siyasa

Siyasa aslında Arapça s-y-s kökünden gelmekte olup politika karşılığı olmayıp policy karşılığıdır. Belki siyaset kelimesinin eş değer anlamı politika olabilir.


derunî asayiş

"Ayşe gayretle derunî asayişini temine çalışıyordu."


eyyam

Geminin hareketine elverişli olan hareketler


fikriyat

Bütün fikirler, düşünce sistemi, ideoloji.


lisaniyat

dillerin yapısını, gelişmesini, dünyada yayılmasını ve aralarındaki ilişkileri ses, biçim, anlam ve cümle bilgisi bakımından genel veya karşılaştırmalı olarak inceleyen bilim


نار

(Coğul: Niran, envar, niyere, niyâr) Ateş. Cehennem.

Yakıcı, azab verici her şey. Şer. Dalâlet. Sefâhet.


شمس

Arapça شَمْس (şems) sözcüğünden alıntıdır.


sin

Arap alfabesinde on ikinci, Fars ve Osmanlı alfabelerinin on beşinci sırada olan س harfinin okunuşu


بلده

Dağda gez; belde gez insafı elden bırakma


şekavet

Sıkıntıda kalmak, mutsuzluk, bir kimsenin iç dünyasının kötü ve çirkin bir hale gelmesi


شعور

Arapça شُعُور (şuʿūr).


تشرین اول

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)

Arapça تِشْرِين الْأَوَّل (tişrīn el-ʾevvel) sözcüğünden


تشرین ثانی

Arapça تِشْرِين الثَّانِي (tişrīn es̱-s̱ānī) sözcüğünden


ukde

Valilik ve halifelik için yapılan bağlılık sözleşmesi.

Arzu edip de ulaşamadığından dolayı içe dert olan şey.


umde

Kavim veya kaenin muteber ve mu'temedi olan. Reis. Serasker.


zade

Çoğaldı, ziyade oldu veya çok olsun, çoğalsın (Ziyâdet. den fiil)

Kelime sonuna getirilerek birleşik kelimeler de yapılır. Meselâ: Şah-zade (Şehzade) $ : Padişah evlâdı.


temayüz

Başkalarına göre üstün duruma gelme, sivrilme, seçkinleşme.


tenasüp

bir dize, beyit ya da bentte aralarında anlamca ilgi bulunan iki ya da daha fazla kelimeyi bir arada kullanma sanatı


عادت

عادت
alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)


endam

beden, vücud, vücudun tenasüpü, vücudun görünüşü


evkaf

Vakıflar, bağlıbağışlar, tahsis olunan şeyler


غدار

Kahredici, öldürücü. Ahdine vefâ etmeyip hıyânet eden. Hâin, zâlim, çok zulmeden.


gadir

(A, uzun okunur) Gadreden, fenalık eden, zulmeden, hıyanet eden.


huzur

hürmet edilmesi lazım gelen kimsenin yanında olma

İbadetden sonra meydana gelen rahatlık, gönül ferahlığı


taalluk

Bağlılık, münasebet, ilgili olma, ait olma


takdim tehir

Bir sayı yazarken hata sonucu rakamların yerlerinin değişmesi.

İşlemlerin sonucunda çıkan rakamlardaki hatanın takdim tehirden olup olmadığı, doğru işlem ile yanlış işlemin sonuç rakamlarının fark toplamının 9 ve 9'un katları olmasından anlaşılır.


صراط مستقیم

Kuran'a göre Allah'a kulluğun en doğru yolu


ilm-i ledün

Allah'tan gelen bilgi, Allah'ın seçtiği kişilere vermiş olduğuna inanılan özel bir ilim

Allah'ın peygamberlere ve vârislerine ihsan ettiğine inanılan gönül ilmi, Kur'an'da anlatıldığı üzere Hızır'ın Musa'ya öğrettiği ilim


عشق

Arapça عَشْق (ʿaşḳ).


زمستان

Farsça زمستان.


ze

Arap alfabesinde onbirinci olan ز harfinin okunuşu


ha

Arap alfabesinin altıncı, Osmanlı ve Fars alfabesinde sekizinci ve olan ح harfinin okunuşu.

Harf Ebced hesabında 8 sayısını ifade eder.


جمعه

Osmanlı Türkçesi جمعه, Arapça جُمُعَة (cümuʿa).


şın

Arap alfabesinin on üçüncü, Fars ve Osmanlı alfabelerinin on altıncı sıradaki ش harfinin okunuşu.


cây

Nemli iklimlerde yetişenboyu 3 metreye kadar ulaşanve yapraklarından kırmızı renkli içecek elde edilen çaygillerden bitki.


جوجه

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
cûce


محیر العقول

Akıllara hayret veren. Akılları şaşırtan, akılları durduran


حیات

Arapça حَيَاة (ḥayāh) sözcüğünden nakledildi


دعا

Arapça دُعَاء (duʿāʾ)


صحرا

Arapça صَحْرَاء (ṣaḥrāʾ) sözcüğünden.


مار

Kayı Türkçesinde kişilere bre mar, denir. Yılan tasavvufta hazine bekçisidir. Her hazine peşinde koşan herkesin bir gün yılanla karşılaşması mukadderdir. Gerçek sevgiliye ulaşmak istiyorsan yılanla mutlaka mücadele edecek, ya sevgiliye ulaşacak ya da bu uğurda canından olacaktır. Bu mücadelede sevgili aşığına yardım etmez. Aşıkta ta yardım dilenir ama gerçekte halinden memnundur, yardım istemez.

Bre mar, neredesin?


باز

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
باز


بز

Arapça بَزّ (bezz) sözcüğünden alıntıdır.


تابستان

Farsça تابستات.


خزان

باغ دهرن هم خزان هم بهارن گورموشوز

Bağ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz.


شهر

(ay): Arapça شَهْر (şehr)
(şehir): Farsça شهر (şahar)

"Şehr, marufdur. Türkîde şar derler. Şehrde neşv-ü nemânın eserı zerâfet olmak ile zarif-ü nüktedân ve bisyâr-ı fenn-i âdeme şehri ve şehr oğlanı derler. Ve Müftü Yahya Efendi letâifindendir ki gelir: Bir âfet-i devran yine araladı şehri; Hercâyiliği mihr gibi meh gibi şehri."


گرگ

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
gürg


آسمان

Farsça آسمان


بیابان

Farsça بیابان (beyâbân) sözcüğünden alıntıdır.


پادشاه

Farsça پادشاه


پا

osmanlı ve Fars alfabelerinin üçüncü sıradaki پ harfinin alfabetik okunuşu.Türkçedeki PE sesini verir. bâ ب harfinden sonra gelir ve bu harfin üç noktalı halidir.

Ebced hesabında sayı değeri bâ ب gibi 2 dir


ra

Arap , Fars ve Osmanlı alfabelerindeki ر harfinin okunuşu

harfin Ebced hesabıındaki değeri 200 dür


جناح

Arapça جُنَاح (cünāḥ)


شعر

Hat sanatında kullanılan yazıların ölçü birimi

Hat sanatında tomar denilen yazının genişliği.


عين

Arap alfabesinde on sekizinci, Fars ve Osmanlı alfabelerinin yirmi birinci sıradaki ع harfinin alfabetik okunuşu. Mahreçi ses telleri sıkıştırılarak gırtlaktan çıkarılan ses şeklindedir.


مفتاح

dil öğrenirken yapılacak tercüme ve meselelerinin halledilmiş şekillerini gösteren kitap


اسلام

Arapça إِسْلَام (ʾislām, “teslim olma”).


اعتبار

Arapça اِعْتِبَار (iʿtibār)


vecd

Aşk, muhabbet. Kendinden geçecek, unutacak kadar İlâhî bir aşk hali.

Ruhun dünyevi gerçekliklerden kurtulduğu kendinden geçme ve coşkunluk hali


lâyiha

Bir iş hakkında düşüncelerini bildirmek için kaleme alınmış yazı


tûtiyâ

Kadınların gözlerinin altına çektikleri sürme.


تبخر

(Su, sıvı vb için) Kaynayıp buhar olma, buharlanma, buğulaşma, uçma.


hâmiş

kitap kenarına yazılan açıklama, açıklama notu, derkenar, hâşiye.


ayniyat

kullanılmaya veya harcamaya elverişli, taşınması kolay eşya


yegâh

Klasik Türk müziğinde kalın re notası karşılığı sayılan makam


mazhar

Bir şeyin göründüğü, meydana çıktığı yer.

Bazı tekkelerde oturarak uyurken dayanılan kısa değnek


masnuat

Sanatla yapılmış olan eserler , varlıklar.


şâkul

Yer çekimi istikametini gösteren, ucuna ağırlık bağlanmış ipten ibaret alet.


zel

Arap alfabesinin dukuzuncu, Fars ve Osmanlı alfabelerinin on birinci olan ذ harfinin okunuşu

harf'in Ebced hesabıındaki değeri 700 dür.


تلذذ

Arapça تَلَذُّذ (teleẕẕüẕ)


zaptiye

Eskiden polis ve jandarmanın vazifesini gören teşkilat. Bu teşkilatta olan er.


mukadder

yazgıda var olan, yazgı ile ilgili olan, alında yazılı olan.


fedâ

gözden çıkarma, bir gaye uğruna, bir değer [[veya] varlıktan vazgeçme


harem

herkesin girmesine müsaade edilmeyen yer


zülfe

Eliflerini ucundaki çengel, ufak saçağa benzediği için bu ad verilmiştir.

Hat sanatında bazı harflerin başlangıç noktalarına konan çengel biçimli şekil


rakk

Kâğıt yerine kullanılan ince deri parçası.


rıka

Üzerine yazı yazılan deri veya kağıt parçaları

Arap harflerinin en çok kullanılan el yazısı biçimi


ramaz

Güneşin sıcaklığı şiddetle ve yakarak gelmek


maharic

Mahreçler, harflerin çıkırılacağı yerler.


mahlu

zorla makamından uzaklaştırılmış hükümdar


mâhur

Türk mûsikisinde rast perdesinde karar kılan bir makam.


mahya

Ramazan ayında cami minareleri arasına gerilen ışıklı şekil veya yazı

Çatılarda iki eğik yüzeyin birleştiği bölüm.


muare

Dalgalı parıltılar verilmiş olan bir tür kumaş.


mulaj

Birşeyin balmumu, alçı gibi bir madde ile kalıbını çıkarmak için yapılan işlemlerin tümü.


musikar

Bu sese yönelen diğer kuşları avlayarak beslendiğine inanılır. Musiki kelimesi de buradan gelmektedir. Musikinin temelinin bundan geldiğine inanılır. Musikarın gagasında 360 delik vardır. Uçtuğu zaman bu deliklerden ses çıkar. Musikide de 360 makam vardır.Ayrıca bu kuşun öleceği zaman ot toplayıp kendini yaktığı ve küllerinden yeniden doğduğuna inanılır.

Gagasındaki deliklerden rüzgâr estikçe türlü sesler çıktığına inanılan bir masal kuşu.


cehre

pamuk, yün, ipek gibi şeyleri eğirip iplik durumuna getirmeye yarayan gereç, iğ.


muayede

Bayramlaşma, birbirinin bayramını kutlama.


mubassır

Okullarda öğrencilerin durumuyla ilgilenen ve düzeni sağlamakla görevli kimse.


mufla

Cisimleri, aleve değdirmeden ateşin etkisine uğratmak için kullanılan büyük toprak kap.


muhrip

1.Torpido, top ve denizaltılara karşı silahlarla donatılmış, küçük, hızlı giden savaş gemisi,


muhtelis

Beylik mal ya da parayı zimmetine geçiren, çalan.


rabbena

ey bizim rabbimiz! ey sâhib-i hâlikımız! ey bizi terbiye edip besleyen sâhibimiz! (meâlinde).


دون

âdî, aşağılık


bid'ât

İslam ile ilgili olarak Muhammed'den sonra ortaya çıkan şey.


داد

Arap alfabesinin on beşinci,Osmanlı ve Fars alfabesinin de on sekizinci olan ض harfinin okunuşu. Mahreci dil, sağ veya sol üst azı dişinin üzerine getirilmesi şeklindedir.

Harfin Ebced hesabında sayı değeri 800 dür.


mebsus

Saçılmış , dağıtılmış.Herkesçe duyulmuş. şayi' olmuş


musallî

namazlı,beş vakit namazını düzenli ve sürekli kılan


معتزله

Kâderi inkar eden,aklî esaslara dayalı bir din felsefesi meydana getiren itikadi islam mezhebi.


mübadil

Karşılıklı olarak değiştirilmiş, mübadele edilmiş.


mübîn

iyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan, hayrı şerden ayıran


mücâhid

Cihad eden,İslam uğruna savaşan, Allah yolunda harb eden. 2-Gayret eden çok çalışan


muanede

İnat, inatçılık, karşılıklı inatla direnme.


muanber

Anber sürülmüş, enber karıştırılmış, enber kokulu, güzel kokulu.


muğtenim

Bir şeye ganimet gibi bakıp ondan faydalanan


muhallefat

Ölen bir adamın bıraktığı şeyler, tereke.


muhavil

Tahvil eden, değiştiren, başka şekle sokan.


müctehid

İctihad yapan, ayet ve hadislere dayanarak hüküm ortaya koyan, alim, imam.


müdâvât

İlaç verme,hastalığa karşı tedbir alma, tedavi etme.


müellefe-i kulub

Kalpleri müslümanlığa ısındırılacak olanlar.


münadî

Nida eden, bağıran, bağırarak duyurmaya çalışan, tellal.


münîb

Asiliği azgınlığı bırakarak Allah'a yönelen.2-Güzel yağan faydalı yağmur


münkatı

İnkıta eden, kesilmiş, kesilen, kesik. 2-Arkası gelmeyen.


münker

İnkar edilen, reddedilen, kabul olmayan.

İslam açısından işlenmesi doğru bulunmayıp çirkin ve kötü kabul edilen şey, mekruh.


münkerat

İslami açıdan işlenmesi doğru bulunmayan fiiller, menhiyat.


münkirlik

Münkir olma hali, inkarcılık,imansızlık.


münzel

İnzal olunmuş, nazil edilmiş, indirilmiş.


gadr

Hâinlik, vefâsızlık, merhametsizlik. Muâmelede aldatmak.


mürahik

Buluğ çağına yeni girmiş erkek çocuk,yeni yetme.


mürcie

İmanı amellerden üstün tutan,ilahi aşk ve iyiliğe değer verenitikadi mezhep.


mürebbî

Çocuk terbiyecisi,hususi muallim,özel öğretici.2-Terbiye eden, yetiştiren.


mısad

XIX.yy.da asansör karşılığı olarak kullanılmıştır.


iltizam

Osmanlı Devleti’nde, mülkiyeti ve tasarrufu devlete ait bazı kaynakların gelirini, bu geliri devlete toptan ödeyip daha sonra halktan kendisi tahsil edecek bir kimseye devretme. İltizam usulü, maden, gümrük, değirmen gelirlerinin vergilendirilmesinde eskiden beri kullanılıyordu. 16. yüzyılın ikinci yarısında “dirlik” düzeni bozulmaya başlayınca, eski dirliklerin geliri de bu yolla toplanmaya başlandı. Devlet, vergi kaynaklarının yıllık vergi tutarlarını, belli bir miktar üzerinden (mukataa) açık artırmayla bir yıllığına, artırmayı kazanan kişiye (mültezim) devrediyordu. Mukataayı satın alan kimse, daha sonra devlete ödediği bedeli halktan topluyor, bu arada kazanç sağlamayı da amaçlıyordu. Bu yolla mültezimler büyük servetler biriktirdiler. Özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra devlete kafa tutar hâle geldiler. 1856’da Tanzimat ile birlikte iltizam usulü resmen kaldırıldıysa da, bir vergi toplama yöntemi olarak Cumhuriyet’e kadar sürdü.


istiva

Arapça إِسْتِوَاء (ʾistivāʾ)


îtâ

(edebiyat)aynı ekleri veya kelimeleri birbiriyle kafiyeleme


söylev

genelde değişik özelliklere sahip insan topluluğuna, belirlenen bir konuda açıklamada bulunmak, fikir vermek, yöneltmek ya da bir inancı aşılamak amacıyla yapılan konuşmalara verilen addır, nutuk


اخبار

Arapça أَخْبَار (ʾaḫbār), خَبَر (ḫabar) sözcüğünün çoğulu.


اخبار

Arapça إِخْبَار (ʾiḫbār)


ara mal

bir malın üretiminde ne ilk ne de son aşamada kullanılan mal


sürk

baharatla harmanlanan kurutulmuş çökelek


muazere

Özür dileme, mazeretini söyleyerek af dileme.


muziyyat

Eziyet veren ve rahatsız eden şeyler ve hayvancıklar


şahadettin

1. Dinin tanıklığı. 2. Dinin belirtisi, işareti


rugalanmak

Parlatmak, cila verip parlak hale sokmak


rüsuh

sağlamlık,metanet,bir ilimde geniş bilgi


rüsüh

sarlamlık,,metanet,bir ilimde geniş bilgi


reşidiyye

eskiden nişasta ve şekerle yapılan bir cins tatlı


reşadetlü

Osmanlı protokolünde şeyhlere verilen unvan.


matamir

öTEBERİ SAKLAMAK İÇİN TOPRAK ALTI YERLERİ


شهسوار

En iyi ata binen kişi, usta ve ünlü binici


şematet

Birinin başına gelen felâketten dolayı sevinme, sevincini gösterme


şensal

Şen-sal. Neşeni çevrene de yay, herkes şenlensin.


Şerafet

Şerefli olma. Soydanlık, asalet. İslam peygamberi Muhammed'in soyundan gelme.


