çadır

bir nevi serçe kuşu, çatılmış ve kurulmuş ötü


hakan

İşbu unvan umumen her padişaha ıtlak olunabilir ise de, fakat Çin hükümdarlarına mahsus ve munhasirdir.


ata

baba, ihtiyar, müsin, peder, muhterem, valid adam: seyid ata ve peder ata gibi


tuman

Iran şahlarının bir nevi altun ve sike ve rütbesi dir.


am

Hindistan'da bir nevi leziz meyvenin ismi


kabak

serpoş, kapak, göz kapağı, kabak oyunu, tüfek-endazlık etmek, toy-ve düyünde meşhur-dur.


bardak

kulblu, çömlek, toprak bardak, tunca, ayağ


kancık

dişi, vefasız, hain, çifteli, iki yüzlü olan, köpek urgacısı


balış

mogul lisanında meblag, nakd, altun halısı 2000, dinar olup gümüş balışı 200 dinar dir.


dada

dede, büyük baba, validenin büyük biraderi, pederinin pederi, validesinin pederi


aydın

nur, zav-i asli, ay ve tün yâni aylı gece dir, mahitab, ruşen, mubarek baher, ziadar


bun

ağaclık tepe, çengel, geçid, kenar, köşe, orman ve yol


ilhan

eskiden Moğol imparatorlarına verilen san


bike

mühtereme, küçük hanım, asıl bey hatun, henuz têhül etmeyen kız


abağa

amuca, am, Helaku hanın büyük oğlunun ismi dir.


alaça

Pek, bir nevi iplik kumaş, ablak, ebrak.


altmış

sittin, şest, Türkistanda tevaif-i etrakdan bir kabile ismi dir, taliye askerlerine unvan


aya

asl, ika, malik, ikam, mevla sahib, rabb, tanrı


bağana

Rusiye ve Irande karaküli tesmiye ederler. Iranlarının başlarına geydikleri kalpak budur.


batu

Kavi, zor, kati, saht, mustahkim, zeber-dest


bay

gani, maldar, tuvanger, sahib-i servet, zengin


söyüş

At kemiklerden kaynayup soyulmuş, derisi alınmış


bet

çehre, beniz, yüz, ruy, vech, ruh, âriz, renk


biş

bir ilac ismi dir-ki zehirli ve semli olur


bögü

Büyü, sihir, efsun cadu, elbesti, peri han, başçı hatun, babalu, ilm-i ruka, salus


bulğan

bir nehir ismi ki bulga ve liğa dahi derler


bur

çukur, delik, dişik, tarla, tabaşir, kır at, alçi taşı, ahek, şura


cil

Çit, tarlaları taksim ve tefrik eden dıvar

birisi bir cenha ve müttehim olduğu vakit istintakda refikini beyan etmeye denilir


çal

Kır, boz, aklı, beyazlı, kart ve ihtiyare itlak ederler


çor

ince, çalı çirpiden mâmul ev, toplanmış şey


sal

bir nevi kelek dir, büyük sularda merbuten taşınılan direk


kasnak

ilk, kalburun etrafındaki olan halka, ve müdevver tahtası ve emsali gibi, girdiş


sin

mezar, kabir, sin, makber, gömüt, görün,gömü


tasma

kumar nevinden bir oyun-ki tasma oyunu derler.


tol

muşabehet içün ilhak olunur p ekşimtol, sarımtol, karamtol


uru

zurât içün saklanmakda olan tohumun muhafazası içün kazılan yer


yarış

sebak, musabakat, imtihan, tecrübe, koşmak


kerki

Amu-derya kenarında bir memleket ismi dir.


sokum

Zebh olunan kurban, zebh içün hayvanatı semirtmek.


yavaşa

Azgın atların kulaklarına vurulan alet dir


yağlık

bez parçası dir, enva'i vardır mendil, destemal, çevre, ruymal, kılağı


yağrın

Yağır atın omuzları arasında yağlı yeri, arka tarafı, yaralı yağır yeri


bardan

Büyük zenbil ki anbar makamında mustâmel dir


batur

Şeci, kahraman, bahadur, cengi, muharib, pehlivan, cesur, gayur, safder, tehem-ten, batur


başçı

kılağuz, rehnuma, rehber, delil, pişrev, serdar, yol


çatma

Peragende, yamak hamak çöpden urma sayyad ağı, çartak


çiskin

Kırağın, gayet ince yağmur, baran ve boran


dirim

Alaçukın etraf ve devresinde-ki çöplere denilir


gene

hâlâ asiya-i vustada genehane vardır, ki mücrimleri azab içün ona atarlar.


hazan

nihayet, mevsim-i meyve, mahsulatın yaprak dökecek Zeman


inal

Mahrem-i, musteşar, şehzade, serdar, şeyh kabile


kay

huruf-i, kayısı, hangı, kangı, kaydeki, neredeki


kep

Söz, kelam, gece muhabbeti, encümen, sohbet


kutan

ayıl, mandıra, ayın halesi, etrafı ihateli koyun yatan yer


tat

Türk hükmine girmiş olan kavmlara denir, taçık gibi


man

iri, koca başlı, şaşkın, hayran adam, ahmak


tekne

kadınların başlarına sardıkları beyaz sarık


ötme

taze buğday sapları ki ateşde pişirirler.


yaraşık

Sülh, barışık, münasib, libas ve camezib adam, yaraşıklı


yitik

vasil, resid, yitik at, görünüş, numayiş hayvanı.


terme

Dağlarda toplanup kalarak güçen ve teraküm etmiş berf


yetim

öksüz, hizmetkyar, uşak, ücretle tutulan rencber


göbelek

Kelebek, bir nevi hurd perende, it megesi


bi

büyük, ulu, amir, bir nevi measir-gezende


koyar

Multeka, iki çayın bir birine koyulduğu yer


bağ

akd, çember, kemer-u kemerçe, kurre, peyvend, pübek, sargı


soğulcan

Solcan, kelten keles soyulğan, bir ilac ismi dir


şinik

moğullar hakimlere bu unvani itlak ederler.


çokluk

sincab başlarını toplayarak anınla dikilen kürk


ağa

bir mahal-i mahsus, bir cemâ seramedi, elkab


bibi

validesinin anasına ve pederinin validesine dahi itlak olunur.


