โจม

/t͡ɕoːm˧/^((สัมผัส))

สิ่งที่ตามปรกติมียอดเป็นลอมอย่างซุ้ม ใช้เป็นเครื่องกำบังแดดลมเป็นต้น, กระโจม ก็ว่า

กูบที่มีด้านเปิดโล่ง 4 ด้าน, กระโจม ก็ว่า


โจม

/t͡ɕoːm˧/^((สัมผัส))

โถมเข้าไป, กระโดดเข้าไป

โจมจับ

โจมฟัน


โถม

/tʰoːm˩˩˦/^((สัมผัส))

โผเข้าไปอย่างรวดเร็ว

โถมตัวเข้าหา

รวมกำลังพุ่งเข้าใส่

โถมกำลัง


กอบโกย

/kɔːp̚˨˩.koːj˧/^((สัมผัส))

ขนเอาไปเป็นจำนวนมาก, รวบเอาไปเป็นจำนวนมาก


ประหาร

ยืมมาจากสันสกฤต प्रहार (ปฺรหาร); เทียบบาลี ปหาร

การตี, การฟัน

การล้าง, การผลาญ


รัฐประหาร

รัฐ + ประหาร

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

รัด-ถะ-ปฺระ-หาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

รัด-ปฺระ-หาน

การใช้กำลังเปลี่ยนแปลงคณะรัฐบาลโดยฉับพลัน

การใช้กำลังยึดอำนาจและเปลี่ยนแปลงรัฐบาล


ยึดอำนาจ

[jɯt̚˥.ʔä̃m˧.näːt̚˥˩]

ใช้กำลังเข้าแย่งอำนาจในการบริหารบ้านเมือง


โล่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂລ່ງ (โล่ง), คำเมือง ᩃᩰᩫ᩠᩵ᨦ (โล็่ง), เขิน ᩃᩰ᩠᩵ᨦ (โล่ง)

/loːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะว่าง เตียน ไม่มีอะไรกีดกั้นหรือปิดบัง

ที่โล่ง

ที่เปิดตลอดไม่มีอะไรกีดกั้นหรือปิดบัง

ห้องโล่ง


โล่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/loːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้ว่าง เตียน

ป่าถูกตัดต้นไม้เสียโล่ง

ปราศจากอุปสรรค

เปิดทางโล่งแล้ว


เตียน

คำกริยาวิเศษณ์

ดายหญ้าให้เตียน

ถูกกวาดเสียเตียน


เตียน

ยืมมาจากเขมร ដៀល (เฎียล)


ติ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ តិះ (ติะ), *តិស៑ (*ติสฺ), *តេះ (*เตะ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕິ (ติ), คำเมือง ᨲᩥ (ติ), ไทลื้อ ᦎᦲᦰ (ตีะ), เขมร តិះ (ติะ)

/tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ชี้ข้อบกพร่อง


รก

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ႁူၵ်ႉ (หู๎ก)

ที่กระจัดกระจายอยู่เกลื่อนกลาดไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย

ทิ้งกระดาษไว้รกบ้าน

ที่งอกหรือขึ้นรวมกันอยู่อย่างยุ่งเหยิงไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย

หญ้ารก

ป่ารก

น่ารำคาญเพราะไม่เป็นระเบียบ

รกตา

รกหู

รกสมอง


รก

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ႁူၵ်ႉ (หู๎ก)

เครื่องสำหรับหล่อเลี้ยงเด็กในครรภ์แนบอยู่กับมดลูก มีสายล่ามมาที่สะดือเด็ก

สิ่งที่เป็นเส้นคล้ายรากไม้ที่ห้อยอยู่ตามกิ่งไม้บางอย่างเช่น มะดัน เรียกว่า รกมะดัน, บางทีเป็นแผ่นห่อกาบไม้เช่นต้นมะพร้าว เรียกว่า รกมะพร้าว


แนบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແນບ (แนบ)จ้วง nep (แนบ)

/nɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

แอบชิด, แอบเคียง

แนบข้าง

แนบกาย

แนบเนื้อ

ได้แนบสำเนาจดหมายมาด้วยแล้ว


เคียง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຽງ (คยง)

/kʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ชิดกันโดยเรียงข้าง

เดินเคียง

นั่งเคียง


เคียง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຽງ (คยง)

/kʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

บ้านใกล้เรือนเคียง


ปิดบัง

ปิดบังความรู้

ปิดบังความจริง


บิ่น

แตกลิไปเล็กน้อย (ที่คม ที่แง่ หรือที่ยอด)

มีดบิ่น

ชามปากบิ่น


บิ่น

บ้าอย่างหุนหันพลันแล่น, บ้าบิ่น ก็ว่า


ลิ

/liʔ˦˥/^((สัมผัส))

แตกบิ่นไปเล็กน้อย, อาการที่ของเป็นปุ่มเป็นแง่แตกบิ่นไปเล็กน้อย

พระกรรณพระพุทธรูปลิไปข้างหนึ่ง

ขอบถ้วยลิไปนิดหนึ่ง


เล็กน้อย

คำกริยาวิเศษณ์

/lek̚˦˥.nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

เสียหายเล็กน้อย

เรื่องเล็กน้อย


นิดหน่อย

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

ไม่มาก, เล็กน้อย

พวกเขาขอแค่ที่ดินนิดหน่อยเท่านั้น


นิดหน่อย

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่มาก, เล็กน้อย

ฉันมีเรื่องต้องทำนิดหน่อย


นิด

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง noiq nid (หน่อยนิด, “เล็กน้อย, นิดเดียว”)


หน่อย

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnoːjᴮ (“น้อย, ไม่เยอะ”); เทียบ น้อย, จ้วงแบบจั่วเจียง noiq

/nɔj˨˩/^((สัมผัส))

นิดหนึ่ง, น้อยหนึ่ง, ไม่มาก

ขอหน่อย

เดินอีกหน่อยก็ถึง

ประเดี๋ยว, ไม่ช้า, ไม่นาน

รอหน่อย

กินเหล้ามาก ๆ อีกหน่อยก็ตาย


ประเดี๋ยว

ชั่วระยะเวลาหนึ่ง, ชั่วขณะหนึ่ง, ชั่วครู่หนึ่ง, เดี๋ยว ก็ว่า

รอประเดี๋ยวนะ


ปุ่ม

ปม, ของที่นูนขึ้นจากพื้นเดิม

ปุ่มฆ้อง


ปม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ປົມ (ป็ม), คำเมือง ᨸᩫ᩠ᨾ (ป็ม), เขิน ᨸᩫ᩠ᨾ (ป็ม), ไทลื้อ ᦔᦸᧄ (ปอ̂ม), ไทใหญ่ ပူမ် (ปูม)

เนื้อที่เป็นปุ่มขึ้นตามตัว

ขอดของผ้าหรือเชือก

ข้อยุ่งที่แก้ยาก


หงอยเหงา

[ŋɔj˩˥.ŋäw˩˥]

เปลี่ยวใจไม่กระปรี้กระเปร่า, เหงาหงอย ก็ว่า


ซึมเซา

มีลักษณะเหงาหงอยง่วงซึมไม่กระปรี้กระเปร่า

วันนี้รู้สึกซึมเซาไม่อยากทำงานเลย


ชุ่มชื่น

การชุ่มชื่น (abstract-noun)
ความชุ่มชื่น (abstract-noun)

/t͡ɕʰum˥˩.t͡ɕʰɯːn˥˩/^((สัมผัส))

รู้สึกสดชื่น, สดชื่น


ชุ่ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊຸ່ມ (ซุ่ม), คำเมือง ᨩᩩ᩵ᨾ (ชุ่ม), ไทลื้อ ᦋᦳᧄᧈ (ชุ่ม), จ้วง cumx

การชุ่ม (abstract-noun)
ความชุ่ม (abstract-noun)

/t͡ɕʰum˥˩/^((สัมผัส))

มีน้ำหรือของเหลวซึมซาบเอิบอาบอยู่

ชุ่มคอ


เอิบอาบ

/ʔɤːp̚˨˩.ʔaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

อาบไปทั่ว, ซึมซาบ

ซาบซ่าน, อาบเอิบ ก็ว่า


เอิบ

ซึมเข้าไป, ซาบเข้าไป


ซึมซาบ

เอิบอาบเข้าไปทั่วถึง


ซาบซ่าน

แล่นไปทั่วร่างกาย

ปีติซาบซ่าน


ซ่าน

แล่นกระจายไปทั่วตัว

พิษซ่าน

เสียวซ่าน


รั่ว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rwoːᴮ; เทียบจีนเก่า漏 (OC *roːs); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩠ᩅᩫ᩵ (รว็่), ลาว ຮົ່ວ (ฮ็่ว), ไทขาว ꪭꪺꫀ, ไทใหญ่ ႁူဝ်ႈ (หู้ว), อาหม 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (รึว์), จ้วง roh, จ้วงแบบหนง roh, จ้วงแบบจั่วเจียง rueh (รั่ว)

อาการที่อากาศหรือของเหลวเป็นต้นไหลเข้าหรือออกทางรอยแตกหรือรูที่เกิดจากความชำรุด

น้ำรั่ว

ฝนรั่ว


รั่ว

มีรอยแตกหรือมีรูซึ่งเกิดจากความชำรุดที่อากาศหรือของเหลวเป็นต้นเข้าออกได้

เรือรั่ว

ท่อประปารั่ว

หลังคารั่ว

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ข่าวรั่ว

ข้อสอบรั่ว


รั่ว

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ไล่ไม้ตีระไปบนลูกระนาดโดยไม่ลงคู่ ทำให้เสียงเพี้ยนหรือไม่ชัดเจน

เขาตีระนาดรั่ว ฟังไม่เป็นเพลง


รั่ว

เหมือนมีสติไม่สมประกอบ มักทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งผิดแปลกไปจากบุคคลทั่วไป

หมอนั่นดูรั่ว ๆ ยังไงพิกล มีอย่างที่ไหนชวนผู้หญิงไปเดตแถว ๆ ฮวงซุ้ย

ทำตัวกล้าเกินเหตุ, บ้าบิ่น

ผู้หญิงคนนั้นรั่วจริง ๆ กระโดดขึ้นไปเต้นกลางเวทีคอนเสิร์ตได้หน้าตาเฉย


สติ

ยืมมาจากบาลี สติ, จากสันสกฤต स्मृति (สฺมฺฤติ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร សតិ (สติ), ลาว ສະຕິ (สะติ), ไทใหญ่ သတီႉ (สตี๎), သတိ (สติ); ร่วมรากกับ สมฤดี (รูปหนึ่ง)

ความรู้สึก, ความรู้สึกตัว

ได้สติ

ฟื้นคืนสติ

สิ้นสติ

ความรู้สึกผิดชอบ

มีสติ

ไร้สติ

ความระลึกได้

ตั้งสติ

กำหนดสติ


เพี้ยน

เพียน
ความเพี้ยน (noun-from-adj)

ผิดแปลกไปเล็กน้อย

หน้าเพี้ยน

ไม่ค่อยปรกติ (มักใช้แก่คน)

เขามีท่าทางเพี้ยน ๆ


เพี้ยน

คำกริยาวิเศษณ์

คลาดเคลื่อน, ผิดเพี้ยน ก็ว่า

พูดเพี้ยน

เสียงเพี้ยน


เพียน

คำกริยาวิเศษณ์


โหม่ง

/moːŋ˨˩/^((สัมผัส))

/moŋ˨˩/^((สัมผัส))

เอาหัวรับหรือกระแทกลูกตะกร้อหรือฟุตบอลเป็นต้น

โดยปริยายหมายถึงอาการที่สิ่งหนึ่งตกลงมากระแทกพื้นอย่างแรง

หัวโหม่งพื้น

เครื่องบินโหม่งโลก


โหม่ง

จากมอญ မံၚ် (มํง์, “ฆ้อง”)

/moːŋ˨˩/^((สัมผัส))


สุบิน

ยืมมาจากบาลี สุปิน (“หลับ”)


ฝัน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *hwanᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฝัน, ลาว ຝັນ (ฝัน), คำเมือง ᨺᩢ᩠ᨶ (ฝัน), เขิน ᨺᩢ᩠ᨶ (ฝัน), ไทลื้อ ᦚᧃ (ฝัน), ไทดำ ꪠꪽ (ฝัน), ไทใหญ่ ၽၼ် (ผัน) หรือ ၾၼ် (ฝัน), ไทใต้คง ᥜᥢᥴ (ฝั๋น), อาหม 𑜇𑜃𑜫 (ผน์) หรือ 𑜇𑜞𑜃𑜫 (ผฺรน์), คำตี้ ၸꩫ်, ภาษาจ้วงใต้ paen, จ้วง faen

ᨺᩢ᩠ᨶ

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

夢

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

梦

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

droom

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

ꪩꪱꪉꪠꪽ

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

ၽၼ်

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

ၾၼ်

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

sonho

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

rêve

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

dream

ฟรีเชียตะวันตก

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

Traum

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

ຝັນ

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

sueño

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

dream

การเห็นเป็นเรื่องเมื่อหลับ

การเห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

การนึกเห็นในขณะที่ตื่นอยู่ ซึ่งไม่อาจจะเป็นจริงได้


ฝัน

ฝนน
การฝัน (abstract-noun)
ความฝัน (abstract-noun)

ᨺᩢ᩠ᨶ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

做夢

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

做梦

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

dromen

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ꪠꪽ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ၽၼ်

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ၾၼ်

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

rêver

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

träumen

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ຝັນ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

soñar

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

dream

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

เมื่อคืนเขาฝันว่าเป็นเศรษฐี

นึกเห็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้


เหม่อ

/mɤː˨˩/^((สัมผัส))

ไม่ตั้งใจระวัง, ไม่ตั้งใจดู, เผลอใจลอย


เผลอ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຜີ (เผี)

การเผลอ (abstract-noun)
ความเผลอ (abstract-noun)

/pʰlɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

หลงลืมไปชั่วขณะ

เผลอตัว

เผลอสติ

เลินเล่อ, ไม่ระวังตัว

เผลอไปแผล็บเดียว แมวคาบปลาไปกินเสียแล้ว


หลงลืม

การหลงลืม (abstract-noun)
ความหลงลืม (abstract-noun)

/loŋ˩˩˦.lɯːm˧/^((สัมผัส))

มีความจำเลอะเลือน, มีความจำเสื่อมจึงทำให้ลืม, มีสติเฟือนไป


ใจลอย

เผลอสติ, เคลิบเคลิ้ม


เผลอสติ

/pʰlɤː˩˩˦.sa˨˩.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

หลงลืมสติไปชั่วขณะ, ขาดสติไปชั่วขณะ


กล้าได้กล้าเสีย

กล้า + ได้ + กล้า + เสีย

ความกล้าได้กล้าเสีย (noun-from-adj)

กฺล้า-ด้าย-กฺล้า-เสีย

/klaː˥˩.daːj˥˩.klaː˥˩.sia̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ใจป้ำ, ใจเป็นนักเลง, ไม่กลัวขาดทุน


ขาดทุน

ขาด + ทุน; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ loss (คำนาม)

ได้น้อยกว่าต้นทุน


ขาดทุน

ผลที่ได้น้อยกว่าต้นทุน


ความจำ

คำอาการนามของ จำ


เสื่อม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເສື່ອມ (เสื่อม)

การเสื่อม (abstract-noun)
ความเสื่อม (abstract-noun)

/sɯa̯m˨˩/^((สัมผัส))

น้อยลง, หย่อนลง

เครื่องจักรเมื่อใช้ไปนาน ๆ คุณภาพก็ค่อย ๆ เสื่อมไป

เสื่อมเกียรติ

ความจำเสื่อม

ต่ำกว่าระดับเดิม

เมื่อความเจริญทางวัตถุมีมากขึ้น คุณธรรมของคนก็เสื่อมลง

มนตร์เสื่อม


ริดสีดวง

ยืมมาจากเขมร ឫសដូង (ฤสฎูง); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩥᩔᨯ᩠ᩅᨦ (ริสสดวง), ปักษ์ใต้ รัดดวง, ลาว ຣິດສີດວງ (ริดสีดวง) หรือ ລິດສີດວງ (ลิดสีดวง)

ชื่อโรคพวกหนึ่งมีหลายชนิด เกิดในช่องตา จมูก หรือ ทวารหนัก เป็นต้น


โอลิมปิก

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากอังกฤษ Olympic

การแข่งขันกีฬาระหว่างประเทศซึ่งจัดให้มีขึ้นทุก ๆ 4 ปีในประเทศต่าง ๆ ตามแต่จะตกลงกันว่า กีฬาโอลิมปิก


โอลิมปิก

ยืมมาจากอังกฤษ Olympic

ที่เกี่ยวกับโอลิมปิก


วิทยุต

ยืมมาจากสันสกฤต विद्युत् (วิทฺยุตฺ) < ภาษาบาลี วิชฺชุ


ฟ้าแลบ

ᨼ᩶ᩣᨾᩖᩯᨷ

แสงที่เกิดวาบขึ้นในท้องฟ้า

閃電

แสงที่เกิดวาบขึ้นในท้องฟ้า

ຟ້າແມບ

แสงที่เกิดวาบขึ้นในท้องฟ้า

lightning

แสงที่เกิดวาบขึ้นในท้องฟ้า

/faː˦˥.lɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

/faː˦˥.lɛp̚˥˩/^((สัมผัส))

แสงที่เกิดวาบขึ้นในท้องฟ้าลักษณะเป็นเส้นหรือแผ่น เกิดขึ้นเนื่องจากอิเล็กตรอนจำนวนมากเคลื่อนที่ผ่านอากาศเป็นเหตุให้เกิดความร้อนสูงมากจนปรากฏเป็นแสงสว่างวาบขึ้น


วิกัย

ภาษาบาลี วิกย


ร่ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rɤmᴮ, จากจีนเก่า蔭 (OC *qrɯms); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮົ່ມ (ฮ็่ม), คำเมือง ᩁᩫ᩠᩵ᨾ (ร็่ม), ไทลื้อ ᦷᦣᧄᧈ (โฮ่ม), ไทดำ ꪶꪭ꪿ꪣ (โฮ่ม), ไทใหญ่ ႁူမ်ႈ (หู้ม), อาหม 𑜍𑜤𑜪 (รุํ), จ้วงแบบจั่วเจียง loemq (“บัง, บังไว้ไม่ให้เห็น”)

บริเวณที่แดดส่องไม่ถึง

ร่มไม้

สิ่งที่ใช้สำหรับกางกันแดด กันฝนมีด้ามสำหรับถือ

ที่พึ่ง, ที่คุ้มครอง

ใต้ร่มพระบรมโพธิสมภาร

ใต้ร่มกาสาวพัสตร์


ร่ม

ซึ่งมีอะไรบังแดด

ถนนสายนี้ร่มตลอดวัน


แตกใน

หลั่งน้ำอสุจิในช่องคลอดหรือทวารหนัก


ด้าม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗaːmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯ᩶ᩣ᩠ᨾ (ด้าม), เขิน ᨯ᩶ᩣ᩠ᨾ (ด้าม), ลาว ດ້າມ (ด้าม), ไทลื้อ ᦡᦱᧄᧉ (ด้าม), ไทดำ ꪒꪾ꫁ (ด้ำ), ไทขาว ꪒꪝꪾꫂ, ไทใหญ่ လၢမ်ႈ (ล้าม), จ้วงแบบจั่วเจียง ndamj

ส่วนของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ใช้ถือใช้จับ

ด้ามมีด

ด้ามขวาน

โดยด้ามอาทิสวคนธ์

ผู้เผด็จด้ามตัณหา

โดยด้ามอาทิทศธรรมสนท้าว

แลราชผู้มีอยู่ในด้ามมารคธรรม


ด้าม

เรียกของบางอย่างที่มีลักษณะเช่นนั้น

ปากกาด้ามหนึ่ง

ปากกา 2 ด้าม

ไม้กวาด 1 ด้าม


มู่ลี่

ยืมมาจากจีนกลาง幕 (mù, “ม่าน”) + 籬／篱 (lí, “รั้วไม้ไผ่”)

/muː˥˩.liː˥˩/^((สัมผัส))

เครื่องบังประตูหน้าต่างเป็นทำนองม่าน ทำด้วยซี่ไม้เล็ก ๆ ถักด้วยเชือกเป็นช่องโปร่ง มีรอกและเชือกสำหรับชักให้ม้วนและคลี่ได้


คลี่

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩖᩦ᩵ (คลี่), เขิน ᨣᩦ᩵ (คี่), อีสาน ควี่, ลาว ຄວີ່ (ควี่), ไทลื้อ ᦅᦲᧈ (คี่), ไทใหญ่ ၵီႈ (กี้), พ่าเก ကီ (กี), อาหม 𑜀𑜣 (กี), 𑜀𑜧𑜣 (กว์ี)

/kʰliː˥˩/^((สัมผัส))

คลายสิ่งที่ม้วนหรือพับอยู่

คลี่ผ้า

คลี่มวยผม

คลี่พัด

คลี่ไพ่

ดอกไม้คลี่กลีบ


โปร่ง

/proːŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะว่างหรือเปิดเป็นช่อง, ไม่ทึบ

ใต้ถุนโปร่ง

ที่โปร่ง

ป่าโปร่ง

แจ่มใสไม่อึดอัด

สมองโปร่ง


ซี่

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *siːꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩈᩦ᩶ (สี้), ไทดำ ꪏꪲ꪿ (ซิ่), ไทลื้อ ᦉᦲᧉ (สี้), ไทใหญ่ သီႈ (สี้), ไทใต้คง ᥔᥤᥲ (สี้), พ่าเก ꩬီ (สี), อาหม 𑜏𑜣 (สี)

/siː˥˩/^((สัมผัส))

คำเรียกของเล็ก ๆ ยาว ๆ ที่เรียงกันเป็นแถวเป็นแนวอย่างฟันหรือลูกกรง


ซี่

/siː˥˩/^((สัมผัส))

เรียกของเช่นนั้น

ฟันซี่หนึ่ง

ฟัน 2 ซี่


ลูกกรง

สิ่งซึ่งเรียงกันเป็นซี่ ๆ ของกรงหรือที่คุมขัง

สิ่งที่เป็นลูกตั้งสำหรับราวบันไดและสะพานเป็นต้น

ลูกกรงบันได

ลูกกรงสะพาน

ลูกกรงระเบียง


คุมขัง

/kʰum˧.kʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

คุมตัว ควบคุม ขัง กักขัง หรือจำคุก


คุมตัว

ควบคุมไว้หรือจับกุมไว้

ตำรวจคุมตัวผู้ร้าย


เอี่ยว

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 幺 (iao1, “หนึ่ง, แต้ม 1”)

/ʔia̯w˨˩/^((สัมผัส))

หนึ่ง, แต้ม 1 ของลูกเต๋า

เรียกลำดับชุดที่ 1 ของไพ่ตองว่าเอี่ยว

เอี่ยวเกือก

เอี่ยวชี

เอี่ยวยาว


เอี่ยว

/ʔia̯w˨˩/^((สัมผัส))

หุ้น, ส่วนร่วม


เอี่ยว

/ʔia̯w˨˩/^((สัมผัส))

เรื่องนี้ขอเอี่ยวด้วยคน


สถาปนา

ยืมมาจากสันสกฤต स्थापना (สฺถาปนา); ร่วมรากกับ สถาบัน

ยกย่องโดยแต่งตั้งให้สูงขึ้น เช่นเลื่อนเจ้านายให้สูงศักดิ์ขึ้น หรือยกวัดราษฎร์ขึ้นเป็นพระอารามหลวง

ตั้งขึ้น (มักใช้แก่หน่วยราชการหรือองค์การที่สำคัญ ๆ ในระดับกระทรวง ทบวงมหาวิทยาลัย)

วันสถาปนากระทรวงมหาดไทย

วันสถาปนาราชบัณฑิตยสถาน

วันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย


หยง

จากกวางตุ้ง 佣 (jung6, “ค่านายหน้า”)

/joŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

นายหน้าในวงการค้าข้าว


ทั้งเพ

จากปักษ์ใต้ ทั้งเพ

/tʰaŋ˦˥.pʰeː˧/^((สัมผัส))


ทั้งเพ

คำกริยาวิเศษณ์

จากปักษ์ใต้ ทั้งเพ

/tʰaŋ˦˥.pʰeː˧/^((สัมผัส))


ไม่เห็นจะ

ใช้ประกอบแสดงความเห็นหรือความรู้สึก ในลักษณะที่ว่าไม่สมควรที่จะ ไม่น่าจะ รู้สึกว่าไม่