şimsek

yağmurlu havada, buluttan buluta veya yere elektrik boşalırken oluşan, geçici ve şiddetli elektrik akımı

(mecaz) canlı, hızlı, coşkulu, hareketli kimse.


fer'i

Kökten olmayan, dallara, kollara ait olan.


rücu

Dönme, geri dönme, sözünden dönme, cayma

Bir fikri daha kuvvetli anlatmak için söylenilen sözden caymış gibi görünmek


lebriz

Bir kabın içine ağzına kadar doldurulmuş sıvının taşmadan hemen önceki hali


feraiz

Müslümanlıkta yerine getirilmesi kesinlikle gereken emirler


feraiz ilmi

Bir kimse vefat edince, bıraktığı malın kimlere verileceğini ve nasıl dağıtılacağını öğreten ilim, miras hukuku


Gafir

Allah'ın "mağfiret eden, kusurları örten, affeden" anlamındaki bir adı.


ser-a-ser

Şiirde baştan başa anlamında ama ser kelimesi devlet başkanı serdar kelimesini de çağrıştırdığı için ser-a-ser kullanılıyor.


zirâ

Orta parmak ucundan dirseğe kadar olan, 75 ile 90 cm. arasında değişen çeşitleri bulunan eski bir uzunluk ölçüsü.


Rumeli Vilayet-i Celilesi

Selanik yakınlarında Güney Makedonya kısmında bulunan Manasdır (veya Manastır) Vilayetinin orijinal adı. Sancakları Serfice


Yaver-i Ekrem

Bu kelime aslında Osmanlılar'da makamlara kudsiyet ve yücelik vermek için kullanılan kelimelerdendir. Yani yaverlik yapan kişi kendini sanki peygamberlik gibi kutsal bir iş yapıyormuş hisseder. Böylece kamunun saygısı temin edilmiş olur.

Muhammed'in manen yardımcı, yaver, muavin olduğunu anlatmak için kullanılır. En ekrem olan yaver. Dualarda "Ya! Yaver-i Ekrem!" diyerek, dua edilir.


kelimât

Türk divan edebiyatı, tasavvuf edebiyatı ve mesnevilerde bolca kullanılan bir kelimedir


rükn

Bir şeyin en sağlam tarafı, temeli, direği.


avalim

Çoğul ad çekimi.
Alemler, dünyalar, evrenler


mizmâr

Mukaddes Zebur Kitabının her bir suresi.


شعرا

Çoğul ad çekimi.
şairler (şâir in çoğulu)


hatm

Hitâma erdirmek, bitirmek. Kur'an-ı Kerim'i veya herhangi bir şeyi sonuna kadar okuyup bitirmek.


mevad

Maddeler. Fezâda, boşlukta yer kaplayan varlıklar. Cisimler.

Söz ve beyana sebep olan mevcudat. Her şeyin aslı, mayası.

kanun, nizam, sözlük gibi eserlerde numaralanmış fıkralar


mezküre

Zikri geçen. Zikredilmiş. Evvelce bahsi geçmiş olan. (Bak: Mezbur-Merkum


sa'y

Çalışma, çalışıp çabalama. Gayret sarfetme. Bir maksadın meydana gelmesi için elden geleni yapma.


müz

Yunan mitolojisinde her biri bir sanat veya ilmin perisisayılan Jüpiter'in kızları.


müverrih

tarih kitabı yazan, tarih ilmi ile uğraşan, tarihçi.


müvessis

Süslü, süslenmiş.2-Mısralarınınilk harfleri bir kelime meydana getirecek şekilde yazılmış olan şiir,akrostiş.


müvelled

Doğmuş,doğma, doğan. 2-İki cinsin karışımındanmeydana gelen,melez.3- Sonradan ortaya çıkan,uydurma


müttekâ

Dayanılacak şey, koltuk değneği, dayanak.


müttehaz

İttihaz edilen,kabul olan,geçerliliği olan.


mütattâki

Günah ve haramdan uzak duran, sakınan,dindar, takva sahibi, Allah'dan korkan.


mütref

Refah içinde olanlar, büyük servet sahipleri


mütezellil

Tenezzül eden, zillete katlanan, alçalan.


müteyemmen

Uğyrlu, bereketli, mübarek, kutlu, mutlu.


ruşena

Gökteki en yüksek ve en parlak yıldız, aydın , Işıklı


hatve

(Hutve) Adım. Bir adım atışta iki ayak arasındaki mesafe. Bir adım atmak


rüsûm

Resimler, şekiller. Âdetler. Vergiler, gümrükler, gümrük vergisi.


hubût

Bâtıl olmak. Beyhude, işe yaramaz olmak.


mücerred

Hâlis, saf, katışıksız, karışık olmayan. Tek başına.

Kur'ân yazısında noktasız harflerle yazılı mensur veya manzume. Bu şekil yazıya mahzuf veya mühmel de denir.


tabiyyet

Tabi'lik. Tâbi olma. Bir kimseye mensub bulunma. Bir devletin teb'asından olma


sâlik

(Sülûk. dan) Bir yolda giden. Belli bir yol tutup giden


zâhir-i

Görünüşte olduğu gibi. Zâhire ait ve müteallik. Asıl ve hakiki olmayan.


zâhir

(Zuhur. dan) Görünen, âşikâr olan. Açık, belli, meydanda olan.

Parlak, parlayan. Hüsün ve safvet üzere olan.

Neşv ü nemâ bulup, gelişip, etrafa sarılıp sarmaşmış bitki.


hamuşan

Mevlevi tâbirlerindendir. Konya'da Mevlâna'nın türbesi haricinde ve kıble cihetindeki büyük kabristana verilen isimdir.

Sessizler, susmuş olanlar, uykuda olanlar.


uhrâ

Sâir, diğer, başka. Ahir, gayr, son, sonra


باعث

bâis (transliteration)
باعث
yol
باعث
yol


emirân

(emirane)Emredene yakışır surette,emreder gibi


شفاعت

Peygamber ve diğer değerli kişilerin ahiret günü günahkar müminlerin af edilmeleri için merhamet dilemeleri


meşfûun

Şuf'a hakkı kazandıran şefi'in gayrimenkul mülkü.


kavâfil

(Kafile. C.) Kafileler. Birlikte yolculuk eden topluluklar.


merbût

Bağlı. Rabtedilmiş. Mensub. Ekli. Ulaşmış, bitişmiş, bitişik


evhâm

Olmayan bir şeyi olur zannı ile meraklanma. Üzüntü. Vehimler. Kuruntular. Zarar ihtimâli çok az olan bir şeyden meraklanma ve üzülme.


ifnâ

Mahvetmek. Tüketmek. Kıymetini kaybetmek. Çok zarar etmek. Yok etmek


ümmet-i merhûmenin

peygambere inanan, onun yolundan giden kadınların topluluğu


şikestelik

Kırılış, yenilme, mağlup olmuşluk. Kırıklık. Tâlik yazının bir çeşidi


tasğır

Küçültmek. Cirm ve kadrini eksiltmek. Hakir eylemek.


gammâz

Birisine iftira ederek zarar veren. Münafık, fitneci.


Zahir

(Zuhur. dan) Görünen, âşikâr olan. Açık, belli, meydanda olan.

Parlak, parlayan. Hüsün ve safvet üzere olan.

Neşv ü nemâ bulup, gelişip, etrafa sarılıp sarmaşmış bitki.


vâsıl

Ulaşan, erişen, kavuşan. Hakka vâsıl olan


mevâlid

Doğulan yerler. Mevlidler. Doğma vakitleri. Milâdlar


edevat

Çoğul ad çekimi.
aletler, takımlar, parçalar

fiil veya isimlere eklenen küçük kelime veya harfler, edatlar


ibtilâ

Belaya uğramak, musibete düşmek, iyi veya kötü şeye düşkünlük, tiryakilik

İnsanın iyiliğini, kötülüğünü ve kemâl derecesini meydana çıkaran imtihan, tecrübe


irşâd

Doğru yolu göstermek. Akli ve kalbi, mukni ve te'sirli eserler veya sözlerle gafletten uyandırıp hidâyet yolunu göstermek. Cadde-i kürba-yı Kur'aniye yolunda selâmetle devam ettirmek. Allah'a ibadet ve itaata kavuşturmak. Veli bir zâtın, bir kimsenin hidâyete ermesine vesile olması.


müşâhede

Gözle görmek. Seyrederek anlamak. Seyretmek.


kayyım

Başlangıcı ve benzeri olmayan, kendi zâtıyla ayakta duran anlamında, Allah'ın isimlerindendir.


iştiyâk

Zla arzu ve şevk. Tahassür. Hasret çekmek. Özlemek. Göreceği gelmek.


likâ

Eskiden mürekkep hokkalarına konulan ham ipek.


in'ikâs

Işık veya sesin bir şeye çarpıp geri gelmesi.


murâda

İstenerek, ümid ederek beklenen. Arzu edilen şey.


bi’l-külliye

Tamamı ile. Büsbütün. Bütün ile. Tamamen


müvahhide

Mev'ud ve Miad. C.) Söz verilmiş vakitler. Vaad edilen muayyen, belli zamanlar


مبتدی

Yeni. Yeni talebe. İlk mekteb talebesi. Yeni başlamış.


teksîr

Teksir (C.: Teksirât) Çoğaltmak, artırmak, çoğaltılmak.


etvâr

Çoğul ad çekimi.
tavırlar, haller, davranışlar


sadr

Her şeyin evveli ve başlangıcının en iyisi.


husûl

Peydâ olma. Hasıl olma. Meydana gelmek. Üremek, türemek


nâmçe

Nemçe Tar: Osmanlılar tarafından Avusturya ve Avusturyalı mânasında kullanılan bir tâbir idi.


elfâz

Elfaz (Lafz. C.) Lafızlar. Sözler. Lügatlar


makûlat

Makulat (Makule. C.) Çeşitler, takımlar. Kategoriler


karib

Karib Çok yakın. Yerce ve mekânca uzak olmayan.


hükema

Hükemâ (Hakîm. C.) Âlimler. Çok bilgili kimseler. (Bak: Feylesof) (Enbiyanın ekseri şarkta ve hükemanın ağlebi garpta gelmesi kader-i ezelînin bir remzidir ki; şarkı ayağa kaldıracak din ve kalbdir; akıl ve felsefe değil. Şarkı intibaha getirdiniz, fıtratına muvafık bir cereyan veriniz. Yoksa sa'yiniz ya hebâen gider veya muvakkat, sathî kalır. M.N.)


ittifat

İhtifad Acele yapma, sür'atle ve çabuk olarak işleme.


آلام

elemler, acılar, kederler, üzüntüler (elem in çoğulu)


hevâ

İstek. Nefsin isteği. Düşkünlük. Gelip geçici olan heves. Nefsin zararlı ve günah olan arzuları.


visâl

Vasıl. dan) Vâsıl olma. Sevdiğine ulaşma. Kavuşma. Ayrılıktan kurtulma.


münş

(Neş'et. den) İnşâ eden, yapan. Yapısı, üslubu güzel olan.


أجداد

Çoğul ad çekimi.
cedler, atalar, dedeler, ecdat


hasb

Birisinin sülâlesi cihetinden iftihar yolu ile saydığı iyilik. Mal, din, millet. Kerem, fiil ve amelde yüksek şeref, iyi iş, sâlih amel. Şeref, asalet, şan, kadr ve haysiyet.


kelâm

Tanrı'nın varlığını ve İslâm dininin doğruluğunu konu edinen bilim


sırr

Müşâhedetullah'ın mahalli bulunan kalbdeki lâtife.

İnsanın aklının ermediği şey. Allah'ın hikmeti. gizli tutulan, kimseye söylenmeyen şey


tenezül

Tenezzül (C.: Tenezzülât) İnme, düşme. Aşağılama.


makûlâ

(Makule. C.) Çeşitler, takımlar. Kategoriler


cehr

Açıktan ve yüksek sesle olan söylemek veya okumak. Tecvidde: Harf hareke ile okunduğu zaman, mahreçte aralık kalmayarak nefesin akmayıp, küllisi veya ekserisi hapsolmuş bir şekilde sesin çıkmasına denir.


mertebe-i ehadiyet

Allah'ın her bir şeyde kendine ait birlik tecellisi.


hükemâ

Hakîm. C.) Âlimler. Çok bilgili kimseler. (Bak: Feylesof) (Enbiyanın ekseri şarkta ve hükemanın ağlebi garpta gelmesi kader-i ezelînin bir remzidir ki; şarkı ayağa kaldıracak din ve kalbdir; akıl ve felsefe değil. Şarkı intibaha getirdiniz, fıtratına muvafık bir cereyan veriniz. Yoksa sa'yiniz ya hebâen gider veya muvakkat, sathî kalır. M.N.)


ehâdiye

Allah'ın ehadiyet tecellisinin arşı ve âlemi. Allah'ın, ehadiyet tecellisini gösteren âlem.


kurb-

Yakınlık. Yakında oluş. Yakın olmak. Yakınlık kazanmak. (Zamanda, mekânda, nisbette, hatvede ve kuvvette kullanılır.)


mahmun

Hummaya, sıtmaya tutulmuş. Sıtmalı olan. Ateşli olan. Mecnun


müteayyın

Taayyün:Meydana çıkmak, âşikâr olmak, belli başlı ve itibarlı görünen insanlardan olmak.


rezân

Ağır, ciddi, vakarlı, ağırbaşlı ve temkinli kimse


cemî ezmi

Toplama. Bir yere getirme, biriktirme. Yığma.


süfehâ

Sefihler. İçkici, müsrif ve günahkâr kimseler


mevanı

Mâni'ler. Engeller. Mâni olanlar. Mâniâlar


takdîr

Kıymet vermek. Değerini, kıymetini, lüzumunu anlamak.


mütegayyir

Değişen. Bir halden başka bir hale geçen


natık

Konuşan. Söz eden, söyleyen, beyan eden. İdrak eden. Bildiren. Fikir ederek düşünen.


usbû

Cemaat. İnsanlar. Atlılar. Atlar veya kuşlardan cemaat


zebâne

Terazi gibi bazı âletlerin dili andıran parçaları.


münbas

Münbasit İnbisat eden, yayılan, genişleyen. Yaygın, münteşir, yayılmış, açık. Şen.


Fe-emmâ

buna gelince, kaldı ki, ammâ, böylece (anlamında asıl söze başlama edatıdır)


ten-zil

Azaltma, bir şeyin bir miktarını çıkartma


temsîl

Bir şeyin aynısını veya mislini yapmak. Benzetmek. Teşbih etmek. Örnek, nümune söz. (Bak: Kıyas-ı temsilî)


cilâ ile rûşenâ

A'mâl-i Uhreviye Ahirete ait iş, hareket ve ibadetler.


mevalıd

Mevlid. C.) Doğulan yerler. Mevlidler. Doğma vakitleri. Milâdlar.


terk-i bakıyye

Adem-i Kabul İsbatı tasdik etmemek. Şek, hükümsüzlük. İman hükümlerini lâkaydlıkla karşılamak, nefy ve inkâr etmek, kabul etmemek, göz kapamak gibi câhilâne bir hükümsüzlük.


iskat

Sükût ettirmek. Cevap veremiyecek hâle getirmek. Susturmak.


tâbi

Birinin arkası sıra giden, ona uyan. Boyun eğen. İtaat eden.

Kendinden evvelki kelimeye göre hareke alan.

İslam peygamberini görmüş olanları, ashabını görüp onlardan hadis dinlemiş olan.

Kitap basan, tab eden. Kitap bastıran. Matbaacı. Editör.


güdâz

Mahveden, yakan, eriten mânâlarına gelir ve birleşik kelimeler yapılır. Meselâ: Takat-güdaz $: Takati mahveden.


mukârin

Yakın olan. Bitişen. Ulaşan. Ulaşmış olan


mâfât

Kaybolan. Fevt olan. Elden çıkan şey. Kaybedilen


meyl-i incizab

incizab: Cezbedilme, çekilme. (Fıtrat-ı zîşuur olan vicdandaki incizab ve cezbe, bir hakikat-ı câzibedarın cezbesiyledir. M.)


husûs

İş. Mevzu. Yol. Usul. Keyfiyet. Madde. Şey. Bir şeyin sairlerinden ayrıldığını ve temyizini bildiren cihet ve keyfiyet.


kümmel

Kâmiller. Olgunlar. İlmen, dinen ve mânen kâmil olan büyük zatlar. Büyük mâneviyat ve fazilet sahibi insanlar.


muharririh;

Yazan. Tahrir eden. Kâtib. Kitab te'lif eden. Gazetede yazı yazan


merâtib

Mertebeler. Basamaklar. Kademeler. Dereceler


vasf

nitelik, bir kimsenin veya şeyin taşıdığı hal, sıfat

bir kimsenin veya şeyin durumunu, anlatarak tarif etme


istiânât

Yardım istemeler, istianeler, yalvarmalar


kevniyyeye

kevniyyeye: Kuvvetle, kat'i olarak. Şüphesiz olarakKuvvetle,


nevâfil

farz ve vacip olandan başka ibadetler. Nafile (yani sevap için kılınan) namaz veya tutulan oruçlar. (nâfile nin çoğulu)


müntehî

Sona eren. Son. Bir şeyi tamamlayan. Biten


vürûd

Geliş. Gelme. Vârid olma. Gelip yetişme.


hâzıran

Meydanda olanlar, göz önünde olanlar. Mevcut ve hazır olanlar


عارض

Ön dişlerin haricindeki on altı dişin her biri.