çerez

Kuru, hafif, yeyecek şey, meyve, yemiş, meviz


balak

içdünin, beçesi, baldırak, ayağı çıplak, hafi, sak


yak

Semt, canib, kenar, karib, yakın, taraf.


kavuz

Darıyı döverken tanesinden ayrılan pustu


aran

ağıl, ahır, kuş ve şikyar hayvanlarının rehgüzarlarında konulan ve çakılan sih ve kazıklar. Havası mutedil yer


ağıl

mandıra, tavar ve koyun sürüsü toplanup yuvarlak durduğu halda etrafına çekilen muhavvita, hatire, havlu, kurs-i kamer.


börk

Baş yarılır börk içinde, kol kırılır kürk içinde


bıçkı

Destere, arre, minşar, burunda, kefş-duz ve itekci ve konduracıların alet-i katileri


in

hayvanların, kuvuk, küçük gar ve kuş ve tuyurın mekyan-u yuvası


as

sibirye tarafında bir vilayet ismi dir, deyirmen mânâsına dahi gelir, âs lafzı emr dir, as demek dir


ik

bir nevi fena hastalık, koku, id, çelik.


la

ah, edat, eyvah, efsus makamında mustamel dir


able

mıh, çivi, kible, ispernemek bir nevi. (?).


çelik

pulad, taban, ahen çevherdar, güraş tutanlara bir amel ve hüneri


tete

pepe, keke, tutulup yarım-yarım söylemek, 'tütle' dahi derler


ip

bir işi yoluna koymak, meharet, münasib, sab, şayeste


bilik

Ilm, daniş, fehm, meharet, dirayet, mâlumat


ikan

revabetde mustahdim olup haber içün mustâmel dir


bide

Kuru, yurunca, yurunçka, at otu, biçilmiş ve dolunmuş ot


mundu

Mızrak şeklinde hendeyin etrafına konulan alet


vese

Tavana vaz olunan ufak direkler gibi, aralarına konulan kısa ağac pareleri


abadan

Güzel, eyi, mâmur, tevana, gösterişli, nikyu hal.


شکر

alfabe çevirisi gerekiyor (transliteration)


kal

şehirlerde bulunan yarık yer, sil yolları


meriv

Galibin hin-i harbda ellerini uzadarak irad eylediyi kelime-i zaferiye dir


kayn

Bedel, avz, anın içün kayn ağa ve kayn peder demişler, kayn ata ve kayn ana gibi


yarlığ

Menşur, ferman, yarlık, name-i humayun, mansib


koruk

Kabarmış, kızmış, çive ham üzüm, biyaban sahra


alçı

âşik oyunu, istilahında bey gelirse alçı olur, dağin çıkması, üstün, galib.


akıncı

keşfe, asker bölüyü, garetger, istilager, başı bozuk, sipa


yağır

atın omuzları arasında yağlı yeri, at yağrı, omuzlarını eyer vurup peyda olan yare


ılkı

sal-i türkan dayresinin yedinci senesi dir.


tacik

asiya-i vustada farsi tekellüm edenlere tacik, ve türki tekellüm edenlere 'tat' tâbir edenler


pişim

Bir kerede pişecek nesne miktarı, bir defalık


yedek

yedekdaş, mâyetde giden redif şeyler, hususen at yedeyi, yetik


kak

su toplanacak mahal ve mevki, yağmur yeri


yuh

Cu'el kelb, yeyüp içüp dolmaz, yu dahi denilir


moloz

Karışık, süprüntü, arpa ve darı karışık buğday


eşki

Çıkmış büyük diş


şali

Kabuklu pirinç, postu alınmamış erz, mukaşşer olmayan pirinç


çavun

Nehir, sil, ırmak, çay, yağmur, yağın ve kar fortunası


inak

nedim, musahib, musteşar, muşavir, mukarreb-i padişah


anaka

valide, üvey mader, daya, hükümdarın valideliği, mürebbiye, süt ana ve dayası, ataka gibi ise de hatun olmak şart


yaban

biyaban, taşra, harc, sahra, yat adam, hamun


şelel

Desise ve edebsizlik ile birisinden bir şeyi koparmak


yürük

Aslı yükrük dir, seri', sebükbar, tez reftar, koşucu


takır

su içün çobanların muracât edecek mekyan.


kamu

hep, cümle, kyafe, heme, bütün, mükemmel


karaul

karağol, gerici, dolaşıcı, bekçi, asker kolu.


ayaz

saf, şeffaf, aylı gecenin soğuğu, Sultan Mahmud Sebektekinin mahbubu ve veziri ismi dir.


beşik

güneş, afitab, şems, mihr, hurşid, koyaş


buğra

Şeriye, rişte aşına benzer bir nevi tâm dir, un aşı ve aş ard tesmiye ederler


çur

Derme çatma ev, çalı çırpıdan mesken,kulübe


yazı

sebze ve nebatatdan hâli deşt, yazlık yer


artuk

fazla, artık, aza-yi bedende ziyade uzv bulunmak


bagır

ve kabail-i türkmeniyede Aşk-abada karib bir köy ismi dir.


basruk

Basturk, rüzgyar ve hararetden atları muhafaza içün üzerine basdıkları keçe ve çul


bitik

yazı, mektub, ruka ve name, bitmiş, halas ve nabit olmuş

dşihun yânı Amuderya ve Rasende, Buharaya tâbi bir küçük kale ismi dir.


çerik

Diri, asker ceiş, koşun, başı bozuk, nuker


etrek

Iranın, ki 'yumut' kabilesi orada sakin dir


irik

kalenin ortasında-ki yüksek yer, bala hisar, hükmdarin serayı.


isre

Bu, bu yanda, hareket-i kesre, zir, taht


kavut

Leblebi, nohut, kavrulmuş olan arpa ve buğday ve bakla


kor

dâvet ve düyünde halka oturmak, haşiye, karaul, yasak


kıltık

şeftali ve sair meyvelerde bulunan tüyler.


ney

Şikyar kuşlarının gerdenine asdıkları çığavul


küpe

sarac ve konduracıların bir şey düz etmek içün istimal etdikleri bir nevi çekiç


çerh

Nisa tayfesinin iplik iyirdiyi bir nevi alet


sart

Türkistanda mütevattin olan aşaire denilir-ki aslı tacik ve farsi dir, tat dahi derler


tarhan

Aff-i umumi, imtiazlı, tarhan olan adamdan bir şey alınmaz, muharebede eline düşürdüyü ignami zabt eder ve bila ruhsat huzura gelir


turma

Bir nevi zikiymet şal ve kumaş, harirden mâmul


tuyuk

bir nevi eşar dir, bir lafz ile iki üç mânâya delalet eder.


