ช่วย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɟuəjᴮ⁴, จากจีนยุคกลาง助 (MC dzrjoH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨩ᩠ᩅ᩠᩵ᨿ (ชว่ย) หรือ ᨩᩬ᩠᩵ᨿ (ชอ่ย), อีสาน ซอย, ลาว ຊ່ວຍ (ซ่วย) หรือ ຊ່ອຍ (ซ่อย), ไทลื้อ ᦋᦾᧈ (ช่อ̂ย), ไทดำ ꪋ꪿ꪮꪥ (จฺ่อย), ไทใหญ่ ၸွႆႈ (จ้อ̂ย), ไทใต้คง ᥓᥩᥭ (จอ̂ย), พ่าเก ꩡွႝ (จอ̂ย์), อาหม 𑜋𑜨𑜩 (ฉอ̂ย์) หรือ 𑜋𑜢𑜤𑜐𑜫 (ฉึญ์), ปักษ์ใต้ ฉวย

/t͡ɕʰua̯j˥˩/^((สัมผัส))

หรือว่ามึงช่วยกูมานี่สักกี่ชั่ง

ทำให้สำเร็จประโยชน์

ช่วยเอาของไปส่ง

ค้ำจุน, สงเคราะห์

บริจาคเงินช่วยผู้ประสบภัย

ช่วยเลี้ยงน้อง

ทำให้พ้นจากอันตราย

ช่วยชีวิต

ช่วยเด็กตกน้ำ


อุณหภูมิ

อุณห + ภูมิ คาดว่าบัญญัติและริเริ่มใช้ใน พ.ศ. 2476 โดยหม่อมเจ้าวัลภากร วรวรรณ เป็นการแปลตรงตัวจากอังกฤษ temperature

ระดับความสูงต่ำของความร้อน นิยมวัดได้ด้วยเครื่องมือที่เรียกว่า เทอร์โมมิเตอร์


ต่ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tamᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕ່ຳ (ต่ำ), ไทใหญ่ တႅမ်ႇ (แต่ม), ไทดำ ꪔꪾ꪿ (ต่ำ), อาหม 𑜄𑜪 (ตํ) หรือ 𑜄𑜉𑜫 (ตม์), ปู้อี dams, จ้วง daemq; เทียบเบดั้งเดิม *ɗəmᴮꟲ¹

มีระดับด้อยหรือน้อยกว่าปรกติ

ความดันโลหิตต่ำ

ชั้นต่ำ

คุณภาพต่ำ


สามัญ

ยืมมาจากบาลี สามญฺญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร សាមញ្ញ (สามญฺญ), ลาว ສາມັນ (สามัน), พม่า သာမည (สามญ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-ยะ-

ปรกติ, ธรรมดา

ชนชั้นสามัญ

คนสามัญ

สามัญชน


สามัญ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-ยะ-

ความเป็นสมณะ

สามัญผล


สามัญชน

สามัญ + ชน; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ layman

สา-มัน-ยะ-ชน

คนธรรมดาที่มิใช่เจ้าหรือนักบวช


นั่น

คำใช้แทนนามที่อยู่ไกลกว่า นี่

นั่นอะไร

คำใช้แทนนามที่หมายถึงบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องที่อ้างถึง

เอานี่ผสมนั่น


นั่น

ที่อยู่ไกลกว่า นี่

โต๊ะนั่น

ที่นั่น


เหนือ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ (เหนอิอ), ลาว ເໜືອ (เหนือ), ไทลื้อ ᦵᦐᦲ (เหนี), ไทดำ ꪹꪘ (เหน), ไทใหญ่ ၼိူဝ် (เนิว), ไทใต้คง ᥘᥫᥴ (เล๋อ̂), อ่ายตน ꩫိုဝ် (นึว์), อาหม 𑜃𑜢𑜤𑜈𑜫 (นึว์), จ้วง nw, จ้วงแบบจั่วเจียง nwe (เหนือ)

ข้างตีน

อรรถาภิธาน:เหนือ

น.

อรรถาภิธาน:เหนือ

เหนือ

อรรถาภิธาน:เหนือ

อุดร

อรรถาภิธาน:เหนือ

อุดรทิศ

อรรถาภิธาน:เหนือ

อุตดร

อรรถาภิธาน:เหนือ

อุตตร

อรรถาภิธาน:เหนือ

อุตร

อรรถาภิธาน:เหนือ

อุตรทิศ

อรรถาภิธาน:เหนือ

/nɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อทิศตรงข้ามกับทิศใต้, ทิศที่อยู่ทางซ้ายมือเมื่อหันหน้าไปทางทิศตะวันออก


เหนือ

คำวิสามานยนาม

/nɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์


เหนือ

/nɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่อยู่ในที่หรือฐานะสูงกว่าสิ่งอื่นเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

เขามีอำนาจเหนือฉัน

ที่มีความรู้ความสามารถเป็นต้นสูง

เขามีฝีมือเหนือชั้นกว่าคู่ต่อสู้

ข้างบน, ตรงข้ามกับ ใต้

สวะลอยอยู่เหนือน้ำ

ที่ตั้งอยู่ มาจาก หรือไปทางทิศเหนือ


เหนือ

/nɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

พ้นขึ้นไป, เลยขึ้นไป

เมฆลอยอยู่เหนือภูเขา


เอ็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjenᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เอ็น, ลาว ເອັນ (เอัน), คำเมือง ᩋᩮ᩠ᨶ (เอน), เขิน ᩋᩮ᩠ᨶ (เอน), ไทลื้อ ᦀᦲᧃ (อีน), ไทใหญ่ ဢဵၼ် (เอน), ไทใต้คง ᥟᥥᥢ (เอน), อาหม 𑜒𑜢𑜃𑜫 (อิน์), แสก อิ๋น, จ้วง nyinz, จ้วงแบบจั่วเจียง yinz/hinz

กลุ่มหรือมัดเส้นใยเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน ซึ่งเรียงตัวในทิศทางเดียว เห็นได้ชัดและไม่มีกล้ามเนื้อยึดที่ปลาย, ชาวบ้านเรียก เส้นเอ็น

อวัยวะเพศชาย


เอ็น

ยืมมาจากอังกฤษ en (เอน/แอน, “ชื่อเรียกอักษร N”)

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน N/n


ซึ่ง

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ຊຶ່ງ (ซึ่ง), ເຊິ່ງ (เซิ่ง)

/sɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

คำใช้แทนนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

บ้านของเขาอยู่ในป่าซึ่งห่างจากชุมชน


ซึ่ง

/sɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

คำสำหรับนำหน้านามที่เป็นผู้ถูกกระทำ

รักษาไว้ซึ่งความยุติธรรม


ซึ่ง

/sɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระทำความผิดซึ่งหน้า


ใช้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʑaɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຊ້ (ใซ้), คำเมือง ᨩᩲ᩶ (ใช้) หรือ ᨩᩱ᩶ (ไช้), ไทลื้อ ᦺᦋᧉ (ไช้), ไทดำ ꪻꪋ꫁ (ใจฺ้), ไทขาว ꪻꪋꫂ, ไทใหญ่ ၸႂ်ႉ (ใจ๎), ไทใต้คง ᥓᥬᥳ (ใจ๎), อาหม 𑜋𑜨𑜧 (ฉอ̂ว์), จ้วง sawj, จ้วงแบบจั่วเจียง cawj

使用

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

gebruiken

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ၸႂ်ႉ

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ၸႂ်ႉတိုဝ်း

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ໃຊ້

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

use

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

/t͡ɕʰaj˦˥/^((สัมผัส))

ใช้งาน

ใช้เงิน

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ใช้เรือ

ใช้รถ

ชำระ ในคำว่า ใช้หนี้

ตอบแทน, ให้ทดแทน

เมื่อเขาเลี้ยงเราเราต้องเลี้ยงใช้เขา


หนี้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰniːꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩦ᩶ (หนี้), ลาว ໜີ້ (หนี้), ไทลื้อ ᦐᦲᧉ (หนี้), ไทใหญ่ ၼီႈ (นี้), ไทใต้คง ᥘᥤᥲ (ลี้) หรือ ᥢᥤᥲ (นี้), พ่าเก ꩫီ (นี), อาหม 𑜃𑜣 (นี), จ้วง nij, จ้วงแบบหนง nij, จ้วงแบบจั่วเจียง nijเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ debt, obligation

