine nâzırı, bekçi,


maklûb

Altı üstüne çevrilmiş, kalbolunmuş. Ters döndürülmüş. Başka şekle sokulmuş

Harfleri tersinden okunduğu zaman yine aynı olan kelime veya cümle


zira'

El, kol uzunluğu, yirmidört parmak uzunluğu, arşın


enasır

Birbirine yardım eden, muavenette bulunan, yardımlaşan.


ilac

:Derde devâ olan şey. Hastayı veya yaralıyı iyi etmek için içmek veya sürmek üzere verilen şey


cesed

:Ten, gövde, vücut, beden. Ruhsuz vücud.


kevniye

Kevne (evrendeki fiziksel, kimyasal ve yaşamsal olaylara) dair fenler


aşeb

Zayıflığından gövdesi kurumuş olan yaşlı kimse. * Büyük azı dişi. * Küçük adam.


kubhu

Fık: Aklen ve şer'an müstehcen olup dünyada zemme, âhirette azaba ve itaba mahal olan şey.


rüsûh

İlim ve fennin derinliğine vukufiyet. Sağlamlık. Devamlılık. Yerinde, sağlam, sâbit ve devamlı olmak.


بهیمیت

Arapça بَهِيمِيَّة (behīmiyye) sözcüğünden alıntıdır.


terehhüb

Korku içinde olarak Allah'a sağlam kulluk etmek.


nesâ

Uyluk başından tırnağa kadar varan bir damar.


بلاهت

eblehlik, ahmaklık, düşüncesizlik, ne yaptığını iyi bilmemek


hamâkat

Ahmaklık. Budalalık. Bönlük. Anlayışsızlık.


küfrar-ı nimet

Cenâb-ı Hakkın ihsan ettiği ni'metleri bilmemek ve hürmetsizlikte bulunmak.


hidmet-i mürşid

İrşad edene, doğru yolu gösterene, gafletten uyandırana hizmet.


gâliben

Ekseriya. Çok zaman. Üstün olarak. Tahmin olduğu üzere.


yembağî

Münasib, uygun, şâyân. Lâzımgelir, icab eder, gerekir.


riyâziye

Hesap ilmi. Matematik bilgisi. Hesapla alakalı.


vâhide

Bir, tek, biricik. Eşi, benzeri, parçası olmayan


müteallıkât

Yakın olanlar, müteallik olanlar. Akraba.

Gr: Bir cümlenin mânasını açıklayan, tamamlayan kelimeler.


kibriyâ

Allah'ın azameti ve kudreti, her cihetle büyüklüğü


عمل قليل

Arapça عَمَلِ قَلِيل (ʿameli ḳalīl, “küçük iş”)


iğrâz

Yüz çevirmek. Başka tarafa dönmek. İctinab, çekinmek


طعات

İbadet etmek. Tanrı'nın emirlerini yerine getirmek. İtaat etmek.


إشعار

Yazı ile haber vermek. Anlatmak, bildirmek


إظلا ل

Gölge yapmak. Gölge koymak. Gölgelendirmek.


أفقان

Acı ile bağırıp çağırmalar. Feryatlar ve istimdat


mukâbîl

Karşılık olan. Karşı taraf. İvaz, bedel, karşılığı


levvâme

Levm ve itâbedici. Zemmeden, çekiştiren, dedikodu yapan. Serzenişte bulunan. Başa kakan, paylayan.


لوح محفوظ

levh-i mahfuz (transliteration)
لوح محفوظ

Her şeyin hayatının Allah katında yazılması


hariciyye

Ameliyatla tedavi edilebilen hastalıklar.


صورت أوصاف

sûret-i evsâf (transliteration)
صورت أوصاف


sâfîl

Sefil olan, düşük ahlâklı ve karaktersiz.


تدريج

Azar azar, derece derece ilerlemek. Birisini bir şeye yavaş yavaş vardırmak.

Sıkıştırmak suretiyle çok güçsüz hâle koymak


جامعه

صحنه (sahne) sözcüğünde olduğu gibi, Arapça جَامِع (cāmiʿ) sözcüğünün uydurma dişil hâlinden türetilmiştir.


hatr

Devenin kuyruğunu kâh yukarı kaldırıp ve kâh aşağı vurması.


تقريب

Yaklaştırma ,yaklaşma. Aşağı yukarı ve tahmin ile kat'i olmayan şey söyleme. Tahmin.


menân

İhsanı bol. Çok çok ihsan eden. En çok nimet veren. (Allah)


latîfe

Hoş söz. Şaka. Mizah. Söz ile iltifat. İnsanın çok ince ve hassas olup kalbe bağlı bir duygusu. (Mukabili ciddiyettir)


envar

(Nur. C.) Nurlar, ışıklar, aydınlıklar. Maddi veya mânevi karanlıktan kurtarmaya vâsıta olanlar.


ekvan

(Kevn. C.) Alemler. Mahluklar. Varlıklar. Oluşlar.


muğayyebat

(Magibât) Zâhir duygularla bilinmeyen, bizce gaip olan, bilinmeyen şeyler


misâk

Anlaşma. Sözleşme. Yeminleşme. Verilen söz.

Havada uçarken kanadını birbirine vurup uçan güvercin


sebeb

Edb: Harekeli bir harf ile sâkin bir harften veya iki harekeli harften meydana gelen parça. (Bak: Esbab, Esbabperest)


mizâc

Bir şeyle karıştırılmış olan başka bir şey.


صفات غالب

sıfât-ı gâlibe (transliteration)
صفات غالب

Anlam bakımından daha kuvvetli olan sıfat


تماسيل

Timsaller. Suretler. Resimler. Putlar. Semboller. Tasvirler.


مظلم

Karanlık. Zulmetli. Dehşetli. Siyahlık. Siyah.


إشارات كسير

işârât-ı kesîre (transliteration)
إشارات كسير


ihtizar

Can çekişmek. Hastanın ölüme hazır olması.


hayz

(C.: Hiyaz) Kadınlara mahsus aybaşı. Kadının âdet hâli. Böyle bir kadına hayize denir. (Kadını döl yatağı denen rahminden, bir hastalık veya çocuk doğurma sebebi olmaksızın, muayyen müddetlerde kan gelmesine o kadının "aybaşısı" denir. Buna ve kan geldiği müddete de hayız müddeti denir. İslâmiyetçe, bu halde bulunan bir kadın, namaz kılamaz, oruç tutamaz ve cinsî münasebette bulunamaz, haramdır.)


ric'i

Üç talakla boşanmamış kadın, tekrar kocasına dönmesi mümkün olan (talak-ı ric'î)


عقب

Bir şeyin gerisinde olan zaman veya mekân.


merdan

Merdler, insanlar, erkekler, yiğitler. (merd in çoğulu)


mevarid

Çoğul ad çekimi.
gelecek yerler, varacak yerler


elfaz

Çoğul ad çekimi.
sözler, kelimeler (lafz ın çoğulu)


hafz

Yavaş yavaş mülayim yürüyüş, itidal. Alçak.

Kelimenin son harfini esre, yani "i" diye okuma


فترات عسلي

fıtrat-ı asliye (transliteration)
فترات عسلي


إحقاق باطل

ihkâk-ı bâtıl (transliteration)
إحقاق باطل

Hakkı yerine getirmemek.Adaletli olmamak.


تمني باطل نفساني

temenniye-i bâtıla-ı nefsâniye (transliteration)
تمني باطل نفساني

Nefsin hak ve doğru olmayan taleplerini istemek.


تحكم

Tevbih. Şiddetle azarlama. Görünüşte ciddi, hakikatta alaydan ibaret olan eğlenme


derdest

Elde. Elde etmek, yakalamak, tutmak. Ahz.


zuhul

(Zahl. C.) Düşmanlıklar. Adâvetler. Öç ve intikamlar.

Unutmak veya bir işi geciktirmek. Elde olmayan bir sebeple bir işi geciktirmek. Yanılmak. Kasden unutur gibi olmak.

Uzak olmak, yerinden gitmek. Uzaklaşmak.

Gafil olmak, gaflette bulunmak. Meşgul olmak.


neşr

Neşretmek, yaymak, bir haberi fâşetmek, herkese duyurmak, şâyi kılmak.

Mecnun veya hastaya duâ yazmak veya okumak.


rümuz

(Remz. C.) İşaretler, remizler, ince nükteler, mânası gizli olan işaretler.


Mukattaat

(Mukattaa. C.) Kat' edilmiş, kesilmiş şeyler.

Çeşitli gazel ve kasidelerden seçilmiş beyitler.

Herbiri bir kelimeye delâlet eden harfler.


melfuz

(Lâfız. dan) Telâffuz olunmuş, okunmuş olan. Söylenmiş.

Ağızdan çıkan söz, hece, kelime veya harf.


takrîr

Tapuda, mülkünü başkasına sattığını bildirme


izâh

Bir şeyi anlaşılır halde söyleme veya yazma, açıklama, izah


yerâ

(Yerâa. C.) Yontulmamış kamış kalemler. Kamışlar.


mustarib

(Muzdarib) (Darb. dan) Sıkıntılı. Iztırab çeken. Hasta. Bir tarafı sızlayan. Ağrıyan. Ağlayan.


uhde

Ahidnâme. Bir kimsenin üstünde olan iş veya şey.


mahsûr

Rsiz göz. Yorulmuş, uzun uzadıya bakmaktan donuklaşmış ve göremez olmuş göz.

Etrafı çevrilmiş. Muhasara altına alınmış. Hasrolunmuş. Hududlanmış. Kuşatılmış.


bi'l-fiil

Sırf kendisi. Kendi çalışması ile. Başkası karışmadan.


kürsî

Oturulacak yüksekçe yer. Câmilerde vâizin, medreselerde müderrisin oturduğu yer.

Arş'ın altına bir semâ tabakası. (Bak: Arş)


خانگی

Evcil, evde beslenen. Evde bulunanlardan, evdekilerden.


tedkîk

Hakikatı anlamak ve meydana çıkarmak için inceden inceye araştırma.


takdîs

Büyük hürmet göstermek. Mukaddes bilmek.


takyîd

(Kayd. dan) Kayıt ve şarta bağlanma. Şart koşma. Bağlama. Deftere yazmak.


mübâhese

Bir şeye dair iki veya daha çok kimse arasında olan konuşma. Bir şeyin bahsini etmek. Musahabe.


münteşîr

Açılmış, yayılmış, dağılmış, neşredilmiş, basılmış.


sevr

Dünyaya müekkel melâikeden birisinin ismi.


kâv

Üstüne hurma ve buğday döktükleri düz yer.


Mer-dûd

Reddolunmuş. Kabul edilmemiş. Geri döndürülmüş. Kovulmuş. (Namaz kılmayan hâindir, hâinin hükmü merduddur.)


ekall

Daha az, en az, pek az. En küçük. (Bak: Akall)


teşe'üm

Kötüye yorma. Uğursuz sayma. Bu anlayış dinimizde men edilmiştir.


تحيل

Hayale getirmek. Hayalde canlandırmak. Fikir kurmak


refil

Kaftanını yukarı kaldırıp sallana sallana yürüyen.


haste

istenilen, istenilmiş, matlub, taleb edilmiş


suğrâ

Man: Hadd-i asgarın bulunduğu cümle. Birinci kaziyye. Küçük önerme. (Bak: Hadd-i asgar)


karn

Bir insanın ortalama ömrü olan altmış sene.

Boynuz. Hayvanda başın boynuz yerleri, boynuz yerinden sarkan saç. (Karn, iki mânaya gelir. Birisi, zamandan bir müddete mukterin olan ümmet, bir zaman ahalisi olan hey'et-i içtimaiye ki, "hayrul kuruni karni" hadis-i şerifi bu mânayadır. Bunda sivrilmek veya mukarenet etmek manası vardır. Bu mukarenet veya efradın yekdiğerine mukareneti veya bir peygamber, bir âlim, bir reis gibi büyük bir şahsiyete mukareneti mülâhaza olunur.Diğeri de müddet-i zamanın kendisine denir ki, asır gibi ekseriyetle yüz sene takdir edilmiştir.) (E.T.)


hâriciyye

Ameliyatla tedavi edilebilen hastalıklar.


iştigâl

Bir iş yapma. Uğraşma. Çalışma. Meşgul olma.


müsâmerât

(Müsamere. C.) Müsamereler, gece eğlenceleri.


levvâm

(Levvâme) Levm ve itâbedici. Zemmeden, çekiştiren, dedikodu yapan. Serzenişte bulunan. Başa kakan, paylayan.


fevâkih

Çoğul ad çekimi.
meyveler, yemişler (fâkihenin çoğulu)


nazc

Olgunluk, olma, pişme, kıvam bulma. Yetişme.


sekanât

)Sükûn ve itmi'nan, temkin. Nefisteki telâşın kesilmesi ile hâsıl olan kalb huzuru ve sükûneti


merkûm

)Yazılmış. Adı geçmiş. Rakamla söylenmiş. Sayılmış


menkûş

)Nakşolunmuş. İşlenmiş. Nakış yapılmış. Boya ile süslenmiş


teveccüh

Bir şeye doğru yönelme, bir tarafa dönme. Çevrilme.


tedârik

(Tedârik) Ele geçirmek. Edinmek. Hazırlamak.

Ardı ardına erişip katılmak ve tevâli etmek.


sevâd

Karaltı. Uzakta karaltı halinde görülen kalabalık.


kerâhiyyet

Mekruh oluş. Kerih ve çirkin olan işin hâli.


haric

Bir şeyin veya mahallin veya memleketin dışında kalan.