yiken

Karındaş evladı, amuca, dayı, teyze, çağatayce 'çin' dahi denilir


urma

ısıcak sudan çıkub-da soğuk suya girerken bedenin üzerine çıkan kabarcıklar


kaşka

alınında beyaz nişan olan, Başgu, çarpay

bahadır, kahraman, her daim ön sırada giden

muharebe esnasında atın cephesine takılan alet


ming

tavaif-i üzbekiyeden bir kabile ismi dir.


gil

Efal-i muaveneden olup bâzi fillerin ahirine ilave olunur


süm

Yek pare, bütün, kavi, içi boş ve kavuk olmayan


kuskun

Atın kuyruğuna geçirüp eyerin arkasına merbut olan ip ve kayış


sakar

Atların alnında 'sabah el-hayr denilen' nişaneye denilir


bağırdak

Beşikde-ki, bağıldak, bildimcek (?), meyan-i bend


bağan

kuzu, hadde irmemiş yauru, ve kemale irişmemiş bere ve toklu


cebe

Asliha-i nariye, cebhane, silah enbari, humbar-hane.


tuti

Nine, dudu, teyze, mader, valedinin ve pederin anası


sağrı

Memeli hayvanlarda bel ile kuyruk arasındaki dolgun ve yuvarlakça bölüm.


çığ

dağ, yuvarlanan kar kümesi, kamiş ve çöpden urma yüksek çit


sarsac

Bir nevi kuş dir, birine sığırcık ve birine çaylak derler


bölek

fırka, guruh, taraf, hisa, başka, agrica, top, parça, pare


yatış

Hükmdarın yatdığı odayı karağol bekleyene denir, hükmdar etrafında yatan kesane yatışcı denilir


adağ

ada, cezire, hisse, kismet, arave. Türkistanda vaki Endcan şehrinin ism-i kadimi dir.


aksın

Şuh, yaramaz, hayasız, haşarı, bi pak adam.


anayı

ahmak, avanak, sözü rabıtasız ve sebatsız adam.


anba

Hindustanda bir nevi tatlı kokulu meyve ismi dir.


andhuy

Afganistan kitâsında Herata karib bir şehir ismi dir.


arabek

Nisa tayfesinin burunlarına geçirdikleri halka dir.


arığ

zaif, zebun, düşkün, saf, pakize, muberra, tahir.


armağan

hediye, peşkeş, töhfe, yadigyar, bergüzar


ascim

Tayfe-i üzbekiye içinde bir kabile ismi dir.


astiğ

Askı, kadınların saçlarına takdıkları ziynet, ovuk, kulak küpesi.


aşule

Türkü ve şarki gibi bir savt ve nagmenin ismi dir.


atsız

Yafis hafidlerinden ve tatar hanın büyük oğlu ve harezmin bir hükümdarı ismi dir


ayalğu

Nagamat, nota, lahn, aheng, nagme, serud. ölenk.


ayğak

Nemam, kötüadam, beyhude söz söyleyici, bifayde, çapkın, herzekerd, kızıl ayak, bibek.


ayım

Hanim, hatun, zevce, avret, muennes, nisa


azğıç

Azlık, şekavet, tarik-i sevabdan udul etmeklik


azğun

Âsi, serkeş, gümrah, hadid, tugyan, şer.


Bab

asitane, mürad, kapu, dervaze ve işik, cihet.


babir

pek eski, köhnemiş, pek büyük, atik ve azim


balga

Bir, balta, ufak çeküç, bir tarafı baltalı, teberzin


balkan

Türkistan'da kabail-i Türkmeniye sahralarında iki dağ ismi dir.


basğun

Basmak, agır, sengin, giran, galib, hucum-i nagehani


başkaru

Kulağuzla, birlikte yol almak, delil ve rehberle bir sari ve bir tarafa gitmek


baulı

Tâlımlı, terbiyeli, seri el-hareket, naz ile perverde olmuş


bayetdir

Oğurlu, mimenetli, bereketli, sâdetlü, kademli


bayrı

Emekdar, kadimi, eski hizmetçi, köhne, âtik


baysun

Türkistan'da Belh ile Samarkand beyninde bir belde ismi


bedabalğa

Kilağuz, muhtedi, rehber, delil, yol gösterici


behlem

Doğan, meşhur şikyar kuşlardan bir nevi dir, çarh ve ötlegü tesmiye ederler


bekaul

Destur, salar, çaşnegir, vekil harc, divan beyi


berlas

tevaif-i Üzbekden bir aşiret ismi dir. cengaver, sipehdar, salar.


bertas

Memlukiyet, esaret, abdiyet, kölelik, gulami, bendegi


beya

Âdi, kadim, bayağı, bayat, sade, eski, köhnelenmiş, çokdan kalma, şeb-mande


beyrak

Bir, yelken bezi, sancaklara konulan parça ve alamet ve kumaş

asiya-i vustada türbelerin direyine tuğ ve baydaklara ve bayraklara alamet içün konulan elvan parça.


bıçuğ

burnunda sakat ve illeti olan ve burunsuz ve beynisiz.


biçak

içerisi kabaklı ve köfteli hamurdan dört köşeli bir nevi çörek.


bigim

Hindistanda hanımlara bikim sahib derler.


bihti

Kurutlamış, kadid, kak, basturma, gilbar etmek, elemek


bilakce

Mücrimlerin ellerine vurulan zencir ve bend


bitimlik

Usullu, muntezim, muretteb, tertibli, zibenbe, yakışıklı, tuvana, bi-ayb ve bi-noksan


bizlavuk

Kof ve evcef kabak- ki çocukların içine kemik ve taş parçaları koyarak oynarlar


boğaça

Boğuça, boğaz, gırtlak, halkum, nay, damak


boğarsak

Bayram ve mubarek gecelerde lokma yerine geçmişlerin ruhuna pişirmiş oldukları musellis hamurdan bir nevi tâm dir


boğcama

Boğça, çarşaf ve çadırşeb, müzeyyen ve mükellef örtü, düyün içün kurulan çadır, yataklik came-hâb


boğrı

Aygır, iki kühneli deve, iki hürküşlü şütür


borka

Nikab, perde, çeşm-i bend, yüz örtüsü, beçe


bosağa

Atabe, işik, kapunum alt tarafı, asitane, cenab, bab


boyrakçi

Ordunun kalbgahi ile iki cenahlarının önüne konulan asker ve karaul


bökrün

Tehigah, eyerin altı, boş yer, bir mühime yaramaz şey, müstedrik


bucul

kemik parçaları ile oynanır bir zar oyunu, kumarbaz oyunu.