ไม่เห็นจะน่ารักเลย

ไม่เห็นจะน่ากลัวเลย


ดุจ

ยืมมาจากเขมร ដូច (ฎูจ) [ดูด]

/dut̚˨˩.t͡ɕaʔ˨˩/^((สัมผัส))

เหมือน, คล้าย, เช่น, เพียงดัง, ราวกะ, บางทีในกลอนใช้ว่า ดวจ ก็มี


ตัก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕັກ (ตัก), ไทใหญ่ တၵ်း (ตั๊ก), อาหม 𑜄𑜀𑜫 (ตก์)

หน้าขาตอนเข่าถึงโคนขาในเวลานั่ง


ตัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *takᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕັກ (ตัก), ไทลื้อ ᦎᧅ (ตัก), ไทใหญ่ တၵ်း (ตั๊ก), จ้วง daek, ปู้อี dagt

เอาภาชนะช้อนสิ่งของขึ้นจากที่เดิม

ตักน้ำ

ตักแกง

ตักดิน


ตักตวง

หาประโยชน์ใส่ตัว, กอบโกยมาเป็นของตนเมื่อมีโอกาส


ขายชาติ

/kʰaːj˩˩˦.t͡ɕʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขยายความลับประเทศชาติของตนแก่ศัตรูหรือเอาใจออกหากไปเข้ากับศัตรู เพราะเห็นแก่สินจ้างหรือสิ่งตอบแทน เพื่อทำลายล้างประเทศชาติของตน


ออกหาก

[ʔɔːk̚˨˩.häːk̚˨˩]

อาการที่ทำห่างเหินไม่ร่วมมือร่วมใจเหมือนเดิมในคำว่า ตีตัวออกหาก เอาใจออกหาก


สินจ้าง

/sin˩˩˦.t͡ɕaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เงินค่าบำเหน็จตอบแทน

ค่าตอบแทนที่นายจ้างหรือผู้ว่าจ้างจ่ายให้แก่ลูกจ้างหรือผู้รับจ้าง


ตอบแทน

/tɔːp̚˨˩.tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

ทำทดแทนแก่ผู้ทำก่อน, ให้ทดแทนแก่ผู้ให้ก่อน, บางทีใช้สั้น ๆ ว่า ตอบ

ตอบแทนบุญคุณ

เลี้ยงตอบแทน


คาบสมุทร

skiereilân

ฟรีเชียตะวันตก

แผ่นดินที่มีน้ำล้อมเกือบรอบ

peninsula

แผ่นดินที่มีน้ำล้อมเกือบรอบ

คาบ-สะ-หฺมุด

ส่วนของแผ่นดินที่มีน้ำล้อมเกือบรอบ ตามปรกติมักต่อเนื่องกับผืนแผ่นดินใหญ่เป็นคอคอด หรือยื่นยาวออกไปในทะเล


เสรีนิยม

เสรี + นิยม; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ liberalism

ลัทธิเศรษฐกิจสังคมที่ต้องการให้รัฐเข้าไปยุ่งเกี่ยวควบคุมการดำเนินการทางเศรษฐกิจและการดำเนินชีวิตของเอกชนน้อยที่สุด

ทัศนคติทางสังคมที่ต้องการให้บุคคลมีสวัสดิการในด้านต่าง ๆ เพิ่มขึ้นและกระจายไปยังคนทุกกลุ่มอย่างทั่วถึง


เสรีนิยม

ชอบเสรีภาพ, ที่เป็นไปในทางส่งเสริมเสรีภาพ


สีกา

ตัดและแผลงมาจาก อุบาสิกา

/siː˩˩˦.kaː˧/^((สัมผัส))

คำที่บรรพชิตเรียกคฤหัสถ์ผู้หญิง, คู่กับ ประสก


อุบาสิกา

ยืมมาจากสันสกฤต उपासिका (อุปาสิกา), จากบาลี อุปาสิกา

คฤหัสถ์ผู้หญิงที่นับถือพระพุทธศาสนาอย่างมั่นคง


ทัพพี

ยืมมาจากบาลี ทพฺพี (“ช้อนใหญ่”) หรือ ทพฺพิ (“ช้อนใหญ่”); เทียบสันสกฤต दर्वी (ทรฺวี, “ช้อนใหญ่”)

/tʰap̚˦˥.pʰiː˧/^((สัมผัส))

เครื่องตักข้าวและแกงมีรูปร่างคล้ายช้อนแต่ใหญ่กว่า ทำด้วยทองเหลืองเป็นต้น


พล

ยืมมาจากสันสกฤต बल (พล, “กำลัง”), จากบาลี พล (“กำลัง”)

[เสียงสมาส]
พน-ละ-

[เสียงสมาส]
พะ-ละ-

กำลัง, มักใช้ประกอบคำอื่น

พระทศพล

ทรงมีพระญาณอันเป็นกำลัง 10 ประการ (พระนามพระพุทธเจ้า)

พลศึกษา

กองพล

ตรวจพล

ยกพลขึ้นบก

สามัญ, ธรรมดา ๆ, พื้น ๆ

ของพล ๆ

ยศทหารและตำรวจสัญญาบัตรรองจากจอมพล (เดิมใช้ว่า นายพล)


พล

คำวิสามานยนาม

ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดขอนแก่น


พล

คำวิสามานยนาม

/pʰɔː˧.lɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ พิษณุโลก


จล

ยืมมาจากสันสกฤต चल (จล) หรือบาลี จล

จลวิจล


ลี้ภัย

หลีกหนีภัย, หลบหนีภัย

ลี้ภัยการเมือง

ลี้ภัยสงคราม


ลุกลาม

แผ่กว้างออกไปโดยเร็ว

ไฟลุกลามไปอย่างรวดเร็ว


ลาม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລາມ (ลาม), ไทลื้อ ᦟᦱᧄ (ลาม), ไทใหญ่ လၢမ်း (ล๊าม)

แผ่ขยายต่อเนื่องออกไป

ไฟลาม

แผลลาม

กระทำกิริยาไม่รู้จักที่ต่ำที่สูงเรื่อยไปต่อบุคคลเมื่อเห็นว่าเขาไม่ถือ


ลาม

ยืมโดยเรียนรู้จากอาหรับ لَام (ลาม)

อักษรอาหรับ ل (ล)


วางมวย

[wä̃ːŋ˧.muːäj˧]

ชกต่อยวิวาทกัน


ชก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊົກ (ซ็ก)

/t͡ɕʰok̚˦˥/^((สัมผัส))

กำหมัดแล้วพุ่งตรงไปยังที่หมาย

ชกหน้า


กักตัว

ยึดไว้, ไม่ปล่อยไป (ใช้กับคน)


ยึด

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ เหยียด (“ลบออก, หักออก”)

/jɯt̚˦˥/^((สัมผัส))

ยึดราวบันไดไว้ให้ดี

เหนี่ยว, รั้ง

หนุมานยึดรถพระอาทิตย์

เข้าครอบครอง

ยึดพื้นที่

ใช้อำนาจกฎหมายรับสิ่งใดสิ่งหนึ่งมา

ยึดใบขับขี่

ยึดทรัพย์


ยึดถือ

การยึดถือ (abstract-noun)
ความยึดถือ (abstract-noun)

/jɯt̚˦˥.tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เอามารักษา, นับถือ

ยึดถือพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง


ยึดมั่น

การยึดมั่น (abstract-noun)
ความยึดมั่น (abstract-noun)

ยึดถืออย่างมั่นคง ไม่เปลี่ยนแปลงง่าย ๆ

ยึดมั่นในหลักการ

ยึดมั่นในตัวบุคคล


ครอบครอง

ครอบ + ครอง; เทียบเขมร គ្របគ្រង (คฺรบคฺรง)

การครอบครอง (abstract-noun)
ความครอบครอง (abstract-noun)

/kʰrɔːp̚˥˩.kʰrɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ยึดถือไว้, มีสิทธิปกครอง

ยึดถือทรัพย์สินไว้โดยเจตนาจะยึดถือเพื่อตน อันทำให้บุคคลได้มาซึ่งสิทธิครอบครอง ทั้งนี้จะยึดถือไว้เองหรือบุคคลอื่นยึดถือไว้ให้ก็ได้


วิจล

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต विचल (วิจล)

อาการที่เคลื่อนไปมา, อาการที่หวั่นไหว, อาการที่ส่ายไปมา

วุ่นวาย, วุ่นใจ

ในสุรสถานดำหนักพน อย่ารู้วิจลสักอันเลย


คำยืม

แปลตรงตัวจากอังกฤษ loanword; เทียบเท่า คำ + ยืม

คำที่รับมาจากภาษาต่างประเทศตามรูป เสียง หรือความหมาย


ยืม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjɯːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢືມ (อยืม), ญ้อ หยืม, จ้วง yim, จ้วงแบบจั่วเจียง yum

/jɯːm˧/^((สัมผัส))

ขอสิ่งของ เงิน เป็นต้น มาใช้ชั่วระยะเวลาหนึ่งแล้วคืนให้หรือใช้คืน

นำของของผู้อื่นมาใช้เป็นของตน

ยืมคำในภาษาบาลีมาใช้

ยืมวัฒนธรรมตะวันตกมาใช้

ยืมความคิด

ในการลบเลข ถ้าเลขตัวตั้งในหลักใดน้อยกว่าเลขที่จะนำมาลบ ให้นำเลขจากหลักสูงถัดไปมาเพิ่มเลขตัวตั้งเพื่อให้มากพอที่จะลบได้

43 − 5 ตัวตั้งน้อยกว่าตัวลบในหลักหน่วย ต้องยืม 1 มาจากหลักสิบเสียก่อน


ตัวตั้ง

ตัว + ตั้ง
ในทางคณิตศาสตร์ เป็นเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ augend, minuend, multiplicand, dividend สำหรับบวก ลบ คูณ หาร ตามลำดับ

จำนวนเลขที่ตั้งไว้ก่อนสำหรับบวกลบคูณหาร

สิ่งที่นำมาตั้งไว้เป็นอย่างแรก สำหรับดำเนินการต่อไป

การพัฒนาต้องเอาวัฒนธรรมเป็นตัวตั้ง

เอาความต้องการเร่งด่วนของพี่น้องประชาชนเป็นตัวตั้ง


คำตั้ง

[kʰä̃m˧.tä̃ŋ˥˩]

คำที่ยกขึ้นตั้งเพื่อนิยามความหมายในการทำพจนานุกรม

คำที่เป็นหลักให้คำอื่นที่เติมเข้ามาต่อ จะเติมข้างหน้า ตรงกลาง หรือข้างหลังก็ได้ ในภาษาคำติดต่อ


เริ่มต้น

ตั้งต้น, ขึ้นต้น

เขาเริ่มต้นถักเสื้อตัวใหม่แล้ว

ครูเริ่มต้นแต่งคำประพันธ์


อิสลาม

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากอาหรับ إِسْلَام (อิซลาม)

이슬람교

(1) ชื่อศาสนา

회교

(1) ชื่อศาสนา

回教

(1) ชื่อศาสนา

សាសនាឥស្លាម

(1) ชื่อศาสนา

អិស្លាម

(1) ชื่อศาสนา

回教

(1) ชื่อศาสนา

伊斯蘭教

(1) ชื่อศาสนา

伊斯兰教

(1) ชื่อศาสนา

清真教

(1) ชื่อศาสนา

イスラム教

(1) ชื่อศาสนา

回教

(1) ชื่อศาสนา

இசுலாம்

(1) ชื่อศาสนา

Islam

(1) ชื่อศาสนา

အစ္စလမ်

(1) ชื่อศาสนา

အစ္စလာမ်ဘာသာ

(1) ชื่อศาสนา

ອິດສະລາມ

(1) ชื่อศาสนา

ສາດສະໜາໂມຮຳເມັດ

(1) ชื่อศาสนา

Hồi giáo

(1) ชื่อศาสนา

回教

(1) ชื่อศาสนา

islam

(1) ชื่อศาสนา

Islam

(1) ชื่อศาสนา

इस्लाम

(1) ชื่อศาสนา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ศาสนาที่สำคัญศาสนาหนึ่งของโลก มีศาสดาชื่อมุฮัมมัดนับถือพระเจ้าองค์เดียวคืออัลลอฮ์ มีคัมภีร์อัลกุรอานเป็นหลักไม่มีนักบวช


อลิฟ

ยืมโดยเรียนรู้จากอาหรับ أَلِف (อะลิฟ)

/ʔa˨˩.lip̚˦˥/^((สัมผัส))

อักษรอาหรับ ا


เฮช

ยืมมาจากอังกฤษ haitch (เฮช, “ชื่อเรียกอักษร H”)

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน H/h


ปฏิวัติ

จากบาลี ปฏิวตฺติ

ᨷᨭᩥᩅᨲ᩠ᨲ᩺

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

革命

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

revolutie

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

ᦵᦅᦲᧉᦖᦲᧃᧈ

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

revolução

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

révolution

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

ປະຕິວັດ

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

cách mạng

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

revolución

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

revolution

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

การหมุนกลับ, การผันแปรเปลี่ยนหลักมูล

การเปลี่ยนแปลงระบบ

ปฏิวัติอุตสาหกรรม

การเปลี่ยนแปลงระบอบการบริหารบ้านเมือง

ปฏิวัติการปกครอง


ปฏิวัติ

จากบาลี ปฏิวตฺติ

กระทำการเปลี่ยนแปลงระบบหรือระบอบ


ระบอบ

ยืมมาจากเขมร របប (รบบ); ร่วมรากกับ ระบบ

/ra˦˥.bɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

แบบอย่าง, ธรรมเนียม

ทำถูกระบอบ

ระเบียบการปกครอง

การปกครองระบอบประชาธิปไตย

การปกครองระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์


สำนัก

ยืมมาจากเขมร សំណាក់ (สํณาก̍), แผลงมาจากស្នាក់ (สฺนาก̍)

ที่อยู่อาศัย

อยู่สำนักวัดมหาธาตุ

สำนักนายกรัฐมนตรี

แหล่งศึกษาอบรม

สำนักวิปัสสนาวัดปากน้ำ

สำนักทิศาปาโมกข์


สำนัก

อยู่, (โบราณเขียนเป็น สำนักนิ)

เวลานี้สำนักที่ไหน


อบรม

อบ + รม; เทียบเขมร អប់រំ (อบ̍รํ)

แนะนำพร่ำสอนให้ซึมซาบเข้าไปจนติดเป็นนิสัย, ขัดเกลานิสัย, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับ บ่มนิสัย เป็น อบรมบ่มนิสัย

แนะนำชี้แจงให้เข้าใจในเรื่องที่ต้องการ


บ่มนิสัย

อบรมให้มีการประพฤติปฏิบัติในทางที่ดีจนเป็นนิสัย


บ่ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບົ່ມ (บ็่ม), ไทใหญ่ မူမ်ႇ (มู่ม), ไทใต้คง ᥛᥨᥛᥱ (โม่ม), พ่าเก မုံ (มุํ), อาหม 𑜈𑜤𑜉𑜫 (บุม์)

ทำให้สุกหรือให้แห้งด้วยความอบอุ่น

บ่มผลไม้

บ่มใบยา

โดยปริยายหมายความว่า สั่งสมอบรมให้สมบูรณ์ ในคำว่า บ่มบารมี บ่มนิสัย


แนะนำ

ชี้แจงให้ทำหรือปฏิบัติ

แนะนำให้ทำความดี

แนะนำในการใช้ยา

บอกให้รู้จักกันตามธรรมเนียม


รับผิดชอบ

รับ + ผิด + ชอบ; เทียบความหมายตามตัวอักษรของเขมร ទទួលខុសត្រូវ (ททัวลขุสตฺรูว, “รับผิดชอบ”)

การรับผิดชอบ (abstract-noun)
ความรับผิดชอบ (abstract-noun)

/rap̚˦˥.pʰit̚˨˩.t͡ɕʰɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอมรับผลทั้งที่ดีและไม่ดีในกิจการที่ตนได้ทำลงไปหรือที่อยู่ในความดูแลของตน

สมุห์บัญชีรับผิดชอบเรื่องเกี่ยวกับการเงิน

รับเป็นภารธุระ

งานนี้เขารับผิดชอบเรื่องอาหาร

เธอจะไปไหนก็ไปเถอะ ฉันรับผิดชอบทุกอย่างในบ้านเอง


เจ้าหน้าที่

เจ้า + หน้าที่

จ้าว-น่า-ที่

เจ้า-น่ะ-ที่

/t͡ɕaːw˥˩.naː˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

/t͡ɕaw˥˩.na˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ผู้มีหน้าที่, ผู้ปฏิบัติหน้าที่


โทษ

ยืมมาจากสันสกฤต दोष (โทษ); เทียบบาลี โทส

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
โทด-สะ-

/tʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ความไม่ดี, ความชั่ว

โทษแห่งความเกียจคร้าน

กล่าวโทษ

ผลแห่งความผิดที่ต้องรับ

ถูกลงโทษ

ยาเสพติดให้โทษ


โทษ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
โทด-สะ-

/tʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

อ้างเอาความผิดให้

อย่าโทษเด็กเลย


ซุกซ่อน

/suk̚˦˥.sɔːn˥˩/^((สัมผัส))

ซ่อนไว้ในที่มิดชิดหรือที่ลี้ลับ


เด็ดขาด

/det̚˨˩.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เฉียบขาด, ไม่เปลี่ยนแปลง, ว่าอย่างใดทำอย่างนั้น, ถึงที่สุด


เด็ดขาด

คำกริยาวิเศษณ์

/det̚˨˩.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))


คุม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɣumꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຸມ (คุม), ไทใหญ่ ၵုမ်း (กุ๊ม), อาหม 𑜀𑜤𑜪 (กุํ); ร่วมรากกับ คุ้ม, คลุม, and กุม

คอยกำกับดูแล

คุมงาน

คุมพล

คุมพวก

ป้องกันรักษา

คุมของ

คุมบ่อน


คุม

รวมสิ่งที่กระจายอยู่ให้เข้าชุดเข้าพวกเป็นระเบียบเดียวกัน

คุมยา

คุมเรือน


ติดตาม

ไปด้วย, มาด้วย

แสวงหาเพิ่มเติม, สดับตรับฟังความเคลื่อนไหวไปเรื่อย ๆ

ติดตามข่าว

ตำรวจติดตามผู้ร้าย


สดับตรับฟัง

สดับ + ตรับ + ฟัง

สะ-ดับ-ตฺรับ-ฟัง

ฟังด้วยความเอาใจใส่

สดับตรับฟังพระธรรมเทศนา


จับกุม

เกาะกุมตัวไว้ไม่ให้หนี

จับกุมผู้ร้าย

เกาะกุมตัวไว้โดยเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจตามกฎหมาย, จับ ก็ว่า


แสวง

ยืมมาจากเขมร ស្វែង (สฺแวง)

/sa˨˩.wɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เที่ยวหา, ค้นหา, เสาะหา


ปราบปราม

ทำให้สงบราบคาบ


ปราม

ยืมมาจากเขมร ប្រាម (บฺราม, “การห้าม, ดุ”)

ว่ากล่าวตักเตือนให้เกรงกลัว


ปราบ

ยืมมาจากเขมร ប្រាប (บฺราบ, “ทำให้ราบคาบยอมแพ้”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปราบ หรือ ผาบ, ลาว ປາບ (ปาบ) หรือ ຜາບ (ผาบ), คำเมือง ᨷᩕᩣ᩠ᨷ (บราบ) หรือ ᨹᩣ᩠ᨷ (ผาบ), เขิน ᨷᩕᩣ᩠ᨷ (บราบ) หรือ ᨹᩣ᩠ᨷ (ผาบ), ไทลื้อ ᦕᦱᧇ (ผาบ)

ทำให้อยู่ในอำนาจ


บิลเลียด

ยืมมาจากอังกฤษ billiard

ชื่อกีฬาในร่มอย่างหนึ่ง เล่นบนโต๊ะรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าปูสักหลาด มีหลุมกรุตาข่าย 6 หลุมที่มุมทั้ง 4 และตรงกลางด้านยาว ผู้เล่นใช้ไม้ยาวซึ่งเรียกว่า คิว แทงลูกกลมให้ได้แต้มตามกติกา


อายัด

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่าแผลงมาจากสันสกฤต आज्ञप्ति (อาชฺญปฺติ, “คำสั่ง”) หรือบาลี อาณตฺติ (“คำสั่ง”)

/ʔaː˧.jat̚˦˥/^((สัมผัส))

ห้ามจำหน่ายจ่ายโอนทรัพย์สินหรือสิทธิเรียกร้อง


เรียกร้อง

เรียก + ร้อง

/ria̯k̚˥˩.rɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ร้องขอแกมบังคับให้ทำหรือให้งดการกระทำ

เรียกร้องขอความเป็นธรรม

เรียกร้องขอความเห็นใจ


บำบัด

ยืมมาจากเขมร បំបាត់ (บํบาต̍, “ขจัด; หยุด”) หรือ បម្បាត់ (บมฺบาต̍), แผลงมาจาก បាត់ (บาต̍) หรือ จากបំ (บํ) + បាត់ (บาต̍)

ทำให้เสื่อมคลาย

บำบัดทุกข์

ทำให้ทุเลาลง

บำบัดโรค


เสื่อมคลาย

เสื่อม + คลาย

เสื่อม-คฺลาย

น้อยลง, ลดลง

มิตรภาพเสื่อมคลายลงเพราะต่างฝ่ายต่างเอาเปรียบกัน


ค่อยยังชั่ว

คำกริยาวิเศษณ์

ค่อย + ยัง + ชั่ว

ค็่อย-ยัง-ชั่ว

/kʰɔj˥˩.jaŋ˧.t͡ɕʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

ดีขึ้น, ทุเลาขึ้น


ยัด

บรรจุหรือใส่สิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยอัดดันหรือผลักดันเข้าไป

ยัดที่นอน

บรรจุหรือใส่สิ่งที่ระบุไว้ด้วยอาการเช่นนั้น

ยัดนุ่น

ยัดกระสอบ

ยัดเข้าห้องขัง

โดยปริยายหมายถึงบรรจุ ใส่ หรือ ให้ โดยอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

เอาเงินยัดให้เป็นสินบน

ยัดความรู้ที่ให้โทษเข้าไปในสมอง

ใช้แทนคำว่า กิน (ใช้ในลักษณะกินอย่างตะกรุมตะกราม ถือว่าเป็นคำหยาบ)


ยัดข้อหา

[jät̚˥.kʰɔː˥˩.häː˩˥]

ยัดความผิดให้แล้วตั้งข้อหา


ยัดไส้

ที่มีสิ่งอื่นบรรจุอยู่ข้างใน

เป็ดยัดไส้

ไข่ยัดไส้


ยัดไส้

บรรจุสิ่งอื่นไว้ข้างใน

สอดของปลอมไว้ข้างใน

ธนบัตรยัดไส้


ข้อหา

/kʰɔː˥˩.haː˩˩˦/^((สัมผัส))

คำกล่าวหาบุคคลว่าได้กระทำความผิดอาญา

คำกล่าวหาเกี่ยวกับข้อโต้แย้งสิทธิ หรือหน้าที่ของบุคคลในทางแพ่ง


หยัด

ยืดเหยียดออก

หยัดกาย

หยดลง, ตกลง, (ใช้แก่น้ำ)


ยืนหยัด

ยืน + หยัด (ยืดออก)

สู้ไม่ยอมถอย

เขายืนหยัดสู้ได้ตลอด 5 ยก


เบิก

ยืมมาจากเขมรเก่า បេក៑ (เปกฺ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເບີກ (เบีก), เขมร បើក (เบิก), เขมรเหนือ เบฺิก

/bɤːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เบิกบายศรี

เปิดผ้าคลุมบายศรีออก

อรุณเบิกฟ้า

เบิกถนนออกไป

เบิกท้องร่อง

เบิกเงิน

เบิกของ

เบิกตัว

เบิกทูต


เบิก

/bɤːk̚˨˩/^((สัมผัส))

คำกำกับชื่อปีในวิธีนับศักราชของไทยทางเหนือ ตรงกับเลข 5, เขียนเป็น เปก ก็มี


ขูด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขูด, ลาว ຂູດ (ขูด), คำเมือง ᨡᩪᨯ (ขูด), เขิน ᨡᩪᨯ (ขูด), ไทลื้อ ᦃᦳᧆᧈ (ฃุ่ด), ไทดำ ꪄꪴꪒ (ฃุด), ไทขาว ꪄꪴꪒ, ไทใหญ่ ၶုတ်ႇ (ขุ่ต), จ้วงแบบจั่วเจียง kvat (ขวาด) หรือ kvet (แขวด)

/kʰuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาของมีคมเป็นต้นครูด

เอาช้อนขูดมะพร้าว

เอาเล็บขูดขี้ผึ้ง

ครูดสิ่งใดสิ่งหนึ่งกับของมีคม

เอามะพร้าวไปขูดกับกระต่าย


ครูด

/kʰruːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขูดหรือรู่ไป


ครู่

/kʰruː˥˩/^((สัมผัส))

เวลาชั่วขณะหนึ่ง

เวลาชั่วครู่


หาเหาใส่หัว

หา + เหา + ใส่ + หัว

หา-เหา-ไส่-หัว

/haː˩˩˦.haw˩˩˦.saj˨˩.hua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

รนหาเรื่องเดือดร้อนรำคาญมาใส่ตน


เนื้อนาบุญ

เนื้อ + นา + บุญ

เนื้อ-นา-บุน

แหล่งที่ควรแก่การทำบุญ

พระสงฆ์เป็นเนื้อนาบุญ


ทำบุญ

ທຳບຸນ

ประกอบกรรมดี

ประกอบกรรมดี มีการเลี้ยงพระ ตักบาตร ถวายจตุปัจจัยแก่พระสงฆ์เป็นต้น, ทำบุญทำกุศล ก็ว่า


จีวร

ยืมมาจากสันสกฤต चीवर (จีวร, “ผ้า”) หรือบาลี จีวร (“ผ้า”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
จี-วอน-ระ-

/t͡ɕiː˧.wɔːn˧/^((สัมผัส))

เครื่องนุ่งห่มของภิกษุสามเณร (โดยรวม)

ผ้าสำหรับห่มของภิกษุสามเณร, คู่กับ สบง


นุ่งห่ม

นุ่งห่มให้เรียบร้อย


โศกา

แผลงมาจาก โศก, จากสันสกฤต शोक (โศก); เทียบบาลี โสก

/soː˩˩˦.kaː˧/^((สัมผัส))

รู้ว่าผิดแล้วก็แก้ตัวใหม่ อย่ามัวแต่นั่งโศกาอยู่เลย


เฮีย

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 兄 (hian1, “พี่ชาย”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ហ៊ា (ห̃า)

คำที่ใช้เรียกชายอันเป็นที่นับถือและอายุมากกว่าตน


เฮีย

แผลงมาจาก เหี้ย

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ เหี้ย


เฮีย

แผลงมาจาก เหี้ย

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ เหี้ย


เฮีย

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เหี้ย

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ เหี้ย


หลั่น

สูงต่ำหรือก่อนหลังกันเป็นลำดับ, มักใช้เข้าคู่กับคำ ลด เป็น ลดหลั่น


หลั่น

อาการที่ควั่นปลายเสาให้เหลือเป็นเดือยสำหรับรับขื่อ เรียกว่า หลั่นหัวเทียน


ลดหลั่น

คำกริยาวิเศษณ์

ต่ำลงไปเป็นชั้น ๆ

นั่งลดหลั่นกันไปตามขั้นบันได

ตามลำดับชั้น

พนักงานได้รับโบนัสมากน้อยลดหลั่นกันไป

ก่อนหลังกันเป็นลำดับ

ข้าราชการเข้ารับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ลดหลั่นไปตามลำดับชั้น


โครงสร้าง

โครง + สร้าง

結構

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ᦆᦱᧁᧈᦵᦆᦲ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

လၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ယူင်ႉသၢင်ႈ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

structure

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

Struktur

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ໂຄງສ້າງ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

structure

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

/kʰroːŋ˧.saːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ส่วนประกอบสำคัญ ๆ ซึ่งนำมาคุมเข้าด้วยกันให้เป็นรูปร่างเดียวกัน


บั้น

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน บั้น, ลาว ບັ້ນ (บั้น), คำเมือง ᨷᩢ᩠᩶ᨶ (บั้น), เขิน ᨷᩢ᩠᩶ᨶ (บั้น); เทียบจีนกลาง半 (bàn)

ครึ่งหนึ่งหรือตอนหนึ่งของสิ่งที่แบ่งออกเป็น 2 ส่วนเท่า ๆ กัน

บั้นต้น

บั้นปลาย


บั้น

ฝ่ายว่า, ส่วนว่า


บั้น

ชื่อมาตราตวงข้าว 2 บั้น เป็น 1 เกวียน


ครึ่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɡrɤŋᴮ⁴ (Pittayaporn, 2008), จากไทดั้งเดิม *ɡrɤŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩕᩮᩥ᩠᩵ᨦ (เคริ่ง), ปักษ์ใต้ ครึ๋ง, เขิน ᨤᩧ᩠᩵ᨦ (ฅึ่ง) หรือ ᨤᩨ᩠᩵ᨦ (ฅื่ง), ลาว ເຄິ່ງ (เคิ่ง) หรือ ເຄີ່ງ (เคี่ง), ไทลื้อ ᦆᦹᧂᧈ (ฅื่ง), ไทขาว ꪋꪳꪉꫀ, ไทใหญ่ ၶိုင်ႈ (ขึ้ง), ไทใต้คง ᥑᥫᥒ (เฃอ̂ง), อาหม 𑜁𑜢𑜤𑜂𑜫 (ขึง์), จ้วง gyang

/kʰrɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

กึ่ง, 1 ส่วนใน 2 ส่วน, ร้อยละ 50

เจ็ดโมงครึ่ง

ครึ่งวงกลม

ครึ่งหนึ่งโดยประมาณ

คนครึ่งม้า (centaur)

คนครึ่งแพะ (faun)

ความจริงครึ่งเดียว


ครึ่ง

คำวิสามานยนาม

/kʰrɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย


เสี้ยว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ້ຽວ (ส้ยว)

เขาผ่าแตงโมออกเป็น 4 เสี้ยว

เขาผ่าฟักทองเป็นเสี้ยวเล็ก ๆ

ดวงจันทร์เป็นเสี้ยว


เสี้ยว

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ້ຽວ (ส้ยว)

เธอตัดผ้าเสี้ยว


เท่านั้น

คำกริยาวิเศษณ์

แค่นั้น, เพียงนั้น, ขนาดนั้น, เป็นคำเน้นความแสดงจำนวนจำกัดจำเพาะ


เพียงนั้น

เพียง + นั้น

[pʰiːä̃ŋ˧.nä̃n˦˥]


คราก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง kag (คาก, “แตกออก, แยกออก, ขยายออก”)

/kʰraːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ยืดขยายออกแล้วไม่คืนตัว

กระเพาะคราก

ท้องคราก

รูกลอนคราก

รูรอดคราก

กระดูกตะโพกเคลื่อนที่แยกออก เรียกว่า ตะโพกคราก


คืนตัว

[kʰɯ̃ːn˧.tuːä˧]

กลับสู่สภาพเดิม

ลักษณะที่สารละลายของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำให้เป็นของแข็งแล้วกลับเป็นของเหลวอีก

น้ำตาลคืนตัว

ลักษณะที่ของแข็งที่ทำให้เป็นของเหลวแล้วกลับเป็นของแข็งอีก

โลหะคืนตัว


ของแข็ง

/kʰɔːŋ˩˩˦.kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สิ่งที่รวมตัวกันแน่น, สิ่งที่มิใช่ของเหลวหรือแก๊ส

สถานะหนึ่งของสสารซึ่งมีทั้งรูปร่างและปริมาตรคงตัว

ปัญหาหรืออุปสรรคที่ขัดขวางไม่ให้ทำการได้สำเร็จ

เขาสืบเรื่องทุจริต พอไปเจอของแข็งเข้าก็ต้องถอย


สารละลาย

ของผสมเนื้อเดียวล้วน ซึ่งประกอบด้วยสารต่างชนิดกันตั้งแต่ 2 สารขึ้นไป แผ่กระจายผสมรวมกันอยู่อย่างสม่ำเสมอโดยไม่มีปฏิกิริยาเคมีต่อกัน เช่น ของแข็งละลายในของเหลว ของเหลวละลายในของเหลว ของแข็งละลายในของแข็ง แก๊สละลายในแก๊ส


คัก

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

๕๕๕

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

ก๊าก

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

ขิก ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

คัก

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

คั่ก

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

คั่ก ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

คิก ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

คิกคัก

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

ถถถ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

ห้า ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

หึ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

หึ ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

หุ ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

หุยฮา

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

แหะ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

แหะ ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

อิ ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

เอิ๊ก ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

เอิ๊กอ๊าก

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

ฮ่า ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

ฮิ ๆ

อรรถาภิธาน:ฮ่า ๆ

/kʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

เสียงดังอย่างเสียงฝนตกหนัก

เสียงหัวเราะ


เอาตัวรอด

เอา + ตัว + รอด

รักษาตัวให้พ้นจากความยากลำบาก, หลบหลีกปัญหายุ่งยากไปได้


ยุ่งยาก

/juŋ˥˩.jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

สลับซับซ้อนสางออกยาก

ปัญหาการเงินยุ่งยาก


สาง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາງ (สาง), อาหม 𑜏𑜂𑜫 (สง์, “ผู้สร้าง, พรหม, เทวดา”), ไทใต้คง ᥔᥣᥒᥴ (ส๋าง, “เทวดา”), ไทใหญ่ သၢင် (สาง, “ผู้สร้าง, พรหม, เทวดา”); นอกจากนี้ เสฐียรโกเศศ (2503) ก็ยังเทียบ จีน 聖 /圣 (shèng, “ศักดิ์สิทธิ์”)

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ผี, บางทีใช้เข้าคู่กันเป็น ผีสาง

กลิ่นเหม็นของซากศพ ซากสัตว์

เหม็นสาบเหม็นสาง

โดยปริยายหมายความว่า มีกลิ่นเหม็นคล้ายคลึงเช่นนั้น


สาง

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สัตว์ในนิยาย เข้าใจกันว่ามีรูปร่างอย่างเสือ


สาง

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เสือสางสรรโสงสรรพและไกร สรร้องสำเทินสาร


สาง

ยืมมาจากเขมร ស្រាង (สฺราง, “แสงตอนเช้ามืด”)

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ปรากฏการณ์บนท้องฟ้าในเวลาเช้ามืด เริ่มแต่มีความมืดน้อยลง ๆ ตามลำดับ จนกว่าจะสว่างแจ้งเป็นที่สุด เรียกว่า ท้องฟ้าสาง


สาง

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้แจ้งให้กระจ่าง

สางคดี


สาง

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

หวี, ราชาศัพท์ใช้ว่า พระสาง


สาง

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้หายยุ่ง

สางผม


จนกว่า

กระทั่งถึงเวลานั้น ๆ

จนกว่าจะตาย


เหม็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmenᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເໝັນ (เหมัน), ไทลื้อ ᦖᦲᧃ (หมีน), ไทดำ ꪢꪲꪙ (หมิน), ไทใหญ่ မဵၼ် (เมน), อาหม 𑜉𑜢𑜃𑜫 (มิน์), จ้วงแบบหนง maen

ได้รับกลิ่นไม่ดี

คำตัดทอนของ เหม็นหน้า/เหม็นขี้หน้า


เหม็น

มีกลิ่นไม่ดี


เหม็น

ส้มเขียวหวานที่ยังอ่อนอยู่ ใช้ปรุงอาหารได้ เรียกว่า ส้มเหม็น


เหม็นหน้า

เหม็น + หน้า

การเหม็นหน้า (abstract-noun)
ความเหม็นหน้า (abstract-noun)

เบื่อหน้า, ไม่ชอบหน้ากัน


เบื่อหน้า

เบื่อ + หน้า

การเบื่อหน้า (abstract-noun)
ความเบื่อหน้า (abstract-noun)

/bɯa̯˨˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ชอบหน้ากัน


นิยาย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ນິຍາຍ (นิยาย), คำเมือง ᨶᩥᨿᩣ᩠ᨿ (นิยาย), ไทลื้อ ᦓᦲᧉᦍᦻ (นี้ยาย), เขมร និយាយ (นิยาย, “พูด; เล่า”), เขมรเหนือ อันแย็ย (“พูด; เล่า”)

เรื่องที่เล่ากันมา

เรื่องที่แต่งขึ้น


สร่าง

/saːŋ˨˩/^((สัมผัส))

คลาย, ถอย, ทุเลา, (ใช้แก่ลักษณะความเป็นไปของร่างกายหรืออารมณ์ที่ผิดปรกติจากธรรมดา)

สร่างไข้

สร่างโศก

ไข้ยังไม่สร่าง

สร่างเมา

เมาไม่สร่าง


เจ้านาย

ᨧᩮᩢ᩶ᩣᨶᩣ᩠ᨿ

ผู้บังคับบัญชา

ᨶᩣ᩠ᨿ

ผู้บังคับบัญชา

meester

ผู้บังคับบัญชา

ꪹꪊ꫁ꪱ

ผู้บังคับบัญชา

ၸဝ်ႈ

ผู้บังคับบัญชา

ນາຍ

ผู้บังคับบัญชา

master

ผู้บังคับบัญชา

ผู้บังคับบัญชา, เจ้าขุนมุลนาย หรือ เจ้าขุนมูลนาย ก็ว่า


คร้าม

ขยาด, ไม่กล้าสู้, กลัวเกรง, มักใช้เข้าคู่กับคำ ครั่น เป็นครั่นคร้าม หมายความว่า เกรงขาม, รู้สึกพรั่นพรึง, สะทกสะท้านด้วยความกลัว


คร้าน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɡraːnꟲ², จากจีนเก่า懶 (OC *raːnʔ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩕ᩶ᩣ᩠ᨶ (คร้าน), เขิน ᨤ᩶ᩣ᩠ᨶ (ฅ้าน), ลาว ຄ້ານ (ค้าน), ไทลื้อ ᦆᦱᧃᧉ (ฅ้าน), ไทใหญ่ ၶၢၼ်ႉ (ข๎าน), ไทใต้คง ᥑᥣᥢᥳ (ฃ๎าน), จ้วงแบบจั่วเจียง kyanx/canx, จ้วง gyanx

มีความรู้สึกไม่อยากจะทำหรือคิดหรือไม่อยากแสดงอาการใด ๆ


เรียบร้อย

คำกริยาวิเศษณ์

เรียบ + ร้อย

/ria̯p̚˥˩.rɔːj˦˥/^((สัมผัส))

พูดจาเรียบร้อย

กิริยามารยาทเรียบร้อย

จัดห้องเรียบร้อย

ทำงานเรียบร้อย

เย็บผ้าเรียบร้อย

กินข้าวมาเรียบร้อยแล้ว

สถานการณ์บ้านเมืองเรียบร้อย


ประณีต

ยืมมาจากสันสกฤต प्रणीत (ปฺรณีต)

ปราณีต
ความประณีต (noun-from-adj)

ละเอียดลออ, เรียบร้อยงดงาม

ฝีมือประณีต

ทำอย่างประณีต

ที่ปรุงอย่างสุดฝีมือด้วยของดี ๆ

ปรุงอาหารอันประณีต


เล้า

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lawꟲ⁴, จากจีนยุคกลาง牢 (MC law); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩮᩢ᩶ᩣ (เลั้า), ลาว ເລົ້າ (เล็้า), ไทลื้อ ᦟᧁᧉ (เล้า), ไทใหญ่ လဝ်ႉ (ล๎ว), ไทใต้คง ᥘᥝᥳ (เล๎า), พ่าเก လွ် (เลา), อาหม 𑜎𑜧 (ลว์); ร่วมเชื้อสายผ่านภาษาจีน: จ้วง lauz, จ้วงแบบหนง lauz

คอกสำหรับให้สัตว์เช่นเป็ดและหมูอยู่


คอก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɣɔːkᴰᴸ⁴, จากจีนยุคกลาง牿 (MC kowk); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩕᩬᨠ (ครอก), ᨤᩬᨠ (ฅอก), ลาว ຄອກ (คอก), ไทดำ ꪁꪮꪀ (กฺอก), ไทใหญ่ ၶွၵ်ႈ (ข้อ̂ก), ไทใต้คง ᥑᥩᥐ (ฃอ̂ก), พ่าเก ၵွက် (ขอ̂ก์), อาหม 𑜁𑜨𑜀𑜫 (ขอ̂ก์); ร่วมเชื้อสายผ่านภาษาจีน: แสก กฺ้อก, จ้วง gog, จ้วงแบบจั่วเจียง hog; เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ คุก

/kʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่ล้อมขังสัตว์บางชนิด เช่น วัว ควาย ม้า หมู

สิ่งที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

คอกพยาน


คอก

/kʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของแขนที่พิการเหยียดตรงไม่ได้ เรียกว่า แขนคอก


คลอก

/kʰlɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ไฟล้อมเผาหนีออกไม่ได้

ถูกไฟคลอกตาย


น่วม

อ่อนนุ่มจนเกือบเหลว

บีบเสียจนน่วม


น่วม

ไอ้โจรที่กระชากสร้อยผู้หญิงโดนชาวบ้านรุมเสียน่วม

หนักมาก, รุนแรงมาก

ขับรถบริษัทไปชนนิดเดียวแต่ถูกเจ้านายด่าเสียน่วม


บอบ

/bɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

อ่อนเปลี้ยหรือหมดแรงเพราะถูกทุบตีอย่างรุนแรง หรือเจ็บป่วยอย่างหนัก หรือออกกำลังมากเกินไปเป็นต้น


ทุบตี

ทำร้ายร่างกายด้วยการทุบ ตี เตะ ต่อย เป็นต้น


ออกกำลัง

/ʔɔːk̚˨˩.kam˧.laŋ˧/^((สัมผัส))

บริหารร่างกายเพื่อให้แข็งแรง


ต่อย

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ต่อย, ลาว ຕ່ອຍ (ต่อย), คำเมือง ᨲᩬ᩠᩵ᨿ (ตอ่ย), เขิน ᨲᩭ᩵ (ตอย่), ไทลื้อ ᦎᦾᧈ (ต่อ̂ย), ไทดำ ꪔ꪿ꪮꪥ (ต่อย), ไทใหญ่ တွႆႇ (ต่อ̂ย), ไทใต้คง ᥖᥩᥭᥱ (ต่อ̂ย), อาหม 𑜄𑜨𑜐𑜫 (ตอ̂ญ์), จ้วง doiz (ตอย, “ชก, ต่อย”)

/tɔj˨˩/^((สัมผัส))

ต่อยปาก

เอาของแข็งหรือของหนักตีหรือทุบให้ลิ ให้แตก ให้หลุดออก

ต่อยหิน

ต่อยมะพร้าว

ใช้เหล็กในที่ก้นแทงเอา

ผึ้งต่อย

มดตะนอยต่อย

โดยปริยายหมายความว่า ทำแตก

เด็กเอาจานไปต่อยเสียแล้ว


เงา ๆ

คำซ้ำของ เงา


เงา ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ เงา


ราง ๆ

คำซ้ำของ ราง

/raːŋ˧.raːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่กระจ่าง, ไม่ชัดเจน

ภาพราง ๆ


ราง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ ราง

/raːŋ˧.raːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่กระจ่าง, ไม่ชัดเจน

เห็นราง ๆ


เจน

/t͡ɕeːn˧/^((สัมผัส))

เจนตา

เจนสังเวียน

เจนทาง


คุ้น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡunꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຸ້ນ (คุ้น)，จ้วงแบบจั่วเจียง kunj

การคุ้น (abstract-noun)
ความคุ้น (abstract-noun)

รู้จักชอบพอกันมานาน

เป็นคนคุ้นกัน

เคยผ่านหูหรือผ่านตาบ่อย ๆ

คุ้นหน้า

คุ้นตา

คุ้นหู


ชอบพอ

การชอบพอ (abstract-noun)
ความชอบพอ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩.pʰɔː˧/^((สัมผัส))

รักใคร่กัน, ถูกอัธยาศัยกัน


ชินชา

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰin˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

เคยบ่อย ๆ จนเลิกเอาใจใส่


ชินชา

/t͡ɕʰin˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

เคยบ่อย ๆ จนเลิกเอาใจใส่


บ่อย

คำกริยาวิเศษณ์

ᩉ᩠ᨾᩢ᩵ᩁ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦏᧂ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦵᦉᧈᦵᦉᧈ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦏᧂᦵᦏᦲ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦖᧃᧈ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦋᦱᧂᧈ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ၵမ်းၵမ်း

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ၵႆႉ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ບ່ອຍ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

often

หลายครั้งไม่ห่างกัน

/bɔj˨˩/^((สัมผัส))

หลายครั้งหลายหนไม่ห่างกัน


บ่อย ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ บ่อย

/bɔj˨˩.bɔj˨˩/^((สัมผัส))

หลายครั้งหลายหนไม่ห่างกัน


ไม่สู้

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่สู้ดี


สู้

/suː˥˩/^((สัมผัส))

เอาชนะกันด้วยกำลังกาย อาวุธ หรือสติปัญญาความสามารถเป็นต้น

ชกสู้เขาไม่ได้จึงยอมแพ้

ทหารสู้กันในสนามรบ

เล่นหมากรุกสู้กัน

มีสติปัญญาความสามารถเป็นต้นทัดเทียมกันหรือเหนือกว่า

มีสติปัญญาสู้เขาได้

พูดไปก็ไม่ดี สู้นิ่งไม่ได้


ทัดเทียม

ทัด (“เท่า”) + เทียม

เท่าเทียม, เสมอ

ฝีมือทัดเทียมกัน


ทัดทาน

ทัด (ต้าน) + ทาน

[tʰät̚˥.tʰä̃ːn˧]

กล่าวหรือแสดงออกเป็นทำนองห้ามหรือท้วงเพื่อให้งดไว้


บุ้งกี๋

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 糞 (bung3, “ขี้, ปุ๋ยคอก”) + 箕 (gi1, “ตะแกรง”)

/buŋ˥˩.kiː˩˩˦/^((สัมผัส))

เครื่องสานรูปคล้ายเปลือกหอยแครง สำหรับใช้โกยดินเป็นต้น


ปุ้งกี๋

/puŋ˥˩.kiː˩˩˦/^((สัมผัส))


ตึก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩧ᩠ᨠ (ตึก), ลาว ຕຶກ (ตึก)

/tɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาคารที่ก่อสร้างด้วยอิฐปูนเป็นต้น


ค้น

พยายามหาให้พบโดยวิธีสืบ เสาะ แสวง เป็นต้น


บทบาท

作用

การทำตามหน้าที่ที่กำหนดไว้

ᦋᦸᧂᧈᦺᦋᧉ

การทำตามหน้าที่ที่กำหนดไว้

ບົດບາດ

การทำตามหน้าที่ที่กำหนดไว้

role

การทำตามหน้าที่ที่กำหนดไว้

การทำท่าตามบท, การรำตามบท

การทำตามหน้าที่ที่กำหนดไว้

บทบาทของพ่อแม่

บทบาทของครู


ท่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *daːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ท่า, ลาว ທ່າ (ท่า), คำเมือง ᨴ᩵ᩤ (ท่า), เขิน ᨴ᩵ᩤ (ท่า), ไทลื้อ ᦑᦱᧈ (ท่า), ไทใหญ่ တႃႈ (ต้า, “ท่า; ที่น้ำตื้น”), จ้วง dah (“แม่น้ำ”)

/tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

ฝั่งน้ำสำหรับขึ้นลงหรือจอดเรือ, ท่าน้ำ ก็เรียก

ที่สำหรับขึ้นลงริมน้ำ

ท่าข้าม

ที่จอดยานพาหนะบางชนิด

ท่าเกวียน

ท่าอากาศยาน

เรียกน้ำในแม่น้ำลำคลองว่า น้ำท่า, คู่กับ น้ำฝน


ท่า

/tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะท่วงทีของร่างกายที่อยู่นิ่ง ๆ ในบางอิริยาบถ

ท่ายืน

ท่านั่ง

ท่านอน

การแสดงกิริยายกมือยกเท้าเป็นต้นตามกำหนดเป็นวิธีไว้

ท่ามวย

ท่ารำ

ชั้นเชิง, ท่วงที, วิธี

พลาดท่า

ได้ท่า

เสียท่า


ท่า

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tʰaːꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ถ้า หรือ ถ่า, ลาว ຖ້າ (ถ้า), คำเมือง ᨳ᩶ᩣ (ถ้า), เขิน ᨳ᩶ᩣ (ถ้า), ไทลื้อ ᦏᦱᧉ (ถ้า), ไทดำ ꪖ꫁ꪱ (ถ้า), ไทใหญ่ ထႃႈ (ถ้า), พ่าเก ထႃ (ถา), อาหม 𑜌𑜠 (ถะ), 𑜌𑜡 (ถา), หรือ 𑜌𑜡𑜠 (ถาะ)

/tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

รอคอย, มักใช้เข้าคู่กับ คอย หรือ รอ เป็น คอยท่า รอท่า

เหตุไฉนรีบมาไม่ท่ากัน


ปลอด

/plɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

พ้นจาก, ปราศจาก

ปลอดคน

ปลอดภัย


ปลอด

คำกริยาวิเศษณ์

/plɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ขาวปลอด

ดำปลอด


ปลอดภัย

พ้นภัย, ไม่มีภยันตราย


ตกค้าง

/tok̚˨˩.kʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

หลงเหลืออยู่


หลงเหลือ

[lõŋ˩˥.lɯːä˩˥]

มีเหลืออยู่บ้างทั้ง ๆ ที่เข้าใจหรือรู้สึกว่าหมดแล้ว

ยังมีเศษสตางค์หลงเหลืออยู่ในกระเป๋า


ทั้งที่

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰaŋ˦˥.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

เขาออกจากบ้านไปทั้งที่ฝนกำลังตก

เขาลาออกทั้งที่หน้าที่การงานกำลังเจริญก้าวหน้า


ทั้ง ๆ ที่

คำกริยาวิเศษณ์

ทั้ง + ทั้ง + ที่

ทั้ง-ทั้ง-ที่

/tʰaŋ˦˥.tʰaŋ˦˥.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

เขาออกจากบ้านไปทั้ง ๆ ที่ฝนกำลังตก

เขาลาออกทั้ง ๆ ที่หน้าที่การงานกำลังเจริญก้าวหน้า


ปราศ

เทียบเขมรกลาง ប្រាស (ปฺราส, “ขว้าง, โยน, พุ่ง, ปล่อย”), สันสกฤต प्रास (ปฺราส, “การขว้าง, การโยน; หอก”)

พ้นไป, ไม่มี


ปราศจาก

การปราศจาก (abstract-noun)
ความปราศจาก (abstract-noun)

ปฺราด-สะ-จาก

/praːt̚˨˩.sa˨˩.t͡ɕaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

พ้นไป, ไม่มี


คุดทะราด

ไม่ทราบรากศัพท์; รากของศัพท์อาจเกี่ยวข้องกับบาลี กุฏฺฐ (“โรคเรื้อน”)

/kʰut̚˦˥.tʰa˦˥.raːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อโรคติดต่อชนิดหนึ่ง เป็นแผลเรื้อรัง บางรายแผลนั้นบานเหวอะหวะออก มีกลิ่นเหม็น เป็นแม่แผลให้เกิดแผลอื่นจำพวกเดียวกันพุออกไปอีก


คุดทะราดเหยียบกรวด

คุดทะราด + เหยียบ + กรวด

[kʰut̚˥.tʰä˥.räːt̚˥˩.jiːäp̚˨˩.kruːät̚˨˩ ~ kʰut̚˥.tʰä˧.räːt̚˥˩.jiːäp̚˨˩.kruːät̚˨˩]

ชื่อเพลงปี่พาทย์ชนิดหนึ่ง


นาฬี

ยืมมาจากบาลี นาฬี; เทียบสันสกฤต नाडी (นาฑี)

นาลี, หลอด, ก้าน, ลำ, ช่อง

ทะนาน, เป็นชื่อมาตราตวง


นาลี

ยืมมาจากบาลี นาลี

หลอด, ก้าน, ลำ, ช่อง

ทะนาน, เป็นชื่อมาตราตวง


เฆมี

ยืมมาจากอังกฤษ chemistry โดยลดพยางค์ลง

รูปเลิกใช้ของ เคมี


มเรง

[mä˥.rẽːŋ˧ ~ mä˧.rẽːŋ˧]

[mä˥.rẽŋ˧ ~ mä˧.rẽŋ˧]


อาเวค

เทียบฮินดี आवेग (อาเวค, “พลังกระทบ, แรงกระตุ้น, แรงดลใจ”)

/ʔaː˧.weːk̚˥˩/^((สัมผัส))

อารมณ์, ความรู้สึก, ความสะเทือนใจ


วิด

อาการที่ทำให้น้ำพร่องหรือหมดไปด้วยวิธีวัก สาด หรือด้วยเครื่องวิดมีระหัดเป็นต้น

วิดน้ำออกจากเรือ

วิดน้ำออกจากบ้าน

ถ้าใช้วิธีอย่างเดียวกันนั้นถ่ายเทน้ำจากที่หนึ่งเข้าสู่อีกที่หนึ่ง ใช้ว่าวิดเข้า

วิดน้ำเข้านา


วัก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง vaeg

เอาอุ้งมือตักน้ำหรือของเหลวขึ้นมาค่อนข้างเร็ว

ใช้มือวักน้ำกิน

เอามือวักน้ำโคลนสาด

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

วักควัน


วัก

เซ่น, มักใช้เข้าคู่กันเป็น เซ่นวัก


สาด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน สาด, คำเมือง ᩈᩣ᩠ᨯ (สาด), ลาว ສາດ (สาด), ไทลื้อ ᦉᦱᧆ (สาด), ไทดำ ꪎꪱꪒ (สาด), ไทใหญ่ သၢတ်ႇ (ส่าต), อาหม 𑜏𑜄𑜫 (สต์)

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เสื่อ, มักใช้ประกอบหลังคำ เสื่อ เป็น เสื่อสาด


สาด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᨯ (สาด), ลาว ສາດ (สาด), จ้วง sad (สาด, “สาด”), จ้วงแบบจั่วเจียง sad (สาด, “สาด”)

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สาดน้ำ

สาดโคลน

สาดทราย

วักน้ำหรือตักน้ำซัดออกไปโดยแรง

สาดน้ำรดแปลงผัก

ซัดหรือกระเซ็นเข้ามา

ฝนสาด

ส่องแสงเข้ามา

ดวงจันทร์สาดแสง

ห้องนี้แดดสาดทั้งวัน

ถูกตีหัวเลือดสาด

ซัดหรือยิงอาวุธหรือกระสุนปืนทีละมาก ๆ

สาดอาวุธเข้าหากัน

สาดกระสุนเข้าใส่กัน


ระหัด

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากฮินดี रहट (รหฏ); ร่วมเชื้อสายกับพม่า ရဟတ် (รหต์)

เครื่องวิดน้ำอย่างหนึ่งเป็นราง ใช้ถีบด้วยเท้าหรือฉุดด้วยเครื่องจักรเป็นต้น


พาหุ

ยืมมาจากบาลี พาหุ, จากสันสกฤต बाहु (พาหุ)

/pʰaː˧.huʔ˨˩/^((สัมผัส))


ขายทอดตลาด

ขาย + ทอด + ตลาด

ขาย-ทอด-ตะ-หฺลาด

/kʰaːj˩˩˦.tʰɔːt̚˥˩.ta˨˩.laːt̚˨˩/^((สัมผัส))

การขายทรัพย์สินที่กระทำโดยเปิดเผยแก่บุคคลทั่วไปด้วยวิธีเปิดโอกาสให้ผู้ซื้อสู้ราคากัน ผู้ใดให้ราคาสูงสุดและผู้ทอดตลาดแสดงความตกลงด้วยเคาะไม้หรือด้วยกิริยาอย่างอื่นตามจารีตประเพณีในการขายทอดตลาด ผู้นั้นเป็นผู้ซื้อทรัพย์สินนั้น


ประมูล

มาจากภาษาเขมร ប្រមូល (ปฺรมูล, "รวบรวม", "ตะล่อมเข้าด้วยกัน")

เสนอราคาแข่งขันกันในการซื้อหรือขายทรัพย์สินเป็นต้น

ประมูลหมายเลขทะเบียนรถ


เล็ม

เย็บริมชายผ้า

เล็มผ้า

ตัดแต่ริมหรือปลายทีละน้อย

เล็มผม

เลือกเก็บหรือเด็ดทีละน้อย

เล็มยอดกระถิน

เลือกเก็บแต่ผลที่เห็นว่าสุกหรือใช้ได้

เล็มมะม่วง

กัดกินทีละน้อย, และเล็ม ก็ว่า

เด็กเล็มขนม

แกะเล็มหญ้า


เคือง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຄືອງ (เคือง)

/kʰɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่พอใจและเริ่มรู้สึกโกรธ

เคืองตา

เคืองหู

เคืองใจ


รื้อ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮื้อ, ลาว ຮື້ (ฮื้), คำเมือง ᩁᩨ᩶ (รื้), เขิน ᩁᩨ᩶ (รื้)

/rɯː˦˥/^((สัมผัส))

แยกออกหรือถอดออกเป็นต้นจากสิ่งที่เป็นรูปแล้วให้เสียความเป็นกลุ่มก้อนของรูปเดิม

รื้อบ้าน

รื้อหลังคา

รื้อข้าวของกระจุยกระจาย

เอาขึ้นมาใหม่

รื้อเรื่องราวที่ระงับไว้ขึ้นมาพิจารณาใหม่

รื้อเรื่องเดิมขึ้นมาเขียนใหม่

รื้อสัตว์จากวัฏสงสาร


ขุม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.kumᴬ, จากจีนยุคกลาง坎 (MC khomX); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขุม, ลาว ຂຸມ (ขุม), ไทใหญ่ ၶုမ် (ขุม), ไทดำ ꪄꪴꪣ (ฃุม), ไทใต้คง ᥑᥧᥛᥴ (ฃู๋ม), อาหม 𑜁𑜤𑜪 (ขุํ), จ้วง gumz, จ้วงแบบจั่วเจียง kumq

/kʰum˩˩˦/^((สัมผัส))

หลุม, ใช้ในบางลักษณะ

ขุมขน

ขุมนรก

แหล่งที่เกิดที่เก็บ

ขุมทรัพย์


ขุม

/kʰum˩˩˦/^((สัมผัส))

ใช้เรียกหน่วยที่ต่อรองกันในการพนันคราวหนึ่ง ๆ เช่น 5 เอา 1 เป็นหน่วยหนึ่ง เรียกว่า ขุมหนึ่ง


ส้น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *sɤnꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສົ້ນ (ส็้น), ไทใหญ่ သူၼ်ႈ (สู้น), พ่าเก ꩬုꩫ် (สุน์), อาหม *𑜏𑜤𑜃𑜫 (*สุน์)， จ้วงแบบจั่วเจียง soenj/swnj， จ้วง saenj

ส่วนท้ายของเท้า, เรียกเต็มว่าส้นเท้า

อย่าเดินลงส้น

รองเท้ากัดส้น

ส่วนท้ายของบางสิ่งบางอย่าง

ส้นปืน


ท้าย

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴ᩶ᩤ᩠ᨿ (ท้าย), ลาว ທ້າຍ (ท้าย)

/tʰaːj˦˥/^((สัมผัส))

ส่วนที่อยู่สุดด้านหนึ่ง, ตรงข้ามกับ ด้านหัว

ท้ายเรือ

ตรงข้ามกับ ด้านหน้า

ท้ายวัง

ตรงข้ามกับ ต้น

ท้ายฤดู


อลหม่าน

คำกริยาวิเศษณ์

อน-ละ-หฺม่าน

ชุลมุน, วุ่นวาย, แตกตื่น


ตอบโต้

/tɔːp̚˨˩.toː˥˩/^((สัมผัส))

ตอบแทนการกระทำของฝ่ายตรงข้าม, แก้แค้น


มูลฐาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

พื้นฐาน, รากฐาน, เค้ามูล


นกน้อยทำรังแต่พอตัว

นก + น้อย + ทำ + รัง + แต่ + พอ + ตัว

นก-น้อย-ทำ-รัง-แต่-พอ-ตัว

/nok̚˦˥.nɔːj˦˥.tʰam˧.raŋ˧.tɛː˨˩.pʰɔː˧.tua̯˧/^((สัมผัส))

รู้จักประมาณตน ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งพอสมกับฐานะทางการเงินของตน

เราเงินเดือนน้อย อยู่กันแค่ 2 คน นกน้อยทำรังแต่พอตัว ซื้อแค่ทาวน์เฮ้าส์เล็ก ๆ ก็พอ


เป็นอยู่

สภาพความเป็นไป


สันธาน

ยืมมาจากสันสกฤต संधान (สํธาน, “เกี่ยวข้อง, พัวพัน”) หรือบาลี สนฺธาน (“เกี่ยวข้อง, พัวพัน”); ในบริบทภาษาศาสตร์เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ conjunction

conjunção

คำพวกที่เชื่อมประโยคให้เกี่ยวเนื่องกัน

conjunción

คำพวกที่เชื่อมประโยคให้เกี่ยวเนื่องกัน

conjunction

คำพวกที่เชื่อมประโยคให้เกี่ยวเนื่องกัน

การเกี่ยวข้อง, การเป็นเพื่อน

เครื่องพัวพัน

คำพวกที่เชื่อมประโยคให้เกี่ยวเนื่องกัน


คบคนจรนอนหมอนหมิ่น

คบ + คน + จร + นอน + หมอน + หมิ่น

คบ-คน-จอน-นอน-หฺมอน-หฺมิ่น

/kʰop̚˦˥.kʰon˧.t͡ɕɔːn˧.nɔːn˧.mɔːn˩˩˦.min˨˩/^((สัมผัส))

คบคนหลักลอยอาจเกิดโทษได้ เช่นเดียวกับนอนหนุนหมอนหมิ่นอาจทำให้ตกหมอนคอเคล็ดได้


หลักลอย

ไม่มีหลักแหล่ง, ไม่อยู่เป็นที่, เชื่อถือไม่ได้

เขาเป็นคนหลักลอย


หัวน่า

[huːä˩˥.näː˥˩]


อิก

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔik̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ อีก


ดำเนิร

รูปเลิกใช้ของ ดำเนิน


ดำเนิน

แผลงมาจาก เดิน; จากเขมร ដំណើរ (ฎํเณิร), แผลงมาจาก ដើរ (เฎิร)

ดำเนิร
การดำเนิน (abstract-noun)

เดิน, ราชาศัพท์ใช้ว่า ทรงพระดำเนิน

ดำเนินงาน

ดำเนินชีวิต


ดำเนิน

ไม่ทราบรากศัพท์

ห่ามจวนสุก, แก่ยังไม่จัด, ตำเนิน ก็ว่า


ราชอาณาจักร

ราช + อาณาจักร โดยผิดกฎสมาส-สนธิ; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ kingdom, realm

ᩋᩣᨱᩣᨧᨠ᩠ᨠ᩺

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

王国

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

koninkrijk

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

မိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

keninkryk

ฟรีเชียตะวันตก

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

ອານາຈັກ

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

ລາຊະອານາຈັກ

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

reino

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

kingdom

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ราด-ชะ-อา-นา-จัก

/raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/^((สัมผัส))

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์


ระบาทว์

สะกดเลียนคำว่า อุบาทว์

[rä˥.bäːt̚˨˩ ~ rä˧.bäːt̚˨˩]


เหิน

ยืมมาจากเขมร ហើរ (เหิร)

/hɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

บินอยู่ในระยะสูง

หงส์เหิน

นกเขาเหิน

ร่อนอยู่ในระยะสูง

นกนางแอ่นเหินลม


เหิร

/hɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เหิน


สฤคาล

ยืมมาจากสันสกฤต शृगाल (ศฺฤคาล)


ศฤงค์

ยืมมาจากสันสกฤต शृङ्ग (ศฺฤงฺค, “เขาสัตว์”)

ยอดของสถานที่ต่าง ๆ


ศราพ

แผลงมาจากภาษาสันสกฤต श्रावศฺราว

[sä˩.räːp̚˥˩ ~ sä˧.räːp̚˥˩]

การได้ยิน, การฟัง


ศรี

ยืมมาจากสันสกฤต श्री (ศฺรี); เทียบบาลี สิริ หรือ สิรี

/siː˩˩˦/^((สัมผัส))

มิ่ง, สิริมงคล, ความรุ่งเรือง, ความสว่างสุกใส, ความงาม, ความเจริญ

ศรีบ้าน

ศรีเรือน

ศรีเมือง

ใช้นำหน้าคำบางคำเป็นการยกย่อง

พระศรีรัตนตรัย

วัดพระศรีรัตนศาสดาราม


ศรี

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย sirih (ซีเระฮ์, “พลู”)

/siː˩˩˦/^((สัมผัส))

หมากพลู เรียกว่า พระศรี


ศรี

ยืมมาจากเขมรกลาง ស្រី (สฺรี), ស្រីយ (สฺรีย), ស្រិយ (สฺริย), ឝ្រី (ศฺรี), ឝ្រិ (ศฺริ), ឝ្រីយ (ศฺรีย, “ผู้หญิง”), จากสันสกฤต स्त्री (สฺตฺรี, “ผู้หญิง; ภรรยา”)

สรี
สรีย
สรีย์

/siː˩˩˦/^((สัมผัส))


ศรี

สรี
สรีย
สรีย์

/siː˩˩˦/^((สัมผัส))

พระปิตุราชมาตุรงค์ทรงพระสรวลเห็นสมควรคู่ครองกันสองศรี


มิ่ง

จากจีนยุคกลาง命 (MC mjaengH, “ชีวิต, ชะตา”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ມິ່ງ (มิ่ง), คำเมือง ᨾᩥ᩠᩵ᨦ (มิ่ง), ไทลื้อ ᦙᦲᧂᧈ (มี่ง), ไทใหญ่ မိင်ႈ (มิ้ง, “โชค, ชะตา”), อาหม 𑜉𑜢𑜂𑜫 (มิง์, “โชค, ชะตา”), สุ่ย mingh (“โชค, ชะตา”)
พบการใช้งานอย่างน้อยตั้งแต่ พ.ศ. 1943–1962 ในจารึกวัดหินตั้ง
เสฐียรโกเศศ คาดว่า เดิมที “มิ่ง” หมายถึง “ชีวิต” แต่ถูกแทนที่ด้วยคำว่า ชีวิต และต่อมาด้วยคำว่า สิริ

/miŋ˥˩/^((สัมผัส))

สิ่งเป็นสิริมงคล

มิ่งเมือง

เมียมิ่ง


มิ่งขวัญ

สิ่งหรือผู้เป็นที่รักหรือเคารพนับถือ


ชิม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟimᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊີມ (ซีม), ไทใหญ่ ၸိမ်း (จิ๊ม), ไทดำ ꪋꪲꪣ (จฺิม), จ้วง cimz, จ้วงแบบจั่วเจียง chimz; เทียบไหลดั้งเดิม *tçʰim

/t͡ɕʰim˧/^((สัมผัส))

ลองลิ้มรสดูด้วยปลายลิ้น, ทดลองให้รู้รส


ลิ้ม

ชิม, ลองรสดูด้วยลิ้น

โดยปริยายหมายถึงลักษณะอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

ลิ้มรสความลำบาก


หลิน

ยืมมาจากจีนกลาง綾／绫 (líng)

ชื่อแพรจีน มีหลายชนิด


แพร

/pʰrɛː˧/^((สัมผัส))

ผ้าที่มีเนื้อลื่น เรียบเป็นมัน เนื้อหนาหรือบางก็ได้ เดิมทอด้วยใยไหม ปัจจุบันอาจทอด้วยใยประดิษฐ์ที่มีลักษณะคล้ายไหม


จาตุรงคสันนิบาต

ยืมมาจากบาลี จาตุรงฺคสนฺนิปาต

จา-ตุ-รง-คะ-สัน-นิ-บาด

/t͡ɕaː˧.tu˨˩.roŋ˧.kʰa˦˥.san˩˩˦.ni˦˥.baːt̚˨˩/^((สัมผัส))

การประชุมพร้อมด้วยองค์ 4 ประการ คือ 1. วันนั้น ดวงจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (ดวงจันทร์เดินมาถึงดาวฤกษ์ชื่อมฆา) 2. พระสงฆ์ 1,250 รูป ประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย 3. พระสงฆ์ที่มาประชุมวันนั้นล้วน ได้รับเอหิภิกขุอุปสัมปทา 4. พระสงฆ์เหล่านั้นเป็นพระอรหันต์ทั้งสิ้น, นับเป็นวันสำคัญวันหนึ่งในพระพุทธศาสนา, คำสามัญว่า มาฆบูชา


จาบัลย์

ยืมมาจากสันสกฤต चापल्य (จาปลฺย, “ความหวั่นไหว”)

หวั่นไหว, กระสับกระส่าย

ดาลดับรงับจิตรจาบัลย์ เทียรทิพยสุคันธ ธรศมาโสรจโทรมสกนธ์

กำสรด, ร้องไห้คร่ำครวญ, สะอึกสะอื้น


กวางเหลียวหลัง

กวาง + เหลียว + หลัง

กฺวาง-เหฺลียว-หฺลัง

แม่ไม้มวยไทยอย่างหนึ่ง ทำท่าโดยหันหลังให้คู่ต่อสู้แล้วถีบออกไป

ลวดลายการสักยันต์แบบหนึ่ง เป็นรูปกวางหันไปข้างหลัง

ท่าหมา (ท่วงท่าเพศสัมพันธ์)


เหลียว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼຽວ (หลยว), ไทลื้อ ᦵᦜᧁ (เหลว), ไทใหญ่ လဵဝ် (เลว), ไทใต้คง ᥘᥥᥝᥴ (เล๋ว), อาหม 𑜎𑜢𑜈𑜫 (ลิว์)

ผินไปทางขวาหรือทางซ้ายอย่างเอี้ยวคอ


ผิน

/pʰin˩˩˦/^((สัมผัส))

หัน, ผัน หรือ หิน ก็ว่า

แปรพระพักตร์ (ใช้แก่พระพุทธรูป)


คันจิ

ยืมมาจากญี่ปุ่น 漢字 (คันจิ, “อักษรจีน”); สะกดตามหลักเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2535/สำนักงานราชบัณฑิตยสภา พ.ศ. 2561

/kʰan˧.t͡ɕiʔ˨˩/^((สัมผัส))

อักษรจีนที่ใช้ในภาษาญี่ปุ่น


ฮิระงะนะ

ยืมมาจากญี่ปุ่น平(ひら)仮(が)名(な) (hiragana); สะกดตามหลักเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2535

รูปแบบอื่นของ ฮิรางานะ


คะตะกะนะ

ยืมมาจากญี่ปุ่น片(かた)仮(か)名(な) (katakana); สะกดตามหลักเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2535

รูปแบบอื่นของ คาตากานะ


ต่างประเทศ

ต่าง + ประเทศ

ต่าง-ปฺระ-เทด

/taːŋ˨˩.pra˨˩.tʰeːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ประเทศอื่นนอกจากประเทศของตน

ไปศึกษาต่อต่างประเทศ

สินค้านำเข้าจากต่างประเทศ


ต่างประเทศ

ต่าง + ประเทศ

ต่าง-ปฺระ-เทด

/taːŋ˨˩.pra˨˩.tʰeːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่ไม่ได้อยู่หรือมาจากประเทศของตน

ข่าวต่างประเทศ

ชาวต่างประเทศ


ต่างด้าว

/taːŋ˨˩.daːw˥˩/^((สัมผัส))

บุคคลธรรมดาที่ไม่มีสัญชาติไทยมีถิ่นฐานอยู่ ต่างประเทศ

คนต่างด้าว

แรงงานต่างด้าว


เพื่อนบ้าน

เพื่อน + บ้าน

/pʰɯa̯n˥˩.baːn˥˩/^((สัมผัส))

ผู้มีบ้านเรือนอยู่ใกล้เคียงกัน


ประเทศเพื่อนบ้าน

ประเทศ + เพื่อนบ้าน

ปฺระ-เทด-เพื่อน-บ้าน

/pra˨˩.tʰeːt̚˥˩.pʰɯa̯n˥˩.baːn˥˩/^((สัมผัส))

ประเทศที่มีเขตแดนติดต่อกับประเทศของตน


เขตแดน

/kʰeːt̚˨˩.dɛːn˧/^((สัมผัส))

พื้นที่ที่กำหนดขีดคั่นไว้

เส้นแบ่งพื้นที่ระหว่าง 2 ประเทศ, อาณาเขต


เหี้ย

ไม่ทราบรากศัพท์; มีเรื่องเล่าว่าชื่อของสัตว์เลื้อยคลานมาจากการอุทานของคนที่พบมันครั้งแรก

เชี่ย
เห้
เอี้ย
เฮีย

ชื่อสัตว์เลื้อยคลานขนาดใหญ่ชนิด Varanus salvator ในวงศ์ Varanidae เป็นสัตว์สกุลเดียวกับตะกวด โตเต็มวัยยาวได้ถึง 2.5 เมตร ตัวอ้วนใหญ่สีดำ มีลายดอกสีเหลืองพาดขวาง หางยาว อาศัยและหากินบริเวณใกล้น้ำ