ᩉ᩠ᨶᩦ᩶

เงินที่ติดค้างอยู่ซึ่งจะต้องใช้ให้แก่ผู้อื่น

skuld

ฟรีเชียตะวันตก

/niː˥˩/^((สัมผัส))

เงินที่ผู้หนึ่งติดค้างอยู่จะต้องใช้ให้แก่อีกผู้หนึ่ง, หนี้สิน ก็ว่า

นิติสัมพันธ์ระหว่างบุคคลตั้งแต่ 2 ฝ่ายขึ้นไป ซึ่งฝ่ายหนึ่งเรียกว่า เจ้าหนี้ มีสิทธิที่จะบังคับบุคคลอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งเรียกว่า ลูกหนี้ ให้กระทำการหรืองดเว้นกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง

การที่จะต้องตอบแทนบุญคุณเขา


ให้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *haɰꟲ, จากจีนยุคกลาง許 (MC xjoX); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ให้, ลาว ໃຫ້ (ให้), คำเมือง ᩉᩨ᩶ (หื้), พวน เห้อ, เขิน ᩉᩨ᩶ (หื้), ไทลื้อ ᦠᦹᧉ (หื้), ไทดำ ꪻꪬ꫁ (ให้), ไทใหญ่ ႁႂ်ႈ (ให้), ไทใต้คง ᥞᥬᥲ (ให้) หรือ ᥞᥫᥲ (เห้อ̂), คำตี้ ꩭႂ်ႛ, อ่ายตน ꩭၞ် (ให), พ่าเก ꩭၞ် (ให), อาหม 𑜑𑜧 (หว์), ปู้อี haec, จ้วง hawj

ให้ช่อดอกไม้เป็นรางวัล

ให้ชีวิตเป็นทาน

ฉันให้เขาไปเที่ยว

เป็นคำช่วยกริยา บอกความบังคับหรืออวยชัยให้พรเป็นต้น

แม่บอกให้ลูกไปนอน

ขอให้เจริญรุ่งเรือง

ขอให้เดินทางโดยสวัสดิภาพ

แต่งตัวให้สวย ๆ นะ


ให้

ชื่อสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่งเรียกว่า ผู้ให้ โอนทรัพย์สินของตนให้โดยเสน่หาแก่บุคคลอีกคนหนึ่งเรียกว่า ผู้รับ และผู้รับยอมรับเอาทรัพย์สินนั้น


แบบ

ยืมมาจากจีนยุคกลาง法 (MC pjop); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແບບ (แบบ), คำเมือง ᨷᩯ᩠ᨷ (แบบ), ไทลื้อ ᦶᦢᧇᧈ (แบ่บ), เขมร បែប (แบบ), เวียดนาม phép (แฟ้ป)

/bɛːp̚˨˩/^((สัมผัส))

สิ่งที่กำหนดให้ถือเป็นหลักหรือเป็นแนวดำเนิน, ตัวอย่าง

ลอกแบบ

เลียนแบบ

คนแบบนี้

แบบเรียน

แบบเสื้อ

แบบบ้าน

สิ่งที่แกะหรือสลักเป็นต้นให้เป็นรอยลึกลงไป หรือนูนขึ้นมาเพื่อใช้เป็นแม่พิมพ์

ใบตองซ้อนกันหลาย ๆ ชั้น แล้วใช้มีดเจียนให้เป็นแผ่นกลม ใช้ไม้กลัดกลัดไว้ สำหรับรองขนมบางชนิด เช่น ขนมลืมกลืน หรือตัดให้เป็นรูปต่าง ๆ ใช้รองเย็บกลีบดอกไม้มีดอกบานบุรีเป็นต้น เย็บเป็นดอกไม้ประดิษฐ์


แปลก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩯᨠ (แปลก) หรือ ᨸᩯ᩠ᨠ (แปก), ลาว ແປກ (แปก), ไทใหญ่ ပႅၵ်ႇ (แป่ก), ไทใต้คง ᥙᥦᥐᥱ (แป่ก)

/plɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แตกต่างไปจากที่เคยคิด เคยรู้ เคยเห็น เป็นต้น

แปลกตา

แปลกใจ

ต่าง, เพี้ยนไป, ผิดปรกติ

เป็นคนแปลก


แปด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *peːtᴰ, จากจีนยุคกลาง八 (MC peat); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແປດ (แปด), คำเมือง ᨸᩯ᩠ᨯ (แปด), ไทลื้อ ᦶᦔᧆᧈ (แป่ด), ไทดำ ꪵꪜꪒ (แปด), ไทขาว ꪵꪜꪒ, ไทใหญ่ ပႅတ်ႇ (แป่ต), ไทใต้คง ᥙᥦᥖᥱ (แป่ต), อาหม 𑜆𑜢𑜄𑜫 (ปิต์), ปู้อี beedt, จ้วง bet

อรรถาภิธาน:แปด

๘

อรรถาภิธาน:แปด

แปด

อรรถาภิธาน:แปด

อัฏฐ

อรรถาภิธาน:แปด

อัฏฐะ

อรรถาภิธาน:แปด

อัฐ

อรรถาภิธาน:แปด

อัษฎ

อรรถาภิธาน:แปด

/pɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

จำนวนเจ็ดบวกหนึ่ง, จำนวนจุดที่มีในนี้ (••••• •••)


แปด

aacht

ลักเซมเบิร์ก

səkkiz

อาเซอร์ไบจาน

octo

อินเทอร์ลิงกวา

/pɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อเดือนจันทรคติ เรียกว่า เดือน 8 ตกในราวเดือนกรกฎาคม-สิงหาคม, ถ้าปีใดมีอธิกมาส คือ มีเดือน 8 สองหน เรียกว่า เดือน 8 แรกและ 8 หลัง


แปด

/pɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เปื้อน, มักพูดเข้าคู่กันเป็น แปดเปื้อน

ปน, ระคน, มักพูดเข้าคู่กันเป็น แปดปน


ทีวี

ยืมมาจากอังกฤษ TV ย่อมาจาก television

เครื่องรับโทรทัศน์

รายการโทรทัศน์

สถานีโทรทัศน์


ตะกร้า

ภาชนะสานโปร่งสำหรับใส่สิ่งของ มีรูปต่าง ๆ บางชนิดมีหูหิ้ว บางชนิดไม่มี


จักรยาน

自行車

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

自行车

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

自転車

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

fiets

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

bisiklet

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

လႅင်

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

vélo

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

bicyclette

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

polkupyörä

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

Fahrrad

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

Velo

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

ລົດຖີບ

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

bicicleta

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

cykel

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

bicycle

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

biciklo

ยานพาหนะที่มีล้อ 2 ล้อและมีเหล็กเชื่อม

จัก-กฺระ-ยาน

รถถีบ, ยานพาหนะประเภทรถที่มีล้อ 2 ล้อ ล้อหนึ่งอยู่ข้างหน้าและอีกล้อหนึ่งอยู่ข้างหลัง มีโครงเหล็กเชื่อมล้อหน้ากับล้อหลัง มีคันบังคับด้วยมือติดตั้งอยู่บนล้อหน้า ขับเคลื่อนด้วยกำลังคนผู้ขี่ซึ่งใช้เท้าถีบบันไดรถให้วิ่ง เรียกว่า จักรยานสองล้อ, ถ้ามี 3 ล้อ เรียกว่า จักรยานสามล้อ


ตะวันออกกลาง

คำวิสามานยนาม

แปลตรงตัวจากอังกฤษ Middle East; เหมือนกับ ตะวันออก + กลาง

中東

ภูมิภาคที่อยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของเอเชียรวมทั้งอียิปต์

ตะ-วัน-ออก-กฺลาง

(ภูมิภาค~) กลุ่มประเทศในภูมิภาคตะวันตกเฉียงใต้ของทวีปเอเชีย ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกของประเทศอินเดียและปากีสถาน และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของทวีปแอฟริกา, เดิมหมายรวมถึงประเทศอัฟกานิสถาน ปากีสถาน อินเดีย และพม่าด้วย