bucur

Çiçek, ufak tefek, büyük küçük kabarcık, kutur


budur

kısa, boysuz, budları kısa, bacaksız, köte, alçak


buhanhu

Boğmak, mefsil, ukda, bend, köstek, zincir


bulğar

Tevaf-i etrakda büyük kadim kabile ismi dir ki atil ile yabik beyninde mütemekkin dirler

bir şehir ismi ve ekserisi dahi kostantiniye mulhakatında mesken eylemişler dir


bulğur

Burgul, kaynadılup kırılmış ve çatladılınmış buğday, nim köfte


burçın

Ahunun, bâzen bıldırcın ve budane dahi itlak olunur


bursu

yazda biçüp kurudup kışda hayvanlara yedirilen alef, yörünce, dolunmuş ot ve giyah, kenara atmış olan kamış ve levhe dahi itlak olunur.


burtağ

Bozuk, na-hemvar, perişan, tertibsiz, karışık


burulday

Küçük, ufak tuyur, rize cenaverler, yakışıklı, karizmatik, kıskanç


burulğun

Burulmuş, bükülmüş, ham ve mukavves olmuş


burunduruk

Devenin ve yaramaz hayvanların burnuna takarak çekdikleri halka


buta

Deste, nebatatin riyahinin ve fidanin dibi, rişe ve filiz, kök


carank

Aks-i, dağdan bilakis zuhura gelen ses ve avaz


ceridi

Tavaif-i türkmeniyeden bir kabile ismi dir


ceşte

Bir, tamburdan büyük, asiya-i vuştada meşhur dur


cığır

ateşe tutularak hararetden bürüşmüş olan deri.


cirayım

Özbek'lerin bir nevi şarki ve türküsü dir


circir

Çerçer, pamuku tanesinden ayıran alet, halac


cudri

Umera, kibar, rical, ileri gelen ağa, bey, reys


cumbak

Türkü, şarki, bilmece, muamma, nağma, hânende


cüci

Bağteten, sevimli çocuk, dilber cüce, taze


çağdavul

Ordunun arkasınca giden bölük asker ve salar ve sipah


çapduk

Intiha, encam, netice licam-i esb, parlak, at takımı


çapğulaş

Döyüş, muharebe, muzarebe, mücadele, gouga


çatan

Arabanın yanındaki sepet kanadı ve tarafı


çebir

Çöp, saz ve çalıdan urulmuş havlu, çit, kenar, havale


çekis

Kum, remel, kuş üstünde aram eden seh papa, alet


çenke

Çengiler, def çalarak, çağırdıkları bir lahn-i mahsus-dur

ekseri 'yar yar' lafzını ahirine redif ederler.


çere

hayvanatın yüzü ve kafası, levn ve rengi, çehre


çeren

bir nevi kırmızı ve doruya mail at ve peygir


çığıt

Çil, çekirdek kabuklu tohum, pambuk tohumu, ciyit


çiçaub

Tevaif-i üzbekiyeden bir kabile ismi dir


çilik

Pay, ayak dolaşdırmak, bir nevi ayi, kınab altı, hile-i pehlivan


çindavul

Geceleyin orduyu la ecel et-teftiş gezen kol


çoğan

Çöki, melbusatın kırını gideren ve beyaz edici bir nevi erk ismi dir


çokmar

Çokmak, topuz, iri başlı çoban köpeyi, tokmak, keltek


çolpu

Pelev, çöpden mâmul kefgir, yılgın ve kamışdan kefçe, sürme


çopçorğa

Kamçının destesine örenilen çerm parçası


çopur

Sık, çalılık, balık kılıcı, izdiham, çiçek bozuğu, best-u bulend


çörkak

müdevver, deyirmi, toplanmış, külçe, ekmek.


çöt

Necar, hesab tahtası ki birden milyona kadar belinir, gerek para pul gerek zehair, gerek erazi tinab ve dönüm çöt ile zarb-i taktim edilir


çuçak

Türkistanda cihun nehrinin kenarında bir mevki ismi dir.


çuğ

Kalmükların külahlarına dikdikleri ziynet ve mercan


çuldu

Mukyafat, ceng-averler ellerine geçen mal


çulka

Dere, iki dağın ortasında-ki musattih ova, köy


çumluşuk

Tevaif-i özbekiyeden bir kabile ismi dir


çupuk

İslambol ve Rum yâni paytaht-i al-i Osmanda tütün ve duhan çekmek üzere bir alet ve esbab dir.


çure

Iş, arkadaş, çift, münasib, layik, yoldaş, refik


darhan

Tarhan, aff-i umumi, vergi ve teklif-i miriden müstesna olan sahib-i ferman


daruğa

uşr ve harac istifa edici, taraf-i hukumetden harman ve zahair muhafizi.


dikir

Kavanos, çömlek, dolab ve cikre rabt ederek zurâta su çekmek içün yapılmış saksı


dolama

Içi, mâruf bir nevi tâm dir, yafrağ dolması


dudpuli

Hükumetin hain-i mezaikede salığ tarzında her haneden aldığı iyane


dulbulga

Tubulga, zirhli külah, serpuş, kelepuş, tolga


dürme

Hacilardan tarh olunur bir nevi harac dir


ehçe

Afganistan kıtasında bir memleket ismi dir


ehel

Etrak, ki kızıl avret ve gök tepe ve aşkabad tâbir olunur


ekremci

yayın girişinden parmakları muhafaza etmek üzere parmaklara geçirilen halka.