Dağ, bulut gibi görmeye engel olan her şey.


kâvet

Ehl-i Şekavet İslâmiyetin müsâade etmediği çeşitli rezâlet işleyen bedbaht.


zâtiye

Delalet-i Zâtiye: Kendi zatı ile, bizzat kendisini eserleri ile göstermek suretiyle olan delâlet, şahidlik.

İrade-i Zâtiye Bir adamın kendi arzu ve isteği.


ebrâr

Özü sözü doğru olanlar, hamiyetliler. Sâdıklar. İyiler


eltâf

Lütuflar, iyi muameleler, iyilikler, iyilikseverlikler. Nezaketler, nazik davranmalar. Okşamalar.


râcih

Üstün olan. Kıymetli, faziletli ve itibarı fazla olan.


madâ

Mâ-dâm Çünkü. Mâdem. Böylece olunca. Dâim ve bâki oldukça.


mâsun

Masun Korunan, mahfuz, emin, muhafaza olunan.


rücü

Ra'c Şimşeklerin birbiri ardınca şakımaları.


selâm

Ayıplardan, âfetten sâlim oluş. Selâmet, emniyet. Sulh. Asâyiş.


ümerâ

emirler, beyler, seyyidler, şerifler (emir in çoğulu)


mûceb

icâb etmiş, lâzım gelmiş. Bir söz veya emrin icâb ettiği şey, netice.


حكمت

İnsanın, mevcudatın hakikatlerini bilip hayırlı işleri yapmak sıfatı. Hakîmlik. Eşyanın ahvâlinden, hârici ve bâtini keyfiyetlerinden bahseden ilim. (Buna İlm-i Hikmet deniyor)


delâlet

Delil olmak. Yol göstermek. Kılavuzluk. Doğru yolu bulmakta insanlara yardım etmek.


müdebbir

Evvelden düşünüp işleri ona göre ayarlayan. Her şeyin evvelden tedbirini yapan, gören. (Tanrı)


nutkiyye

Nutk: (Nutuk) Söyleyiş, söyleme kabiliyeti, konuşma, hitabet.


mufassıl

Kısımlara ayrılan, fasıl fasıl ayıran, adalet eden.


nutk

(Nutuk) Söyleyiş, söyleme kabiliyeti, konuşma, hitabet.


müstemid

Müstemidd (Meded. den) Meded isteyen, yardım isteyen.


müstefid

(C.: Müstefidân) İstifade eden, fayda gören, faydalanan.


şuhûd

müşahede etme. Görünecek halde şekillenme


nutki

Nutk (Nutuk) Söyleyiş, söyleme kabiliyeti, konuşma, hitabet.


eşref

En şerefli. Daha şerefli. En iyi, en güzel


nehar

(C.: Enhür) Fecrin doğuşundan güneşin batışına kadar olan aydınlık.


müstetir

(Setr. den) Örtülü, gizlenen. Gizli, saklı.


kesâfet

Bulanıklık. Kir. Açık veya berrak olmamak.


mev-cûddur

Var olan. Bulunan. Hazır olan. Topluluğun hepsi.


tedbîr

Bir şeyi temin edecek veya defedecek yol.

Bir şeyde muvaffakiyet için lâzım gelen hazırlık.


harat

Davarın memesinde olan bir hastalık. (Sütün parça parça, ufanmış gibi çıkmasına sebep olur


ittihâz

Edinmek. Kabullenmek. "Öyle" diye bakmak. Kabul etmek.


hilâfet

Bir kimseye halef olmak ve onun yerine geçmek.


musâhib

Beraber sohbet eden. Arkadaş. Arkadaşlık eden. Birlikte bulunan


istib’âd

Uzaklaşma. Uzak görme, ihtimal vermeyiş, olmayacak sanma, akıldan uzak görme.


bidaye

Bidâyet Başlangıç. İlk önce. Evvel ve ibtida. İlk olarak.


nihâ

Bî-nihaye: Sonsuz, nihayetsiz, ebedi, bâki, tükenmez.


ekmel

mükemmel, en kâmil, eksiği olmayan, en mükemmel


nusha

Nüsha: (C.: Nüsah) Yazılı şey. Yazılı bir şeyden çıkarılan suret.


بنی آدم

Arapça بَنِي آدَم (benī ʾādem) sözcüğünden alıntıdır.


müfârak

Ayrılık. Bir yere bırakıp gitmek. Dostlarından ayrı düşmek.


ebkâr

(mecaz) Daha önce kimsenin söylemediği sözler.


ebed

Ebedîlik. Zevalsizlik. Sonu olmamak. (Bak: Beka) Aklın bir hizmetkârı ve tasvircisi olan "kuvve-i hayâliye"ye denilse ki: Sana bir milyon sene ömür ile saltanat-ı dünya verilecek, fakat âhirde mutlaka hiç olacaksın. Tevehhüm aldatmamak, nefis karışmamak şartıyla "Oh" yerine "Ah" diyecek ve teessüf edecek. Demek, en büyük fâni, en küçük bir âlet ve cihazat-ı insaniyeyi doyuramıyor. İşte bu istidattandır ki, insanın ebede uzanmış emelleri ve kâinatı ihâta etmiş efkârları ve ebedî saadetlerinin envaına yayılmış arzuları gösterir ki: Bu insan ebed için halk edilmiş ve ebede gidecektir. Bu dünya ona bir misâfirhanedir ve âhiretine bir intizar salonudur. S.) (İnsanın fıtrat-ı zişuuru olan vicdanı saadet-i ebediyeye bakar, gösterir. Evet, kim, kendi uyanık vicdanını dinlerse, "Ebed!... Ebed!" sesini işitecektir. Bütün kâinat o vicdana verilse, ebede karşı olan ihtiyacının yerini dolduramaz. Demek o vicdan, o ebed için mahluktur. Demek bu vicdanî olan incizab ve cezbe, bir gaye-i hakikiyenin ve bir hakikat-ı câzibedârın yalnız cezbi ile olabilir. S.)


Zîra

(Zira):Çünkü. Ondan ki,şundan, şu sebepten ki.şayet,amma, lakin

(Zira'): El, kol uzunluğu. Yirmidört parmak uzunluğu. Arşın.

Tulum. İçine peynir veya su, yağ gibi şeyler konan deriden kap.


istihsâl

Hasıl etmek. Husule getirmek. Elde etmek. Üretmek


musahhar

Teshir edilmiş. Ele geçirilmiş. Fethedilmiş.


kesb

Kazanç. Çalışmak. Sa'y ve amel ile kazanmak. Elde etmek. Edinmek. Kazanç yolu. Meslek.


itâle

Uzatmak. Sözü uzun etmek. Tatvil-i kelâm etmek.


manâ

(Mânâ) :iç, içyüz. Bir sözden veya bir şeyden anlaşılan. lâfzın delâlet ettiği şey.


mûcib

Bir şeyin peydâ olmasına vesile ve sebep olan. Gereken. Gerektiren, lâzım gelen.


diey

Daiyy: Şu kimseye derler ki, bir kişi ona "oğlumdur" demiş olsun.


sûfî

(C.: Sufiyyun) Tasavvuf ehli. Sofu. Mutasavvıf


mustakbel

Müstakbel:İyi Karşılanan, istikbâl edilen, önde bulunan. İlerdeki, gelecek.


vücûb

vâcib ve lâzım olma, sâbit olma, sukut ve vuku.


icmâl

Hülâsa etmek. Kısaltmak, bir araya toplamak. Kısa anlatmak. Biriktirmek.


عوالم

Çoğul ad çekimi.
âlemler, dünyalar (âlem in çoğulu)


mücâneset

(Cins. den) Bir cinsten olma, benzeme, hemcinslik


mufassalan

Geniş, izahlı olarak. Tafsilâtlıca. Kısımlara ayrılıp anlatılmış olan


hamr

Ekşi. Şarap. İçki olup sarhoşluk veren şey


istihâle

Bir şeyin terkib ve asıl şeklinin başka hâle değişmesi. Başkalaşmak.


teabbüd

taabbüd
İbadet
kulluk
taabbüd
İbadet
kulluk


riâyet

İyi karşılamak, ağırlamak, hürmet etmek.


evc-i lâhut

İlahi alemin , manevi alemin en yüksek derecesi


makzûf

Kazf. den) İftira edilmiş. Namusu hakkında lâf edilmiş.


eşbâh

(Şebâh. C.) Şahıslar, cisimler, vücudlar.


talîd

Bir kimsenin (köle, câriye, hayvan gibi) canlı eşyası


ibârât

İbareler, ifadeyi meydana getiren kelime ve cümleler.


riyâzât

Nefsi terbiye için az gıda ile geçinmek ,


muzâri

Arapçada şimdiki zaman ifade eden fiiler


sultân

Hükümdar ailesinden olan anne, kız gibi kadınlardan her biri.


sûrî

Surete ait, görünüşe ait ve müteallik. Hakiki, ciddi ve samimi olmayan. Zâhirî.


vekiliyyet

Vekillik. Birisinin nâmına iş görme. Kendi nâmına hareket etme salâhiyetini başkasına verme. Nezâret, bakanlık.


tabiiyyet

Tabi'lik. Tâbi olma. Bir kimseye mensub bulunma. Bir devletin teb'asından


طبیعی

Tabiat icabı olan. Tabiatla alakalı. Normal. Olağan. Kendiliğinden.


merzûku

Merzuk Rızıklanmış, ihtiyaçları verilmiş.


ud

klasik Türk müziğinde kullanılan bir tür saz, ut


müstecin

Müsta'cib (Aceb. den) Şaşan, taaccüb eden.


kemâlât

(Kemal. C.) Faziletler, iyilikler, mükemmellikler. Ahlâk ve huy güzellikleri. Terbiyelilik, edeblilik.


tâife

Hususi bir sınıf meydana getiren insanlar. Bölük, güruh, fırka, tayfa, kavim, kabile, takım.


zebh

Kesme, boğazlama. Kurban kesme. (Boğazlanmış veya boğazlanacak hayvana da "zebiha" denir.)


hatt-ı butlan

İptal etmek gayesiyle bir kaydı veya künyenin üzerine çekilen çizgi


bilâ

Olmayarak, sahib olmıyan "...sız, ...siz" mânâları yerine kullanılan edattır. Kelimenin başına getirilerek menfi mânâ hasıl olur.


üveysî

Görülmemiş bir kimseye duyulan sevgi ve bağlılık, o kimseden manevî verimlilik alma tarzı.


عوارض

arızalar, noksanlılar, belalar (ârıza nın çoğulu)

Osmanlı Devleti'nde geçici durumlarda, özellikle savaş zamanı alınan vergi


nâşi

Neş'et eden, yeniden vücuda gelen, yetişen, yetişmiş.


münşakk

Şakk. dan) İnşikak eden, yarılan, yarılmış.


işrâk

Allah'a şerik koşma. Allah'tan başkasından medet bekleme.


gavî

Gavî: (A, uzun okunur) Çok azgın. Çok sapkın. Yoldan şaşıp azıtan zâlim.


dâme

Dâmen: Etek. Kenar. Taraf. Zeyl. Elbise veya dağ eteği


nefs-i emmâre

İnsanın çirkin ve şeytanın teşviklerine itirazsız tabii olma hali


zebûn

Zayıf , güçsüz Zayıf, güçsüz, âciz.Alışverişte aldanan


lafz

kelime, söz, ağızdan çıkan mânalı veya mânasız söz


müfârakat

Ayrılık. Bir yere bırakıp gitmek. Dostlarından ayrı düşmek


merkûz

(Rekz. den) Dikilmiş. Saplanmış. Batırılmış. Sâbit kılınmış.


mütehakkık

Tahahkkuk eden , doğruluğu meydana çıkan


kibr

Kibir (Kibr): Kendisini büyük gösteriş. Büyüklük. Kendisini, başkalarından üstün olmadığı hâlde üstün görme ve tutma hastalığı.


şâh-ı sahandır

Şah: Ağaç dalı. Budak.Boynuz. Karın.Suarkı.

Şah: Pâdişah. İran veya Afgan hükümdarlarının nâmı.


hazf

Aradan çıkarma, çıkarılma. Yok etme, silme, ortadan kaldırma, giderme, düşürme.


hazm

Midedeki yenen şeyleri eritmek, sindirmek. Vücuda yarayacak hale getirmek.


vehe

Vehecan Ateşin alevlenmesi.Işıklandırmak, ziya vermek


melhuz

mülâhaza ve tefekkür olunmuş olan veya olunabilen. Düşünülebilen. Akla gelebilen


bi’z-zât

(Bi-z-zat): Kendisi, aslında. Kendi zatı ile. Binefsihi.


inşâ

Yapma. Vücuda getirme. Terkib etme. Bir şey peyda etmek


müfredât

Bir bütünü meydana getiren şeylerin her biri.


terkibât

Terkibin cemisi. Terkipler. Birkaç şeyin karıştırılmasıyla meydana gelen şeyler.


hitâb

Söz söyleme. Topluluğa veya birisine karşı konuşma. (Bak: Fasl-ı hitab)


nakîz

Zıt, karşı. Birbirine karşı, zıt olan şey veya iş.


ittisâf

Vasıflanmak. Muttasıf olmak. Sıfat sahibi olmak. Bir hâl takınmak


bi’l-vâsıta

Vâsıta ile. Birisinin vâsıta olması, aracılığı ile.


zakküm

Cehennem'de bir ağacın ismi, cehennemliklerin yiyeceği.


ifâza

Bereketlendirme, feyiz verme, feyizlendirme


te’yid

(C.: Te'yidât) Kuvvetlendirme. Sağlamlaştırma. Metânet verme.


revâc

Sürüm. Kıymet, değer, geçerlik, makbuliyet


ilhâd

Dinden çıkmak. Dinsizlik. Dinden dönmek. Allahın varlığına, birliğine inanmamak.İmânsızlık.


mâsivâ

Tasavvufta Allah'ın dışında kalan her şey


sadef

Deniz böceklerinin kıymetli kabuğu ve onlardan yapılan şeyler.


perver

Besleyen, yetiştiren, velinimet, koruyan" mânâsında birleşik kelimeler yapılır


mübayin

Başka türlü. Muhalif. Diğerinin zıddı. Aksi.


izâfât

İzafetler, isim takıları, isim tamlamaları.


اسقاط

Ölünün azaptan kurtulması ümidi ile ölen kimse adına dağıtılan sadaka


muzâfât

Bir şeyin ekleri, ilâveleri. Bir merkezin şubeleri, kolları


ehl

(Ehil) Yabancı olmayan, alışık olduğumuz.


feryâd

Bağırıp çağırma. Yüksek sesle medet istemek. Figan


kemâl-i

Kâmillik, olgunluk. Olgunlaşma. Erginlik. Bütün güzel sıfatlarla muttasıf olmak. Fazilet.


mutasarrıf

Tanzimat’tan sonra bir sancağın (liva) en büyük mülkî amirine verilen san. Osmanlı Devleti’nde ülke, vilayet, sancak, kaza, nahiye olmak üzere idarî birimlere ayrılmıştı. “Vilayet”in başında “vali”, “sancak”ın “mutasarrıf”, “kaza”nın “kaymakam”, “nahiye”nin ise “nahiye müdürü” bulunuyordu. Mutasarrıfın rütbesi kaymakamdan büyük, validen küçüktü. Bu yönetim şekli Cumhuriyet’ten sonra kaldırıldı.

Tasarruf hakkı ve salâhiyyeti olan. Tasarruf eden. Bir işi kendi isteğine göre idâre eden. Bir malın sahibi


mefkûd

Kaybolmuş. Olmayan. Yok. Bulunmayan. Gayr-ı mevcud.

Ölü veya diri olduğu bilinmeyen, kayıp kimse


mukteziyyât

İktiza eden şeyler. Gerekli olan ve icap eden şeyler.


bi-tarîki’t-ta’kîd

Ta'kid: Edb: İbareyi veya cümleyi anlaşılmaz şekle koyma.


hoş-hâl

Hoşhal: Hali vakti iyi, bahtiyar, mes'ud.


mâverâ

Bir şeyin gerisinde, arkasında veya ötesinde bulunanlar


mukârın

Yakın olan. Bitişen. Ulaşan. Ulaşmış olan


mutahhar

Temiz. Pak. Kudsi, pâklanmış. Tâhir kılınmış. Mübârek.


menâzil

(Menzil. C.) Menziller. İnecek yollar. Duralar. Konak yerleri


muâheze

Azarlama. Çıkışma. Darılma. Alay eder tarzda karşısındakini küçümseme. Tenkid


hüsnütalil

Herhangi bir olayın meydana geliş nedenini hayalî ya da daha güzel bir nedene bağlama sanatı


mukeddem

Mukaddem Zaman ve mekân cihetiyle daha evvel olan.


mezâhir

Şereflenmeler. Mazharlar. Eşyanın göründüğü yerler. Eşyanın görünen tarafları. Zâhir ve meşhud olanlar


avk

C: A'vâk) Mâni olma, alıkoyma, durdurma, vazgeçirme, geciktirme


itlâk

İ'tilak Âşık olma, birinin sevgi ve muhabbetine tutulma.


teayyunât

Taayyünat Meydana çıkmalar. Belli olmalar. Belli başlı adam sırasına geçmeler


nûrani

Nurlu, ışıklı, nura yakışır, parlak, münevver


fi’l-hakîkâ

Filhakika: (Fi-l-hakika) Hakikatte, esasında, hakikaten, doğrusu


nûr

İlahi bir güç tarafından gönderildiğine inanılan parlaklık


mutenevvia

Mütenevvi' Çeşit çeşit, muhtelif, çeşitli, değişik, türlü türlü.