สังกะสี

เป็นไปได้ว่ามาจากการทับศัพท์ผิดของฝรั่งเศส zinc (“สังกะสี”) [zɛ̃ɡ] หรือ zingage (“การชุบสังกะสี”) [zɛ̃.ɡaʒ]; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ស័ង្កសី (สังฺกสี), ลาว ສັງກະສີ (สังกะสี)

თუთია

(1) ธาตุเคมี

ཏི་ཚ

(1) ธาตุเคมี

သွပ်

(1) ธาตุเคมี

zincum

(1) ธาตุเคมี

Zénk

ลักเซมเบิร์ก

(1) ธาตุเคมี

zinc

(1) ธาตุเคมี

ցինկ

(1) ธาตุเคมี

سىنك

(1) ธาตุเคมี

cink

(1) ธาตุเคมี

Zink

(1) ธาตุเคมี

Zink

(1) ธาตุเคมี

/saŋ˩˩˦.ka˨˩.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

ธาตุลำดับที่ 30 สัญลักษณ์ Zn เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของแข็งสีขาวแกมน้ำเงิน หลอมละลายที่ 419°ซ. ใช้ประโยชน์ได้มาก เช่น นำไปผสมกับโลหะอื่นให้เป็นโลหะเจือ ใช้ฉาบผิวเหล็กเพื่อกันสนิม

เหล็กชุบสังกะสีบาง ๆ เป็นแผ่นเรียบหรือเป็นลอนอย่างลูกฟูก ใช้มุงหลังคาเป็นต้น

หลังคาสังกะสี

รั้วสังกะสี

ปลากัดพันทาง เรียกว่า ลูกสังกะสี


ความคิด

สิ่งที่นึกรู้ขึ้นในใจ

ความรู้ที่เกิดขึ้นภายในใจ ก่อให้เกิดการแสวงหาความรู้ต่อไป

เครื่องบินเกิดขึ้นได้เพราะความคิดของมนุษย์

สติปัญญาที่จะทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างถูกต้องและสมควร

คนทำลายของสาธารณะเป็นพวกไม่มีความคิด

คำอาการนามของ คิด


ความรู้

สิ่งที่สั่งสมมาจากการศึกษาเล่าเรียน การค้นคว้า หรือประสบการณ์รวมทั้งความสามารถเชิงปฏิบัติและทักษะ

ความเข้าใจหรือสารสนเทศที่ได้รับมาจากประสบการณ์

สิ่งที่ได้รับมาจากการได้ยิน ได้ฟัง การคิดหรือการปฏิบัติ

องค์วิชาในแต่ละสาขา

ความรู้เรื่องสุขภาพ

คำอาการนามของ รู้


หาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰrwɤːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ᩠ᨿ (หาย), เขิน ᩉᩣ᩠ᨿ (หาย), ลาว ຫາຍ (หาย), ไทลื้อ ᦠᦻ (หาย), ไทใหญ่ ႁၢႆ (หาย), ไทใต้คง ᥞᥣᥭᥴ (ห๋าย), พ่าเก ꩭႝ (หย์), อาหม 𑜑𑜩 (หย์) หรือ 𑜍𑜩 (รย์)

/haːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ของหาย

ข้อมูลหาย

คนหาย

หายตัว

ทุนหายกำไรหด

พ้นจากการเจ็บป่วย

หายไข้


ตอน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕອນ (ตอน), ไทลื้อ ᦎᦸᧃ (ตอ̂น), จ้วงแบบจั่วเจียง donq, จ้วง donq; เทียบจีนเก่า段 (OC *doːns)

/tɔːn˧/^((สัมผัส))

ส่วนหนึ่ง ๆ ที่แบ่งออกจากส่วนใหญ่ (ใช้แก่สิ่งที่มีความยาว)

ถนนวิภาวดีรังสิตตอนที่ผ่านดอนเมืองรถติดมาก

โขนแสดงตอนหนุมานเผาลงกา

ขอให้มาตอนเช้า

ตอนเหนือของประเทศไทย


ตอน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕອນ (ตอน)

/tɔːn˧/^((สัมผัส))

ขยายพันธุ์ต้นไม้แบบหนึ่ง โดยการใช้มีดควั่นกิ่งและเลาะเปลือกออกแล้วเอาดินพอก ใช้ใบตองหรือกาบมะพร้าวหุ้ม มัดหัวท้ายไว้ เมื่อรากงอกดีแล้ว ตัดกิ่งออกจากต้นนำไปปลูก


ตอน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *toːnᴬ; เทียบจีน驐／𮪥 (dūn); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕອນ (ตอน), ไทลื้อ ᦎᦸᧃ (ตอ̂น), ไทใหญ่ တွၼ် (ตอ̂น)

/tɔːn˧/^((สัมผัส))

ตัดหรือทำลายอวัยวะซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสืบพันธุ์ของเพศผู้ เพื่อไม่ให้สืบพันธุ์ได้


นอน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *nwɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩬᩁ (นอร), เขิน ᨶᩬᩁ (นอร), ลาว ນອນ (นอน), ไทลื้อ ᦓᦸᧃ (นอ̂น), ไทดำ ꪙꪮꪙ (นอน), ไทขาว ꪙꪮꪙ, ไทใหญ่ ၼွၼ်း (น๊อ̂น), ไทใต้คง ᥘᥩᥢᥰ (ล๊อ̂น) หรือ ᥢᥩᥢᥰ (น๊อ̂น), อ่ายตน ꩫွꩫ် (นอ̂น์), พ่าเก ꩫွꩫ် (นอ̂น์), อาหม 𑜃𑜨𑜃𑜫 (นอ̂น์), จ้วงแบบหนง noanz

ᨶᩬᩁ

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

ၼွၼ်း

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

dormir

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

အိပ်

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

ນອນ

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

dormir

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

sleep

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

/nɔːn˧/^((สัมผัส))

เอนตัวลงกับพื้นหรือที่ใด ๆ

อาการที่สัตว์เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อนเป็นต้นหรือยืนหลับอยู่กับที่

อาการที่ทำให้ของสูง ๆ ทอดลง

เอาเสานอนลง

อาการที่พรรณไม้บางชนิด เช่น จามจุรี ผักกระเฉด ไมยราบ หลุบใบในเวลาใกล้จะสิ้นแสงตะวัน

มีเพศสัมพันธ์


นอน

/nɔːn˧/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ตรงข้ามกับ ยืน หรือ ตั้ง

แนวนอน

แปนอน


ตกลง

การตกลง (abstract-noun)
ความตกลง (abstract-noun)

หล่นหรือร่วงลงไป

ยินยอมพร้อมใจ, ปลงใจ


ฉลาม

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมร ឆ្លាម (ฉฺลาม)

/t͡ɕʰa˨˩.laːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อปลาทะเลหลายวงศ์ในอันดับ Lamniformes เป็นปลากระดูกอ่อน เหงือกส่วนใหญ่มี 5 คู่อยู่ข้างส่วนหัว แฉกบนของหางยกสูงขึ้นและยาวมาก ตัวผู้ขอบในของครีบท้องขยายใหญ่มีแท่งอวัยวะสืบพันธุ์ เรียกว่า เดือย บางชนิดเป็นปลาผิวน้ำ เช่น ฉลามหนู (Scoliodon sorrakowvah), ฉลามเสือ เสือทะเล พิมพา หรือตะเพียนทอง (Galeocerdo cuvieri) บางชนิดอยู่สงบตามพื้นท้องทะเล เช่น ฉลามกบ หรือ ฉลามหิน (Chiloscyllium griseum) บางชนิดอยู่ในน้ำลึกมาก เช่น ฉลามน้ำลึก (Squalus fernandinus) บางชนิดขนาดใหญ่มาก เช่น ฉลามวาฬ (Rhincodon typus) บางชนิดหัวแผ่แบน เรียก ฉลามหัวค้อน หรือ อ้ายแบ้ เช่น ชนิด Sphyrna leweni


ภูมิแพ้

/pʰuːm˧.pʰɛː˦˥/^((สัมผัส))

สภาพที่ร่างกายมีปฏิกิริยาผิดปรกติต่อสิ่งที่ตามธรรมดาเมื่อเข้าสู่ร่างกายคนทั่ว ๆ ไปแล้วจะไม่มีอันตรายใด ๆ จะมีอันตรายก็เฉพาะในคนบางคนที่แพ้สิ่งนั้นเท่านั้น


