กูด

/kuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ผักกูด คือ ผักยอดใบหงิก


เก๊

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 假 (gê2)

/keː˦˥/^((สัมผัส))

ปลอมหรือเลียนแบบเพื่อให้หลงผิดว่าเป็นของแท้, ไม่ใช่ของแท้, ไม่ใช่ของจริง

เราใส่ของเก๊ ไปไหนไม่ต้องกลัวโจรปล้น

ทองเก๊

ธนบัตรเก๊

ไม่มีราคา, ใช้การไม่ได้

เกเร, (คน) ใช้การไม่ได้

เด็กคนนี้เก๊จริง ๆ ใช้ทำอะไรก็ไม่ได้เรื่อง


เก๋

ตัดมาจาก โก้เก๋, จากฝรั่งเศส coquet

/keː˩˩˦/^((สัมผัส))

แปลกแต่น่าดู

เสื้อตัวนี้เรียบแต่เก๋


เกก

/keːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เขาเกก

เขาวัวเขาควายเป็นต้นที่เฉออกไม่เข้ารูปกัน

งาเกก

งาช้างที่ปลายเฉออกไป

เขื่อนเกก

เสาเขื่อนที่เฉออก


เก่ง

ยืมมาจากจีนยุคกลาง勁 (MC kjiengH) หรือจีนเก่า勁 (OC *kɯns, *keŋs); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເກັ່ງ (เกั่ง), ไทลื้อ ᦶᦂᧂ (แกง), ปักษ์ใต้ เก๋ง, จ้วงแบบจั่วเจียง gengz (เก่ง-เก่ง)

ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ

มีความสามารถในทางใดทางหนึ่ง

ເກັ່ງ

มีความสามารถในทางใดทางหนึ่ง

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/keŋ˨˩/^((สัมผัส))

สามารถในทางใดทางหนึ่ง

คนเก่งกับคนดี ท่านจะเลือกใคร

เก่งคำนวณ


เกน ๆ

อาการที่ตะโกนหรือร้องดัง ๆ ใช้ว่า ตะโกนเกน ๆ ร้องเกน ๆ

มนนก็จรจรัลไปมาในป่า ก็ได้ยินซ่าศับท์ สำนยงพราหมณ์ไห้ ในต้นไม้เกนเกนอยู่น้นน


เก็บ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kepᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩮᩢ᩠ᨷ (เกับ), ลาว ເກັບ (เกับ), ไทลื้อ ᦵᦂᧇ (เกบ), ไทดำ ꪹꪀꪸꪚ (เกย̂บ), ไทใหญ่ ၵဵပ်း (เก๊ป), อาหม 𑜀𑜢𑜆𑜫 (กิป์); เทียบเขมร កើប (เกิบ)，จ้วงแบบจั่วเจียง gep, จ้วง gip

ที่เก็บไว้ (ประกอบหลังคำนาม)

ของเก็บ

ของที่เก็บไว้

เงินเก็บ

เงินที่ออมเก็บไว้

เมียเก็บ

เมียที่เก็บไว้ไม่ออกหน้าออกตา


เกร็ง

เทียบลาว ເກັງ (เกัง)

อาการที่กล้ามเนื้อเป็นต้นแข็งอย่างงอไม่ได้

มือเกร็ง

เท้าเกร็ง


เกรอะ

/krɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

เป็นตะกอนทับถมอย่างของที่นอนก้นซับซ้อนอยู่

ตะกอนเกรอะ


เกรอะกรัง

เกรอะ + กรัง

เกฺรอะ–กฺรัง

หมักหมมแห้งติดอยู่


เกราะ

/krɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

แห้งจนกรอบในลักษณะอย่างหญ้าแห้งหวายแห้งเป็นต้น

ฟางแห้งเกราะ

มะขามเกราะ


เกริก

/krɤːk̚˨˩/^((สัมผัส))

กึกก้อง, ดังสนั่น, เลื่องลือ, ยิ่ง


เกรียง

ใหญ่, ยิ่ง, มาก

มีศัพท์สำเนียงเกรียงระงม


เกรียงไกร

เกรียง + ไกร

เกฺรียง-ไกฺร


เกลี้ยง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kliəŋꟲ² (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩖ᩠ᨿ᩶ᨦ (กลย้ง), เขิน ᨠ᩠ᨿ᩶ᨦ (กย้ง), ลาว ກ້ຽງ (ก้ยง), อีสาน เกลี้ยง, ไทลื้อ ᦵᦂᧂᧉ (เก้ง), ไทดำ ꪀꪸ꫁ꪉ (กย้̂ง), ไทใหญ่ ၵဵင်ႈ (เก้ง), ไทใต้คง ᥐᥥᥒᥲ (เก้ง)

เรียบ ๆ ไม่ขรุขระหรือไม่มีลวดลาย

หมดไม่มีเหลือ, ไม่มีอะไรติดอยู่

หมดเกลี้ยง

กินเสียเกลี้ยง


เกลี้ยงเกลา

เกลี้ยง + เกลา

ความเกลี้ยงเกลา (noun-from-adj)

เกฺลี้ยง–เกฺลา

หมดจดหรือเรียบร้อย

หน้าตาเกลี้ยงเกลา

หนังสือเล่มนี้สำนวนเกลี้ยงเกลา


ปีนเกลียว

ปีน + เกลียว

มีความเห็นไม่ลงรอยกัน, ขัดแย้งกัน, แตกพวกหรือไม่ถูกกัน

ข้ามรุ่น, ไม่มีสัมมาคารวะ


เกษมศานต์

จากสันสกฤตเกฺษม + ศานฺต

โปร่งอารมณ์, ชื่นชมยินดี


เกษมสันต์

* เกฺษม (ภาษาสันสกฤต) + สนฺต (ภาษาบาลี)

โปร่งอารมณ์, ชื่นชมยินดี


เกษียน

แผลงมาจาก เขียน


เก้อเขิน

อาการที่วางหน้าไม่สนิท, รู้สึกกระดากอาย


เกะ

/keʔ˨˩/^((สัมผัส))

ควายเขาเกะแค่หู. — เรื่องพระราชพิธีสิบสองเดือน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ฉบับพิมพ์ พ.ศ. ๒๔๖๓


เก๋า

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก เก่า

เชี่ยวชาญ, มีประสบการณ์หรือความชำนาญมาก

คุณปู่เก๋ามากในเรื่องพระเครื่อง

แน่, เก่งกล้าไม่กลัวใคร

ใครเก๋าออกมาสู้กันหน่อย


เกิน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເກີນ (เกีน)

/kɤːn˧/^((สัมผัส))

พ้น, เลย, คำนี้ใช้แก่ลักษณะที่มีมากกว่าหรือยิ่งกว่ากำหนด

เกินขนาด

เกินฐานะ

เกินเวลา


เกินกิน

กินไม่ดีเพราะแก่เกินไป

อ้อยท่อนนี้แก่เกินกิน


เกินหน้า

[kɤ̃ːn˧.näː˥˩]

เกินกว่า เด่นกว่า หรือดีกว่าฐานะของตนเองหรือของคนอื่น


เกินหน้าเกินตา

เกิน–หฺน้า–เกิน–ตา


แก่ไฟ

ใช้ไฟแรงเกินไป (มักใช้แก่การหุงหรือต้มที่ใช้ไฟแรงจนเกือบไหม้)


แก่แรด

จัดจ้านเกินอายุ, แก่เกินอายุ, แก่มาก


แก่วัด

/kɛː˨˩.wat̚˦˥/^((สัมผัส))

อยู่วัดนาน, มีท่าทีหรือความคิดเห็นแบบคนที่ได้รับการอบรมจากวัดหรืออยู่วัดนาน


capricious

หุนหันพลันแล่นและคาดเดาไม่ได้

เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หรือจากแรงกระตุ้น


นานัปการ

ยืมมาจากบาลี นานปฺปการ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

นา-นับ-ปะ-กาน


นานา

ยืมมาจากบาลี นานา


นานาจิตตัง

ยืมมาจากบาลี นานาจิตฺตํ, รูปผันของ นานาจิตฺต

นา-นา-จิด-ตัง

ต่างจิตต่างใจ, ต่างคนก็ต่างความคิด


นานาเนก

ต่าง ๆ กันมากมาย


นานาประการ

ยืมมาจากสันสกฤต नानाप्रकार (นานาปฺรการ); เทียบเท่า นานา + ประการ

นา-นา-ปฺระ-กาน


นาเนก

ตัดทอนจาก นานาเนก

คำตัดทอนของ นานาเนก


adroitly

อย่างคล่องแคล่ว

แสดงทักษะในการจัดการกับสถานการณ์ได้เป็นอย่างดี แม้ว่าจะตกอยู่ในสถานการณ์ที่ยากลำบาก


meraviglioso

มหัศจรรย์, น่าพิศวง


misto

ผสม, ที่ถูกผสม


mobile

ที่เคลื่อนที่ได้, ที่เคลื่อนย้ายได้


molle

นุ่ม, นุ่มนวล


morto

ตาย, ที่ตายแล้ว


ใบ้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓɤɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃບ້ (ใบ้), ไทใหญ่ မႂ်ႈ (ใม้), จ้วง mbwj (บื้อ -พูดติดอ่าง) , จ้วงแบบจั่วเจียง mbwj (บื้อ -พูดติดอ่าง)

พิการแต่กำเนิด ไม่สามารถพูดเป็นถ้อยคำที่คนทั่ว ๆ ไปเข้าใจ

โดยปริยายหมายความว่า นิ่งไม่พูด

นั่งเป็นใบ้


nord

เหนือ, ทางเหนือ, ทางตอนเหนือ, ทางทิศเหนือ


normale

ปกติ, ธรรมดา


nostro

ของเรา (นำหน้าคำนาม)

ของเรา (กรรม)


nucleare

เกี่ยวกับนิวเคลียร์


occupato

ไม่ว่าง, ยุ่ง


omosessuale

ที่รักร่วมเพศ


ora

ที่ทำจากหรือเกี่ยวกับทองคำ


orizzontale

แนวนอน, แนวขวาง


ostinato

จากละติน obstinātus (โอบซตีน̄าตุซ)

ดื้อ, ดื้อรั้น


พกลม

ใช้เข้าคู่กับคำ โกหก เป็น โกหกพกลม

เหลวไหล, พูดจาไม่จริง


parente

ซึ่งมีความสัมพันธ์ฉันเครือญาติ


particolare

พิเศษ, เฉพาะ


วิจัย

ยืมมาจากสันสกฤต विचय (วิจย) หรือบาลี วิจย

ที่ค้นคว้าเพื่อหาข้อมูลอย่างถี่ถ้วนตามหลักวิชา

งานวิจัย


มห

ยืมมาจากบาลี มห (“ใหญ่”) ลดรูปจาก มหา

[เสียงสมาส]
มะ-หะ-

ใหญ่, ยิ่งใหญ่


มห

เพศชาย/เพศกลาง สัมโพธนการก เอกพจน์ของ มหนฺตฺ


ยิ่งใหญ่

นักการเมืองผู้ยิ่งใหญ่

มีสติปัญญาความสามารถสูง

กวีผู้ยิ่งใหญ่

ลดราคาครั้งยิ่งใหญ่


สำคัญ

ยืมมาจากเขมร សំគាល់ (สํคาล̍, “ทำให้รู้”) หรือ សម្គាល់ (สมฺคาล̍, “ทำให้รู้”), แผลงมาจากស្គាល់ (สฺคาล̍); เทียบลาว ສຳຄັນ (สำคัน); ภาษาเขมรยืมกลับไปเป็น សំខាន់ (สํขาน̍, “สำคัญ”)

เป็นพิเศษกว่าธรรมดา

เรื่องสำคัญ

ของสำคัญ

คนสำคัญ

ควรกำหนดจดจำ

หัวข้อสำคัญ


มหาศาล

ยืมมาจากสันสกฤต महाशाल (มหาศาล)

/ma˦˥.haː˩˩˦.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

มีทรัพย์สมบัติมากมาย

เศรษฐีมหาศาล

อย่างยิ่ง, มากมาย

เขามีที่ดินมหาศาล


มหาอำนาจ

มะ-หา-อำ-นาด

เรียกประเทศที่มีพลังทางด้านเศรษฐกิจหรือทางทหารสูง ว่า ประเทศมหาอำนาจ


อุดอู้

อับ, ไม่โปร่ง (ใช้กับสถานที่)


piccante

เผ็ด, เผ็ดร้อน


poco

น้อย, เล็กน้อย


politico

เกี่ยวกับการเมือง


หวงห้าม

/hua̯ŋ˩˩˦.haːm˥˩/^((สัมผัส))

ที่กันไว้โดยเฉพาะ

เขตหวงห้าม เข้าได้เฉพาะผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้อง


หลุกหลิก

อาการที่ลุกลน, อยู่ไม่สุข, ไม่เรียบร้อย, ไม่สุภาพ

เขาเป็นคนมีกิริยาหลุกหลิก


หลุบลู่

ซุบซู่, ซอมซ่อ

ที่ปกลงมาอย่างไม่เรียบร้อย

เสื้อผ้าหลุบลู่เพราะเปียกฝนโชก


ฉิ่ง

/t͡ɕʰiŋ˨˩/^((สัมผัส))

เก, เฉ, ไม่ตรง, (ใช้แก่แขนขา)

ขาฉิ่ง

แขนฉิ่ง


privato

ส่วนตัว, ส่วนบุคคล


pronto

อย่างรวดเร็ว, ทันที


pronto

พร้อม, ที่เตรียมพร้อม


pulito

ถังแตก, ไม่มีเงิน


เต่า

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tawᴮ¹, จากไทดั้งเดิม *tawᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩮᩢ᩵ᩣ (เตั่า), ลาว ເຕົ່າ (เต็่า), ไทลื้อ ᦎᧁᧈ (เต่า), ไทใหญ่ တဝ်ႇ (ต่ว), ไทใต้คง ᥖᥝᥱ (เต่า), อาหม 𑜄𑜧 (ตว์); เทียบเบดั้งเดิม *ɗuːᴮꟲ¹


quadrato

เป็นสี่เหลี่ยม


quadro

เป็นสี่เหลี่ยม


quale

(ใช้ในประโยคคำถาม) อะไร

อย่างไหน, อันไหน

(ใช้ในประโยคอุทาน) อะไรเช่นนี้, อะไรอย่างนี้


impeccable

สมบูรณ์แบบ, ไม่มีที่ติ, ไม่มีข้อผิดพลาด

ไม่สามารถทำผิด, ไม่สามารถทำบาป, ไม่มีจุดด่างพร้อย


impeccable

ไม่มีข้อผิดพลาด


randagio

ที่เร่ร่อน (สุนัขหรือแมว)


rapido

เร็ว, รวดเร็ว


จรวด

ตัดมาจากเขมร កាំជ្រួច (กาํชฺรัวจ, “พลุ”)

/t͡ɕa˨˩.rua̯t̚˨˩/^((สัมผัส))


ເກົ່າ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kawᴮ, จากจีนยุคกลาง故 (MC kuH); ร่วมเชื้อสายกับไทย เก่า, ไทลื้อ ᦂᧁᧈ (เก่า), ไทดำ ꪹꪀ꪿ꪱ (เก่า), ไทใหญ่ ၵဝ်ႇ (ก่ว), อาหม 𑜀𑜧 (กว์), จ้วง gaeuq


ຄັບ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɡapᴰˢ⁴ (Jonsson, 1991), จากไทดั้งเดิม *ɡapᴰ, เป็นไปได้ว่ามาจากจีนยุคกลาง狹 (MC heap) (ซึ่งทำให้ร่วมรากกับ ແຄບ (แคบ))
ร่วมเชื้อสายกับไทย คับ, คำเมือง ᨣᩢ᩠ᨷ (คับ), ไทลื้อ ᦅᧇ (คับ), ไทดำ ꪁꪚꪾ (กฺับ), ไทใหญ่ ၵပ်ႉ (กั๎ป), จ้วงแบบจั่วเจียง kaep


ຄ້ານ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɡraːnꟲ², จากจีนเก่า懶 (OC *raːnʔ); ร่วมเชื้อสายกับไทย คร้าน, คำเมือง ᨣᩕ᩶ᩣ᩠ᨶ (คร้าน), เขิน ᨤ᩶ᩣ᩠ᨶ (ฅ้าน), ไทลื้อ ᦆᦱᧃᧉ (ฅ้าน), ไทดำ ꪋ꫁ꪱꪙ (จฺ้าน), ไทขาว ꪋꪱꪙꫂ, ไทใหญ่ ၶၢၼ်ႉ (ข๎าน), ไทใต้คง ᥑᥣᥢᥳ (ฃ๎าน)

(ຂີ້~) คร้าน, เกียจคร้าน, ขี้เกียจ


โหนก

/noːk̚˨˩/^((สัมผัส))

นูนยื่นออกมา

หน้าผากโหนก


นูน

สูงขึ้นจากระดับพื้นเดิม

หนังสือตัวนูน

ลวดลายนูน

มีเส้นรูปนอกหรือพื้นราบโค้งออกไป


สูง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *suːŋᴬ¹; เทียบจีนยุคกลาง嵩 (MC sjuwng) หรือ 崧 (MC sjuwng); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສູງ (สูง), คำเมือง ᩈᩪᨦ (สูง), ไทลื้อ ᦉᦳᧂ (สุง), ไทดำ ꪎꪴꪉ (สุง), ไทใหญ่ သုင် (สุง), ไทใต้คง ᥔᥧᥒᥴ (สู๋ง), อ่ายตน ꩬုင် (สุง์), พ่าเก ꩬုင် (สุง์), อาหม 𑜏𑜤𑜂𑜫 (สุง์)

ᩈᩪᨦ

เหนือระดับปรกติ

သုင်

เหนือระดับปรกติ

ສູງ

เหนือระดับปรกติ

high

เหนือระดับปรกติ

/suːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีระยะที่วัดตรงขึ้นไปตามแนวตั้งฉากกับพื้น

ต้นไม้สูง

ภูเขาสูง

เหนือระดับปรกติ

อุณหภูมิสูง

ไข้สูง

ความสามารถสูง

เสียงสูง

ระดับเหนือเสียงกลาง

อักษรสูง

ตรงข้ามกับ ต่ำ

จิตใจสูง

คุณภาพสูง


สูง

รูปแบบอื่นของ ᩈᩪᨦ (สูง)


โค้ง

ยืมมาจากมอญ-เขมรดั้งเดิม *koŋ (“โค้ง; งอ”); ร่วมเชื้อสายกับ ไทย ก่ง, ก้งโค้ง, โกง, โก่ง, โก้งโค้ง, ลาว ໂຄ້ງ (โค้ง) , จ้วง goengq (ก่ง-โค้ง อ้อม), จ้วงแบบจั่วเจียง koengq (ค่ง-โค้ง คด งอ)

/kʰoːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ลักษณะของเส้นหรือสิ่งที่มีรูปอย่างส่วนหนึ่งของวงกลม

ทางโค้ง


ระนาบ

แผลงมาจาก ราบ; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ plane

ที่แบนเรียบ (ใช้แก่ผิว)


อกกรม

มักใช้เข้าคู่กับคำ หน้าชื่น เป็น หน้าชื่นอกกรม หรือ หน้าชื่นอกตรม

มีความระทมใจ


อกคราก

[ʔok̚˩.kʰräːk̚˥˩]

คำที่กล่าวเปล่งออกมาหมายความว่า หนักเหลือเกิน, เดือดร้อนเหลือเกิน


อกตั้ง

เต็มที่, เต็มแรง

วิ่งอกตั้ง

เดินอกตั้ง

อาการที่นั่งหรือยืนตัวตรง

นั่งอกตั้ง

ยืนอกตั้ง


อกเต่า

สิ่งที่มีลักษณะแบนแฟบอย่างอกของเต่า


อกแตก

[ʔok̚˩.tɛːk̚˨˩]

ลักษณะของเมืองหรือวัดเป็นต้นซึ่งมีลำน้ำหรือทางผ่ากลางเรียกว่า เมืองอกแตก วัดอกแตก

อาการของคนที่เก็บความรู้สึกอัดอั้นตันใจไว้จนทนไม่ไหว


อกผายไหล่ผึ่ง

สง่า, องอาจ, ผึ่งผาย


อกรวบ

อาการของคนที่วิ่งจนเหนื่อยหอบแทบจะหมดเรี่ยวแรง

วิ่งจนอกรวบ


อกโรย

อาการของคนที่มีลักษณะผอมจนเห็นกระดูกอก


อกสามศอก

อก + สาม + ศอก

/ʔok̚˨˩.saːm˩˩˦.sɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

มีร่างกายกำยำล่ำสัน, แข็งแรง (ใช้แก่ผู้ชาย)


ลิง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *liːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩥ᩠ᨦ (ลิง), เขิน ᩃᩥ᩠ᨦ (ลิง), ลาว ລີງ (ลีง), ไทลื้อ ᦟᦲᧂ (ลีง), ไทดำ ꪩꪲꪉ (ลิง), ไทขาว ꪩꪲꪉ, ไทใหญ่ လိင်း (ลิ๊ง), ไทใต้คง ᥘᥤᥒᥰ (ลี๊ง), คำตี้ လိင်း, พ่าเก လိင် (ลิง์), อาหม 𑜎𑜢𑜂𑜫 (ลิง์), ปู้อี lingz, จ้วง lingz, แสก ลิ๊ง

อาการที่แสดงกิริยาซุกซนอยู่ไม่สุข

เด็กคนนี้ลิงเหลือเกิน


ตุกติก

มีชั้นเชิง, มีเล่ห์เหลี่ยมไม่ตรงไปตรงมา


คึกคัก

/kʰɯk̚˦˥.kʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

แข็งแรง, กระปรี้กระเปร่า, มีชีวิตชีวา

ดูท่าทางคึกคัก

ลักษณะที่มีผู้คนพลุกพล่านเข้า ๆ ออก ๆ มากกว่าปรกติ

บ้านนี้มีผู้คนคึกคัก


มีชีวิตชีวา

มี + ชีวิตชีวา

ความมีชีวิตชีวา (noun-from-adj)

มี-ชี-วิด-ชี-วา

/miː˧.t͡ɕʰiː˧.wit̚˦˥.t͡ɕʰiː˧.waː˧/^((สัมผัส))

มีความสดชื่นคึกคัก


สดชื่น

/sot̚˨˩.t͡ɕʰɯːn˥˩/^((สัมผัส))

ใหม่และบริสุทธิ์ทำให้เบิกบานใจและกระปรี้กระเปร่าขึ้น

หน้าตาสดชื่น

อากาศสดชื่น

ดอกไม้บานสดชื่น

จิตใจสดชื่น

ผิวพรรณสดชื่น


ชื่น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊື່ນ (ซื่น), คำเมือง ᨩᩨ᩠᩵ᨶ (ชื่น), เขิน ᨩᩨ᩠᩵ᨶ (ชื่น), ไทลื้อ ᦋᦹᧃᧈ (ชื่น), ไทใหญ่ ၸိုၼ်ႈ (จึ้น)

/t͡ɕʰɯːn˥˩/^((สัมผัส))

เบิกบาน, ยินดี

ชื่นใจ

ชื่นตา


เบิกบาน

/bɤːk̚˨˩.baːn˧/^((สัมผัส))

แช่มชื่น, สดใส


สดใส

ผ่องใส, ไม่ขุ่นมัว

หน้าตาสดใส

สีสันสดใส


ขุ่นมัว

ฝึกฝนจิตใจ มิให้ขุ่นมัว


แจ่มใส

/t͡ɕɛm˨˩.saj˩˩˦/^((สัมผัส))

ปลอดโปร่งไม่ขุ่นมัว, โปร่ง

อารมณ์แจ่มใส

อากาศแจ่มใส


ผ่องใส

/pʰɔŋ˨˩.saj˩˩˦/^((สัมผัส))

สุกใส, บริสุทธิ์

จิตใจผ่องใส

แจ่มใส, มีน้ำมีนวล

หน้าตาผ่องใส


สุกใส

แวววาว, แจ่มใส

ดวงตามีประกายสุกใส

คืนนี้ท้องฟ้ามีดาวสุกใส


บริสุทธิ์

ยืมมาจากบาลี ปริสุทฺธิ หรือ ปาริสุทฺธิ; เทียบสันสกฤต परिशुद्ध (ปริศุทฺธ)

ၸႅတ်ႈ

ที่ยังไม่เคยร่วมประเวณี

แท้, ไม่มีอะไรเจือปน

ทองบริสุทธิ์

ปราศจากมลทิน, ปราศจากความผิด

เป็นผู้บริสุทธิ์

หมดจดไม่มีตำหนิ

เพชรบริสุทธิ์

เครื่องแก้วบริสุทธิ์

ที่ยังไม่เคยร่วมประเวณี

สาวบริสุทธิ์


มีน้ำมีนวล

มีสง่าราศี, มีผิวพรรณผ่องใส


สง่าราศี

สะ-หฺง่า-รา-สี

/sa˨˩.ŋaː˨˩.raː˧.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

มีท่าทางภูมิฐานผิวพรรณมีน้ำมีนวล


นวล

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วงแบบจั่วเจียง nuenh (น่วน-นวล อ่อน ไม่แข็ง)

สีขาวปนเหลืองเล็กน้อย

ผ่องเป็นยองใย, งามผุดผ่อง

ผิวนวล


แช่มชื่น

/t͡ɕʰɛm˥˩.t͡ɕʰɯːn˥˩/^((สัมผัส))

มีสีหน้าแจ่มใสเบิกบาน


อารมณ์

ยืมมาจากบาลี อารมฺมณ (“พื้นฐาน, สิ่งค้ำจุน, รากฐาน; เหตุ, ที่มา, ปัจจัย”); เทียบสันสกฤต आलम्बन (อาลมฺพน, “ฐาน, พื้นฐาน”)