คนพาล, คนเลว


เหี้ย

เชี่ย
เห้
เอี้ย
เฮีย
ความเหี้ย (noun-from-adj)

มีนิสัยไม่ดี, เลว


เหี้ย

คำกริยาวิเศษณ์

เชี่ย
เห้
เอี้ย
เฮีย

มาก, อย่างยิ่ง


เหี้ย

เชี่ย
เห้
เอี้ย
เฮีย

คำที่เปล่งออกมาแสดงความไม่พอใจหรือสบถ


เหี้ยน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້ຽນ (ห้ยน), ไทลื้อ ᦵᦠᧃᧉ (เห้น), ไทใหญ่ ႁဵၼ်ႈ (เห้น)

การเหี้ยน (abstract-noun)
ความเหี้ยน (abstract-noun)

กร่อนไปเกือบหมดหรือหมด


พาทย์

ยืมมาจากสันสกฤต वाद्य (วาทฺย, “เครื่องดนตรี”)

/pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เครื่องประโคม, เครื่องดนตรี


ส่วย

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 稅 (suê3, “ภาษี”); เทียบจ้วง suih (ซุ่ย)

รายได้แผ่นดินประเภทหนึ่ง เรียกเก็บเป็นสิ่งของหรือเงินตราแทนการเข้าเดือนหรือการรับราชการ

สิ่งของพื้นเมืองที่เมืองหลวงเรียกเกณฑ์จากหัวเมืองเป็นประจำเพื่อใช้ประโยชน์ในราชการ

บรรณาการจากประเทศราช

เงินช่วยราชการตามที่กำหนดเรียกเก็บจากราษฎรชายที่มิได้รับราชการทหารเป็นรายบุคคล, รัชชูปการ ก็ว่า


ส่วย

ยืมมาจากกูย กวย (“คน”) โดยเปลี่ยน ก- เป็น ส- เพื่อเลี่ยงคำหยาบ

กลุ่มชาติพันธุ์พูดภาษาตระกูลมอญ-เขมรพวกหนึ่ง อยู่ทางภาคอีสาน


ส่วย

คำวิสามานยนาม

ภาษาของกลุ่มชาติพันธุ์ดังกล่าว


พื้นเมือง

พื้น + เมือง

/pʰɯːn˦˥.mɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เฉพาะเมือง, เฉพาะท้องที่

ของพื้นเมือง

คนพื้นเมือง

นิทานพื้นเมือง


ปาทาน

คำวิสามานยนาม

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากฮินดี पठान (ปฐาน)

เรียกแขกเผ่าหนึ่งส่วนใหญ่อยู่ในอัฟกานิสถาน ว่าแขกปาทาน


อะไหล่

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก آلة (อาลุฮ, “อุปกรณ์, เครื่องมือ”), จากอาหรับ آلَة (อาละ)

ที่เตรียมสำรองไว้ใช้เมื่อต้องการ

เครื่องอะไหล่รถยนต์

ยางอะไหล่


อะไหล่

ของสำรองซึ่งเตรียมไว้ใช้ในเวลาจำเป็นหรือในเวลาที่ต้องการ

ชิ้นส่วนของเครื่องจักรเครื่องยนต์ที่นำมาเปลี่ยนแทนของเก่า


สาเก

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากทมิฬ சக்கை (จกฺไก, “ขนุน”)

/saː˩˩˦.keː˧/^((สัมผัส))

ชื่อเรียกขนุนสำปะลอพันธุ์ที่ผลไม่มีเมล็ด


สาเก

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากญี่ปุ่น 酒 (ซะเกะ, “เหล้า”)

/saː˩˩˦.keː˧/^((สัมผัส))

เหล้าของญี่ปุ่น ทำจากข้าว มีทั้งชนิดขุ่นและใส


ราเม็ง

ยืมมาจากญี่ปุ่น ラーメン (ราเม็ง), จากจีนกลาง拉麵／拉面 (“แป้งที่ถูกดึง”)
สะกดตามหลักเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2535/สำนักงานราชบัณฑิตยสภา พ.ศ. 2561

บะหมี่น้ำแบบญี่ปุ่น มีน้ำซุปและเครื่องเคียงต่าง ๆ กัน

บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป


วาซาบิ

ยืมมาจากญี่ปุ่น 山葵 (วะซะบิ); สะกดตามหลักเกณฑ์ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา พ.ศ. 2561

เครื่องปรุงรสอาหารญี่ปุ่นชนิดหนึ่ง ได้จากลำต้นวาซาบิบดละเอียด มีกลิ่นฉุน รสเผ็ดขึ้นจมูก ใช้ผสมกับโชหยุเป็นเครื่องจิ้มกินกับปลาดิบ

กินปลาดิบต้องจิ้มโชหยุผสมวาซาบิ


บด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບົດ (บ็ด), ไทลื้อ ᦢᦳᧆ (บุด); เทียบเขมร បោះ (โบะ), มอญ ပိုဟ် (ปิุห์)

กดและถูให้เปลือกแตก ให้แหลก ให้เป็นผง หรือให้เรียบและแน่น

บดข้าวเปลือก

บดข้าวสุก

บดยา

บดถนน


บด

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอังกฤษ boat (“เรือแจว”)

ชื่อเรือต่อชนิดหนึ่งรูปเพรียว หัวท้ายเรียว


บด

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง mbwt (บืด- 1.บัง ปิดรู ทำให้หายใจไม่ได้ 2.ไม่มีอากาศ 3.ดำมืด)

ชลไพรผงแผ่นพื้น บนบด


ฉุน

ยืมมาจากเขมร ឆុរ (ฉุร, “เสียงน้ำหรือน้ำมันที่เดือด; โกรธ”)

/t͡ɕʰun˩˩˦/^((สัมผัส))

แรง, กล้า, (ใช้แก่กลิ่นและรส)

บุหรี่ฉุน

เหล้าฉุน


ฉุน

/t͡ɕʰun˩˩˦/^((สัมผัส))

รู้สึกชักโกรธขึ้นมาทันที


เยิน

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง nywnh (ญื่น, “ละลาย, เน่า, ดอก, ย่น?”), จ้วงแบบจั่วเจียง ywnh (เยิ่น, “ละลาย, เน่า, ดอก ย่น?”)

/jɤːn˧/^((สัมผัส))

คมมีดเยิน

ตีตะปูจนหัวเยิน

บานออกจนเสียรูป

ไขตะปูควงจนหัวเยิน


บังเอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เผอิญ

/baŋ˧.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))

ที่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัวหรือไม่คาดหมาย, เผอิญ


เผอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰa˨˩.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))

ที่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัวหรือไม่คาดหมาย, บังเอิญ

หากให้เป็น, จำเพาะเป็น, ใช้ว่า เพอิญ หรือ พรรเอิญ ก็มี


เพอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เผอิญ

/pʰa˦˥.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))


พรรเอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เผอิญ

/pʰan˧.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))


พีอาร์

ยืมมาจากอังกฤษ PR ซึ่งย่อมาจาก public relations (“ประชาสัมพันธ์”)

/pʰiː˧.ʔaː˧/^((สัมผัส))

การประชาสัมพันธ์

ผู้ประชาสัมพันธ์


พีอาร์

/pʰiː˧.ʔaː˧/^((สัมผัส))

ประชาสัมพันธ์


ง่วน

คำกริยาวิเศษณ์

จากไหหลำ 玩 (nguan5, “เล่น, เพลิน”); เทียบเวียดนาม ngoạn (หงฺว่าน)

/ŋua̯n˥˩/^((สัมผัส))

เพลินทำเพลินเล่นอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง


รำพัน

พร่ำพรรณนาตามอารมณ์

เขารำพันถึงความทุกข์ของตน

แม่รำพันแต่ความดีของลูก


รำพัน

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี


บาน

ยืมมาจากสันสกฤต पान (ปาน), จากบาลี ปาน

[เสียงสมาส]
บาน-นะ-

น้ำสำหรับดื่ม, เครื่องดื่ม

สุราบาน

ชัยบาน

อัฐบาน


บาน

ของที่เป็นแผ่น ๆ บางอย่าง

บานประตู

บานหน้าต่าง

บานกระจกเงา


บาน

ใช้เรียกของเช่นนั้น

กระจกบานหนึ่ง

หน้าต่าง 2 บาน


บาน

เผยออก, คลี่ออก, ขยายออก

ดอกไม้บาน

หอบซี่โครงบาน

เรือแล่นจนน้ำบาน


บาน

ชามปากบาน

กางเกงขาบาน

กระโปรงบาน

ปลาบปลื้ม, แช่มชื่น, เบิกบาน

ใจบาน

หน้าบาน


บาน

คำกริยาวิเศษณ์

เสียไปบาน


บาน

ยืมมาจากเขมรเก่า បាន (ปาน) หรือเขมรกลาง បាន (ปาน)


ปลาบ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่รู้สึกแล่นวาบเข้าหัวใจ

เจ็บปลาบ

เสียวปลาบ

โดยปริยายใช้เรียกโรคที่มีอาการเช่นนั้น


ปลาบ

ชื่อไม้ล้มลุกหลายชนิดหลายสกุลในวงศ์ Commelinaceae เช่น ชนิด Commelina benghalensis L. ดอกสีน้ำเงิน, ชนิด Cyanotis axillaris Roem. et Schult. ดอกสีม่วง, ชนิด Murdannia nudiflora Brenan ดอกสีม่วงอ่อน


วาบ

คำกริยาวิเศษณ์

/waːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่รู้สึกร้อน เย็น กลัว ตกใจ เสียวใจ เป็นต้น ขึ้นทันทีแล้วหายไปดับไป

เย็นวาบ

ใจหายวาบ

เสียววาบ


วับ

คำกริยาวิเศษณ์

ฉับพลัน, ฉับไว, ใช้ประกอบอาการของแสงหรือสิ่งมีรูปร่างซึ่งปรากฏให้เห็น แล้วหมดสิ้นหรือลับหายไปอย่างรวดเร็วในทันทีทันใด, บางทีก็เป็นคำซ้อน เพื่อเน้นหรือเพื่อความไพเราะ เป็น หายวับไปฉับพลัน หายวับไปกับตา เป็นต้น

แสงหายวับ

พูดขาดคำก็หายตัววับลับตาไป


เอ็นดู

(เอ็น, เทียบจ้วง in (“เป็นที่ชื่นชอบมาก”)) + ดู; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເອັນດູ (เอันดู), ไทดำ ꪮꪲ꪿ꪙꪒꪴ (อิ่นดุ)

การเอ็นดู (abstract-noun)
ความเอ็นดู (abstract-noun)

มีใจรักใคร่, ปรานี


รักใคร่

การรักใคร่ (abstract-noun)
ความรักใคร่ (abstract-noun)

พี่น้องคู่นี้รักใคร่กันดี


เปลือย

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เปลือย, ลาว ເປືອຍ (เปือย), คำเมือง ᨸ᩠ᩅ᩠ᨿ (ปวย), ไทดำ ꪹꪜꪥ (เปย), ไทลื้อ ᦵᦔᧀ (เปิย), ไทใหญ่ ပူၺ် (ปูญ)

ပူၺ်

ไร้สิ่งปกปิดกาย

ເປືອຍ

ไร้สิ่งปกปิดกาย

ไม่มีอะไรปกปิดร่างกาย

เปลือยหลัง

เปลือยไหล่

สิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

สายเปลือย

สายไฟฟ้าที่ไม่มีผ้าหรือยางหุ้ม


ลามก

ยืมมาจากบาลี ลามก (“ชั่ว, มีบาป, ต่ำต้อย, ยากจน, ไม่สำคัญ”)

หยาบช้าต่ำทราม, หยาบโลน, อันเป็นที่น่ารังเกียจของคนดีมีศีลธรรม

หนังสือลามก

ไม่ดี, ไม่ถูกต้อง, ไม่เหมาะสม

พระสงฆ์บรรดาผู้ฝ่ายเหนือนี้...ฆ่าคนปล้นเอาทรัพย์สิ่งของและกินสุรา ซ่องเสพด้วยสีกา ให้ขาดจากสิกขาบทจัตุปราชิกเป็นลามกอยู่ในพระพุทธศาสนา ฉะนี้, พระทัยหนาไปด้วยอกุศลลามก มีวิตกในโทสะ โมหะมูล เจือไปในพระสันดาน เป็นนิรันดรมิได้ขาด


ลามก

คำกริยาวิเศษณ์

พูดลามก

ทำลามก


หยาบโลน

[jäːp̚˨˩.lõːn˧]

ที่ไม่สุภาพและลามก

พูดจาหยาบโลน

แสดงกิริยาหยาบโลน


หยาบช้า

/jaːp̚˨˩.t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ต่ำช้า, เลวทราม

จิตใจหยาบช้า


ต่ำช้า

/tam˨˩.t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))


ฝีเท้า

/fiː˩˩˦.tʰaːw˦˥/^((สัมผัส))

ความสามารถในการเดิน วิ่ง ช้าหรือเร็ว หนักหรือเบา เป็นต้น, ฝีตีน ก็ว่า

ม้าฝีเท้าดี

ม้าฝีเท้าจัด

คนฝีเท้าหนัก


สำออย

/sam˩˩˦.ʔɔːj˧/^((สัมผัส))

พูดพร่ำรำพันให้เอ็นดูสงสาร

เจ็บนิดเดียว สำออยอยู่นั่นแหละ

ร้องออดอ้อนจะเอาสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

ลูกสำออยพ่อแม่ขอซื้อตุ๊กตา


ออดอ้อน

[ʔɔːt̚˨˩.ʔɔ̃ːn˥˩]

รบเร้า, เซ้าซี้จะเอาให้ได้, อ้อนออด ก็ว่า


เซ้าซี้

การเซ้าซี้ (abstract-noun)
ความเซ้าซี้ (abstract-noun)

พูดรบเร้าร่ำไรเพื่อให้ได้ตามที่ต้องการ


ฝีพาย

/fiː˩˩˦.pʰaːj˧/^((สัมผัส))

คนที่มีความสามารถในการพายเรือ โดยเฉพาะในการพายเรือพระที่นั่งหรือเรือแข่งเป็นต้น


อ้อน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອ້ອນ (อ้อน), คำเมือง ᩋᩬ᩶ᩁ (ออ้ร), เขิน ᩋᩬ᩶ᩁ (ออ้ร), ไทลื้อ ᦀᦸᧃᧉ (อ้อ̂น), ไทดำ ꪮ꫁ꪮꪙ (อ้อน), ไทใหญ่ ဢွၼ်ႈ (อ้อ̂น)

/ʔɔːn˥˩/^((สัมผัส))

พร่ำร้องขอ, ร้องสำออย, อาการร้องไห้อย่างเด็กอ่อน


สัมพันธ์

ยืมมาจากสันสกฤต सम्बन्ध (สมฺพนฺธ, “ติดพัน”) หรือบาลี สมฺพนฺธ

สัมพันธ
การสัมพันธ์ (abstract-noun)

ผูกพัน, เกี่ยวข้อง

เขากับฉันสัมพันธ์กันฉันญาติ

ข้อความข้างหลังไม่สัมพันธ์กับข้อความข้างหน้า


สัมพันธ์

สัมพันธ
ความสัมพันธ์ (noun-from-adj)

ที่ผูกพัน, ที่เกี่ยวข้อง


สัมพันธ์

การแยกความออกเป็นประโยค ๆ หรือส่วนต่าง ๆ ของประโยค แล้วบอกการเกี่ยวข้องของประโยคและคำต่าง ๆ ในประโยคนั้น ๆ


สัมพันธน์

ยืมมาจากบาลี สมฺพนฺธนํ (“ติดพัน”)

[sä̃m˩˥.pʰä̃n˧]

ผูกพัน, เกี่ยวข้อง


สัมพันธน์

ยืมมาจากบาลี สมฺพนฺธนํ (“ติดพัน”)

[sä̃m˩˥.pʰä̃n˧]


สัมพันธ

[เสียงสมาส]
สำ-พัน-ทะ-

ที่ผูกพัน, ที่เกี่ยวข้อง


มะเร็ง

อาจมาจากคำร่วมรากภาษาตระกูลไท หมาก (ตุ่ม) + เรง (ขนาดเล็ก) หมายถึงโรคเม็ดผื่นผิวหนังอักเสบ เทียบคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨠᩁᩮ᩠ᨦ (หมากเรง, “โรคเนื้อร้ายที่เกิดขึ้นตามร่างกาย”) และไทใหญ่ မၢၵ်ႇႁဵင်း (ม่ากเห๊ง, “เนื้องอกร้ายแรง”) หรืออาจยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย merengsa (เมอเร็งซา, “รักษาไม่หาย”); เทียบเขมร ម្រេញ (มฺเรญ)

เนื้องอกชนิดร้าย เกิดขึ้นเพราะเซลล์แบ่งตัวอย่างรวดเร็ว ควบคุมไม่ได้แล้วแทรกไปตามเนื้อเยื่อข้างเคียง และสามารถหลุดจากแหล่งเริ่มต้นไปแบ่งตัวเพิ่มจำนวนที่บริเวณอื่น ๆ ได้ โดยมากมักรักษาไม่ค่อยหาย


วัฒนะ

ยืมมาจากบาลี วฑฺฒน

พัฒน
พัฒนะ
วัฒน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ความเจริญ, ความงอกงาม


วัฒน

ยืมมาจากบาลี วฑฺฒน

พัฒน
พัฒนะ
วัฒนะ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
วัด-ทะ-นะ-

ความเจริญ, ความงอกงาม


วัฒนา

แผลงมาจาก วัฒน

ความเจริญ, ความงอกงาม


วัฒนา

แผลงมาจาก วัฒน

เจริญ, งอกงาม


วัฒนา

คำวิสามานยนาม

แผลงมาจาก วัฒน

ชื่อเขตหนึ่งในกรุงเทพมหานคร


ต่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *toːᴮ (“ผึ้ง”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ลาว ຕໍ່ (ตํ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂), จ้วง doq; เทียบเบดั้งเดิม *ɗawᴮꟲ²

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อแมลงขนาดกลางถึงขนาดใหญ่หลายวงศ์ มีปีก 2 คู่ ลักษณะเป็นแผ่นบางใส ปีกคู่หลังเล็กกว่าปีกคู่หน้า ปากเป็นชนิดกัดกิน เอวคอดกิ่ว ตัวเมียมีเหล็กในสำหรับต่อยปล่อยน้ำพิษทำให้เจ็บปวดได้ บางชนิดอยู่อย่างโดดเดี่ยว แต่บางชนิดรวมกลุ่มเป็นฝูง ทำรัง ที่สำคัญได้แก่ วงศ์ Vespidae เช่น ต่อหลวง (Vespa cincta)


ต่อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕໍ່ (ตํ่), คำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทดำ ꪔꪷ꪿ (ตํ่), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂)

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

เพิ่มให้ยืดออกไป

ต่อเวลาออกไป

ต่อหนังสือสัญญา

เพิ่มให้ยาวออกไป

ต่อเชือก

ทำให้ติดกันเป็นอันเดียว

ต่อสะพาน

เชื่อมให้ติดต่อกัน

ต่อคำ

ต่อความ

เอาวัตถุเช่นไม้มาประกอบเข้าเป็นรูป

ต่อกรง

ต่อเรือ

เรียกเรือชนิดที่ทำด้วยไม้กระดานโดยนำมาต่อขึ้นเป็นรูปเรืออาศัยกงหรือมือลิงเป็นเครื่องยึด ตัวเรือป่อง หัวและท้ายเรือเรียวเชิดขึ้นตามส่วนเช่นเรือสำปั้น เรือบด เรืออีแปะ ว่า เรือต่อ

ทำให้ติดอย่างไฟ

ต่อไฟ

ต่อเทียน

ขอลดราคาให้น้อยลง

ต่อราคา

ต่อของ

ท้าพนันโดยยอมลดเปรียบให้

ต่อให้

ฝ่ายเห็นว่าได้เปรียบเป็น ฝ่ายต่อ ฝ่ายเห็นว่าสู้ได้เป็น ฝ่ายรอง

นำสัตว์เลี้ยงไปล่อสัตว์ป่าในคำว่า ต่อนก ต่อไก่


ต่อ

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

เท่าตัว, เท่าทุน

กิน 2 ต่อ

ใช้ 2 ต่อ

ขึ้นรถ 2 ต่อ


ต่อ

คำกริยาวิเศษณ์

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ออกจะ, น่าจะ, ท่าจะ

มันต่อจะชอบกลเจ้ามณฑา

ถัดไป, สืบไป, ติดต่อกันไป

ต่อนี้ไป

ต่อไป

อ่านต่อ

วิ่งต่อ

เรียนต่อ


ต่อ

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

เรียกสัตว์เลี้ยงที่นำไปล่อสัตว์ป่า

ไก่ต่อ

นกต่อ

ช้างต่อ

เรียกสิ่งที่เชื่อมเข้าด้วยกัน

คำต่อ

คำบุรพบทและคำสันธาน

ข้อต่อ


ต่อ

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

เฉพาะ, ประจันหน้า

ต่อหน้า

ยื่นต่ออำเภอ

มาต่อปีหน้า

ต่อคน

ต่อปี

เทียบส่วนกัน

3 ต่อ 1

ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้แก่ศิษย์เป็นการเฉพาะ

ครูต่อหนังสือให้

นักเรียนเพลงต่อเพลงให้ศิษย์

เรียนวิชาบางอย่างจากครูเป็นการเฉพาะ

นักเรียนไปต่อหนังสือกับครู

ศิษย์ไปต่อเพลงกับครูเพลง

ให้รักษาองค์รับอ่างเขียวต่อพระคลังในซ้ายไปตั้งให้ฝรั่ง ๓ ใบ […] ให้กรมเมืองรับเอาตุ่มน้ำต่อกรมพระกลาโหมไปตั้งให้ฝรั่งแขกเมือง ๒ ใบ

2393, จดหมายเหตุเรื่องทูตอเมริกันเข้ามาในรัชกาลที่ 3 เมื่อปีจอ พ.ศ. 2393, พระนคร: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 2466, page 52:


ต่อ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ลาว ຕໍ່ (ตํ่), เขิน ᨲᩳ᩵ (ตอ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂), อาหม 𑜄𑜦𑜡 (ตอ̂); เทียบเขมร ត (ต) หรือ ទរ (ทร), จีนยุคกลาง鬥 (MC tuwH)

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ซึ่งเจ้ามาต่อด้วยพ่อได้


ท้า

/tʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ท้าพนัน

ท้ารบ


ปีก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *piːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩦ᩠ᨠ (ปีก), ลาว ປີກ (ปีก), ไทลื้อ ᦔᦲᧅᧈ (ปี่ก), ไทดำ ꪜꪲꪀ (ปิก), ไทใหญ่ ပိၵ်ႇ (ปิ่ก), ไทใต้คง ᥙᥤᥐᥴ (ปี๋ก), อ่ายตน ပိက် (ปิก์), อาหม 𑜆𑜢𑜀𑜫 (ปิก์); เทียบเบดั้งเดิม *ɓiːkᴰ¹, ไหลดั้งเดิม *pʰiːk, จ้วง bik (ปีก)

ᨸᩦ᩠ᨠ

อวัยวะสำหรับบิน

vleugel

อวัยวะสำหรับบิน

ပိၵ်ႇ

อวัยวะสำหรับบิน

wjuk

ฟรีเชียตะวันตก

อวัยวะสำหรับบิน

ປີກ

อวัยวะสำหรับบิน

ala

อวัยวะสำหรับบิน

wing

อวัยวะสำหรับบิน

/piːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อวัยวะสำหรับบินของนกหรือแมลงเป็นต้น, อวัยวะเช่นนั้นของสัตว์บางชนิด แต่ใช้บินไม่ได้

ส่วนของสิ่งต่าง ๆ ที่มีลักษณะ เช่นนั้น

ปีกตะไล

ปีกเครื่องบิน

โดยปริยายหมายถึงต้นแขนทั้ง 2 ข้างในบางลักษณะ

เข้าปีก

ตีปีก

พยุงปีก

หิ้วปีก

ปีกซ้าย

ปีกขวา


ฝูง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *fuːŋᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨺᩪᨦ (ฝูง), ลาว ຝູງ (ฝูง), ไทลื้อ ᦚᦳᧂ (ฝุง), ไทใหญ่ ၽုင် (ผุง) หรือ ၾုင် (ฝุง), อาหม 𑜇𑜤𑜂𑜫 (ผุง์)

/fuːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

พวก, หมู่, (ใช้แก่คน อมนุษย์ และสัตว์นอกจากช้าง)