آراسته

Eski ordu çarşısı, ordugâhta kurulan seyyar çarşı.


kıyâs

Benzetmek, karşılaştırmak, mukâyese. İki şeyi birbiri ile karşılaştırmak. Benzeterek hüküm ve muhâkeme etmek.


mecâza

Yerinden ve haddinden tecavüz etmek. Hududunu aşmak.


kulak tutdu

Kalak Can sıkıntısı. Gönül darlığı. Kararsızlık.


sedâ

kasd ve teveccüh eylemek, bir şeyi âşikâre söylemek, mevkiine tevcih ve isabet ettirmek. kat'etmek, izhar ve beyan etmek


بازاركان

بازارگان (canonical)
bâzârgân (transliteration)


ihtilas

(C.: İhtilasât) Çalma, sirkat, hırsızlık.


esrârımı

Esrar (Sır. C.) Sırlar. Gizli hikmetler ve mânalar. Bilinmeyen şeyler.


hakîkat

(C.: Hakaik) Bir şeyin aslı ve esâsı. Mahiyeti Gerçek Doğru Sahih Künh Sâbit ve vâki


intikâl

Bir yerden bir yere nakletmek. Tebdil-i mekân etmek.


bîn

Kelime sonuna ilâve ile "gören, görücü" mânalarına gelir. Meselâ:


şüyu'

Herkes tarafından duyulmuş, öğrenilmiş, şüyu.


hûş

Akıl, fikir, zekâ, iyi ile kötüyü ayırma hissi.


mu’terif

İtiraf eden. Kendi noksan ve kabahatlerini kabul edip anlatan ve söyleyen


uzlet

Yalnızlık. İnsanlardan ayrılarak bir tarafa çekilip yalnız kalmak


tevâbi

Maiyyet. Bir kimseye tâbi olanlar. İman ve İslâmiyet veya herhangi bir hususta birisine bağlı bulunanlar.


riyazat

Nefsi terbiye maksadıyla az gıda ile geçinmek, nefsini hevesattan men' ile faydalı fikir ve işle meşgul olmak.


sâlık

(Sülûk. dan) Bir yolda giden. Belli bir yol tutup giden.


işrâkıyyün

İşrakiyye felsefesi ile iştigal eden ve ehl-i şirk olan feylesoflar


malümât

Bilinen şeyler, bilinenler. Bir iş veya mevzu hakkındaki bilgiler


imtiyâz

Diğerlerinden ayrılmak. Farklı olmak, benzerlerinden ayrılmak.


iltifât

Güzel sözle samimi olarak okşamak. Yüz göstermek. Teveccüh etmek. İyilik etmek. Lütfetmek.


صاد

Arap alfabesinde on dördüncü Osmanlı ve Fars alfabesinde on yedinci sırada olan ص harfin okunuşu


hâile

Neticesi fâcialı tiyatro piyesi. Trajedi


mübtelâ

Dertli, hasta, başı sıkıntılı, rahatsız, belâlı, düşkün, tutkun.


menzilet

Derece, pâye, rütbe, mertebe. Yükseklik derecesi.


endâz

Atan, atmış, atıcı mânasında birleşik kelimeler yapılır. Meselâ: Dehşet-endaz


mürekkebât

Mürekkepler. Bir kaç cisimden, elemandan yapılmış olan.


unsuriyyet

Irkçılık. Bir kavmi veya kendi soyunu daha şerefli sayarak diğer insanları hakir görmek. Menfî milliyetçilik. (Cây-ı dikkat bir hal: Türk milleti anâsır-ı İslâmiye içinde en kesretli olduğu halde, dünyanın her tarafında olan Türkler ise müslümandır. Sair unsurlar gibi müslim ve gayr-ı müslim olarak iki kısma inkısam etmemiştir. Nerede Türk taifesi varsa müslümandır. Müslümanlıktan çıkan ve müslüman olmayan Türkler Türklükten dahi çıkmışlardır -Macarlar gibi-. Halbuki küçük unsurlarda dahi, hem müslim ve hem de gayr-i müslim var. M.)


müste’id

İstidadı olan, kabiliyetli, uyanık, anlayışlı, akıllı


mahsüsa

Duyulmuş. Hissedilmiş. Derk olunmuş. Duyulan.


جزئيات

Çoğul ad çekimi.
küçük şeyler, önemsiz şeyler


teaddüd

Çoğalma. Birden fazla olma. Tekessür etme.


mâni

men'eden. geri bırakan. esirgeyen. engel. özür.


vâhid

Vahidiyet: İslami anlamda Allah’ın tüm kâinattaki birlik tecellisini, ehadiyet ise kâinat içindeki her bir varlıkta hususi olarak görünen birlik tecellisini ifade eder.


mütekessir

Kesr. den) Kırılan. Parçalanan.(Kesret. den) Çoğalan, artan, tekessür eden.


zâhiren

Görünüşe göre. Meydanda olduğu gibi. Göründüğü gibi.


indirâs-ı kubûr

Zail olma, eseri kalmama, mahvolma. Bozulma ölü ve ya mezar


ilsâk

Yapışmak. Bitişmek. Ulaşmak. Yapıştırılma. Kavuşturulmak


iltisâk

iltisâk İki uzvun birbirine yapışık olması.


müfred

Tek, yalnız. Müteaddid olmayıp yalnız birden ibaret olan.

Yalnız bir şey veya şahsa işaret eden veya bire mahsus olan kelime. Cemi veya tesniye olmayan.

Başı ve sonu olmayan tek ve kafiyesiz beyit.


mürşid

İrşad eden, doğru yolu gösteren, gafletten uyandıran. Peygamber vârisi olan, kılavuz. Tarikat piri, şeyhi.


müsterşid

C.: Müsterşidîn) (Rüşd. den) Doğru yolun gösterilmesini ve irşad edilmesini isteyen


tedric

Tedric Azar azar, derece derece ilerlemek. Birisini bir şeye yavaş yavaş vardırmak.


tertib

Tertib (C.: Tertibât) Tanzim etme. Dizme, sıralama, düzene koymak.


tealluk

Bağlılık, münasebet, ilgili olma, ait olma


ihtisâs

Sezmek. Hissetmek. Duymak. Duygulanmak. Hislenmek.


mevküf

Durdurulan. Vakfedilen. Dâimi bir halde bırakılan.


lâhık

Arkadan gelip birleşen, yetişip ulaşan, eklenen, ilâve edilen.

şimdiki, hâlen vazifede olan, sabık olmayan.


iptidâ

Baş taraf. Evvel. Başlangıç. En önce, başta.


telhin

(C: Telhinât) Okurken kelime veya harf değiştirme.


tedriç

İfadenin derece derece yükselmesi veya alçalması.


mevcûdât

Var olan her şey. Kâinat. Yaratılmış şeyler.


tenbih

Gafletten ikaz etme. Faaliyetini artırma.

Bir işin yapılacağı hakkında yapılan nasihat.


urefa

Ârif. C.) İrfan sâhibi kimseler. (Bak: İrfan)


riyâ

Özü sözü bir olmamak. İnandığı gibi hareket etmeyiş. İki yüzlülük etmek. Gösteriş için yapılan hareket. (Bak: İhlâs)


efza

Sonlarına eklenen kelimelere) Artıran, çoğaltan mânasını verir. Meselâ: Hayret-efzâ $: Hayret verici, hayret artıran


siva

Başka, gayrı, diğer. Kasd. (Bak: Mâsiva)


sebt

Yazma, deftere geçirme, bir yere kaydetme.


mürekkeb

(Rükub. dan) Terkib edilmiş, bir kaç maddeden yapılmış.


lügavi

Lügata mensup. Lügata, kelimeye ait. Lügattan anlayan. Mecazî olmayıp hakiki bir mânaya delâlet eden kelimeye ait olan.


zâıl

(Zâile) Geçen, geçici.Devamlı olmayan. Tükenen.


müellefât

Te'lif olunmuş olanlar. Yazılmış eserler.


müfrede

(Müfret) Tek, yalnız. Müteaddid olmayıp yalnız birden ibaret olan.


zevâyâ

(Zâviye. C.) Zaviyeler. Açılar. Köşeler. Tekyeler.


mehcür

Hacr. den) Huk: Hacir altına alınmış, malını kullanmaktan men' edilmiş, hacredilmiş.


دامن

dâmen (transliteration)
دامن
dağ
eteği
Taraf
kenar
دامن
dağ
eteği
Taraf
kenar


tathir

Temizlemek. Yıkayıp pâk etmek. Tâhir kılmak.


meharıc

(Mahrec. C.) Mahreçler. Dışarı çıkacak şeyler


ulüm-ı âliye

(Âlet. den) Âlet ilimleri. (Gramer, sarf, nahiv, belâgat ve mantık gibi.) (Ulum-u medarisin tedennisine ve mecrayı tabiiden çevrilmesine bir sebeb-i mühim budur: Ulum-u âliye $ maksud-u bizzat sırasına geçtiğinden, ulum-u âliye $ mühmel kaldığı gibi, libas-ı mânâ hükmünde olan ibare-i Arabiyenin halli, ezhanı zaptederek, asıl maksud olan ilim ise tebeî kalmakla beraber ibareleri bir derece mebzul olan ve silsile-i tahsile resmen geçen kitaplar; evkat, efkârı kendine hasredip harice çıkmasına meydan vermemeleridir. R.N.)


melekât

Meleke. C.) Melekeler. Tecrübe neticesi elde edilen alışılmış bilgiler. İsti'datlar.


ittisaf

Vasıflanmak. Muttasıf olmak. Sıfat sahibi olmak. Bir hâl takınmak.


indirâs

Zail olma, eseri kalmama, mahvolma. Bozulma.


mücib

İcabet eden, cevap veren, sebep kabul eden.

İstenileni kabul eden, duaya cevap veren.


ufûnet

Çıban veya yaranın çürüyüp fena kokması.


niza'

Çekişme, kavga. (Dünya öyle bir meta' değil ki; bir niza'a değsin. "Çünki fani ve geçici olduğundan kıymetsizdir." Koca dünya böyle ise dünyanın cüz'î işleri ne kadar ehemmiyetsiz olduğunu anlarsın


semerât

Çoğul ad çekimi.
meyveler (semere nin çoğulu)


tecessüd

Ceset şekline girmek. Vücud peyda etmek. Cesedlenmek.


küfrân

Nankörlük etmek. Allah'ın ihsan ve inayetine mukabil teşekkür etmeyip fiilen veya kavlen inkâr etmek.


tahriz

(C.: Tahrizât) (Hırz. dan) Kışkırtma, kışkırtılma.


vesâdet

Vâsıta olma, araya girme, aracılık yapma.


mezbür

Adı geçen. İsmi yukarıda geçen. (Bak: Merkum)


tezevvüc

(C.: Tezevvücât) (Zevc. den) Evlenme, kadın eş alma, zevce edinme.


sıfât

Bir kimse veya şeyin hal ve vasfı, keyfiyeti.


maklüb

(Kalb. den) Altı üstüne çevrilmiş, kalbolunmuş. Ters döndürülmüş. Başka şekle sokulmuş.


mahsuf

Husufa uğramış. Gölgelenmiş. Perdelenmiş


ûlâ

Eskiden vezirlikten sonra gelen sivil rütbe.


münâsıb

Mansıb. C.) Devletin başlıca hizmetleri. Makamlar, rütbeler, pâyeler.


vilâdet

Doğmak, doğuş, dünyaya gelmek, doğurmak. (Veladet galattır


nidâ

Seslenmek, çağırmak, haykırmak, bağırmak. Ses vermek.


tebadül

Birbirinin yerine geçmek. Karşılıklı değişmek. Trampa


hass

Tergib. Teşvik. Bir kimseyi bir şey için iknâ etmek.


عوام

Tasavvufta hakikata tam erememiş, tevhidin derin hakikatlarından haberi olmayan.


vahy

Tanrı'nın peygamberlere düşünceler veya emirler bildirmesi


tasrîh

Belirtmek. Açık açık anlatmak. Zâhir ve ayân kılmak


tevkîr

Bina için yemek pişirip yedirmek. Ziyafet vermek


tetric

Azar azar, derece derece ilerlemek. Birisini bir şeye yavaş yavaş vardırmak.


müteşekkik

Şek ve şüphede kalan. Şek ve şüpheden kurtulamayan


masıva

Tasavvufta Allah'ın dışında kalan her şey


mülâbis

(Lebs. den) Münasebet kuran. Yakınlık gösteren. Bir kimse ile aşırı ahbaplık eden


iddihâr

Kıtlık zamanında yüksek fiatla satmak üzere zahire toplayıp saklama


kîka-i sâlise

(Sâlise. C.) Sâliseler. Sâniyenin altmışta biri kadar olan vakitler.


fâsid

Fık: Aslen sahih olup, vasfen sahih olmayan. Yani, kendi nefsinde meşru' iken gayr-i meşru' bir şeye yakınlığı sebebiyle meşru'iyyetten çıkan şeydir. İbadet hususunda fâsid ile bâtıl aynı şeydir. Meçhul bir şeyi satmak gibi. (Bak: Bâtıl)


mübrela

Bilhassa. Ayrıca. Başkaca. Buna mahsus olarak


urûcun

Urcun Kurumuş hurma dalı. Ay gibi eğilen dal. Hurma salkımının dalı.


külliyyet

Külliyet. C.) Bütün. Hepsi. Hepsi birden.


ebleğ

En beliğ. Daha beliğ. Daha fasih. Çok beliğ


sebât

Yerinden oynamamak, dayanmak. Kararlı olmak.


mahsub

Sayılmış. Hesaplanmış. Hesabına kaydedilmiş.


kibâr

İnce ve nârin yapılı. Terbiyeli ve nezaket sahibi. Hassas.


hicrân

Uzaklaşma. Ayrılık. Ayrılıktan gelen keder, sızı, acı. Ülfeti kesme.


kâide

Esas. Temel. Düstur. Nizam. Yol. Ayaklık.


muhâtab

Söyleyeni dinleyen. Kendisine hitab edilen.


makamat

Makam ve makame. C.) Makamlar, mertebeler.


muhafef

Muhaffef Hafiflendirilmiş, hafif edilmiş olan.


masdar

Fiilin şahsa ve zamana bağlı olmayan şekli, fiil kökü. (Okumak, yazmak, kitabet, kıraat, ahz, almak... gibi.)


sülûk

Bir yola girme; bir yolu tutma; hususi bir sınıfa, bir gruba katılma; bir tarikata iktisap etme.


karai

(C.: Ekrây-Karvât) Bahçe ve bostan içindeki su arkı.


istitla

(Atâ. dan) Bahşiş istemek. Atiyye istemek


Rahmânî

Allah'a mensup, Allah'tan gelen, hayırlı olan


makar

Karar. dan) Karar yeri. Karargâh. Kararlı yer. Merkez. Pâyitaht.


kemâle

Kâmillik, olgunlaşma. Erginlik. Bütün güzel sıfatlarla muttasıf olmak. Fazilet. Yetkinlik, tamlık. Eksiksizlik.


huş

akıl, fikir, zekâ, iyi ile kötüyü ayırma hissi


eczayı

(Cüz. C.) Eczacılıkta kullanılan çeşitli maddeler.


zâbit

Askere kumanda eden rütbeli asker. (çoğulu zâbitân)

Başkalarını zaptedip idare etmekle görevli olan.

Dediğini yaptıran, tuttuğunu koparan kimse


ta’kîd

Edb: İbareyi veya cümleyi anlaşılmaz şekle koyma. Düğümlenme, düğümleme.


muhtelife

ihtilaf eden birbirine uymayan zıt türlü çeşitli çeşit çeşit


ruhâniyye

ruha ait ruh ile ilgili gözle görülmeyen cismi olmayan


افعال

Arapça أَفْعَال (ʾefʿāl)

Çoğul ad çekimi.
fiil kelimesinin yalın hâlinin çoğulu


zâhir-bîn

görünen, âşikâr olan, açık, belli, meydanda olan

engin denizler, taşkın, coşkun, semiz, tavlı ve bol olan

yüksek şeref, neşv ü nemâ bulup, gelişip, etrafa sarılıp sarmaşmış bitki

kuvvetli deve, yardımcı, arka çıkan, geriden gelen kuvvet


El-hâsıl

Hasılı sözün özü kelâmın lübbü neticesi kısası kısacası


tekvâ

Allah'dan kor kma Allah'dan korkarak sakınmak Bütün günahlardan kendini korumak


nurâniyye

Nurlu olanın hali parlak nurluluk nurlu olmanın hali


hemrâz

Sırdaş En yakın arkadaş sıkı sıkı arkadaş sır arkadaşı


müstaid

İstidadı olan kabiliyetli uyanık anlayışlı akıllı


envâr

Nurlar, ışıklar, aydınlıklar. Maddi veya mânevi karanlıktan kurtarmaya vâsıta olanlar.


zâhır

Neşv ü nemâ bulup, gelişip, etrafa sarılıp sarmaşmış bitki.