มีอัธยาศัย, มีปรกตินิสัย

เขาเป็นคนอารมณ์เยือกเย็น

เขาเป็นคนอารมณ์ร้อน


เร็ว

快

ไว (คำคุณศัพท์)

snel

ไว (คำคุณศัพท์)

ၽႂ်း

ไว (คำคุณศัพท์)

ໄວ

ไว (คำคุณศัพท์)

fast

ไว (คำคุณศัพท์)

quick

ไว (คำคุณศัพท์)

ม้าเร็ว

ม้าตัวที่วิ่งเร็ว


เร็ว ๆ

หายเร็ว ๆ

เร็ว ๆ หน่อย

ด่วน, ไม่ชักช้า


เร็ว ๆ นี้

ไม่นาน (ใช้แก่อดีต)

เขามาถึงเมื่อเร็ว ๆ นี้

เขาเพิ่งบรรลุนิติภาวะเร็ว ๆ นี้

ไม่ช้า (ใช้แก่อนาคต)

เขาจะมาถึงเร็ว ๆ นี้

เขาจะแต่งงานเร็ว ๆ นี้


ไว ๆ

ลักษณะที่เคลื่อนไหว หรือสามารถคิด หรือกระทำสิ่งใดได้คล่องแคล่วรวดเร็วหรือฉับพลันทันที

วิ่งไว ๆ เข้า เดี๋ยวไปไม่ทัน


รีบ ๆ

/riːp̚˥˩.riːp̚˥˩/^((สัมผัส))

รวดเร็ว, ไม่รอช้า

เดินรีบ ๆ หน่อยเดี๋ยวฝนจะตก

กินรีบ ๆ จะติดคอ


ด่วน

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ດ່ວນ (ด่วน)

รีบเร่ง, รวดเร็ว


โอ้เอ้

/ʔoː˥˩.ʔeː˥˩/^((สัมผัส))


ผล็อย

อาการที่ร่วงหรือหล่นไปโดยเร็ว

ฝนตกผล็อย ๆ

อาการที่หลับไปโดยเร็ว

หลับผล็อย


ผล็อย ๆ

อาการที่ร่วงหรือหล่นไปโดยเร็ว

ฝนตกผล็อย ๆ

อาการที่หลับไปโดยเร็ว


ผ็อย ๆ

อาการที่ร่วงหรือหล่นไปโดยเร็ว

ฝนตกผ็อย ๆ

อาการที่หลับไปโดยเร็ว


ผ็อย

อาการที่ร่วงหรือหล่นไปโดยเร็ว

ฝนตกผ็อย ๆ

อาการที่หลับไปโดยเร็ว

หลับผ็อย


ลื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m.lɯːlᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩨ᩠᩵ᨶ (มื่น), เขิน ᨾᩨ᩠᩵ᨶ (มื่น), ลาว ມື່ນ (มื่น), อีสาน มื่น, ไทลื้อ ᦙᦹᧃᧈ (มื่น), ไทใหญ่ မိုၼ်ႈ (มึ้น), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫 (มึน์), แสก หมรื้น, จ้วงแบบจั่วเจียง lwenq (ลื่น, “ราบ”), laenq (ลื่นหกล้ม, กลิ้ง), จ้วง lwenq

/lɯːn˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะผิวที่เป็นมันมีความฝืดน้อย

ถนนลื่น

ทาน้ำมันเสียตัวลื่น

โดยปริยายหมายความว่า มีลักษณะคล่อง พลิกแพลง เอาตัวรอดได้โดยไม่ติดขัด

เจ้าหมอนั่นมันลื่นสนิทเลย


ช่วง

/t͡ɕʰua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

สว่าง, รุ่งโรจน์


แตก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *p.reːkᴰ (“แตก; ระเบิด”); เทียบจีนเก่า爆 (OC *proːwɢs, *poːwɢ, *proːwɢ, “ระเบิด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕກ (แตก), ไทลื้อ ᦶᦎᧅ (แตก), ไทใหญ่ တႅၵ်ႇ (แต่ก), ไทดำ ꪵꪔꪀ (แตก), อาหม 𑜄𑜢𑜀𑜫 (ติก์)，จ้วงแบบจั่วเจียง pek， จ้วง dek

/tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่มีเสียงห้าวเมื่อเริ่มเป็นหนุ่ม

เสียงแตก

เสียงแตกหนุ่ม


โกร้

ยืนโกร้


โกรง

เสียงกระแทกดังโครม ๆ

กระทุ้งเส้ากราวโกรง


โกร่งกร่าง

นางอมิตดาก็โกรธโกร่งกร่างกระทืบเท้า


โกรงเกรง

ศาลาโกรงเกรง


โกร๋งเกร๋ง

โหรงเหรง, ไม่หนาแน่น


โกรด

ว่องไว, แข็งแรง

เต็มที่, เต็มกำลัง

ผอมเหมือนกวางโกรกโกรด

เปลี่ยว, คะนอง

ควายโกรด


โกร๋น

ร่วงโรยเกือบหมด, มีอยู่น้อย, มีห่าง ๆ

ต้นไม้ใบโกร๋น

มีผมน้อย ในคำว่า หัวโกร๋น


โกรม

ยืมมาจากเขมร ក្រោម (กฺโรม)

ใต้, ต่ำ, ล่าง, ใต้ฟ้า

อนนสองดไนยหน่อเหน้า เหง้ากรุงโกรมกษัตริย


โกโรโกเต

ไม่แน่นหนา, จวนพัง

ไม่เป็นโล้เป็นพาย, ไม่เป็นแก่นสาร


โกโรโกโรก

โก-โร-โก-โรก

แบบบาง, ไม่มั่นคง

ผอมแห้งและขี้โรค

แมวตัวนี้หลงมาจากไหน ตัวผอมโกโรโกโรก


โกโรโกโส

โกรงเกรง, ไม่มั่นคง

กระท่อมโกโรโกโส

คนโกโรโกโส


ไก้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ใกล้, ลาว ໃກ້ (ใก้) หรือ ໄກ້ (ไก้), ไทลื้อ ᦺᦂᧉ (ไก้), ไทใหญ่ ၵၢႆ (กาย), อาหม 𑜀𑜧 (กว์) หรือ 𑜀𑜩 (กย์), จ้วง gyawj

รูปแบบอื่นของ ᨠᩖᩱ᩶ (ไกล้)


เก่งแต่ปาก

เก่ง + แต่ + ปาก

เก็่ง-แต่-ปาก

/keŋ˨˩.tɛː˨˩.paːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ดีแต่พูด ทำไม่ได้, ไม่เก่งจริง


เกรียด

เสียงเขียดร้อง

เสียงกรอดเกรียดเขียดกบเข้าขบเคี้ยว


เลี่ยน

เตียน, เกลี้ยง

อายุยังน้อยอยู่เลย หัวล้านเลี่ยนแล้ว

ถูพื้นเสียมันเลี่ยน

มีรสมันเกินไป

แกงใส่กะทิข้นมากมันจนเลี่ยน


เกรียม

มาจากภาษาเขมร ក្រៀម (เกรียม, "แห้ง")

เกือบไหม้, ลักษณะอาการของสิ่งบางอย่างที่ถูกความร้อนมีไฟ เป็นต้น เผาจนเปลี่ยนสีเป็นสีน้ำตาล เป็นต้น

ทอดปลาจนเกรียม

ถูกแดดเผาจนหน้าเกรียม

ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เป็นทุกข์จนหน้าเกรียม


หม่นไหม้

มีทุกข์ร้อนตรมตรอมใจ


เหี่ยวแห้ง

เหี่ยว + แห้ง

/hia̯w˨˩.hɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เหี่ยวแล้วค่อย ๆ แห้งไป

ใบไม้เหี่ยวแห้ง


แห้งเหี่ยว

แห้ง + เหี่ยว

/hɛːŋ˥˩.hia̯w˨˩/^((สัมผัส))

เหี่ยวแล้วค่อย ๆ แห้งไป

ใบไม้แห้งเหี่ยว


หดหู่

อาการที่รู้สึกห่อเหี่ยวไม่ชื่นบาน

วันนี้เขาพบแต่เรื่องเศร้า ๆ จึงรู้สึกหดหู่


ห่อเหี่ยว

ห่อ + เหี่ยว

มีความรู้สึกหดหู่, สลดใจ

หมู่นี้อ่านหนังสือพิมพ์มีแต่ข่าวร้าย ๆ ทำให้รู้สึกห่อเหี่ยว


ชื่นบาน

/t͡ɕʰɯːn˥˩.baːn˧/^((สัมผัส))


เศร้าใจ

มีความรู้สึกสลดหดหู่ใจ

เห็นป่าถูกบุกรุกทำลายแล้วเศร้าใจ


เศร้าสลด

มีความรู้สึกรันทดใจ

อุบัติเหตุตายหมู่ ทำให้ผู้พบเห็นเศร้าสลด


หวั่นไหว

อาการที่สั่นสะเทือนมาก (ใช้แก่เสียง)

เสียงดังสนั่นหวั่นไหว


โอนเอน

/ʔoːn˧.ʔeːn˧/^((สัมผัส))

เอนไปเอนมา, ไม่มั่นคง, ไม่แน่นอน


มั่นคง

穩定

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

မၼ်ႈၵိုမ်း

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

ໝັ້ນຄົງ

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

stable

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

แน่นหนาและทนทาน

เก็บของไว้ในห้องนั้นมั่นคงดี

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

ใจคอมั่นคง


แน่นหนา

/nɛn˥˩.naː˩˩˦/^((สัมผัส))

มั่นคง, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับ ปึกแผ่น เป็น เป็นปึกแผ่นแน่นหนา

ใส่กุญแจแน่นหนา

ประตูหน้าต่างแน่นหนา


ปึกแผ่น

/pɯk̚˨˩.pʰɛn˨˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้งอยู่ด้วยความมั่นคง, มีหลักฐานมั่นคง

ร่วมกันสร้างชาติให้เป็นปึกแผ่น


ทนทาน

มั่นคง, ไม่เสียหายง่าย


แน่นอน

/nɛː˥˩.nɔːn˧/^((สัมผัส))

เที่ยงแท้, จริงแท้


หมดรูป

อาการที่ทำให้รู้สึกน่าสังเวช

เขาแต่งตัวภูมิฐานแล้วเดินหกล้ม หมดรูปเลย


แวว

/wɛːw˧/^((สัมผัส))

สุกใส, วูบวาบ

ดวงตาฉายแววแห่งความสุข

ขัดหัวเข็มขัดเสียแวว

เพชรซีกมีแววน้อยกว่าเพชรลูก


ระยับ

นิยมใช้เข้าคู่กับคำ ระยิบ เป็น ระยิบระยับ

ดาวส่องแสงระยิบระยับ

พราวแพรว, วับวาบ (ใช้กับแสงหรือรัศมี)

ผ้ามันระยับ


พราวแพรว

เลื่อม, แวววาว, วับ ๆ วาบ ๆ พราย ๆ, พราว


วับ ๆ

ระยับตา เป็นอาการของแสงหรือเงาที่ปรากฏแล้วหายลับไปทันทีทันใดต่อเนื่องกัน

แสงเพชรเป็นประกายวับ ๆ


วับแวบ

แสงเพชรเป็นประกายวับแวบ


ระยิบระยับ

แสงดาวระยิบระยับ


แยบคาย

/jɛːp̚˥˩.kʰaːj˧/^((สัมผัส))

เข้าที, เหมาะกับเหตุผล

ความคิดแยบคาย


สำเร็จ

แผลงมาจากเสร็จ; จากเขมร សំរេច (สํเรจ), แผลงมาจากស្រេច (สฺเรจ)

ที่เสร็จเรียบร้อยแล้ว

เครื่องแกงสำเร็จ


ยับเยิน

เสียการพนันยับเยิน

เสียหายยับเยิน


โศกสลด

เศร้ารันทดใจเพราะต้องพลัดพรากจากกัน เวลาพูดถึงมักจะทำให้น้ำตาไหล


toll

จากเยอรมันสูงเก่า tol

บ้า, บ้าคลั่ง

เยี่ยม, ยอดเยี่ยม


ແໜ້ນໜາ

ແໜ້ນ (แหน้น, “แน่น”) + ໜາ (หนา, “หนา”)

[nɛːn˥˥˨.naː˥˧˧]


เป็นตาฮัก

เป็นตา (“น่า”) + ฮัก (“รัก”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເປັນຕາຮັກ (เปันตาฮัก)


หมา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩣ (หมา), ลาว ໝາ (หมา), ไทลื้อ ᦖᦱ (หมา), ไทดำ ꪢꪱ (หมา), ไทใหญ่ မႃ (มา), ไทใต้คง ᥛᥣᥴ (ม๋า), อ่ายตน မႃ (มา), อาหม 𑜉𑜠 (มะ), จ้วง ma, แสก หม่า; เทียบเบดั้งเดิม *maːᴬ¹, ไหลดั้งเดิม *hmaː (“หมา; หมาล่าเนื้อ”)

/maː˩˩˦/^((สัมผัส))

เลว, (ชั้น) ต่ำ


profuse

ที่ฟุ่มเฟือย, สุรุ่ยสุร่าย


ขี้เล็บ

/kʰiː˥˩.lep̚˦˥/^((สัมผัส))

เล็กน้อย, ไม่สำคัญ

เรื่องขี้เล็บอย่างนี้ จะไปสนใจทำไม


โขลก

/kʰloːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เสียงดังเช่นนั้น

เสียงไอโขลก ๆ


ครบวงจร

/kʰrop̚˦˥.woŋ˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

สมบูรณ์ครบถ้วน

การจัดการครบวงจร


babyish

เหมาะสำหรับเด็ก

ประพฤติเหมือนเด็ก


back to front

กลับหลังเป็นหน้า, (ตามลักษณะการใช้ในภาษาไทย) กลับหน้าเป็นหลัง, กลับด้าน


backwards

ถอยไปข้างหลัง

ย้อนกลับจากหลังมาหน้า


backwards and forwards

กลับไปกลับมาตลอดเวลา


backward and forward

กลับไปกลับมาตลอดเวลา


backwards compatible

รูปแบบอื่นของ backward compatible (“ที่สามารถใช้กับระบบ เครื่องมือ หรือโปรแกรมที่มีรุ่นเก่ากว่าได้”)

การคอมพิวเตอร์


backward compatible

ที่สามารถใช้กับระบบ เครื่องมือ หรือโปรแกรมที่มีรุ่นเก่ากว่าได้


gesucht

ที่ต้องการ, เป็นที่ต้องการ


sought after

ที่ต้องการ, เป็นที่ต้องการ, เป็นที่ต้องการของผู้คนจำนวนมาก เนื่องจากมีคุณภาพสูง หรือ ครอบครองและหาพบได้ยาก


retrospective

ที่ครุ่นคิดหรือมองย้อนกลับไปในอดีต

(ใช้ไม่บ่อย) ที่มีผลย้อนหลัง (ใช้กับกฎหมายออกใหม่หรือการตัดสินใจใด ๆ)


ausschließlich

ausschließen (คำกริยา) + -lich (คำปัจจัยที่ทำให้เป็นคำคุณศัพท์)


สั้น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩢ᩠᩶ᨶ (สั้น), เขิน ᩈᩢ᩠᩶ᨶ (สั้น), ลาว ສັ້ນ (สั้น), ไทลื้อ ᦶᦉᧃᧉ (แส้น)
Jonsson (1991) ได้แนะนำว่ามาจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *sanᶜ¹ แต่คำร่วมเชื้อสายมีแค่บางส่วน

curto

ภาษากาลิเซีย|กาลิเซีย

ลักษณะส่วนหนึ่งของสิ่งใด ๆ มีกำหนดระยะยืดหรือยืนเป็นเส้นตรงจากจุดหนึ่งถึงอีกจุดหนึ่งน้อยกว่าอีกสิ่งหนึ่งเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

เสื้อแขนสั้น

กระโปรงสั้น

ถนนสายนี้สั้นกว่าถนนสายอื่น ๆ

มีระยะเวลานานน้อยกว่าอีกช่วงเวลาหนึ่ง เมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

หน้าหนาวกลางวันสั้นกว่ากลางคืน


schön

จากเยอรมันสูงเก่า scōni

มาก, เป็นพิเศษ


โคตร

ยืมมาจากเขมร គោត្រ (โคตฺร), จากสันสกฤต गोत्र (โคตฺร)

/kʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

มากอย่างยิ่ง (ใช้กับปริมาณ ความใหญ่ เป็นต้น)

โคตรเพชร

โคตรตะพาบ


คงแก่เรียน

คง + แก่ + เรียน

คง–แก่–เรียน

ที่ได้ศึกษาเล่าเรียนมามาก


คงขาด

/kʰoŋ˧.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))


คงคลัง

ที่มีอยู่ในคลังในเวลาใดเวลาหนึ่ง (ใช้กับเงิน)


คงทน

ยั่งยืน, ถาวร, ทนทาน


คงที่

/kʰoŋ˧.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่เปลี่ยนแปลง


เงก

/ŋeːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เต็มที่, แย่

นานมาก (มักใช้กับกริยารอ, คอย)

นัดไว้ไม่มาเสียที ฉันคอยเงกเลย


คด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄົດ (ค็ด), คำเมือง ᨣᩫ᩠ᨯ (ค็ด), ไทดำ ꪶꪁꪒ (โกฺด), ไทขาว ꪁꪺꪒ, ไทใหญ่ ၵူတ်ႉ (กู๎ต) , จ้วงแบบจั่วเจียง koet (คด-ไม่ตรง คด)

/kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ไม่ตรงตลอด


คดเคี้ยว

คดไปคดมา, ลดเลี้ยว, วกไปวกมา


คตชีพ

[kʰátà tɕʰiːp̚]


คตชีวิต

[kʰátà tɕʰiːwít̚]


คตทิน

เมื่อวาน, วานนี้


คทาหัสต์

ยืมมาจากสันสกฤต गदाहस्त (คทาหสฺต); เทียบเท่า คทา + หัสต์

มีตะบองซึ่งถืออยู่ในมือ


hauptsächlich

[ˈhaʊ̯ptˌzɛçlɪç]


หลัก

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากสันสกฤต लक्ष (ลกฺษ) หรือยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากบาลี ลกฺข; ร่วมเชื้อสายกับเขมร លក្ខ (ลกฺข)


หนา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩣ (หนา), เขิน ᩉ᩠ᨶᩣ (หนา), ลาว ໜາ (หนา), ไทลื้อ ᦐᦱ (หนา), ไทดำ ꪘꪱ (หนา), ไทขาว ꪘꪱ, ตั่ย na, ไทใหญ่ ၼႃ (นา), ไทใต้คง ᥘᥣᥴ (ล๋า) หรือ ᥢᥣᥴ (น๋า), อ่ายตน ꩫႃ (นา), พ่าเก ꩫႃ (นา), อาหม 𑜃𑜡 (นา), ปู้อี nal, จ้วง na; เทียบสุ่ย qnal, ต้งใต้ nal, ไหลดั้งเดิม *C-naː

/naː˩˩˦/^((สัมผัส))

มีส่วนสูงมากจากผิวพื้น

แน่นทึบ, มาก


lighter

รูปผันขั้นกว่าของ light


resistente

แข็งแรง, ทนทาน


ribelle

เป็นกบฏ, ที่ก่อกบฏ


awake

ตื่น (ไม่หลับ)

ภาคแสดง only


attractive

สะดุดตา, มีเสน่ห์


athletic

เก่งหรือชำนาญในด้านกีฬา

ที่มีร่างกายแข็งแรง


พื้นฐาน

/pʰɯːn˦˥.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

วิชาพื้นฐาน


astounding

น่าประหลาดใจ, น่าแปลกใจ


astonished

แปลกใจ, ประหลาดใจ


astonishing

/əˈstɒnɪʃɪŋ/

น่าแปลกใจ, น่าประหลาดใจ


assorted

ต่างชนิด, ที่ผสมกัน


giddy

วิงเวียน, มึนงง, รู้สึกว่าทุกอย่างรอบตัวกำลังหมุนและรู้สึกประดังว่าจะตกลงไป

ที่ทำให้รู้สึกวิงเวียน, น่าเวียนหัว

ไม่เอาจริงเอาจัง, เซ่อ

มีความสุขหรือตื่นเต้นมากจนไม่สามารถควบคุมตนเองได้


วิกัต

ภาษาบาลี วิกต


dope

สุดยอด, เยี่ยม


ทั่วไป

โดยเหตุผลทั่วไป

กฎทั่วไป

ส่วนใหญ่, ส่วนมาก

คนทั่วไป


โปร่งใส

มีสมบัติที่แสงผ่านได้และมองเห็นได้ตลอด

สามารถเห็นได้ตลอดกระบวนการ (ใช้กับการดำเนินงาน)


ໂປ່ງໃສ

ໂປ່ງ (โป่ง, “โปร่ง”) + ໃສ (ใส, “ใส”)

[poːŋ˧˨.saɰ˥˧˧]


แดง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdɛːŋᴬ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.dwiːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩯ᩠ᨦ (แดง), ลาว ແດງ (แดง), ไทลื้อ ᦶᦡᧂ (แดง), ไทดำ ꪵꪒꪉ (แดง), ไทใหญ่ လႅင် (แลง), ไทใต้คง ᥘᥦᥒ (แลง), พ่าเก ꩫိင် (นิง์), อาหม 𑜓𑜢𑜂𑜫 (ดิง์) หรือ 𑜃𑜢𑜂𑜫 (นิง์), จ้วง nding, จ้วงแบบหนง ndiang, แสก รี๋ง; เทียบเบดั้งเดิม *ziːŋᴬ¹ (“แดง; แดงเข้ม”)

แดง

อรรถาภิธาน:แดง

ประวาลวรรณ

อรรถาภิธาน:แดง

รักดะ

อรรถาภิธาน:แดง

รักตะ

อรรถาภิธาน:แดง

รัต

อรรถาภิธาน:แดง

รุธิระ

อรรถาภิธาน:แดง

รุเธียร

อรรถาภิธาน:แดง

โรหิต

อรรถาภิธาน:แดง

โลหิต

อรรถาภิธาน:แดง

โสณ

อรรถาภิธาน:แดง

/dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

สีอย่างสีเลือดหรือสีชาด

มดแดง

ผ้าแดง


เขียว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xiəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับ คำเมือง ᨡ᩠ᨿᩅ (ขยว), ปักษ์ใต้ เขี้ยว, ลาว ຂຽວ (ขยว), เขิน ᨡ᩠ᨿᩴ (ขยํ), ไทลื้อ ᦵᦃᧁ (เฃว), ไทดำ ꪵꪄꪫ (แฃว), ไทขาว ꪄꪸꪫ, ไทใหญ่ ၶဵဝ် (เขว), อาหม 𑜁𑜢𑜈𑜫 (ขิว์), จ้วง heu, จ้วงแบบจั่วเจียง keu; เทียบเขมรเก่า khiava (“น้ำเงิน; เขียว”), เขมร ខៀវ (เขียว), ไหลดั้งเดิม *kʰiːw (“น้ำเงิน”)

เขียว

อรรถาภิธาน:เขียว

นีล

อรรถาภิธาน:เขียว

หริ

อรรถาภิธาน:เขียว

หริณะ

อรรถาภิธาน:เขียว

หริต

อรรถาภิธาน:เขียว

/kʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

มีสีอย่างสีใบไม้สด

สุดหล้าฟ้าเขียว

โกรธจนหน้าเขียว

น้ำเงิน, คราม


เขียว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xwiːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขิว, ลาว ຂິວ (ขิว) หรือ ຂີວ (ขีว), ไทใหญ่ ၶဵဝ် (เขว)

/kʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

กลิ่นเหม็นอย่างกลิ่นใบไม้สดบางชนิด

เหม็นเขียว

(ความหมายนี้พิสูจน์⁽⁺⁾ได้ไหม) เหม็นเน่า


เข้ากันเป็นปี่เป็นขลุ่ย

ถูกคอกัน, เข้ากันได้ดี

th-เข้ากันเป็นปี่เป็นขลุ่ย-th-adj-NAVsWC8R


bellum

กรรตุการก เพศกลาง เอกพจน์ของ bellus (เบลลุซ)

กรรมการก เพศชาย เอกพจน์ของ bellus (เบลลุซ)

กรรมการก เพศกลาง เอกพจน์ของ bellus (เบลลุซ)

สัมโพธนการก เพศกลาง เอกพจน์ของ bellus (เบลลุซ)


จำนำพรรษา

จำนำ + พรรษา

จำ-นำ-พัน-สา

เรียกผ้าที่ถวายแก่พระสงฆ์ที่อยู่จำพรรษาในวัดนั้น ๆ ว่า ผ้าจำนำพรรษา


產業

ด้านอุตสาหกรรม


東

ที่อยู่ทางตะวันออก


ป้อ

/pɔː˥˩/^((สัมผัส))

ไข่ป้อ


แควน

ดีขึ้น, บรรเทาลง


ไคว่

รูปแบบอื่นของ ᨤ᩠ᩅᩱ᩵ (ไฅว่)


เฮี่ย

รูปแบบอื่นของ ᩁᩮ᩠᩵ᨿ (เร่ย, “เรี่ยราย, เรี่ยราด, กระจัดกระจาย”)


แต๊

รูปแบบอื่นของ ᨴᩯ᩶ (แท้)


เขี้ยว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xiəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทย เขียว, คำเมือง ᨡ᩠ᨿᩅ (ขยว), ลาว ຂຽວ (ขยว), เขิน ᨡ᩠ᨿᩴ (ขยํ), ไทลื้อ ᦵᦃᧁ (เฃว), ไทดำ ꪵꪄꪫ (แฃว), ไทขาว ꪄꪸꪫ, ไทใหญ่ ၶဵဝ် (เขว), อาหม 𑜁𑜢𑜈𑜫 (ขิว์), จ้วง heu, จ้วงแบบจั่วเจียง keu