ฝูงคน

ฝูงชน

ฝูงเทวดา

ฝูงยักษ์

ฝูงสัตว์

ฝูงวัว

ฝูงควาย

ฝูงมด


โดดเดี่ยว

โดด + เดี่ยว

เดียวเท่านั้น, อยู่ตามลำพังไม่เกี่ยวข้องกับใคร


ลำพัง

คำกริยาวิเศษณ์

เฉพาะตน, ไม่เกี่ยวกับผู้อื่น

อยู่กันตามลำพัง

ต้องต่อสู้กับข้าศึกแต่ลำพัง


โดด

/doːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กระโดด, กระโจน

ขาด, ไม่เข้าร่วม

โดดเรียน

โดดงาน

โดดประชุม


โดด

/doːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อันเดียวเด่น

ตั้งอยู่โดด ๆ

ลูกโดด


เชิง

ยืมมาจากเขมรเก่า ជេង៑ (เชงฺ), ជេង (เชง), ជើង (เชิง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ជើង (เชิง, “ขา, ตีน, บาทฐาน”)

/t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ตีนซึ่งเป็นฐานที่ตั้งของบางสิ่งบางอย่าง

เชิงเทียน

เชิงเขา

เชิงกำแพง

ชายหรือปลายของบางสิ่งบางอย่างที่ยื่นออกมา

เชิงตะพาบน้ำ

เชิงปลากราย

เชิงเลน

เชิงกลอน

ริมหรือชายด้านล่างของผ้าที่มีลวดลาย

เชิงผ้า

เชิงผ้าซิ่น


เชิง

/t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

แง่งอน, กระบวน

ทำเชิง

เอาเชิง

ท่าที, ท่วงที

คุมเชิง

หยั่งเชิง

ลองเชิง

เชิงปริมาณ

เชิงคุณภาพ


เทียบ

เทียบเขมร ទៀប (เทียบ, “อยู่ใกล้กัน”), ลาว ທຽບ (ทยบ)

/tʰia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

จอดเรือเทียบท่า

เทียบรถ

เอามาให้ใกล้กัน

เอาเรือเล็กเข้าเทียบเรือใหญ่

เอาผ้า 2 ชิ้นมาเทียบสีกัน

เทียบสำรับ

ชิมอาหารหรือยาก่อนที่จะถวายพระเจ้าแผ่นดินหรือเจ้านายเพื่อป้องกันสิ่งที่เป็นพิษในคำว่า เทียบเครื่อง เทียบพระโอสถ


เทียบ

ยืมมาจากแคะ 帖 (thiap, “บัตรเชิญ, ประกาศ”); เทียบจ้วง diep (เตียบ, “เทียบ (ยา)”), จ้วงแบบจั่วเจียง tiep (เทียบ, “เทียบ (ยา)”)

/tʰia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))


เทียบ

/tʰia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกยาจีนที่จัดเป็นชุด

ยาเทียบหนึ่ง

ยา 2 เทียบ


จ่า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈ່າ (จ่า), คำเมือง ᨧ᩵ᩣ (จ่า), เขิน ᨧ᩵ᩣ (จ่า), ไทลื้อ ᦈᦱᧈ (จ่า)

/t͡ɕaː˨˩/^((สัมผัส))

หัวหน้า, หัวโจก

จ่าฝูง

จ่าโขลง

ยศทหารและตำรวจชั้นประทวน

จ่าตรี

จ่าสิบตำรวจ

บรรดาศักดิ์ในราชสำนัก

จ่าแผลงฤทธิ รอนราญ

จ่าเร่ง งานรัดรุด

ตำแหน่งหัวหน้าธุรการบางอย่าง

จ่าศาล


จ่า

/t͡ɕaː˨˩/^((สัมผัส))

การเอาข้าวสุกกับขี้เถ้าคลุกกันปะตรงกลางหน้ากลองเพื่อให้เสียงสูงต่ำ


จ่า

/t͡ɕaː˨˩/^((สัมผัส))

บอก, เขียนบอก

จ่าหน้าซองจดหมาย

ถูกปรับ (ในการเล่นโยนหลุมเป็นต้น)


จ่า

/t͡ɕaː˨˩/^((สัมผัส))

คำพ้องความของ จวัก


คลุก

เคล้าให้เข้ากัน, ขยำให้ระคนเข้ากัน

ประชิดติดพันเข้าไป

เข้าคลุกวงใน

คลุกเกลือ

คลุกน้ำตาล


ปรับ

ยืมมาจากเขมร ប្រាប់ (บฺราบ̍, “บอก, เล่า, ชี้ทาง”)


ปรับ

เปรียบ, เทียบ

ทำให้อยู่ในสภาพที่เหมาะหรือดีขึ้น, ทำให้เรียบ, ทำให้เสมอ

ลงโทษให้ใช้เงินเพราะทำผิด, ลงโทษให้เป็นแพ้


ปรับ

โทษทางอาญาสถานหนึ่ง ซึ่งผู้ต้องโทษต้องชำระเงินตามจำนวนที่กำหนดไว้ในคำพิพากษาต่อศาลหรือตามที่เจ้าพนักงานเปรียบเทียบ เรียกว่า โทษปรับ


เคล้า

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง gyaeuj (เกล้า, “คน [ก.]”)

ใช้มือเป็นต้นคนเบา ๆ ให้ทั่ว

เคล้าเครื่องปรุงให้เข้ากันในการทำอาหาร

เคล้าแข้งเคล้าขา

แมลงภู่เคล้าเกสรดอกไม้

บรรเลงดนตรีไปพร้อม ๆ กับการขับร้อง ซึ่งเป็นเพลงเดียวกัน แต่ต่างก็ดำเนินทำนองไปตามทางของตน


คลอ

/kʰlɔː˧/^((สัมผัส))

เคียงคู่กันไปอย่างคู่รักหรืออย่างสนิทสนม

ปริ่ม, ใกล้จะไหล

น้ำตาคลอ

น้ำตาคลอหน่วย

บรรเลงดนตรีไปพร้อมกับการขับร้อง โดยพยายามดำเนินทำนองให้ใกล้เคียงกับทำนองร้องมากที่สุด


ปริ่ม

เสมอขอบ, เสมอพื้น, (ในลักษณะอย่างน้ำที่ขึ้นเสมอขอบตลิ่งหรือดอกบัวที่โผล่ขึ้นเสมอพื้นน้ำเป็นต้น)


ปริ่ม

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่มีความยินดีปลื้มใจ

ปริ่มใจ

ปริ่มยิ้ม

ปริ่มเปรม


ติดพัน

การติดพัน (abstract-noun)
ความติดพัน (abstract-noun)

เกี่ยวข้อง, เกี่ยวเนื่องกัน

การรบติดพัน

รักใคร่ชอบพอ

ติดพันนักร้อง


คำพิพากษา

คำ + พิพากษา

คำ-พิ-พาก-สา

/kʰam˧.pʰi˦˥.pʰaːk̚˥˩.saː˩˩˦/^((สัมผัส))

คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลในประเด็นแห่งคดีที่ฟ้องต่อศาล


ชี้ขาด

/t͡ɕʰiː˦˥.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สั่งเด็ดขาด, วินิจฉัยเด็ดขาด


แบบแผน

/bɛːp̚˨˩.pʰɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ขนบธรรมเนียมที่กำหนดใช้หรือที่เคยประพฤติปฏิบัติสืบต่อกันมา

มีแบบแผนที่ชัดเจน

แบบแผนที่ดีงามของสังคม


ตื่นเต้น

การตื่นเต้น (abstract-noun)
ความตื่นเต้น (abstract-noun)

興奮

ลิงโลดเพราะดีใจ

兴奋

ลิงโลดเพราะดีใจ

ၸႂ်တွတ်ႇတဵၼ်ႈ

ลิงโลดเพราะดีใจ

ຕື່ນເຕັ້ນ

ลิงโลดเพราะดีใจ

excited

ลิงโลดเพราะดีใจ

enthusiastic

ลิงโลดเพราะดีใจ

แสดงอาการลิงโลดด้วยดีใจหรือแปลกใจ

มีความประหม่าเพราะไม่คุ้นเคย


เต้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຕັ້ນ (เตั้น), ไทใหญ่ တဵၼ်ႈ (เต้น)

กิริยาที่ยืนอยู่แล้วยกเท้าขึ้น ๆ ลง ๆ ถี่ ๆ

เคลื่อนไหวขึ้น ๆ ลง ๆ หรือไป ๆ มา ๆ

เนื้อเต้น

อกเต้น

ยกขาขึ้นลงให้เข้าจังหวะกับดนตรี

เต้นระบำ

โกรธมากและแสดงความโกรธ

พอรู้ว่าลูกน้องยักยอกเงินบริษัท เจ้านายก็เต้น


ยัน

ต้านไว้, ทานไว้, ดันไว้

ยันประตูไว้ไม่ให้ล้ม

ถือไม้เท้ายันกาย

เอามือยันตัวลุกขึ้นจากพื้น

เอาหลังยันกัน

นอนหัวยันฝา

โตจนตัวยันเปล

ตั้งกองทัพยันกัน

เขายันว่าเขาไม่ได้ทำผิด

เดี๋ยวยันเปรี้ยงเข้าให้


ยัน

คำกริยาวิเศษณ์

โกหกยันเลย

นอนยันเลย


ยัน

จนถึง, กระทั่งถึง

เที่ยวยันสว่าง


ยัน

เมา (ใช้แก่หมาก)

ยันหมาก

เอาหมากที่ยันไปแช่น้ำจะหายยัน


ยัน

ที่ทำให้เมา ในคำว่า หมากยัน


ขั้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັ້ນ (ขั้น), ไทใหญ่ ၶၼ်ႈ (ขั้น), จ้วงแบบจั่วเจียง kvaenj (ขวั้น, “ขั้น, ชั้น”)

ชั้นที่ทำลดหลั่นกันเป็นลำดับ

ขั้นบันได

ในขั้นนี้


ครีบ

เทียบมาเลเซีย sirip

/kʰriːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อวัยวะที่เป็นแผ่นติดกันเป็นพืดอยู่ใต้ท้องและสันหลังของปลาเป็นต้น

เรียกของบางอย่างที่มีลักษณะเช่นนั้น

ครีบตาล

ครีบ 2 ข้างของทางตาล มีลักษณะคล้ายฟันเลื่อย


พืด

/pʰɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

แผ่นหรือแนวแห่งสิ่งที่ติดเนื่องกันไปยาวยืด

พืดเขา

อาการของสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

รถติดกันเป็นพืด

เรียกเหล็กเหนียวชนิดหนึ่งที่เป็นแผ่นยาวอย่างเหล็กทำปลอกถังว่า แถบเหล็กพืด


ศอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.swoːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩬᨠ (สอก), ลาว ສອກ (สอก), ไทลื้อ ᦉᦸᧅ (สอ̂ก) หรือ ᦉᦸᧅᧈ (ส่อ̂ก), ไทดำ ꪎꪮꪀ (สอก), ไทขาว ꪎꪮꪀ, ไทใหญ่ သွၵ်ႇ (ส่อ̂ก), อาหม 𑜏𑜨𑜀𑜫 (สอ̂ก์), จ้วง sok (ในคำว่า doegsok)

/sɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

(ข้อ~) ส่วนของแขน ตรงข้ามกับข้อพับ

ช่วงของแขนตั้งแต่ปลายสุดของข้อพับไปถึงปลายนิ้วกลาง

มาตราวัดตามวิธีประเพณี 1 ศอก เท่ากับ 2 คืบ


ศอก

/sɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ฟาดหรือแทงด้วยศอก


คืบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɣɯːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄືບ (คืบ), ไทใหญ่ ၶိုပ်ႈ (ขึ้ป), จ้วง gyab

/kʰɯːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ช่วงระยะจากปลายนิ้วหัวแม่มือถึงปลายนิ้วก้อยเมื่อกางมือออกเต็มที่ เท่ากับ 9 นิ้ว (มาตราชั่ง ตวง วัด)

ช่วงระยะจากปลายนิ้วหัวแม่มือถึงปลายนิ้วกลางเมื่อกางมือออกเต็มที่ เท่ากับ 9-10 นิ้ว (ปรัดเล, แมคฟาแลนด์)

มาตราวัดตามวิธีประเพณี 1 คืบ เท่ากับ 12 นิ้ว, อักษรย่อว่า ค.


คืบ

/kʰɯːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เขยิบตัวไปข้างหน้าอย่างหนอน

ข่าวคืบหน้า

ทำงานไม่คืบหน้า


คืบ

/kʰɯːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ว่านชนิดหนึ่ง ใบเหมือนผักอีแปะ ก้านเขียวเล็ก มีเมล็ดที่ปลายใบ เมื่อเมล็ดแก่และหางตกถึงดินแล้ว เมล็ดงอกเป็นต้นขึ้นมา ในตำรากบิลว่านกล่าวว่าใช้เมล็ดห่อผ้าไว้ ตีฟันไม่เข้า (กบิลว่าน)


หนวด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜວດ (หนวด), ไทลื้อ ᦷᦐᧆᧈ (โหน่ด, “หนวด; เครา”), ไทใหญ่ ၼူတ်ႇ (นู่ต, “หนวด; เครา”), ไทใต้คง ᥘᥨᥖᥱ (โล่ต, “หนวด; เครา”), พ่าเก ꩫုတ် (นุต์, “หนวด; เครา”), อาหม 𑜃𑜤𑜄𑜫 (นุต์, “เครา”)

ขนที่ขึ้นเหนือริมฝีปากบนของคน

สิ่งที่มีลักษณะเป็นเส้นยาว ๆ ขึ้นตามบริเวณปากของสัตว์บางชนิด

หนวดกุ้ง

หนวดปลาหมึก

หนวดแมว


ตำรา

ยืมมาจากเขมรเก่า តំរា (ตํรา), แผลงมาจาก ត្រា (ตฺรา); ร่วมเชื้อสายกับเขมร តម្រា (ตมฺรา), ลาว ຕຳລາ (ตำลา), คำเมือง ᨲᩣᩴᩁᩣ (ตาํรา)

แบบแผนที่ว่าด้วยหลักวิชาต่าง ๆ, ตำรับตำรา ก็ว่า


เค็ม

จากจีนเก่า鹹 (OC *ɡrɯːm) หรือ 鹽 (OC *ɡ·lam, *ɡ·lams); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩮ᩠ᨾ (เคม), ลาว ເຄັມ (เคัม), ไทลื้อ ᦋᦲᧄ (ชีม), ไทดำ ꪹꪁꪸꪣ (เกฺย̂ม), ไทใหญ่ ၸဵမ်း (เจ๊ม), พ่าเก ꩡ်ံ (จ์ํ) หรือ ꩡိမ် (จิม์), อาหม 𑜀𑜧𑜪 (กว์ํ) หรือ 𑜀𑜢𑜉𑜫 (กิม์), จ้วงแบบจั่วเจียง keemz (เค็ม/คีม), แสก แค๊ม

ᨣᩮ᩠ᨾ

มีรสอย่างรสเกลือ

zoutig

มีรสอย่างรสเกลือ

ꪹꪁꪸꪣ

มีรสอย่างรสเกลือ

ၸဵမ်း

มีรสอย่างรสเกลือ

ເຄັມ

มีรสอย่างรสเกลือ

salado

มีรสอย่างรสเกลือ

salty

มีรสอย่างรสเกลือ

มีรสอย่างรสเกลือ

พยายามให้ได้ประโยชน์มากกว่า


เค็ม

การเค็ม (abstract-noun)
ความเค็ม (abstract-noun)

งกมาก ไม่ยอมเสียผลประโยชน์ของตนและต้องการได้ฝ่ายเดียว


นุ่ม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *numᴮ²; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນຸ່ມ (นุ่ม), ไทลื้อ ᦐᦳᧄᧈ (หนุ่ม) หรือ ᦷᦓᧄᧈ (โน่ม), ไทใหญ่ ၼုမ်ႇ (นุ่ม), อาหม 𑜃𑜤𑜪 (นุํ), จ้วง naemz (นำ-นุ่ม อ่อน), จ้วงแบบจั่วเจียง naemz (นำ-นุ่ม อ่อน)

อ่อนละมุน, อ่อนนิ่ม


สลด

การสลด (abstract-noun)
ความสลด (abstract-noun)

สังเวชใจ, รู้สึกรันทดใจ

เผือด, ถอดสี

หน้าสลด

เฉา, เหี่ยว, (ใช้แก่ใบไม้ดอกไม้ซึ่งขาดน้ำเลี้ยงหรือถูกความร้อน)

ต้นไม้ถูกความร้อนมาก ๆ ใบสลด


ดื้อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດື້ (ดื้)

/dɯː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ยอมเชื่อฟังหรือทำตาม


ดื้อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດື້ (ดื้)

/dɯː˥˩/^((สัมผัส))

ถ้ามันโกรธกูจะกรูเข้าคร่า ถ้ามันด่ากูจะดื้อเข้าเดียง ถ้ามันเถียงกูจะเข้าถอง

ไม่คม, (ใช้แก่มีด)


ทื่อ

/tʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่คม (ใช้แก่ของแบน ๆ ที่มีคมแต่ไม่คม), ดื้อ ก็ว่า

มีดทื่อ

ไม่เฉียบแหลม, ซื่อ ก็ว่า

ปัญญาทื่อ


ทื่อ

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีลับลมคมใน, ซื่อ ก็ว่า

พูดทื่อ ๆ

นิ่งเฉยอยู่ไม่กระดุกกระดิกเหมือนสิ่งไม่มีชีวิต, ซื่อ ก็ว่า

แข็งทื่อ


ทื่อ

/tʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

รี่เข้าใส่โดยไม่ระมัดระวัง

ทื่อเข้าใส่


ซื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *zɤːᴮ (“ตรง”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪᩨ᩵ (ซื่), เขิน ᨪᩨ᩵ (ซื่), อีสาน ซื่อ หรือ ซือ, ลาว ຊື່ (ซื่), ไทลื้อ ᦌᦹᧈ (ซื่), ไทดำ ꪏꪳ꪿ (ซึ่), ไทขาว ꪏꪳꫀ, ไทใหญ่ သိုဝ်ႈ (สึ้ว), ไทใต้คง ᥔᥪ (สื), พ่าเก ꩬိုဝ် (สึว์), อาหม 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫 (สึว์), จ้วง soh, จ้วงแบบหนง swh

/sɯː˥˩/^((สัมผัส))

คนซื่อ

ไม่มีเล่ห์เหลี่ยม, ทื่อ ก็ว่า

พูดซื่อ ๆ

หน้าซื่อ

นิ่งเฉยอยู่ไม่กระดุกกระดิกเหมือนสิ่งไม่มีชีวิต, ทื่อ ก็ว่า

แข็งซื่อ


นิ่งเฉย

คำกริยาวิเศษณ์

/niŋ˥˩.t͡ɕʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

เฉยอยู่ไม่พูดไม่ทำอะไร


เฉย

ไม่ทราบรากศัพท์

/t͡ɕʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰɤj˩˩˦/^((สัมผัส))

แสดงอาการเป็นปรกติไม่สนใจไยดีต่อสิ่งหรือเหตุการณ์ที่ประสบ

ถูกด่าว่า ก็เฉย


เฉย

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

/t͡ɕʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰɤj˩˩˦/^((สัมผัส))

นิ่งอยู่ไม่แสดงอาการอย่างใดอย่างหนึ่งออกมา

นอนเฉย


คนใช้

กรรมการ

อรรถาภิธาน:คนใช้

ข้า

อรรถาภิธาน:คนใช้

ข้าเก่าเต่าเลี้ยง

อรรถาภิธาน:คนใช้

ข้าพระ

อรรถาภิธาน:คนใช้

ข้าหลวง

อรรถาภิธาน:คนใช้

ขี้ข้า

อรรถาภิธาน:คนใช้

ขี้ข้าม้าครอก

อรรถาภิธาน:คนใช้

ขี้เค้า

อรรถาภิธาน:คนใช้

ขี้ทาส

อรรถาภิธาน:คนใช้

คนใช้

อรรถาภิธาน:คนใช้

คนรับใช้

อรรถาภิธาน:คนใช้

ช่วงบาท

อรรถาภิธาน:คนใช้

ต้นห้อง

อรรถาภิธาน:คนใช้

ทนาย

อรรถาภิธาน:คนใช้

ทนายหน้าหอ

อรรถาภิธาน:คนใช้

ทาษ

อรรถาภิธาน:คนใช้

ทาส

อรรถาภิธาน:คนใช้

ทาสา

อรรถาภิธาน:คนใช้

ทาสี

อรรถาภิธาน:คนใช้

นักสนม

อรรถาภิธาน:คนใช้

นางกำนัล

อรรถาภิธาน:คนใช้

นางใน

อรรถาภิธาน:คนใช้

นางพระกำนัล

อรรถาภิธาน:คนใช้

นางสนองพระโอษฐ์

อรรถาภิธาน:คนใช้

บโทน

อรรถาภิธาน:คนใช้

บริกร

อรรถาภิธาน:คนใช้

บริจารก

อรรถาภิธาน:คนใช้

บริจาริกา

อรรถาภิธาน:คนใช้

บ่าว

อรรถาภิธาน:คนใช้

บ่าวไพร่

อรรถาภิธาน:คนใช้

เบ๊

อรรถาภิธาน:คนใช้

ปริจาริกา

อรรถาภิธาน:คนใช้

พ่อบ้าน

อรรถาภิธาน:คนใช้

ภฤตย์

อรรถาภิธาน:คนใช้

ภัจ

อรรถาภิธาน:คนใช้

มหาดเล็ก

อรรถาภิธาน:คนใช้

ม้าใช้

อรรถาภิธาน:คนใช้

เมด

อรรถาภิธาน:คนใช้

แม่บ้าน

อรรถาภิธาน:คนใช้

สาวใช้

อรรถาภิธาน:คนใช้

หน้าห้อง

อรรถาภิธาน:คนใช้

อันโตชน

อรรถาภิธาน:คนใช้

คนที่มีหน้าที่คอยรับใช้

ลูกจ้างที่รับใช้ทำงานบ้าน


เคลือบ

/kʰlɯa̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

ไล้ ทา หรือพอกผิวเดิมด้วยของเหลวบางชนิด แล้วทิ้งไว้ให้เย็นจนแข็งตัว

ขนมปังเคลือบน้ำตาล

แอปเปิลเคลือบยาพิษ

ทาผิวนอกด้วยน้ำยาเคมีแล้วใช้ความร้อนอบให้น้ำยาเกาะแน่น, เรียกสิ่งที่เคลือบโดยกรรมวิธีเช่นนั้น ว่า เครื่องเคลือบ

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ปากเคลือบน้ำตาล


ไล้

เทียบลาว ໄລ້ (ไล้)

ทาโดยละเลงทั่ว ๆ ไป

ไล้ครีมให้ทั่วหน้า

เกลี่ยให้เสมอกัน, เกลี่ยให้เรียบ

ไล้ปูน


ลูบไล้

ใช้มือลูบไปทั่ว ๆ

เอามือลูบไล้ไปทั่วตัว

ทาบาง ๆ ให้ทั่ว

ใช้ครีมลูบไล้ใบหน้า


ไลไล้

ลูบไม่หยุด, ลูบถี่ ๆ


นัก

ยืมมาจากเขมรเก่า ʼnaka, ʼanaka, ʼnak, naka, nãka, nâka, naga; ร่วมเชื้อสายกับเขมร អ្នក (อฺนก), នាក់ (นาก̍)

ใช้ประกอบหน้าคำอื่นหมายความว่า ผู้

นักเรียน

ใช้ประกอบหน้าคำอื่นหมายความว่า ผู้ชอบ

นักดื่ม

นักท่องเที่ยว

ใช้ประกอบหน้าคำอื่นหมายความว่า ผู้ชำนาญ

นักเทศน์

นักดนตรี

นักคำนวณ

นักสืบ

ใช้ประกอบหน้าคำอื่นหมายความว่า ผู้มีอาชีพในทางนั้น ๆ

นักกฎหมาย

นักแสดง

นักเขียน


นัก

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ ʼnak, ʼnakk, ʼanak, หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ʼnak, ʼanak, ʼnakk, ʼnāk, ʼnāka, nāk, nākk, nakk

คำนำหน้าพระนามเชื้อพระวงศ์ของเขมร ซึ่งเป็นชายหรือหญิงก็ได้


นัก

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ນັກ (นัก)

อย่างยิ่ง, มากหรือหนักไปในทางใดทางหนึ่ง

หนาวนัก

ร้อนนัก


บริเวณ

ยืมมาจากสันสกฤต परिवेण (ปริเวณ, “ที่อยู่ของสงฆ์”)