elaçok

Türkistan'da ve Anadolu'da kabailin mesken-i ittihaz ettikleri kebtekeler ve obalar


elakelenk

Sin nevinden küçük bedbuy bir canver dir


elbak

Ziynet içün damine haşiye tarzında dikilen parça


elbastı

Umma, ummacı, bücü eder şey, mahuf ve mühib nevi peri


elenk

Arkaların iki kenarına ve sair mahallarda tepeler gibi toplanılan toprak


elğut

Ehalidan hükumet tarafından toplanılan zahire ve galle ve harac


elmaliğ

Türkistan'ın şemal cihetinde uyğur kabilesi ve moğullarının şehri dir


eltan

Kirimde padişah olupda han-balıkda oturana bu unvan verilir idi


emluk

Sığırı sağmak için ölmüş dananın derisini saman ile doldurup yanına koydukları şey ve suret


enda

Bir kabilenin diğer kabileden kız alması


ercin

Inkisam-i, bâzi yerlerde tuman dahi denilir


erğac

Pud, bezin üstüne atılan atkı, ki kemik ipliyi ve erkak dahi derler


erğamcı

Yükü deveye tahmil eder iken kullanılan halt


erğun

Bir nevi rebah ve tanbura nevinden saz ismi dir

Kılıc-arslan nam padişahın oğlu ile Helaku hanın oğlu ismi dir.


erna

Cedvel, derya, nehirden ayrılan bir kol su


ersari

Tayfe-i türkmeniye içinde bir kabile ismi dir


eruk

Esvatdan, himari bağrıtmak içün kullanılır, 'yu ha' makamında dahi istimal olunur


eske

Halk, ahali. [ Derleme Sözlüğü c: 5 ] -Manisa


fahse

Paksa, gil ve sade çamur ve laydan mâmul olan dıvar


farsenk

Fersenk, mizan ve teraziyi adl ve denk etmek üzere bir tarafına konulan dara ve seng beraberi


fele

Koza, ipek tohumu, böcek kozası, ibrişim


ferci

Hayme, çadır, kadınların yapdıkları ve kurdukları çadırşeb, ferenci


ferferek

Ferfere, çerh-i felek, rüzgyardan dönen şey, kyâddan yapılma, fırıldak


fir

şiddet, halecan, acele mânâlarına mustâmel dir


firist

Esvatdan, havaya atılan bir şeyin ettiyi sedası, fırlayış


fişen

Ağır, işbu ağacın üzerinde mezkur yükü yuvarlayarak bir mahaldan diğer nahale nakl olunması, fişenk destek


gence

Ihtiyarlıkda tevellüd edüp pek söyleyen çocuk

'gence' Hindistanda bir memleket ismi dir.


gengiz

Burunun, boğazın hayşum tarafı, nemed, keçe


gez

Kerre, defa mertebe, ip, arşın, endaze, dört karış


göçe

göçe ve maşaba asları asiya-i vustada meşhur dir.


görak

Görmek, asker yoklama edüp nazardan geçirmek, sipah askeri tâdad etmek


görük

Hüsn, gösteriş, tâdad-i asker-u nuker, say


görümlük

Baba vergisi görümlük, koca vergisi doyumluk


güçen

çift öküz araba atının boynuna konulan girdiş gibi alet-i müdevver, boyunduruk.


güçüm

Güyüm ve meşe gibi bir nevi sert ağacdir


gündaş

Kadın, iki hatun bir adamın nikyahında bir hanede bulunması


günglük

ataşe, güneş doğarken putperestlerin buhur ettikleri lüban


güraş

Güreş, tutuşmak, pehlivanların birbirile yaka yaka kucak bekucak savaşmaları


ğalke

Çöpden, ki kapunun ittisalında-ki divarın cevfine konulur


ğın

Edat, emr-i hazirlerin ahırına mulhak olur


ğıncı

Yem, köpekleri kaçırmamak içün boğazlarına takdıkları kolada, halka


ğidan

Kıpçak sahralarında vaki bir memleket dir


ğidğid

Dırdır çok kelam söyleyüp melal getirmek


ğu

Çit, bir nevi çalı ve çirpiden inşa olunmuş tabiye, kotan


ğul

Yabanı, sakil ve çirkin ve mahuf çehreli olan


ğulçe

Türkistan da Kaşgare karib bir şehir ismi dir


halac

Raz-u Tus şehirlerinde ve Afganistan taraflarında Iranda muteferrik ve perişan ve hüsni melahetle meşhur ve benam ve büyük ulus ismi dir


haltan

Acele, düşe kalka, 'haltek peltek' dahi derler


hatan

Türkistanda Kaşgar ve Jarkende yakın bir belede ismi dir.


hob

Harman, hergele ve hayvan ile harman dökmek, buğdayi samandan temiz etmek


içan

Buğdayı buryan ederek döyüp tatlı ile karışdırarak yedikleri bir nevi tâm


iğnak

Insan, beni adam, yığılış, toplanmış guruh, cemiyet, koşun


ikdiş

Aygırı, kısrakı dahi başka cinsinden olan atdan durayan at, insan içün dahi mustâmel dir, ahta burma at


ikrimci

Yayın girişinden parmakları muhafaza etmek üzere parmağa takılan halka


ilanir

Hamal, barberader, kerakeş, müzdur, barkeş, yelim, nuker


ilğar

Moharebeden evvel bir tarafa sevk olunan muhafaza ve ihtiat askeri


ilğarcı

Yağmaker, akıncı, çapaulcı, tarac-u talan edici


ilğau

Metin, ağır ağac, kızılcık ağacına muşabih


ilküy

Izzet, nefes ile terbiye olmuş adam, tembel, gevşek, biperva


iltuzer

Kive hükmdarlarından birisinin ismi dir.


imeçi

Şecaetlü, kyardide kadın, köhne sal cadı ve hatun, başa korşun dikici ve bu gibi mudava eden acuzelere denilir


imrağ

Matlub, mergub, makbul, pesendide, layik


inav

Bir, teke türkmenlerin içinde bir mevki ismi dir


inavlı

Avda hayvanları tutmak üzere yerde kazılan hendek


inckelik

Hile, naziklik, dikkat, zekyavet, firaset, zarafet


ipar

müşk, ud, amber, hoşbuy, muattar olan şeyler


irildamaki

Arslanın bağırması yırtıcı hayvanın avaz ve sedası


irkac

'henuz' mânâsına fillerin ahirine ilhak olunur, 'kilmas irkac' henuz gelmez demek.


irkek

rütbe, mertebe, gayri mütêhil adam, dilaver, şeci'.