Günahkâr, günah işlemiş. Allahın emrini dinlememiş olan.


imdad

Yardım. Yardıma yetişmek. "Yetişin, kurtarın" mânasında da kullanılır.


hîle

Maslahat ve hayırlı işlerde tedbirli ve tecrübeli olmak.

Aldatacak tarz ve tedbir. Fend. Mekir. Dabara.


mütecelli

Tecelli eden, meydana çıkan, görünen. Parlak.


menâzıl

(Menzil. C.) Menziller. İnecek yollar. Duralar. Konak yerleri.


müste'nis

Ünsiyet peyda etmiş olan, alışık. Alışılmak istenen.


mümkin

Olabilir veya olmayabilir. İmkân dahilinde olan. Mümkün.


hamme

(C.: Hevâmm) Haşerât-ı muzırra, zararlı böcekler.

Bir kişinin akrabası, yakınları. (Hâssa mânâsına da gelir, mukabili âmme'dir.)


merâ

Hayvanların otladığı yer. Kır. Mera. Çayırlık. Otlak.


kısasa kısas

Yapılan kötülüğün karşılığını aynı biçimde verme, kana kan, dişe diş


fasîh-i mehcûr

Terk edilmiş ama aynı zamanda güzel, düzgün ve hatasız olan (mehcûr fasîh)


galat-ı meşhûr

Yaygınlaşmış yanlış, yanılgı (meşhûr galat)


hüdûs

Yeniden meydana gelme. Sonradan peyda olma. Yok iken vücuda gelme.


zıddıyyet

Birbirine muhâlif, zıt olma hâli. Zıtlık. Birbirinden nefret etme. Zıt fikir veya kanaat sahibi olanların durumu.


münteşir

Açılmış, yayılmış, dağılmış, neşredilmiş, basılmış.


tevhîd

Allah'tan başka tanrı olmadığına inanma.

Allah'ın varlığına ve birliğine dair yazılan manzume.


tâat

İbadet etmek. Tanrı'nın emirlerini yerine getirmek. İtaat etmek.


mürşıd

(Rüşd. den) İrşad eden, doğru yolu gösteren, gafletten uyandıran. Peygamber vârisi olan, kılavuz. Tarikat piri, şeyhi.


izâet

(Sû'. dan) Kötü iş işlemek. Kötülükte bulunmak. Yaramazlık.


sevâbit

(Sâbite. C.) Merkezlerinden ayrılmaz görünen yıldızlar.


hecâ

(Hece) Dilin ve ağzın bir hareketi ile çıkan bir veya birkaç harf. Harflerin sesi.

Elif-bâ sırasına göre dizili harfler. Bir sözü harfleri ile söylemek.


kudüm

Mehter takımlarında ve tekkelerde kullanılmış olan, metal kâseli, küçük iki davuldan oluşmuş usul vurma aracı


ruhaniyyet

Yalnız ruhtan ibaret olan şeyin hali. Ölmüş bir kimsenin devam etmekte olan ruhi kuvveti.


teyîd

(C.: Te'yidât) Kuvvetlendirme. Sağlamlaştırma. Metânet verme.


inâret

Hayrat için fakirlere yemek verilen yer. (Bak: Amâir)


nurânî

Nurlu, ışıklı, nura yakışır, parlak, münevver.


zarfiyyet

Gr: Kelimenin zarf olması hâli, bir kelimenin zarf olarak kullanılması.


makâmat

(Makam ve makame. C.) Makamlar, mertebeler.

Cemaatler, cemiyetler, kalabalıklar, topluluklar


sidre

Ağaca benzetilen yedinci kat gökte bir makam ismi.


firâş

Döşek. Yatak. Yere serilen şey. Minder. şilte.


şerrâh

Açıklama. Anlaşılanı anlatma. Bir yazı veya konuşmayı kolay anlaşılması için izah etme, tafsil etme.

Bir müşkil ve mübhem makaleyi açıklama, keşif ve izhar etme.


süheyl

Semânın güney tarafında ve Yemenden daha iyi görülen bir yıldız adı. (Bunun için buna Süheyl-i Yemâni denir. Kuzey kutup yıldızının naziri, benzeridir


tahrîk

Kımıldatma. Kımıldatılma. Yerinden oynatma. Hareket ettirme.


me'mûr

emir ile hareket eden. Emir altında olan. Vazifeli.


ceberut

Azametin daha dâimîsi ve bâtınîsi. Büyüklük. Hâkimlik. Kudret, celadet. Fart-ı kibir ve azamet.


şâri

Tanrısal yasayı meydana koyan, teşri eden. Allah.


dakîk

(Ekseri mânevi mânalar için) Pek ince. Nâzik. Ufak


ifrâz

(c.ifrazat):Biy.Vucuttan,kan,cerahat,irin,ter,gibi ayrılıp çıkan şey,salgı


istâr

(C.: Esâtir) Altıbuçuk dirhem ağırlığında (19.5 gr.) bir ölçü.


miyâne

Helva gibi bazı yemeklerin pişme kıvamı.


mekfûf

Kulplarından sıkıca bağlanıp heybe gibi asılmış.


dasitan

(Dâstân) f. Destan, sergüzeşt. Geçmiş hâdiseleri anlatan nesir veya nazım halinde yazı. * Şöhret.


مثنوی معنوی

مثنوی ve معنوی kelimelerinden oluşan malayani fani aşk meşk konuları olmayan maneviyatlı Mesnevi demektir.


irşâdd

Doğru yolu göstermek. Akli ve kalbi, mukni ve te'sirli eserler veya sözlerle gafletten uyandırıp hidâyet yolunu göstermek. Cadde-i kürba-yı Kur'aniye yolunda selâmetle devam ettirmek. Allah'a ibadet ve itaata kavuşturmak. Veli bir zâtın, bir kimsenin hidâyete ermesine vesile olması.


mechûd

(Cehd. den) Çalışmış uğraşmış, didinmiş, cehdetmiş.


kubh

Fık: Aklen ve şer'an müstehcen olup dünyada zemme, âhirette azaba ve itaba mahal olan şey.


şikes

Kırılış, yeniliş, mağlub olmuş. Kırık. Tâlik yazının bir çeşidi.


celb-i taât

Tanrı'nın emirlerini yerine getirmeyi kendi tarafına çekmek, yerine getirmek.


Mısraaa

Çift kanatlı bir kapının, tek kanadı anlamına

Ölçülü ve anlamlı bir satırlık nazım parçasıdır.


ihtiyarî

Mecburi olmayan. İsteğe bağlı. Bir kimsenin isteğine bırakılmış olan


mîras

Ölen kimseden akrabalarına ve yakınlarına kalmış olan mal, mülk

(mecaz) Kalıtım yoluyla gelen herhangi bir özellik

(mecaz) Bir neslin kendinden sonra gelen nesle bıraktığı şey


Melâmet

kınanmışlık. itab ve serzenişlik. rezillik ve rüsvaylık


Süfûl

Alçaklığa meyil ve teveccüh etmek. Alçaklığa yönelmek


İnkisar eden, kırılan, kırılmış, kırık. Gücenmiş.


kutbu

Kutub) Dünyanın şimâl veya cenub uçları. (Güney ve kuzey taraflarının son kısımları.)

Elektrik cereyânını meydana getiren veya mıknatısın uçlarından her biri.

Dini bir meslek veya grubun başı. Bir çok müslümanların kendisine bağlandıkları azim ve büyük evliyaullahtan zamanın en büyük mürşidi.


dildâr

Kalbi hükmü altında tutan. Sevgili, mâşuk.


makhûr

Kahredilmiş. Mahvedilmiş. Bozguna uğratılmış. Mağlup. Mahkum. Tanrı'nın gazabına uğramış. Yenilmiş. Hakaret görmüş.


sernüvişt

başa yazılan, alın yazısı. kader, mukadderat.


rahîm

(Rahmet. den): Rahmet edici, merhamet eyleyen, Rahmedici, Muhafaza eden, bağışlayan. Rahmet ve merhamet sahibi, şefkat eden, gufran sahibi. (Kur'an-ı Kerim'de bu isim 220 defa zikredilir.)

Rahim (Rahm. dan): Rahmet edici, acıyan, merhamet eden.

Rahim (Rehm): Döl yatağı. Çocuğun, içinde yetiştiği ve dişi canlılara mahsus organ.


جانان

Gönülden sevilen, gönül verilmiş olan kadın, sevgili.


ebda

En bedi. Ziyade bedi' ve güzel. Daha çok dikkati çeken.


bî-nihâyet

Sonsuz, nihayetsiz, ebedi, bâki, tükenmez.


zarûri

mecburî, İster istemez olacak iş, ihtiyarî olmayan, mecburî olan, zorunlu


telîf

Noksan bir adedi bine çıkarmak. (Kâinatın te'lifinde öyle bir i'caz var ki; bütün esbab-ı tabiiyye, farz-ı muhal olarak muktedir birer fâil-i muhtar olsalar, yine kemal-i acz ile i'caza karşı secde ederek

Çeşitli şeyleri birleştirip karıştırmak.


hekâm

alim, bilgin, her şeyi bilen, tabiatı inceleyen,


vâris

Mirasçı. Kendisine miras düşen. Mirasa konan. Ölmüş birisinin maddî veya manevî mal ve mülkünde kullanmaya, tasarrufa salâhiyetli olan.


sevb

(C.: Siyâb-Esvâb-Esvüb) Elbise. Giyilecek eşya. Kaftan. Bez. (Bunların sahibine "sevvab" derler.)


merhûm

Rahmete kavuşmuş. Dünyanın sıkıcı ahvâlinden kurtulup rahmet-i İlâhiyeye kavuşmuş olan. Dünya imtihanından kurtulup, vazifesini bitirmiş, paydosa kavuşmuş olan. (Vefat etmiş Müslüman hakkında söylenir.)


Sünen

Ehl-i hadis ıstılahında: Ahkâm hadislerine Sünen tâbir edilir.


münselik

Bir yola girip orada giden. Bir tarikata girmiş. Bir meslek tutmuş.


ref'

Arapça bir kelimenin sonunu merfu' (ötreli) okumak


hekîm

geneesheer

İnsan vücudundaki yara ve çeşitli hastalıkların tanı ve tedavisini yapan kişi

İnsan vücudundaki yara ve çeşitli hastalıklarını tanı ve tedavisini yapan kişi


zehre

(Zehrenin cem'isi"çoğulu: Ezhâr): çiçek,


helâhil

(Hülhül. Cemisi) Tesiri pek kuvvetli ve öldürücü zehir. Panzehiri olmayan ağu


kâtil

(A, uzun okunur): öldüren, İnsanın ölümüne sebep olan insan


Tiryâk

panzehir. zehirlenme veya hastalıklardan hemen şifâ bulmağa vesile olan ilâç.


devâ

ilaç, çare, Hastalığın iyi olmasına sebeb olan gıda


efâ

Engerek yılanı, fena huylu, tabiatı kötü olan adam.


hulk

Huy. Ahlâk. Tabiat. Yaratılıştan olan haslet. Seciyye. Cibilliyet.

İnsanın doğuştan veya sonradan kazandığı ruhî ve zihnî hâller.


mukârene

(A, uzun okunur): yakınlık, bitişiklik, bitişmek, birleşmek, uygunluk, kavuşma, yaklaşma.


yâ

Arap alfabesinde yirmi sekizinci, Fars alfabelerinin otuz ikinci, Osmanlı alfabesinin otuz üçüncü sırada olan ى harfinin alfabetik okunuşu. Mahreçi yumuşak damaktan çıkarılan Y sesi şeklindedir. Hecâ harflerinin mahmuse kısmındandır. Şedide ile rihve arasında, ortadadır. Arap, Fars ve Osmanlı alfabelerinin son sıralarındaki harftir.

Harf'in Ebced hesabındaki sayı değeri 10 dur.

Hey, ey!" mânasında nida olarak kullanılır


risâle

Fık: Bir kimsenin sözünü veya emrini başka birisine tebliğ etmek.


muâsır

Bir asırda yaşayanlardan herbiri. Hem asır olan. Aynı devirde yaşayan.


istifhâm

sorma, anlama, sorup anlama, anlamak, öğrenmek için sorma


mukaddemet

Man: İki kaziyeden ibaret olan sözün evvelki kaziyesi


sâz

Genellikle su kıyılarında, bataklık yerlerde yetişen ince kamış.

Türk halk müziğinde bağlama, cura, tar vb. mızraplı çalgıların genel adı.

Türk halk müziğinde kullanılan, gövdesi ağaçtan oyularak yapılmış, telli, uzun saplı çalgı.


tesâdüf

Rastgelme. Bir şey kendiliğinden olma. Tedbirsiz meydana gelme.


iştimâ

toplanma, bir araya gelme, beraber olma,


واسطه

aracı, arada bulunan, araya giren, meyancı


taldîf

İltifat etmek, Bir iyilik yaparak gönül almak, Yumuşatmak,


illâ

(İstisnâ edatıdır): Maadâ, olmadığı suretle, alel-husus, mutlaka, illâ, meğer, aksi hâlde, ne olursa olsun, bâhusus, ancak (gibi mânalara gelir).


Sırr

Müşâhedetullah'ın mahalli bulunan kalbdeki lâtife.

İnsanın aklının ermediği şey. Allah'ın hikmeti. gizli tutulan, kimseye söylenmeyen şey


شهود

Müşahede etme. Görünecek halde şekillenme.


hulkûm

İnsan veya hayvan boğazı. Ağızdan mideye giden yol.