ฮ้อน

รูปแบบอื่นของ ᩁᩬ᩶ᩁ (รอ้ร)


ฮ้อน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *rɔːnꟲ⁴, จากไทดั้งเดิม *rwuːlꟲ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ร้อน, คำเมือง ᩁᩬ᩶ᩁ (รอ้ร), ลาว ຮ້ອນ (ฮ้อน), ไทลื้อ ᦣᦸᧃᧉ (ฮ้อ̂น), ไทดำ ꪭ꫁ꪮꪙ (ฮ้อน), ไทขาว ꪭꪮꪙꫂ, ไทใหญ่ ႁွၼ်ႉ (ห๎อ̂น), ไทใต้คง ᥞᥩᥢᥳ (ห๎อ̂น), พ่าเก ꩭွꩫ် (หอ̂น์), อาหม 𑜍𑜨𑜃𑜫 (รอ̂น์), แสก รูน


ลุ่ม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลุ่ม, ลาว ລຸ່ມ (ลุ่ม), คำเมือง ᩃᩩ᩵ᨾ (ลุ่ม), คำเมือง ᩃᩩ᩵ᨾ (ลุ่ม), ไทลื้อ ᦟᦳᧄᧈ (ลุ่ม), ไทดำ ꪩꪴ꪿ꪣ (ลุ่ม), ไทใหญ่ လုမ်ႈ (ลุ้ม), อาหม 𑜎𑜤𑜪 (ลุํ) , จ้วงแบบจั่วเจียง lumq (นาหลุ่ม-นาลุ่ม)

ต่ำ (ใช้แก่ลักษณะพื้นดินซึ่งรับน้ำที่ไหลท่วมได้หรือน้ำขึ้นถึง)

ที่ลุ่ม

ที่ราบลุ่ม


ลุ่ม

รูปแบบอื่นของ ᩃᩩ᩵ᨾ (ลุ่ม)


สวก

มีเนื้อไม่แน่นและไม่ซุย (ใช้แก่ลักษณะหัวเผือกหัวมันและผลไม้บางชนิด)


schwanger

ตั้งครรภ์, ตั้งท้อง


หาก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫາກ (หาก), ไทดำ ꪬꪱꪀ (หาก)

/haːk̚˨˩/^((สัมผัส))

จาก, แยกออกไปอีกส่วนหนึ่ง

ออกหาก

ต่างหาก


古代

เก่าแก่, ล้าสมัย


困難

考試很困難。

ข้อสอบยากมาก

考试很困难。

ข้อสอบยากมาก


ยาก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), เขิน ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), ลาว ຍາກ (ยาก), ญ้อ ญาก, ไทลื้อ ᦍᦱᧅ (ยาก), ไทขาว ꪥꪱ, ไทใหญ่ ယၢၵ်ႈ (ย้าก), ไทใต้คง ᥕᥣᥐ (ยาก), พ่าเก ယက် (ยก์), อาหม 𑜊𑜀𑜫 (ยก์)

/jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

จน, นิยมใช้เข้าคู่กันเป็น ยากจน

คนยาก


ลำบาก

ร่วมเชื้อสายกับเขมร លំបាក (ลํบาก)

เดือดร้อนเพราะถูกทรมานกายหรือใจ

ตกอยู่ในฐานะลำบาก

ตกที่นั่งลำบาก

ทางลำบาก


หมู

/muː˩˩˦/^((สัมผัส))

เขาเลือกทำแต่งานหมู


ອູດ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อูด


ແຫຼວ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰleːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทย เหลว, คำเมือง ᩉᩖᩯᩅ (แหลว) หรือ ᩉ᩠ᩃᩯᩅ (แหลว), อีสาน แหลว, ไทลื้อ ᦶᦜᧁ (แหลว), ไทดำ ꪵꪨꪫ (แหลว), ไทขาว ꪵꪨꪫ, ไทใหญ่ လႅဝ်ႈ (แล้ว), ไทใต้คง ᥘᥦᥝᥴ (แล๋ว), จ้วง liu

ເຫຼວ
เหลว
ແຫລວ
แหลว

ไม่แข็งแรง, เปราะ

ไม่มีรสชาติ, จืดชืด


ດ່ອນ

ร่วมเชื้อสายกับไทย ด่อน, คำเมือง ᨯᩬ᩵ᩁ (ดอ่ร), ไทดำ ꪒ꪿ꪮꪙ (ด่อน), ไทขาว ꪒꪮꪙꫀ

ด่อน, ขาว, เผือก


casual

ไม่เป็นทางการ


casual

ไม่เป็นทางการ


longing

ไม่หยุดหย่อน


ชำเรา

ยืมมาจากเขมร ជំរៅ (ชํเรา, “ความลึก”), แผลงมาจาก ជ្រៅ (ชฺเรา, “ลึก”)

ลึก, ล่วงเข้าไป

ชายใดข่มขืนภิริยาท่านถึงชำเรา ให้ไหมโดยปรถมผิดเมียทวีคูณ ถ้าข่มขืนมิได้ถึงชำเรา ให้ไหมโดยปรถมผิดเมีย


ชำเรา

หน้าตาชำเรา


อนาจาร

ยืมมาจากสันสกฤต अनाचार (อนาจาร) หรือบาลี อนาจาร

/ʔa˨˩.naː˧.t͡ɕaːn˧/^((สัมผัส))

ลามก, น่าบัดสี, ทำให้เป็นที่อับอาย, เป็นที่น่ารังเกียจแก่ผู้อื่นในด้านความดีงาม


biologisch

ที่เกี่ยวกับชีววิทยา


biologisch

ที่เกี่ยวกับชีววิทยา


ລວກ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *luəkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลวก, ไทย ลวก, คำเมือง ᩃ᩠ᩅᨠ (ลวก), เขิน ᩃ᩠ᩅᨠ (ลวก), ไทลื้อ ᦷᦟᧅ (โลก), ไทดำ ꪩꪺꪀ (ลัวก), ไทขาว ꪩꪺ, แสก หล้วก


ລຳບາກໃຈ

ລຳບາກ (ลำบาก, “ลำบาก”) + ໃຈ (ใจ, “ใจ”)

[lam˩˨.baːk̚˥˥˨.t͡ɕaɰ˩˨]


ໃຈແຄບ

ยืมมาจากไทย ใจแคบ; เหมือนกับ ໃຈ (ใจ) + ແຄບ (แคบ)

[t͡ɕaj˩(˧).kʰɛːp̚˥˨]

[t͡ɕaɰ˩˨.kʰɛːp̚˧˦]


ແຄບ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɣɛːpᴰᴸ⁴ (Jonsson, 1991), จากจีนยุคกลาง狹 (MC heap); ร่วมเชื้อสายกับไทย แคบ, ไทดำ ꪵꪁꪚ (แกฺบ), ไทขาว ꪵꪅꪚ, ไทใหญ่ ၵႅပ်ႈ (แก้ป), แสก เกฺ้บ; เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ ຄັບ (คับ)


ໃຈດຳ

ໃຈ (ใจ, “ใจ”) + ດຳ (ดำ, “ดำ”)


ໃຈລອຍ

ໃຈ (ใจ, “ใจ”) + ລອຍ (ลอย, “ลอย”)

[t͡ɕaɰ˩˨.lɔːj˩˨]


ໃຈຫາຍ

ໃຈ (ใจ, “ใจ”) + ຫາຍ (หาย, “หาย”)

[t͡ɕaɰ˩˨.haːj˥˧˧]


ໃຈຮ້ອນ

ໃຈ (ใจ, “ใจ”) + ຮ້ອນ (ฮ้อน, “ร้อน”)

[t͡ɕaɰ˩˨.hɔːn˧˦]


ເຮົ້າໃຈ

ເຮົ້າ (เฮ็้า, “เร้า”) + ໃຈ (ใจ, “ใจ”)


ໃຈງ່າຍ

ໃຈ (ใจ, “ใจ”) + ງ່າຍ (ง่าย, “ง่าย”)

[t͡ɕaɰ˩˨.ŋaːj˧˨]


ງ່າຍ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ŋaːjᴮ⁴, จากไทดั้งเดิม *ŋaːjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ง่าย, คำเมือง ᨦ᩵ᩣ᩠ᨿ (ง่าย), ไทลื้อ ᦇᦻᧈ (ง่าย), ไทใหญ่ ငၢႆႈ (ง้าย), ไทดำ ꪉ꪿ꪱꪥ (ง่าย), ไทขาว ꪉꪱꪥꫀ, ไทใต้คง ᥒᥣᥭ (งาย), พ่าเก ငႝ (งย์), อาหม 𑜂𑜩 (งย์), จ้วง ngaih, แสก หง้าย


ໃຈດີ

ໃຈ (ใจ, “ใจ”) + ດີ (ดี, “ดี”)

[t͡ɕaɰ˩˨.diː˩˨]


ໃຈເຢັນ

ໃຈ (ใจ, “ใจ”) + ເຢັນ (เอยัน, “เย็น”)


ເຢັນ

ร่วมเชื้อสายกับไทย เย็น, อีสาน เย็น, คำเมือง ᩀᩮ᩠ᨶ (เอยน), เขิน ᨿᩮ᩠ᨶ (เยน), ไทลื้อ ᦊᦲᧃ (หยีน), ไทดำ ꪹꪤꪸꪙ (เหยย̂น), ไทใหญ่ ယဵၼ် (เยน), ไทใต้คง ᥕᥥᥢ (เยน), อาหม 𑜊𑜢𑜃𑜫 (ยิน์); เทียบเวียดนาม yên (เอียน), จีนยุคกลาง安 (MC 'an)

เย็น (ไม่ร้อน)


ຊ້ຳໃຈ

ຊ້ຳ (ซ้ำ, “ช้ำ”) + ໃຈ (ใจ, “ใจ”)


ຊ້ຳ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ช้ำ


ᦺᦂᧉ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ใกล้, คำเมือง ᨠᩖᩲ᩶ (ใกล้) หรือ ᨠᩖᩱ᩶ (ไกล้), ลาว ໃກ້ (ใก้) หรือ ໄກ້ (ไก้), ไทใหญ่ ၵၢႆ (กาย), อาหม 𑜀𑜧 (กว์) หรือ 𑜀𑜩 (กย์), จ้วง gyawj


ᦏᧁᧉ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *crawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับไทย เฒ่า, คำเมือง ᨳᩮᩢ᩶ᩣ (เถั้า), ลาว ເຖົ້າ (เถ็้า), ไทใหญ่ ထဝ်ႈ (ถ้ว), อาหม 𑜌𑜧 (ถว์) หรือ 𑜌𑜨𑜧 (ถอ̂ว์)


ᦺᦖᧉ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmajꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰmajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ไหม้, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩱ᩶ (ไหม้), ลาว ໄໝ້ (ไหม้), ไทดำ ꪼꪢ꫁ (ไหม้), ไทใหญ่ မႆႈ (ไม้), ไทใต้คง ᥛᥭᥲ (มั้ย), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), จ้วง maej


ᦂᦱᧂ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *klaːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทย กลาง, ลาว ກາງ (กาง), ไทใหญ่ ၵၢင် (กาง), อาหม 𑜀𑜂𑜫 (กง์) หรือ 𑜀𑜝𑜂𑜫 (กฺลง์)


ᦐᦱ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทย หนา, ลาว ໜາ (หนา), ไทใหญ่ ၼႃ (นา), อาหม 𑜃𑜡 (นา), ปู้อี nal, จ้วง na; เทียบสุ่ย qnal, ต้งใต้ nal, ไหลดั้งเดิม *C-naː


แหลว

รูปแบบอื่นของ ᩉᩖᩯᩅ (แหลว)


แหลว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰleːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทย เหลว, คำเมือง ᩉᩖᩯᩅ (แหลว) หรือ ᩉ᩠ᩃᩯᩅ (แหลว), ลาว ເຫຼວ (เหลว) หรือ ແຫຼວ (แหลว), ไทลื้อ ᦶᦜᧁ (แหลว), ไทใหญ่ လႅဝ်ႈ (แล้ว), ไทใต้คง ᥘᥦᥝᥴ (แล๋ว), จ้วง liu


กะโหลกหนาปัญญานิ่ม

กะโหลก + หนา + ปัญญา + นิ่ม

ใช้ย่อว่า "กะโหลกหนา" หรือใช้แต่ "ปัญญานิ่ม" ก็มี

กะ-โหฺลก-หฺนา-ปัน-ยา-นิ่ม

/ka˨˩.loːk̚˨˩.naː˩˩˦.pan˧.jaː˧.nim˥˩/^((สัมผัส))

กะโหลกหนาปัญญานิ่มอย่างเขาเรียนอะไรก็ไม่ได้หรอก


เล็กพริกขี้หนู

เล็ก + พริกขี้หนู

เล็ก-พฺริก-คี่-หฺนู

/lek̚˦˥.pʰrik̚˦˥.kʰiː˥˩.nuː˩˩˦/^((สัมผัส))

เล็กแต่เก่งกล้าสามารถมาก

เล็กแต่มีพิษสง


เอย็น

รูปเลิกใช้ของ เย็น


ฅ่ำ

รูปเลิกใช้ของ ค่ำ


ฅ่ำ

รูปแบบอื่นของ ᨤ᩵ᩣᩴ (ฅ่าํ)


ຕຣົງ

รูปเลิกใช้ของ ຕົງ (ต็ง)


moral

เกี่ยวกับศีลธรรม


domestic

เกี่ยวกับบ้าน


domestic

เกี่ยวกับบ้าน


eckig

ที่มีมุม, ที่เป็นมุม, ที่มีเหลี่ยม, ที่ไม่กลม


seismic

seismograph

เครื่องวัดคลื่นสั่นสะเทือน

seismology

วิทยาแผ่นดินไหว

ที่เกี่ยวกับแผ่นดินไหว เกิดขึ้นจากแผ่นดินไหวหรือการสั่นสะเทือนใด ๆ ของโลก

ที่มีผลกว้างขวาง หรือใหญ่หลวง


fin

นอร์เวย์แบบบุ๊กมอล

จากนอร์สเก่าตอนปลาย finn, จากละติน finis (ฟีนิซ)

Været er fint i dag.

วันนี้อากาศดี


เกรี้ยว ๆ

เกฺรี้ยว–เกฺรี้ยว

อาการที่แสดงความเดือดดาลหรือโกรธมาก

อนิจจามาร้องอยู่เกรี้ยว ๆ.


เกเรเกเส

ไม่ตรงไปตรงมา


เกเรเกตุง

เก-เร-เก-ตุง

ไม่เอางานเอาการ, ไม่เอาเรื่องเอาราว

ไม่เอาใจใส่การเรียน ไปเรียนบ้างไม่ไปบ้าง (ใช้กับเด็ก)

เด็กคนนี้เมื่อเล็ก ๆ เกเรเกตุง แต่โตขึ้นก็เอาตัวรอดได้


เกล็ดกระดี่

ใช้เรียกอาการโรคที่เกิดขึ้นที่ตาเด็ก


เกลากลึง

งามเกลี้ยงเกลา


กลึงเกลา

งามเกลี้ยงเกลา


ปัง

เลียนเสียงธรรมชาติ

เป็นที่รู้จักหรือโจษขานกันทั่วไป


ปัง

มาจาก เป๊ะ + อลัง (อลังการ)

เป๊ะและอลังการมาก ๆ


ปัญญานิ่ม

ปัญญา + นิ่ม

กะโหลกหนาปัญญานิ่ม, โง่

ตัดมาจาก กะโหลกหนาปัญญานิ่ม


นมนานกาเล

นมนาน + กาเล

นม-นาน-กา-เล

เก่ามาก, โบราณ (ใช้กับเรื่องราว)


ห้าดาว

คุณภาพยอดเยี่ยม (ใช้กับโรงแรมหรือการรีวิวเป็นต้น)


งี้

ตัดมาจาก ยังงี้ > อย่าง + นี้

อย่างนี้, ดังนี้, เช่นนี้, ฉะนี้, แอนนี่อ้วนอะไรอย่างงี้


รึ

เลอเวือะตะวันออก


ไก่กา

ไก่ + กา; มาจากรายการเกมโชว์ "จริงใจหรือไก่กา"

ไม่จริงใจ, โกหก, หลอกลวง


เชี่ยว

/t͡ɕʰia̯w˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่สายน้ำไหลแรง เรียกว่า น้ำไหลเชี่ยว


เชี่ยวชาญ

เชี่ยว + (ชาญ < ภาษาเขมร ជាញ (ชาญ))

/t͡ɕʰia̯w˥˩.t͡ɕʰaːn˧/^((สัมผัส))

สันทัดจัดเจน, ช่ำชอง, มีความชำนิชำนาญมาก


ชาญ

จากเขมร ជាញ (ชาญ)

/t͡ɕʰaːn˧/^((สัมผัส))

ชำนาญ, เชี่ยวชาญ


comprador

จากละตินยุคปลายcomparātor แผลงมาจากละตินcomparāre ("ซื้อ", "จัดหา") ซึ่งประกอบขึ้นจาก cum- ("ด้วย", "ด้วยกัน") + parāre ("ได้", "จัดเตรียม")

(คน, บุคคล) ที่ซื้อ


เบเบ

คำซ้ำ ของ เบ ซึ่งตัดทอนจาก เบสิก

ธรรมดา, พื้น ๆ


ยกกำลัง

ที่คูณกันตามจำนวนอันดับที่ตามหลัง, กำลัง ก็ว่า

2 ยกกำลัง 3 เท่ากับ 8

เพิ่มขึ้นมาก

ของอย่างเดียวกัน แต่พอขึ้นห้างราคาก็ยกกำลังเลย

พอหายป่วยเขาก็กินยกกำลังสิบเลย


cristão

แผลงมาจากละตินChristiānus; รูปสะกดโบราณได้แก่ crechão, creschão, crischão

[kɾiʃˈtɐ̃w̃]

ที่เกี่ยวกับศาสนาคริสต์


แสลง

ยืมมาจากเขมร ស្លែង (สฺแลง)

/sa˨˩.lɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่ถูกกับโรค

แสลงโรค

แสลงหู แสลงตา


เพ็ญ

ยืมมาจากเขมร ពេញ (เพญ)


ปี

รูปแบบอื่นของ ᨻᩦ (พี)


เช้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຊົ້າ (เซ็้า), ไทลื้อ ᦋᧁᧉ (เช้า), ไทดำ ꪹꪋ꫁ꪱ (เจฺ้า), ไทขาว ꪹꪋꪱꫂ, ไทใหญ่ ၸဝ်ႉ (จ๎ว), อาหม 𑜋𑜈𑜫 (ฉว์), 𑜋𑜨𑜧 (ฉอ̂ว์) หรือ 𑜋𑜨𑜧𑜈𑜫 (ฉอ̂ว์ว์), จ้วง caeux; เทียบเวียดนาม chào (จ่าว)

/t͡ɕʰaːw˦˥/^((สัมผัส))

ที่อยู่ในช่วงเวลาตั้งแต่รุ่งสว่างถึงเที่ยง

รอบเช้า

ผลัดเช้า


bonus

สืบทอดจากละตินเก่า duenos, ทีหลังเป็นduonus, จากอิตาลิกดั้งเดิม *dwenos, จากอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม *dew- (“to show favor, revere”).

bon

ฟร็องโก-พรอว็องส์

bon

ฝรั่งเศสเก่า

bõo

กาลิเซีย-โปรตุเกสเก่า

bon

ครีโอลกินี-บิสเซา

bon

ครีโอลกาบูเวร์ดี

ดี, ซื่อสัตย์, กล้าหาญ, ผู้ดี, ใจดี, ถูกใจ


เกศพ

ยืมมาจากสันสกฤต केशव (เกศว)

ผู้มีผมงาม, ใช้เป็นนามของพระนารายณ์หรือพระกฤษณะ ซึ่งเป็นอวตารปางหนึ่งของพระนารายณ์


เกศวะ

ยืมมาจากสันสกฤต केशव (เกศว)


เดียว

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เดียว, ลาว ດຽວ (ดยว), คำเมือง ᨯ᩠ᨿᩅ (ดยว), เขิน ᨯ᩠ᨿᩴ (ดยํ), ไทลื้อ ᦵᦡᧁ (เดว), ไทดำ ꪒꪸꪫ (ดย̂ว), ไทขาว ꪒꪸꪫ, ไทใหญ่ လဵဝ် (เลว), ไทใต้คง ᥘᥥᥝ (เลว), อาหม 𑜃𑜢𑜈𑜫 (นิว์), จ้วง ndeu (แดว)

หนึ่งเท่านั้นไม่มีอื่นอีก

คนเดียว

พันเดียว

นิดเดียว


ติดต่อ

/tit̚˨˩.tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของโรคติดเชื้อเมื่อเป็นแก่ผู้หนึ่งแล้วสามารถแพร่เชื้อไปยังผู้อื่นได้, เรียกโรคที่มีลักษณะเช่นนั้นว่า โรคติดต่อ


เยี่ยว

แผลงมาจาก เยี่ยม

เยี่ยม, ยิ่ง, เด่น, เลิศ


สมนาคุณ

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากบาลี สุมน (“ใจดี, พอใจ, ยินดี, ดีใจ”) + คุณ (“ความดี”)

สม-มะ-นา-คุน

เรียกทรัพย์หรือสิ่งของเป็นต้นที่ให้ในลักษณะเช่นนั้นว่า เงินสมนาคุณ ของสมนาคุณ


ตัวอ่อน

/tua̯˧.ʔɔːn˨˩/^((สัมผัส))

ยืดหยุ่นมาก, โก่งงอได้อย่างยิ่ง (ใช้แก่ร่างกายมนุษย์)


ทักษิณ

ยืมมาจากสันสกฤต दक्षिण (ทกฺษิณ); เทียบบาลี ทกฺขิณ

[เสียงสมาส]
ทัก-สิ-นะ-


อุดร

ยืมมาจากสันสกฤต उत्तर (อุตฺตร) หรือ บาลี อุตฺตร

อุตดร
อุตตร
อุตร

/ʔu˨˩.dɔːn˧/^((สัมผัส))


งามหน้า

/ŋaːm˧.naː˥˩/^((สัมผัส))

น่าขายหน้า ใช้เป็นคำประชด


งามไส้

น่าขายหน้า ใช้เป็นคำประชด


อย่างแรง

มากอย่างยิ่ง


ฉาวโฉ่

/t͡ɕʰaːw˩˩˦.t͡ɕʰoː˨˩/^((สัมผัส))

อื้ออึง, เกรียวกราวขึ้น, รู้กันทั่วไป, (ใช้แก่ข่าวที่ไม่ดีไม่งาม), โฉ่ฉาว ก็ว่า


โฉ่ฉาว

/t͡ɕʰoː˨˩.t͡ɕʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

อื้ออึง, เกรียวกราวขึ้น, รู้กันทั่วไป, (ใช้แก่ข่าวที่ไม่ดีไม่งาม), ฉาวโฉ่ ก็ว่า


เซ่อ

แผลงมาจาก ซื่อ

/sɤː˥˩/^((สัมผัส))

เขลาเพราะไม่เคยพบเคยเห็นมาก่อน


เด๋อ

/dɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เปิ่น, เร่อร่า


เด๋อด๋า

/dɤː˩˩˦.daː˩˩˦/^((สัมผัส))

เปิ่น, เร่อร่า


แมน

ยืมมาจากอังกฤษ man

/mɛːn˧/^((สัมผัส))

มีความเป็นสุภาพบุรุษ

มีรูปร่างล่ำสันสมชาย


โจ๊ก

ยืมโดยเรียนรู้จากอังกฤษ joke (โจค)

/t͡ɕoːk̚˦˥/^((สัมผัส))


โจ๊ก

เลียนเสียงธรรมชาติ; เทียบเขมร ច្រោក (จฺโรก, “(ไหล) พราก”)

/t͡ɕoːk̚˦˥/^((สัมผัส))

มีน้ำมากเกินส่วน (ใช้แก่น้ำแกง)

เสียงดังอย่างเสียงน้ำไหล


จุ๋มจิ๋ม

/t͡ɕum˩˩˦.t͡ɕim˩˩˦/^((สัมผัส))

เล็ก ๆ น้อย ๆ น่าเอ็นดู


เด็ดดวง

ดีเด่นทีเดียว (ภาษาปาก)


ห้าว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້າວ (ห้าว), ไทลื้อ ᦠᦱᧁᧉ (ห้าว), ไทใหญ่ ႁၢဝ်ႈ (ห้าว), ไทใต้คง ᥞᥣᥝᥲ (ห้าว), พ่าเก ꩭွ် (เหา), อาหม 𑜑𑜧 (หว์)

แก่จัดและแห้ง ในคำว่า มะพร้าวห้าว

กล้าทางมุทะลุ


ห้าว

รูปแบบอื่นของ ᩉ᩶ᩣ᩠ᩅ (ห้าว)


ไฮโซ

ยืมมาจากอังกฤษ high society

มีระดับ, ดีเกินระดับ


นู้ด

ยืมมาจากอังกฤษ nude

/nuːt̚˦˥/^((สัมผัส))

เปลือย หรือค่อนข้างเปลือย (ใช้แก่คน)

สีเนื้อ, สีที่ใกล้เคียงกับผิวหนังของคน


Netherlands

จาก nether (“ต่ำกว่า, ข้างใต้, ลุ่ม, ล่าง”) + lands (“พื้นดิน, ดินแดน, ประเทศ”), มาจากการที่ภูมิประเทศส่วนใหญ่ของเนเธอร์แลนด์เป็นที่ราบลุ่มและพื้นที่บางส่วนอยู่ต่ำกว่าระดับน้ำทะเล; เทียบดัตช์ Nederland

เกี่ยวกับประเทศเนเธอร์แลนด์


แกล้งเกลา

[klɛ̃ːŋ˥˩.kläw˧]

ประณีต, ประดิดประดอย


sons

สืบทอดจากอิตาลิกดั้งเดิม *sonts (ดูที่ *som), จากอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม *h₁s-ónt-s, the present participle of *h₁es- (whence also sum (ซุม)). Due to vowel reduction, it appears as -sēns (-เซ̄นซ) in compounded forms of sum (ซุม). Thus "he who is it", "the real person", "the guilty one"; เทียบอังกฤษ sooth for an exact cognate, and sin for the same semantic development.