(Zuhur. dan): Görünen âşikâr olanAçık belli meydanda olan


mahlûk

Traş edilmiş baş veya yüz Mahluk Yaratılmış Yoktan var edilmiş olan


kuvved

güç kudret takat sıhhat sağlamlık bir hükümdarın askeri güçü


muhtevi

İhtivâ eden Bir yere toplayan İçine alan Kaplayan kapsayan


vasfı

Vasf Sıfat. Bir kimsenin veya şeyin taşıdığı hâl. Bir kimsenin veya şeyin durumunu anlatarak tarif etmek.


terkib

Birkaç şeyin beraber olması. Birkaç şeyin karıştırılması ile meydana getirilmek.


hazz

Sevinç duyma. Hoşlanma. Zevklenme. Saadet. Tali'. Nasib. Nimet ve süruru mucib şey.


mahrüm

Maddi veya manevi nimetlerden uzak kalmak.


ganâim

Çoğul ad çekimi.
harpte ele geçen mallar, ganimetler


mehcur

Terk olunmuş bırakılmış kullanılmaz olmuş unutulmuş .Uzaklaşmış ayrılmış


ehâdıyet

Allah'ın her bir şeyde kendine ait birlik tecellisi


gâfil

Dikkatsiz, iyi düşünmeyen, uyanık olmayan. Haberi olmayan, ihtiyatsız, başına geleceği önceden düşünmeyen. Allah'ı unutan. Kendi gayr-ı meşru zevkine dalan. (Günde bir taşı binâ-yı ömrümün düştü yere, Can yatar gafil, binası oldu viran bîhaber. (Niyazi-i Mısrî)


tenfis

(C.: Tenfisât) (Nefes. den) Nefeslendirme, soluklandırma, ferahlandırma.


ebnâ

(İbn. C.) Oğullar. Çocuklar. Veledler. Ferzendeler.


heva

İstek. Nefsin isteği. Düşkünlük. Gelip geçici olan heves. Nefsin zararlı ve günah olan arzuları


mefhüm

Anlaşılan. Mânâ. İfade. Sözden çıkarılan mânâ


mevalid

Mevalid (Mevlid. C.) Doğulan yerler. Mevlidler. Doğma vakitleri. Milâdlar.


mukayyedât

Kayıtlı. Serbest olmayan. Sınırlı. Bağlı.


kemalat

Ahlâk ve huy güzellikleri. Terbiyelilik, edeblilik.

Kâmillik, olgunluk. Olgunlaşma, Erginlik.

Bütün güzel sıfatlarla muttasıf olmak, Fazilet.


nihân

Gizli, saklı. Bulunmayan. Mevcut olmayan.


takrib

Yaklaştırma. Aşağı yukarı ve tahmin ile kat'i olmayan şey söyleme. Tahmin.


müstekarr

(Karar. dan): Karar bulan bir yerde sabit ve sakin olan Kararlı.


ayn-ı

(C.: A'yan-A'yun-Uyûn): Göz Pınar kaynak ÇeşmeTıpkısı tâ kendisiZâtEşyanın hakikatı Kavmin şereflisi


süri

Surete ait, görünüşe ait ve müteallik. Hakiki, ciddi ve samimi olmayan. Zâhirî


mevât

(Mevt. den) Cansız şeyler. Sürülmemiş topraklar.


Vârid

(Vürud. dan) Ulaşan, yetişen, gelen, erişen. Akla gelen.

Olan. Bir şey hakkında söylenip tatbik edilen.


vü imtina

Muvafakat etmeme. Çekinme. İstememe. Yapmama.


mûşahede

Gözle görmek Seyrederek anlamak Seyretmek.


hiss

Duymak Farkına varmak Duygu duyma kuvveti


muhtecip

Hicablanmış Perde Örtülü Örtülmüş Saklanan Gizlenen utanma sıkilma


nâil

Muradına eren, nâil olan, ele geçiren. Erişmiş.


nâkıs

1. Noksan, eksik; tam olmayan. 2. Kusûru olan, kusurlu. 3. mat.*eksi (-) işâreti


iksîr

Çok te'sirli, her derde devâ sayılan mevhum cisim. Bir şeyin olmasına veya hastanın iyileşmesine sebeb olan ehemmiyetli madde.

(tıp) Oldukça şekerli ve kolayca alınabilen bir ilâç.

(simya) Kıymetsiz madenleri ve sair şeyleri altuna tebdile ve bütün hastalıkları gidermeye vesile olan ve öyle te'sirli farz edilen ilâç.


El-hâsil

Hasılı sözün özü kelâmın lübbü neticesi kısası Hülasa-i kelâm netice-i kelâm filcümle


ştirâk

İştirak: Ortak olmak Ortaklık etmek Bir işde yer almak Hissedâr olmak katılım


teayyün

görünme. belirme. çıkma. âşikâr, belli başlı ve itibarlı görünen insanlardan olma


teşahhus

Şahıslanma, belirlenme. Tarif edilebilir hâle gelme


mazharı

bir şeyin göründüğü, çıktığı yer nail olma şereflenme bir çeşit def erkek adı


intehâ

Seslerin arasındaki uygunluk. Düzgün tarz ve gidiş.


اقویا

sağlam ve güçlü olanlar, kuvvetliler (kavinin çoğulu)


mutemed

Kendine güvenilen. İtimad edilen kimse. Kendinden emin olunan. Ziyadesiyle doğru ve müstakim olan.


mecâz

yol gececek yer hakikatın gerçeğin zıttı


أفلاق

Çoğul ad çekimi.
Felekler, gökler, asumanlar


feryad

Bağırıp çağırma Yüksek sesle medet istemek Figan


sâdık

Çok sâdık içten ve dıştan sadakatlı dost. Doğru


sürûr

Tahtlar, yatacak yerler (serir in çoğulu)


kâzib

kezbeden yalan söyleyen yalancı uydurma haber


irad

Tehdid etmek, korkutmak. Muztarib etmek.


İmâmiye

İmamiler isnâ aşeriyye Seb'iyye Zeydiyye


imâm

Öne geçmek Önde ve ileride olan Delil ve rehber


mahram

iki dağ arasındaki yol haram nikah düşmeyen


kıyâm

Ayakta durmak Ayağa kalkmakAyaklanmak İsyan


hâseb

Haseb) Birisinin sülâlesi cihetinden iftihar yolu ile saydığı iyilik. Mal, din, millet. Kerem, fiil ve amelde yüksek şeref, iyi iş, sâlih amel. Şeref, asalet, şan, kadr ve haysiyet.


maneviye

Mânaya ait. Maddî olmayan. Mücerred. Ruhani


hasebi

(Haseb) Birisinin sülâlesi cihetinden iftihar yolu ile saydığı iyilik. Mal, din, millet. Kerem, fiil ve amelde yüksek şeref, iyi iş, sâlih amel. Şeref, asalet, şan, kadr ve haysiyet.


ruhâni

Cisim olmayıp gözle görülmeyen cin ve melâike gibi bir mahluk. Ruha ait. Ruhtan meydana gelmiş, melek.


masnu’

(Sun'. dan) San'atla yapılan, yapılmış. Yapma, yapmacık.


nurâni

Nurlu, ışıklı, nura yakışır, parlak, münevver


mulakkab

Lâkablanmış. Lâkablı. Başka isim verilmiş.


tasadduk

Sadaka vermek. Allah rızası için fakirlere ve ihtiyacı olanlara, para veya ihtiyaca göre herhangi bir şey vermek.

Sadık ve gerçek olduğu gerçekleşmek, meydana çıkmak.


اصحاب

Arapça أَصْحَاب (ʾaṣḥāb)

(ahali, halk; arkadaşlar, dostlar; sahipler)


بدیخ

Şanı, şerefi yüce, yüksek ve büyük olan.


mendup

Şeriatın yasak etmediği veya emretmediği iş olmakla beraber yapılmasında sevap ve mendubiyet olan amel. Müstehab.

İyilikleri anlatılarak arkasından gözyaşı dökülüp ağlanan ölü.


آلات

Çoğul ad çekimi.
aletler (âlet in çoğulu)


mutribe

(Tarab. dan) Çalgıcı, çalgı çalan. Şarkıcı, şarkı söyliyen. Hânende.


mübâh

(İbâhe. den) İşlenmesinde sevab ve günah olmayan şey.


nifâk

Müslüman gibi görünüp kâfir olmak İki yüzlülük


mütekeddir

(C.: Mütekeddirîn) (Keder. den) Kederli, hüzünlü. Kederlenen, tekeddür eden.


vesâtet

Vâsıta olma, araya girme, aracılık yapma.


ulyâsın

Pek büyük pek yüce daha yüksek Çok yüksek olan


hasene

İyilik. Güzellik. Hayırlı amel. Allah rızasına çok uygun iş.


kavvâl

(Kavl. den) Geveze, çok konuşan, çok söyliyen.


pereste

(C.: Perestân) : Tapan tapınan taparcasına seven


hakkâni

Hak ve adalete uygun. Haklılığa uyar ve yakışır.


tecellî

Belirme, görünme, ortaya çıkma, zuhur etme, meydana çıkma

Tanrı'nın insanlarda ve doğada görünmesi


cemî

(Cem'. den): Cemiyete mahsus cemiyetle alakalı


sikât

(Sika. C.): İnanılır kimseler İtimad edilen


dü-tâ

karşındakinin yaşını sormak amaciyla kullanılan sözce


inhinâ

Eğilme münhani olma yay biçimine girme kavislenme


maksür

Zoraki, cebren. Elinde ve ihtiyarında olmadan.


mülâki

Buluşan. Yüz yüze gelen. Görüşen. Kavuşan.


devvâr

Durmayıp dönen, devreden. Devredip gezen.


vakf

Bir kimseyi veya bir şeyi alıkoymak, durdurmak. Kımıldatmamak.


fesâd

Bozuk ve fenalık. Karışıklık. Haddi tecavüz edip zulmetmek. (Zıddı: Salâh'tır.) ($ Evet fıskla bozulan bir adam, bataklığa düşüp çıkamayan bir şahıs gibi çokların da o bataklığa düşmelerini istiyor ki, maruz kaldığı o dehşetli hâlet, bir parça hafif olsun. Çünkü musibet umumi olursa, hafif olur. Ve keza, bir şahsın kalbinde bir ihtilal, bir fenalık hissi uyanırsa; yüksek hissiyatı, kemalâtı sukut etmeye başlar; kalbinde tahribata, fenalığa bir meyil, bir zevk peyda olur. Yavaş yavaş o meyil kalbinde büyür; sonra o şahıs; bütün lezzetini, zevkini tahribatta, fenalıkta bulur. İşte o vakit, o şahıs, tam mânasiyle arzda yırtıcı bir hayvan, ihtilali çıkarıp büyüten bir belâ, fesadı durmayıp karıştıran bir âfet kesilir. İ.İ.)


hâric

Bir şeyin veya mahallin dışında kalan, hariç


hâlî

Tenhâ. Boş. Sahipsiz. Issız. İçinde bir şey olmama.


kuyûd

Kayıtlar. Resmi muâmelelerin veya herhangi bir şeyin kayıtları, deftere geçirilmeleri


امثال

hikâyeler, masallar, kıssalar, romanlar, destanlar (misâl in çoğulu)

örnekler, benzerler, yaşları birbiriyle aynı olanlar (mesel in çoğulu)


hüviyyet

Asıl. Mahiyet. Birisinin kimliği, kim olduğu, kökü, esası ve ne olduğu.

Allah'ın varlık sıfatı. Hamiyet ve istikametten, ulüvv-ü cenâbdan ibaret olan sıfât-ı hamide.


unsuriyyât

Irkçılık. Bir kavmi veya kendi soyunu daha şerefli sayarak diğer insanları hakir görmek. Menfî milliyetçilik.


sufliyyât

Ni dünya ile alakalı işler. Nefsâni, heva ve hevese tabi olan kimselerin işleri.


irâdat

İrade. C.) İstemeler, buyruklar, iradeler, emirler, fermanlar.


kevni

Oluşa ait ve müteallik. Kâinat ilmine dair. Varlıkla alakalı.


takyid

(Kayd. dan) Kayıt ve şarta bağlanma. Şart koşma. Bağlama. Deftere yazmak.


itibârât

(İ'tibar. C.) İ'tibarlar, şeref ve haysiyetler.


merâtıb

Mertebeler. Basamaklar. Kademeler. Dereceler.


müşteheyât

Lezzetli şeyler. Nefsin hoşuna giden ve iştah için yenen şeyler.


hilâf

Ters, karşı, zıd. Karşı koymak. Muhalefet etmek.


istikâmet

Hatt-ı hareketi doğru olmak. Doğruluk, nâmuslu hareket. Her işte itidal üzere bulunmak. Adaletten, doğruluktan ayrılmayıp, diyânet ve akıl içinde yürümek.


fâide

Kazanç, kâr, nef', menfaat. İstifadeye sebeb. Yararlılık, işe yarama


ihtilâf

Hulf. den) Anlaşmazlık, uyuşmazlık, karışıklık, ikilik.


nâim

Bolluk ve bahtiyarlık içinde yaşayış. Nizam-ü hal ve mal.

Cennetin sekiz kısmından dördüncü tabakası


kanâat

Aç gözlü olmayıp hırs göstermemek. Kısmetinden fazlasına göz dikmemek. Helâl ile yetinip haramı istememek. Az şeyi de olsa kısmetine razı olmak. (Semere-i sa'yine ve kısmetine rıza kanaattir, meyl-i sa'yi kuvvetlendirir. Mevcuda iktifa dûnhimmetliktir. M.) (Bak: Himmet


münfasıl

İnfisal etmiş. Birbirinden ayrılmış. Yerinden ayrılmış, fasl olmuş. İşinden ayrılmış


bi'set

Muhammed'in peygamberlik görevinin başlangıcı


Mutezile

Vâsıl bin Atâ'nın kurduğu, kader ve kaza gibi konularda Kuranî delillerle farklı görüşler öne sürmüş mezhep ve felsefi ekol.


nekre

Gr: Belirtilmemiş isim, neye delâlet ettiği belli olmayan (harf-i tarifsiz) isim.


kahr

Allah'ın şiddetli ve azap verici vasıflarının tecellisi


mağdûb

(mağzubun ilyh): kendisine gazaba gelinmiş


helâl

Dinin hükümleri bakımından kullanılabilen.


rutbe

Basamak, derece.Memuriyet derecesi. Sıra.


tecnis

Tecnis İki şeyi birbirine benzer şekle sokma.


Vak’a

[Vak'a]: Hâdise. Olup geçen şey. Mes'ele.

Vaka': Yufka bulut. Yerin taşlı olmasından ayak incinmek.


iştirâk

Ortak olmak. Ortaklık etmek. Bir işde yer almak. Hissedâr olmak. katılım


bi’l-kuvve

kuvvet güç erk niyet fikir selahiyet ehliyet


bi’zâhir

(Zuhur. dan): -ile,-için,-sız,-maz Görünen, âşikâr olan. Açık, belli, meydanda olan. aleni.Görünüşe göre.Şüphesiz.Suret. Dış yüz. Görünüş.Anlaşılan. Meğer. Galiba. Zannederim. Elbette.

(Zahir): -ile,-için,-sız,-maz Parlak, parlayan.

((Zahir (Zahr. dan))): -ile,-için,-sız,-maz Kuvvetli deve.


cemâliyye

yüz güzelliği arzu endam yüz gösterme görünme erkek adı


hafiyye

Hafiye Saklı ve gizli şeyleri araştıran.


ilâ

yükselme. yükseltilme. yücelme. yüceltilme.


garaz-ı nefsânî

İstek ve arzuların sonucu ortaya çıkan kin ,düşmanlık


lebs

Lebs Bir yerde eğlenip durma. Vakit geçirme.


evlâd

veletler, çocuklar, evlat (veled in çoğulu)


كشف

Bilinmeyen bir şeyin meydana çıkarılması


muhâlif

Uymayan. Birbirine benzemiyen. Birbirine zıt olan.


mükevvenât

Yapılmış ve yaratılmışlar. Bütün mahlukat


mütenevvia

Çeşit çeşit, muhtelif, çeşitli, değişik, türlü türlü


sıbgatullah

Allah'ın dilediği tarz, manevî renk, biçim ve şekilde yaratması.


hilâf-ı ma'kûl

Akla yakın karşı koyuş ,aklın kabul edebileceğiitiraz


meşrû'

Doğru , hak ,şeriatın doğru kabul ettiği. Haram ve yasak olmayan


cüz'

Kısım, parça. Bir şeyin bir parçası. Kitab forması.

Kanaat. İktifâ eylemek. bölümDüğümü sağlam yapmak.Bir şeyi pekiştirip muhkem kılmak.


ceşm

Meşakkatli iş buyurma, zor bir iş söyleme


أسفل

En sefil, çok sefil, en alçak, en aşağı, çok fenâ.


سافل

Sefil olan, düşük ahlâklı ve karaktersiz.


تغيرأوصاف

tağyîr-i evsâf (transliteration)
تغيرأوصاف
تغيرأوصاف


ihtizâr

(İhtidar):Huzura. Hâzır.huzur Can çekişmek. Hastanın ölüme hazır olması.


munharif

Sapan , doğru gitmeyen , çrpık , sağlam olmayan


mezahir

Şereflenmeler. Mazharlar. Eşyanın göründüğü yerler. Eşyanın görünen tarafları. Zâhir meşhud olanlar.


istimaa

(Sem'. den):Dinlemek. Kulak vermek. Dinleyip kabul etmek.İşitmek


samedî

pek yüksek, ulu,dâim, ezelî, ebedîkimseye hiçbir şeye muhteç olmayan, Allah


Etrâf

(Taraf. C.): taraf, yan, canip, yön,uç, kıyı. etraf


صلحاء

Salihler. Salahiyetli, günah işlemeyen iyi insanlar.


رسائل

Risaleler, bir mevzuda yazılan mektuplar veya küçük kitaplar.


müdebbir

Evvelden düşünüp işleri ona göre ayarlayan her şeyi evvelden gören

İlmi ile her şeyin akıbetini ihata edip ona göre hikmetle iş yapan (Tanrı)


tarîkı

Şaraba biraz su katmak, kovayı doldurmak, terletmek, hastalık veya perhizden dolayı zayıflamak, terk eden


hayât

Allah'ın sıfatlarından biri. Avlu, yaşam.


tefekkud

Tefakkudât) Arayıp sorma. Sorup soruşturma


mevâide

Mev'ud ve Miad. C.) Söz verilmiş vakitler. Vaad edilen muayyen, belli zamanlar.