âver

Averden "getirmek" fiilinin emir köküdür, kelime sonuna getirilerek; yapan, eden, olan, veren, götüren gibi manalara sebeb olur.


süfliyyât

Ni dünya ile alakalı işler. Nefsâni, heva ve hevese tabi olan kimselerin işleri.


suhulet

Kolaylık. (...Senin küçük bahçeni halk ettiği gibi, cenneti dahi senin için halk edebilir ve halk etmiş ve sana va'd etmiş. Ve va'dettiği için, elbette seni onun içine alacak. Mâdem bilmüşahede görüyoruz; her senede, yeryüzünde, hayvanat ve nebatatın üçyüz binden ziyade enva'larını ve milletlerini, kemal-i intizam ve mizan ile, kemal-i sür'at ve sühuletle haşr edip, neşreder. Elbette böyle bir Kadir-i Zülcelâl, va'dini yerine getirmeye muktedirdir... M.)


آفتاب جمال

âfitâbcemâl (transliteration)
آفتاب جمال

güzel yüzlü, parlak yüzlü, yüzü güneş gibi parlayan, sevgili, maşuk.


آه و واویلا

âhüvâveylâ (transliteration)
آه و واویلا


آهنگ اصوات

âheng-i esvât (transliteration)
آهنگ اصوات


عاقبت اندیش

âkıbetendîş (transliteration)
عاقبت اندیش


آسایش برکمال

âsâyiş berkemâl (transliteration)
آسایش برکمال


آصف

vezir. İslam kaynaklarında Süleyman'ın veziri olduğu kaydedilen kişi.


آتی البيان

âtiyülbeyân (transliteration)
آتی البيان


چاریار

dört halife, Ebubekir, Ömer, Osman ve Ali.


چهره پرداز

çehreperdâz (transliteration)
چهره پرداز


چتر

şemsiye, eskiden hükümdarların üstüne tutulan gölgelik


چهاریار

dört halife. Ebubekir, Ömer, Osman, Ali.


ایجابات

Çoğul ad çekimi.
gereklilikler, gerekler


ایفای وظيفه

îfâ -yı vazife (transliteration)
ایفای وظيفه


ایمان

Arapça إيمَان (ʾīmān)


عرفيات

Çoğul ad çekimi.
gelenekle ilgili şeyler


ûlülebsâr

اولو الابصار


اصلاحات

Çoğul ad çekimi.
düzeltmeler, iyileştirmeler, reformlar


ıstırab

Izdırab, üzücü bir hâlin sonucu olan tasa, küvvetli acı


عطریات

Çoğul ad çekimi.
kokular, ıtırlar, parfümler


اضطراب آور

ıztırâbâver (transliteration)
اضطراب آور


شيرپنچه

sırtta ve boyunda çıkan bir tür kan çıbanı.


شوریده خاطر

şûrîdehâtır (transliteration)
شوریده خاطر


شکرانه

teşekkür borcu olarak, teşekkür alameti.


شرفا

Çoğul ad çekimi.
şerifler, Muhammed'in soyundan gelenler


شهادت نامه

şahâdetname (transliteration)
شهادت نامه


شقاءق النعمان

şakâikünnumân (transliteration)
شقاءق النعمان


شبگير

geceleri uyuyamayan, uykusuzluk çeken. 2.sabah.


شب زنده دار

şebzindedâr (transliteration)
شب زنده دار


شهامت

Akıl ve bilgiye dayalı güç, kahramanlık.


شهبندر خانه

şehbenderhâne (transliteration)
شهبندر خانه


شهوت انگيز

şehvetengîz (transliteration)
شهوت انگيز


شهوت پرست

şehvetperest (transliteration)
شهوت پرست


شرعيه

Arapça شَرْعِيَّة (şarʿiyye)


شبه جزیره

şibh-i cezîre (transliteration)
شبه جزیره


شکایات

Arapça شِكَايَة (şikāye)


شکایت نامه

şikâyetnâme (transliteration)
شکایت نامه


اغشيه

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغشيه


آغایان

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
آغایان


اغلال

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغلال


اغلاط

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغلاط


اغنی

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغنی


اغنام

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغنام


اغنيه

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغنيه


اغراض

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغراض


اضلاع

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)

Arapça أَضْلَاع (ʾaḍlāʿ)


احراس

Çoğul ad çekimi.
koruyucular, muhafızlar


اختر

Farsça اختر (axtar, “yıldız”) sözcüğünden nakledildi.


احزاب

Arapça اِحْزَاب (iḥzāb) sözcüğünden nakledildi


عقرات

Çoğul ad çekimi.
kazanç sağlayan mülkler, akarlar


اقسام سائره

aksâm-ı sâire (transliteration)
اقسام سائره

Çoğul ad çekimi.
diğer kısımlar, öbür bölümler


اقصای شرق

aksâ -yı şark (transliteration)
اقصای شرق


علائم سما

alâim-i semâ (transliteration)
علائم سما


علی الانفراد

alelinfirâd (transliteration)
علی الانفراد


علی التوالی

alettevâlî (transliteration)
علی التوالی


عمد

kasıt. bir işi bilerek ve isteyerek yapmak.


عصبی المزاج

asabiyülmizac (transliteration)
عصبی المزاج


عطایا

Çoğul ad çekimi.
bağışlar, ihsanlar, bahşişler


عتبات

şiîlerin ziyaret yerleri Necef, Kerbela, Kâzımiye.


عطيهء سنيه

atiyye-i seniyye (transliteration)
عطيهء سنيه


بيد مجنون

bîd-i mecnûn (transliteration)
بيد مجنون


بزرگ زاده

seçkin kişinin çocuğu, asilzade, kişizade.


بغل

Arapça بَغْل (baġl) sözcüğünden alıntıdır.


بعث بعد الموت

ba’süba’delmevt (transliteration)
بعث بعد الموت


بحر قلزم

bahr-i kulzum (transliteration)
بحر قلزم


بحر محيط اطلسی

bahr-i muhît-i atlasî (transliteration)
بحر محيط اطلسی


بحر محيط کبير

bahr-i muhît-i kebîr (transliteration)
بحر محيط کبير


بحر متوسط

bahr-i mutavassıt (transliteration)
بحر متوسط


بدمست

Farsça بدمست (bedmest) sözcüğünden alıntıdır.


بدرقه

Farsça بدرقه (bedraka) sözcüğünden alıntıdır.


بدسرشت

Farsça بدسرشت (bedsirişt) sözcüğünden alıntıdır.


بدتر

Farsça بدتر (bedter) sözcüğünden alıntıdır.


بنی اسرائيل

benîisrâîl ı (transliteration)
بنی اسرائيل


برای معلومات

berâyı malûmât (transliteration)
برای معلومات

bilgi edinmek için, bilgi vermek için, bilgi sahibi olmak için.


برقرار

Farsça برقرار (berkarâr) sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük بر (ber, “üzere”) ve قرار (karâr, “durma”) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmiştir.


بيت المال

Arapça بَيْتُ الْمَال (beytü el-māl)


بئثت

gönderiliş, Muhammed’in peygamber olarak gönderilişi


بحار

Arapça بَحْر (baḥr, “deniz”) sözcüğünün çoğulu olan Arapça بِحَار (biḥār) sözcüğünden alıntıdır.


جالب دقت

câlib-i dikkat (transliteration)
جالب دقت


جان سپرانه

cânsiperâne (transliteration)
جان سپرانه


جلوسيه

tahta çıkan hükümdarın dağıttığı bahşiş.


جدلی

tartışmaya dayalı, münakaşa üstüne oturmuş.


جمعيت اقوام

cem’iyyet-i akvâm (transliteration)
جمعيت اقوام


جنوب شرقی

cenûb-i şarkî (transliteration)
جنوب شرقی


جنوب غربی

cenûb-i garbî (transliteration)
جنوب غربی


جنت اعلی

cennet-i a’lâ (transliteration)
جنت اعلی


جوزاء

Arapça ْجَوْزَاء (cevzāʾ)


جيب

Gömlek ya da yeleğin göğüs kısmı, göğüs, koyun, cep.


جهان آفرین

cihânâferîn (transliteration)
جهان آفرین


جِرْمْ

cirm (transliteration)
جِرْمْ
galattır
جِرْمْ
galattır


دار المعلمات

dârülmuallimât (transliteration)
دار المعلمات


دار المعلمین

dârülmuallimîn (transliteration)
دار المعلمین


دیبا

dîbâ (transliteration)
دیبا
kumaş
دیبا
kumaş


دیوان

şairin şiirlerinin bir araya getirildiği eser.


درعقب

ardından, hemen, derhal, hemen ardından.


دواب

دابه sözcüğünün çoğul çekimi
(binek/yük hayvanları)


ضروب امثال

durûb-i emsâl (transliteration)
ضروب امثال


اشقيا

Çoğul ad çekimi.
haydutlar, yol kesenler


اشرف مخلوقات

eşref-i mahlûkât (transliteration)
اشرف مخلوقات


اباطل

saçma sapan sözler, ipe sapa gelmez şeyler


اجرام سماویه

ecrâm-ı semâviyye (transliteration)
اجرام سماویه


افکار عامه

efkâr-ı âmme (transliteration)
افکار عامه


اهليت

beceri sahipliği, yeterlilik, yetki. 3.yeterlilik belgesi.


اکناف

Çoğul ad çekimi.
yerler, yöreler, taraflar


اکثریت آراء

ekseriyyet-i ârâ (transliteration)
اکثریت آراء


اکثریت مطلقه

ekseriyyet-i mutlaka (transliteration)
اکثریت مطلقه


الامان

Arapça ْاَلْأَمَان (alʾemān).


امانات مبارکه

emânât-ı mübâreke (transliteration)
امانات مبارکه


اموال غير منقوله

emvâl-ı gayr-i menkûle (transliteration)
اموال غير منقوله


انصار

Arapça أَنْصَار (ʾenṣār).


ارکان حربيهء عموميه

erkân-ı harbiyye-i umûmiyye (transliteration)
ارکان حربيهء عموميه

tr-ارکان_حربيهء_عموميه-ota-noun-FC6LbDrS


اسباب موجبه

esbâb-ı mûcibe (transliteration)
اسباب موجبه


اسباب مجبره

esbâb-ı mücbire (transliteration)
اسباب مجبره


اسباب ضروریه

esbâb-ı zarûriyye (transliteration)
اسباب ضروریه


اسفار

Arapça أسفار.

سفر sözcüğünün çoğul çekimi
(seferler, yolculuklar)


اثمان

Çoğul ad çekimi.
değerler, kıymetler, bedeller


اسنان

yaşlar. İnsanın doğduğu andan ölümüne kadar uzvî sîretinde birbirini takibeden muhtelif zamanlar. (Yâni: Tufuliyet, Sabavet, Şebabet, Kühûlet ve Şeyhuhet denilen zamanlar.)


اوانی ترابه

evânî-i turâbe (transliteration)
اوانی ترابه


ازمنهء جدیده

ezmine-i cedîde (transliteration)
ازمنهء جدیده


ازمنهء قدیمه

ezmine-i kadîme (transliteration)
ازمنهء قدیمه

Çoğul ad çekimi.
eski zamanlar, eski çağlar


ازمنهء متقدمه

ezmine-i mütekaddime (transliteration)
ازمنهء متقدمه


فاجعات

Çoğul ad çekimi.
acıklı olaylar, facialar


فی نفس الامر

fînefsilemr (transliteration)
فی نفس الامر


فيوض

Çoğul ad çekimi.
feyizler, bolluklar, bereketler


فضيلت پرست

faziletperest (transliteration)
فضيلت پرست


فجرکاذب

gerçek tan ağartısından önceki geçici aydınlık


فریق اول

ferîk-i evvel (transliteration)
فریق اول


فریق ثانی

ferîk-i sânî (transliteration)
فریق ثانی


فرمان فرما

fermânfermâ (transliteration)
فرمان فرما


فوق الطبيعه

fevkattabîa (transliteration)
فوق الطبيعه


فکریات

Çoğul ad çekimi.
düşünce ile ilgili çalışmalar


فرعون

Arapça فرعون


فقها

Çoğul ad çekimi.
fıkıhçılar, islam hukukçuları


فرقان

iyi ile kötünün ayrıldığı yerleri gösteren.


گوناگون

Çeşitli nevilerde olan, türlü türlü, çeşit çeşit, renk renk.


گویا

gûyâ (transliteration)
گویا
Sözümona
sanki
گویا
Sözümona
sanki


گلبانگ محمدی

gülbang-ı muhammedî (transliteration)
گلبانگ محمدی


غلمان

Arapça غِلْمَان (ġilmān)


غنيمت

savaşta düşmandan alınan her türlü eşya.


غریب الدیار

garibü’d-diyâr (transliteration)
غریب الدیار


غير ادراکی

gayr-i idrakî (transliteration)
غير ادراکی


غير اختياری

gayr-i ihtiyarî (transliteration)
غير اختياری


غير قابل ازاله

gayr-i kâbil-i izâle (transliteration)
غير قابل ازاله


غير قابل مقاومت

gayr-i kâbil-i mukavemet (transliteration)
غير قابل مقاومت


غير قابل تبدیل

gayr-i kâbil-i tebdil (transliteration)
غير قابل تبدیل


غير قابل تفریق

gayr-i kâbil-i tefrik (transliteration)
غير قابل تفریق


غير قابل تأليف

gayr-i kâbil-i telif (transliteration)
غير قابل تأليف


غير محسوس

gayr-i mahsûs (transliteration)
غير محسوس


غير مشروع

gayr-i meşrû (transliteration)
غير مشروع


غير محتمل

gayr-i muhtemel (transliteration)
غير محتمل


غير منتظم

gayr-i muntazam (transliteration)
غير منتظم

düzgün olmayan, düzenli olmayan, düzensiz.