irkencek

Bir, temail etmek, terazi ve yükünün ağır tarafı


irkişink

hurma çekirdeyi gibi ba'z şeylerin danesi.


irsa

Harf-i, farz ve ihtimali ifade eyler fi'lile harf terkibi dir


irta

Önce, mukaddem, erken sabah, yarın, ferda


işanmakin

Inanmagin, kabul ve tasdik etmeyin, bavur eylemekin


itkuci

Muhbir, meddah, çok söyler adam, sazende, âşik


iyiğ

Deb, eyi, huşyar, açık göz, kendine gelmiş


Kabul

Asli, Afganistanın paytahtı ve dağlık kitâsı


kaçın

su yollarının şikaflarından gelen su süprüntüsü


kaçu

Firar, inhizam, cenk, cidal, muharebeden dönmek


kadak

Mıh, çivi, mismar, nalbend, peyvendci, kadağ edici, kadakcı


kafri

Afganistanda dağ içinde büyük bir kabile ismi dir


kağnak

Ağza, zuhr tâmi, kuşluk, sabah kahve altısı


kakım

sansar, samura muşabih kara kuyruklu bir hayvan ismi dir, derisinden kürk yaparlar


kakırdağ

kuyruk yağını eridirken ahirinde kalan yanmış şahm parçaları.


kakşak

Türkistanın tavaif-i etrakdan bir kabile ismi dir


kaltarık

Şali, buğday ve arpanın pustunda bulunan tüyler


kamtu

Buhara emirinin mühürünün etrafında şu ibare mehkuk-dur.


kanklı

tavaif-i üzbekiyeden bir büyük ulus ismi dir


kapağan

Kapıcı, alıcı, yırtıcı hayvanat, alet-i sayd, dudukuşu


kapçur

Kyatiblar, vazife-i ketebe, divan, mirza


kapçurta

Pulad ile demiri karışdırup eriderek anınla kılıc ve pıçak ve hançer gibi alet imal etmek


kaptal

Yan, taraf, kenar, canib, yanbaş, kapu, cihet


karağ

Göz, cesaret ile bakmak, şiddetle karamak


karağay

Siyah, hal, göz, nazar, bakış, kenar, kayğac bakmak, görüş, garet


karahan

Tevaif-i, Mogul hanın evladları, Iskender muasiri bulunan Hind padişahlarının biri


karatğu

Kuşcular, seyyadlar, kuşların tüyden yapdıkları bir nevi alet dir


karaymış

Karamış, kap-kara, sim-siyah, emluk denilen bir nevi meyve


karçanak

Hasis, gözü aç olan, müflüs, miskin, tamâ, deni


karçığay

Baz, doğan, kartal, kırğı, çepek, şehbaz


karnay

Asker, çalgısı, ve burn, kernay, sürnay mâruf dir


katağan

Konduz kıtasından tavaif-i özbekiyeden bir kabile ismi dir


katanğur

Biçimsiz, yakışıksız, kılıksız, bed şekl


katark

iki, ekseriye yerde çizi çekerek oynarlar


katav

tâşük ederek pul ve para sarf edene dahi kate derler, aşik.


katıh

düyün harcı içün damad tarafından kayn-pedere gönderilen harc.


katnaşık

Murur-u, amed-u reft, gidiş geliş, iki tarafdan varma gelme


kavucak

Karagöz, bebek, oyun suretleri, çocuk oyuncağı, bübek oyunu


kavudak

Kavurma, yağda kızarup pişmiş et, kızartma


kaynaşlık

Kaynayıcı, cuş-u huruş, fevare edici şey, kaynar


kaynavuk

Kaynak, kaynamış zarf, galeyan eden tencere, semaver


kayrıcı

Bileyici pıçak ve makası taş ile keskin edici


kazındu

Telaş, rende, gayet ince yonka, kazgan dibi


kaznaklık

Mehkuk, kazılmış olan hatem ve islimi, oyma


keçabe

Tahta ve ağacdan mâmul dört köşeli sandıka muşabih açık zarf


keremet

Büyük, altında kandil yakup dallarına hastalık içün bağlanılan bez parçaları yağmurun muhafazası içün icad edilmiş olan bir nevi tüle


kerkev

Armud, alaçukun etrafındaki çöplere denilir


kığız

Nemed, keçe, çul yünden mâmul kalın ferş


kığrat

Tavaif-i cağatayeden iki meşhur kabile ismi dir


kırmac

Kırğıc, tencere dibinde kalan yanmış şeyler


kısac

demircilerin büyük kelpeden gibi âletleri.


koğurcak

Karagöz, eğlenceli resimler, oyuncak bebek


kolansa

Parmaklar aralarında zuhura gelen teaffünat


kolkana

Bir, insanın vücudında ve at ve katırların ayaklarında zuhura gelir


konaş

Kurre-i kamer ile pervin yıldızlarının hisab mukarenesine denir


kovala

Sevahil-i derya kenarında yapılan âdi mesakin


kozak

nesaclık, mutlaka yuvarlak şey, kabarcık


kökenk

bend etmek, bir birine çenber ederek bağlamak.


köpü

Yoğurtu ayran etmek içün kullanılan yayık


kundağ

Top, tüfenk çıkmağının yeri ve sapı, sarılmış etfal melbusatı


kurçuk

Dervişlerin külahlarına sardıkları parça


kuruman

Ordunun arkasını gözetmeye memur olan asker bölüyü


kuskac

Kaskac, demircilerin büyük kelpeten gibi âleti


kutas

bir nevi işaret dir, at gerdenine asılan alamet, bayrak, sancak.


külbar

Dervişlerin arkalarına takdıkları tolumdan torba


kümüldürdük

At ve devenin gerdanına asdıkları mercan halkası


künde

Kötük, mücrimlerin el ve ayaklarına urdukları bend


küygenek

Bir nevi kartal cinsinden şikyar kuşu dur


lavaşi

Umumen yası şeyler bir nevi yası ve uzun ekmek


layın

Edat, kelime ahirine teşbih mânâsi içün, ve kadar yerine dahil olur


lenker

Yayvan, toprak, büyük çanak, müdevver tekne, sahan


mağ

Baş, kanat ve kuyrukların ucu hep bir reng olan güvercin


mantuy

Kıymalı, hamur işi, kaşgar canibinde mustâmel dir


maşmil

Bir, baş kanat ve kuyruklarının ucu hep bir reng olan güyercin, kebuter


miçin

Mubarek, sal-i türkan dairesinin dokuzuncusu dir


mungraman

Nale, feryad, figan etmek, şikayet eylemek


muymul

Bir nevi terbiye kabul etmez doğan tevellüd eden insan


nahna

Bir, at burnunu keserek illeti def ederler


nayman

Özbeklere, ki aslı tatar aşiretlerine mensub-dur


noyat

Kalmüklar hükmdarlarını bu unvan ile yad ederler


nukat

tarlanın inini biçirilüp alındıkdan sonra kalan buğday döküntüsünün toplanması.