มีความผิด (ตามกฎหมาย)

เกี่ยวกับอาชญากรรม


แย่

ไม่ทราบรากศัพท์

/jɛː˥˩/^((สัมผัส))

เต็มที, หนัก

ปลายเดือนการเงินแย่

อาการไข้แย่เพียบลงทุกวัน

วันแย่ ๆ

คนแย่ ๆ


generals

พหูพจน์ของ general


lives

จากอังกฤษเก่า līfes (“alive”), itself from the genitive singular of līf (“life”). For the use of the genitive in forming adverbs from nouns compare evenings (“in the evening”). More at -s (etymology 3).

มีชีวิต, เป็น

มีชีวิตชีวา, สุข


หัวแก้วหัวแหวน

[huːä˩˥.kɛːw˥˩.huːä˩˥.wɛ̃ːn˩˥]

ที่รักใคร่เอ็นดูมาก, ที่โปรดปรานมาก

ลูกศิษย์หัวแก้วหัวแหวน


เห็น ๆ

อย่างโจ่งแจ้ง


สะโหลสะเหล

แผลงมาจาก โหลเหล

สะ-โหฺล-สะ-เหฺล

/sa˨˩.loː˩˩˦.sa˨˩.leː˩˩˦/^((สัมผัส))

อิดโรยและอ่อนแรง


โฮ ๆ

อาการที่ร้องไห้ดัง ๆ


เซ็ง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 清 (cêng1, “ใส; บริสุทธิ์; สะอาด”) โดยใช้บรรยายรสชาติเป็น รสใส รสอ่อน รสไม่จัด จืดชืด

ชืด, จืดชืด, หมดรส (ใช้เรียกสิ่งที่ควรจะบริโภคหรือจัดทำในเวลาหนึ่ง แต่ทิ้งไว้นานเกินควร)

หมดความตื่นเต้น


โก้หร่าน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก قرآن (กุ̈รอาน), จากอาหรับ قُرْآن (กุรอาน); ร่วมรากกับ โกหร่าน

หรูหราภูมิฐาน (มักใช้แก่กิริยาแต่งตัวหรือการแสดงกิริยาอื่น ๆ)


โกก

แขนโกก


โก้งเก้ง

/koːŋ˥˩.keːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะหรือท่าทางสูงโย่งเย่ง


โกงโก้

/koːŋ˧.koː˥˩/^((สัมผัส))


โก๋น

(ผึ้ง) ที่ทำรังในโพรงไม้


โก๋น

(ผึ้ง) ที่ทำรังในโพรงไม้


ศารท

ยืมมาจากสันสกฤต शारद (ศารท); เทียบบาลี สารท

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เกี่ยวกับหรือเกิดในฤดูใบไม้ร่วง


ขนน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขัน


ขบูร

เทียบเขมร ក្បូរ (กฺบูร)

แต่ง, ประดับ


ขบวร

แต่ง, ประดับ


ขมวน

ผุ, ยุ่ย, ใช้แก่เนื้อแห้ง ปลาแห้งเป็นต้นที่เก็บไว้นาน ๆ ซึ่งเกิดจากเชื้อราหรือตัวขมวน (นาม 1) กัดกิน

ปลาเป็นขมวน

เนื้อเป็นขมวน


ขมัง

(เฉพาะคำนามความหมายที่ 1) ภาษาเขมร ខ្មាន់ (ขฺมาน̍) ตัดมาจาก ខ្មាន់ធ្នូ (ขฺมาน̍ธฺนู)

/kʰa˨˩.maŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แรง, แข็งขัน

สองอาจแข็งขมังขึ้น แบ่งให้กันเสมอ


ขมิ้นกับปูน

[kʰä˩.mĩn˥˩.käp̚˩.pũːn˧]

ชอบทะเลาะกันอยู่เสมอเมื่ออยู่ใกล้กัน, ไม่ถูกกัน


ขมึงทึง

ขะ–หฺมึง–ทึง

/kʰa˨˩.mɯŋ˩˩˦.tʰɯŋ˧/^((สัมผัส))

ลักษณะหน้าตาที่บูดบึ้ง ไม่ยิ้มแย้ม, หน้าตาน่ากลัว


ขมุกขมัว

ขะ-หฺมุก-ขะ-หฺมัว

มืด ๆ มัว ๆ, โพล้เพล้, จวนค่ำ, จวนมืด

โดยปริยายใช้หมายถึงสีมัว ๆ, ไม่ผ่องใส

ครั้นจะทำขมุกขมัวมอมแมม ชายเห็นจะเยื้อนแย้มบริภาษให้บาดจิต.


ขมุดขมิด

กระหมุดกระหมิด, หวุดหวิด

ไม่แน่น, ไม่ถึง, ไม่ถนัด


allein

all (“ทั้งหมด”) + ein (“หนึ่ง”); จากเยอรมันสูงกลาง alein, aleine; เทียบอังกฤษ alone

เดี่ยว, โดดเดี่ยว, ตัวคนเดียว

ใช้เฉพาะในภาคแสดง

ภาคแสดง only

Er ist ganz allein.

เขาอยู่ตัวคนเดียวจริง ๆ


ลออ

ยืมมาจากเขมรกลาง ល្អ (ลฺอ)

/la˦˥.ʔɔː˧/^((สัมผัส))


ขลัง

ยืมมาจากเขมร ខ្លាំង (ขฺลาํง, “แข็งแรง”)

/kʰlaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีกำลังหรืออำนาจที่อาจบันดาลให้เป็นไปได้, มีอำนาจศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อกันว่าอาจบันดาลให้สำเร็จได้ดังประสงค์


สะอาด

ยืมมาจากเขมรเก่า ស្អាត (สฺอาต), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *cʔaʔ ~ *cʔah ~ *cʔaas; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ស្អាត (สฺอาต), ลาว ສະອາດ (สะอาด)

/sa˨˩.ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

โรงแรมนี้สะอาดน่าอยู่

หมดจด, ผ่องใส

ไม่มีตำหนิ, บริสุทธิ์, ไม่ทุจริต


aardig

เป็นมิตร, ดี

Ze was ontzettend aardig tegen me.

เธอดีต่อฉันมาก

ยอด, ยอดเยี่ยม

Dat is een aardig horloge.

นาฬิกานั่นยอดไปเลย

เป็นกอบเป็นกำ, ค่อนข้างมาก

Dat is een aardig bedrag.

(เงิน)นั่นค่อนข้างมาก


actief

กระตือรือร้น, ตื่นตัว


af

จากดัตช์กลาง af, จากดัตช์เก่า af, จากเจอร์แมนิกดั้งเดิม *ab

เสร็จ, แล้วเสร็จ (ใช้กับการทำงานบางอย่าง)


afgelopen

รูป past participle ของกริยา aflopen (จบ, แล้วเสร็จ)

แล้ว, ที่แล้ว, ก่อน

แล้ว, จบ, เสร็จ


algemeen

al (ทั้งหมด) + gemeen (โดยทั่วไป)

โดยรวม, ทั่วไป, สามัญ, ธรรมดา


alleen

เดี่ยว, โดดเดี่ยว, เหงา


alleen

เพียง, แค่, เฉพาะ


ander

สืบทอดจากดัตช์กลาง ander, จากดัตช์เก่า andar, จากเจอร์แมนิกดั้งเดิม *anþeraz

ander, andi, andu

เนเกอร์ฮอลันดส์

De andere kant.

อีกด้านหนึ่ง

อื่น, ที่ต่างไปจากอันเดิม

Ik wil een andere fiets, deze zit niet fijn.

ฉันอยากได้จักรยานคันอื่น คันนี้ฉันนั่งไม่สบาย


anders

สืบทอดจากดัตช์กลาง anders

ใช้เป็นคุณศัพท์ภาคแสดง (predicative) หรือรูปวิเศษณ์ (adverbial) ของ ander (อื่น, ที่ต่างไปจากเดิม)

De situatie is anders dan vorig jaar.

สถานการณ์ต่างไปจากเมื่อปีก่อน

รูป partitive (คุณศัพท์ตามหลังคำบ่งปริมาณ) ของ ander (อื่น, ที่ต่างไปจากเดิม)

Vandaag wil ik iets anders doen.

วันนี้ฉันอยากจะทำอะไรที่แตกต่าง


angst

จากเยอรมันสูงกลาง angest, จากเยอรมันสูงเก่า angust, จากเจอร์แมนิกดั้งเดิม *angustiz

กลัว, กังวล, ตื่นตระหนก


ทรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ទ្រង៑ (ทฺรงฺ), ទ្រោង៑ (ทฺโรงฺ), ទ្រង (ทฺรง), ទ្រូង (ทฺรูง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ទ្រង់ (ทฺรง̍); ลาว ຊົງ (ซ็ง)

เรียกช้าง ม้า ที่ขึ้นระวางแล้วว่า ช้างทรง ม้าทรง


bedreven

ชำนาญ, เชี่ยวชาญ


beetje

มีรากศัพท์เดียวกันกับคำว่า bisschen ในภาษาเยอรมัน

นิด, นิดหน่อย, เล็ก


beneden

ที่อยู่ด้านล่าง, ที่อยู่ชั้นล่าง


beroemd

มีชื่อเสียง, เป็นที่รู้จัก


beter

คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ goed, ดีกว่า


beter

จากภาษาดัตช์ beter


worse

รูปผันขั้นกว่าของ bad


badder

รูปผันขั้นกว่าของ bad

ภาษาไม่มาตรฐาน หรือ เลิกใช้


baddest

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-baddest.wav

รูปผันขั้นสุดของ bad

รูปผันขั้นสุดของ bad


apen

สืบทอดจากอังกฤษกลาง open, จากอังกฤษเก่า open (“เปิด”, คำคุณศัพท์), จากเจอร์แมนิกดั้งเดิม *upanaz (“เปิด”), จากอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม *upo (“ขึ้นจากล่าง, เหนือ”)


aardiger

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ aardig (ดี, เยี่ยม)


aardigst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ aardig (ดี, เยี่ยม)


actiever

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ actief (กระตือรือร้น)


algemener

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ algemeen (สามัญ, ธรรมดา)


algemeenst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ algemeen (สามัญ, ธรรมดา)


anderen

การผันรูปของ anderer:

การผันรูปของ anderer:
แข็ง สัมพันธการก เพศชาย/เพศกลาง เอกพจน์

การผันรูปของ anderer:

อ่อน/ผสม สัมพันธการก/สัมปทานการก ทุกเพศ เอกพจน์

การผันรูปของ anderer:
แข็ง/อ่อน/ผสม กรรมการก เพศชาย เอกพจน์

การผันรูปของ anderer:
แข็ง สัมปทานการก พหูพจน์

การผันรูปของ anderer:
อ่อน/ผสม ทุกการก พหูพจน์


banger

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ bang (กลัว, หวาดกลัว)


bangst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ bang (กลัว)


bedrevenst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ bedreven (ชำนาญ)


bedrevener

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ bedreven (ชำนาญ)


belangrijkst

คุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ belangrijk (สำคัญ)


belangrijker

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ belangrijk (สำคัญ)


beroemder

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ beroemd (มีชื่อเสียง)


beroemdst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ beroemd (มีชื่อเสียง)


bewolkt

ซึ่งมีเมฆปกคลุม, ที่ปกคลุมไปด้วยเมฆ


bij

เพื่อปรับปรุง


bijna

เกือบจะ, แทบจะ


bijvoorbeeld

เช่น, ตัวอย่างเช่น


bijzonder

ไม่ปกติ, ไม่ธรรมดา


binnen

ด้านใน, ข้างใน

เข้า, เข้าใน


blauw

(สี) น้ำเงิน


blij

เป็นสุข, มีความสุข


bewolkter

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ bewolkt (ปกคลุมไปด้วยเมฆ)


bijzonderder

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ bijzonder (พิเศษ, ไม่ปกติ)


bijzonderst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ bijzonder (พิเศษ, ไม่ปกติ)


blauwer

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ blauw (สีน้ำเงิน)


blauwst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ blauw (สีน้ำเงิน)


blijer

คุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ blij (มีความสุข)


blijst

คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ blij (มีความสุข)


badly off

ยากจน, ไม่พอ


worse off

คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ badly off (ยากจน)


worst off

รูปผันขั้นสุดของ badly off


badly-off

การสะกดแบบหนึ่งของ badly off (ยากจน)


bad-tempered

อารมณ์ร้าย, โกรธบ่อย


baffling

I find it baffling how people can enjoy computer magazines.


หีน

ยืมมาจากสันสกฤต हीन (หีน) หรือบาลี หีน

[เสียงสมาส]
หี-นะ-

[เสียงสมาส]
หีน-นะ-

[เสียงสมาส]
ฮี-นะ-

เลว, ทราม, ต่ำช้า


baggier

คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ baggy (ใหญ่, หลวม)


baggiest

รูปผันขั้นสุดของ baggy


baking

ร้อนจัด, ร้อนมาก


baker's

มากกว่าอยู่หนึ่ง (เช่นในคำว่า baker's dozen)


on balance

หลังการพิจารณารอบด้าน


balder

คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ bald (ล้าน)


baldest

รูปผันขั้นสุดของ bald


balding

เริ่มมีผมน้อย, ศีรษะเริ่มล้าน


in the ballpark

ภายในข้อจำกัดเดียวกัน (ใช้แก่ตัวเลขหรือจำนวน)


ballpark figure

ตัวเลขหรือจำนวนที่ถูกต้องโดยประมาณ


ballpark estimate

ตัวเลขหรือจำนวนที่ถูกต้องโดยประมาณ


bans

สืบทอดจากไหลดั้งเดิม *hmənʔ, จากภาษาก่อนไหล *mənʔ (Norquest, 2015)


banned

ที่ถูกห้าม, ที่ไม่อนุญาต

As the world's drug habit shows, governments are failing in their quest to monitor every London window-box and Andean hillside for banned plants.

2013 August 10, “A new prescription”, in The Economist, volume 408, number 8848:


banal

ไม่ใช่ของใหม่, ไม่น่าสนใจ


banaler

คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ banal


banalest

รูปผันขั้นสุดของ banal


bananas

นอร์เวย์แบบนือนอสก์

เป็นไปได้ว่ามาจากอังกฤษ


bananas

นอร์เวย์แบบบุ๊กมอล

เป็นไปได้ว่ามาจากอังกฤษ


banished

ที่ถูกขับไล่หรือเนรเทศ และห้ามกลับมา


banked

ที่กองทับกันจนสูง

He tripped and fell on the banked corners of the road.

(เช็ค) ที่ฝากธนาคารแล้ว


bankrupt

อยู่ในสถานะล้มละลาย, ไม่มีเงินใช้หนี้


Baptist

ที่เกี่ยวข้องกับนิกายดังกล่าว (นาม 1)


bars

ยืมมาจากเยอรมันต่ำ [Term?]

เข้มงวด, เคร่งครัด


barbaric

อย่างโหดร้าย รุนแรง ดังคนป่าเถื่อนไร้อารยธรรม


barer

คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ bare


barest

นอร์เวย์แบบบุ๊กมอล

ไม่ชี้เฉพาะ เอกพจน์ ขั้นสุดของ bar


barest

รูปผันขั้นสุดของ bare

In 1963, there was even more of a shutdown [at Christmas]. The Western and London Midland Regions ran no trains, with the rest of the network having the "barest of skeleton services". The Daily Herald called Beeching's cuts "the most scrooge-like... in railway history".

2023 December 27, David Turner, “Silent lines...”, in RAIL, number 999, page 30:


with one's bare hands

ด้วยมือเปล่า ปราศจากเครื่องมือหรืออาวุธใด ๆ


barefoot

เท้าเปล่า ปราศจากรองเท้า ถุงเท้า เป็นต้น


barefoot

ด้วยเท้าเปล่า ที่ปราศจากรองเท้า ถุงเท้า เป็นต้น


barely

แทบจะทำไม่ได้ ยากที่จะทำ


libri

จากกาลิเซีย-โปรตุเกสเก่า livre, จากละติน līber (ลี̄เบร์)


liquidi

การผันรูปของ liquidus (ลีก๎วีดุซ):

การผันรูปของ liquidus (ลีก๎วีดุซ):
กรรตุการก/สัมโพธนการก เพศชาย พหูพจน์

การผันรูปของ liquidus (ลีก๎วีดุซ):
สัมพันธการก เพศชาย/เพศกลาง เอกพจน์


liquidi

เพศชาย พหูพจน์ของ liquido


ฦก

/lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลึก


ฃวา

/kʰwaː˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขวา


แฅน

/kʰɛːn˧/^((สัมผัส))

แคลน, ขัดสน, อัตคัด


ขยุกขยิก

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยิก

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่เขียนไม่เรียบร้อย อ่านยากหรืออ่านไม่ออก

เขียนลายมือขยุกขยิก


ขยุกขยุย

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยุย

ยุ่งเหยิงไม่เป็นระเบียบ


ขยุบ

กระดุบ ๆ, เต้นดุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น


ขยุบขยิบ

ขะ–หฺยุบ–ขะ–หฺยิบ

kà–yùp–kà–yìp

กระดุบ ๆ, เต้นดุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น


munterer

คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ของ munter (ร่าเริงแจ่มใส)


muntersten

คุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ของ munter (ร่าเริงแจ่มใส)


munter

ร่าเริงแจ่มใสและตื่นตัว


新しい

/arataɕi/ → /ataraɕi/ → /ataraɕiki/ → /arataɕiː/


เป็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m̩.pelᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป็น, ลาว ເປັນ (เปัน), คำเมือง ᨸᩮ᩠ᨶ (เปน), ไทลื้อ ᦔᦲᧃ (ปีน), ไทดำ ꪹꪜꪸꪙ (เปย̂น), ไทขาว ꪜꪲꪙ, ไทใหญ่ ပဵၼ် (เปน), ไทใต้คง ᥙᥥᥢ (เปน), อาหม 𑜈𑜢𑜃𑜫 (บิน์), จ้วง baenz, แสก พั๊น, จ้วงแบบจั่วเจียง binz

ยังมีชีวิตอยู่, ยังไม่ตาย

ปลาเป็น

คนเป็น

ทำเป็นบ้า


เปน

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

รูปเลิกใช้ของ เป็น (“ไม่ตาย”)


把

ซึ่งร่วมสาบาน

把兄

พี่ชายร่วมสาบาน


ขยุย

กระจุย, เป็นปุย ๆ


ขรม

เอ็ดอึง, แซ่ (ใช้แก่เสียง)


ขรัว

/kʰrua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

เจ้าขรัว


ขรึม

/kʰrɯm˩˩˦/^((สัมผัส))

มีอาการนิ่งอย่างตรึกตรอง


ขรุขระ

ยืมมาจากบาลี ขร (“ขรุขระ”)

เป็นปุ่มเป็นแง่, ไม่ราบเรียบ


ขลับ

เลื่อม, เกลี้ยงเป็นมัน

ดำขลับ

มันขลับ


ขลาด

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្លាច (ขฺลาจ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ខ្លាច (ขฺลาจ); เป็นไปได้ว่าแผลงเป็น ขยาด อีกด้วย

/kʰlaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มักกลัว, ไม่กล้า


ขลุก

ง่วนอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือในที่ใดที่หนึ่ง

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอย่างเร็ว

ก้อนหินกลิ้งขลุก ๆ


ขุก ๆ

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ


ขลุก ๆ

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอย่างเร็ว

ก้อนหินกลิ้งขลุก ๆ


ขลุกขลัก

ติดกุกกักอยู่ในที่แคบ, ติดขัด, ไม่สะดวก

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอยู่ในหม้อหรือในไห


หย่าง

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))


สำแดง

(เฉพาะคำกริยาความหมายที่ 1) แผลงมาจาก แสดง; จากเขมร សំដែង (สํแฎง) หรือ សម្ដែង (สมฺแฎง), แผลงมาจาก ស្ដែង (สฺแฎง), ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩈ᩵ᩣᩴᨯᩯ᩠ᨦ (ส่าํแดง), ลาว ສຳແດງ (สำแดง)

/sam˩˩˦.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ของแสลงที่ทำให้โรคกำเริบ, สำแลง ก็ว่า


別的

อื่น, อื่น ๆ

要是沒有別的事，我先走了。

ถ้าไม่มีเรื่องอื่น ๆ อีก ผมไปก่อนล่ะ

Yàoshì méiyǒu biéde shì, wǒ xiān zǒu le.

要是没有别的事，我先走了。

ถ้าไม่มีเรื่องอื่น ๆ อีก ผมไปก่อนล่ะ

我們沒有別的選擇。

พวกเราไม่มีทางเลือกอื่น

我们没有别的选择。

พวกเราไม่มีทางเลือกอื่น

你還說了些什麼別的？

เธอได้พูดอะไรอื่นอีกไหม

你还说了些什么别的？

เธอได้พูดอะไรอื่นอีกไหม


不錯

ถูก, ถูกต้อง

你說的不錯。

你说的不错。

不錯，他是這樣說的。

ถูกต้อง เขาพูดเช่นนี้จริง

不错，他是这样说的。

ถูกต้อง เขาพูดเช่นนี้จริง

ดี, ไม่เลว, ไม่แย่

這裡的環境很不錯，在這裡住很舒服。

สภาพแวดล้อมที่นี่ดีมาก อยู่สบายมาก

Zhèlǐ de huánjìng hěn bùcuò, zài zhèlǐ zhù hěn shūfu.

这里的环境很不错，在这里住很舒服。

สภาพแวดล้อมที่นี่ดีมาก อยู่สบายมาก

你中文說得不錯。

เธอพูดจีนได้ไม่เลวเลย

你中文说得不错。

เธอพูดจีนได้ไม่เลวเลย

這件衣服的樣子很不錯。

แบบของเสื้อผ้าตัวนี้ไม่เลวเลย

这件衣服的样子很不错。

แบบของเสื้อผ้าตัวนี้ไม่เลวเลย


不同

ไม่เหมือน, ต่าง, แตกต่าง

冲泡不同的茶要用不同的方法。

ชนิดของชาที่แตกต่างกันย่อมมีวิธีชงที่แตกต่างกัน

Chōngpào bùtóng de chá yào yòng bùtóng de fāngfǎ.


มืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mɯːtᴰ, จากจีนเก่า昧 (OC *mɯːds); ร่วมเชื้อสายกับลาว ມືດ (มืด), คำเมือง ᨾᩨ᩠ᨯ (มืด), ไทดำ ꪣꪳꪒ (มึด), จ้วง mwt

/mɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เดือนมืด

มีแสงสว่างน้อย

ไม่ควรอ่านหนังสือในที่มืด เพราะจะทำให้เสียสายตา

ดำมืด

มืดดำ

โดยปริยายหมายความว่า เหลือรู้เหลือเห็น

มือมืด


ก๊องแก๊ง

เป็นไปได้ว่าเลียนเสียงธรรมชาติ อาจเป็นเสียงกระป๋องเปล่าหรือเศษหินในกระป๋อง

/kɔŋ˦˥.kɛŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ได้เรื่อง

ผอมสูงดูอมโรค (ใช้กับรูปร่างของผู้ชาย)


จู๋

/t͡ɕuː˩˩˦/^((สัมผัส))

หดตัวเข้าไปมาก, สั้นมาก

สั้นจู๋

ดวงจู๋

ถึงคราวเคราะห์

อาการที่ห่อปากเข้ามา

ทำปากจู๋


อินดี

ยืมมาจากอังกฤษ indie, ตัดทอนจาก independent

อินดี้
ความอินดี (noun-from-adj)

เป็นอิสระ, มีความเป็นตัวของตัวเอง, มีลักษณะเฉพาะ

ดนตรีแนวอินดี

เกมอินดี


ขวัญเกี่ยง

ขฺวัน–เกี่ยง

ขวัญเกี่ยงได้เป็นดี.