غنجه رخسار

goncaruhsâr (transliteration)
غنجه رخسار


غره

fıkıhta düşürülen cenin için gereken diyet


حاشا

Arapça حَاشَا (ḥāşā).


حاشيه

bir eserin, bir metnin anlaşılması güç kısımlarını açıklamak için yazılan kitap.

bir metnin kenarına veya altına eklenen metin açıklayıcı yazı, çıkma, not.


حالت روحيه

hâlet-i ruhiye (transliteration)
حالت روحيه


حاصلات غير صافيه

hâsılât-ı gayr-i sâfiye (transliteration)
حاصلات غير صافيه


حاصلات صافيه

hâsılât-ı sâfiye (transliteration)
حاصلات صافيه


حاضرون

Çoğul ad çekimi.
bulunanlar, hazır olanlar


حکومت مستبده

hükümet-i müstebide (transliteration)
حکومت مستبده


خنثی

erkek ve dişi organları üstünde bulunduran.


حسن اخلاق

hüsn-i ahlak (transliteration)
حسن اخلاق


حسن اداره

hüsn-i idare (transliteration)
حسن اداره


ه ح خ

Ebced alfabesine göre sayısal değeri (8)


خشيت انگيز

haşyetengiz (transliteration)
خشيت انگيز


حبهء حضرا

habbe-i hadrâ (transliteration)
حبهء حضرا


حبهء سودا

habbe-i sevdâ (transliteration)
حبهء سودا


حبل المساکن

hablülmesâkin (transliteration)
حبل المساکن


حجر اسود

hacer-i esved (transliteration)
حجر اسود


حجر سمائی

hacer-i semâî (transliteration)
حجر سمائی


حد اصغری

hadd-i asgarî (transliteration)
حد اصغری


حقارت آميز

hakaretâmiz (transliteration)
حقارت آميز


حمائل

kılıç kayışı.


خنجر

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)


حریم عصمت

harîm-i ismet (transliteration)
حریم عصمت


حرب عمومی

harb-i umûmî (transliteration)
حرب عمومی


haremlik

harem dairesi, evde harem kısmy, herkesin uluorta giremeyeceği yer.


حسيب

Cömert kimse. Hayır sahibi ve eli açık adam.

İslam dininde Allahü teâlânın Esma-i Hüsnâsından (güzel isimlerinden). Her mahlûkun (yaratılmışın) varlığına, varlığının devâmına, âhirette hesâbını görmeye kâfi olan.

Muhterem, itibarlı, değerli ve soyu temiz kimse. şahsi meziyet sâhibi insan.


حسب الماهيه

hasbü’l-mâhiye (transliteration)
حسب الماهيه


حسبة لله

hasbetenlillah (transliteration)
حسبة لله


حسنات

حسنه sözcüğünün çoğul çekimi
(iyilikler)


خواتين

Çoğul ad çekimi.
hatunlar, saygın hanımlar


حيات جنسيه

hayât-ı cinsiye (transliteration)
حيات جنسيه


حيات دینيه

hayât-ı diniye (transliteration)
حيات دینيه


حيات روز مره

hayât-ı rûz-i merre (transliteration)
حيات روز مره


خزینه‌دار

خزینهدار (canonical)
hazinedar (transliteration)
خزینه دار

haznedar, hazinenin birinci derecede sorumlusu.


hemcevherlik

aynı cevherden olma, aynı asıldan gelme.


هرچه بادا باد

herçibâdâbâd (transliteration)
هرچه بادا باد


هيئت

dış görünüş.


هيئت اجتماعيه

heyet-i ictimâiye (transliteration)
هيئت اجتماعيه


هيئت معلمين

heyet-i muallimîn (transliteration)
هيئت معلمين


هجویه

taşlama, hicivle ilgili şiir veya düzyazı.


حس قبل الوقوع

hiss-i kablelvukû (transliteration)
حس قبل الوقوع


خدمت وطنيه

hizmet-i vataniye (transliteration)
خدمت وطنيه


حب الوطن من الایمان

hubbü’l-vatan mine’l-îmân (transliteration)
حب الوطن من الایمان

tr-حب_الوطن_من_الایمان-ota-noun-r5gjVhUy


حقوق سياسيه

hukuk-i siyasiye (transliteration)
حقوق سياسيه


خرافات

Çoğul ad çekimi.
hurafeler, batıl inançlar


خرافه پرور

hurafeperver (transliteration)
خرافه پرور


حضار

Çoğul ad çekimi.
hazır olanlar, bulunanlar


اغنا

zengin etme, kimseye muhtaç olmayacak hale getirme.


اغتشاشات

Çoğul ad çekimi.
karışıklıklar, anarşiler


اشتعال

alevlenme, yalazlanma, parlama, tutuşma.


اشتها انگيز

iştihâengîz (transliteration)
اشتها انگيز


اعتکاف

bir yere kapanma, köşesine çekilerek yaşama.


عبادتگاه

Arapça عبادة + Farsça گاه (عبادت + گاه).


ابداع

yeni bir şey getirme, yaratma, geliştirme.


ابریق

ibrik, ıbrık, su, şarap gibi sıvı konulan kap.


اجتماعات

Çoğul ad çekimi.
toplantılar, bir araya gelişler


اجتماع

Arapça إجتماع


اجتماعيون

Çoğul ad çekimi.
sosyologlar, toplumbilimciler


اداره عرفيه

idâre-i örfiyye (transliteration)
اداره عرفيه


افراط پرستی

ifratperestî (transliteration)
افراط پرستی


افطاریه

iftarlık, iftar için hazırlanan yiyecek.


اکراه

Bir işi istemiyerek yapmak, iğrenmek, tiksinmek


اقتصادیون

Çoğul ad çekimi.
iktisatçılar, ekonomistler


علاج ناپذیر

ilâcnâpezîr (transliteration)
علاج ناپذیر


امساکيه

oruca başlama ve oruç açma saatlerini gösteren çizelge.


انشراح

Arapça إنْشِرَاح


انخساف

gelişimini yitirmek, parlaklığını kaybetmek.


انسانی المرکز

insaniyu’l-merkez (transliteration)
انسانی المرکز


انتظام پرور

intizamperver (transliteration)
انتظام پرور


اثنی عشر

Arapça اِثْنَا عَشَرَ (is̱nā ʿaşara).


استيناف

üst mahkemeye başvurarak alt mahkemenin kararının feshini isteme.


استغنا

Önerilen bir işe karşı nazlanma, nazlı davranma.


استخاره

bir işin nasıl sonuçlanacağını anlamak için ibadetten sonra uykuya yatma.


استخبارات

Çoğul ad çekimi.
duyumlar, haber almalar


استخدام

Arapça إستخدام


التزام ما لا یلزم

itizâm-ı mâ lâ yelzem (transliteration)
التزام ما لا یلزم


اتحاد اسلام

ittihâd-ı islâm (transliteration)
اتحاد اسلام


عياب و ذهاب

iyâbüzihâb (transliteration)
عياب و ذهاب


قابل قياس

kâbil-i kıyas (transliteration)
قابل قياس


قاضی القضات

kâdilkudât (transliteration)
قاضی القضات


کارخانه

kârhane (transliteration)
کارخانه
fabrika
işlik
کارخانه
fabrika
işlik


قران

iki gezegenin aynı burçta birbirine yaklaşması


قبل الميلاد

kablelmîlad (transliteration)
قبل الميلاد


قبل التاریخ

kablettârih (transliteration)
قبل التاریخ


صبل التاریخی

kablettarihî (transliteration)
صبل التاریخی


قافيه پرداز

kafiyeperdâz (transliteration)
قافيه پرداز


کاروان سرای

karvanserây (transliteration)
کاروان سرای


قوی البنيه

kaviyü’l-bünye (transliteration)
قوی البنيه


کأن لم یکن

ke’enlemyekün (transliteration)
کأن لم یکن


کلام قدیم

kelâm-ı kadim (transliteration)
کلام قدیم


کلام کبار

kelâm-ı kibâr (transliteration)
کلام کبار


کما فی السابق

kemâfissâbık (transliteration)
کما فی السابق


کمند زلف

kemend-i zülf (transliteration)
کمند زلف


کرم شب افروز

kirm-i şebefruz (transliteration)
کرم شب افروز


کرم ابریشم

kirm-i ebrîşem (transliteration)
کرم ابریشم


قدسيت شکن

kudsiyetşiken (transliteration)
قدسيت شکن

kutsallığı bozan; kutsal olan şeylere karşı saygısız.


قرون قدیمه

kurûn-i kadîme (transliteration)
قرون قدیمه


قرون وسطی

kurûn-i vüstâ (transliteration)
قرون وسطی


قراء

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)

Arapça قُرَّاء (ḳurrāʾ).


قوهء مؤیده

kuvve-i müeyyide (transliteration)
قوهء مؤیده


قوهء مخيله

kuvve-i muhayyile (transliteration)
قوهء مخيله


لابه

Yalvarma, yaltaklanma, dalkavukluk etme.


لا یتزلزل

lâyetezelzül (transliteration)
لا یتزلزل


ماء مقطر

mâ-i mukattar (transliteration)
ماء مقطر


ماعدا

dışında, -den başka, başka, öte, yanı sıra.


ماقبل التاریخ

mâkablettârih (transliteration)
ماقبل التاریخ


مومی اليهم

mûmâileyhim (transliteration)
مومی اليهم


موسيقی شناس

mûsikîşinas (transliteration)
موسيقی شناس


مشکل پسند

müşkilpesend (transliteration)
مشکل پسند


مبتذل

Arapça مُبْتَذَل (mübteẕel) sözcüğünden alıntıdır.


مجدد

yenilikçi; sünnetin terk edilip bidatlar yayılıncaya insanlara yeniden dinlerini öğreten ve bu bid’atları bertaraf etmeye çalışan İslâm âlimi


مدت موقته

müddet-i muvakkata (transliteration)
مدت موقته


مدت تحصيليه

müddet-i tahsiliye (transliteration)
مدت تحصيليه


مؤسسات

Çoğul ad çekimi.
kurumlar, kuruluşlar, müesseseler


ملازم ثانی

mülazım-ı sâni (transliteration)
ملازم ثانی


مؤمنين

Çoğul ad çekimi.
inananlar, iman edenler


منتقم

intikam alan, öç alan, suçluya cezasını veren


مرور زمان

mürûr-i zaman (transliteration)
مرور زمان


مثلث الشکل

müsellesüşşekl (transliteration)
مثلث الشکل


مستخدمين

Çoğul ad çekimi.
çalışanlar, hizmet edenler


متنفذان

(müteneffiz.in çoğulu) nüfuzlu ve hatırı sayılır kimseler. sözü dinlenir kişiler.


متسلسلا

zincirleme olarak, birbirinin ardı sıra.


متوکل

Tevekkül eden, her işini bir takım önlemleri aldıktan sonra Tanrı’nın iradesine bırakan kişi.


مزخرفات

Çoğul ad çekimi.
pislikler, süprüntüler, döküntüler


معابد

Çoğul ad çekimi.
mabetler, ibadet yerleri


مع الممنونيه

maalmemnûniye (transliteration)
مع الممنونيه


محکوک

kazılmış, kazılarak yazılmış, yontulmuş.


محکوم

hüküm giymiş, hakkında bir ceza verilmesine karar verilmiş kimse


محضر

Yüksek orunlu bir kimsenin yanı, huzuru.

Yüksek bir oruna sunulmak için yazılan çok imzalı dilekçe.


معلومات فروش

malûmatfurûş (transliteration)
معلومات فروش


منطقيون

Çoğul ad çekimi.
mantıkçılar, mantık bilginleri


مسقط رأس

maskat-ı re’s (transliteration)
مسقط رأس

Arapça "masḳaṭ" ve "re’s" “baş” ile; masḳaṭ-ı re’s “başın düştüğü yer”, doğum yeri.


مشارق

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)

Arapça مَشَارِق


مبدأ تاریخ

mebde-i tarih (transliteration)
مبدأ تاریخ


مجهول النسب

mechûlünneseb (transliteration)
مجهول النسب


مجلس افروز

meclisefrûz (transliteration)
مجلس افروز

meclisi aydınlatan, meclisi şenlendiren.


مجموعه

Arapça مَجْمُوعَة (mecmūʿa).

küçük risale veya farklı kitapların bir araya getirildiği eser.


مدینه

Arapça مدينة


مدینة النبی

medînetünnebî (transliteration)
مدینة النبی


مدینة السلام

medînetüsselam (transliteration)
مدینة السلام


mehr

Huk: Mihr. Evlenme muamelesinde erkek tarafından kadına verilen nikâh bedeli


مکاتب عاليه

mekâtib-i âliye (transliteration)
مکاتب عاليه


مکاتب عسکریه

mekâtib-i askeriye (transliteration)
مکاتب عسکریه


مکتب عالی

mekteb-i âlî (transliteration)
مکتب عالی


مکتب حربيه

mekteb-i harbiye (transliteration)
مکتب حربيه


مکتب اعدادی

mekteb-i i’dâdî (transliteration)
مکتب اعدادی


مکتب ابتدائی

mekteb-i ibtidâî (transliteration)
مکتب ابتدائی


مکتب رشدی

mekteb-i rüşdî (transliteration)
مکتب رشدی


مکتب سلطانی

mekteb-i sultânî (transliteration)
مکتب سلطانی


مناقب

menkıbeler, övgüye değer özellikler, faziletler


مناظر

منظر sözcüğünün çoğul çekimi
(manzaralar)


منفذ

nüfuz etme yeri, delik, yarık, giriş veya çıkış yolu.