พื้นที่ภายในขอบเขตที่กำหนดไว้

บริเวณบ้าน

บริเวณโบสถ์

บริเวณวัด

บริเวณสนามหลวง


ย้ำ

พูดหรือทำซ้ำ ๆ (เพื่อเน้นให้แน่น ให้กระชับ ให้มั่นคง)

พูดย้ำ

ย้ำหัวตะปู


ย้ำ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่กัดเบา ๆ เพียงให้บุบหรือเป็นรอยช้ำ

หมากัดย้ำแต่ไม่เข้า

เคี้ยวพอย้ำ


ย้ำ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ ย้ำ

พูดหรือทำซํ้า ๆ

เคี้ยวพอย้ำ ๆ


จุ

เกี่ยวข้องกับ บรรจุ และ ประจุ; เทียบมอญ စုတ် (จุต์)

/t͡ɕuʔ˨˩/^((สัมผัส))

มีขนาด ปริมาณ หรือจำนวนบรรจุ

ขวดใบนี้จุน้ำได้ 1 ลิตร

ลิฟต์นี้จุคนได้ 10 คน


จุ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕuʔ˨˩/^((สัมผัส))

กินจุ


จุ

/t͡ɕuʔ˨˩/^((สัมผัส))

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงดูดลมเข้าปากเพื่อดุ ห้าม หรือเตือน เป็นต้น


คำประพันธ์

คำ + ประพันธ์

ถ้อยคำที่เรียบเรียงขึ้นโดยมีฉันทลักษณ์

คำประพันธ์ไทยทุกประเภทมีสัมผัสเป็นข้อบังคับ


อักษรสูง

/ʔak̚˨˩.sɔːn˩˩˦.suːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

พยัญชนะที่คำเป็นมีพื้นเสียงเป็นเสียงจัตวา ผันได้ 3 เสียง มี 2 รูป คือ ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌่ เป็นเสียงเอก ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌้ เป็นเสียงโทเช่น ขา ข่า ข้า คำตายพื้นเสียงเป็นเสียงเอก ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌้ เป็นเสียงโทเช่น ขะ ข้ะ มี 11 ตัว คือ ข ฃ ฉ ฐ ถ ผ ฝ ศ ษ ส ห


อักษรกลาง

อักษร + กลาง

อัก-สอน-กฺลาง

/ʔak̚˨˩.sɔːn˩˩˦.klaːŋ˧/^((สัมผัส))

พยัญชนะที่คำเป็นมีพื้นเสียงเป็นเสียงสามัญ ผันได้ครบ 4 รูป 5 เสียง มีรูปวรรณยุกต์กับเสียงวรรณยุกต์ตรงกัน เช่น กา ก่า ก้า ก๊า ก๋า คำตายมีพื้นเสียงเป็นเสียงเอก ผันได้ 4 เสียง มี 3 รูป คือ พื้นเสียงเป็นเสียงเอก ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌้ เป็นเสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌๊ เป็นเสียงตรี ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌๋ เป็นเสียงจัตวา เช่น จะ จ้ะ จ๊ะ จ๋ะ มี 9 ตัว คือ ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ


อักษรต่ำ

/ʔak̚˨˩.sɔːn˩˩˦.tam˨˩/^((สัมผัส))

พยัญชนะที่คำเป็นมีพื้นเสียงเป็นเสียงสามัญ ผันได้ 3 เสียง มี 2 รูป คือ ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌่ เป็นเสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌้ เป็นเสียงตรี เช่น คา ค่า ค้า คำตายสระสั้นพื้นเสียงเป็นเสียงตรี ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌่ เป็นเสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌๋ เป็นเสียงจัตวา เช่น คะ ค่ะ ค๋ะ คำตายสระยาวพื้นเสียงเป็นเสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌้ เป็นเสียงตรี ผันด้วยวรรณยุกต์ ◌๋ เป็นเสียงจัตวา เช่น คาก ค้าก ค๋าก มี 24 ตัว คือ ค ฅ ฆ ง ช ซ ฌ ญ ฑ ฒ ณ ท ธ น พ ฟ ภ ม ย ร ล ว ฬ ฮ


ความหมาย

ความหมาย นัย

ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨿ

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้

意義

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้

betekenis

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้

zin

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้

တီႈပွင်ႇ

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้

ຄວາມໝາຍ

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้

meaning

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้

สิ่งที่ตีความไว้, สิ่งที่แปลไว้


ต้น

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tonꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩫ᩠᩶ᨶ (ต็้น), เขิน ᨲᩫ᩠᩶ᨶ (ต็้น), ลาว ຕົ້ນ (ต็้น), ไทลื้อ ᦎᦳᧃᧉ (ตุ้น), ไทใหญ่ တူၼ်ႈ (ตู้น), ไทใต้คง ᥖᥨᥢᥲ (โต้น), พ่าเก တုꩫ် (ตุน์), อาหม 𑜄𑜤𑜃𑜫 (ตุน์)

ลำของต้นไม้, เป็นชื่อรวมทั่วไปของต้นไม้และพืชผักต่าง ๆ

ต้นมะขาม

ต้นสัก

ต้นหญ้า

ต้นผักชี

ต้นข้าว

เรียกผู้ที่นับกันว่าเป็นผู้เริ่มต้นวงศ์สกุลว่า ต้นวงศ์ ต้นสกุล

เบื้องต้นของสิ่งที่มีลักษณะกลมยาว

ต้นขา

ต้นแขน

ต้นสัปดาห์

ต้นเดือน

ต้นปี

ใช้ประกอบหน้าคำอื่นแปลว่า ผู้ที่ได้รับความไว้วางใจให้มีหน้าที่รักษาสิ่งของหรือทำกิจการประจำ

ต้นกุญแจ

ต้นห้อง

ชื่อเพลงไทยจำพวกหนึ่งมีชื่อขึ้นต้นด้วยคำว่า ต้น

ต้นเพลงฉิ่ง

ต้นเพลงยาว

ต้นเพลงรำ


ต้น

ใช้กับต้นไม้หรือเสา

มะม่วงต้นหนึ่ง

ผักชี 2 ต้น


ต้น

หน้าต้น

แต่ต้น

เนื่องในพระเจ้าแผ่นดิน

ประพาสต้น

กฐินต้น

ช้างต้น

ม้าต้น


เจ้าแผ่นดิน

เจ้า + แผ่นดิน

พระองค์ องค์

กระษัตริย์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กรุง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตรา

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตราธิราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตริย

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตริย์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตริยราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตรีย์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

กษัตรีศูร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ขัตติย

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ขัตติยะ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ขุนหลวง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

คิง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

จักรพรรดิ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

จักริน

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

จักรี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

จุฑาธิปไตย

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้า

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าชีวิต

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าแผ่นดิน

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าพ่อหลวง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าหลวง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าหล้า

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าหัว

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าเหนือหัว

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เจ้าอยู่หัว

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ตรีภพนาถ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ท้าว

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ท้าวพญา

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ท้าวพระยา

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธรณินทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธรณิศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธรณิศร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธรณิศวร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธรณิศวร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธราธิบดี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธราธิป

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ธเรศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรเทพ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรนาถ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรนายก

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรบดี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรบาล

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรเศรษฐ์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นราธิเบนทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นราธิเบศร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นราธิป

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นรินทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นริศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นริศร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นริศวร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นเรนทรสูร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นเรศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นเรศวร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นเรศูร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นโรดม

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นฤเทพ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นฤบดี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นฤบาล

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นฤเบศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นฤปะ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

นายหลวง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ในหลวง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

บดินทร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

บดินทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

พญา

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

พ่อขุน

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

พ่อหลวง

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

พ่ออยู่หัว

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

พันปี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภู

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูธร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูธเรศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูธเรศวร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูนาถ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูนายก

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูเนตุ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูบดินทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูบดี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูบาล

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูเบนทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูเบศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูเบศวร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูป

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูภุช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมิธร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมินทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมินาถ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมิบดี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมิบาล

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมิภุช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูมีศวร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูวนาถ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูวเนตร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ภูวไนย

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มนุชาธิป

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มนุษยเทพ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มหิธร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มหิบดี

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มหิบาล

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มหิป

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มหิศร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มหิศวร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มเหศ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มเหศวร

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

มหาราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

รเถสภะ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ราชัน

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ราชา

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ราชาธิราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ราเชนทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

วิภู

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

วิเรนทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

สมมติเทพ

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

สยามินทร์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

เหนือหัว

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

องค์เหนือหัว

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

อติราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

อธิป

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

อธิราช

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ออกไท้

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

ไอศวรรย์

อรรถาภิธาน:กษัตริย์

จ้าว-แผ็่น-ดิน

(พระ~) ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน หมายถึงพระมหากษัตริย์


ทั้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *daŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທັງ (ทัง), ไทลื้อ ᦑᧂ (ทัง), ไทดำ ꪹꪕꪸꪉ (เตฺย̂ง), ไทใหญ่ တင်း (ตั๊ง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วงแบบหนง daengz, จ้วง daengx, จ้วงแบบจั่วเจียง taengz

/tʰaŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทั้งโลก

ทั้งห้อง

ทั้งตัว

ปลาทั้งตัว

ต้มทั้งกระดูก

นอนทั้งรองเท้า

ทั้งคืน

ทั้งวัน

ทั้งเดือน

ทั้งปี

ครบตามที่กำหนด

โกฐทั้ง 5 ได้แก่ โกฐหัวบัว โกฐสอ โกฐเขมา โกฐเชียง และโกฐจุฬาลัมพา

ชุมเห็ดทั้ง 5 ได้แก่ ต้น ราก เปลือก ใบ และดอก ของต้นชุมเห็ด


ทั้ง

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰaŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำทั้งรู้ ๆ

กินทั้งจืด ๆ

ล้มทั้งยืน

ของนี้คุณภาพต่ำทั้งราคาก็แพง

ยานี้จะทำให้ท้องผูกทั้งจะทำให้ใจสั่นอีกด้วย


มิหนำซ้ำ

คำกริยาวิเศษณ์

มิ + หนำ + ซ้ำ

เท่านี้ยังไม่เพียงพอ, หนักยิ่งไปกว่านั้นอีก

ตัดเท้าตัดกรแล้วมิหนำ- ซ้ำฆ่าสุริย์วงศ์ยักษี


หนำ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩣᩴ (หนาํ), ไทใหญ่ ၼမ် (นัม)

มากพอกับความต้องการ

อิ่มหนำสำราญ


หนำ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 欖 (lam2, “มะกอก”)


หนำใจ

สาแก่ใจ, สมใจอยาก

กินให้หนำใจ

เที่ยวเสียหนำใจ


ห้าง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩶ᩣ᩠ᨦ (ห้าง), ลาว ຫ້າງ (ห้าง), ไทลื้อ ᦠᦱᧂᧉ (ห้าง)

/haːŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระท่อมที่ทำไว้เฝ้านาเฝ้าสวน หรือที่พักเล็ก ๆ ชั่วคราว

ที่ซึ่งทำไว้บนต้นไม้ในป่า สำหรับคอยเฝ้าดูเหตุการณ์หรือดักยิงสัตว์ เป็นต้น


ห้าง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 行 (hang5); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້າງ (ห้าง), เขมร ហាង (หาง), เวียดนาม hàng (หั่ง)

/haːŋ˥˩/^((สัมผัส))

สถานที่จำหน่ายสินค้า, สถานที่ประกอบธุรกิจ

ห้างสรรพสินค้า


กริยา

ยืมมาจากสันสกฤต क्रिया (กฺริยา); เทียบบาลี กิริยา

คำที่แสดงอาการของนามหรือสรรพนาม


พญา

เป็นไปได้ว่ามาจากมอญ ဗညာ (พญา) หรือ เขมรเก่า ពញា (พญา); เทียบเขมร ពញា (พญา)

พญาลิไทย

ผู้เป็นใหญ่, ผู้เป็นหัวหน้า, (มักใช้นำหน้านามอื่น)

พญานาค

พญาหงส์


พระยา

แผลงมาจาก พญา หรือ พรญา

บรรดาศักดิ์ข้าราชการผู้ใหญ่สูงกว่าพระ ต่ำกว่าเจ้าพระยา

พระยาอนุมานราชธน


ออกญา

ยืมมาจากเขมร ឧកញ៉ា (อุกญ̎า)

/ʔɔːk̚˨˩.jaː˧/^((สัมผัส))

บรรดาศักดิ์ชั้นสูงที่พระราชทานในสมัยอยุธยา สูงกว่าออกพระ


หาง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *trwɤːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ᩠ᨦ (หาง), ลาว ຫາງ (หาง), ไทลื้อ ᦠᦱᧂ (หาง), ไทดำ ꪬꪱꪉ (หาง), ไทใหญ่ ႁၢင် (หาง), อาหม 𑜍𑜂𑜫 (รง์), แสก หร่วง, จ้วง rieng, จ้วงแบบจั่วเจียง hang หรือ tang

/haːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ส่วนที่ยื่นออกจากส่วนท้ายแห่งลำตัวสัตว์

ขนสัตว์จำพวกนก เช่น กา ไก่ ที่ยื่นยาวออกทางก้น

ส่วนท้ายหรือปลาย

หางเชือก

หางแถว

คำสุภาพเรียก ปลาช่อนว่า ปลาหาง

เรียกดาวจรที่ส่วนท้ายมีแสงลักษณะเป็นทางยาวดุจหางว่า ดาวหาง

เรียกของที่คัดหรือกลั่นเอาส่วนที่เป็นหัวออกแล้วว่า หาง

หางเหล้า

หางกะทิ

หางน้ำนม

ส่วนของตัวหนังสือไทยที่ลากยาวขึ้นทางเบื้องบนหรือทางเบื้องล่าง


หาง

/haːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียกปลาช่อนตากแห้ง

ปลาช่อนหางหนึ่ง

ปลาช่อน 2 หาง


คลอน

รวมเชื้อสายกับคำเมือง ᨤᩬᩁ (ฅอร), ลาว ຄອນ (คอน), ไทลื้อ ᦆᦸᧃ (ฅอ̂น), ไทใหญ่ ၶွၼ်း (ข๊อ̂น), อาหม 𑜁𑜨𑜃𑜫 (ขอ̂น์), จ้วง gyonz (กลอน), จ้วงแบบจั่วเจียง honz (ฮอน)

/kʰlɔːn˧/^((สัมผัส))

เคลื่อนไปมาได้ในที่บังคับ

ฟันคลอน


ค่าย

/kʰaːj˥˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้งกองทหาร มีรั้วล้อมรอบ

ที่ตั้งกองทหาร, ที่พักกองทัพ

ที่พักแรมชั่วคราวของคนเป็นจำนวนมาก

ค่ายลูกเสือ

ค่ายผู้อพยพ

ฝ่ายที่มีความคิดเห็นแนวเดียวกัน

ค่ายโลกเสรี

กลุ่มหรือทีม

ค่ายมวย

บริษัทหรือกลุ่มบริษัท

ค่ายเพลง

ค่ายหนัง

ค่ายรถยนต์


ลงโทษ

/loŋ˧.tʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำโทษเช่นเฆี่ยน จำขัง ปรับเอาเงิน เป็นต้น


เรียง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์


ตะขิดตะขวง

ตะ-ขิด-ตะ-ขวง

/ta˨˩.kʰit̚˨˩.ta˨˩.kʰua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ทำโดยไม่สนิทใจหรือไม่สะดวกใจเพราะกระดากอายเป็นต้น


ชั่ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟaŋᴮ, เป็นไปได้ว่ามาจากจีนยุคกลาง秤 (MC tsyhingH, “ตราชู”) หรือ 稱 (MC tsyhing|tsyhingH, “ชั่งน้ำหนัก”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊັ່ງ (ซั่ง), ไทลื้อ ᦋᧂᧈ (ชั่ง), ไทใหญ่ ၸင်ႈ (จั้ง), จ้วง caengh

/t͡ɕʰaŋ˥˩/^((สัมผัส))

มาตราเงินตามวิธีประเพณี 20 ตำลึงหรือ 80 บาท เป็น 1 ชั่ง

ชื่อมาตราชั่งตามวิธีประเพณีแบบไทย 20 ตำลึง เป็น 1 ชั่ง หรือมีน้ำหนักเท่ากับ 1,200 กรัม

ชื่อมาตราชั่งตามวิธีประเพณีแบบจีน มีน้ำหนักเท่ากับ 600 กรัม คือเป็นครึ่งหนึ่งของชั่งไทย


ชั่ง

/t͡ɕʰaŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระทำให้รู้น้ำหนักโดยใช้เครื่องชั่งหรือตราชูเป็นต้น


ข้อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χoːꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩬᩴ᩶ (ขอํ้) หรือ ᨢᩬᩴ᩶ (ฃอํ้), ลาว ຂໍ້ (ขํ้), ไทใหญ่ ၶေႃႈ (ข้อ̂), จ้วงแบบจั่วเจียง koj

/kʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

ส่วนที่อยู่ระหว่างปล้องของไม้ไผ่หรืออ้อยเป็นต้น

ส่วนตรงที่ของ 2 สิ่งมาต่อกัน

ข้อต่อท่อประปา

ตอนหนึ่ง ๆ, ชิ้นหนึ่ง ๆ, ท่อนหนึ่ง ๆ

อ้อยควั่นเป็นข้อ ๆ

เข็มขัดทองเป็นข้อ ๆ

เรียกอวัยวะบางส่วนที่มีข้อต่อและงอได้

ข้อมือ

ข้อศอก

ข้อเท้า

เนื้อความตอนหนึ่ง ๆ, ใจความสั้น ๆ ของเรื่อง, ข้อความ ก็ว่า

ข้อพิพาท

ข้อยุติ

ข้ออ้าง

ข้อข้องใจ

สิ่ง, ประเด็น

ข้อตกลง

ข้อกล่าวหา

ลักษณะหรือคุณสมบัติ

ข้อดี

ข้อเสีย

ข้อบกพร่อง


ใจความ

ส่วนสำคัญของเรื่อง


หัวข้อ

/hua̯˩˩˦.kʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

ต้นเรื่อง, ส่วนสำคัญของเรื่องที่แยกออกเป็นส่วน ๆ และกำหนดไว้ตอนต้นเรื่อง, ใจความสำคัญ


ข้าฯ

/kʰaː˥˩/^((สัมผัส))

คำย่อของ ข้าพเจ้า

คำย่อของ ข้าพระพุทธเจ้า


นายกฯ

คำย่อของ นายกรัฐมนตรี

คำย่อของ นายกเทศมนตรี


ฯพณฯ

คำย่อของ พณหัว

คำย่อของ พณหัวเจ้า

คำย่อของ พณหัวเจ้าท่าน


น้อมเกล้าฯ

คำย่อของ น้อมเกล้าน้อมกระหม่อม


ทูลเกล้าฯ

คำย่อของ ทูลเกล้าทูลกระหม่อม


สหรัฐฯ

คำวิสามานยนาม

คำตัดทอนของ สหรัฐอเมริกา


ล้นเกล้าฯ

คำย่อของ ล้นเกล้าล้นกระหม่อม


เสด็จฯ

คำย่อของ เสด็จพระราชดำเนิน


เฝ้าฯ

คำย่อของ เฝ้าทูลละอองพระบาท

คำย่อของ เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท


เข้าเฝ้าฯ

คำย่อของ เข้าเฝ้าทูลละอองพระบาท

คำย่อของ เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท


เลขาฯ

คำย่อของ เลขาธิการ


นครศรี

คำวิสามานยนาม

/na˦˥.kʰɔːn˧.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

คำตัดทอนของ นครศรีธรรมราช


วันเฉลิมฯ

คำย่อของ วันเฉลิมพระชนมพรรษา


วัด

ยืมมาจากเขมรกลาง វត្ត (วตฺต), វត (วต), វ័ត (วัต), វត្យ (วตฺย), វត្រ (วตฺร), វត្ថ (วตฺถ), -វាត (-วาต, “พุทธศาสนสถาน”); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับเขมรเก่า វត្ត៑ (วตฺตฺ, “ล้อมรอบ, ปิดล้อม > กำแพงล้อม”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร វត្ត (วตฺต), คำเมือง ᩅᩢ᩠ᨯ (วัด), ลาว ວັດ (วัด), ไทลื้อ ᦞᧆ (วัด), ไทใหญ่ ဝတ်ႉ (วั๎ต)

วัด

อรรถาภิธาน:วัด

วัดวา

อรรถาภิธาน:วัด

วัดวาอาราม

อรรถาภิธาน:วัด

วิหาร

อรรถาภิธาน:วัด

อาราม

อรรถาภิธาน:วัด

อาวาส

อรรถาภิธาน:วัด

واء

มลายูแบบปัตตานี

สถานที่ทางศาสนา โดยปรกติมีโบสถ์ วิหาร และที่อยู่ของสงฆ์หรือนักบวชเป็นต้น, ในไทยมักหมายถึงวัดของศาสนาพุทธ


วัด

วัดเบ็ด

เหวี่ยงแขนหรือขาไปโดยแรง

นอนดิ้นวัดแขนวัดขา


วัด

เทียบลาว ວັດ (วัด)

ᨴᩯ᩠ᨠ

สอบขนาดหรือปริมาณ

ᩅᩢ᩠ᨯ

สอบขนาดหรือปริมาณ

測量

สอบขนาดหรือปริมาณ

测量

สอบขนาดหรือปริมาณ

ᦶᦑᧅ

สอบขนาดหรือปริมาณ

တႅၵ်ႈ

สอบขนาดหรือปริมาณ

တိူင်း

สอบขนาดหรือปริมาณ

ວັດ

สอบขนาดหรือปริมาณ

ແທກ

สอบขนาดหรือปริมาณ

measure

สอบขนาดหรือปริมาณ

สอบขนาดหรือปริมาณของสิ่งต่าง ๆ เช่นวัดส่วนยาว ส่วนกว้าง ส่วนสูง หรือความรู้เป็นต้น


ค่านิยม

สิ่งที่บุคคลหรือสังคมยึดถือเป็นเครื่องช่วยตัดสินใจ และกำหนดการกระทำของตนเอง


ชาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʑaːjᴬ (“เพศชาย”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊາຍ (ซาย), คำเมือง ᨩᩣ᩠ᨿ (ชาย), ไทลื้อ ᦋᦻ (ชาย), ไทดำ ꪋꪱꪥ (จฺาย), ไทใหญ่ ၸၢႆး (จ๊าย), ไทใต้คง ᥓᥣᥭᥰ (จ๊าย), อาหม 𑜋𑜩 (ฉย์), จ้วง sai

/t͡ɕʰaːj˧/^((สัมผัส))

คนที่ไม่มีมดลูก, ผู้ชาย ก็ว่า


ชาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʑaːjᴬ (“ริม, ขอบ”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊາຍ (ซาย)

/t͡ɕʰaːj˧/^((สัมผัส))

ส่วนริมหรือปลายของสิ่งของบางอย่าง

ชายผ้า

ชายจีวร

ส่วนที่สุดเขต, ริม

ชายป่า

ชายแดน

ชายทะเล


ชาย

/t͡ɕʰaːj˧/^((สัมผัส))

ลมชาย

ตะวันชาย

เดินเลียบเคียงไป

ชายไปดู


ชาย

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰaːj˧/^((สัมผัส))

เห็นจะ, ค่อนข้าง

ชายจะเบากว่าพ่อชาลี


บ่าย

เวลาในระหว่างเที่ยงกับเย็น


บ่าย

บ่ายหัวเรือออกไป

ตะวันบ่าย

เฒ่าก็ประดิษฐ์ประดับกายเป็นปะขาวดาบสเบือน บ่ายจำแลงเพศ


บ่ายเบี่ยง

บ่าย (“เลี่ยงไป”) + เบี่ยง

เลี่ยงพอให้พ้นไป (มักใช้แก่กริยาพูด), เบี่ยงบ่าย ก็ว่า


ตั้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *taŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩢ᩠᩶ᨦ (ตั้ง), ลาว ຕັ້ງ (ตั้ง), ไทลื้อ ᦎᧂᧉ (ตั้ง), ไทใหญ่ တင်ႈ (ตั้ง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วง daengj

/taŋ˥˩/^((สัมผัส))

ชูตัว, ชูตัวหรือทำให้ทรงตัวในลักษณะที่ไม่ใช่นอนหรือล้ม

ขนตั้งชัน

ต้นข้าวเอนแล้วกลับตั้งขึ้น

ตั้งขวด

ตั้งตุ๊กตา

ตั้งอยู่ในคลองธรรม

ตั้งอยู่ในศีลในธรรม

ทำให้มีขึ้น, สร้างให้มีขึ้น

ตั้งตำแหน่งใหม่

ตั้งบ้านตั้งเรือน

ยกฐานะให้สูงขึ้น

ตั้งพระราชาคณะ

ตั้งเปรียญ

ตั้งราคา

ตั้งสำรับ

วางซ้อนกันมาก ๆ

ตั้งหนังสือเป็นกองสูง

เริ่ม, เริ่มมี

ตั้งครรภ์

ตั้งเค้า

ตั้งท้อง


ตั้ง

/taŋ˥˩/^((สัมผัส))