ขวัญใจ

เป็นที่นิยมรักใคร่


แข็งกล้า

/kʰɛŋ˩˩˦.klaː˥˩/^((สัมผัส))

เก่งกาจ, กล้าหาญ, กล้ายิ่งนัก


ลึก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lɤkᴰˢ⁴, จากไทดั้งเดิม *lɤkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ หลึก, ลาว ເລິກ (เลิก) หรือ ລຶກ (ลึก), คำเมือง ᩃᩮᩥᩢ᩠ᨠ (เลิัก), เขิน ᩃᩧ᩠ᨠ (ลึก), ไทลื้อ ᦵᦟᦲᧅ (เลีก), ไทดำ ꪹꪩꪷꪀ (เลํก) หรือ ꪩꪳꪀ (ลึก), ไทขาว ꪩꪷꪀ, ไทใหญ่ လိုၵ်ႉ (ลึ๎ก), ไทใต้คง ᥘᥫᥐ (เลอ̂ก), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜀𑜫 (ลึก์), จ้วง laeg, จ้วงแบบหนง ndaek

/lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ต่ำลงไปจากขอบมากกว่าปรกติ

ชามก้นลึก

ไกลต่ำลงไปจากผิวหน้าหรือขอบบน

ทะเลลึก

น้ำลึก

เหวลึก

ไกลเข้าไปจากขอบเป็นต้น

ป่าลึก

ซอยลึก

หยั่งรู้ได้ยาก

ความคิดลึก


ตอบ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tɔːpᴰ¹ᴸ, จากจีนยุคกลาง答 (MC top); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩬᨷ (ตอบ), ลาว ຕອບ (ตอบ), ไทลื้อ ᦎᦸᧇᧈ (ต่อ̂บ), ไทดำ ꪔꪮꪚ (ตอบ), ไทใหญ่ တွပ်ႇ (ต่อ̂ป), พ่าเก တွပ် (ตอ̂ป์), อาหม 𑜄𑜨𑜆𑜫 (ตอ̂ป์), จ้วง dop (ตอบ), จ้วงแบบจั่วเจียง dap (ตาบ) หรือ dop (ตอบ)

/tɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เรียกแก้มที่มีลักษณะยุบลึกเข้าไป

แก้มตอบ


แจ้ง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), เขิน ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), อีสาน แจ้ง, ลาว ແຈ້ງ (แจ้ง), ไทลื้อ ᦶᦈᧂᧉ (แจ้ง), ไทดำ ꪵꪊ꫁ꪉ (แจ้ง), ไทใหญ่ ၸႅင်ႈ (แจ้ง)

/t͡ɕɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระจ่าง, สว่าง, ชัด

แจ้งใจ


แจ้ง

รูปแบบอื่นของ ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง)


หล่อ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɔːᴮ¹; เทียบจีนยุคกลาง爐 (MC lu, “เตา”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼໍ່ (หลํ่), ไทใหญ่ လေႃႇ (ล่อ̂), อาหม 𑜎𑜦𑜡 (ลอ̂)

/lɔː˨˩/^((สัมผัส))

งาม (ใช้กับผู้ชาย)

รูปหล่อ


เท

/tʰeː˧/^((สัมผัส))

เอียงหรือตะแคงไปข้างหนึ่ง

เรือเท

พื้นเท


เหลว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰleːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩯᩅ (แหลว) หรือ ᩉ᩠ᩃᩯᩅ (แหลว), อีสาน แหลว, ลาว ເຫຼວ (เหลว) หรือ ແຫຼວ (แหลว), ไทลื้อ ᦶᦜᧁ (แหลว), ไทใหญ่ လႅဝ်ႈ (แล้ว), ไทใต้คง ᥘᥦᥝᥴ (แล๋ว), ไทดำ ꪵꪨꪫ (แหลว), จ้วง liu, จ้วงแบบจั่วเจียง lieu

/leːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เป็นน้ำ, ไม่แข็ง

ไม่ได้เรื่อง


แข็ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kʰɛːŋᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *k.reːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩯ᩠ᨦ (แขง) หรือ ᨡᩯᩢ᩠ᨦ (แขัง), ลาว ແຂງ (แขง), ไทลื้อ ᦶᦃᧂ (แฃง), ไทดำ ꪵꪄꪉ (แฃง), ไทใหญ่ ၶႅင် (แขง), ไทใต้คง ᥑᥦᥒᥴ (แฃ๋ง), พ่าเก ၵိင် (ขิง์), อาหม 𑜁𑜢𑜂𑜫 (ขิง์), ซาปา xeŋᴬ¹, ปู้อี jeengl, แสก เถรี่ยง (“แข็ง”) และ แข้ง (“ตึง”)

/kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ลิ้นแข็ง

ไม่อ่อน, ไม่นิ่ม

เนื้อแข็ง

ของแข็ง

แดดแข็ง

ไม่ยอมง่าย ๆ, ไม่รู้สึกสงสาร

ใจแข็ง

วันแข็ง

ชะตาแข็ง

เด็กคนนี้แข็ง

นิ่งไม่ไหวติง, ไม่กระดิกกระเดี้ย

ขาแข็ง

ตัวแข็ง


ว่ายาก

/waː˥˩.jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ดื้อดึง, ไม่อยู่ในโอวาท, ไม่เชื่อฟังคำสั่งสอน, ว่ายากสอนยาก ก็ว่า


ง่าย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ŋaːjᴮ⁴, จากไทดั้งเดิม *ŋaːjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ง่าย, คำเมือง ᨦ᩵ᩣ᩠ᨿ (ง่าย), ลาว ງ່າຍ (ง่าย), ไทลื้อ ᦇᦻᧈ (ง่าย), ไทใหญ่ ငၢႆႈ (ง้าย), ไทดำ ꪉ꪿ꪱꪥ (ง่าย), ไทขาว ꪉꪱꪥꫀ, ไทใต้คง ᥒᥣᥭ (งาย), พ่าเก ငႝ (งย์), อาหม 𑜂𑜩 (งย์), จ้วง ngaih, แสก หง้าย

/ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

สะดวก, ไม่ยาก


ง่าย ๆ

คำซ้ำ ของ ง่าย

/ŋaːj˥˩.ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

ธรรมดา ๆ, ไม่ยุ่งยาก


สะดวก

ไม่ทราบรากศัพท์; เทียบลาว ສະດວກ (สะดวก)

คล่อง, ไม่ติดขัด, มักใช้เข้าคู่กับคำ สบาย เป็น สะดวกสบาย

ทางสะดวก

การเดินทางสมัยนี้สะดวกกว่าสมัยก่อน


ประธาน

ยืมมาจากสันสกฤต प्रधान (ปฺรธาน); เทียบบาลี ปธาน

ที่เป็นหลักสำคัญในที่นั้น ๆ

พระประธาน


กล้าแข็ง

/klaː˥˩.kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แข็งกล้า, กล้ายิ่งนัก


อ๋อง

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 王 (ông, “ราชา”)

/ʔɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มือชั้นอ๋อง


อื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɯːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อื่น, ลาว ອື່ນ (อื่น), คำเมือง ᩋᩨ᩠᩵ᨶ (อื่น), เขิน ᩋᩨ᩠᩵ᨶ (อื่น), ไทลื้อ ᦀᦹᧃᧈ (อื่น), ไทดำ ꪮꪳ꪿ꪙ (อึ่น), ไทใหญ่ ဢိုၼ်ႇ (อึ่น), อาหม 𑜒𑜢𑜤𑜃𑜫 (อึน์), จ้วง wnq

/ʔɯːn˨˩/^((สัมผัส))

นอกออกไป, ต่างออกไป


อื่น

รูปแบบอื่นของ ᩋᩨ᩠᩵ᨶ (อื่น)


เท่ากัน

ค่าเท่ากัน


เสมอ

ยืมมาจากเขมรกลาง ស្មេ (สฺเม), ស្មើ (สฺเมิ), ស្មើហ (สฺเมิห, “เหมือน; เท่า”), จากเขมรเก่า ស្មេ (สฺเม), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *sməʔ, *sməh, แรกสุดจากสันสกฤต सम (สม) หรือบาลี สม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະເໝີ (สะเหมี), ไทลื้อ ᦉᦵᦖᦲ (สเหมี), เขมร ស្មើ (สฺเมิ); ร่วมรากกับ สม (รากศัพท์ 1)

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เท่ากัน, พอ ๆ กัน, เหมือนกัน

กรรมการตัดสินให้เสมอกัน ไม่มีใครแพ้ใครชนะ

ราคาของ 40,000 บาท เห็นจะซื้อไม่ไหว เสมอสัก 30,000 บาท ก็พอจะสู้ได้


เหมือน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເໝືອນ (เหมือน), อีสาน เหมือน หรือ เหมียน, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ (เหมอิร), เขิน ᩉ᩠ᨾᩮᩨᩁ (เหมืร), ไทลื้อ ᦵᦖᦲᧃ (เหมีน), ไทใหญ่ မိူၼ် (เมิน), ไทใต้คง ᥛᥫᥢᥴ (เม๋อ̂น), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫 (มึน์)

ᩉ᩠ᨾᩮᩨᩁ

มีลักษณะเดียวกัน

ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ

มีลักษณะเดียวกัน

像

มีลักษณะเดียวกัน

ꪅꪳ

มีลักษณะเดียวกัน

ᥛᥫᥢᥴ

มีลักษณะเดียวกัน

ᦵᦖᦲᧃ

มีลักษณะเดียวกัน

မိူၼ်

มีลักษณะเดียวกัน

ຄື

มีลักษณะเดียวกัน

ເໝືອນ

มีลักษณะเดียวกัน

like

มีลักษณะเดียวกัน

same

มีลักษณะเดียวกัน

identical

มีลักษณะเดียวกัน

𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫

มีลักษณะเดียวกัน

คือ

มีลักษณะเดียวกัน

เหมือน

มีลักษณะเดียวกัน

/mɯa̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะเดียวกัน


เหมือน

รูปแบบอื่นของ ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ (เหมอิร)


เหมือน

ร่วมเชื้อสายกับไทย เหมือน, ลาว ເໝືອນ (เหมือน), คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ (เหมอิร), เขิน ᩉ᩠ᨾᩮᩨᩁ (เหมืร), ไทลื้อ ᦵᦖᦲᧃ (เหมีน), ไทใหญ่ မိူၼ် (เมิน), ไทใต้คง ᥛᥫᥢᥴ (เม๋อ̂น), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫 (มึน์)


เดิม

ยืมมาจากเขมร ដើម (เฎิม, “ต้น”)

/dɤːm˧/^((สัมผัส))

แต่เดิม

บ้านเดิม

พระราชวังเดิม

เหมือนเดิม


แรก

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แฮก, ลาว ແຮກ (แฮก), คำเมือง ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), เขิน ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), ไทลื้อ ᦶᦣᧅ (แฮก), ไทใหญ่ ႁႅၵ်ႈ (แห้ก)

/rɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่หนึ่ง, ก่อนเพื่อน, ก่อนผู้อื่นหรือสิ่งอื่นทั้งหมด

ครั้งแรกในประวัติศาสตร์

มาถึงเป็นคนแรก

ลูกคนแรก

วันแรกของเดือน

แรกนา

เริ่มลงมือทำนา

แรกรุ่น

เริ่มย่างเข้าสู่วัยรุ่น


คราว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄາວ (คาว), ไทลื้อ ᦆᦱᧁ (ฅาว), ไทใหญ่ ၶၢဝ်း (ข๊าว)

เรียกแมวตัวผู้ แก่ รูปร่างใหญ่ หน้าตาดุน่ากลัว และมีหนวดยาว ว่า แมวคราว


ล่อนจ้อน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย telanjang

/lɔn˥˩.t͡ɕɔn˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีอะไรปกปิดร่างกาย, ไม่มีอะไรติดตัว

เปลือยกายล่อนจ้อน

โดยปริยายหมายความว่า ไม่มีของมีค่าติดตัว

มาแต่ตัวล่อนจ้อน


สาว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saːwᴬ (“หญิงที่ยังไม่แต่งงาน”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᩅ (สาว), ลาว ສາວ (สาว), ไทลื้อ ᦉᦱᧁ (สาว), ไทใต้คง ᥔᥣᥝᥴ (ส๋าว), ไทใหญ่ သၢဝ် (สาว), ไทดำ ꪎꪱꪫ (สาว), อาหม 𑜏𑜧 (สว์), 𑜏𑜨𑜧 (สอ̂ว์), 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), 𑜏𑜧𑜈𑜫 (สว์ว์), หรือ 𑜏𑜦𑜡 (สอ̂), จ้วง sau

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียกคนและสัตว์ที่มีท้องครั้งแรกว่า ท้องสาว

เรียกต้นไม้ที่เริ่มผลิดอกออกผลครั้งแรก

หมากสาว

มะพร้าวสาว

เรียกหญิงที่ยังไม่แก่ตามวัย

แม้จะอายุมากแล้ว แต่ก็ยังดูสาวอยู่

เรียกหญิงที่ยังไม่แต่งงาน

จะพูดอะไรให้เกรงใจเขาบ้าง ถึงเขาจะอายุมากแล้วแต่ก็ยังเป็นสาวอยู่


ผ่าน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜ່ານ (ผ่าน), คำเมือง ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), เขิน ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), ไทลื้อ ᦕᦱᧃᧈ (ผ่าน)

/pʰaːn˨˩/^((สัมผัส))

เรียกม้าที่มีลายขาวขวางพาดตัว ว่า ม้าผ่าน

ถ้าประกอบหน้านามบางคำ เช่น ผ่านเกล้าฯ ผ่านเผ้า ผ่านพิภพ ผ่านฟ้า หมายความว่า พระเจ้าแผ่นดิน


สอบ

/sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะเรียวลงด้านใดด้านหนึ่งหรือทั้ง 2 ด้าน ใช้แก่รูปทรงของภาชนะหรือสิ่งที่มีลักษณะกลวง

พ้อมก้นสอบปากสอบ

เสื้อแขนสอบ

กางเกงขาสอบ


แทน

ยืมมาจากอังกฤษ tan

/tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

สีน้ำตาลอมแดง

ผิวสีแทน


วาวแวว

มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน, แวววาม หรือ แวววาว ก็ว่า

แหวนเพชรวงนี้มีน้ำวาวแวว


พิเศษ

ยืมมาจากสันสกฤต विशेष (วิเศษ); เทียบบาลี วิเสส; ร่วมรากกับ วิเศษ

/pʰi˦˥.seːt̚˨˩/^((สัมผัส))

นอกเหนือหรือแตกต่างไปจากปรกติธรรมดา (มักใช้ในทางดี)

ในกรณีพิเศษ

เขาเป็นคนมีความจำเลิศเป็นพิเศษ

ไม่ใช่ปรกติธรรมดาหรือประจำ

อาจารย์พิเศษ

ที่แยกเป็นส่วนหนึ่งต่างหาก

คนไข้พิเศษ

นักศึกษาพิเศษ

ลำดับชั้นหรือขั้นของยศเป็นต้นที่สูงกว่าเอก

ข้าราชการชั้นพิเศษ

พระครูสัญญาบัตรชั้นพิเศษ


วิเศษ

ยืมมาจากสันสกฤต विशेष (วิเศษ); เทียบบาลี วิเสส; ร่วมรากกับ พิเศษ

ยอดเยี่ยม, เลิศลอย

อาหารร้านนี้วิเศษมาก

ยอดเยี่ยมในทางวิทยาคมเป็นต้น

ผู้วิเศษ

กายสิทธิ์, มีอำนาจหรืออิทธิฤทธิ์ในตัว

พรมวิเศษ

ของวิเศษ

ดาบวิเศษ


ลับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lapᴰ²ˢ (“พ้นตา; ปกปิด”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลับ, ลาว ລັບ (ลับ), คำเมือง ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), เขิน ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), ไทลื้อ ᦟᧇ (ลับ), ไทดำ ꪩꪚꪾ (ลับ), ไทใหญ่ လပ်ႉ (ลั๎ป), ไทใต้คง ᥘᥙ (ลัป), อาหม 𑜎𑜆𑜫 (ลป์)

ที่อยู่ในที่พ้นตา, ที่อยู่ในที่ซึ่งแลไม่เห็น

ที่ลับ

ประตูลับ

หายลับ

ที่ปกปิดหรือควรปกปิด

ความลับ

หนังสือลับ

ห้องลับ

มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งบังอยู่

ของอยู่ลับฝา

พระอาทิตย์ลับเหลี่ยมเขา


ลับ

รูปแบบอื่นของ ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ)


อนาคต

ยืมมาจากสันสกฤต अनागत (อนาคต) หรือบาลี อนาคต, จาก อนฺ + อาคต (“มาแล้ว, ถึงแล้ว”)

[เสียงสมาส]
อะ-นา-คด-ตะ-

/ʔa˨˩.naː˧.kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


เลิศ

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่ามาจากเขมรกลาง លើហ (เลิห, “เหนือ, ยอด, บน”) ซึ่งเป็นรากของ เลอ และยังเป็นรากของ ละเมิด อีกด้วย

/lɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอดดีหรือยอดเยี่ยมในทางใดทางหนึ่งเป็นพิเศษ


บน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓɯnᴬ (“ฟ้า, สวรรค์”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩫ᩠ᨶ (บ็น), ลาว ບົນ (บ็น), ไทลื้อ ᦥᦳᧃ (บฺุน) หรือ ᦢᦳᧃ (บุน), ไทใหญ่ ဝူၼ် (วูน) หรือ မူၼ် (มูน), จ้วง mbwn, ปู้อี mbenl, แสก บึ๋น

เบื้องสูง, ตรงข้ามกับ เบื้องล่าง

ข้างบน

ชั้นบน

เบื้องบน


ต่ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tamᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕ່ຳ (ต่ำ), ไทใหญ่ တႅမ်ႇ (แต่ม), ไทดำ ꪔꪾ꪿ (ต่ำ), อาหม 𑜄𑜪 (ตํ) หรือ 𑜄𑜉𑜫 (ตม์), ปู้อี dams, จ้วง daemq; เทียบเบดั้งเดิม *ɗəmᴮꟲ¹

มีระดับด้อยหรือน้อยกว่าปรกติ

ความดันโลหิตต่ำ

ชั้นต่ำ

คุณภาพต่ำ


สามัญ

ยืมมาจากบาลี สามญฺญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร សាមញ្ញ (สามญฺญ), ลาว ສາມັນ (สามัน), พม่า သာမည (สามญ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-ยะ-

ปรกติ, ธรรมดา

ชนชั้นสามัญ

คนสามัญ

สามัญชน


นั่น

ที่อยู่ไกลกว่า นี่

โต๊ะนั่น

ที่นั่น


เหนือ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ (เหนอิอ), ลาว ເໜືອ (เหนือ), ไทลื้อ ᦵᦐᦲ (เหนี), ไทดำ ꪹꪘ (เหน), ไทใหญ่ ၼိူဝ် (เนิว), ไทใต้คง ᥘᥫᥴ (เล๋อ̂), อ่ายตน ꩫိုဝ် (นึว์), อาหม 𑜃𑜢𑜤𑜈𑜫 (นึว์), จ้วง nw, จ้วงแบบจั่วเจียง nwe (เหนือ)

/nɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่อยู่ในที่หรือฐานะสูงกว่าสิ่งอื่นเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

เขามีอำนาจเหนือฉัน

ที่มีความรู้ความสามารถเป็นต้นสูง

เขามีฝีมือเหนือชั้นกว่าคู่ต่อสู้

ข้างบน, ตรงข้ามกับ ใต้

สวะลอยอยู่เหนือน้ำ

ที่ตั้งอยู่ มาจาก หรือไปทางทิศเหนือ


เอ็น

รูปแบบอื่นของ ᩋᩮ᩠ᨶ (เอน)


ซึ่ง

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ຊຶ່ງ (ซึ่ง), ເຊິ່ງ (เซิ่ง)

/sɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระทำความผิดซึ่งหน้า


แปลก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩯᨠ (แปลก) หรือ ᨸᩯ᩠ᨠ (แปก), ลาว ແປກ (แปก), ไทใหญ่ ပႅၵ်ႇ (แป่ก), ไทใต้คง ᥙᥦᥐᥱ (แป่ก)

/plɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แตกต่างไปจากที่เคยคิด เคยรู้ เคยเห็น เป็นต้น

แปลกตา

แปลกใจ

ต่าง, เพี้ยนไป, ผิดปรกติ

เป็นคนแปลก


ตอน

รูปแบบอื่นของ ᨴᩬᩁ (ทอร)


นอน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *nwɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩬᩁ (นอร), เขิน ᨶᩬᩁ (นอร), ลาว ນອນ (นอน), ไทลื้อ ᦓᦸᧃ (นอ̂น), ไทดำ ꪙꪮꪙ (นอน), ไทขาว ꪙꪮꪙ, ไทใหญ่ ၼွၼ်း (น๊อ̂น), ไทใต้คง ᥘᥩᥢᥰ (ล๊อ̂น) หรือ ᥢᥩᥢᥰ (น๊อ̂น), อ่ายตน ꩫွꩫ် (นอ̂น์), พ่าเก ꩫွꩫ် (นอ̂น์), อาหม 𑜃𑜨𑜃𑜫 (นอ̂น์), จ้วงแบบหนง noanz

/nɔːn˧/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ตรงข้ามกับ ยืน หรือ ตั้ง

แนวนอน

แปนอน


แผลง

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่แตกต่างไปจากปรกติ

คำแผลง


รุ่งเรือง

รุ่ง + เรือง; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩩ᩵ᨦᩁᩮᩬᩥᨦ (รุ่งเรอิง), ลาว ຮຸ່ງເຮືອງ (ฮุ่งเฮือง), เขิน ᩁᩩ᩵ᨦᩁᩮᩨ᩠ᨦ (รุ่งเรืง), ไทลื้อ ᦣᦳᧂᧈᦵᦣᦲᧂ (ฮุ่งเฮีง)

/ruŋ˥˩.rɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

จุดโคมไฟรุ่งเรืองแสงจับท้องฟ้า

ปราสาทราชมนเทียรดูรุ่งเรืองเมื่อต้องแสงจันทร์

เจริญ, อุดมสมบูรณ์

บ้านเมืองเจริญรุ่งเรือง

อนาคตรุ่งเรือง

ให้มีความรุ่งเรืองในพระศาสนา


เช่น

/t͡ɕʰen˥˩/^((สัมผัส))

ใช้นำหน้าคำประสมได้ แปลว่า อย่าง

เช่นนี้

เช่นใด


นอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *l̩.noːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນອກ (นอก), คำเมือง ᨶᩬᨠ (นอก), เขิน ᨶᩬᨠ (นอก), ไทลื้อ ᦓᦸᧅ (นอ̂ก), ไทดำ ꪙꪮꪀ (นอก), ไทขาว ꪙꪮ, ไทใหญ่ ၼွၵ်ႈ (น้อ̂ก), ไทใต้คง ᥘᥩᥐ (ลอ̂ก), อาหม 𑜃𑜨𑜀𑜫 (นอ̂ก์), ปู้อี roh, จ้วง rog, จ้วงแบบหนง nog, จ้วงแบบจั่วเจียง nog

/nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

พ้นออกไปจากภายในหรือร่วมใน

นอกเรือน

นอกประเทศ

นอกกาย

นอกตำแหน่ง

ของนอก

ไปนอก

เรียกเขตที่พ้นจากเมืองหลวงออกไปว่า บ้านนอก

เรียกประเทศในทวีปยุโรปและอเมริกาว่า เมืองนอก

เรียกผลไม้ที่เอามาจากนอกกรุง

เงาะนอก

ทุเรียนนอก


นอก

รูปแบบอื่นของ ᨶᩬᨠ (นอก)


ปิ้ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *piːŋꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปิ้ง, ลาว ປີ້ງ (ปี้ง), คำเมือง ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), เขิน ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), ไทลื้อ ᦔᦲᧂᧉ (ปี้ง), ไทดำ ꪜꪲ꫁ꪉ (ปิ้ง), ไทใหญ่ ပိင်ႈ (ปิ้ง), อาหม 𑜆𑜢𑜂𑜫 (ปิง์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ผิง

/piŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้สุกด้วยวิธีเช่นนั้น

ข้าวเหนียวปิ้ง

กล้วยปิ้ง

หมูปิ้ง


สุก

ยืมมาจากบาลี สุกฺก (“ขาว, สว่าง”); เทียบสันสกฤต शुक्र (ศุกฺร, “ขาว, สว่าง”)

[เสียงสมาส]
สุก-กะ-

ขาว, สว่าง, สะอาด, ดี

สุกธรรม


รวย

ไม่ทราบรากศัพท์

ᩁ᩠ᩅ᩠ᨿ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ꪭꪰ꪿ꪉꪣꪲ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

မၢၵ်ႈမီး

ซึ่งมีทรัพย์มาก

riche

ซึ่งมีทรัพย์มาก

reich

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ຮັ່ງມີ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

rich

ซึ่งมีทรัพย์มาก

wealthy

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ที่มีทรัพย์มาก

คนรวย


รวย

รูปรวย


เริง

/rɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ระเริง, ร่าเริง


เข้ม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เข้ม, ลาว ເຂັ້ມ (เขั้ม), คำเมือง ᨡᩯ᩠᩶ᨾ (แข้ม), เขิน ᨡᩯ᩠᩶ᨾ (แข้ม) หรือ ᨡᩮ᩠᩶ᨾ (เข้ม), ไทลื้อ ᦶᦃᧄᧉ (แฃ้ม), ไทใหญ่ ၶႅမ်ႈ (แข้ม)

รสเข้ม

เหล้าเข้ม

แก่, จัด (มักใช้แก่สีและรส)

สีเข้ม


ว่าง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ວ່າງ (ว่าง), คำเมือง ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), เขิน ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), จ้วง vangh (ว่าง), จ้วงแบบจั่วเจียง vangh (ว่าง); เทียบจีนยุคกลาง亡 (MC mjang) หรือ 罔 (MC mjangX)

/waːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เปล่า, ไม่มีอะไรนอกจากตัวของมันเองที่อ้างถึง, บางทีใช้ควบคู่กับคำ เปล่า เป็น ว่างเปล่า

ห้องว่าง

ที่ว่าง

ตำแหน่งว่าง


เฟื่องฟุ้ง

เฟื่อง + ฟุ้ง

เชี่ยวชาญ, ชำนิชำนาญ (ใช้แก่สติปัญญา), ฟุ้งเฟื่อง ก็ว่า


ฟุ้งเฟื่อง

ฟุ้ง + เฟื่อง

เชี่ยวชาญ, ชำนิชำนาญ (ใช้แก่สติปัญญา), เฟื่องฟุ้ง ก็ว่า


พด

ยืมมาจากเขมร ពត់ (พต̍, “งอ”)

/pʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


บ้านนอก

/baːn˥˩.nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่อยู่ห่างไกลความเจริญ, บ้านนอกขอกนา หรือ บ้านนอกคอกนา ก็ว่า


ราม

นงราม

ปานกลาง, พอดีพองาม

มีพิหารอันราม

มีพระพุทธรูปอันราม


ป้ำ

กล้าได้กล้าเสีย ในคำว่า ใจป้ำ


หวำ

ผอมจนแก้มหวำ

เนื้อตะโพกหวำ

ลึกไม่มาก, เป็นแอ่ง

พื้นดินหวำ


เพ็ง

แผลงมาจาก เพ็ญ

/pʰeŋ˧/^((สัมผัส))

คำพ้องความของ เพ็ญ

วันเพ็ง


เบ้

/beː˥˩/^((สัมผัส))

ทำปากเบ้

ทำหน้าแสดงอาการผิดหวัง ไม่เห็นด้วย ไม่พอใจ หรือเจ็บปวด เป็นต้น


พราย

แวววาว, พราว, พร้อย


หรา

/raː˩˩˦/^((สัมผัส))

เต้นหรา


ราน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง lanz (ลาน, “ราน, ตัด”)

มีรอยปริตื้น ๆ ทั่วไปบนพื้นผิวของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง, แตกลายงา ก็ว่า

หม้อราน

ผนังราน

กระเบื้องราน


ปริ

ยืมมาจากสันสกฤต परि- (ปริ-) หรือบาลี ปริ-

[เสียงสมาส]
ปะ-ริ-


ซวย

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 衰 (soe ซวย, “อ่อนแอ, เสื่อมโทรม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊວຍ (ซวย), จ้วงแบบจั่วเจียง cuiq (สุ่ย, “โชคร้าย, ไม่ดี”)

เคราะห์ร้าย, อับโชค

รถชนจักรยานซวยไปหมด


ทั่ว ๆ ไป

คำซ้ำของ ทั่วไป โดยซ้ำเฉพาะคำแรก

ทั่ว-ทั่ว-ไป

โดยเหตุผลทั่ว ๆ ไป

กฎทั่ว ๆ ไป

ส่วนใหญ่, ส่วนมาก

คนทั่ว ๆ ไป


ตาม

รูปแบบอื่นของ ᨲᩣ᩠ᨾ (ตาม)


อ่อนน้อม

/ʔɔːn˨˩.nɔːm˦˥/^((สัมผัส))

มีกิริยาวาจาอย่างมีคารวะ


เอ

ตัดมาจาก เอก

/ʔeː˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยว, เดี่ยว

เอองค์


จี

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈີ (จี), คำเมือง ᨧᩦ (จี), เขิน ᨧᩦ (จี), ไทลื้อ ᦈᦲ (จี)

/t͡ɕiː˧/^((สัมผัส))

ตูม, พายัพว่า จี๋

สงวนมิ่งมาลยจาวจี แกล่กล้ำ


พี

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *bwiːᴬ, จากจีนยุคกลาง肥 (MC bj+j); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พี, ลาว ພີ (พี), คำเมือง ᨻᩦ (พี), เขิน ᨻᩦ (พี), ไทลื้อ ᦗᦲ (พี), ไทดำ ꪝꪲ (ปฺิ), ไทขาว ꪝꪲ, ไทใหญ่ ပီး (ปี๊), อาหม 𑜆𑜣 (ปี), จ้วงแบบจั่วเจียง piz, จ้วง biz; ร่วมรากกับ ปุ๋ย

/pʰiː˧/^((สัมผัส))

อ้วน, มักใช้เข้าคู่กับคำ อ้วน เป็น อ้วนพี


เลือง

/lɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เรือง, งาม, สุกใส, มักใช้ เรือง


เรือง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຮືອງ (เฮือง), คำเมือง ᩁᩮᩬᩥᨦ (เรอิง), ไทลื้อ ᦵᦣᦲᧂ (เฮีง), ไทใหญ่ ႁိူင်း (เหิ๊ง)

/rɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

มีแสงน้อย ๆ อย่างแมงคาเรืองหรือหิ่งห้อย

จุดเทียนมีแสงเรือง

เห็นแสงไฟเรือง ๆ

เรืองปัญญา

เรืองเดช

เรืองยศ

เรืองนาม

เรืองอำนาจ


แตกฉาน

/tɛːk̚˨˩.t͡ɕʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชำนิชำนาญ, เชี่ยวชาญ

มีความรู้แตกฉาน


แสด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແສດ (แสด)

/sɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มีสีเหลืองปนแดง เรียกว่า สีแสด


แปลน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແປນ (แปน), อีสาน แปน

เปล่า, ว่าง, ไม่เต็มที่

เรียกของที่มีเนื้อหรือเปลือกหุ้มไม่รอบ

ทุเรียนแปลน


ครบ

ยืมมาจากเขมรเก่า គ្រប (คฺรป), គ្រប្ប (คฺรปฺป), គ្រុប (คฺรุป), គ្រុប្ប (คฺรุปฺป), គ្រោព (คฺโรพ), គោរោព្វ (โคโรพฺว); ร่วมเชื้อสายกับเขมร គ្រប់ (คฺรบ̍)

ถ้วน, เต็มจำนวนที่กำหนดไว้


สมาน

ยืมมาจากสันสกฤต समान (สมาน) หรือบาลี สมาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สะ-มา-นะ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สะ-หฺมาน-นะ-

เสมอกัน, เท่ากัน


ขัดสน

ฝืดเคือง, อัตคัด, ขาดแคลน


เปิดเผย

bpə̀ət-pə̌əi

/pɤːt̚˨˩.pʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ตรงไปตรงมา, ไม่ปิดบัง

เป็นคนเปิดเผย


เงียบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ງຽບ (งยบ)

/ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

นั่งเงียบ

ไม่มีเสียงอื้ออึง

บ้านนี้เงียบ

สงบ, ปราศจากเสียงรบกวนหรือการก่อกวน

เหตุการณ์เงียบลงแล้ว

โดยปริยายหมายความว่า ไม่กระโตกกระตาก

เก็บเรื่องเงียบ

พลังเงียบ

คนเงียบ


ล้น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩫ᩠᩶ᨶ (ล็้น), ลาว ລົ້ນ (ล็้น), ไทลื้อ ᦷᦟᧃᧉ (โล้น), ไทใหญ่ လူၼ်ႉ (ลู๎น)，จ้วง loenx

งานล้น


พอดี

/pʰɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

กำลังดี, พอเหมาะพอเจาะ, พอดิบพอดี ก็ว่า

เสื้อใส่ได้พอดี

สัดส่วนพอดีกับช่องที่ว่าง


พอ ๆ กัน

พอ + พอ + กัน

เสมอกัน, ทัดเทียมกัน, เทียบเท่ากัน

เก่งพอ ๆ กัน

ฝีมือพอ ๆ กัน

ร้ายพอ ๆ กัน


เผ็ด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰetᴰˢ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩮᩢ᩠ᨯ (เผัด), ลาว ເຜັດ (เผัด), ไทลื้อ ᦵᦕᧆ (เผด), ไทดำ ꪹꪠꪸꪒ (เฝย̂ด), ไทใหญ่ ၽဵတ်း (เผ๊ต), ไทใต้คง ᥚᥥᥖᥱ (เผ่ต), พ่าเก ၸိတ် (ผิต์), อาหม 𑜇𑜢𑜄𑜫 (ผิต์)

/pʰet̚˨˩/^((สัมผัส))

มีรสอย่างรสพริก


ซ้ำ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *zamꟲ⁴, จากไทดั้งเดิม *zamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), เขิน ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), ลาว ຊ້ຳ (ซ้ำ), ไทขาว ꪏꪝꪾꫂ, ไทใหญ่ သမ်ႉ (สั๎ม), ไทใต้คง ᥔᥛᥳ (สั๎ม), พ่าเก ꩬံ (สํ), อาหม 𑜏𑜪 (สํ)

มีอย่างเดียวกันอีกครั้งหนึ่งหรือหลาย ๆ ครั้ง

คำซ้ำ

รายการซ้ำ


เหยียด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀjiətᴰᴸ³, จากไทดั้งเดิม *ˀjiətᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩠ᨿᨯ (อยยด), ลาว ຢຽດ (อยยด), ไทลื้อ ᦵᦊᧆᧈ (เหย่ด), ไทใหญ่ ယဵတ်ႇ (เย่ต), ไทใต้คง ᥕᥤᥖ (ยีต), ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วง iet, จ้วงแบบหนง ed, จ้วงแบบจั่วเจียง yied

เอยียด
เยียด

ที่ถูกทำให้ตรง, ที่ยาวตรงออกไป

ที่ถูกยืดออก


ถ่าว

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วงแบบจั่วเจียง tauq (ถ่าว)

/tʰaːw˨˩/^((สัมผัส))

รุ่นสาว, รุ่นหนุ่ม

นงถ่าว

แลเด็กหญิงถ่าวชาววยงก็ดี


ปร่า

ลักษณะของรสที่ไม่กลมกล่อมไม่แน่ชัดว่าเป็นรสอะไร เช่นรสแกงที่มีเครื่องปรุงไม่เหมาะส่วน


ดาน

เรียกดินที่จับตัวแข็งเป็นชั้น โดยมากเป็นประเภทดินเหนียวเนื้อแน่นที่น้ำไหลผ่านไม่ได้ เกาะตัวแข็งอยู่ใต้ผิวดิน ว่า ดินดาน

เรียกหินแข็งหรือหินผุที่รองรับดิน ทราย กรวด ซึ่งมีแร่เช่น ดีบุก ทองคำ รวมอยู่ด้วย ว่า หินดาน

เรียกสิ่งที่มีลักษณะแข็งเป็นดานอยู่ในท้อง

ดานเลือด

ดานลม


เปื่อย

/pɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

ด้ายเปื่อย

ที่หลุดจากกันง่าย

ผ้าเปื่อย

เนื้อเปื่อย

ที่มีน้ำเหลืองเยิ้ม

แผลเปื่อย


หงอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰŋwuːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫງອກ (หงอก), ไทใหญ่ ႁွၵ်ႇ (ห่อ̂ก), อาหม 𑜀𑜨𑜀𑜫 (กอ̂ก์), จ้วง hok; เทียบไหลดั้งเดิม *hŋuːk (“ผมหงอก”)

/ŋɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ขาว (ใช้แก่ผมหรือหนวดเคราเป็นต้นที่เปลี่ยนจากสีเดิมเป็นสีขาว)


ทอด

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่ทำให้สุกเช่นนั้น

ปลาทอด

เนื้อทอด


ไหม้

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmajꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰmajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไหม้, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩱ᩶ (ไหม้), ลาว ໄໝ້ (ไหม้), ไทลื้อ ᦺᦖᧉ (ไหม้), ไทดำ ꪼꪢ꫁ (ไหม้), ไทใหญ่ မႆႈ (ไม้), ไทใต้คง ᥛᥭᥲ (มั้ย), พ่าเก မႝ (มย์), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), จ้วง maej

ถูกความร้อนจนเกรียมหรือจนเป็นถ่าน

ข้าวไหม้

เกรียม, ดำคล้ำ (ใช้แก่ผิว)

ผิวไหม้

หน้าไหม้


ร่าง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩵ᩣ᩠ᨦ (ร่าง), ลาว ຮ່າງ (ฮ่าง), ไทลื้อ ᦣᦱᧂᧈ (ฮ่าง), ไทใหญ่ ႁၢင်ႈ (ห้าง), อาหม 𑜍𑜂𑜫 (รง์); เทียบจีนเก่า狀 (OC *zraŋs)

/raːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำรูปโครงขึ้นเพื่อลอก คัด หรือแต่งเป็นต้นในภายหลัง

ฉบับร่าง

ต้นร่าง

ภาพร่าง

โครงร่าง


ล่าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lwɤːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລ່າງ (ล่าง), จ้วง langh (ล่าง-dawj langh-ใต้ล่าง ใต้ถุน)

/laːŋ˥˩/^((สัมผัส))

อยู่ในที่หรือฐานะต่ำกว่าสิ่งที่อ้างถึง, ถัดไปข้างใต้

พื้นล่าง

ชั้นล่าง

ข้างล่าง

อยู่ล่าง


ดึก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdɯkᴰˢ³ (“หลับอยู่; ดึก”), จากไทดั้งเดิม *ɗɯkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເດິກ (เดิก), ไทใหญ่ လိုၵ် (ลึก), จ้วงแบบหนง ndaek, จ้วง ndaek (ดัก-ดึก), จ้วงแบบจั่วเจียง ndaek (ดัก-ดึก)

/dɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

ดงดึก

วัยดึก


หนึบ

/nɯp̚˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของสิ่งของที่เหนียวและมีเนื้อแน่นด้วย เรียกว่า เหนียวหนึบ


สยาย

ที่คลี่หรือคลายสิ่งที่มุ่นหรือเป็นกลุ่มก้อนอยู่ให้แผ่กระจายออก

ผมสยาย


ใด

รูปแบบอื่นของ ᨯᩱ (ได)


สยอง

/sa˨˩.jɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

น่าเกลียดน่ากลัว


สล้าง

/sa˨˩.laːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้งอยู่สูงเด่นเป็นหมู่เป็นพวก

ต้นสักสูงสล้าง


ขำ

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง kaem (ขำ, “ดำ, เทา, คล้ำ, มืดมอง”)

ขรรม
เขียม
ความขำ (noun-from-adj)

/kʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะหน้าตาคมชวนให้มอง

งามขำ

ดำขำ

นึกขำ


พร่า

/pʰraː˥˩/^((สัมผัส))

กระจัดกระจายจนเห็นหรือได้ยินไม่ถนัดชัดเจน

ตาพร่า

รูปพร่า

เสียงพร่า


ฟิด

เสียงอย่างเสียงจาม


เพชร

ยืมมาจากสันสกฤต वज्र (วชฺร, “แข็ง”); เทียบบาลี วชิร (“อาวุธของพระอินทร์, สายฟ้า”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເພັດ (เพัด), เขมร ពេជ្រ (เพชฺร)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ; เสียงสระสั้น}

[เสียงสมาส]
เพ็ด-ชะ-

/pʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

/pʰet̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥./

เหล็กเพชร

ใจเพชร


มืดมน

มืดมัว, มืดมาก, มืดจนมองไม่เห็นทาง, มักใช้เข้าคู่กับคำ อนธการ เป็น มืดมนอนธการ


นั้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ນັ້ນ (นั้น), คำเมือง ᨶᩢ᩠᩶ᨶ (นั้น), ไทดำ ꪙ꫁ꪽ (นั้น), จ้วงแบบจั่วเจียง haenj (หั้น, “นั้น, นั่น”)

那

ใช้ประกอบนามหรือข้อความที่กล่าวอ้างมาแล้ว

ᨶᩢ᩠᩶ᨶ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

那

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

die

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

dat

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ꪙ꫁ꪽ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ၼၼ်ႉ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ນັ້ນ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

that

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

those

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ในจดหมายฉบับนั้น

ตามที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้นนั้น

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

คนนั้น

สิ่งนั้น

ใช้ประกอบคำอื่นคู่กับคำ ใด แสดงความแน่นอน

คนใดคนนั้น

เมื่อใดเมื่อนั้น


นั้น

รูปแบบอื่นของ ᨶᩢ᩠᩶ᨶ (นั้น)


น้ำหนึ่ง

/naːm˦˥.nɯŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีคุณสมบัติสูงสุดและมีแสงแวววาวบริสุทธิ์ (ใช้แก่เพชร เรียกว่า เพชรน้ำหนึ่ง)


หวาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.waːlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), เขิน ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), ลาว ຫວານ (หวาน), ไทลื้อ ᦛᦱᧃ (หวาน), ไทใหญ่ ဝၢၼ် (วาน), ไทใต้คง ᥝᥣᥢᥴ (ว๋าน), พ่าเก ဝꩫ် (วน์), อาหม 𑜈𑜃𑜫 (บน์), จ้วง van, แสก หว่าน; เทียบสุ่ย faanl, ต้งใต้ kuanp

zoet

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ဝၢၼ်

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ၸဵမ်း

มีรสอย่างรสน้ำตาล

swiet

ฟรีเชียตะวันตก

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ຫວານ

มีรสอย่างรสน้ำตาล

dulce

มีรสอย่างรสน้ำตาล

sweet

มีรสอย่างรสน้ำตาล

/waːn˩˩˦/^((สัมผัส))

มีรสอย่างรสน้ำตาล

หวานหู

เสียงหวาน

ชุ่มชื่น, ที่รัก

หวานใจ

น่ารักชวนมอง

หน้าหวาน

อ่อนสดใส ในคำว่า สีหวาน

ที่ทำได้ง่าย, ที่ทำได้สะดวก

เลขข้อนี้หวานมาก


ตูด

/tuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

นูนขึ้น, สูงขึ้น

เนื้อตูดขึ้นมา

ปากตูด


ห่วย

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 壞 (huai6, “แย่; เน่า”)


ห่วยแตก

(ห่วย < ภาษาจีนสำเนียงแต้จิ๋ว 壞) + แตก


ที

เลอเวือะตะวันตก


ปัญญาอ่อน

ปัญญา + อ่อน

มีระดับสติปัญญาด้อยหรือต่ำกว่าปรกติ


พิสมัย

ยืมมาจากสันสกฤต विस्मय (วิสฺมย, “ความแปลกใจ”)


สังเคราะห์

ยืมมาจากสันสกฤต संग्रह (สํคฺรห); เทียบบาลี สงฺคห; ร่วมรากกับ สงเคราะห์

/saŋ˩˩˦.kʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ที่สร้างขึ้นโดยกรรมวิธีทางเคมี

ใยสังเคราะห์


โปเก

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 保家 (“การประกัน; การรับประกัน”)

เก่าแก่จนใช้การไม่ได้ดี


เพรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ព្រេង (พฺเรง), ព្រេង៑ (พฺเรงฺ) หรือ เขมรเก่าสมัยอังกอร์ ប្រេង្ង៑ (บฺเรงฺงฺ); เทียบเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ វ្រេង៑ (วฺเรงฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ព្រេង (พฺเรง)

/pʰreːŋ˧/^((สัมผัส))

แต่เพรงกาล


เคลื่อนที่

เคลื่อน + ที่

เคฺลื่อน-ที่

/kʰlɯa̯n˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่อยู่กับที่, ไม่ประจำที่

ห้องสมุดเคลื่อนที่


ไหว ๆ

อาการที่เคลื่อนไหวหรือพลิ้วไปมา

ปลาแหวกว่ายกอบัวอยู่ไหว ๆ

ลมพัดธงสะบัดอยู่ไหว ๆ

อาการที่เคลื่อนไหวอย่างเห็นไม่ชัด

เห็นคนร้ายวิ่งหนีเข้าไปในพงหญ้าอยู่ไหว ๆ


เปรียว

ไม่เชื่อง, ว่องไว, (ใช้แก่สัตว์บางชนิดเช่นนกหรือไก่เป็นต้นที่ไม่คุ้นคน), โดยปริยายใช้แก่สิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น


เพรียว

เปรียว, ฉลวย, เรียว

รูปร่างเพรียว

เรือเพรียว


เลื่อม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɯəmꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩮᩬᩥ᩶ᨾ (เหลอิ้ม), เขิน ᩉᩖᩮᩨ᩶ᨾ (เหลื้ม), อีสาน เหลื้อม, ลาว ເຫຼື້ອມ (เหลื้อม), ไทลื้อ ᦵᦜᦲᧄᧉ (เหลี้ม), ไทดำ ꪹꪨ꫁ꪣ (เหล้ม), ไทใหญ่ လိူမ်ႈ (เลิ้ม), ไทใต้คง ᥘᥫᥛᥲ (เล้อ̂ม), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜉𑜫 (ลึม์)

เหลื้อม
ความเลื่อม (noun-from-adj)

/lɯa̯m˥˩/^((สัมผัส))


เรื้อง

/rɯa̯ŋ˦˥/^((สัมผัส))


เหลือง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlɯəŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫຼືອງ (เหลือง), ไทลื้อ ᦵᦜᦲᧂ (เหลีง), ไทใหญ่ လိူင် (เลิง), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (ลึง์), จ้วง lieng, ภาษาจ้วงใต้ jweng

เหลือง

อรรถาภิธาน:เหลือง

หริ

อรรถาภิธาน:เหลือง

หริณะ

อรรถาภิธาน:เหลือง

หริต

อรรถาภิธาน:เหลือง

หาลิท

อรรถาภิธาน:เหลือง

/lɯa̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สีอย่างสีรงทองหรือขมิ้น


ทุ้ม

ไม่แหลม, ต่ำแต่มีความนุ่มนวลไม่แกร่งกร้าว (ใช้แก่เสียง)


โสด

/soːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เดี่ยว, โดด, ไม่มีคู่, ยังไม่มีสามีหรือภรรยา

ชายโสด

หญิงโสด


แท้

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແທ້ (แท้), ไทใหญ่ တႄႉ (แต๎), ไทลื้อ ᦶᦑᧉ (แท้), ไทดำ ꪵꪕ꫁ (แตฺ้), อาหม 𑜄𑜦𑜧 (เต)

/tʰɛː˦˥/^((สัมผัส))

เทียนขี้ผึ้งแท้

ไม่มีอะไรเจือปน, ไม่ปลอม

ทองแท้


แอ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແອ (แอ, “ทารก”)

/ʔɛː˧/^((สัมผัส))


อ่อนแอ

/ʔɔːn˨˩.ʔɛː˧/^((สัมผัส))

มีกำลังน้อย, ไม่แข็งแรง, ไม่เข้มแข็ง


แบ้

/bɛː˥˩/^((สัมผัส))

แบะ, ไปล่, แปล้, เฉไปข้างหลัง

ควายเขาแบ้


แบะ

แผลงมาจาก แบ

/bɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

อ้า, ที่เปิดกว้างออกไป

ถูกฟันหัวแบะ

มีลักษณะกางออกหรือถ่างออก

ล้อแบะ


แปล้

หวีผมแปล้

เพียบ, เต็มที่

อิ่มแปล้

หนักแปล้


พัว

เป็นพวง, ติดกัน


แช่อิ่ม

/t͡ɕʰɛː˥˩.ʔim˨˩/^((สัมผัส))

ที่แช่น้ำตาลเชื่อมจนอิ่มตัว

ผลไม้แช่อิ่ม

มะม่วงแช่อิ่ม


ระเหิด

/ra˦˥.hɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สูงตระหง่าน, ระเหิดระหง ก็ว่า


หรู

เทียบหมิ่นใต้ 豪 (hô / hô͘ / hâu) ซึ่งออกเสียงคล้ายกัน

/ruː˩˩˦/^((สัมผัส))

สวยงามด้วยการรู้จักประดับตกแต่งเกินกว่าปรกติธรรมดา

แต่งตัวสวยหรู


ได

รูปเลิกใช้ของ ใด


ได

รูปแบบอื่นของ ᨯᩱ (ได)


โทน

เทียบจีนยุคกลาง單 (MC tan, “เดี่ยว, หนึ่ง”)

มีจำเพาะหนึ่งเท่านั้น, ใช้แก่สิ่งที่ตามปรกติควรจะมีมากกว่าหนึ่ง แต่มีเพียงหนึ่งเท่านั้นเรียกว่า โทน

ลูกโทน

มะพร้าวโทน


สลิ่ม

กร่อนมาจาก ซาหริ่ม หรือ ซ่าหริ่ม

สีเขียวกับชมพูตัดกันเหมือนสีขนมซ่าหริ่ม


ตรง

ยืมมาจากเขมรเก่า *ត្រង៑ (*ตฺรงฺ), តុរង៑ (ตุรงฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ត្រង់ (ตฺรง̍), ลาว ຕົງ (ต็ง) หรือ ກົງ (ก็ง)

ทางตรง

นั่งตัวตรง

ตั้งเสาให้ตรง

ยืนตรง ๆ

ซื่อ, ไม่โกง

เขาเป็นคนตรง

เที่ยงตามกำหนด

เวลา 3 โมงตรง

นาฬิกาเดินตรงเวลา

เปิดเผยไม่มีลับลมคมใน, ไม่ปิดบังอำพราง, ไม่อ้อมค้อม

พูดตรงไปตรงมา

บอกมาตรง ๆ

ตรงเข้าใส่

ตรงเป้าหมาย


ปวง

ยืมมาจากเขมรเก่า ប្វង (ปฺวง), បូង (ปูง, “กลุ่มก้อน; ทั้งหมด”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ពួង (พัวง); ร่วมรากกับ พวง

ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, มักใช้เข้าคู่กับคำ ทั้ง เป็น ทั้งปวง

ปวงชน

ชนทั้งปวง


พี้

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พี้, ลาว ພີ້ (พี้)

/pʰiː˦˥/^((สัมผัส))


พี้

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພີ້ (พี้)


สุด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน สุด, ลาว ສຸດ (สุด), คำเมือง ᩈᩩᨯ (สุด), เขิน ᩈᩩᨯ (สุด), ไทลื้อ ᦉᦳᧆ (สุด), ไทดำ ꪎꪴꪒ (สุด), ไทใหญ่ သုတ်း (สุ๊ต), อาหม 𑜏𑜤𑜄𑜫 (สุต์)

ปลายหรือท้าย

สุดแดน

สุดแผ่นดิน

ในที่สุด

ปลายทางใดทางหนึ่ง

เหนือสุด

ขวาสุด

บนสุด


บุบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບຸບ (บุบ), คำเมือง ᨷᩩᨷ (บุบ), เขิน ᨷᩩ᩠ᨷ (บุบ), ไทลื้อ ᦢᦳᧇ (บุบ), ไทใหญ่ မုပ်း (มุ๊ป), ဝုပ်း (วุ๊ป), မူပ် (มูป), หรือ ဝူပ်း (วู๊ป); เทียบภาษาจ้วง mboep （บบ）
Jonsson (1991) ได้แนะนำว่ามาจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbupᴰ³ˢ แต่คำร่วมเชื้อสายมีแค่บางส่วน