مثنوی

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)
Eski Yazı
مثنوی
beyti
uyaklı
divan edebiyatı
nazım
ikili
manzum
şiir
eserlerin
mesnevi
Eski Yazı
مثنوی
beyti
uyaklı
divan edebiyatı
nazım
ikili
manzum
şiir
eserlerin
mesnevi


azâ

sabır, cenaze alayı, başsağlığı ziyareti


كمال لطافة

kemâl-i letafet (transliteration)
كمال لطافة


منقلب

İnkılâb eden. Dönen. Dönmüş. Başka bir şekle ve kılığa girmiş olan. Değişmiş, değişen.


ناتق

Konuşan. Söz eden, söyleyen, beyan eden. İdrak eden. Bildiren. Fikir ederek düşünen.


muhtes

İhdas edilmiş. Sonradan meydana gelmiş, eskiden olmayan.


melikü'n-nâs

İnsanların meliki, insanların hükümdarı, insanların efendisi.

Kur'an'ın Nas suresinde geçen bir ifade.


Sure-i Fâtiha

Kur'anı Kerimin ilk suresi.Kur'anın açılış, başlangıç suresi.


مقارب

Birbirine yakın ve karib olan. İyi ve kötü ortasında orta halli olan.


fiil-i şenî

^(şen) Naz, eda, cilve. * Göze ve gönüle hoş görünen hal. * Bayındır, ma\'mur. * Sevinçli, ferahlı


intihâ

Son, nihayet, uç.İNTİHA': Eğilme. Dayanma, yaslanma.


mütekaddime

Evvelki, önceki, öne geçen, takaddüm eden.


isnâd

Bir söz veya haberi birisine nisbet etmek.

Birisi için, bir şeyi yaptı demek. İftira etmek.


mend

Kelimelerin sonuna getirilerek "sahip" mânasına edattır.


mevâid

(Mev'ud ve Miad. C.) Söz verilmiş vakitler. Vaad edilen muayyen, belli zamanlar.


cüziyyât

Cüz'î olan şeyler. Ufak tefek şeyler. Mânası düşünüldüğünde zihinde ortaklık kabul etmeyen şeyler. Mânası başka şeylere şâmil olmayanlar.


ifşâ

(C.: İfşâât) Duyurmak. Fâşetmek. Meydana çıkarmak. Gizli bir şeyi herkese duyurmak


muhtecib

Hicablanmış. Perdeli. Örtülü. Örtülmüş. Saklanan. Gizlenen.


seyrâni

(Aslı: Seyeran) Gezme, gezinme. Bakıp görme.


zıddıyet

Birbirine muhâlif, zıt olma hâli. Zıtlık. Birbirinden nefret etme. Zıt fikir veya kanaat sahibi olanların durumu.


mütebâyin

Birbirine uymayan. Birbirine zıt olan. Birbirinden ayrı.


tebâyün

İki şey arasındaki uyuşmazlık. Birbirinden ayrı ve başka olmak. İhtilâf vuku bulmak. Zıtlık.


tezâd

İki şeyin birbirine zıt olması. Aksilik. Terslik.


ihtilâ'

kadın mehrinden vaz geçip veya çok para verip kocasındanboşanma


küll

(küll): Hep, tüm, bütün. Çok. Cüz'lerden meydana gelen.Bütün cüzlerin şumul ve istiğrak üzere ifadeleri.


ruhâniyyât

Madde âleminden başka olan ruh âlemleri, ruhaniler.


meger

Meğer, halbuki, ancak, oysaki, şu kadar ki.


Hacil

Utanmış, utanan, utanmaktan yüzü kızaran.


intibâh

Uyanıklık, göz açıklığı. Hassasiyet. Agâh ve münebbih olmak. Hakikatı ve hakkı anlayıp yanlıştan, fenadan dönmek.


teveccüh

bir şeye doğru yönelme, bir tarafa dönme. Çevrilme. Mânen üzerine düşme


ruküa

Huzur-u İlâhîde eğilmek. Namazda elleri dize dayamak suretiyle yere doğru eğilirken baş ile sırtı düz hale getirmek.


uhrevı

Âhirete dair, âhiretle alakalı. Öteki dünyaya ait.


müsta’id

İstidadı olan, kabiliyetli, uyanık, anlayışlı, akıllı.


mütelâhık

(Lühuk. dan) Biribirinin arkasından gelen. Birbirine katılan.


hızem

Yakacak odun. Yakıt olarak kullanılan odun.


fâruk

Hak ile bâtılı birbirinden ayıran. Haklıyı haksızı ayırmakta çok mâhir olan.


mutâla

Bir mes'ele hakkında bilgi edinmek için tetkikatta bulunma, okuma, okuma ile meşguliyet.


istiş’âr

Bir mes'elenin yazılıp bildirilmesini istemek.


husul

Peydâ olma. Hasıl olma. Meydana gelmek. Üremek, türemek.


muttalı

Haberli. Bilgisi olan. Bir yüksek yerden bakarak görüp anlayan. Vâkıf. Derk eden.


mütereddid

Kararsız, teredüdde kalan, karar veremeyen, cesaretsiz.


dâime

Devam eden. (Daimî, daima, daimen şeklinde de söylenir.)


ehass

Daha hususi, daha yakın, daha hâlis. Hususi. Ziyade hâs.


Cûd

Cömertlik. Sahilik. Eli açık olmak. Muhtaçların vaziyetlerini, durumlarını bildirmeğe meydan vermeksizin lütuf ve ihsanda bulunma hâleti. Mücahede-i diniye ve neşr-i hakaik-ı Kur'aniye ve imaniye hizmetinde mutemed zâtlara lüzumunda maddeten de iştirak etmek fedakârlığı.


tanzîr

Bir yazının şekil ve mâna bakımından benzerini yazma.


sâcid

Secde eden, Allah'ın huzurunda başını yere koyarak dua eden.


cimin

Ebced hesabında üç sayısının karşılığıdır.


kesr

Mat: Bir bütünün parçalarından her biri.


vefk

Uygun gelme. Uyma. Mutabakat. Muvafık olma. İşi iyi gitme


mübteni

(Binâ. dan) Bina edilmiş, kurulmuş olan, kurulu.


şuara

Kur'an-ı Kerim'in 26. suresinin ismidir. Mekkîdir.


Şahidi

Şahitlik yapan. Bilen, tanıyan. Senet yerine geçecek kadar mâkul ve muteber sayılan. Gören.

Velet yatağı denilen ve çocuk ile birlikte çıkan deri.


takid

Edb: İbareyi veya cümleyi anlaşılmaz şekle koyma.


müstecinn

(a.s.civâr; dan): aman dileyen, himaye bekleyen

(a.s.celb;den): istiçlâbeden, ceken kendine doğru


levh

Üzerinde yazı veya şekil çizilebilir düzlük.

Ayet, hadis veya büyüklerin ders verici sözleri. Yazılı şey.


havâdis

(Hâdise. C.) Yeni hâdiseler, yeni sözler. olay


cenap

Saygı,şeref ve büyüklük anlamında kullanılır


köreşe

Yerdeki karın üzerinde buz tutmuş olan tabaka.


sâlikân

Sâlikler. Bir tarikata girmiş veya bir şeyhe bağlanmış kimseler.


kıyasa

(Man): Doğru kabul edilen iki hükümden bir üçüncü hükmü çıkarmak.

(Fık): İki belli şeyden birinin mahsus olan hükmünü, yâni, bu hükmün mislini, aralarındaki müttehid illetten dolayı, diğerinde de ictihad ile izhâr etmektir.


menasıb

(Mansıb. C.) Devletin başlıca hizmetleri. Makamlar, rütbeler, pâyeler.


mâsivâya

Tasavvufta Allah'ın dışında kalan her şey


ضرف

Zarflanan, sarılıp muhafaza edilen, zarfa konan


nokra

Büveleğin neden olduğu, başta sığır olmak üzere çeşitli memeli hayvanlarda, seyrek olarak insanlarda rastlanan, ortası delik şişkinliklerle tanınan hastalık.


Nusayri

Hatay ili ve çevresinde yaşayan bir topluluğa eskiden verilen ad.


tahfîf

Hafifletme, yükünü azaltma. Kolaylaştırma.


emn

Eminlik. Korkusuzluk. Emniyet. Bir şeye itimad etmek. İnsanda doğruluk ve imandan ileri gelen yüksek bir meleke ve kabiliyet. Rahatlık


gayrî

(İstisnâ edâtıdır. Başlarına getirildiği kelimeyi nefy yapar.)


غنی

Zengin, kimseye muhtaç olmayan, elindekinden fazla istemiyen. Varlıklı, bol


avarız

Çoğul ad çekimi.
Arızalar, sonradan olan noksanlıklar


Miskîn

Fık: Kendi kendini idâre edemiyen, iktisabtan âciz, mal ve mülkü hiç olmayan kimse.


mukarrebîn

Takva ve ubudiyyet ile evliya derecesine geldiğine inanılan, Allah'ın indinde çok kıymetli olduğu düşünülen kişiler.


mebdei

evvel, başlangıç, prensip, ilk nur, ilmin ilk kısmı,

bir salikin tanrı gerçeğine erişmek için hareket ettiği başlangıç noktası


rububiyet

Allah'ın her zaman, her yerde, her mahluka, muhtaç olduğu şeyleri vermesi, terbiye ve tedbir etmesi ve mâlikiyeti ve besleyiciliği keyfiyeti.


ind

Hissî ve manevî mekân. Maddî ve manevî huzura delâlet eder.


Nezd

Göre, nazarında, fikrince. Bknz Açıklamalar 1


kubur

Çoğul ad çekimi.
Kabirler, mezarlar, türbeler


sükut

Düşme. Yukardan aşağıya birden iniverme.


makâmât

(Makam ve makame. C.) Makamlar, mertebeler.


şühûdi

Keşfe ve görmeğe dair. Görünebilir olana ait ve mensub.


nesh

Şer'i bir hükmü yine şer'i bir emirle kaldırma.

Bir şeyin aynını kopya etmek, aynını çoğaltma.

İptal etme, hükümsüz bırakma, değiştirme.

Nakletme, kaldırma, bir şeyi zâil kılma. (Güneşin, gölgeyi giderdiği gibi.)


ikdâr

(Kudret. den) Kudret verme, kuvvetleştirme, güç kazandırma. Geçimini sağlama.


mucizât

Mu'cizeler. Allah tarafından verilip, yalnız peygamberlerin gösterebilecekleri büyük harika işler.


kutbu’l-aktâb

Tasavvufta kâinatın yönetiminden sorumlu olduğuna inanılan veliler örgütünün başı.


zâtî

(Zâtiyye) Zâta mensub. Kendisine ait, ile alakalı, hususi. Özel


mahlûkât

(Mahluk. C.) Yaratılmışlar. Mahluklar. Allah'ın yarattığı şeyler. (Şu mahlukat, İzn-i İlâhi ile, zaman nehrinde mütemadiyen akıyor. Alem-i gaybdan gönderiliyor, âlem-i şehadette vücud-u zâhiri giydiriliyor. Sonra âlem-i gayba muntazaman yağıyor. İniyor. M.)


celvet

Tas: Abdin fenâfillah olup halvetten ayrılması.


hımye

Hastanın, hekim tarafından verilen ilaçlarla kanaat edip ve tavsiyelerine uyup o hududun dışına çıkmaması


برخور

Farsça برخور (berhôr) sözcüğünden alıntıdır.


livâtaya

Lutilik. * Erkekler arasındaki cinsi sapıklık. (Bak: Kebair)


levm-i şemt

Çekiştirmek. Birisinin yüzüne karşı kötü söz söylemek. Zemmetmek. Paylamak. Başa kakmak.

Karışık,çelişkili duygular içinde bulunan


havâss-ı zâhire

Zahiri beş duygu;tatmak,görmek,işitmek,koklamak,dokunup duymak


tama'

Hırsla istemek. Doymazlık. Aç gözlülük. Çok isteme.


kuvâ-yı müdrike-i

İdrak kuvveti.Beş duygunun hissin zihinde duyulması,anlaşılması


matbû

Tab' olunmuş. basılmış, kitap veya gazete haline gelmiş. Basılıp matbaadan çıkmış olan


fesâd-ı kırâl

Sad koparan kral. Fesad çıkaran kral. Karışıklık çıkaran kral.


azad

Serbest. Hür. Kimseye bağlı olmayan. Kölelikten kurtulmuş olan.


kuds

Mübareklik. Kudsilik. Nezafet. Pâk olmak. Noksanlardan uzak olmak.


mezâlim

Zulümler. Haksızlıklar. Eziyet ve işkenceler


tâli

Man: Birbirine bağlı iki kaziyeden ikincisi. Meselâ: "Duman çıkıyorsa ateş vardır" sözünde "Ateş vardır" sözü tâli'dir.


sünuh

C.: Sünuhat) Çok düşünmeden akla ve kalbe gelen mânâ.


temehhül

Takdim etmek. Hayırda takaddüm etmek. İşinde acele etmemek. Teenni.


mütâlaa

Bir işi etraflıca düşünmek, okumak, tetkik etmek, mülâhaza


hulâsa

Bir şeyin, bir bahsin özü. Kısaca esası.


mecmû

Bütün, hepsi. Topluca. Yığılmış. Cem' olunmuş. Bir araya getirilmiş şey.


müsâb

Sevab kazanan, ettiği iyiliğin Allah'tan karşılığını gören.


recül

Yetişkin erkek. Bir işin ehli. Er kişi. Adam.


mevcud

Var olan. Bulunan. Hazır olan. Topluluğun hepsi.


turûk

(Tarîk. C.) Yollar, tarikler. Meslekler. Usuller.


teyakkun

İyiden iyiye araştırıp şüphesiz tam olarak bilmek.


muttali'

Haberli. Bilgisi olan. Bir yüksek yerden bakarak görüp anlayan. Vâkıf


müdekkik

Dikkatle araştıran. İnceden inceye tetkik eden. En ufak gizli şeyleri bilmeğe, görmeğe çalışan


Şerh-i tâm

Tam Açıklama. Anlaşılanı iyi bir şekilde anlatma. Bir yazı veya konuşmayı kolay anlaşılması için izah etme, tafsil etme


mübhem

İyice belli olmayan. Mutlak âşikâr olmayan. Belirsiz. Gizli


terkîb

Gr: Terkib-i nâkıs ve terkib-i tam olarak iki kısma ayrılır. Terkib-i nâkıs: Cümle kadar olmayan terkiblerdir. Terkib-i tam ise; bir cümleden ibarettir. Birbirine eklenen kelimelere terkib denir. Bunlar bir ismin veya sıfatın benzerleri arasında belirtilmesi için başına getirilen isim veya sıfatla birlikte meydana gelir. Meselâ: Bahçenin duvarı. Kırmızı çiçek... Bu cümleden birincisine "isim terkibi" veya "terkib-i izâfi" denir. İkincisine "Sıfat terkibi" veya "terkib-i tavsifî" denir. (Bak: Muzaf)

Birkaç şeyin karıştırılması ile meydana getirilmek.


Muzaf

(Zayf. dan) Bağlı. Katılmış. İzâfe olmuş. Bağlanmış.

Gr: Başka bir isme katılmış ve onu tamamlamış olan isim.


şevâhid

Çoğul ad çekimi.
şahitler, şehadet edenler


hubûb

(Hubüb) (Habâb. C.) Su üzerinde kabarcıklar


mâkulât-ı hafiyye

Aklın uygun bulduğu, ancak akıl ile bilinir ve nakle müstenid olmayan gizli meseleler ve gizli ilimler


müsellem

) Teslim olunmuş olan, doğruluğu şeksiz kabul edilen. Herkes tarafından kabul edilip emniyet ve itimad edilen


istinbât

Bir söz veya bir işten gizli bir mânâyı meydana koymak.


ehl-i mükâşefe

Gizli şeyleri birbirine açıp keşf ve izhar eden, açığa çıkaran. Meydana çıkaran.


menşe'

Esas. Kök. Bir şeyin çıktığı, neş'et ettiği yer. Beslenip yetişilen yer


temyîz

Bir şeyi diğerinden seçip tarif etmek, ayırmak. Seçmek. İyiyi kötüden ayırmak.


إستخراج

Bir şeyin içinden bir şey çıkarma. Bir mânâyı istidlâl etme. Meydana ve harice çıkarma. bazı emareleri beliren şeylerden ileriye ait olacak şeyleri çıkarma.


تعلم

taʔaɫɫymˈɫeɾ


sâlike

(Sülûk. dan) Bir yolda giden. Belli bir yol tutup giden.


آتی

Arapça آتِي (ʾātī)


zînet

Süs. Bezek. Kadınlara mahsus kıymetli eşya. (Her bir çiçekte, her bir meyvede bir mizan ve o mizan bir intizam içinde ve o intizam, tazelenen bir tanzim ve tevzin içinde ve o tevzin ve tanzim bir zinet ve sanat içinde ve o zinet ve san'at, manidar kokular ve hikmetli tadlar içinde bulunduğundan; her bir çiçek o ağacın çiçekleri adedince Hakem-i Zülcelâl'e işaretler ediyor. L.)


tenvîn

Kelimenin sonunu "-en, -in, -ün" diye okumak.

Kelimenin sonunu "-en, -in, -ün" diye okutan işaret


ittifâ

Adem-i İttifak İttifaksızlık. Uyuşmazlık.


بشریه

Arapça بَشَرِيَة (beşariye) sözcüğünden alıntıdır.