منقبه

ünlü kişilerin yaşamlarına ilişkin ve çoğu gerçekle bağdaşmaz öyküler.


مسامه

Çoğul ad çekimi.
derideki küçük delikler


مسکوکات

Çoğul ad çekimi.
madenî paralar, sikkeler


مسموعات

Çoğul ad çekimi.
duyulanlar, işitilenler


متروکات

miras olarak bırakılanlar, geride bırakılanlar


موارد

Çoğul ad çekimi.
konular, hususlar, yerler


موقع رجحان

mevki-i rüchan (transliteration)
موقع رجحان


موضوع بحث

mevzu-i bahis (transliteration)
موضوع بحث


مزایا

Çoğul ad çekimi.
meziyetler, üstünlükler


مهمان نواز

mihmannevaz (transliteration)
مهمان نواز


معاهده نامه

muâhedenâme (transliteration)
معاهده نامه


معرف

hayır sahiplerinin adlarını okuyan müezzin.


معلقيت

havada kalma, asılı kalma, hükümsüz olma.


مربع الشکل

murabbauşşekl (transliteration)
مربع الشکل


مصرع

iki mısraı birbiriyle kafiyelendirilmiş beyit.


نافله

[nɑː.fɪ.ˈɫɛ]

nafile namaz, farz dışında kılınan namaz.


ناطقه پرداز

nâtıkaperdâz (transliteration)
ناطقه پرداز


نصف النهار

nısfunnehâr (transliteration)
نصف النهار


نظر شبهه

nazar-ı şübhe (transliteration)
نظر شبهه


نفائس

Çoğul ad çekimi.
değerli ve nefis eserler


نفس اماره

nefs- i emmâre (transliteration)
نفس اماره


نوادر

Çoğul ad çekimi.
nadir olan değerli eşyalar


نقطهء نظر

nokta-i nazar (transliteration)
نقطهء نظر


نطفه

Arapça نُطْفَة.


پاسبان

Klasik Farsça پاسبان (pāsbān) sözcüğünden nakledildi.


رابعا

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)


راست پرورانه

râstperverâne (transliteration)
راست پرورانه


رطب و یابس

Arapça رطب + ویابس


رجل سياسی

recül-i siyasî (transliteration)
رجل سياسی


روابط

Çoğul ad çekimi.
bağlar, ilgiler, ilişkiler


روایات

Çoğul ad çekimi.
rivayetler, söylentiler


سابق الذکر

sâbıküzzikr (transliteration)
سابق الذکر


صادق القول

sâdıkülkavl (transliteration)
صادق القول


سالف الذکر

sâlifüzzikr (transliteration)
سالف الذکر


صوفيه

Çoğul ad çekimi.
mutasavvıflar, tasavvufla uğraşanlar


سنوحات

Çoğul ad çekimi.
akla gelenler, içe doğanlar


صبيان

صبی (sabi) sözcüğünün yalın çoğul çekimi


صهریت

evlilikten doğan hısımlık. Genellikle hükümdarlar bilinçli olarak siyasi otorite kazanmak için bu tarz evlilikler yaparlar ve iki hanedan arasında sıhriyet doğar.


صلهء رحم

yakınlarını ziyaret edip özlem gidermek.


صناعات ادبی

sınâât-ı edebî (transliteration)
صناعات ادبی


صدارت پناه

sadâretpenah (transliteration)
صدارت پناه


صدمات

Çoğul ad çekimi.
sadmeler, çarpmalar, darbeler


صفره

dengeyi sağlamak için yelkenli gemilerin sintinelerine konan mâden, taş, kum gibi ağırlıklar


صحابی

İslam peygamberi Muhammed’in sohbetlerine katılan Müslüman.


صحابه

Muhammed’in sohbetlerine katılan Müslüman.


صنایع نفيسه

sanâyi-i nefîse (transliteration)
صنایع نفيسه


سجع

seci sanatı. Düzyazıda kafiyelendirme sanatı.


سفارت خانه

sefârethâne (transliteration)
سفارت خانه


سماع خانه

mevlevî dervişlerinin semâ ettikleri özel mekan.


سنهء شمسيه

sene-i şemsiyye (transliteration)
سنهء شمسيه


سنهء هجریه

sene-i hicriyye (transliteration)
سنهء هجریه


سنهء قمریه

sene-i kameriyye (transliteration)
سنهء قمریه


سنهء ميلادیه

sene-i mîlâdiyye (transliteration)
سنهء ميلادیه


سر آمدان

Çoğul ad çekimi.
ileri gelenler, önde gelenler


سریع الانتقال

serîülintikal (transliteration)
سریع الانتقال


سرو بلند

serv-i bülend (transliteration)
سرو بلند

boyu servi gibi düzgün ve uzun olan sevgili.


سرو خرامان

serv-i hırâmân (transliteration)
سرو خرامان


سروران

Çoğul ad çekimi.
önderler, liderler, başlar


سوق طبيعی

sevk-i tabi’î (transliteration)
سوق طبيعی


سدرة المنتها

sidretülmüntehâ (transliteration)
سدرة المنتها

Ahirette bulunduğu varsanılan ve ötesine geçilemeyen bir ağaç.


سلسلهء مراتب

silsile-i merâtib (transliteration)
سلسلهء مراتب


ثياب

ثوب sözcüğünün çoğul çekimi
(elbiseler, giysiler)


سياق و سباق

siyâk u sibak (transliteration)
سياق و سباق


سياسيون

Çoğul ad çekimi.
siyasetçiler, politikacılar


صرهلر

hükümdar tarafından Mekke’ye gönderilen paralar ve armağanlar.


tûraniyülasl

تورانی الاصل


طبی

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
طبی


تعبية الجيش

ta’biyetülceyş (transliteration)
تعبية الجيش


تعليمات نامه

ta’lîmatname (transliteration)
تعليمات نامه


تعویق

askıya alma, geciktirme, erteleme, oyalama.


تعزیت نامه

ta’ziyetnâme (transliteration)
تعزیت نامه


تعضو

şekillenme, biçim alma, organ oluşturma.


طبقة الارض

tabakâtülarz (transliteration)
طبقة الارض


تخطی

haddini bilmeme, sınırı geçme, çizgiyi geçme.


تخيلات

Çoğul ad çekimi.
hayal etmeler, hayale dalışlar


تحدیدات

Çoğul ad çekimi.
sınırlandırmalar, kısıtlamalar


تحریف

üstünde kalem oynatarak bozma, asıl anlamını bozma.


تحریفات

anlamından uzaklaştıracak şekilde üstünde kalem oynatmalar


تخطيط اراضی

tahtît-i arazi (transliteration)
تخطيط اراضی


تحویلات

Çoğul ad çekimi.
tahviller, borç senetleri


طرفة العين

tarfetülayn (transliteration)
طرفة العين


تصحيف

Arapça تَصْحِيفْ.


تضمين

zarar ödeme, tazminat verme, zarar karşılama.


تعالی

"Nâmı büyük" anlamında olup Allah'ın kudsiyet ve büyüklüğü için hürmeten söylenir, tazim, azamet


تعاملات

Çoğul ad çekimi.
alışılagelmiş uygulamalar


تأليف کرده

te’lîfkerde (transliteration)
تأليف کرده


تبدیلا

Çoğul ad çekimi.
değiştirerek, dönüştürerek


تبدلات

Çoğul ad çekimi.
değişimler, değişiklikler


تجددات

Çoğul ad çekimi.
yenilenmeler, yenilikler


تجليگاه

görünme yeri, zuhur yeri, ortaya çıkış yeri.


تجهیزات

Arapça تَجْهِيزَات (techīzāt) sözcüğünden nakledildi.


تهالک

can atış, can atma, atılma, çok arzu etme.


تهجیر

Arapça تَهْجِير (tehcīr) sözcüğünden nakledildi.


تکبر

Kibirlenme, büyüklenme, büyüklük taslama, kurum, azamet.


تکمله

Eksikleri tamamlamak için sonradan yapılan şey, ek, ilave.


تلقيات

Çoğul ad çekimi.
görüşler, anlayışlar, değerlendirmeler


تلميحات

Çoğul ad çekimi.
göndermeler, îmâlı anlatmalar


tenkîsât

Çoğul ad çekimi.
azaltmalar, eksiltmeler


terekküb

Bir şeyin birkaç parçadan meydana gelmesi.


تسبيح

Arapça تَسْبِيح (tesbīḥ)


tescîl

kayıt defterine geçirme, sicile kaydetme.


tezâhürât

Çoğul ad çekimi.
ortaya çıkışlar, oluşlar


vâcibât

Çoğul ad çekimi.
gerekenler, yapılması gerekli olanlar


vâcibülîfâ

yapılması gereken, yerine getirilmesi gereken.


vâhayfâ

yazıklar olsun, eyvahlar olsun, vah vah.


vazîfeşinas

görevine düşkün, görevsever, vazifeperver.


وكالت نامه

Arapça وَكَالَة (vekāle) + Farsça نامه (nāme).


vicdân

iyi ile kötüyü ayırt edip değerlendirme duygusu.


zübde

زبده
زبده
زبده
zübdi
زبدي


zarûrât

Çoğul ad çekimi.
sıkıntılar, mecburiyetler


zevcât

Çoğul ad çekimi.
nikahlı kadınlar, karılar


râî

Gr: R harfiyle alakalı. R harfine mensub.


mukavemet

Karşı durmak, dayanmak. Karşı koymak. Muhalefetle kıyam etmek.


mütâveat

Gr: Fâilleri ile mef'ulleri bir olan fiil.


azb

Tatlı, lâtif, hoş ve şirin olan yiyilecek ve içilecek şey.

Fazla susuzluktan yemek yemeği terketme.


muhayyelât

Hayâl edilmiş olan şeyler. Muhayyel olan şeyler.


mev-sûf

Kendisinde bir sıfat mevcud olan, kendisine bir sıfat isnad edilmiş olan.


füsehâ

Fasih kimseler. Güzel ve usule uygun konuşabilenler. Güzel söz söyleme kabiliyetinde olanlar.


bülegâ

Beliğ olanlar, Belâgat sâhipleri. Belâgat ilmi mütehassısları. Edebiyatçılar.


rişte

İyi huylu kimse, huy ve tabiatça melek gibi olan


tercî

(Rücu'. dan) Geri döndürme, geri çevirme.


hü-kemâ

(Hakîm. C.) Âlimler. Çok bilgili kimseler.


بهیم

Arapça بَهِيم (behīm) sözcüğünden alıntıdır.


zagt

bir şeyi bir başka yere zorla sokma, girdirme


muaşeret

Sünnet dâiresinde insanlarla iyi münâsebet.


mühre

Cilâ için kullanılan küçük yuvarlak cisim. Deniz böceği kabuğu.


etibbâ

Tabibler, tıb ilmini bilenler, doktorlar.


tahiyyât

Selâmlar. Duâlar. Manevî hayat hediyeleri. Tezahürat-ı hayatiye.


timâr

Bir şeyin devam ve inkişafı için yapılan hizmet.


غين

Arap alfabesinde on dokuzuncu, Fars ve Osmanlı alfabelerinde yirmi ikinci sırada olan غ harfinin alfabetik okunuşu. Mahreçi dil kökü damağa doğru yaklaştırılarak, dilin ucu da yumuşak damağa yapıştırılarak dilin kökünden çıkarılan, tok, dolgun bir GA sesidir.


bî-dâd

Zâlimlik. Zulüm. İşkence. Adaletsizlik.(Ne mümkün zulm ile bî-dâd ile imhâ-yı hakikat.Çalış, kalbi kaldır muktedirsen âdemiyyetten)


sahîh

k: Rükünleri ve şartları tamam olan herhangi bir ibâdet ve muâmele.

Edb: Gerek söz bakımından ve gerek mânâca noksanları bulunmayan ifade.

Gr: Kelimenin kök harfleri (Huruf-u asliye): 1- Hemzeden; 2- İki aynı harf yanyana geldiği zaman, yalnız biri yazılıp üzeri şeddelenmekten; 3- Harf-i illet "vay-ye" ve bunlardan dönen "elif"den sâlim bulunursa kelime sahih olur.


Huruf-u asliye

Arapça bir kelimenin kökünü teşkil eden harften olan. (Ekserisi üç harften ibaret olur.)


intisab

Nisbet. ten) Bir yere, bir kimseye mensub olmak. Mâiyyetine girmek. Bağlanmak.


tefe'ül

Metafiziksel sorulara cevap aramak, varlığın ve gerçekliğin anlamına vakıf olmak veya bu kadar önemli olmayan günlük kararlar almak için kutsal veya antik kitaplardan rastgele sayfalar açmak ve açılan sayfalardaki ibarelerden yorumlar çıkarmak.