olcaş

Moğullarda, bir dizini yere vaz ile bir elini dahi başına koyarak hurmet edeceyi adamın dizini pus etmekden ibaret dir


onduçı

Dellal, padişahın culusını halka ilan edici


orbağ

Hamur sulu düşdüyü vakit kabına yapışmamak üzre serpilen un


otağa

Tac, muharebe esnasında başa konulan tüy ve çığa


otarcı

Tavaif-i özbekiyeden bir kabile ismi dir


oydaçı

Edeb-i savm tâlim içün kariyelerde gezen telebe-i ulum


oydak

Etrafı çalılı çimen ve çayırlı yere denir


oysak

Bir şeyin mahiyetini anlamaksızın bit-tasvir onu tasdik eden adam


ökündüre

Öküzü zarb içün istimal olunan iyneli deynek


ökündürük

Pamuğu danesinden ayırmak içün kullanılan alet


pendük

Çiçek mağı ve mağçesi ve fındıkı ve budağ yeri


pene

Köşe, düşmen ve zabitden ihfa olunacak yer


perihvan

Cender, def ve çalgı ve görültü ile ziyanzedeyi okuyıcı


pervaneci

Ferman, mabeyuci, başvekil ve sadrazam kaymakamı


petke

Sarık, imame sevincinden sarığını göke atmak ve havaya fırlamak


pille

Koza, ipek kozası, böcek tohumunun dışarısı, ipek böceyi


raş

Bir cedvelin iki kenarında tümüslüp kalan toprak


ruzan

Bir nevi koyu kırmızı rengi verir çalı ismi dir


sabğun

Tir, harba, pençe şeklinde olup anınla balık tutarlar


sağındı

Yad etti, arzu eyledi, görmeyi murad etdi


sahbi

Bir nevi üzüm ismi dir, rezaki dahi denilir


saklav

asiya-i vustada hükümdarlarının hizmet içün hazir bulundukları bir mevki dir.


salar

Tevaf-i türkmeniyeden bir kabiledir, urucı kavm


salkan

ısıcak günlerde hubub eyleyen serin ruzgyarlı yer


sancığı

Demirden ucu saplanır bir nevi çengel, aseslerde bulunur sancı


sank

Suların yüzünde incimad eden buz parçaları


saurman

Paye ile harmani alt üst edup rüzgyara aldırmak


savğun

Atı yükden halas edüp dinlendirmek tebrid etmek


sayğan

Bir nevi hayvan ismi dir, soyulğan ve keltekeles


sayre

Bülbül gibi elhan eder bir kuşun ismi dir


sıpkın

Balık şeydi içün mustâmel bir nevi pence dir


sikil

Soy nesli pak olan, banuzade, şehzade, beyzade


silmin

Bir nevi giyah ismi dir, su kenarlarında nabit olur


sipaşkan

Bir nevi büyük karabine tüfengi dir, kubur


sirak

Moğul lisanınca musarât ve tacik demek dir


sözaul

Firarileri taburuna ve fırkasına irca etmek üzere memur olan şahs


suran

Cemiyet ve kalabalık içinde leşker teferrüdü


sürkeül

Leşkerin ukbunu gözetmeye memur olan bölük


şafşul

kelami ve aklı saçma ve perişan olan adam.


şapir-şupur

Mühmilatdan dir, ziyadesile ve vecd ile öpmek, bir birile öpüşmek


şarke

Esvatdan dir, hatab yanarken çıkan avaz ve şakırdı


şete

Urmak, tepmek, hayvanın arka ayağile urması


şılkın

Aklı az, ârsız kimesne, namussuz, usandırıcı


şıralğa

Sayd ve mal ganimetden isabet eden hisse

insan ve hayvanatın belinden yokurı tarafı.


şibak

Ufak tefek, ebniyeyi örtmek içün mustâmel dir


şur

bir gyah ismi dir, tevaifi türkmeniyeden bir kabile namı dır.


tağaca

Helaku han umerasinden birisinin ismi dir


tahil

Mezruat, zahire, solu yer, ekmeye kabul erazi


tapkur

Arabalar birbirine zincirle kuşadılup kale şekline girmiş istihkam


tarğacı

Muhacirin güruhu, kendi memleketinden diğer bir memlekete geçmiş olan kabile


taşnu

Ayak kabları çıkarılacak mahal, kapunun içeri tarafı


tavulka

Toğulğa, bahadurların başına giydikleri pulatdan sövüt üzre edevati


taycak

Kayacak yer, seyrilecek yer, bozlu mevki


tayğac

Kayacak sulu ve buzlu mahal, sıvışık yer


tekak

Asma ve hiyar ve kabak emsalinin sürdüyü uzun kollar


tektil

Kuşak, kuşakı bir tarz-i zarifanede bağlayup bir ucu bir tarafa sallandırmak


teme

kilid makamında kapunun arkasına konulan ağac


tenbük

Büyük çadırın ortasına kurulan küçük hayma, halka ve ağac


tevaşi

Hadem ağası, ağavat iç ağası, harem ağası


tib

mübaliga içün mustamel dir, 'tik-tik' gibi.


tige

hatunların ziynet içün düyünlerde yüzlerine yapışdırdıkları pul.


tilig

Koyun ve kuzu, toklu derisinden külah, kalfak


tilmağ

Dilmek, para etmek, kesmek dilim dilim etmek


titragüci

Arusın başına geydikleri tac mesellü müzeyyen çığa


topulğa

Kamçı destesi yapılan ağac, kırmızıye mail sert bir ağac dir

bahadurların başlarına geydikleri külah.


toratura

Hanzade, beyzade, şehzadelere mahsus unvan


tömengi

Her şeyin aşağısı ve uzağı, esfel ve ednasi, payan


tözen

mahbub, dilber, sevgili, güzel evlada denir.