قاف

Arap alfabesinin yirmi birinci, Osmanlı ve Fars alfabelerinin yirmi dördüncü ق harfinin alfabetik okunuşu. Mahreçi dil kökünden çıkarılan çok kalın, son derece


قاف

Ka'f (C.: Kıâf) Ayağı sert olarak basmak.


rumûz

Rumuz (Remz. C.) İşaretler, remizler, ince nükteler, mânası gizli olan işaretler.


ecra

(C.: Ecâri) Bir şey yetişmeyen kumlu yer.


kürei

Şeklin sathındaki bütün noktalar merkeze aynı uzaklıktadır. Dünya da yuvarlak olduğundan "Küre-i arz" denilmiştir. "Küre-i zemin" de denir.


ecell

(Celil. den.) Çok güzel. çok büyük. En üstün. Çok celil.


istisnâ

Ayırmak. Kaide dışı bırakmak. Müstesna kılmak.


miyan

orta (vasat manasında). [2] meyan, ara, aralık (ör: der-miyân; ortada, arada / miyân-ı güft ü gû; laf arası). [3] bel, kemer yeri (ör: mû-miyân; kıl belli, ince belli). [4] şarkı ve bestelerin üçüncü mısraı.


harâm

Helâl olmayan, İslâmiyetçe ve dince nehyedilen şeyler ve ameller. Allah'ın izin vermediği, men'ettiği şeyler. Helâlin zıddı olan şey.


peşmin

(Peşmine) f. Yünden yapılmış. Yapağıdan yapılma.


ehbâr

Çoğul ad çekimi.
bilginler, âlimler (habr ın çoğulu)


tahayyuz

Fiz: Herhangi bir cismin boşlukta yer alması.


mümtedd

Uzayan, sürekli, devamlı,uzanmış, çekilmiş.


nevreste

(C.: Nevrestegân) f. Yeni yetişmiş, yeni bitmiş, yeni meydana gelmiş, yeni hâsıl olmuş.


nevres

f. Yeni yetişmiş, yeni yetişen, yeni biten.


Nevresidegân

Nev-reside. C.) Yeni olgunlaşmağa başlamış olanlar, yeni yetişmeler. Gençler, tazeler


teşdîd

harfi iki defa okuma, harfi şeddeli okuma


kesrâ

İran hükümdarlarının unvanı (çoğulu ekâsire)


kavî

sağlam, dayanıklı, zorlu, güçlü, berk. kaviyy-ul-bünye bünyesi, yapısı sağlam.


muharririhî

Yazan. Tahrir eden. Kâtib. Kitab te'lif eden. Gazetede yazı yazan.


mefhûm

Anlaşılan. Mânâ. İfade. Sözden çıkarılan mânâ.


cism-i mürekkeb

cisimle ilgili....(Rükub. dan) Terkib edilmiş, bir kaç maddeden yapılmış.


etbâ

Tâbi olanlar, bağlı olanlar, emri altında bulunanlar.


بداء

Arapça بَدَاء (bedāʾ) sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük ب د و (b d v) kökünden türemiştir.


itbâ

Gr: Bir kelimenin sonuna ilâve edilen tekerleme nev'inden mânasız söz. (Yazmak mazmak, Okumak mokumak gibi.)


Nutk

Söyleyiş, söyleme kabiliyeti, konuşma, hitabet.


mensûs

Nass ile sâbit kılınmış. Âyetle tesbit edilmiş. İzhar ve beyan edilmiş.


selâbet

Mukaddesatı korumak hususunda cesaret, metanet ve sebat gibi sıfatlarla muttasıf olmak. (Bunun zıddı: Lâübalilik) (Bak: Dimağ)


ezvâc

zevc'in çoğulu. Çiftler, eşler. Bir erkek ve bir dişiden oluşan iki eş.


keşîd

"Vurucu, vuran" mânasına gelir ve birleşik kelimeler yapılır. Meselâ: Guş-zed $: Kulağa çalınan. Zeban-zed $: Yayılmış söz.


erbaîn

Erbain Kırk. Kırk gün devam eden kara kış.


âmme

Su içinde üstüne binip yüzülen şişirilmiş tulum.

Baş yarığı, insanın beynine kadar ulaşan baştaki yara.


ecrâm

(Cirm. C.) Ruhsuz büyük varlıklar. Cirmler. Yıldızlar


dank

anlaşılmayan bir şeyi, bir olay nedeniyle birdenbire kavrayıvermek


şîr-i

Edb: Edebiyatta kıymeti olan, nazımlı ve kafiyeli şair sözü


vicdânyyât

Vicdanlılıklar. Vicdana ait hususiyetler ve hisler.


melfûz

(Lâfız. dan) Telâffuz olunmuş, okunmuş olan. Söylenmiş.

Ağızdan çıkan söz, hece, kelime veya harf.


kâmet

(A, uzun okunur) Namaza başlama işâreti, namaz kılmak için okunan ezan.


edeb

Toplum töresine uygun davranma, incelik, edep, terbiye, usluluk, hayâ

Muhammed'in sünnetine uygun hareket etmek.

Utanılacak şeylerden insanı koruyan meleke; kuvve-i râsiha-i nefsiye.


mukîm

kaim olan, ayakta olma hali , bir yerde ikamet etme


شدید

Rahve harflerinin zıddı olan, sükûn ile harf söylendiğinde sesin akmaması hali.


tahrîz

(C.: Tahrizât) (Hırz. dan) Kışkırtma, kışkırtılma.


muzâaf

Bir kat daha artmış. Bir o kadar daha çoğaltılmış.


müteşeyyih

Şeyhlik taslayan, kendini şeyh gibi gösteren.


bi’l-fi’l

iş ile, amel ile, kâr ile, sebeple, zamanla


ârâb

Çoğul ad çekimi.
Hacetler (irb ve irbe nin çoğulu)


tefsîr

Mestur, gizli bir şeyi aşikâr etmek. Mânâyı izhâr etmek.

Anladığını anlatmak. Bildiği kadar açıklamak.

Kur'ân-ı Kerim'in mânâsını anlatan kitab


mülâbese

Benzeyen iki şeyin birbirinden ayırt edilmeyerek karıştırılması


kıyâmet

Dünyanın yıkılıp harab olması. Her şeyin mahvolması. Dünyanın sonu ve mahşer meydanına bütün insanların dirilip toplanacağı zaman.


müteşâbihi

Fık: Mânası açık olmayan âyet ve hadis. Kur'an-ı Kerim'in ve hadislerin mecazî mânalara gelen ifadeleri. "Muhkem" olmayan âyet veya hadis.

Zâhirî mânası kastedilmeyen ve teşbih ve temsil yoluyla hakikatlerin beyanında kullanılan ifade.


mukaffa

Kafiyeli, kafiyelenmiş. Birbirini tâkib eden.


niyâm

(Nâim. C.) (Nevm. den) Uykuda olanlar, uyuyanlar.


tasannu'

Yapmacık hareket. Zorla bir şeyi daha iyi göstermeğe çalışmak. Suni hareket


Kerâmet-i kevniye

Allah'ın ihsanı ile letâfet kesbedip havada uçmak, uzun yolu kısa zamanda gitmek, bir mü'minin bir sıkıntısı hâlinde Allah'a dua edip ind-i İlâhîde makbul bir zâttan yardım istemekle, o zatın, izn-i İlâhi ile o muztar kimsenin imdadına yetişmesi gibi hadiselere o zatın "keramet-i kevniyesi" denilmektedir.


muzârî

Gr: Geniş zamanı ifade eden fiil hali. "Yazar, okur, görür, gelir" gibi.


tehavvül

(Hâl. den) Birinden diğerine geçmek. Tebdil olunmak, değişmek. Dönmek. Bir hâlden başka bir hâle geçmek


sayrûret

(Sayr. dan) Bir hâlden diğer hâle intikal etmek. Bir şeyin bir şeye dönmesi.


gûy

"Diyen, söyleyen" mânâlarına gelir ve birleşik kelimeler yapılır. Meselâ: Rast-gu $: Doğru söyleyen. Suhan-gu $: Söz söyleyen, konuşan


inbât

Nebâtı bitirme. Tohumu yere dikip yeşillendirme. Nebâtın bitmesini sağlama.


ferîb

Aldatıcı, aldatan, kandıran manasında birleşik kelimeler yapılır. Meselâ: Dil-firib $: Gönül aldatan. Nazar-firib $: Göz aldatan.


imâle

Bir tarafa meylettirmek. Bir tarafa eğmek.

Edb: Bir heceyi vezne uydurmak için uzatarak okumak


tâifi

Etrafını dolaşarak ziyaret eden. Tavaf eden. Dolaşan.


arzî

Arziye) Toprağa ait ve müteallik. Yere ait, toprakla alakalı.


felekî

(Felekiyye) Feleğe mensub. Felekle ilgili.


ittihâd

Birleşmek. Birlik üzere âmil olmak. Birlik. Aynı fikirde olmak


tesfiye

Saflaştırmak. Olduğundan daha temiz bir hâle getirmek. Temizlemek.


جواری

akıcı ve câri olanlar (câriye nin çoğulu)


اقدام

Çoğul ad çekimi.
ayaklar (kadem in çoğulu)


cür'at

Yiğitlik, cesaret. Korkmayarak ileri atılmak.


küsûf

Güneş tutulması. Ay'ın, dünya ile güneş arasına gelerek dünya üzerinde gölge yapması.


mâhî

(Mahv. den) Yok eden, mahveden, perişan eden


hût

Şubat ayı içinde güneşin girdiği ve semanın cenub yarısındaki burcun ismi


itminân

Emniyet içinde olmak. İnanmak. Mutlak olarak bilmek. Kararlılık


mevâhib

Hibe olunan şeyler. Karşılıksız verilenler. (Bak: Mevhube)


Mevhube

Verilmiş. İhsan edilmiş. Karşılıksız olarak birisine verilmiş mal


masnû

San'atla yapılan, yapılmış. Yapma, yapmacık.


ıtlal

Boşu boşuna zaman geçirme, vakit öldürme


icâbet

razı olma, rıza gösterme, muvafakat etme


ifâze

Fevz. den) Maksada erdirmek. Merama kavuşmak. Zaferyâb eylemek


tahsîl

İlim edinmek. İlim öğrenmek veya öğretmek için çalışmak.


meşâir

(Meş'ar'ın çoğulu) Beş duygu, his. Hasseler.


cûyun

Nehirin, akarsuyun, ırmağın, derenin, çayın.


müteallik

Alakalı. Bir yere bağlı, bir şeye mensub


riyâzat

(Riyazetin çoğulu) Nefsi terbiye maksadıyla az gıda ile geçinmek, nefsini hevesattan men' ile faydalı fikir ve işle meşgul olmak.


temettuât

(Temettunun çoğulu) Kârlar, kazançlar, faydalar


شهوات

Çoğul ad çekimi.
şehvetler (şehvetin çoğulu)


havâss

(Hâss - Hâssa. C.) Hâslar. Hâssalar. Keyfiyetler. Hususlar.

Dindarlık ve doğruluğu ile, ilmiyle âmil olup mâneviyat mertebelerinde yükselmekle makbul ve muteber olan zatlar.

Kur'anî ve manevî sırlara ve hususlara vâkıf bulunan, ilim, ibadet, tâat ve takva yolunda yükselerek mümtaz olan.

Evliyâullah. Herkesin hürmet ettiği büyük zevât.


tehalluk

Ahlâklanmak. İyi huy edinmek. Yüksek İslâmi ahlâkla ahlâklanmak


ekmeliyyet

Pek mükemmel ve kusursuz olanın hâli. Kusursuzluk, mükemmellik, noksansızlık, eksiksizlik


شاخ

Atın ön ayaklarını yukarı kaldırarak durması.


ازاله

Arapça إزَالَة (ʾizāle) sözcüğünden alıntıdır.


mürtefi

( Ref'. den) İrtifâ eden, yükselen, yükselmiş, yüce


müterettib

Terettüb eden. Sıralanmış, sıra ve tertibe girmiş.


emkine

Mekânlar, hâneler, evler, mahaller, mevkiler, yerler.


sâni'

Sanatkârca yapan, yaratan, sanat eseri olarak meydana getiren. (Allah)


derbend

Dağda ve tepede zahmetlerle geçilen yer, dar geçit, boğaz. Hudut. Kale.


televvün

(Levn. den) (C.: Televvünât): renkten renge girme. renk değiştirme.


mahsûsât

Gözle görülen, hisle anlaşılan şeyler. (Ma'kulât'ın zıddı)


mecâzib

(Meczub. C.) Meczublar. Cezbeye tutulmuş olanlar.


hakkânî

Hak ve adalete uygun. Haklı]lığa uyar ve yakışır


nâsût

İnsanlık. İnsanlar ve onlarla alakalı şeyler


lâhûti

Uluhiyet âlemine mensub ve müteallik olan. Sır âlemi. Gaybî âleme ait. Ruhanî âlemle alakalı


infita

Açılma. Boşalma. Tıkanan bir şeyin açılışı.


tiryâk

panzehir. zehirlenme veya hastalıklardan hemen şifâ bulmağa vesile olan ilaç.


tımâr

Bir şeyin devam ve inkişafı için yapılan hizmet.


Ehl-i tasavvuf

Tasavvuf ehli, tasavvufla hemhal olanlar


سودا

Fazla sevgi sebebiyle meydana gelen bir çeşit hastalık. Aşk.


tehallî

(Halâ. dan) Boşalmak. Boş kalmak. Tenhaya çekilmek. Yalnız kalmak


karin

Arkadaş. Yaşı aynı olan arkadaş. Refik. Komşu.

Pâdişahın daimi surette yakınında bulunan. Mâbeynci.


eşmel

Daha şâmil. Çok şeyleri içine alan. Daha çok kaplamış.


rakîb

(Rekabet. den): Daima görüp kontrol eden, gözeten.Bekçi.


Kavm

(Kavim) Bir peygambere tâbi ve bağlı insan topluluğu. Aralarında dil, âdet, örf, kültür birliği olan cemâat, topluluk. Millet. Bir işe başlamak.Pazar kurmak.


hilkât

Doğuştan gelen vasıf. Yaratma. Yaratılış.


kutb

(Kutub) Dünyanın şimâl veya cenub uçları. (Güney ve kuzey taraflarının son kısımları.)

Elektrik cereyânını meydana getiren veya mıknatısın uçlarından her biri.

Dini bir meslek veya grubun başı. Bir çok müslümanların kendisine bağlandıkları azim ve büyük evliyaullahtan zamanın en büyük mürşidi.


اقطاب

Çoğul ad çekimi.
kutuplar (kutb un çoğulu)


nevbet

Askerî muzıka takımının hükümdarın saray veya otağı önünde davul vurarak icra ettiği mûsiki .


çâşnî

Çeşni, lezzet, tad. Yemeğin tadına bakmak için ağza alınan miktar, tadımlık.


isbâtı

doğruyu delil göstererek meydana koymak. delil ve şâhitle bir fikrin sıhhatını göstermek. itiraf, ikrar ve tasdik etmek.

İsbat Bir hastalığın devamlı olması, müzmin oluşu, ayak kaydırma


hâvâşi

(Hâşiye. C.): Bir yazının kenarına eklenen not veya açıklamalar. hâşiyeler, derkenarlar.


mecâzen

mecaz olarak. Gerçek değil de mecaz yoliyle


reâyâ

(Raiyet. C.) Bir kimsenin emri altında bulunanlar.

Bir hükümdar idaresi altında bulunan halk.


kıllet

Titremeğe benzer bir hâlet ki hiddet vaktinde ârız olur.


seyr

Eğlenme ve ibret için bakma. Gezip görme.


maruf

Herkesçe bilinen, tanınan, ünlü, tanınmış


kesret-i sıdk

Doğruluğunun çokluğu , doğruluğunun kesinliği


Menkûl

Nakledilen. Akli olmayıp mukaddes kitapla bildirilen.

Bir yerden başka yere taşınmış olan. Taşınabilen.


sıgâ-ı mübalağa

Arapçada kelimelere anlamlarının abartılı bir manada kullanılması için sokuldukları kalıp


intisab

Bir yere, bir kimseye mensup olmak, maiyetine girmek, müntesib olmak


sünnet-i mütevâtir

Yalan üzerinde birleşmeleri aklen mümkün olmayacak sayıda bir sahabe topluluğunun Muhammed'den rivayet ettiği, daha sonra bu topluluktan Tâbiün ve Etbâu't-Tâbiîn devirlerinde de aynı özellikteki toplulukların naklettiği haberlere denir.


münevvîr

Mc: Hakaik-ı Kur'âniye, hakaik-ı imâniye, ibâdet ve tâat gibi nurlarla nurlandıran.


karîn

Arkadaş. Yaşı aynı olan arkadaş. Refik. Komşu.

Pâdişahın daimi surette yakınında bulunan. Mâbeynci.


gurûb

Batma, batış. Batıda görünmez olma. Gözden kaybolmak.


ibkâ

Bâkileştirmek. Devamlı etmek. Azletmeyip yerinde bırakmak


carî

İnsanlar arasında mer'i ve muteber ve mütedavil olan.


mutasavvıf

Tasavvufla, ilâhiyyatla uğraşan, tarikat ehli olan


istihzâr

Huzura gelme, hazır etme, huzura dâvet etme.


muktezâ-yı neşe

Neşelerine binaen ,mutluluklarından dolayı


mugâlebe

Üstün olmağa, galib gelmeyeğe çalışmak. Birisine galib gelmek.


nefs-i levvâme

Kötülüğü işledikten sonra fenâlığını hatırlayarak insanı rahatsız eden pişmanlık hâli ve vicdan rahatsızlığı.


nefs-i mülhime

Lüzumu hâlinde Allah tarafından kendisine hakikatlar ilham edildiğine inanılan, tasaffi ve tekâmül etmiş nefis.


itmi’nân

Emniyet içinde olmak. İnanmak. Mutlak olarak bilmek. Kararlılık.


müşâhe

Gözle görmek. Seyrederek anlamak. Seyretmek.


ihâta

Etrafından çevirmek, kuşatmak, içine almak. Kuşatılmak, sarılmak.


ittihad

Birleşmek. Birlik üzere âmil olmak. Birlik. Aynı fikirde olmak


desdûr

izin, müsaade. Şerlilerden kurtulmak için söylenen söz.


meârif

Tahsil ile elde edilen ilim, malûmat, bilgi.


teârüf

tanışmak. birbirini tanımak. Birbirine tanış çıkmak


zî

(Zi):Türkçedeki "den, dan" mânasını ifade eder. Meselâ: Zi-mısır $: Mısır'dan.