şeyhülislam

Osmanlı Devleti zamanında din işlerine bakan ve sadrazamdan sonra gelen en yüksek vazifeli şahıs, âlimlerin reisi.


yenbağî

Münasib, uygun, şâyân. Lâzımgelir, icab eder, gerekir.


mütâlâa

Bir işi etraflıca düşünmek, okumak, tetkik etmek.


tetebbu

Araştırıp tetkik etme. Derinliğine inceleyip tanıma, öğrenme. Öğrenmek için okuma.


ilm u irfan

Çok Bilen, anlayış sahibi, tecrübe ve zekâdan ileri gelen zihnî kemale ermiş


Attâr

Güzel koku veya iğne iplik gibi şeyler satan kişi.


haseb

Birisinin sülâlesi cihetinden iftihar yolu ile saydığı iyilik. Mal, din, millet. Kerem, fiil ve amelde yüksek şeref, iyi iş, sâlih amel. Şeref, asalet, şan, kadr ve haysiyet.


müşâkelet

Edb: Birinin söylediği bir sözü diğerinin az çok evvelki mânaya zıd olarak kullanması.


mukaddemât

Başlangıçlar. Mebde'ler. İleride bulunanlar


gaybet

Başka yerde bulunmak. Hazırda olmamak. Gıybet. Bir şeyin diğer bir şey içinde gaib olması.


sâhî

Cömert, eli açık, herkese iyilik etmek isteyen.


in'âm

Tar: Osmanlı İmparatorluğu zamanında yeniçerilerin aylıklarına yapılan zam. (Bak: Nimet)


eşyâh

(Şeyh. C.) Şeyhler, ihtiyarlar, yaşlılar, pir-i fâniler


gavâil

Dertler, sıkıntılar, kederler, hüzünler.


mütebeyyin

Meydana çıkan, anlaşılan. Tebeyyün eden.


mârifetullah

Masnuat-ı İlâhiyeyi ve Kur'âni hakikatleri tefekkür ve tahsil ile veya lütf-i İlâhi ile kalbi inkişâf ve basirete sâhib olmak. Esmâ-i İlâhiyyeyi tanımak. İlâhi hakikatlara vukufiyet. Her işte Allah rızâsına en uygun hareket tarzını bilip amel etmek.


hâvi

İçine alan, ihtiva eden, kaplayan. Câmi'.


rubai

Edb: Dört mısralık belli vezinlerle yazılmış manzume. Aynı esasta 24 şekilli vezinle yazılan 4 mısralık şiir.

Gr: Mastarını meydana getiren dört harften hepsi de aslî olan kelimeler.


muktezâ

Lâzım getirilmiş. Lüzumuna binaen istenmiş. İcab eden. Lâzım gelen. (Bak: Dâll-i bi-l iktiza)


muvafakat

Uygunluk. Uymak. Anlaşmak. Karşılıklı anlaşma. Râzı olma. Müsâade.


teşvîş

Karıştırma. Karma karışık etme. Bulandırma.


istihlâs

(Hulus. dan) Bir şeyi elde etmeğe çalışma.


Mu-zâri

Gr: Geniş zamanı ifade eden fiil hali. "Yazar, okur, görür, gelir" gibi.


itikâf

Bir yere çekilip yalnız ibadetle meşgul olma

Özellikle ramazanın son on gününde mescit ve benzeri yerlerde kalıp ibadet, ilm-i iman ve Kur'an, evrad ve ezkâr gibi ibadetlerle meşgul olma


zulem

Çoğul ad çekimi.
karanlıklar (zalmânın çoğulu)


mütefazzıl

Fazilet,meziyet ve bilgi yarışına çıkan.


mulhak

bir asker karargahında emir subayı yardımcısı.


muhâsi-me

hasım,düşman olarak karşılaşanlardan her biri.


mukâşefe

gizli şeyleri birbirine açıp keşfetme ve izhar etme, açığa çıkarma. meydana çıkarma


nafia

Bir yeri bayındır duruma getirmek için yapılan işlerin tümü, bayındırlık işleri.


münkîr

İnkâr eden, kabul etmiyen, hakikatı tasdik etmiyen, dinsiz.


rüsül

Peygamberler, resüller. Bir kitapla gelen nebiler.


hüccet

Senet. Vesika. Delil. Bir iddiânın doğruluğunu isbat için gösterilen resmi vesika.


meb'ûs

Halk arasından seçilerek Millet Meclisine âzâ edilen.


mukâtil

Birbirini öldüren, birbiriyle vuruşan. Düello yapan.


tahyîl

Akla getirme. Fikre getirme, zihinde canlandırma.


بریه

Arapça بَرِيَّة (bariyye) sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice בריאה sözcüğünden alıntıdır.


بریه

Arapça بَرِّيَّة (barriyye) sözcüğünden alıntıdır.


kinâyet

maksadı,kapalı bir şekilde ve dolayısıyla anlatan söz.

hakiki manasına alınması da caiz iken mecaz olarak kullanılan söz.


eclâf

ayak takımları,rezil kimseler,baldırı çıplaklar.


teâtuf

Birbirine şefkat, muhabbet ve sevgi gösterme, karşılıklı sevgi (çoğulu teatufât)


لام

Kur'an alfabesinde yirmialtıncı harf olup, ebcedi değeri otuzdur.


teatufât

Çoğul ad çekimi.
karşılıklı sevgiler (teâtuf un çoğulu)


mutta-sıf

İttisâf eden. İyi veya kötü bir sıfatla tarif edilen. Vasıflanmış, vasfı mevcut olan.


tahalluk

Ahlâklanmak. İyi huy edinmek. Yüksek İslâmi ahlâkla ahlâklanmak.


sitare

(Setr. den) (C.: Setâir) Örtünülecek, perdelenecek şey.


nezzâre

Seyirci, seyreden, bakan. Nezaret eden, müfettiş, mürakabe ve kontrol eden. Vekillik eden.


gaib

Göz önünde bulunmayan, hazırda olmayan. Kaybolmuş olan. Görünmeyen âlem.


sitan

Mekân adı yapmağa yarayan ek. Meselâ: Gül-sitan (Gül-istan) Gül bahçesi, güllük


mahasin

İnsanın vücudunda hüsün ve cemal yerleri.


canfes

Üzerinde desen bulunmayan ince dokunmuş, parlak, tok, ipekli kumaş.


nehur

Burnuna vurmayınca veya burnuna parmak sokmayınca sütünü salıvermeyen deve.


muzmerât

Muzmer. C.) Örtülü, saklı, gizli, dışarı vurulmamış.


cühûd

Bilerek inkâr etmek. Bildiği halde yanlış söylemek.


liyâkat

İktidar. Ehliyet. Hüner. Lâyık olmak. Fazilet. Kıymetlilik


menâzili

Menziller. İnecek yollar. Duralar. Konak yerleri.


şümûs

Çoğul ad çekimi.
şemsler, güneşler (şems in çoğulu)


dustan

Selçuklu ve Osmanlı Edebiyatında dostan veya dustan olarak kullanılır. Bu aynı zamanda Türk kültürünün temeli olan ahilik yarenlik ahretlik gibi dostluk da Türk kültürünün en önemli parçasıdır. Bu kültür kaynaklarını Türk töresi ve İslam felsefesinden alır. Hatta Dostan veya Dustan Osmanlı döneminde Rumeli Vilayet-i Celilesine -ki Manasdır' Merkezinde kurulu idi- Kayılar kazasına bağlı bir karye idi.


sâlâr

Kafile veya kabile reisi. Baş. Başkan. Reis. En büyük âmir. Başkumandan.


mürâfa

Bir dava için birisini hakim huzuruna çıkartma, yüzleşerek muhakeme olunma


emr ü nehy

Dinin emirlerini, Kur'âni ve İslâmi hakikatleri neşretmek ve bildirmek, men'edilen şeyleri de yaptırmamak. İyiliği, İslâmi hususları emretmek ve teşvik etmek, kötülüğü men'edip yaptırmamağa sevketmek. (Fakat bu kudsi vazifeyi âdabına itaat ve riâyet ederek ifâ etmek lâzımdır, zirâ bu itaat da dinimizin emirlerindendir.)nehy: Allah'ın haram kıldığı şeyleri işlemekten men'etmek, haram işleri yaptırmamak


muhâlefet

Türkiye Cumhuriyeti'nde bulunan parti türü


mütenebbi

Arapça متنبي

Nebilik, peypamberlik iddia eden, taslayan


müteneffiz

Nüfuzu olan, söz sahibi, hükmü geçen - (müteneffizân tekili)


mütenekkir

Kıyafet değiştiren,tanınmaz şekle giren.


mütenevvî

Aynı cinsten olmayan,cins cins,nevi nevi,türlü çeşit


müterâdif

Teradüf eden,bir manaya gelen,tek anlamlı,eş manalı,eş anlamlı


müterâfık

Birbirine refakat eden,arkadaşlık eden,beraber olan.


müterekkib

Terekküb eden,iki veya daha fazla şeyin birleşmesinden meydana gelen.


mütevâli

Takip eden,ara vermeden süren,tevâli eden.


kürsübaşı

Eski harput evlerinde kış mevsiminde kullanılan adeta soba görevi yapan özel olarak düzenlenmiş kürsü etrafında ısınmak sohbet etmek eğlenmek amacıyla bir araya gelinmesi kürsübaşı denilir.


kifâyet

Lüzumlu kadar olma, bir işe yetecek kadar olma


zerrîn

Altından yapılmış. Altın gibi parlak. Sarı.


meşrık

Güneş doğacak cihet. Gündoğusu. Doğu. Şark ciheti.

Şems-âbâd, güneşi bol yer. Kış vakti ısınmak için güneşe karşı oturacak yer.


mütecesssis

Gizli şeyleri arayıp öğrenmek isteyen,meraklı,tecessüsü olan.


mütedahil

Birbiri ardınca giden,birbirine geçen,geçişen,tedahül eden.


müteenni

Hareketlerini düşünerek yapan, teenni ile hareket eden, ağır davranan.


müteferrika

Önceden kestirilemeyen hallerde harcanan küçük miktardaki para.


mütehallim

Gerçekde olmadığı halde uysal,yumuşak görünen.


mütehassıl

Hasıl olan, meydana gelen,oluşan, üreyen.


tevîl

(Tef'il veznindendir) Bir nesneye redd ve irca' etmek. Döndürmek.


اهل ایمان

Çoğul ad çekimi.
iman edenler, inananlar


كرامة

Ermiş kimselerin gösterdiklerine inanılan, doğaüstü, şaşkınlık uyandırıcı durum.


Habeşi

Habeş memleketi ahalisinden olan. Habeş'e mensup olan.

Hat, tezhip, minyatür gibi güzel sanatlarda kullanılan bir cins kâğıt.


lâyıha

düşünülen bir şeyin yazı haline getirilmesi


lehümâ

Birinden yana olan, birinin tarafını tutan kişi


sekt

Şiirde bir harekenin düşmesinden kaynaklanan ahenk kırıklığı


sekkâk

Bıçakçı, çakıcı


gufûl

Dikkatsizlikten veya şaşırmadan dolayı bir işte kusur etme


gûbâre

Sığır sürüsü


girihçe

Düğümcülük, küçük düğüm


gurâbiyye

İslami inançlara aykırı fikirler ileri üren bir mezhep


halîle

Mevlevilerin ayinlerinde çaldıkları bir musiki aleti


hâzile

Kenarlarında kirpik bulunmayan çok kırmızı gözkapağı


tasallüf

Övünme, kendi gücünün dışında olan fazilet ve zerafet iddiasında bulunma

Şairin kendini övme yolunda yazdığı şiir


tesârîf

Allah'ın istediği yolda idare ve iradeleri


tashîn

Sahneye koyma,sahnede oynanacak şekle sokma


kaknüs

Eskiden bir kuş ismi, akbabaya benzer bir kuş


hamâsi

Hamasetle alakalı, kahramanlıkla alakalı


rîziş

dökülüş, akış


İsrâfil

Dört büyük melekten biri, sûra üfleyecek melek


rûh-ı hayvâni

Hayvani ruh, hayvanlara ait olan ruh, hayvanlaşmış ruh


lûhâza

gözücu ile bir şeye dikkatli dikkatli bakma


lübse

sözün karışıklığı


ergime noktası

bir katının katı durumdan sıvı duruma geçmeye başladığı ve ergime sona erene kadar koruduğu sıcaklık.


alamat

Uzun ince bir cins balık (Hint denizinde çok olur ve yılana benzer)


enbiya

(Nebi. C.) Nebiler. Peygamberler (Aleyhimüsselâm.)


duhûr

Zillet, zelillik, hakirlik, aşağılık. Adilik.


mâzrub

(Zarb. dan) Zarbolunmuş. Çarpılmış. Dövülmüş.


mahâzî

Rezalet ve kepazelik sebebi olan kötü huylar.


mihrâb

Camide imamın namaz kılarken cemaatin önünde durduğu yer.


münîr

Nurlandıran, nur veren, ziya veren, ışık veren, parlak.


vaad

Bir işi yerine getirmek için verilen söz


sebibe

(C.: Sebâib) Atın alın kılı, yele ve kuyruğu.


sebbabe

İşaret parmağı. Sağ elin baştan ikinci parmağı


denâat

Alçaklık, çok fena hareket. Zillet, kötü mizac.


mücâneses

(Cins. den) Bir cinsten olma, benzeme, hemcinslik.


ekâmil

Mükemmel, en kâmil, eksiği olmayan, en mükemmel.


mükâşefât

Gizli şeyleri birbirine açıp keşfetme ve izhar etme, açığa çıkarma. Meydana çıkarma.


iktinah

Bir işin esâsını, künhünü, kökünü ve gerçeğini anlama. İçyüzüne, derinliğine varma


tehakküm

(Hüküm. den) Tekebbür, zorbalık etmek. Zorla hükmetmek.


nâzîl

(Nüzul. dan) Nüzul eden, inen, yukardan aşağıya inen, bir yere konan. Bir yerde konaklayan.