รถพยาบาล

รด-พะ-ยา-บาน

รถยนต์ของสถานพยาบาลที่ใช้รับส่งผู้ป่วยในกรณีฉุกเฉิน ระหว่างวิ่งเพื่อนำผู้ป่วยส่งสถานพยาบาลจะเปิดไซเรนขอทางให้ยวดยานอื่นหลีกทางให้

รถยนต์ขนาดใหญ่ มีแพทย์ พยาบาล และเวชภัณฑ์พร้อมสำหรับไปรักษาพยาบาลผู้ป่วยในท้องถิ่นต่าง ๆ คล้ายโรงพยาบาลเคลื่อนที่


แผลง

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แปลงสิ่งเดิมให้เพี้ยนแปลกไป

แผลงสระ

แผลงพยัญชนะ


แผลง

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่แตกต่างไปจากปรกติ

คำแผลง


แผลง

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่แตกต่างไปจากปรกติ

เล่นแผลง


ไวทย์

ยืมมาจากสันสกฤต वैद्य (ไวทฺย)

ไวทย
แพทย
แพทย์


เขต

ยืมมาจากบาลี เขตฺต (“ไร่นา, แดน”); เทียบสันสกฤต क्षेत्र (กฺเษตฺร, “ไร่นา, แดน”)

เขตร
เฃตต์
เฃตร

/kʰeːt̚˨˩/^((สัมผัส))

แดนที่กำหนดขีดคั่นไว้

เขตป่า

เขตบ้าน

เวลาที่กำหนดขีดคั่นไว้

หมดเขตวันที่ 15


เขตร

/kʰeːt̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เขต


รุ่งเรือง

รุ่ง + เรือง; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩩ᩵ᨦᩁᩮᩬᩥᨦ (รุ่งเรอิง), ลาว ຮຸ່ງເຮືອງ (ฮุ่งเฮือง), เขิน ᩁᩩ᩵ᨦᩁᩮᩨ᩠ᨦ (รุ่งเรืง), ไทลื้อ ᦣᦳᧂᧈᦵᦣᦲᧂ (ฮุ่งเฮีง)

/ruŋ˥˩.rɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

จุดโคมไฟรุ่งเรืองแสงจับท้องฟ้า

ปราสาทราชมนเทียรดูรุ่งเรืองเมื่อต้องแสงจันทร์

เจริญ, อุดมสมบูรณ์

บ้านเมืองเจริญรุ่งเรือง

อนาคตรุ่งเรือง

ให้มีความรุ่งเรืองในพระศาสนา


ประสงค์

ยืมมาจากสันสกฤต प्रसङ्ग (ปฺรสงฺค); เทียบบาลี ปสงฺค

การประสงค์ (abstract-noun)
ความประสงค์ (abstract-noun)

ต้องการ, อยากได้

มุ่งหมาย, มุ่ง


ซ่อน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ซ่อน, ลาว ຊ່ອນ (ซ่อน), คำเมือง ᨪᩬ᩵ᩁ (ซอ่ร), เขิน ᨪᩬ᩵ᩁ (ซอ่ร), ไทลื้อ ᦌᦸᧃᧈ (ซ่อ̂น), ไทดำ ꪏ꪿ꪺꪙ (ซั่วน), ไทใหญ่ သွၼ်ႈ (ส้อ̂น)

သိူင်ႇ

ปิดมิดไม่ให้เห็น

တဵတ်ႇ

ปิดมิดไม่ให้เห็น

ເຊື່ອງ

ปิดมิดไม่ให้เห็น

hide

ปิดมิดไม่ให้เห็น

/sɔːn˥˩/^((สัมผัส))

ปิดมิดไม่ให้เห็น, หลบไว้ในที่ลับตา

ช้อน, ต้อน, ใช้เฝือกกั้นลำน้ำเพื่อจับปลา


สงสัย

ยืมมาจากบาลี สํสย, จากสันสกฤต संशय (สํศย, “ความไม่แน่ใจ”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສົງໃສ (ส็งใส) หรือ ສົງໄສ (ส็งไส), เขมร សង្ស័យ (สงฺสัย), อินโดนีเซีย sangsi

สงไส
การสงสัย (abstract-noun)
ความสงสัย (abstract-noun)

/soŋ˩˩˦.saj˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่แน่ใจในข้อเท็จจริง

สงสัยว่าทำดีจะได้ดีจริงหรือ

เมื่อเดินไปถึงทาง 2 แพร่ง สงสัยว่าจะไปทางไหนจึงจะถูก

ทราบไม่ได้แน่ชัด, เคลือบแคลง

สงสัยว่าคำตอบข้อไหนถูก

สงสัยว่าเขาจะเป็นขโมย

เอาแน่ไม่ได้

สงสัยว่าเขาจะมาหรือไม่มา


ปากกา

ปาก + กา; เทียบลาว ປາກກາ (ปากกา), เขมร ប៉ាកកា (บ̎ากกา)

筆

เครื่องสำหรับขีดเขียนชนิดหนึ่ง

笔

เครื่องสำหรับขีดเขียนชนิดหนึ่ง

ၵမ်ၸိုမ်း

เครื่องสำหรับขีดเขียนชนิดหนึ่ง

ບິກ

เครื่องสำหรับขีดเขียนชนิดหนึ่ง

pen

เครื่องสำหรับขีดเขียนชนิดหนึ่ง

เครื่องสำหรับขีดเขียนชนิดหนึ่ง ประกอบด้วยตัวปากและด้าม ตัวปากมักทำด้วยโลหะ เช่น ปากกาคอแร้ง ปากกาเบอร์ 5 ใช้เสียบที่ด้ามจุ้มหมึกหรือน้ำสีอื่นเขียน

เครื่องสำหรับหนีบของใช้ ทำด้วยไม้หรือเหล็กก็มี


รุน

เทียบเขมร រុញ (รุญ)

ดุนสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้เคลื่อนที่ไปข้างหน้าด้วยกันโดยที่ตนเองเคลื่อนที่ไปด้วย

รุนหลังให้รีบเดินไปข้างหน้า

ใช้พายดันส่วนผสมของขนมหม้อแกงไปข้างหน้าในกระทงทองเพื่อให้เนื้อขนมนุ่มฟูก่อนใส่ถาดผิง


รุน

ยารุน


รุน

เครื่องช้อนกุ้งชนิดหนึ่ง ทำด้วยไม้ไผ่สานเป็นรูปสามเหลี่ยมหรือสี่เหลี่ยม มีด้ามยาว ใช้ช้อนกุ้งหรือปลาเล็กปลาน้อยตามชายเฟือย


รุน

ใช้เครื่องช้อนกุ้งดังกล่าวไสไป

รุนกุ้ง

รุนเคย


เฟือย

ที่ริมน้ำซึ่งมีหญ้าหรือไม้ขึ้นระกะอยู่


ปิด

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่ามาจากจีนเก่า閉 (OC *piːds, *piːd); ร่วมเชื้อสายกับพม่า ပိတ် (ปิต์), ลาว ປິດ (ปิด), ปักษ์ใต้ ปิ๋ด, ไทใหญ่ ပိတ်ႉ (ปิ๎ต) หรือ ပိၵ်ႉ (ปิ๎ก)
เทียบเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ *ក្បិត៑ (*กฺบิตฺ), เขมรเก่าสมัยอังกอร์ បិត៑ (บิตฺ), បិត្ត៑ (บิตฺตฺ), เขมร បិទ (บิท), เขมรเหนือ เบฺิ็ด, ซึ่งมีความหมายเดียวกัน

ᩉᩢ᩠ᨷ

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

fechar

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

ອັດ

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

ປິດ

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

close

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

shut

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

ปิดฝาหม้อ

กันหรือกั้นไว้ให้เข้าออกไม่ได้

ปิดถนน

ติด (ใช้กับสิ่งของบางสิ่ง)

ปิดประกาศ

ปิดทอง

หยุดทำการ (ใช้กับสถานที่ทำงาน)

โรงเรียนปิด

ทำให้หยุดทำงาน (ใช้กับอุปกรณ์ไฟฟ้า)