(Zî): Arapçada kelimenin yerine göre "Zâ, Zû, Zî" şeklinde okunan, "sâhib" mânasını ifade eden ve birleşik kelimeler yapılan bir edattır.


hâzır

huzuda, meydanda. göz önünde olan, bizzat bulunan


makâm

mevki. kat, yer, kıyam edilen, durulan durulacak yer, durak,


hezliyyât

Şaka ve mizahla ilgili şiir ya da sözler


hidâd

Bir dul kadının matem tutup süsten vazgeçmesi


hidâm

Deve ayağına bağlanan kayışlar, halkalar, ayak bilezikleri


himem

gayretler, emekler, çalışmalar, yüksek iradeler


mecmûu

Bütün, hepsi. Topluca. Yığılmış. Cem' olunmuş. Bir araya getirilmiş şey


vezîr

Osmanlı Devleti zamanında en yüksek mülkiye rütbelerine ulaşmış paşa. Hükümdar vekili. Pâdişahın yakınlarından ve onun yükünü üzerine alanlardan, mülkün idaresinde fikir ve tedbir ile meded ve yardım eden. Bu tabir "Vizr" kelimesinden gelir. "Vezr" kelimesinden alınsa; "halkın sığınağı" demek olur. Büyük düstur sahibi veya mühür sahibi kabul edilir. Osmanlı devletinde en büyük, mülkiyede en birinci mertebe olarak kabul edilmiştir. Muavin ve muin mânalarına da gelir.


zamîr

Gr: Mütekellim, muhatab ve gaibe delâlet eden ve bunların makamına kaim olan rumuzat harfleri ve harf terkiblerinin her biri. (Ben, sen, o; ene, ente, hüve gibi) ismin yerini tutan kelime.


hâriciye

Ameliyatla tedavi edilebilen hastalıklar.


havâyic

(Havâyic) İhtiyaçlar. Hâcetler. Gerekli ve lüzumlu şeyler


sehere

Fık: İkinci fecirden biraz evvel olan vakit."Seherlerde eser bâd-ı tecelliUyan ey gözlerim vakt-i seherde." (S.)


mefûl

Gr: Fâilin fiilinin te'sir ettiği şey. "Nuri kitabı okudu" cümlesinde, kitab mef'uldür.


karîne

Bilinmeyen bir şeyin anlaşılmasına yarayan ip ucu. Anlaşılması zor olan hususun hak ve hakikatına dâir cüz'i delil olan şey. İşaret.


tahvîl

Bir halden başka bir hale getirmek. Değiştirmek.


salb

Asmak. Darağacına çekmek. Çarmıha germek.


şefâat-ı mevzûa

Kabul edimiş olanın şefaatı , bağışlaması


عقد

düğümleme, düğümlenme, bağ bağlama, bağlanma


Şeyh

Bir kabilenin ileri geleni. kabile reisi.

Tarikatta müridlerin reisi. (Bak: Müteşeyyih, Tarikat)


mâkalat

(Makale. C.): makaleler. söz ve yazılar.


شاهد

Senet yerine geçecek kadar uygun ve değerli olan

veled yatağı denilen ve çocuk ile birlikte çıkan deri (çoğulu şevâhid, şühud)


ulemâ

(Âlim in çoğulu) Âlimler. Osmanlı devrinde yüksek ilim ve fıkıh âlimleri. İlmiye mensubları


tecnîs

Edb: cinas yapma. İki mânalı söz söyleme


mütehalhal

Kabarmış veya kabartılmış olan. Açılıp parçaları ayrılmış olan


mütefarrık

Çeşitli. Kısım kısım. Başka başka. Dağınık


müsaâdât

(Müsâade nin çoğulu) Yardımlar, muavenetler.


müteğaddi

Türlü türlü, çeşitli. Bir çok. Birden fazla.


mukâvva

(Kuvvet. den) Sağlamlaştırılmış, kavileştirilmiş


mahmül

uygu basmış, ağırlaşmış göz, baygın göz,


hil’at

Yüksek makamdaki zatların beğendiği kimseye ve takdir edilen zevata giydirdiği kıymetli, süslü elbise. Kaftan


menazil

(Menzil in çoğulu) Menziller. İnecek yollar. Duralar. Konak yerleri


seyyârât

(Seyyare nin çoğulu ) Seyyareler, gezegenler.


makarr

(Karar. dan) Karar yeri. Karargâh. Kararlı yer. Merkez. Pâyitaht.


mütebassır

(Basar. dan) Dikkatle bakan, ilerisini gören, iyice düşünen. Basiretli


emâre

Alâmet, işaret, nişan, iz, ip ucu, belirti. (Gizli olan umura Şeriat emarelere göre hükmeder. İ.İ.)


metâ

"Ne vakit? Ne zaman?" mânasında olup, mutlak ve müphem vakit edatıdır. Bazen "Min" harfi-i cerri yerinde ve suâl için de kullanılır.


tezhîb

Bir yazıyı veya yazma kitabını yaldız ve boya ile süsleme.

Dişlere altın dolgu yapma, çürümüş dişleri altınla doldurma.


televvü

(Levn. den) (C.: Televvünât): renkten renge girme. renk değiştirme.


kinâye

Dolayısı ile dokunaklı söz. Maksadı dolayısı ile anlatan söz. üstü örtülü dokunaklı söz. açıktan olmayıp hakiki mânâyı başka ifâde ile dokunaklı konuşmak. mecaz, imalı, dolaylı


sân'

benzer, andırır" mânâlarına gelerek birleşik kelimeler yapılır.


târik

Bir maksada nâil olmak için icrâsı lâzım olan husus veya bu hususların hey'et-i mecmuası


ehl-i taklîd

Başkalarının yaptıklarını yapan , başkalarına benzemeye çalışan insanlar


seyr u sülûk

Takib edilecek usûl. Bir terbiye yoluna girip devam etme. Tarikata devam etme


bi’l-fiil hidâyet

Doğruluk sebebiyle. Hakkı hak, bâtılı da bâtıl olarak görüp doğru yola girmek. Dalâletten ve bâtıl yoldan uzaklaşmak sebebiyle


zamm

Bir şeye bir şeyi ekleme. Artırma. Katma. Fazla olarak verme.


mukallid

Benzemeye veya benzetmeğe çalışan. Taklid eden.


tavassul

Allah'ın dergâhına yaklaştıracak amel işlemek.


ricâlullah

Mânevi kudret ve kuvvet sahipleri olan evliya


لسان الحال

Bir şeyin görünüşü ile bir mânâ ifade etmesi


ihrâc

Çıkarmak. Dışarı atmak. Fazla malı başka memlekete göndermek. İstifade için meydana koymak.


hîle-i nefs

Nefsin hileleri , yalanları , sahtekarlıkları


tahmîr

Hamr. dan) Mayalandırma#Yoğurma, yoğurtma


tezvir

Söze yalan karıştırma. Yalan söze ziynet verme.


kubûr

(Kabr. C.): kabirler, mezarlar, türbeler


tâlib

(C.: Tulleb-Tullâb-Talebe) :isteyen, istekli.


kevnî

Oluşa ait ve müteallik. Kâinat ilmine dair. Varlıkla alakalı


imlâl

(Melâl. den) Usandırma veya usandırılma.


müeyyed

Teyit edilmiş. Doğrulanmış. Kuvvetlendirilmiş. Sağlam. Sağlamlaştırılmış. Tekzip edilmemiş. Yardım görmüş.


mahzurât

(mahzurat): hazer edilip korunulacak şeyler.


گفت و گو

Farsça güft (گفت) ve gû (گو) kelimelerinin birleşiminden meydana gelmiştir.


çü

(Teşbih ve tâlil edatı): gibi. dikkat.ahenk.


عزیمت

Allah'ın emirlerini en mükemmel ve eksiksiz yapmağa çalışmak.


mugayyer

Değiştirilmiş, başkalaştırılmış. Tağyir edilmiş


malûmât

Bilinen şeyler, bilinenler. Bir iş veya mevzu hakkındaki bilgiler.


muheyyelât

(Muhayyele. C.) Hayâl edilmiş olan şeyler. Muhayyel olan şeyler


ezdâd

Zıdlar. Mukabil ve muhalif olan şeyler. Birbirinin tersi veya zıddı olanlar


müsâhele

İşi sıkı tutmayıp gevşeklik göstermek. Kolaylaştırarak, kıymet vermiyerek tutmak


izlal

Gölge yapmak. Gölge koymak. Gölgelendirmek


saîd

Saadetli. Tanrı kendisini sevmiş. Tanrı'nın rızasına ermiş olan. Ahireti için çalışan kimse. Mesut. Mübarek. Bahtiyar.

Kolun, bilek ile dirseği arasındaki kısmı. Mirfak

Yukarıdaki temiz toprak, pislikten uzak pak toprak. Yeryüzü.


hurub

===(Harb. C.) Harpler, savaşlar, muharebeler.


kat'

"İmtihan geliyor. Çalışın, yoksa... " Görmüyor gittiği yanlış yolu zannım çoğunuz Size rehberlik eden haydudu artık koğunuz. Bunu benden duyunuz, ben ki, evet Arnavud'um!... Başka bir şey diyemem... İşte perişan yurdum!... - Mehmed Akif Ersoy

Sözün tesirini arttırmak ve dinleyenin anlayışına bırakmak için söz bitmeden kesiverme


Hayâl

Zihnen tasarlanan şey. Hakikatı bilinmeyip akılla tasarlanan veya gölgeli görünen şey.


müzahref

Boya. Yaldız gibi, sahte yalancı. Yaldız.


kesîre

Kesir (C: Kesrâ) Parçalanmış, dağıtılmış. Kırılmış


makbûz

(Kabz. dan): alınmış, kabzolunmuş. alınan.

Bir şeyin alındığına karşı verilen imzâlı ve mühürlü kâğıt


iş'âr

Yazı ile haber vermek. anlatmak, bildirmek.

(İşar): birlikte geçinmek, muâşeret etmek. hoş geçinmek


keyfiyyet

Bir şeyin esâsı ve iç yüzü. Nasıl olduğu ciheti.


mâhiyât

Mahiyetler. Esaslar. Hakikatlar. İç yüzleri


kârîne

Bilinmeyen bir şeyin anlaşılmasına yarayan ip ucu. Anlaşılması zor olan hususun hak ve hakikatına dâir cüz'i delil olan şey. İşaret.


süreyya

Ülker (Pervin) yıldızı. Yedi (veya altı) yıldızlardır ki; ikişer ikişer karşılıklı dururlar ve Ayın geçtiği yerlere yakın görünürler. Gerdanlığa benzemesinden Felekiyâtta "Ikd-ı Süreyya" tabir edilir


muzâyaka

Sıkıntı, darlık, yokluk, parasızlık. Zorluk.


mezmum

Zemmolunmuş. Makbul olmayan, ayıplanmış. Kötü


mavtın

Vatan. Yurt edinilen ve yerleşip oturulan yer.


munhasır

Belli bir sınır içinde olup harice tecavüz etmeyen, inhisar eden, her yanı çevrili.


kusûr

Noksanlık. Eksiklik. Noksan ve âcizlik. İhmal. Tedbirsizlik.


livechillah

Allah için. Allah nâmına, Allah aşkına. (Allah için işleyiniz, Allah için görüşünüz, Allah için çalışınız, Lillâh, Livechillâh, Lieclillâh rızâsı dâiresinde hareket ediniz, o zaman sizin ömrünüzün dakikaları, seneler hükmüne geçer. L.)


eyne

Nere? Nerede? Nereye? (mânasına sual için söylenir ve zarf-ı mekândır).


muhâzât

Aynı hizâda bulunmak, karşı durmak, karşı olmak.


ulûm

Çoğul ad çekimi.
İlimler, bilgiler (ilm in çoğulu)


tâif

İslâm dininde hac sırasında Kâbe'nin çevresini yedi kez dolaşma.

Ziyaret etmek. Ziyaret maksadıyla etrafında dolaşmak.


ketebe

Hattatın yazdigi yazının altına şahsi imzasını koyması.


müştedd

(Şiddet. den): şiddetlenen, azan. şiddetlenmiş.


humûm

Hamme (C.: Humm): kaplıcanın sıcak suyu.


mürâî

İki yüzlü kimse, dalkavuk, riyakâr, münafık


simya

Adi madenleri altın madenine çevirmek gayesini güden bir çalışma.


itâat

Alınan emreuymak. söz dinlemek. inkıyad etmek. boyun eğmek. Âmirin meşru emirlerini dinleyip ona göre hareket etmek. râm olmak


revac

Sürüm. Kıymet, değer, geçerlik, makbuliyet.


kemyâb

Az bulunan. Nâdir. Bulunmayacak kadar az olan.


tahkîr

Hareket etmek. Hor görmek. Küçük görmek. Aşağı ve alçak addetmek


mütekarrir

(Karar. dan) Kararlaşan, takarrür eden. Yerleşip kuvvet bulan


Seyyid

efendi, bey, ağa, ileri gelen, baş, başkan


teşhîs

Şahıslandırma. Şekil ve suret verme. Seçme, ayırma, ne olduğunu anlama. Tanıma.


menhi

Şer'an yapılması yasak olan, haram olan şey


zinâ

Bazı dinlerde günah kabul edilen ve nikâhsız olarak yapılan cinsi münasebet.


zâ

Arap alfabesini on yedinci, Osmanlı ve Fars alfabelerinin yirminci sıradaki ظ harfinin alfabetik okunuşu. Mahreçi dilin ucu üst dişlerin iç tarafına iyice yaklaştırılır, soluk verilirse, çıkan vızıltılı, kalın sestir


nâb

(Nab): katıksız, hâlis, saf.oluk. berrak.


Hüsn

Evet mevcudatta sebeb-i muhabbet olan hüsün ve ihsan ve kemal, Bâki-i Hakiki'nin hüsün ve ihsan ve kemalâtının işaratı ve çok perdelerden geçmiş zaif gölgeleridir; belki cilve-i esmâ-i hüsnânın gölgelerinin gölgeleridir.


mülûk-ı Arab

Arapların padişahlarından , sultanlarından


ihtidâ

Tevazu, alçak gönüllülük, mahviyet, mütevazılık


gay

Aklın istikametini, yolun doğrusunu kaybetmek.


ibtila

Belâya uğramak. Musibete düşmek. İyi veya kötü şeye düşkünlük, tiryakilik.


sübût

Sâbit, berkarar ve pâyidar olup durmak. Oynak ve müteharrik olmamak. Kat'i olarak meydana çıkmak. Sâbit oluş.

(Sebt. C.) Cumartesiler. Cumartesi günleri.


feri

(Fer'iyye) Esasa ait olmayan. Kollara ve şu'belere ait ve müteallik.


mütelâşî

Telaş eden. Izdırab ile karışık acele eden. Telaşlı.


eydî

Mc: Kuvvetler. (Daha çok Eyâdi şeklinde kullanılır.)


münşâkk

(Şakk. dan) İnşikak eden, yarılan, yarılmış.


muâsırîn

(Muasır. C.) (Asr. dan) Aynı asırda yaşayanlar. Bir asırda yaşamış olanlar.


انشقاق

Arapça اِنْشِقَاق (inşiḳāḳ)

çatlama, ikiye ayrılma, inşikak, yarılma.


muhkemât

Muhkem olanlar. Sağlam ve kuvvetli olanlar.

İçinde hüküm bulunan ve mânası açık olanlar


merâtip

Mertebeler. Basamaklar. Kademeler. Dereceler.


emmâ

(Şart edâtıdır) "Lâkin, ancak şu kadar var ki" meâlinde.


memsûh

Suratı, daha çirkin şekle sokulmuş. Biçimsiz ve çirkin surete girmiş olan.


ebb

(C.: Abâb) Kuru ot. Taze ot. * Mer\'a, otlak, çayır. * Kavga etmek veya bir yerden gitmek için hazırlanmak.


ebbale

Bir yüklük odun. * Bir kısım halk. Cemaat. Cemiyet


ebbaz

Kaçma, ürkme. * Sıçrayıp atlayan karınca.


ebbed-allah

(Allah ebedî, dâim eylesin!) mânasına bir dua


ebcedhan

f. Ebced okuyan. Mektebe yeni başlayan, acemi


ebcel

Cüssesi büyük olan iri yapılı adam. * Atta ve devede bulunan bir damar. (İnsanda o damara, "ırk-ı ekhal" derler.)


ebda'

(Bedi\'. den) En bedi. Ziyade bedi\' ve güzel. Daha çok dikkati çeken.


ebdan

f. Kavim, aşiret, kabile. * Şayeste, lâyık, münâsib, muvafık, uygun


ebedd

Gövdeli, iri cüsseli kimse. İki uyluğunun arası geniş ve etli olan kimse.


ebeden

(Ebedâ) Devamlı olarak. Kat\'â ve aslâ. Hiçbir vakit


eberr

Çok faziletli, şerefli. Çok sâdık ve dindar. Çok iyiliksever. * Şenlikten uzak, bedevi.