Müftî

(Fetva. dan) Fıkha dair mes'elelerin şeriattaki hükümlerini beyan ve açıklamağa memur olan zat.


sakîl

Gr: Ağır ve kalın okunur harf veya hece.


hod-bin

Başkasına hak tanımayıp, kendi lezzet ve menfaatını tâkib eden. Bencil. Enaniyetli. Kibirli.


istinaf

(hukuk) Dava mahkemesinin verdiği hükmü beğenmeyip bozulmasını daha üst mahkemeden istemek. Dava mahkemeleri ile temyiz mahkemesi arasındaki bir derece yüksek mahkemeye verilen isim.


mesalik

(Meslek. C.) Meslekler. Tutulan yollar. Süluk edilen yollar.


kavkaa

Salyangoz, midye gibi hayvanların sert kabuğu.


azze

Aziz ve şanı büyük olsun, büyük ve aziz oldu (anlamında)


ehl'i

Munis, alışık. Yabancı olmayan. Kendisi ile ünsiyet edilen.


kuva

güçler, kuvvetler, hisler, hasseler, takatler


etka

Tanrı korkusu ile günahtan çok fazla çekinen. Haram veya helâl olduğunu iyice bilmediği şüpheli şeyleri yapmayan. Günah işlemeyen. Her şeyde Tanrı’nın rızasını gaye ve maksat edinen.


makid

Buğz edilmiş. Mebğuz. Nefret edilmiş, sevilmemiş, menfur.


şani

Adavet etmek, kin tutmak mânasına "şeneân" dan ism-i fâil olup, buğz eden, kin tutan demektir. Esas murad ise; buğz edip geçmiş olan değil, buğzunda devam ve ısrar eden demektir.


leiman

(Leim. C.) Alçak, zelil ve aşağılık kimseler. Pinti ve cimri insanlar.


tâhâ

Kur'an'da mukattaat-ı hurufiyedendir, Allah ile Muhammed arasında olduğuna inanılan bir şifredir.


kuffaz

Kadınların ellerine ve ayaklarına taktıkları bir süs eşyası.


makatı'

(Kat'. C.) Sözdeki veya nazımdaki durak yerleri, eceler

(Ka, uzun okunur) Kesmeler. Kesişmeler. Kesişen yerler.


kenud

Çok küfran-ı nimet eden kimse. Çok levm ve küfreden cahud.

Bir şey yetiştirilemiyen verimsiz arazi.

Kocasının hukukuna ve iyiliklerine küfran eden nankör kadın.

Yemeğini misafirden sakınarak yalnızca yiyen cimri.


zehra

(Müe.) Ay gibi parlak olan. Çok parlak ve safi, berrak.


خفاش

Arapça خُفَّاش (ḫuffāş)


tecazüp

23 Nisan'da ritim eşliğinde yürüyenlerle, uygun şekilde yürüme isteği.

Çevremizde gözlemlediğimiz bir olayın bizi farkında olmadan etkilemesi sonucu, olaya yakın hareketler yapmamız.


sarh

Büyük köşk, yüksek yapı - (Çoğulu: Suruh)


hususen

Bilhassa. Ayrıca. Başkaca. Buna mahsus olarak.


sayruret

(Sayr. dan) Bir hâlden diğer hâle intikal etmek. Bir şeyin bir şeye dönmesi.


vifak

Dostça bir fikir üzerinde birleşmek. Samimi anlaşmak.


nukul

Nakiller, rivâyetler. Başkasından anlatılanlar. Hikâyeler.


mütefakkıh

(C.: Mütefakkıhin) (Fıkh. dan) Fıkıh âlimi. Fıkıh ilmiyle uğraşan kimse


bimâre

Savaşlar veya akınlar esnasında ele geçirilen kadın esirlerin ayrıldıkları sınıflardan birinin adı.


mesâlik

(Meslek. C.) Meslekler. Tutulan yollar. Süluk edilen yollar


hâne

Bazı kelimelerle birleştirilip mürekkep isim yapılan bir "ek" tir. "Hasta-hane, ecza-hane, yazı-hane, kıraat-hane" gibi.


vâv

Arap alfabesinde yirmi altıncı, Osmanlı alfabesinde otuz birinci, Fars alfabelerinde otuzuncu sırada olan


ihbâs

Hayır için, iyilik için, savaş için mal veya hayvan vakfetmek


nüket

Nükteler, herkesin anlayamayacağı ince zarif manalı sözler


ihbâl

Gebe bırakma (mecellenin 985. maddesihükmüne göre erkek çocuk için ihtilâmla birlikte büluğ alâmeti sayılırdı )


ihâşe

Avı , tuzağa düşürmek üzere sürüp götürme.


metan

mâden ocaklarında ve bataklık sâhâlarında oluşan,renksiz,korkusuzve cabuk tutuşan gaz,bataklıkgazı


hurra

alkışlama,kutlama,sevinme,selamlama ve coşma hallerinde"yaşa,varol"anlamında kulllanılan sözcük


nivâr

yerle gök arası boşluk ====Köken====arapça


eşvât

Kâbe'yi yedi kere tavâf etme (dolaşma ) hareketleri.


enâniyet

birinci anlam benlik,herşeyi kendi benliğine dayandırma


eşrefiyye

Kadirî tarîkatı şûbelerinden birinin adı.(Kurucusu : KuzeyBatı Anadolu Kadirîleri arasında pîr-i sâni ( ikinci pîr ) olarak tanınan Eşrefoğlu'dur ).


sicim

Keten, kenevir gibi bitkilerin liflirinden yapılan ince ip


müteneddim

Teneddüm eden, nedamed duyan, pişman olan .


râkibe

Herhangi bir işte birbirinden üstün olmaya çalışanlardan her biri.


mütenekkir-âne

Mütenekkire , kıyâfet değiştirip kendini tanıtmayana yakışır sûrette.


musaddık

Tasdîk eden , gerçekliğini , geçerliğini resmî olarak yazı ile bildiren.


şâvt

Hacer el-Esved'den başlayıp şart üzeri dolanarak yine Hacer el-Esved'e gelmek üzere yapılan tavaf


قاهر الاشرار

şerirleri, haydutları kahreden, yok eden , ortadan kaldıran


magriz

birşeyin dahil edildigi, saokulduğu yer:bir şeyin cıktıgı, büyüdügü geliştigi yer, kuyruk gibi


cümâde

arabi aylarının beşincisi ve altıncısının adı


magşî

gaşyolumş,kendinden geçmiş ,hayran, baygın


hâzıma

yenilen şeylere midede hazmettiren kuvvet


hazâze

bulaşıcı bâzende öldürücü bir cilt hastalığı


hazef-pâre

çömlek kırığı


cühemiyye

müslümanlar arasında çıkan mezheplerden birinin adı


seyâhatnâme

bir seyyahın gezip gördügü yerlere ait yazdıgı kitap


haben

aruzda fâîlatün’den at hecesini atarak fâîlatün veznine sokma.


lâhn

bir yere veya bir kimseye has kötü ve yanlış telaffuz,aksan


nabiga

Şanı, şöhreti büyük adam. Ulu, şerefli kimse.

Üstün zekâlı, hârika ve çok fasih kimse.


nabit

Ağaç ve nebat gibi yerden bitip büyüyen.


siyâkat-ül-a'dâd

bir fıkrada bahsedilen birkaç isim,münasebetle bir birine bağlamaktan ibaret sanat


siyâset-i âmme

bütün bir cemiyetin salâh ve intizâm olunan bir kısmı hükümler


siyâset-i hâssa

bazı cürüm işleyenler hakkında ,velev katil süretiyle olsun,vuku bulacak zecir ve tedip


siyâset-i mülk

devletin veya bir toplulugun din bakımından idare edilmesi


siyâset-i şer'iyye

beieriyerin salah ve intizamı için islamiyetin kabul ve iltizam ettiği hükümler


siyâset-gâh

siyaset bakımından öldürülmesi gereken kimselerin öldürüldüğü yer


siyâsetnâme

padişahlara ve büyük devlet adamlarına ,devlet işlerinde ve halka adaletli davranmaları yolunda öğüt veren ,mensur ve manzum didaktik eser


siyâsî

siyaset icabı olan ,siyaset adammı,politik


kabia

Kılıç kabzasının başında olan gümüş veya demir.


siyemmâ

l!a-siyemmâ velâ siyemmâ şekilleriyle :hele,hüsüsile,bahusus,herşeyden önce manalarına gelir


saak

Bir şiddet sebebi ile helâk olmak, ölmek, bayılmak.


sabat

Pazar sokağı, iki duvar arasının örtüsü (altı yol olur.)


sabaya

Büluğ çağına varmamış küçük kızlar. Kız çocukları.


maktaa

üzerinde kamış kalemin ucu kesilerek düzeltilen kemik


nevâ selmek

türk müzüğünün en az altı asırlık bir mürekkep makamı olup zamânımızabir nümûnesi kalmamıştır


cülcüle

hademeyyi çağırmakta kullanılan el çıngırağı


اغراس

Arapça أَغْرَاس (ʾaġrās), غَرْس (ġars, “ağaç dikme”) sözcüğünün çoğulu.


اغراس

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
اغراس


mahmil

mahfe,deve üzerine konulan-iki kişinin bineği-sepet.


mahlûl

Delinmiş, öbür tarafına işlenmiş olan şey.


düm-dâr

kuyruk tutan,ordunun arkasındaki kuvvet,artçı


dünbâle-rev

kuyruktan,arkadan giden,arkası sıra giden,uyan


dunyâ-dâr

dünya işleriyle uğraşarak mal mülk sahibi olan


dürd-hâr

şarap içen,şarabı son damlasına kadar içen


dürger

dülger,bir binanın tahta olan kısımlarını yapan usta


dürr-i ıstıfâ

seçilmiş inci, seçkinlik incisi (Muhammed)


در مكنون

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)


dürrâc

eti gevrek,keklik cinsinden bir kuş, çil kuşu, turaç kuşu


dürûger

dülger, bir binanın tahta olan kısımlarını yapan usta


düstûr-i mükerrem

vezir;sadrâzamlara vezirlere tâzim makamında verilen unvan


düstûrî

düstûra ait, düstur ile ilgili;kurala uygun olan


düşeş

Zar oyununda en büyük sayı olan '6' nın yan yana gelmesi.


gûşe-güzîn

insanlardan uzaklaşan, bir köşeye çekilen


kelef

yüzdeki benek,siyah veya kırmızı noktalar


uhbuşe

Türlü kabilelerden meydana gelen topluluk.


uhdud

Kamçı vurulmasından vücutta hâsıl olan yara ve iz.


istearik

istearindsn elde edilen istearine benzer veya istearinle ilgili


nebr

birinci anlam yükseğe çıkarma,kaldırma,yükseltme

ikinci anlam korkup çığlık atma,haykırma


nebş

birinci anlam gmülü şeyi eşipyerden çıkarma

ikinci anlam bir şeyi başka bir şey ile meydana çıkarma


lahif

Zulüm görmüş, ıztırab ve sıkıntı çekmiş.


nevaîz

azı dişlerinin sanundaki altlı üstlü bulunan dişler


mihmel

mahmil,deve üzerine konulan-iki kişinin bineği-sepet


mihaffe

mahfe, deve veya katırın sırtına konulan ve iki kişi oturabilecek büyüklükte olan sepet


mifrez

kamış kalemi ayırmak içinkullanılan bir çeşit kalemtraş


mücâhere

karşılıklı olarak bir şeyi meydana çıkarma, ortaya çıkarma


senderûs

sandalos,kehlibar nevinden kupal ağacından çıkan bir zamk


nedîme

zengin veya itibarlı bir kadının arkadaşı


Nedîmî

15 inci yüzyılın ortalarında yaşayan ve Bektaşiliği dolayısıyla şiirlerinde tasavvufi konular geniş ölçüde yer alan ünlü Türk şairi.


nedîbe

yumurtanın en mühim,tohumu teşkil eden kısmı.


nefel

ülül-emrin müsadesini almadan düşmana karşı çıkan sayısı az bir cemaat.


bıtna

malın ve paranın çokluğundan doğan sevinç


bicâd

yol yol, çizgili olarak dokunmuş kilim, halı, aba


بكتر

بگتر (canonical)
begter (transliteration)

Farsça بگتر (begter) sözcüğünden alıntıdır.


fiiliyat

Gerçekten yapılan işler,gerçekleştirilen işler.


nebîz

hurma veya arpadan yapılan bir çeşit içki


fotojeoloji

Havadan çekilen fotoğraflar ve arâzide yapılan değerlendirmeyle jeoloji hatıralarının hazırlanması.


mathare

içinde yıkanıp ,taharet olacak yer,gusülhane


بزباز

Farsça بزباز (bezbâz) sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Arapça بَسْبَاسَة (besbāse) sözcüğünden alıntıdır.


hak bellemek

bir şeyin doğruluğuna kat'i sûrette inanmak


lâden

kadınların yüzlerine ben taklidi yaptıkları madde.


nakkar

Ağaç, taş ve madenleri oyarak şekil veren usta.


müteallil

bahane ile herhangi bir işin yapılmasını geciktiren


velsân

Birbirlerinin boyunlarına el atarak yürüme.


istişfâf

içinden görerek bir şeyin aslını öğrenmeye ve elde etmeye çalışma.