ปิดพัดลม

ปิดวิทยุ

ปิดวิชา

ปิดความ


คุก

เทียบจีนเก่า牿 (OC *kuːɡ) หรือจีนยุคกลาง牿 (MC kowk); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຸກ (คุก), ไทดำ ꪅꪴꪀ (ฅุก), เขมร គុក (คุก); เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ คอก

ᨤᩬᨠ

ที่ขังนักโทษ

ꪕꪴ

ที่ขังนักโทษ

ꪅꪴꪀ

ที่ขังนักโทษ

ထွင်ႇ

ที่ขังนักโทษ

ၶွၵ်ႈ

ที่ขังนักโทษ

prison

ที่ขังนักโทษ

Gefängnis

ที่ขังนักโทษ

ຄຸກ

ที่ขังนักโทษ

jail

ที่ขังนักโทษ

prison

ที่ขังนักโทษ

/kʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

ที่ขังนักโทษ


ขัง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩢ᩠ᨦ (ขัง), ลาว ຂັງ (ขัง), ไทลื้อ ᦃᧂ (ฃัง), ไทใหญ่ ၶင် (ขัง), ไทดำ ꪄꪰꪉ (ฃัง), อาหม 𑜁𑜂𑜫 (ขง์), จ้วง gyaeng, จ้วงแบบจั่วเจียง haeng

/kʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ให้อยู่ในที่ล้อมเช่นกรง คอก หรือเล้า เป็นต้น

ขังกรง

ให้อยู่ในที่ซึ่งกันไว้

ขังน้ำ

กักขังจำเลยหรือผู้ต้องหาโดยศาล


เริ่ม

ᨲᩢ᩠᩶ᨦᨣᩮᩢ᩶ᩤ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

開始

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

开始

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

開頭

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

开头

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

beginnen

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ꪔꪰ꫁ꪉꪶꪀꪀ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ꪶꪩꪉꪣꪳ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᥖᥥᥰ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᦎᧂᧉ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᦂᦸᧈ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᦕᦳᧆ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

တႄႇ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

begjinne

ฟรีเชียตะวันตก

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ເລີ່ມ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

empezar

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

comenzar

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

𑜄𑜦𑜧

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

𑜀𑜦𑜡

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

begin

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

start

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

/rɤːm˥˩/^((สัมผัส))

ตั้งต้นมี เป็น หรือลงมือกระทำ


ลงมือ

/loŋ˧.mɯː˧/^((สัมผัส))

เริ่มทำ, ตั้งต้นทำ

ลงมือกินได้

กับข้าววันนี้ฉันลงมือเอง

งานนี้เธอลงมือเองเชียวหรือ


และ

/lɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

เชือด แล่ เถือสิ่งที่ยังมีเหลือติดอยู่กับสิ่งอื่นเช่นเนื้อติดกระดูกให้หลุดออกเป็นแผ่นบาง ๆ เป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยเป็นต้น


และ

แผลงมาจาก แล (กับ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແລະ (และ), ไทลื้อ ᧞ (แหล), ไทใหญ่ လႄႈ (แล้), อาหม 𑜎𑜦𑜧 (เล)

/lɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

กับ, ด้วยกัน


เลาะ

/lɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

พายเรือเลาะตลิ่ง

เดินเลาะรั้ว

เลาะตาไม้

ทำให้ด้ายเป็นต้นที่เย็บหลุด

เลาะตะเข็บ

เลาะผ้า


ด้าย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.daːjꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯ᩶ᩣ᩠ᨿ (ด้าย), เขิน ᨯ᩶ᩣ᩠ᨿ (ด้าย), ลาว ດ້າຍ (ด้าย), ไทลื้อ ᦡᦻᧉ (ด้าย), ไทใหญ่ လၢႆႈ (ล้าย, “ผ้าไหม”), อาหม 𑜓𑜩 (ดย์, “ด้าย”) หรือ 𑜃𑜩 (นย์, “ผ้าไหม”) หรือ 𑜎𑜩 (ลย์, “ผ้าไหม”), จ้วง ndaij (ด้าย, “ต้นปอ, ป่าน”), จ้วงแบบหนง ndaij

สิ่งที่ทำด้วยใยเป็นต้นว่าใยฝ้าย ปั่นเป็นเส้นสำหรับเย็บ ถัก หรือทอผ้าเป็นต้น


ไวน์

ยืมมาจากอังกฤษ wine (“เหล้าองุ่น”)


เช่น

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/t͡ɕʰen˥˩/^((สัมผัส))

รู้เช่นเห็นชาติ

เช่นนี้

เช่นใด


เช่น

/t͡ɕʰen˥˩/^((สัมผัส))

ใช้นำหน้าคำประสมได้ แปลว่า อย่าง

เช่นนี้

เช่นใด


ทา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *daːᴬ, จากจีนยุคกลาง塗 (MC drae); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴᩤ (ทา), ลาว ທາ (ทา), ไทลื้อ ᦑᦱ (ทา), ไทดำ ꪕꪱ (ตฺา), ไทใหญ่ တႃး (ต๊า), อาหม 𑜄𑜠 (ตะ), จ้วง daz，ภาษาจ้วงใต้ taz

/tʰaː˧/^((สัมผัส))

คำรวมหมายถึงกิริยาอาการที่เอาของเปียกหรือของเหลวเป็นต้นฉาบ ลูบ ไล้ ป้าย หรือบ้าย

ทาสี

ทาแป้ง

ทาปาก

ทายา


ศาสตร์

ยืมมาจากสันสกฤต शास्त्र (ศาสฺตฺร); เทียบบาลี สตฺถ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາດ (สาด), ไทลื้อ ᦉᦱᧆ (สาด), เขมร សាស្ត្រ (สาสฺตฺร); ร่วมรากกับ สัตถ

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ระบบวิชาความรู้, มักใช้ประกอบหลังคำอื่น

วิทยาศาสตร์

ประวัติศาสตร์

มนุษยศาสตร์


ศาสตร

ยืมมาจากสันสกฤต शास्त्र (ศาสฺตฺร)

[เสียงสมาส]
สาด-ตฺระ-

[เสียงสมาส]
สาด-สะ-ตฺระ-

ระบบวิชาความรู้


คุรุ

ยืมมาจากสันสกฤต गुरु (คุรุ), จากบาลี คุรุ

/kʰu˦˥.ruʔ˦˥/^((สัมผัส))

ผู้สั่งสอน, ครู


ครู

กร่อนมาจากสันสกฤต गुरु (คุรุ) หรือบาลี คุรุ

ผู้สั่งสอนศิษย์, ผู้ถ่ายทอดความรู้ให้แก่ศิษย์


ครู

ชื่อยาม 1 ใน 8 ยามในเวลากลางวัน


อาจารย์

ยืมมาจากสันสกฤต आचार्य (อาจารฺย); เทียบบาลี อาจริย

/ʔaː˧.t͡ɕaːn˧/^((สัมผัส))

ผู้สั่งสอนวิชาความรู้

คำที่ใช้เรียกนำหน้าชื่อบุคคลเพื่อแสดงความยกย่องว่ามีความรู้ในทางใดทางหนึ่ง


อาจริย

ยืมมาจากบาลี อาจริย

[เสียงสมาส]
อา-จะ-ริ-ยะ-


นอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *l̩.noːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນອກ (นอก), คำเมือง ᨶᩬᨠ (นอก), เขิน ᨶᩬᨠ (นอก), ไทลื้อ ᦓᦸᧅ (นอ̂ก), ไทดำ ꪙꪮꪀ (นอก), ไทขาว ꪙꪮ, ไทใหญ่ ၼွၵ်ႈ (น้อ̂ก), ไทใต้คง ᥘᥩᥐ (ลอ̂ก), อาหม 𑜃𑜨𑜀𑜫 (นอ̂ก์), ปู้อี roh, จ้วง rog, จ้วงแบบหนง nog, จ้วงแบบจั่วเจียง nog

/nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ตรงข้ามกับใน, ไม่ใช่ใน


นอก

/nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

พ้นออกไปจากภายในหรือร่วมใน

นอกเรือน

นอกประเทศ

นอกกาย

นอกตำแหน่ง

ของนอก

ไปนอก

เรียกเขตที่พ้นจากเมืองหลวงออกไปว่า บ้านนอก

เรียกประเทศในทวีปยุโรปและอเมริกาว่า เมืองนอก

เรียกผลไม้ที่เอามาจากนอกกรุง

เงาะนอก

ทุเรียนนอก


แพ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *beːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨻᩯ (แพ), เขิน ᨻᩯ (แพ), ลาว ແພ (แพ), ไทลื้อ ᦶᦗ (แพ), ไทใหญ่ ပႄး (แป๊), ไทใต้คง ᥙᥥᥰ (เป๊), พ่าเก ပေ (เป), อาหม 𑜆𑜦𑜧 (เป); เทียบจีนยุคกลาง排 (MC beaj), ไหลดั้งเดิม *ɓəj

/pʰɛː˧/^((สัมผัส))

ไม้ไผ่หรือซุงเป็นต้นที่ผูกมัดเรียงติดกันมาก ๆ สำหรับใช้เป็นพาหนะทางน้ำ หรือล่องมาขาย

แพไม้ไผ่

แพซุง

แพหยวกกล้วย

โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่ติดเนื่องกันเป็นตับอย่างแพ

ธูปแพเทียนแพ

สวะลอยเป็นแพ

เรือนที่ตั้งอยู่บนแพในน้ำหรือเรือนเช่นนั้นที่ยกเอามาปลูกบนบกว่า เรือนแพ


แพ

/pʰɛː˧/^((สัมผัส))

เรียกของที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

ธูป 3 แพ

ข้าวเม่าทอด 2 แพ


ปลูก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pluːkᴰ¹ᴸ, จากไทดั้งเดิม *plwɯːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປູກ (ปูก), ไทลื้อ ᦔᦳᧅᧈ (ปุ่ก) หรือ ᦔᦴᧅ (ปูก), ไทดำ ꪜꪴꪀ (ปุก), ไทใหญ่ ၽုၵ်ႇ (ผุ่ก), อ่ายตน ပုက် (ปุก์), อาหม 𑜆𑜤𑜀𑜫 (ปุก์), แสก ปร̄อก, จ้วงแบบจั่วเจียง byuk [หนิงหมิง], จ้วง byok

ᦔᦳᧅᧈ

เอาต้นไม้หรือเมล็ด หน่อ หัว เป็นต้น ลงดินเพื่อให้งอก

เอาต้นไม้หรือเมล็ด หน่อ หัว เป็นต้น ใส่ลงในดินหรือสิ่งอื่นเพื่อให้งอกหรือให้เจริญเติบโต

ทำให้เจริญเติบโต, ทำให้งอกงาม

ปลูกไมตรี

เอาสิ่งต่าง ๆ มาปรุงกันเข้าเพื่อทำเป็นที่อยู่หรือที่พักอาศัย โดยวิธีฝังเสาลงในดิน, ปลูกสร้าง ก็ว่า

ปลูกบ้าน

ปลูกเรือน

โดยปริยายหมายถึงการกระทำที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ปลูกพลับพลายก


ตับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tapᴰ, จากไทดั้งเดิม *tapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩢ᩠ᨷ (ตับ), ลาว ຕັບ (ตับ), ไทลื้อ ᦶᦎᧇ (แตบ) หรือ ᦎᧇ (ตับ), ไทขาว ꪔꪚꪾ, ไทใหญ่ တပ်း (ตั๊ป), ไทใต้คง ᥖᥙᥴ (ตั๋ป), อ่ายตน တပ် (ตป์), ไทดำ ꪔꪚꪾ (ตับ) หรือ ꪔꪾꪚ (ตำบ), จ้วง daep, แสก ตั๊บ

간

อวัยวะประเภทต่อมที่ทำหน้าที่ทำลายพิษและสร้างน้ำดีและโปรตีนบางชนิด เป็นต้น

อวัยวะประเภทต่อมของระบบทางเดินอาหารของคนและสัตว์ อยู่ในช่องท้อง ทำหน้าที่ทำลายพิษ สร้างน้ำดีและโปรตีนบางชนิด เป็นต้น


ตับ

ไม้สำหรับหนีบปลาหรือไก่เป็นต้นปิ้งไฟ

เรียกของที่ผูก ตั้ง หรือวางเรียงกันเป็นแถว

ตับจาก

ตับพลุ

ตับลูกปืน


ตับ

เรียกของที่เรียงกันเป็นแถว

ปลาย่างตับหนึ่ง

ปลาย่าง 2 ตับ


โปรตีน

ยืมมาจากอังกฤษ protein

สารประกอบอินทรีย์เชิงซ้อนของไนโตรเจน มีโมเลกุลขนาดใหญ่ประกอบด้วยกรดแอมิโนหลายชนิดเชื่อมโยงกัน เป็นสารประกอบที่สำคัญยิ่งต่อสิ่งมีชีวิตทุกชนิดซึ่งจำเป็นต้องใช้เพื่อสร้างเนื้อเยื่อของร่างกาย


ปิ้ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *piːŋꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปิ้ง, ลาว ປີ້ງ (ปี้ง), คำเมือง ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), เขิน ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), ไทลื้อ ᦔᦲᧂᧉ (ปี้ง), ไทดำ ꪜꪲ꫁ꪉ (ปิ้ง), ไทใหญ่ ပိင်ႈ (ปิ้ง), อาหม 𑜆𑜢𑜂𑜫 (ปิง์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ผิง

/piŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ มักใช้แก่ของแห้ง โดยปรกติใช้เวลาน้อยกว่าย่าง

ปิ้งข้าวเกรียบ

ปิ้งเนื้อเค็ม

ปิ้งปลาแห้ง


ปิ้ง

/piŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้สุกด้วยวิธีเช่นนั้น

ข้าวเหนียวปิ้ง

กล้วยปิ้ง

หมูปิ้ง


สุก

ยืมมาจากจีนยุคกลาง熟 (MC dzyuwk); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສຸກ (สุก), ไทใหญ่ သုၵ်း (สุ๊ก), อาหม 𑜏𑜤𑜀𑜫 (สุก์), จ้วง sug; เทียบสุ่ย sog, ไหลดั้งเดิม *sʰɯːk

การสุก (abstract-noun)
ความสุก (abstract-noun)

ผลไม้สุก

เปลี่ยนสภาพจากดิบด้วยกรรมวิธีต่าง ๆ อย่างต้ม ผัด ย่าง เป็นต้น

ต้มไก่สุกแล้ว

ย่างเนื้อให้สุก

ถึงระยะที่ได้ที่หรือแก่จัดแล้ว

ข้าวในนาสุกเกี่ยวได้แล้ว

ฝีสุกจนแตก

ต้อสุกผ่าได้แล้ว

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ร้อนจนเนื้อตัวจะสุกแล้ว

ถูกเขาต้มจนสุก

เรียกชายที่บวชเป็นพระภิกษุและสึกแล้วว่า คนสุก

ปลั่งเป็นมันแวววาว

ทองเนื้อสุกดี


สุก

ยืมมาจากบาลี สุก (“นกแก้ว”); เทียบสันสกฤต शुक (ศุก, “นกแก้ว”)

นกแก้ว, นกแขกเต้า


สุก

เดินจบพ้นกระดานไปแล้ว (ใช้แก่การเล่นดวด)


สุก

ยืมมาจากบาลี สุกฺก (“ขาว, สว่าง”); เทียบสันสกฤต शुक्र (ศุกฺร, “ขาว, สว่าง”)

[เสียงสมาส]
สุก-กะ-

ขาว, สว่าง, สะอาด, ดี

สุกธรรม


คนสุก

ชายที่บวชเป็นพระภิกษุและสึกแล้ว


โรค

ยืมมาจากสันสกฤต रोग (โรค) หรือบาลี โรค

တၢင်းပဵၼ်

ภาวะที่กายทำงานได้ไม่เป็นปรกติเพราะเชื้อโรคเป็นต้น

[เสียงสมาส]
โร-คะ-

/roːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ภาวะที่ร่างกายทำงานได้ไม่เป็นปรกติเนื่องจากเชื้อโรคเป็นต้น


ทิศทาง

/tʰit̚˦˥.tʰaːŋ˧/^((สัมผัส))

แนว, ทางที่มุ่งไป


ทิศ

ยืมมาจากสันสกฤต दिश् (ทิศฺ); เทียบบาลี ทิส

/tʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

ด้าน, ข้าง, ทาง, เบื้อง (หมายเอา เหนือ ใต้ ตะวันออก ตะวันตก เป็นต้น)