tuğbeyi

Alay beyi sancakdar, tuğdarların büyükleri


tuğdak

Yeşil abi rengde bir nevi kuş-dur, çaylak, martin kuşu


tumağa

Şahin, kuşların başındaki tac, kızların başlarına giydikleri kalpak


tumruk

Mahbusların ayaklarına urulan köstek ve bend


tunğuc

Ilk doğan evlad, ibtida meydana gelen, veli-ahd


tunktar

Seferde hükümdarın otağ ve haymesinin muhafizi

amir ata suar olduğu anda avaz bulend ile dua edici.


turğunk

Bir nevi çayır ve çimen kuşu, 'turğay' dahi derler


tursuk

Deruninde kımız yapdıkları meşk, tulum, kırba


tutğun

Giriftar, ay ve güneş tutulması, bulut hava


tutkaul

Geçid, boğaz, dere yol, muhatereli derbend ve tarik


tübye

Çayırlarda otlayarak semirmiş kısrak, 'biye' dahi derler


tülüküm

Şarki ve türkülerin ahirinde nakaratın okuduğu makam ve terennüm


tümlük

Çadırın başındaki açıklık, damdan açılmış delik ve aydın düşecek mahal


tünglük

Hayme başı tarafında dumanı harca çekmek üzre açılan delik


ucuğ

Subyan hastaliyi, gözde olan hal ve nişane


umuduk

Şikyar ve seferde ve ciridde geyilen şalvar


urğuşrek

Fenn-i musikide bir surud dir, şarki, türkü


urun

rütbe sahibine mahsus olan makam-i teşrifat.


uşlan

Umera tarafından sipah ve ehaliye verilen tâm ve ziyafet


utkari

Sebeb ve illet içün bir şeye mutâlik, ecel, sebeb, dayr


uyak

Sincap karnının ve boğazının altındaki deri, altı ayı


uyundı

Davet olunmayarak ziyafete giden sümsük, ârsız


üzdürme

Nehirin derin yeri-ki atları üzdürerek geçerler


varsakı

Koşuk, manzume bir şey okumak, türkü, mani, şarki


versaki

Bir tatar aşireti dir, bir nevi kaya başı


yab

Aheste, sessiz divi eden su, eriğce, ufak irmak, çuyce


yadağ

Tereddüd ve mesellü dayimi, devam, hemişe


yağlamışı

Yağlamak fi'li, moğullarda ilk evvel bir deli kanlının şikyare gitdiyi vakit büyük parmağını yağ ile sürerler ve buna sağlamış tâbir ederler


yalanun

Bir yere sirâtle asker sevk etmek, leşker irsal etmek


yalau

Külahın etrafına tutulan kırmızı ipek parçası


yamac

Dağa yamanmış gibi parça yer, kedik, ilaveli mevk-i cebel


yamağ

Munzam, muavin, parça deymek, pare komak


yamcı

Tatar, postacı, vedâci, müzdeci, çapar, haberci


yancğay

Bir şeyi rize rize edecek alet, kıyacak essbab


yapuğ

At cevşeni, uzun kebe, yağmurluk, basturuk, yapıncak, büyük aba, gelinlerin yüzüne yapışdırdıkları ziynet, 'teke' dahi denilir


yapurğan

Lale yaprağı mesabesinde olan bir ot varak, yaprag, berk


yarağ

Esliha, alet-i harb, tüfenk, şimşir ve saire


yarğağ

Dabbağı olmamış deri, moğulların deriden dikdikleri kürk ve libas


yarğucı

Emir-i divan, bir mansüb dir, fasl edici, hakem, ferman


yarumağur

Revnaksiz, yaramaz, beyhude, gayr-i makbul


yasanmış

Geyinmiş, libas geymiş, esvablanmış, ziynetlenmiş


yasaul

asiya-i vustada yasaullar dayak ve deynek ile hidmet miride gezerler.


yaşar

Üç yaşar, beş yaşar gibi büyür, köhnesal olmak


yavcı

Ziyafete ve duyüne dâvet edici, toy, surur


yavşan

dikenli batar şeyler, bir nevi ot dur odun nevinden, haşak, silenk gibi


yayçi

yay yapan esnaf. her şey yayını yapan ustad.


yaykın

Serab, çöl-i biyabanda su misali görünen serab


yemdan

Bir nevi darı unundan pişirilmiş tâm dir


yılcılık

Bir senelik, yetim hizmetkyar, salyaneci, bir senelik nuker


yidanik

Yedek, katar-saltanat atları, esb-i numayiş


yikti

Temam oldu, nihayet buldu, vasil oldu, yetişdi


yirav

Hanende, nağma-kyar, aşik, koşukçu, hafiz


yoğruş

Tahmir etmeklik, un ve saire yoğurmak, hamur eylemek


yokanı

Bir şeyi yere atarak beyhude vakit gayb etmek


yortma

Sirât, hareketle yol yürümek, koşma, çapma


yoskli

Sabikde padişahların geydikleri kırmızı tepeli otağa, yâni bir nevi ciğa ve tac


yulavuc

Peygamber, rehnuma, rusul, kilavuz, yol bulucu


yunt

Yabani kısrakı, hergele ile gezen madian


yurtcı

Kalauz gibi, yol bakıcı ordu, kyarvanın mahal-i nuzulunu tâ'yin eden memur


yus

Edat dir, yus-yuvarlak gibi, yus-yumru gibi


yusun

Kendi kendine hasil olan tarz, uslub, kaide


yuvusğa

Gusl-i mevt, gassal-i cenaze, ölü yaykayıcı


zaçe

Pupa, karagöz resimleri, oyuncak, kız bübekleri


zağbus

Bir nevi doğan ismi dir, şahin, yırtıcı kuş


zıbık

kadınların alt ricl yerine kullandıkları alet.


ziğir

Sesam kabilinden yağlı bir giyah ismi dir


zilfet

Hengyam-i şadmanide halhala ve gürültüye itlak olunur


zireg

bahadurların muharebede geydikleri esbab.


bargir

gülük, beygir, yük hayvanı, deve, at, merkeb


بل

bu, şu: harf-i işaretdir, karibe ve hazir


eriş

nesacın destgyahi üstüne atılan arğac dir.


رنك

Farsça رنگ (rang) sözcüğünden nakledildi.