บู้ลง, บุ๋มลง

ขันบุบ

แก้มบุบ


แซ่บ

ยืมมาจากอีสาน แซ่บ; เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ แสบ

/sɛp̚˥˩/^((สัมผัส))


แซ่บ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຊບ (แซบ), คำเมือง ᨩᩯ᩠ᨷ (แชบ), ไทดำ ꪵꪋꪚ (แจฺบ)


ซอกแซก

ทั่วทุกแห่งทุกที่

ถามซอกแซก, กินซอกแซก

เป็นซอกเป็นตรอกมาก

ทางซอกแซก


ว่อกแว่ก

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก วอก (“ลิง”) ซึ่งลิงมักมีอาการอยู่ไม่สุข แล้วเติมคำสร้อย

/wɔk̚˥˩.wɛk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่จิตใจไม่จดจ่อแน่วแน่อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

เวลาฟังครูสอนมีสิ่งรบกวนทำให้จิตใจว่อกแว่ก


ง่อกแง่ก

/ŋɔk̚˥˩.ŋɛk̚˥˩/^((สัมผัส))

โยกคลอนไปมา, ไม่แน่น, ไม่มั่นคง


เฟ้อ

/fɤː˦˥/^((สัมผัส))

มากเกินควร, มากเกินไป

คะแนนเฟ้อ

เรียกอาการที่ลมในกระเพาะตีขึ้นเพราะอาหารไม่ย่อยและเป็นพิษว่า ท้องเฟ้อ

เรียกภาวะทางเศรษฐกิจที่ปริมาณเงินหมุนเวียนในประเทศมากเกินไป ทำให้ราคาสินค้าแพงและเงินเสื่อมค่าว่า เงินเฟ้อ


ขอด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂອດ (ขอด), ไทใหญ่ ၶွတ်ႇ (ข่อ̂ต), จ้วง kot, จ้วงแบบจั่วเจียง hot

/kʰɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่ขมวดเป็นปมหรือม้วนเข้ามา

หมาหางขอด

เส้นเลือดขอด


ย่าง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀjaːŋꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ˀjɯəŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢ້າງ (อย้าง), ไทลื้อ ᦊᦱᧂᧉ (หย้าง), ไทใหญ่ ယၢင်ႈ (ย้าง), ไทใต้คง ᥕᥣᥒᥲ (ย้าง)

/jaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้สุกด้วยวิธีการวางไว้เหนือไฟ เพื่อให้สุกระอุทั่วกัน หรือให้แห้ง

ไก่ย่าง

หมูย่าง


หย็อง

/jɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีอาการหวาดกลัว

พอถูกขู่เข้าหน่อยก็ทำท่าหย็อง


ขวา

ยืมมาจากจีนเก่า右 (OC *ɢʷɯʔ, *ɢʷɯs); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᩅᩣ (ขวา), ปักษ์ใต้ ขว้า, ลาว ຂວາ (ขวา), ไทลื้อ ᦧᦱ (ฃวา), ไทขาว ꪄꪫꪱ, ไทใหญ่ ၶႂႃ (ขฺวา), จ้วง gvaz, ปู้อี gvaz

/kʰwaː˩˩˦/^((สัมผัส))

ตรงข้ามกับ ซ้าย, ถ้าหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ด้านทิศใต้เรียกว่า ด้านขวามือ ด้านทิศเหนือ เรียกว่า ด้านซ้ายมือ, ถ้าหันหลังไปทางต้นน้ำหรือยอดน้ำ ด้านขวามือเรียกว่า ฝั่งขวา ด้านซ้ายมือเรียกว่า ฝั่งซ้าย

คู่กับซ้าย แต่ใหญ่กว่าหรือสำคัญกว่า

มเหสีฝ่ายขวา

อัครสาวกฝ่ายขวา


ขวางโลก

/kʰwaːŋ˩˩˦.loːk̚˥˩/^((สัมผัส))

แปลกไปจากคนอื่น, ผิดจากปรกติวิสัย


ขวาด

/kʰwaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มันจะมาเตือนตั้งก่อความขวาด.


เร้า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຮົ້າ (เฮ็้า)

ที่กระตุ้นเตือน

สิ่งเร้า


โลดโผน

/loːt̚˥˩.pʰoːn˩˩˦/^((สัมผัส))

แปลกผิดธรรมดา

สำนวนโลดโผน


ผอก

/pʰɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แลจะให้แก่พราหมณ์เถ้าผอกหงอกหลง


เผือด

/pʰɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

จางไป, หมองไป, (ใช้แก่สีและผิว)

หน้าเผือด

สีเผือดไป

ผิวซีดเผือด


ต้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tomꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕົ້ມ (ต็้ม), คำเมือง ᨲᩫ᩠᩶ᨾ (ต็้ม), ไทใหญ่ တူမ်ႈ (ตู้ม), อาหม 𑜄𑜤𑜉𑜫 (ตุม์), จ้วง dumq，จ้วงแบบจั่วเจียง doemj

เรียกสิ่งที่ต้มแล้ว

น้ำต้ม

ข้าวต้ม

มันต้ม


หยิก

งอ, หงิก, ยู่ยี่, (ใช้แก่ผม ขน หรือใบไม้)


ฉอก

/t͡ɕʰɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แหว่ง, เว้า, (ใช้กับลักษณะของผม) ในคำว่า ผมฉอก


ฉัด

ขุนผู๋ดผ่าซ่าไทยฉัดดี๋

คุณพูดภาษาไทยชัดดี


เตะ

ร่วมเชื้อสายกับมอญ တေံ (เตํ)


มะฮอกกานี

จากภาษาอังกฤษmahogany

สีน้ำตาลแดงอย่างสีจากไม้มะฮอกกานี


ฉลวย

/t͡ɕʰa˨˩.lua̯j˩˩˦/^((สัมผัส))

สวยสะโอดสะอง


หยิ่ง

/jiŋ˨˩/^((สัมผัส))

จองหอง, อวดดี, ลำพอง, ถือตัว

เขาเพียบพร้อมทั้งรูปร่างหน้าตา ฐานะและชาติตระกูล จึงหยิ่งทะนงในศักดิ์ศรีของตัวเอง


ไห

สวย (ใช้กับคน)


เก๋ากึ้ก

/kaw˩˩˦.kɯk̚˥˩/^((สัมผัส))

วิทยุเครื่องนี้เก๋ากึ้ก ฉันเห็นมาตั้งแต่เด็ก


เก๋ากึ๊ก

/kaw˩˩˦.kɯk̚˥˩/^((สัมผัส))

วิทยุเครื่องนี้เก๋ากึ๊ก ฉันเห็นมาตั้งแต่เด็ก


ชา

/t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

อาการที่รู้สึกน้อยกว่าปรกติ เนื่องจากเส้นประสาทรับความรู้สึกถูกกด ถูกตัดขาด หรือถูกสารพิษ

มือชา

เท้าชา

เรียกปลาที่จวนจะตายอยู่แล้วว่า ปลาชา


ชาเย็น

ชา (รู้สึกน้อย) + เย็น

แสดงอาการเฉยเมยไม่สนใจไยดี

เขาแสดงอาการชาเย็นกับฉันโดยไม่รู้สาเหตุ


ตื้อ

/tɯː˥˩/^((สัมผัส))

มืดตื้อ

สมองตื้อ

อิ่มตื้อ

ท้องตื้อ


ทึบ

/tʰɯp̚˦˥/^((สัมผัส))

มีลมอากาศหรือแสงสว่างเข้าออกไม่ได้หรือไม่เพียงพอ

ห้องทึบ

ผนังทึบ

ตู้ทึบ

ป่าทึบ

เป็นแท่งทึบ

ไม่โปร่ง, หนาแน่น

ลายทึบ

โดยปริยายหมายความว่าโง่มาก

ปัญญาทึบ

สมองทึบ


หนาแน่น

/naː˩˩˦.nɛn˥˩/^((สัมผัส))

คับคั่ง, แออัด

กรุงเทพฯ มีประชากรหนาแน่นมาก


เบ๊อะ

/bɤʔ˦˥/^((สัมผัส))


เบ๊อะบ๊ะ

/bɤʔ˦˥.baʔ˦˥/^((สัมผัส))


เด็ดสะระตี่

เด็ด-สะ-ระ-ตี่

นักมวยคู่นี้ต่อยกันได้เด็ดสะระตี่


กิ๊กก๊อก

/kik̚˦˥.kɔk̚˦˥/^((สัมผัส))

ไม่มีค่า, ไม่สลักสำคัญ

เรื่องกิ๊กก๊อก

คนกิ๊กก๊อก

ของเล่นกิ๊กก๊อก


สาร

แผลงมาจากสันสกฤต सर्व (สรฺว, “ทั้งหมด, ทั้งหลาย”)

[เสียงสมาส]
สา-ระ-

/saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

คำประกอบหน้าคำ แปลว่า ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ทุก

สารทิศ

สารทุกข์

ทุกข์ทั้งหมด

สารเลว


น้ำเค็ม

ที่เกิดหรือโตอยู่ในแถบชายทะเล

ลูกน้ำเค็ม


แห้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰreːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຫ້ງ (แห้ง), คำเมือง ᩉᩯ᩠᩶ᨦ (แห้ง), ไทลื้อ ᦶᦠᧂᧉ (แห้ง), ไทดำ ꪵꪬ꫁ꪉ (แห้ง), ไทใหญ่ ႁႅင်ႈ (แห้ง), อาหม 𑜑𑜢𑜂𑜫 (หิง์), จ้วง rengj, ปู้อี raangx

/hɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีน้ำ, หมดน้ำ

คลองแห้ง

โอ่งแห้ง

ผ้าแห้ง

ที่ไม่ใส่น้ำ

ก๋วยเตี๋ยวแห้ง

บะหมี่แห้ง

ใบไม้แห้ง

ที่อาจเก็บไว้บริโภคได้นาน

ของแห้ง

หอมแห้ง

พริกแห้ง

หน้าแห้ง

ยิ้มแห้ง

ขาดความชุ่มชื้น

ผิวแห้ง

ปากแห้ง

จมูกแห้ง

ฝืดเคือง, อดอยาก, ในคำว่า ไส้แห้ง กระเป๋าแห้ง


แห้ง

รูปแบบอื่นของ ᩉᩯ᩠᩶ᨦ (แห้ง)


นิดเดียว

เล็กเหลือเกิน, น้อยเหลือเกิน


เต็มที

ค่อนข้างไม่ดี

เต็มทีจริง

อาการเต็มที


โซ

อดอยาก, ยากจน


ขี้เรื้อน

/kʰiː˥˩.rɯa̯n˦˥/^((สัมผัส))

คนขี้เรื้อนอย่างแกไม่เอาไหนจริง ๆ

ของขี้เรื้อนอย่างนี้อย่าเก็บไว้เลย ทิ้งไปเถอะ


สง

/soŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สุกจัด, แก่จัด, (ใช้แก่หมาก) ในคำว่า หมากสง


ทั่ว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ທົ່ວ (ท็่ว), คำเมือง ᨴ᩠ᩅᩫ᩵ (ทว็่), ไทลื้อ ᦷᦑᧈ (โท่), ไทดำ ꪕ꪿ꪺ (ตฺั่ว), ไทใหญ่ တူဝ်ႈ (ตู้ว)

/tʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ทุกหนทุกแห่ง

ทั่วตัว

ทั่วโลก

ทั่วหน้า


ทั่ว

รูปแบบอื่นของ ᨴ᩠ᩅᩫ᩵ (ทว็่)


หาม

ตัดมาจากเขมร ព្រហាម (พฺรหาม)

/haːm˩˩˦/^((สัมผัส))

รุ่ง, สว่าง, ฮาม ก็ว่า


สมประกอบ

มีอวัยวะสมบูรณ์เป็นปรกติ

เขาเป็นคนมีร่างกายสมประกอบ


จังไร

ยืมมาจากเขมร ចង្រៃ (จงฺไร)

เลวทราม, เป็นเสนียด, ไม่เป็นมงคล, จัญไร ก็ว่า


จัญไร

แผลงมาจาก จังไร, จากเขมร ចង្រៃ (จงฺไร)

เลวทราม, เป็นเสนียด, ไม่เป็นมงคล, จังไร ก็ว่า


ทราม

ยืมมาจากเขมร សំរាម (สํราม, “ขยะ”)

ใจทราม

ปัญญาทราม

จิตทราม


ซาม

รูปเลิกใช้ของ ทราม


ม็อบ

มีรสดี, อร่อย


ดิบ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdipᴰˢ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.dipᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດິບ (ดิบ), คำเมือง ᨯᩥ᩠ᨷ (ดิบ), ไทลื้อ ᦡᦲᧇ (ดีบ), ไทใหญ่ လိပ်း (ลิ๊ป), จ้วง ndip; เทียบสุ่ย qdyubs, เบดั้งเดิม *zipᴰ¹, ไหลดั้งเดิม *Cuɾiːp, ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *(ma-)qudip (“อาศัยอยู่; มีชีวิต”)

มะม่วงดิบ

ยังไม่สุกด้วยไฟ

เนื้อดิบ

ข้าวดิบ

เรียกสิ่งที่ยังไม่ได้ทำให้สำเร็จรูปหรือยังไม่ได้เปลี่ยนรูปและลักษณะเดิมว่า วัตถุดิบ

เรียกด้ายที่ยังไม่ได้ฟอกว่า ด้ายดิบ

เรียกผ้าที่ทอด้วยด้ายดิบว่า ผ้าดิบ

โดยปริยายเรียกชายที่ยังไม่ได้บวชเป็นพระภิกษุว่า คนดิบ

โดยปริยายเรียกศพที่ไม่ได้เผาว่า ผีดิบ

โดยปริยายเรียกดงที่มีต้นไม้หนาแน่นเขียวชอุ่มอยู่ทั้งปีว่า ดงดิบ


โบราณ

ยืมมาจากบาลี โปราณ, ปุราณ, จากสันสกฤต पुराण (ปุราณ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩪᩁᩣ᩠ᨱ (บูราณ), ᨷ᩠ᩅᩫᩁᩣ᩠ᨱ (บว็ราณ), ลาว ບຸລານ (บุลาน), ບູຮານ (บูฮาน), ໂບຮານ (โบฮาน), เขมร បុរាណ (บุราณ)

เบาราณ
บุราณ
ปุราณ
ปุราณะ
โบราญ
ความโบราณ (noun-from-adj)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
โบ-ราน-นะ-

มีมาแล้วช้านาน, เก่าก่อน

อักษรโบราณหนังสือเก่า

แพทย์แผนโบราณ

ของโบราณ

คนหัวโบราณ


เหว

รูปแบบอื่นของ ᩉ᩠ᩅᩮ (เหว)


เพราะ

กร่อนหรือแผลงมาจาก พิเราะ, จากเขมร ពីរោះ (พีโระ)

/pʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

น่าฟัง, เสนาะ, ไพเราะ

เสียงเพราะ


พิเราะ

ยืมมาจากเขมร ពីរោះ (พีโระ)

/pʰi˦˥.rɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ไพเราะ, เพราะ, เสนาะ


พริ้ง

งามงอน, สะสวยมาก, ชอบแต่งตัวให้งดงามและทันสมัยอยู่เสมอ

สวยพริ้ง

แต่งตัวงามพริ้ง


งามงอน

/ŋaːm˧.ŋɔːn˧/^((สัมผัส))


ใจแตก

/t͡ɕaj˧.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ประพฤติไปตามที่ตนนิยมในทางที่ผิดหรือนอกโอวาทจนเคยตัว

เด็กใจแตก


สากล

ยืมมาจากสันสกฤต सकल (สกล) หรือบาลี สกล; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາກົນ (สาก็น), เขมร សាកល (สากล)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-กน-ละ-

ทั่วไป, ทั้งหมด, ทั้งสิ้น

สากลโลก

สากลจักรวาล

เป็นที่นิยมทั่วไป

เครื่องแต่งกายชุดสากล

สามัญหมายถึงแบบซึ่งเดิมเรียกว่าฝรั่ง

มวยสากล

หมากรุกสากล

หมากรุกฝรั่ง

ใช้แทนคำ ระหว่างประเทศ ก็มี

สภากาชาดสากล

น่านน้ำสากล


แหลกลาญ

/lɛːk̚˨˩.laːn˧/^((สัมผัส))

ย่อยยับ, แตกทลาย, พังทลาย


ยุ่ย

ผุหรือเปื่อยจนสลายตัวได้ง่าย

ไม้เนื้อยุ่ย

ดินยุ่ย


ชุ่ย

เทียบจีนยุคกลาง率 (MC srwijH, “รีบเร่ง, ไม่รอบคอบ”)

/t͡ɕʰuj˥˩/^((สัมผัส))

มักง่าย, ไม่ได้เรื่องได้ราว

คนชุ่ย


ไม้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mwajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩱ᩶ (ไม้), อีสาน ไม้, ลาว ໄມ້ (ไม้), ไทลื้อ ᦺᦙᧉ (ไม้), ไทดำ ꪼꪣ꫁ (ไม้), ไทขาว ꪼꪝꫂ, ไทใหญ่ မႆႉ (ไม๎), ไทใต้คง ᥛᥭᥳ (มั๎ย), อ่ายตน မႝ (มย์), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), จ้วง faex, จ้วงแบบหนง maex, แสก ไม

ประตูไม้

กล่องไม้


หยาบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰɲaːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨿᩣ᩠ᨷ (หยาบ), ลาว ຫຍາບ (หยาบ), ไทลื้อ ᦊᦱᧇ (หยาบ), ไทใหญ่ ယၢပ်ႇ (ย่าป), จ้วง yab (“ไม่สะอาด”)

/jaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ทรายหยาบ

แป้งหยาบ

กิริยาหยาบ

ฝ่ามือฝ่าเท้าหยาบ


หยาบ

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง yap หรือ nyap (“เหนียวแน่น”)


หลวง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰluəŋᴬ (“ใหญ่”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖ᩠ᩅᨦ (หลวง), ลาว ຫຼວງ (หลวง), ไทลื้อ ᦷᦜᧂ (โหลง), ไทดำ ꪨꪺꪉ (หลัวง), ไทขาว ꪨꪺꪉ, ไทใหญ่ လူင် (ลูง), อาหม 𑜎𑜤𑜂𑜫 (ลุง์), จ้วง lueng, จ้วงแบบหนง long; เทียบไหลดั้งเดิม *C-luŋ

/lua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน

ศาลหลวง

วังหลวง

ภรรยาหลวง

เขาหลวง

ผึ้งหลวง

ทางหลวง


หลวง

รูปแบบอื่นของ ᩉᩖ᩠ᩅᨦ (หลวง)


หย่อน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩬ᩵ᩁ (อยอ่ร), ลาว ຢ່ອນ (อย่อน), ไทลื้อ ᦊᦸᧃᧈ (หย่อ̂น), ไทดำ ꪤ꪿ꪮꪙ (หย่อน), ไทใหญ่ ယွၼ်ႇ (ย่อ̂น), ไทใต้คง ᥕᥩᥢᥱ (ย่อ̂น)

/jɔn˨˩/^((สัมผัส))

เชือกหย่อน


เบา

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbawᴬ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.bawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩮᩢᩤ (เบัา), ลาว ເບົາ (เบ็า), ไทลื้อ ᦢᧁ (เบา), เขิน ᨷᩮᩢᩤ (เบัา), ไทใหญ่ မဝ် (มว) หรือ ဝဝ် (วว), ไทใต้คง ᥛᥝ (เมา), อาหม 𑜉𑜨𑜧 (มอ̂ว์), จ้วง mbaeu, จ้วงแบบหนง mbaeu, แสก เว๋า

มีน้ำหนักน้อย, ตรงข้ามกับ หนัก

เบาราคา

ค่อย, ค่อย ๆ

เสียงเบา

เดินเบา ๆ

ไข้เบาลง

ชะลอกำลังเร็วให้ช้าลง

เบารถ

เบาฝีจักร

ที่ให้ผลเร็ว

ข้าวเบา

ที่ใช้พื้นที่เก็บข้อมูลน้อย


ด้วน

ยืมมาจากจีนยุคกลาง短 (MC twanX)

เรียกสิ่งที่มีรูปยาว ๆ ที่ตอนปลายขาดหายไป

แขนด้วน

ขาด้วน

ตาลยอดด้วน

โดยปริยายใช้เรียกสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

คลองด้วน

แม่น้ำด้วน


สวาด

สีเทาอมเขียวอย่างสีเมล็ดสวาด

เรียกแมวที่มีสีเช่นนั้นว่า แมวสีสวาด ว่าเป็นแมวไทยที่ชาวต่างประเทศนิยมเลี้ยงและมีราคาแพง


แพง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *bɛːŋᴬ², จากไทดั้งเดิม *beːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨻᩯ᩠ᨦ (แพง), ลาว ແພງ (แพง), ไทลื้อ ᦶᦗᧂ (แพง), ไทดำ ꪵꪝꪉ (แปฺง), ไทใหญ่ ပႅင်း (แป๊ง), จ้วง bengz, จ้วงแบบจั่วเจียง pengz, จ้วงแบบหนง biangz หรือ byangz; เทียบสุ่ย mbingl

/pʰɛːŋ˧/^((สัมผัส))


ตรงข้าม

คนละฝ่ายคนละพวก

มีความหมายต่างกันอย่างขาวกับดำ ดีกับชั่ว


หนวก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnuəkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶ᩠ᩅᨠ (หนวก), เขิน ᩉ᩠ᨶ᩠ᩅᨠ (หนวก), ลาว ໜວກ (หนวก), ไทลื้อ ᦷᦐᧅᧈ (โหน่ก), ไทดำ ꪘꪺꪀ (หนัวก), ไทขาว ꪘꪺꪀ, ไทใหญ่ ၼူၵ်ႇ (นู่ก), อาหม 𑜃𑜤𑜀𑜫 (นุก์), จ้วง nuk, จ้วงแบบหนง nog, จ้วงแบบจั่วเจียง nuek

อาการที่หูขาดสมรรถภาพในการได้ยินเสียง


สำราญ

เป็นไปได้ว่าขยายมาจากเขมรกลาง ស្រាល (สฺราล, “เบา”) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ *ស្រាល៑ (*สฺราลฺ), ឝ្រាល៑ (ศฺราลฺ, “เบา”) ซึ่งเป็นรากของ สราญ; -ญ เกิดจากการวิบัติ

ที่ทำให้มีความสุขสบาย

เรือสำราญ


สราญ

เป็นไปได้ว่ามาจากเขมรกลาง ស្រាល (สฺราล, “เบา”) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ *ស្រាល៑ (*สฺราลฺ), ឝ្រាល៑ (ศฺราลฺ, “เบา”); -ญ เกิดจากการวิบัติ


สำหรับ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ សំរាប៑ (สํราบฺ), សំរប៑ (สํรบฺ) หรือ សម្រាប៑ (สมฺราบฺ), จากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ សំរប៑ (สํรบฺ), แผลงมาจาก *ស្រាប៑ (*สฺราบฺ) หรือ *ស្រប៑ (*สฺรบฺ, “จัดไว้, พร้อม, เหมาะสม”), แผลงมาจาก រប៑ (รบฺ) หรือ *រាប៑ (*ราบฺ, “จัดเตรียม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສຳລັບ (สำลับ), เขมร សម្រាប់ (สมฺราบ̍); ร่วมรากกับ สำรับ

คู่กับ, ควรกับ

ช้อนกับส้อมเป็นของสำหรับกัน

หมากพลูกับเชี่ยนเป็นของสำหรับกัน


คลุม ๆ

พูดไม่บ่งชัดให้จะแจ้ง

พูดคลุม ๆ


คล้ายคลึง

คล้าย + คลึง

คฺล้าย-คฺลึง

/kʰlaːj˦˥.kʰlɯŋ˧/^((สัมผัส))


คล้าย

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ขล่าย, ลาว ຄ້າຍ (ค้าย), ไทใหญ่ ငၢႆး (ง๊าย)


ยืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲɯːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍືດ (ยืด), ຢືດ (อยืด), ไทลื้อ ᦊᦹᧆᧈ (หยื่ด), ไทใหญ่ ယိုတ်ႈ (ยึ้ต), ไทใต้คง ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วงแบบจั่วเจียง ywet

/jɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่ขยายตัวให้ยาวหรือกว้างออกไปเช่นนั้น

เสื้อยืด

กางเกงยืด


ยืน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɟɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢືນ (อยืน, “ตั้งอยู่”) และ ຍືນ (ยืน, “ยาวนาน”), ไทใหญ่ ယိုၼ်း (ยึ๊น, “ยาวนาน”), ไทใต้คง ᥕᥪᥢᥰ (ยื๊น, “ยาวนาน”), อาหม 𑜊𑜢𑜃𑜫 (ยิน์, “ยาวนาน”),

/jɯːn˧/^((สัมผัส))

อายุยืน


รุนแรง

หนักมาก, แรงมาก, เกินปรกติ

ความคิดเห็นรุนแรง

อาการรุนแรง


ค่อน

/kʰɔn˥˩/^((สัมผัส))

มากกว่าครึ่ง, เกือบเต็ม

ข้าวค่อนหม้อ

นั่งคอยมาค่อนวัน


ยื่น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍື່ນ (ยื่น), ไทใหญ่ ယိုၼ်ႈ (ยึ้น) หรือ ယိုၼ်း (ยึ๊น), ไทใต้คง ᥕᥪᥢ (ยืน)