คำแสดงความหมายว่า มาก หรือ นาน

เสียตั้งชั่ง

ไปตั้งปี


ตั้ง

/taŋ˥˩/^((สัมผัส))

เรียกของที่วางซ้อนกันมาก ๆ

หนังสือตั้งหนึ่ง

หนังสือ 2 ตั้ง


ตั้ง

/taŋ˥˩/^((สัมผัส))

มาลองกันดูสักตั้ง


ชู

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊູ (ซู); เทียบจีนกลาง出 (chū, “ออก, ขึ้นมา”)

/t͡ɕʰuː˧/^((สัมผัส))

ยกขึ้นสูงกว่าระดับเดิม

ชูมือ

บำรุงให้ดีขึ้น

ชูกำลัง


ล้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lɤmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລົ້ມ (ล็้ม), ไทลื้อ ᦟᦳᧄᧉ (ลุ้ม), ไทใหญ่ လူမ်ႉ (ลู๎ม), พ่าเก လုံ (ลุํ), อาหม 𑜎𑜤𑜪 (ลุํ), จ้วง laemx, จ้วงแบบหนง laemx, จ้วงแบบจั่วเจียง loemx; เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ล่ม

กิริยาที่ตั้งอยู่แล้วเอนลงหรือทอดลงถึงพื้นหรือทลายลง

ต้นไม้ล้ม

ล้มตัวลงนอน

ตึกล้ม

ทำให้มีอาการเช่นนั้น

ล้มจอมปลวก

ถูกผลักล้มลง

ตั้งอยู่ไม่ได้

กิจการล้ม

ธนาคารล้ม

โรงเรียนล้ม

ฆ่า (ใช้กับสัตว์ใหญ่)

ล้มวัว

ล้มควาย

ตาย (ใช้กับสัตว์ใหญ่)

ช้างล้ม

ล้มกอไผ่

สมยอมหรือทำให้สมยอมกันในทางที่ไม่สุจริต

ล้มคดี

ล้มมวย


ล้ม

ที่ตั้งอยู่แล้วเอนลงหรือทอดลงถึงพื้นหรือทลายลง

ไม้ล้มข้ามได้ คนล้มอย่าข้าม

ที่สมยอมกันในทางไม่สุจริต

มวยล้ม


โค่น

/kʰoːn˥˩/^((สัมผัส))

ล้มหรือทำให้ล้มลง

ต้นไม้โค่น

โค่นต้นไม้

ยอดปรางค์โค่น

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้หมดไปหรือสิ้นไป

โค่นอำนาจ


สมยอม

การสมยอม (abstract-noun)
ความสมยอม (abstract-noun)

ยอมตกลงเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาบางอย่าง (มักใช้ในทางไม่ดี)

เจ้าทุกข์สมยอมกับเจ้าหน้าที่


ซ้อน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪᩬ᩶ᩁ (ซอ้ร), ลาว ຊ້ອນ (ซ้อน), ไทใหญ่ သွၼ်ႉ (ส๎อ̂น), จ้วง sonx

/sɔːn˦˥/^((สัมผัส))

เอาจานซ้อนกัน

เอาหนังสือซ้อนสมุด

เรียงแทรกเสริมกัน

ฟันซ้อน

มะลิซ้อน

ถูกชก 2 ทีซ้อน

เสียงปืนดัง 3 นัดซ้อน

ว่ากันคนละทีในเชิงแข่งขัน

เทศน์ซ้อน


ซ้อน

คำกริยาวิเศษณ์

/sɔːn˦˥/^((สัมผัส))

มีหรือทำอย่างเดียวกันกับที่มีหรือทำอยู่แล้ว

เขามีประชุมซ้อน

ลักษณะที่จอดรถหรือเรือเรียงขนานกับอีกคันหนึ่งหรือลำหนึ่งที่จอดอยู่แล้ว เรียกว่า จอดรถหรือเรือซ้อนกัน

ลักษณะที่จอดรถขวางรถที่จอดเป็นระเบียบอยู่แล้วเป็นการกีดขวางทางจราจร เรียกว่า จอดรถซ้อนคัน


เมล็ด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m.lecᴰ,
ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩮᩢ᩠ᨯ (เมัด), ลาว ເມັດ (เมัด), ไทลื้อ ᦵᦙᧆ (เมด), ไทดำ ꪣꪲꪒ (มิด), ไทใหญ่ မဵတ်ႉ (เม๎ต), จ้วง med; ร่วมรากกับ เม็ด and เล็ด

ᨾᩮᩢ᩠ᨯ

ส่วนภายในของผลไม้ที่เพาะเป็นต้นขึ้นได้, เม็ด ก็ว่า

sied

ฟรีเชียตะวันตก

นอง

เลอเวือะตะวันออก

เมล็ดมะม่วง

เมล็ดมะปราง


มอง

จากจีนยุคกลาง望 (MC mjang|mjangH); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เบิ่ง, ลาว ເບິ່ງ (เบิ่ง) และ ມອງ (มอง), ไทลื้อ ᦙᦸᧂ (มอ̂ง), ไทใหญ่ မွင်း (ม๊อ̂ง), ไทใต้คง ᥛᥩᥒᥰ (ม๊อ̂ง)

/mɔːŋ˧/^((สัมผัส))


มอง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ມອງ (มอง), ไทดำ ꪣꪮꪉ (มอง), ไทใต้คง ᥛᥩᥒᥰ (ม๊อ̂ง)

/mɔːŋ˧/^((สัมผัส))

เครื่องจับปลาชนิดหนึ่งจำพวกอวน แต่เล็กสั้น และตาถี่กว่าอวน ใช้ในแม่น้ำลำคลอง


มอง

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ မွင်း (ม๊อ̂ง), ไทใต้คง ᥛᥩᥒᥰ (ม๊อ̂ง)

/mɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ฆ้องขนาดเล็ก เรียกว่า ฆ้องมอง


อวน

เทียบเขมร អួន (อัวน)

ชื่อเครื่องจับปลา มีหลายชนิด ถักเป็นตาข่ายผืนยาว ใช้ล้อมจับปลา


ควบคุม

การควบคุม (abstract-noun)
ความควบคุม (abstract-noun)

ดูแล, กำกับดูแล

คุมตัวหรือกักขังผู้ถูกจับโดยพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจในระหว่างสืบสวน


กักขัง

/kak̚˨˩.kʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

บังคับให้อยู่ในสถานที่อันจำกัด, เก็บตัวไว้ในสถานที่อันจำกัด


กักขัง

/kak̚˨˩.kʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

โทษทางอาญาสถานหนึ่ง ที่ให้กักตัวผู้ต้องโทษไว้ในสถานที่ซึ่งกำหนดไว้อันมิใช่เรือนจำ


สืบสวน

สืบ + สวน (“ถาม”)

/sɯːp̚˨˩.sua̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

แสวงหาข้อเท็จจริงและหลักฐานซึ่งพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจได้ปฏิบัติไปตามอำนาจและหน้าที่ เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน และเพื่อที่จะทราบรายละเอียดแห่งความผิด


รายละเอียด

ราย + ละเอียด

ႁူဝ်ယွႆႈ

ส่วนย่อยต่าง ๆ

détail

ส่วนย่อยต่าง ๆ

Einzelheit

ส่วนย่อยต่าง ๆ

Detail

ส่วนย่อยต่าง ๆ

ລາຍລະອຽດ

ส่วนย่อยต่าง ๆ

detail

ส่วนย่อยต่าง ๆ

ราย-ละ-เอียด

ส่วนย่อยต่าง ๆ ที่ประกอบกันเป็นส่วนใหญ่

ชี้แจงรายละเอียดของโครงการ


ราย

ยืมมาจากเขมร រាយ (ราย, “ราย”)

เรื่อง ส่วน บุคคล หรือสิ่งซึ่งแยกกล่าวเป็นอย่าง ๆ ไป

พิจารณาเป็นราย ๆ ไป

แต่ละราย

รายนี้เข้าที่ไหนบ่อนแตกที่นั่น


ราย

ยืมมาจากเขมร រាយ (ราย, “ราย”)

ใช้แก่สิ่งที่มีลักษณะเช่นนั้น

อุบัติเหตุ 3 ราย

เขามีลูกหนี้หลายราย


ราย

ยืมมาจากเขมร រាយ (ราย, “ราย”)

ที่แยกเป็นลำดับหรือเป็นระยะต่อเนื่องกัน

หนังสือพิมพ์รายวัน

นิตยสารรายเดือน

ค่าอาหารคิดเป็นรายหัว

ถามเป็นรายบุคคล

ที่เรียงกันเป็นแถวเป็นระยะ ๆ

ศาลาราย

เจดีย์ราย


ชื่นชม

การชื่นชม (abstract-noun)
ความชื่นชม (abstract-noun)

/t͡ɕʰɯːn˥˩.t͡ɕʰom˧/^((สัมผัส))


ชื่นชม

คำวิสามานยนาม

/t͡ɕʰɯːn˥˩.t͡ɕʰom˧/^((สัมผัส))

ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดมหาสารคาม


ยิน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ŋinᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍິນ (ยิน), ไทดำ ꪉꪲꪙ (งิน), ไทใหญ่ ငိၼ်း (งิ๊น), ယိၼ်း (ยิ๊น) หรือ ၺိၼ်း (ญิ๊น), อาหม 𑜂𑜢𑜃𑜫 (งิน์), จ้วง nyi หรือ ri, จ้วงแบบจั่วเจียง yinz/nyinz ; เทียบจีนยุคกลาง听 (MC ngjinX|ngj+nX, “การหัวเราะ”), ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *dəŋəʀ (บูรณะจากไปวัน ladenga หรือ langeda, มาเลเซีย dengar, ตากาล็อก dinig)，

รู้เสียงด้วยหู (มักใช้ว่า ได้ยิน), ฟัง

ใช้ประกอบกับคำอื่นหมายความว่า รู้สึก, ชอบ, ยอม ก็มี


ยิน

ส่วนหนึ่งของขอช้างที่ยื่นออกจากตัวขออีกข้างหนึ่ง


ได้ยิน

รับรู้เสียงด้วยหู


ยินร้าย

ยิน (รู้สึก, ชอบ) + ร้าย; เลียนคำว่า ยินดี

ไม่พอใจ, ไม่ชอบใจ


ช่วยเหลือ

ช่วย + เหลือ

การช่วยเหลือ (abstract-noun)
ความช่วยเหลือ (abstract-noun)

ᦅᧄᧉᦋᦾᧈ

สงเคราะห์ให้สำเร็จดังประสงค์หรือให้พ้นความลำบาก

/t͡ɕʰua̯j˥˩.lɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))


พร้อมมูล

คำกริยาวิเศษณ์

บริบูรณ์, มีครบทุกอย่าง

มีหลักฐานพร้อมมูล


นักบวช

ผู้ที่ได้เข้าพิธีบวชตามลัทธิศาสนาต่าง ๆ เช่น ภิกษุ สามเณร บาทหลวง


บวช

ยืมมาจากเขมรเก่า បោស៑ (โปสฺ), ប្វាស៑ (ปฺวาสฺ), หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ប្វស៑ (บฺวสฺ), ប្វាស៑ (ปฺวาสฺ) และเปลี่ยนตัวสะกดเป็น ช ให้เหมือนบาลี ปพฺพชฺชา; ร่วมเชื้อสายกับเขมร បួស (บัวส), ลาว ບວດ (บวด)

ถือเพศเป็นภิกษุสามเณรหรือนักพรตอื่น ๆ


บวช

หลอก, ล่อลวง, ทำอุบายให้หลงเชื่อ

ถูกเขาบวชเช้าบวชเย็นร่ำไป


ผู้ใหญ่

volwassen

บุคคลที่มีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์แล้ว

adulte

บุคคลที่มีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์แล้ว

Erwachsener

บุคคลที่มีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์แล้ว

Erwachsene

บุคคลที่มีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์แล้ว

ຜູ້ໃຫຍ່

บุคคลที่มีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์แล้ว

adult

บุคคลที่มีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์แล้ว

คนที่มีอายุมาก

บุคคลที่มีอายุครบ 18 ปีบริบูรณ์แล้ว

บุคคลที่อยู่ในวัยเจริญพันธุ์

คนที่เป็นหัวหน้าในการงาน, บุคคลชั้นผู้บังคับบัญชา


ผู้ใหญ่

ตัดทอนจาก ผู้ใหญ่บ้าน


น้ำหนัก

ความหนักของสิ่งต่าง ๆ

ความสำคัญ เหตุผล หรือพยานหลักฐานเป็นต้น ที่ควรแก่การเชื่อถือ หรือที่จูงใจให้เชื่อถือ


เคารพ

ยืมมาจากสันสกฤต गौरव (เคารว)

การเคารพ (abstract-noun)
ความเคารพ (abstract-noun)

แสดงอาการนับถือ

เคารพผู้ใหญ่

เคารพธงชาติ

ไม่ล่วงเกิน, ไม่ล่วงละเมิด

เคารพสิทธิของผู้อื่น


คารพ

ยืมมาจากบาลี คารว

ความเคารพ, ความนับถือ


คารวะ

ยืมมาจากบาลี คารว

ความเคารพ, ความนับถือ


คารวะ

ยืมมาจากบาลี คารว

แสดงความเคารพ


ยกเลิก

/jok̚˦˥.lɤːk̚˥˩/^((สัมผัส))


ขอร้อง

/kʰɔː˩˩˦.rɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ขอให้ช่วยเหลือ, ขอให้ทำตามที่ขอ


เซ้ง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 承 (sêng5, “สืบทอด, รับช่วง”)

/seŋ˦˥/^((สัมผัส))

โอนสิทธิหรือกิจการไปให้อีกคนหนึ่งโดยได้ค่าตอบแทน, รับโอนสิทธิหรือกิจการจากอีกคนหนึ่งโดยต้องเสียค่าตอบแทนเรียกว่า รับเซ้ง


ซินตึ๊ง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว新 (ซิง/ซิน, “ใหม่”) + 唐 (เติ๊ง/ตึ๊ง, “คนจีน”); ตัดมาจากภาพยนตร์เรื่อง ไอ้หนุ่มซินตึ๊ง

คำเรียกคนจีนที่เพิ่งอพยพเข้ามาในประเทศไทย


ชีช้ำ

จากฮกเกี้ยน 淒慘 (chhi-chhám, “โศกเศร้า”)

การชีช้ำ (abstract-noun)
ความชีช้ำ (abstract-noun)

/t͡ɕʰiː˧.t͡ɕʰam˦˥/^((สัมผัส))

ช้ำใจ, โศกเศร้า


โฉ่

ยืมมาจากจีนกลาง臭 (chòu)

/t͡ɕʰoː˨˩/^((สัมผัส))

คลุ้ง, ฟุ้ง, (มักใช้แก่กลิ่นที่เน่าเหม็นหรือเรื่องราวที่ไม่ดี)

เหม็นโฉ่


เจมส์

คำวิสามานยนาม

/t͡ɕeːm˧/^((สัมผัส))

แม่น้ำในสหรัฐอเมริกาสายหนึ่ง


อ่าวไทย

คำวิสามานยนาม

อ่าวหนึ่งติดกับประเทศไทย กัมพูชา และมาเลเซีย


เปิ่น

คำกริยาวิเศษณ์

จากภาษาจีนกลาง 笨（เปิ้น）ที่แปลว่า โง่, โง่,เง่า,เซ่อ; ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง bwnh (เปิ่น -โง่) , จ้วงแบบจั่วเจียง baenz (ปัน-โง่)

/pɤn˨˩/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาอาการหรือกระทำการใด ๆ ผิดแปลกไปจากปรกติที่เป็นอยู่ในหมู่พวกหรือที่นิยมกันตามประเพณี

แต่งตัวเปิ่น

ทำท่าเปิ่น


สัทอักษรสากล

คำวิสามานยนาม

แปลตรงตัวจากอังกฤษ International Phonetic Alphabet; เทียบเท่า สัทอักษร + สากล; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο

สัทอักษรมาตรฐาน

Alfabet Fonètic Internacional

สัทอักษรมาตรฐาน

國際音標

สัทอักษรมาตรฐาน

国际音标

สัทอักษรมาตรฐาน

国際音声記号

สัทอักษรมาตรฐาน

Uluslararası Fonetik Alfabesi

สัทอักษรมาตรฐาน

နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ

สัทอักษรมาตรฐาน

kansainvälinen foneettinen aakkosto

สัทอักษรมาตรฐาน

ဂကောံအက္ခရ်ဗွဟ်ရမျာင်

สัทอักษรมาตรฐาน

междунаро́дный фонети́ческий алфави́т

สัทอักษรมาตรฐาน

ສັດທະອັກສອນສາກົນ

สัทอักษรมาตรฐาน

internationella fonetiska alfabetet

สัทอักษรมาตรฐาน

Alfabeto Fonético Internacional

สัทอักษรมาตรฐาน

International Phonetic Alphabet

สัทอักษรมาตรฐาน

միջազգային հնչյունաբանական այբուբեն

สัทอักษรมาตรฐาน

Alfabeto Fonetico Internazionale

สัทอักษรมาตรฐาน

국제 음성 기호(國際音聲記號)

สัทอักษรมาตรฐาน

mezinárodní fonetická abeceda

สัทอักษรมาตรฐาน

internationale fonetiske alfabet

สัทอักษรมาตรฐาน

międzynarodowy alfabet fonetyczny

สัทอักษรมาตรฐาน

สัด-ทะ-อัก-สอน-สา-กน

/sat̚˨˩.tʰa˦˥.ʔak̚˨˩.sɔːn˩˩˦.saː˩˩˦.kon˧/^((สัมผัส))

สัทอักษรมาตรฐานสำหรับการแทนเสียงพูดในทุกภาษา ใช้แทนหน่วยเสียงต่าง ๆ ที่อวัยวะออกเสียงของมนุษย์สามารถเปล่งเสียงได้


สร้าง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈ᩶ᩣ᩠ᨦ (ส้าง), ลาว ສ້າງ (ส้าง), เขิน ᩈ᩶ᩣ᩠ᨦ (ส้าง), ไทลื้อ ᦉᦱᧂᧉ (ส้าง), ไทใหญ่ သၢင်ႈ (ส้าง), ไทดำ ꪎ꫁ꪱꪉ (ส้าง), ไทใต้คง ᥔᥣᥒᥲ (ส้าง), อาหม 𑜏𑜂𑜫 (สง์); เทียบเขมร សាង (สาง), มอญ သြိုၚ် (สฺริุง์), เขมรเก่าสมัยอังกอร์ សាង៑ (สางฺ) หรือ ស្រាង៑ (สฺรางฺ)

/saːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งที่ไม่มีอยู่ เกิดมีขึ้นมาไม่ว่ารูปธรรมหรือนามธรรม ด้วยวิธีการต่าง ๆ


เสร็จนาฆ่าโคถึก เสร็จศึกฆ่าขุนพล

เสร็จ + นา + ฆ่า + โค + ถึก + เสร็จ + ศึก + ฆ่า + ขุนพล; อาจแปลตรงตัวจากจีน 卸磨殺驢 /卸磨杀驴 (“ฆ่าลาเมื่อเสร็จงานโม่แป้ง (butcher the donkey after it finished his job on the mill)”)

เส็ด-นา-ค่า-โค-ถึก-เส็ด-สึก-ค่า-ขุน-พน

/set̚˨˩.naː˧.kʰaː˥˩.kʰoː˧.tʰɯk̚˨˩.set̚˨˩.sɯk̚˨˩.kʰaː˥˩.kʰun˩˩˦.pʰon˧/^((สัมผัส))

พอเสร็จสิ้นภารกิจ ก็ทำร้ายบุคคลสำคัญที่เคยช่วยเหลืองานของตน ผู้มีส่วนสำคัญถูกกำจัดออกเมื่อหมดผลประโยชน์

พอเสร็จการเลือกตั้ง เขาก็เปลี่ยนหัวหน้าทีมเลือกตั้งใหม่ เข้าทำนองเสร็จนาฆ่าโคถึก เสร็จศึกฆ่าขุนพล

th-เสร็จนาฆ่าโคถึก_เสร็จศึกฆ่าขุนพล-th-verb-hWawWG7H


เห็นหัว

เคารพ, เห็นคุณค่า, ให้ความสำคัญ, ให้เกียรติ, ไว้หน้า

ผู้ประท้วงกู่ร้องว่า เห็นหัวประชาชนบ้าง


โทมนัส

ยืมมาจากบาลี โทมนสฺส; เทียบสันสกฤต दौर्मनस्य (เทารฺมนสฺย)

ความเสียใจ, ความเป็นทุกข์ใจ


เสียใจ

การเสียใจ (abstract-noun)
ความเสียใจ (abstract-noun)

ไม่สบายใจเพราะมีเรื่องไม่สมประสงค์หรือผิดประสงค์

เด็กเสียใจเมื่อรู้ว่าทำผิด

กลัวศัตรูฝ่ายหน้า หลังพระเสียใจข้า ดุจดับแก้วสองดวง


ปืน

เทียบคำเมือง ᨸᩨ᩠ᨶ (ปืน), ลาว ປືນ (ปืน), ไทลื้อ ᦔᦹᧃ (ปืน), ไทใหญ่ ပိုၼ် (ปึน), จ้วง bwn

/pɯːn˧/^((สัมผัส))

อาวุธสำหรับยิงให้ลูกออกจากลำกล้องด้วยกำลังดินระเบิดหรือแรงอัดดันด้วยลมเป็นต้น, ปืนที่ใช้กำลังไฟ เรียกว่า ปืนไฟ

ศร หน้าไม้ เกาทัณฑ์


เลื่อนลอย

เลื่อน + ลอย

/lɯa̯n˥˩.lɔːj˧/^((สัมผัส))

ไม่คงที่, ไม่แน่นอน

ความฝันเลื่อนลอย

พูดจาเลื่อนลอยไม่มีหลักฐาน

สติเลื่อนลอย

ข้อกล่าวหาเลื่อนลอย


ตรม

การตรม (abstract-noun)
ความตรม (abstract-noun)

ระทม, เจ็บอยู่ภายในเรื่อยไป

ตรมใจ

ตรมหนอง


สะอื้น

/sa˨˩.ʔɯːn˥˩/^((สัมผัส))

ถอนใจสะท้อนเป็นระยะ ๆ เพราะร้องไห้มากเนื่องจากเสียใจระทมใจเป็นต้น


สะท้อน

/sa˨˩.tʰɔːn˦˥/^((สัมผัส))

วกกลับ, ย้อนกลับ

แสงสะท้อน

เสียงสะท้อน

โดยปริยายหมายความว่า แสดงให้เห็นภาพหรือลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่ง

นวนิยายสะท้อนภาพสังคม

ละครสะท้อนชีวิตจริง


สะท้อน

/sa˨˩.tʰɔːn˦˥/^((สัมผัส))

กระท้อน (ผลไม้)


คอน

เทียบลาว ຄອນ (คอน), จ้วง gonz, , จ้วงแบบจั่วเจียง konz (คอน-ไม้คอน ยกมา ขนไป)

/kʰɔːn˧/^((สัมผัส))

ไม้ที่ทำไว้ให้นกหรือไก่จับ


คอน

/kʰɔːn˧/^((สัมผัส))

หนักข้างหนึ่งเบาข้างหนึ่ง


คอน

/kʰɔːn˧/^((สัมผัส))

เอาสิ่งของห้อยที่ปลายไม้คานหรือปลายไม้เพียงข้างเดียวแล้วแบกบ่าพาไป

เหยียดแขนข้างหนึ่งแล้วเอามือจับปลายของที่หนักยกขึ้น


แบก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩯ᩠ᨠ (แบก), ลาว ແບກ (แบก), ไทดำ ꪵꪚꪀ (แบก), ไทใหญ่ မႅၵ်ႇ (แม่ก) หรือ ဝႅၵ်ႇ (แว่ก), อาหม 𑜉𑜢𑜀𑜫 (มิก์), จ้วงแบบหนง mbeg

/bɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ยกของที่มีน้ำหนักขึ้นวางบนบ่า

แบกของ

แบกปืน

โดยปริยายหมายความว่า รับภาระหนัก, มีความรับผิดชอบมาก

แบกภาระเข้าไว้มาก

แบกงานไว้มาก