istîsâl

kökünden koparıp çıkarma,çıkarılma,kökünü kurutma


matâim

taâm edilecek,yemek yenilecek yerler,yemek odaları


من له الحق

Arapça مَنْ لَهُ ٱلْحَقُّ (men lehü l-ḥaḳḳu) sözcüğünden


iknâiyyât

İknâ etmek,râzı etmek,kandırmak için söylenilen sözler.


inşibâk

Balık ağı gibi birbirine geçme,şebeke şeklinde olma.


inkimâş

peklik veren şeylerin yalnız bir hamızla beraber meydana getirdiği te'sir


tekeymüs

Yemeklerin midede ezilmesi, kimüs hâline girmesi.


selmek-râst

Türk müziğinin en az altı asırlık bir mürekkep makamı olup zemânımıza kalmış nümûnesi yoktur.


mûkır

Yemişin çokluğu dolayısıyla dalları sarkmış ağaç.


teevvî

oturacak yer edime, yurtlanma,bir yerde yerleşme


kunût

yatsı namazından sonra kılınan ve salât-ıvitir denilen üç rekatlık namaz


umumileştirme

tek tek görülen şeyleri bütüne yayma ve uygulama


hîzrân

hekimlikle kullanılan zehirli bir bitki, hezâren


hâl-istân

Birkaç benin vücutta toplu hâlde bulunduğu yer.


zimmi

İslam devleti tebaasında olan ve haraç veren Hristiyanlar, Yahudiler


eclah

üstü düz araba veya devenin üstüne yapılan küçük kulübe


busm

serçe parmağı ile adsız parmağın uçları açıldığı zaman aradaki açıklık


iftihâs

gerçeği dikkatle araştırma;gerçek dikkatle araştırılma


kübbâd

ağaç kavununu andıran, iri ve yumuşak bir limon


külâh

külah, giyilen, ucu sivri veya yüksek başlık, başa giyilen şey


hülû

kızmemesi bir çeşit sulu ve lezzetli şeftali


hülam-ı nebâtî

nişasta veyâ pekdîn denilen nebâtî(bitkisel) bir meyve


hâviye

havya,tenekicelerin lehim yaparken kullandıkları, çekice benzer bir alet


müteârün-leh

istiârede müşebbeh ( benzetilen ) in mânası .


hem-kadem

kadeh arkadaşı,içki arkadaşı,sıkı fıkı dost


müteferrid

teferrüdeden, tek ve yalnız olan, emsali olmayanlar


lemsiyyet

bir cisme,bir mâdene parmakla dokunmaktan meydana gelen his


mütefevviz

gayrimenkul malları tasarruf,sahip olma,kullanma hakkını satın alan


lihb

iki tepe veya kayalık arasındaki boğaz,dar geçit


nak-isinn

çürüyüp kırılan dişin çukurunda kalan kök parçası


levziyye

bâdem,erik,kayısı,şeftâli,vişne,kiraz ve benzerlerinin içinde bulundukları fasîle


zeyniyye

Ömer Şahâbettin Sühreverdî tarafından kurulan tarîkat kollarından biri


zıbâbiyye

kertenkele,timsah,bukalemun,kör yılan gibi hayvanları içine alan bir sınıf


zımn

açıkça, söylenmeyip dolayısıyla anlatılmak istenilen söz,gizli maksat


receb

Arabî ayların yedincisi ve kutsal sayılan üç ayların birincisi.


tadlîl

dalâlete düşürme,doğru yoldan çıkarma,azdırma,ayartma


kays

leylâ ile mecnun hîkayesinin erkek kahrâmanı olan Mecnûn-i Âmirînin asıl adı


kurretiyye

Bâbîlerden Zerrintaç adında güzelliği,bilgi ve fâziletiile tanınmış bir kadının taraftarları


kusâme

kassâm',mîrası üleştiren kimsenin ana paradan kendi hissesine düşen miktar


mütenemmir

tenemmür eden,kaplanlaşan,kaplan huylu olan


münâkaza

iki sözün birbirini tutmaması;bir önceki sözün aksi olan söz


müteberrir

teberrür ede,Allah'a derinden itâat eden


mâkiriyye

iskelelerin bazılarında alınan resimlerden biri


makleb

kalbetme, bir şeyin altını üstüne çevirme


tedlîs

alış verişte satıcının mal kusurunu müşteriden saklaması


tedmîc

birşeyi başka bir şeyin içine yerleştirme


tedsîm

nazar değmemesi için küçük çocukların çene çukurlarına siyah benek yapma


teeccül

belli bir zamana kadar mehil, müddet isteme


güfte-kârî

pirinçten yapılma,motif ve yazılarla süslü fener, lamba ayağı

üstünde yazılar bulunan ve yalnız İran'dan gelen bir cins halı


etvâgî

bağ,bahçe,tarla ve bostanları sulamak için açılan arklar


gül-bâm

eskiden tekkelerde âyin sırasında, saraylarda muayyen merâsim sırasında hep bir ağızdan yüksek sesle okunan ilahi veya dua.


gaze

kadınların yüzlerine sürdükleri düzgün, allık


hallî

halle mensup,tahlîl ile olan,tahlîl ile ilgili


tasvîben

tasvibederek, doğru bularak, uygun görerek, görülerek.


tasvîb-kerde

tasvin olunmuş, doğru bulunmuş, uygun görülmüş


taşthâne

Osmanlılarda, hükümdara ait eşyanın sarayda saklandığı yer


بكند

بگند (canonical)
begend (transliteration)

Farsça بگند (begend) sözcüğünden alıntıdır.


şersûf

kaburga kemiklerinin ön taraf uçlarındaki kıkırdak


şerûd

atasözü yerine geçengüldürücü ve manzum söz


şerûm

ferci ile şerci birleşip arası kaybolmuş [kadın]


mücenneb

tanini'den küçük bakıyyeden büyük iki aralığın ortaklaşa adı


bûmbâr

koyun ve benzeri gibi hayvanların bağırsağı

bağırsak,kıyma,pirinç ile doldurularak yapıla yemek


bûre

kuyumcuların kullandıkları tuza benzer bir madde


bûrânî

pirinçli ve yoğurtlu ıspanak ve benzeri sebze yemeği


burc i eşref ahter mîzân ân

uğurlu yıldızlardan meydana gelen terazi burcu


câsûs

hafiye ,gizli haberler öğrenerek veya sırları çözerek haber veren,çaşıt

düşmanın,askerliğe dair haberlerini öğrenip bildiren kimse


bûsîr

sığır kuyruğu denilen ve ayı kulağına benzeyen bir ot


bûsiş

şapırtılı öpüş


bûş

hastalanan koyun,keçi gibi hayvanları sağaltmak için bacaklarına yapıştırılan bir çeşit laden


butîmâr

çok zaman su kenarında bulunan balıkçıl denilen,sorguçlu ve kırmızı gagalı kuş


بهص

Arapça بَهَص (behaṣ) sözcüğünden alıntıdır.


بهط

Arapça بَهَطّ (behaṭṭ) sözcüğünden alıntıdır.


بهدل

Arapça بَهْدَل (behdel) sözcüğünden alıntıdır.


بفش

Farsça بفش (befş) sözcüğünden alıntıdır.


mütekâsiliyye

dilencilik etmek süretiyle eline geçeni yiyerek can beslemek üzere dünyaya geldiklerine inan bir tarikat


nebbût

kısa, kalın elle tutulan yanı ince yukarıya doğru ağır ağır kalınlaşan jimnastik sopası


ertâ

tabakların,yaprağıyla sahtiyan(deri)boyadıkları bir nevi ağaç


lâle-gül

Türk müziğinde kullanılan mürekkep bir makam.


bûzâr

tarçın, biber, karanfil, kimyon benzeri gibi baharlar


bûzîdân

koç otu denilen ve ilaç olarak kullanılan bir ot


şeş-gâh

Türk müziğinin birkaç asırlık bir mürekkep makamı olup zamanımıza kalmışnümûnesi yoktur


şeşhâne

şişâne, namlusunda 6 yivi bulunan tüfek veya top

tezhipte kullanılan 6 petalli bir çiçek motifi


şeş-sâle

altı yaşında, altı yıllık bir zamanı olan


şeş-târî

Şam, Hindistan gibi ülkelerde dokunan yollu bir kumaş


şevâhik

yüksekler,tepeler ;dağ tepeleri,dağ dorukları


şevâmih

yüksekler,yüksek şeyler, yüksek tepeler.


necâtî

necata kurtulmaya mensup kurtuluşla ilgili


kazevî

sazdan yapılmış,içine,pirinç,hurme ve benzeri şeyler konulan kulpsuz sepet,zenbil


mebîz

rahmin sağında ve solunda olmak üzere,iki tarafında bulunan guddeler


me&

diz kapağının arkasındaki çukurla ilgili,dizardıya ait


fıslayıcı

Tiyatroda oyunculara rollerini yavaşça hatırlatan kimse.


recec

yeniçelilere ödenen üçaylıkların üçüncüsü


hummus

Nohut ve tahine limon suyu, sarımsak, tuz, kimyon, kırmızı biber ve zeytinyağı eklenerek yapılan bir Ortadoğu mezesi.


بلوی

Arapça بَلْوَى (belvā) sözcüğünden alıntıdır.


بنه

Farsça بنه (bene) sözcüğünden alıntıdır.


بنس

Arapça بَنَس (benes) sözcüğünden alıntıdır.


safka

aliş veriş sırasında taraflardan birinin anlaştık manasına diğerinin elini sıkması


siklotorn

elektiriklenmiş cisimlerin hızını artıran alet


retîme

bir şeyi hatırlamak üzere parmağa bağlanan iplikler


nefti

Yeşilin karaya çalan en koyu ayrıncı, Açık zeytin yeşili rengi.


tedârükî

bir hastalığın şiddetli ihtimaline karşı alınan tedbir


darbaz

Yağmurdansonra nemlenmiş ve ıslanmış toprak


kloş

Aşağıya doğru çan şeklindegenişleyen etek şekli.


tambura

tambura benzeyen daha küçük ve az telli halk çalgısı


hevadî

(Hâdî. C.) Rehberler, deliller, kılavuzlar.


esnam

Sanem. C.) Putlar. Tapılan heykeller. Suretler. Sanemler.


hattât

çok güzel yazı yazan sanatçı;mesleği yazmak olan kişi


mutarred

Cemaati usandıracak derecede okumayı uzatan imam.


müstenidat

Bir konunun açıklanmasında, onaylanmasında, kabul edilmesinde işaret edilen diğer bağlı belge.


çetgin

tuttuğu işi başaran, sonuna kadar götüren kişi


eârîz

nazımda beytin birinci mısrasının son kısımları


mevsûkan

mevsuk olarak,inanılır,güvenilir şekilde,gerçek olarak.


mevt-i ahzar

az yiyeceğe,eski,yamalı giymeye razı olma.


mevt-i esved

gırtlağı sıkılmış veya suya atılmak suretiyle husule gelen ölüm


nevcet

erâtın yatak bandıralarını bağladıkları ince ip


mazreb mazrep

vurulacak yer,çıkılacak yer,[çadır]kurulacak yer


yâfte

yafta,bir malın cinsini fiatını ve sairesini belirten kağıt


igtirâr

mağrur olma,gururlanma,güvenilmeyecek şeye güvenme


tekavvüs

kavislenme,yay şekline girme,yay gibi eğrilme ve eğri olma


hülam

balık tutkalı,paça suyu,pelte gibi donan şeyler


muthaf

hediye edilen şey,armağan olarak verilen


mutatavvık

boynuna ziynet eşyası takan, gerdanlık takınan.


yûsufî

altı dar, üstü geniş ve dilimli bir çeşit başlık


kumâme

Kudüs'te Hristiyanlarca İsa'nın mezarı bulunan tapınak


lüffâh

Büyük ve geniş yapraklı,kokulu bir bitki olup evvelce büyücülükte kullanılır.


lükata

Yere atılmış ya da yerden alınmış değersiz şey, buluntu.


lükta

Sokakta bulunup alınan ve sâhibi belli olmayan şey


Ostralya

Mehmet Akif Ersoy, Safahat adlı eserindeki "Çanakkale Şehitlerine" adlı şiirinde "Ostralya" sözcüğünü kullanmaktadır ki orijinal Almanca kullanımına en yakın yazılış şekli budur.


ilhad

doğru inançtan, gerçek imândan dönme, sapıtma.


kavâdih

Adam çekiştiriciler, zemmediciler, kötüleyiciler.


kavsara

İnce dallardan örülmüş,iki tarafı sivri meyve sepeti ve buna benzer şeylerin yapıldığı ince yarılmış ağaçlar.


ithâfiyye

Bir eseri, birine ithaf ederken yazılan yazı


furkan

İyi ile kötü ve doğru ile yanlış arasındaki farkı gösteren her şey.


hüsrân

Zarar.ziyan,beklenilenin elde edilmemesi yüzünden duyulan acı.


ikvâl

Birinin söylemediği bir sözü,söyledi diye iddâ etme.


ikvâliyyât

İkval, birinin söylemediği sözü, söyledi diye iddia yolunda söylenen sözler.


ايلاف

Arapça إيلاف (ʾīlāf)

alıştırma, alıştırılma; ülfet ettirme, ülfet ettirilme


îlâs

Kinâyeli, iğneli sözler söyleme, söylenilme.


ilcâât

Mecbur etmeler, zorlama, zorunda bırakma.


hatra

Nehirlerde işleyen vapurların iskanbil direği.


hezheze

Cisimlerin, hava ya da başka bir şey dokunmasıyla titremesi.


feresrân

Feres=At (Arapça)+ Rân=Binen, sürücü (Farsça)