/jɯːn˥˩/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

คางยื่น

พุงยื่น


หนุน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩩᩁ (หนุร), ลาว ໜູນ (หนูน) หรือ ໜຸນ (หนุน)

ที่เพิ่มเติม

ทัพหนุน

กองหนุน


ขาน

/kʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ใช้ประกอบต่อคำ ตาย ว่า ไม้ตายขาน หมายความว่า ต้นไม้ที่ยืนต้นตายเป็นแถว ๆ


มั่น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩢ᩶ᩁ (หมั้ร), ลาว ໝັ້ນ (หมั้น), ไทลื้อ ᦖᧃᧉ (หมั้น), ไทใหญ่ မၼ်ႈ (มั้น), พ่าเก မꩫ် (มน์), อาหม 𑜉𑜃𑜫 (มน์) , จ้วงแบบจั่วเจียง maenq (หมั่น-แน่น ไม่สั่น)

ใจมั่น

แน่น, ไม่เคลื่อนจากที่

จับให้มั่น


หมื่น

/mɯːn˨˩/^((สัมผัส))

ทะลึ่ง, ทะเล้น


ทะเล้น

ทำหน้าหัวเราะอย่างทะลึ่งโดยไม่เหมาะแก่บุคคลหรือโอกาส


โปน

นูนยื่นออกนอกแนวที่อยู่ตามปรกติ


เบื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɓɯəᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເບື່ອ (เบื่อ), คำเมือง ᨷᩮᩬᩥ᩵ᩋ (เบอิ่อ), เขิน ᨷᩮᩬᩨ᩵ (เบอื่), ไทลื้อ ᦵᦢᦲᧈ (เบี่), ไทใหญ่ မိူဝ်ႇ (เมิ่ว) หรือ ဝိူဝ်ႇ (เวิ่ว), ไทใต้คง ᥛᥫ (เมอ̂), จ้วง mbwq, จ้วงแบบหนง mbowq

/bɯa̯˨˩/^((สัมผัส))


เอียง

เป็นไปได้ว่าตัดทอนจาก ลำเอียง หรือรับโดยตรงมาจากเขมรเก่า ល្អៀង (ลฺเอียง) (ทั้งคู่ทำให้ร่วมรากกับ ลำเอียง); ร่วมเชื้อสายกับลาว ອຽງ (อยง)

/ʔia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งที่เอนไปข้างหนึ่ง

คอเอียง

อาการของสิ่งที่เสียระดับ ไม่ว่าจะในแนวนอนหรือแนวยืนก็ตาม

เรือเอียง

เรือนเอียง


เอน

/ʔeːn˧/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งที่มีลักษณะยาวหรือเป็นแผ่นเป็นต้น ตั้งอยู่ แต่ไม่ตรง

เสาเอน

ต้นไม้เอน

ฝาเอน


เอน

รูปแบบอื่นของ ᩋᩮ᩠ᨶ (เอน)


เอนเอียง

/ʔeːn˧.ʔia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

โน้มเอียง, ไม่เที่ยงตรง


เอียงเอน

/ʔia̯ŋ˧.ʔeːn˧/^((สัมผัส))

โน้มเอียง, ไม่เที่ยงตรง


จิง

/t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ จริง

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ จริง


ปลอม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปลอม, ลาว ປອມ (ปอม), คำเมือง ᨸᩖᩬᨾ (ปลอม) หรือ ᨸᩬᨾ (ปอม), เขิน ᨸᩬᨾ (ปอม), ไทดำ ꪜꪮꪣ (ปอม), เขมร ប្លម (บฺลม)

ไม่แท้หรือไม่จริงตามสภาพของสิ่งนั้น

ฟันปลอม

ผมปลอม


สนิท

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสภา ระบุว่ามาจากบาลี สินิทฺธ (“เสน่หา, รักใคร่; ชิด”), จากสันสกฤต स्निग्ध (สฺนิคฺธ) แต่หากพิจารณาจากความหมายที่ใกล้เคียง อาจมาจากเขมรเก่า ត្និត៑ (ตฺนิตฺ) หรือสันสกฤต सनीड (สนีฑ); เทียบเขมร ស្និទ្ធ (สฺนิทฺธ)

อย่างใกล้ชิด, ชิดชอบ

เพื่อนสนิท

คนสนิท

เขาสนิทกันมาก


แท้จริง

/tʰɛː˦˥.t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))


อะไร

แผลงมาจากคำเก่า อันไร

ᩋᩉ᩠ᨿᩢᨦ

คำใช้แทนนามเพื่อบอกให้ระบุรายละเอียดเกี่ยวกับนามนั้น

เขาห่มผ้าอะไรก็ได้ทั้งนั้น

ท่านไปซื้อของอะไรมา


ซีด

/siːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ไม่สดใสเพราะสีจางไป

รูปนี้สีซีด

หน้าซีด

ขาวอย่างไม่มีน้ำนวล เรียกว่า ขาวซีด


เซอะ

แผลงมาจาก เซ่อ

/sɤʔ˦˥/^((สัมผัส))


เซียบ

เชียบ, เงียบ, สงัด


แวบวับ

อาการที่แสงสว่างปรากฏอยู่ชั่วแว็บเดียวแล้วก็หายไปและปรากฏขึ้นมาใหม่ต่อเนื่องกัน

ไฟจากป้ายโฆษณามีแสงแวบวับ

แสงดาวแวบวับอยู่บนท้องฟ้า


แว็บ ๆ

/wɛp̚˦˥.wɛp̚˦˥/^((สัมผัส))

อาการที่ปรากฏให้เห็นซ้ำ ๆ ในช่วงเวลาสั้น ๆ

เห็นแสงไฟแว็บ ๆ อยู่ไกล ๆ


แว่บ ๆ

/wɛp̚˥˩.wɛp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ปรากฏให้เห็นในช่วงเวลาสั้น ๆ ที่เพิ่งผ่านมา

เห็นอยู่แว่บ ๆ ไปไหนซะแล้ว


แวม ๆ

ลักษณะของแสงที่เห็นเคลื่อนไหวอยู่เรือง ๆ ไร ๆ

แสงของพรายน้ำแวม ๆ ในความมืด


แว็ม ๆ

แสงของพรายน้ำแว็ม ๆ ในความมืด


วับ ๆ แวม ๆ

วับ ๆ + แวม ๆ

มีแสงดับบ้างเรืองบ้างสลับกันไป, วับแวม ก็ว่า

แสงหิ่งห้อยดูวับ ๆ แวม ๆ

อาการที่แต่งกายไม่มิดชิด

ไม่ควรแต่งตัววับ ๆ แวม ๆ ในสถานที่พึงเคารพ ดูไม่สุภาพ


วับแวม

มีแสงดับบ้างเรืองบ้างสลับกันไป, วับ ๆ แวม ๆ ก็ว่า

แลเห็นแสงไฟจากกระโจมไฟวับแวม


วอมแวม

ลักษณะของแสงที่มองเห็นเรือง ๆ ไหว ๆ อยู่ในระยะไกล

ในเวลากลางคืนพอมองเห็นแสงไฟวอมแวมอยู่ในที่ไกล ก็รู้สึกใจชื้นขึ้นมาหน่อย


ว็อมแว็ม

มีแสงไฟจากเรือหาปลาว็อมแว็ม


ว็อม ๆ แว็ม ๆ

กระท่อมหลังนั้นคงมีคนอยู่ เพราะเห็นไฟว็อม ๆ แว็ม ๆ อยู่


วอม ๆ แวม ๆ

กระท่อมหลังนั้นคงมีคนอยู่ เพราะเห็นไฟวอม ๆ แวม ๆ อยู่


ว็อบแว็บ

อาการที่เห็นชัดบ้างไม่ชัดบ้าง

วันนี้โทรทัศน์ไม่ดี เห็นภาพว็อบแว็บหลายตอน


ว็อบ ๆ แว็บ ๆ

อาการที่เห็นชัดบ้างไม่ชัดบ้าง

วันนี้โทรทัศน์ไม่ดี เห็นภาพว็อบ ๆ แว็บ ๆ หลายตอน


มันปู

สีแดงเจือเหลืองกับดำ

พระเครื่องเนื้อสีมันปู

โลหะที่เก็บไว้นาน ๆ จะออกสีมันปู


ป่าเถื่อน

ป่า + เถื่อน

/paː˨˩.tʰɯa̯n˨˩/^((สัมผัส))

ห่างไกลจากที่อยู่ของคน, ยังไม่เจริญ

ทารุณโหดร้าย


จำลอง

ยืมมาจากเขมรเก่า ចម្លង (จมฺลง) หรือ ចំឡង (จํฬง), แผลงมาจาก ឆ្លង (ฉฺลง)

/t͡ɕam˧.lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

พระพุทธชินราชจำลอง

ที่ทำให้เหมือนของจริง

ท้องฟ้าจำลอง


มัว

พระจันทร์มัว

ข้อความมัว

กระจกมัว

นัยน์ตามัว

มืดมัว

ไม่มืดไม่สว่าง

แสงมัว ๆ

สีมัว ๆ

ขุ่น, ไม่ผ่อง

ใจมัว


พราก ๆ

อาการที่น้ำตาไหลออกมาก ๆ ในคำว่า น้ำตาไหลพราก ๆ


จืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *cɯːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈືດ (จืด), ไทใหญ่ ၸိုတ်ႇ (จึ่ต)，จ้วงแบบจั่วเจียง zwd（เจิด），จ้วง cwt/cit

/t͡ɕɯːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มีรสไม่เค็มไม่เปรี้ยวเป็นต้น

น้ำจืด

ไข่จืด

หน้าจืด

หมากจืด

ยาจืด

ไม่สนุก, ไม่ครึกครื้น

งานนี้จืด

อันสมรรถมือผจญ จืดเสี้ยน


อิสระ

ยืมมาจากบาลี อิสฺสร (“เป็นใหญ่”); เทียบสันสกฤต ईश्वर (อีศฺวร, “เป็นใหญ่”); ร่วมรากกับ อิศวร and อีศวร

อิสสระ
ความอิสระ (noun-from-adj)

/ʔit̚˨˩.sa˨˩.raʔ˨˩/^((สัมผัส))

เป็นใหญ่, เป็นไทแก่ตัว

ชนอิสระ

ที่ปกครองตนเอง

รัฐอิสระ

ไม่ขึ้นแก่ใคร, ไม่สังกัดใคร

อาชีพอิสระ

นักเขียนอิสระ


อิสร

ยืมมาจากบาลี อิสฺสร (“เป็นใหญ่”)

[เสียงสมาส]
อิด-สะ-ระ-

เป็นใหญ่, เป็นไทแก่ตัว

อิสรชน


ยศ

ยืมมาจากสันสกฤต यश (ยศ); เทียบบาลี ยส

ที่แสดงฐานะหรือชั้น

พัดยศ


ย่อง

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง yongq (หย่อง) , จ้วงแบบจั่วเจียง yongh (ย่อง)

/jɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ลอยเหนือขึ้นมา

แกงมันย่อง

ขัดพื้นเป็นมันย่อง


กิมจิ

ยืมโดยเรียนรู้จากเกาหลี 김치 (gimchi)

ที่มาจากเกาหลี

นักเตะแดนกิมจิ


ลาก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *laːkᴰ²ᴸ, จากไทดั้งเดิม *C̬.laːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลาก, ลาว ລາກ (ลาก), คำเมือง ᩃᩣ᩠ᨠ (ลาก), เขิน ᩃᩣ᩠ᨠ (ลาก), ไทลื้อ ᦟᦱᧅ (ลาก), ไทดำ ꪩꪱꪀ (ลาก), ไทขาว ꪩꪱ, ไทใหญ่ လၢၵ်ႈ (ล้าก), ไทใต้คง ᥘᥣᥐ (ลาก), อาหม 𑜎𑜀𑜫 (ลก์), จ้วง rag, จ้วงแบบหนง laeg, จ้วงแบบจั่วเจียง lag

/laːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้เคลื่อนที่ตามไปโดยวิธีต่าง ๆ เช่น ดึง ฉุด ระไป ถูไป ล่ามไป โยงไป

รถลาก


เขว

/kʰweː˩˩˦/^((สัมผัส))

เหไปนอกทาง, ผิดทาง, ไม่ตรงทาง


เฉ

/t͡ɕʰeː˩˩˦/^((สัมผัส))

เหไป, ไม่ตรงเส้นตรงแนว


ตึง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩧ᩠᩵ᨦ (ตึ่ง), เขิน ᨲᩨ᩠᩵ᨦ (ตื่ง), ลาว ຕຶ່ງ (ตึ่ง), อีสาน ตึ่ง, ไทลื้อ ᦎᦹᧂᧈ (ตื่ง), ไทใหญ่ တိုင်ႇ (ตึ่ง), ไทใต้คง ᥖᥪᥒᥱ (ตื่ง), จ้วงแบบจั่วเจียง dwng

/tɯŋ˧/^((สัมผัส))

เชือกตึง

เส้นตึง

เสื้อแขนตึง

มีอาการออกจะโกรธ ๆ

หมู่นี้ดูตึงไป


หนัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnakᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜັກ (หนัก), ไทลื้อ ᦐᧅ (หนัก), ไทดำ ꪘꪰꪀ (หนัก), ไทใหญ่ ၼၵ်း (นั๊ก), ไทใต้คง ᥘᥐᥴ (ลั๋ก), อ่ายตน ꩫက် (นก์), อาหม 𑜃𑜀𑜫 (นก์), ปู้อี nagt, จ้วง naek

มีน้ำหนักมาก, ตรงข้ามกับ เบา

ไข้หนัก

ศึกหนัก

บุญหนักศักดิ์ใหญ่

ที่ให้ผลช้ากว่าปรกติ

ทุเรียนหนัก

ข้าวหนัก

ที่ใช้พื้นที่เก็บข้อมูลมาก


เปล่ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป่ง, ลาว ເປັ່ງ (เปั่ง) หรือ ເປ່ງ (เป่ง), คำเมือง ᨸᩖᩮ᩵ᨦ (เปล่ง), เขิน ᨸᩮ᩠᩵ᨦ (เป่ง), ไทลื้อ ᦔᦲᧂᧈ (ปี่ง) หรือ ᦵᦔᧂᧈ (เป่ง)

แจ่มใส, สุกใส


เปล่ง

รูปแบบอื่นของ ᨸᩖᩮ᩵ᨦ (เปล่ง)


ลงท้าย

พูดว่าจะให้เงิน ลงท้ายก็เหลว

คนเราลงท้ายก็ต้องตายกันทุกคน

เรียกข้อความที่ลงท้ายจดหมาย เช่น ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง ว่า คำลงท้าย


สากรรจ์

แผลงมาจาก ฉกรรจ์ โดยให้เข้ากับ สาหัส

แข็งแรงสมบูรณ์

รุนแรงอาจถึงตาย

สาหัสสากรรจ์


ฉกรรจ์

ไม่ทราบรากศัพท์

สกรรจ์
สากรรจ์
ฉกัน

ใจฉกรรจ์

แข็งแรงสมบูรณ์

วัยฉกรรจ์

ชายฉกรรจ์

รุนแรงอาจถึงตาย

แผลฉกรรจ์


เอส

กรรตุการก เอกพจน์ เพศชายของ เอต


เสมอภาค

สะ-เหฺมอ-พาก

/sa˨˩.mɤː˩˩˦.pʰaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

มีส่วนเท่ากัน, เท่าเทียมกัน

ในปัจจุบันบุรุษและสตรีมีสิทธิเสมอภาคกัน


ย่อย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍ່ອຍ (ย่อย), ไทลื้อ ᦍᦾᧈ (ย่อ̂ย), ไทใหญ่ ယွႆႈ (ย้อ̂ย)

/jɔj˥˩/^((สัมผัส))

เรียกส่วนน้อยที่แยกจากส่วนใหญ่

ส่วนย่อย

กลุ่มย่อย

เบ็ดเตล็ด, ไม่สำคัญ

ข่าวย่อย

เรียกละครเรื่องสั้น ๆ ว่า ละครย่อย

เรียกธนบัตรที่ราคาน้อยกว่าฉบับที่มีราคามากว่า ธนบัตรย่อย หรือ แบงก์ย่อย


โป๊

จากฮกเกี้ยน 補 (pó͘ ป้อ, “ปะชุนเสื้อผ้า, ซ่อมแซม, บำรุงร่างกาย”)

/poː˦˥/^((สัมผัส))

เปลือยหรือค่อนข้างเปลือย

รูปโป๊

มีเจตนาเปิดเผยอวัยวะบางส่วนที่ควรปกปิด

แต่งตัวโป๊


เจียว

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 焦 (zieu1, “ไหม้, แห้ง, กรอบ”)

ที่ทอดด้วยน้ำมัน

ไข่เจียว

หอมเจียว

กระเทียมเจียว


โหม่

/moː˨˩/^((สัมผัส))

นั่งหัวโหม่


รวน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง luenh (ล่วน, “รวน, วุ่นวาย”), จ้วงแบบจั่วเจียง luenh (ล่วน, “รวน, วุ่นวาย”)

ฟันรวน

เบียดดันกันไปมา

แถวรวน


โย้

/joː˦˥/^((สัมผัส))

เอนเพราะไม่ตั้งตรงทรงตัวตามธรรมดาที่ควรเป็น

เรือนโย้

เขียนหนังสือโย้

ยื่นออกกว่าปรกติ

ท้องโย้

พุงโย้


คั่ว

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᩅᩫ᩶ (ขว็้), เขิน ᨡ᩠ᩅᩫ᩶ (ขว็้), อีสาน ขั้ว, ลาว ຂົ້ວ (ข็้ว), ไทลื้อ ᦷᦃᧉ (โฃ้), ไทใหญ่ ၶူဝ်ႈ (ขู้ว), ไทดำ ꪄ꫁ꪺ (ฃั้ว), อาหม 𑜁𑜤𑜈𑜫 (ขุว์)

/kʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

เรียกของที่คั่วแล้ว

ข้าวคั่ว

ถั่วคั่ว


โม้ ๆ

เสียงอย่างเสียงเรียกสุนัขมากินข้าว


โม่งโค่ง

/moːŋ˥˩.kʰoːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ใหญ่โตเกะกะ, ใหญ่โตไม่สมรูป

รูปร่างโม่งโค่ง


ใส

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saɰᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩲ (ใส), อีสาน ใส, ลาว ໃສ (ใส), ไทลื้อ ᦺᦉ (ไส), ไทดำ ꪻꪎ (ใส), ไทใหญ่ သႂ် (ใส), ไทใต้คง ᥔᥬᥴ (ใส๋), อาหม 𑜏𑜧 (สว์) หรือ 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), จ้วง saw

ᩈᩱ

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

ꪻꪎ

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

သႂ်

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

ໃສ

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

transparent

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

ฟ้าใส

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

น้ำใส

กระจกใส


ใส

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saɰᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ใส, คำเมือง ᩈᩲ (ใส), ลาว ໃສ (ใส), ไทลื้อ ᦺᦉ (ไส), ไทดำ ꪻꪎ (ใส), ไทใหญ่ သႂ် (ใส), ไทใต้คง ᥔᥬᥴ (ใส๋), อาหม 𑜏𑜧 (สว์) หรือ 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), จ้วง saw


ใต้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *taɰꟲ; เทียบจีนยุคกลาง底 (MC tejX); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຕ້ (ใต้), ไทลื้อ ᦺᦎᧉ (ไต้), ไทใหญ่ တႂ်ႈ (ใต้), ไทใต้คง ᥖᥬᥲ (ใต้), อาหม 𑜄𑜧 (ตว์) หรือ 𑜄𑜨𑜧 (ตอ̂ว์), จ้วง dawj, จ้วงแบบจั่วเจียง dawj; เทียบเบดั้งเดิม *ɗaːwᴬ²

ที่อยู่ในที่หรือฐานะต่ำกว่าสิ่งอื่นเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

รถไฟใต้ดิน

อยู่ใต้อำนาจ

ไม่อยู่เหนือ

ใต้ลม

ต่ำกว่าพื้นผิวระดับหรือเกณฑ์

ใต้ดิน

ใต้น้ำ

ที่ตั้งอยู่ มาจาก หรือไปทางทิศใต้


ใย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaɰᴬ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩱ (ไย), เขิน ᨿᩱ (ไย), ลาว ໃຍ (ใย), ไทลื้อ ᦺᦍ (ไย), ไทดำ ꪻꪥ (ใย), ไทขาว ꪻꪥ, ไทใหญ่ ယႂ်း (ใย๊), ไทใต้คง ᥕᥬᥰ (ใย๊), พ่าเก ယၞ် (ใย), อาหม 𑜊𑜧 (ยว์)

นวลบาง, บาง ๆ, ละเอียดอ่อน

นวลใย


ยองใย

ผุดผ่องเป็นน้ำนวล

ผิวนวลเป็นยองใย

ใช้เป็นคำเปรียบเทียบว่ามีขนาดเล็กเท่าใยแมงมุม

ไม่มีความผิดแม้เท่ายองใย


กระใด

กระไร, อะไร, ทำไม

ผู้แกล้วกระใดรณภู


…ใด…หนึ่ง

… + ใด + … + หนึ่ง

…-ได-…-หฺนึ่ง

ใครก็ได้, อะไรก็ได้ (เทียบเท่า any)

คนใดคนหนึ่ง

สิ่งใดสิ่งหนึ่ง

อย่างใดอย่างหนึ่ง


ไม่ใกล้ไม่ไกล

ไม่ + ใกล้ + ไม่ + ไกล

ไม่-ไกฺล้-ไม่-ไกฺล

บ้านฉันอยู่ไม่ใกล้ไม่ไกลจากที่นี่

คนไม่ใกล้ไม่ไกล


เฝ่ย

แผลงมาจาก เห่ย

/fɤj˨˩/^((สัมผัส))

เชย, ไม่ทันสมัย, ไม่มีรสนิยม


เห่ยเฝ่ย

เหิ็่ย-เฝิ็่ย

/hɤj˨˩.fɤj˨˩/^((สัมผัส))

เชยมาก, ไม่ทันสมัยมาก, ไม่มีรสนิยมมาก


เหมาะ

ไม่ทราบรากศัพท์; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩰᩬᩡ (โหมอะ), ลาว ເໝາະ (เหมาะ)

/mɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

ได้โอกาสเหมาะ

กำลังเหมาะ

โอกาสนี้ไม่เหมาะจะเข้าพบผู้ใหญ่

2 คนนี้เหมาะกัน


เหมาะ

รูปแบบอื่นของ ᩉ᩠ᨾᩰᩬᩡ (โหมอะ)


คู่ควร

เหมาะกัน, สมกัน, เสมอกัน, มีค่าเท่ากัน


หลาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlaːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หลาย, ลาว ຫຼາຍ (หลาย), คำเมือง ᩉᩖᩣ᩠ᨿ (หลาย), เขิน ᩉ᩠ᩃᩣ᩠ᨿ (หลาย), ไทลื้อ ᦜᦻ (หลาย), ไทดำ ꪨꪱꪥ (หลาย), ไทใหญ่ လၢႆ (ลาย), ปู้อี laail, จ้วง lai, แสก หล่าย; เทียบจีนเก่า多 (OC *ʔl'aːl)

/laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

มาก, บางทีใช้คู่กับคำ มาก เป็น มากหลาย


ทุก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ທຸກ (ทุก), คำเมือง ᨴᩩᨠ (ทุก), เขิน ᨴᩩᨠ (ทุก), ไทลื้อ ᦑᦳᧅ (ทุก)

ᨣᩪ᩵

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ꪋꪴ꪿

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ၵူႈ

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

tous

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

les

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

toutes

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

les

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

chaque

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

jeder

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

jede

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

jedes

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ທຸກ

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ຊູ່

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

every

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

/tʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด, ทั้งหมดโดยหมายแยกเป็นหน่วย ๆ

คนที่เกิดมาแล้วมีปัญญาด้วยกันทุกคน แต่ทุกคนมีปัญญาไม่เท่ากัน


ทุก

ทฺวิ + ก (“แทนศัพท์ ปริมาณ”) + [Term?]; ทุก เป็นสังขยาตัทธิตหรือปริมาณตัทธิต

ที่มีปริมาณสอง


ทุก ๆ

/tʰuk̚˦˥.tʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

ทุก ๆ คนจะต้องช่วยเหลือกัน


ล้วน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລ້ວນ (ล้วน), ไทลื้อ ᦷᦟᧃᧉ (โล้น)

แท้, เป็นอย่างเดียวกันหมด, ไม่มีอะไรปน

ทองล้วน


ล้วน ๆ

แท้, เป็นอย่างเดียวกันหมด, ไม่มีอะไรปน

เงินล้วน ๆ


เป้ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป้ง, ลาว ເປ້ງ (เป้ง)

/peːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มดเป้ง


ซื่อสัตย์

ซื่อ + สัตย์

/sɯː˥˩.sat̚˨˩/^((สัมผัส))

ประพฤติตรงและจริงใจ, ไม่คิดคดทรยศ, ไม่คดโกงและไม่หลอกลวง

เขาได้รับรางวัลค่าที่เป็นคนซื่อสัตย์


ซื่อสัตย์

รูปแบบอื่นของ ᨪᩨ᩵ᩈᨲ᩠ᨿ᩺ (ซื่สตย์)


จริงใจ

/t͡ɕiŋ˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

บริสุทธิ์ใจ, สุจริตใจ


สุจริตใจ

สุ-จะ-หฺริด-ไจ

บริสุทธิ์ใจ, จริงใจ

เขาช่วยเหลือเด็กคนนั้นด้วยความสุจริตใจ ไม่ได้หวังสิ่งตอบแทน