มุ่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ມຸ່ງ (มุ่ง), คำเมือง ᨾᩩ᩵ᨦ (มุ่ง), ไทลื้อ ᦙᦳᧂᧈ (มุ่ง), ไทใหญ่ မုင်ႈ (มุ้ง)

/muŋ˥˩/^((สัมผัส))

มุ่งทำความดี

มุ่งศึกษาหาความรู้


รวย

ไม่ทราบรากศัพท์

วันนี้รวยปลา

รวยทรัพย์

รวยที่ดิน


รวย

ไม่ทราบรากศัพท์

ᩁ᩠ᩅ᩠ᨿ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ꪭꪰ꪿ꪉꪣꪲ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

မၢၵ်ႈမီး

ซึ่งมีทรัพย์มาก

riche

ซึ่งมีทรัพย์มาก

reich

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ຮັ່ງມີ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

rich

ซึ่งมีทรัพย์มาก

wealthy

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ที่มีทรัพย์มาก

คนรวย


รวย

คำกริยาวิเศษณ์

แผ่ว, เบา, อ่อน, ระรวย ก็ว่า

หายใจรวย ๆ

หอมรวย ๆ


รวย

รูปรวย


รวย

ตัวไม้ที่ทอดลงมาบนหัวแปตอนหน้าจั่ว


เริง

/rɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ระเริง, ร่าเริง


เสรีภาพ

/seː˩˩˦.riː˧.pʰaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ความสามารถที่จะกระทำการใด ๆ ได้ตามที่ตนปรารถนาโดยไม่มีอุปสรรคขัดขวาง

เสรีภาพในการพูด

เสรีภาพในการนับถือศาสนา

ความมีสิทธิที่จะทำจะพูดได้โดยไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น


ปราย

ซัด, หว่าน, สาดให้กระจายไป, มักใช้เข้าคู่กับคำ โปรย เป็น โปรยปราย

ปรายข้าวตอกดอกไม้


เข้ม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เข้ม, ลาว ເຂັ້ມ (เขั้ม), คำเมือง ᨡᩯ᩠᩶ᨾ (แข้ม), เขิน ᨡᩯ᩠᩶ᨾ (แข้ม) หรือ ᨡᩮ᩠᩶ᨾ (เข้ม), ไทลื้อ ᦶᦃᧄᧉ (แฃ้ม), ไทใหญ่ ၶႅမ်ႈ (แข้ม)

รสเข้ม

เหล้าเข้ม

แก่, จัด (มักใช้แก่สีและรส)

สีเข้ม


จัด

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร ចាស់ (จาส̍, “เข้ม, แก่”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈັດ (จัด)

/t͡ɕat̚˨˩/^((สัมผัส))

ยิ่ง, เต็มที่, เกินปรกติมาก, มากหรือหนักไปในทางใดทางหนึ่ง

ระเบียบจัด

ธรรมเนียมจัด

หิวจัด

ร้อนจัด

หนาวจัด

แดดจัด

ผลไม้แก่จัด


จัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈັດ (จัด)

/t͡ɕat̚˨˩/^((สัมผัส))

จัดบ้าน

ทำให้เรียบ, วางระเบียบ, เรียงตามลำดับ

จัดแถว

จัดหนังสือ

จัดว่าเป็นความดี


เต็มที่

คำกริยาวิเศษณ์

ออกแรงเต็มที่

โตเต็มที่


ว่าง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ວ່າງ (ว่าง), คำเมือง ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), เขิน ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), จ้วง vangh (ว่าง), จ้วงแบบจั่วเจียง vangh (ว่าง); เทียบจีนยุคกลาง亡 (MC mjang) หรือ 罔 (MC mjangX)

/waːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เปล่า, ไม่มีอะไรนอกจากตัวของมันเองที่อ้างถึง, บางทีใช้ควบคู่กับคำ เปล่า เป็น ว่างเปล่า

ห้องว่าง

ที่ว่าง

ตำแหน่งว่าง


ว่าง

/waːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีภาระผูกพัน

วันนี้ว่างทั้งวัน

เย็นนี้หมอว่าง ไม่มีคนไข้


ว่าง

/waːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เรียกของกินในเวลาที่ไม่ใช่เวลากินข้าวว่า ของว่าง เครื่องว่าง อาหารว่าง


พร่อง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *broːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ່ອງ (พ่อง), คำเมือง ᨻᩕᩬ᩵ᨦ (พรอ่ง) หรือ ᨽᩬ᩵ᨦ (ภอ่ง), ᨽᩬ᩵ᨦ (ภอ่ง), ไทลื้อ ᦘᦸᧂᧈ (ภ่อ̂ง), ไทใหญ่ ၽွင်ႈ (ผ้อ̂ง), จ้วงแบบจั่วเจียง pyongh, จ้วง byongh

/pʰrɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่เต็มตามอัตราเพราะลดหรือขาดไป

ตักแกงพร่อง

ทำงานไม่พร่อง

กินไม่รู้จักพร่อง


พร่อง

/pʰrɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ยุบไปหรือลดไปจากเดิม

น้ำในโอ่งพร่องไป

ข้าวสารในกระสอบพร่องไป


บกพร่อง

การบกพร่อง (abstract-noun)
ความบกพร่อง (abstract-noun)

/bok̚˨˩.pʰrɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ครบบริบูรณ์เท่าที่ควรมีควรเป็น

ข้อความบกพร่อง

หย่อนความสามารถ

ทำงานบกพร่อง


ผิว

ยืมมาจากจีนยุคกลาง膚 (MC pju); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩥ᩠ᩅ (ผิว), ลาว ຜິວ (ผิว), ไทลื้อ ᦕᦲᧁ (ผีว), ไทใหญ่ ၽိဝ် (ผิว), ไทใต้คง ᥚᥤᥝᥴ (ผี๋ว), พ่าเก ၸိဝ် (ผิว์)

huid

ส่วนที่เป็นพื้นหุ้มอยู่ภายนอกสุดของหนังและเปลือกเป็นต้น

fel

ฟรีเชียตะวันตก

/pʰiw˩˩˦/^((สัมผัส))

ส่วนที่มีลักษณะบาง ๆ เป็นพื้นหุ้มอยู่ภายนอกสุดของหนังและเปลือกเป็นต้น


ผิว

/pʰi˨˩.waʔ˦˥/^((สัมผัส))

ถ้าว่า, หากว่า, แม้นว่า


หากว่า

/haːk̚˨˩.waː˥˩/^((สัมผัส))

ถ้าว่า, แม้ว่า

ฉันจะไปชายทะเลหากว่ามีเวลาว่าง


เปลือก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *plɯəkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເປືອກ (เปือก), ไทลื้อ ᦵᦔᦲᧅᧈ (เปี่ก), ไทใหญ่ ပိူၵ်ႇ (เปิ่ก), พ่าเก ပိုက် (ปึก์), อาหม 𑜆𑜢𑜤𑜀𑜫 (ปึก์), จ้วง byuk, จ้วงแบบหนง biek, จ้วงแบบจั่วเจียง bwek (เปือก)

/plɯa̯k̚˨˩/^((สัมผัส))

ส่วนที่หุ้มนอกของสิ่งต่าง ๆ เช่น ต้นไม้ ผลไม้ หรือสัตว์บางอย่างมีหอยหรือฟองสัตว์เป็นต้น

ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

พูดไม่หมดเปลือก

พูดไม่แจ่มแจ้ง

งามแต่เปลือก

งามแต่ภายนอก


เจ้าของ

/t͡ɕaw˥˩.kʰɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕaːw˥˩.kʰɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ผู้มีกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน

ผู้มีสิทธิครอบครอง ใช้สอย เก็บผลประโยชน์ และจำหน่ายทรัพย์สิน


เจ้าบ้าน

เจ้า + บ้าน; จากเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ householder

/t͡ɕaːw˥˩.baːn˥˩/^((สัมผัส))

ผู้ซึ่งเป็นหัวหน้าซึ่งครอบครองบ้านในฐานะเป็นเจ้าของ ผู้เช่า หรือในฐานะอื่นใด


ที่ดิน

ผืนแผ่นดินหรือพื้นดิน

พื้นที่ดินทั่วไป และหมายความรวมถึงภูเขา ห้วย หนอง คลอง บึง บาง ลำน้ำ ทะเลสาบ เกาะและที่ชายทะเลด้วย


คลาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡ.lwɤːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩖᩤ᩠ᨶ (คลาน), ลาว ຄານ (คาน), ไทลื้อ ᦅᦱᧃ (คาน), เขิน ᨣᩤ᩠ᨶ (คาน), ไทใหญ่ ၵၢၼ်း (ก๊าน), ไทใต้คง ᥐᥣᥢᥰ (ก๊าน), ไทดำ ꪋꪱꪙ (จฺาน), จ้วง gyanz, จ้วงแบบหนง zanz

ไปด้วยมือและเข่าอย่างเด็ก

กิริยาที่ใช้มือและเท้าทั้ง 2 ทาบพื้นแล้วเคลื่อนไป เรียกว่า คลานสี่เท้า

กิริยาที่เคลื่อนไปด้วยเข่าและศอก เรียกว่า คลานศอก, ด้วยเข่า เรียกว่า คลานเข่า

กิริยาที่เดินไปอย่างช้า ๆ ของสัตว์บางชนิด เช่น เต่า จระเข้

เคลื่อนไปอย่างช้า ๆ

รถยนต์ค่อย ๆ คลานไป


คลำ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩤᩴ (คาํ), ลาว ຄຳ (คำ), ไทลื้อ ᦅᧄ (คัม), ไทใหญ่ ၵမ်း (กั๊ม), อาหม 𑜀𑜪 (กํ) , จ้วงแบบจั่วเจียง kaemz (คำ, “คลำหา”) (เมือง Ningming)

กิริยาที่ใช้อวัยวะเช่นมือ แตะ ลูบ หรือควานอย่างช้า ๆ เพื่อให้รู้ว่าเป็นอะไรอยู่ที่ไหน

คลำหาทางออก

คลำหาสวิตช์ไฟ

โดยปริยายหมายความว่า ค้นหา

คลำหาเงื่อนงำไม่พบ


ลูบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.luːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລູບ (ลูบ), ไทใหญ่ လုပ်ႈ (ลุ้ป), อาหม 𑜎𑜤𑜆𑜫 (ลุป์)，，จ้วงแบบจั่วเจียง lub， จ้วง rub

/luːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เอาฝ่ามือทาบลงแล้วเลื่อนไปหรือมาเป็นต้น


ล้าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C.lwɤːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ล้าง, ลาว ລ້າງ (ล้าง), คำเมือง ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ (ล้าง), เขิน ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ (ล้าง), ไทลื้อ ᦟᦱᧂᧉ (ล้าง), ไทดำ ꪩ꫁ꪱꪉ (ล้าง), ไทใหญ่ လၢင်ႉ (ล๎าง), อาหม 𑜎𑜂𑜫 (ลง์), จ้วงแบบจั่วเจียง langx, จ้วง langx

ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

ꪩ꫁ꪱꪉ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

လၢင်ႉ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

ລ້າງ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

wash

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

rinse

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

/laːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้หมดสิ้นไปโดยใช้สิ่งเช่นน้ำหรือไฟเป็นต้น และมีกรรมวิธีต่าง ๆ

กวาดล้าง

ชะล้าง

ชำระล้าง

ล้างกลิ่น

ล้างคาว

ล้างถู

ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ฆ่าล้างโคตร

สงครามล้างชาติ


แต่

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕ່ (แต่), ไทดำ ꪵꪔ꪿ (แต่)

/tɛː˨˩/^((สัมผัส))

เฉพาะ, อย่างเดียว, เท่านั้น

เลือกเอาแต่ที่ดี ๆ

อยู่แต่ในบ้าน


แต่

/tɛː˨˩/^((สัมผัส))

นำหน้านามบอกเวลาหรือบอกสถานที่

มาแต่เช้า

มาแต่บ้าน

แต่ไหนแต่ไรมา


แต่

ၵူၺ်းၵႃႈ

เชื่อมความให้กลับกัน

ແຕ່

เชื่อมความให้กลับกัน

/tɛː˨˩/^((สัมผัส))

เชื่อมความให้กลับกัน ให้ยิ่งหย่อนกว่ากัน หรือให้แย้งกัน, แต่ว่า ก็ว่า

น้ำขึ้นแต่ลมลง

นาย ก รักลูกก็จริงอยู่ แต่นาย ข ยังรักมากกว่า

นาย ก กินข้าว แต่นาย ข นอน

ให้กินแต่เต็มใจ


แย้ง

/jɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ตรงหรือลงรอยเดียวกัน

ความเห็นแย้งกัน

ข้อความแย้งกัน

ต้านไว้, ทานไว้


ต้าน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง danj (ต้าน-ต้านไว้ กันไว้)

ยันหรือรับไว้เพื่อไม่ให้ล้ำแนวเข้ามา

ต้านข้าศึก

เรือต้านลม


ปะทะ

มาจากภาษาเขมร ប្រទះ (ปฺรทะ, "พบกัน", "พบปะโดยไม่รู้ตัวมาก่อน")

/pa˨˩.tʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))

โดนกัน, กระทบกัน

เรือปะทะกัน

ข้างเรือปะทะกัน

กองทัพปะทะกัน

ยกทัพไปปะทะข้าศึก


โดน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน โดน, ลาว ໂດນ (โดน), คำเมือง ᨯᩰᩫ᩠ᨶ (โด็น), เขิน ᨯᩰ᩠ᨶ (โดน)

กระทบกระทั่ง, กระทบกระแทก, สัมผัสถูกต้อง

โดนตี

ถูกเป้า, ตรงเป้า, ถูกใจ

คำตอบของเขาไม่โดน เลยไม่ได้รับรางวัล

เพลงนี้โดนมาก ติดช้าร์ตอันดับ 1 ตลอดเดือน


โดน

กระโดน, ชื่อไม้ต้นชนิด Careya sphaerica Roxb.


ห้าม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້າມ (ห้าม), คำเมือง ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ (ห้าม), เขิน ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ (ห้าม), ไทลื้อ ᦠᦱᧄᧉ (ห้าม), ไทดำ ꪬ꫁ꪱꪣ (ห้าม), ไทใหญ่ ႁၢမ်ႈ (ห้าม), พ่าเก ꩭံ (หํ)

ให้เว้นกระทำ, ไม่ให้ทำตามที่กำหนดไว้


ห้าม

เรียกภรรยาของเจ้านายที่ไม่ใช่สะใภ้หลวง ว่า นางห้าม

เรียกหญิงสามัญที่เป็นเมียของเจ้านาย ว่า หม่อมห้าม


ง่วง

การง่วง (abstract-noun)
ความง่วง (abstract-noun)

/ŋua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ร่างกายอยากนอน


เปิงมาง

ยืมมาจากมอญ ပိင်မှင် (ปิง์มฺหง์)

/pɤːŋ˧.maːŋ˧/^((สัมผัส))

ชื่อกลองชนิดหนึ่ง มีหนังขึง 2 หน้า ตรงกลางป่องเล็กน้อย ยาวประมาณ 54 เซนติเมตร ใช้บรรเลงร่วมกับตะโพนในวงปี่พาทย์ก็ได้ ใช้ตีนำกลองชนะในกระบวนเสด็จพยุหยาตรา หรือตีประโคมประจำพระบรมศพเป็นต้น, คนตีเปิงมางนำกลองชนะเรียกว่า จ่ากลอง คู่กับคนเป่าปี่ซึ่งเรียกว่า จ่าปี่


บอล

ยืมมาจากอังกฤษ ball

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

(ลูก~) ลูกกลมทำด้วยวัสดุต่าง ๆ เช่น หนัง ยาง พลาสติก ภายในมีลมอัด ใช้ในการเล่นกีฬาเป็นต้น

(งาน~) งานชุมนุมทางสังคมที่มีลีลาศ รำวง เป็นหลักสำคัญ


อพยพ

ยืมมาจากสันสกฤต अवयव (อวยว), จากบาลี อวยว; ร่วมรากกับ อวัยวะ

/ʔop̚˨˩.pʰa˦˥.jop̚˦˥/^((สัมผัส))

ย้ายครอบครัวจากถิ่นหนึ่งไปอยู่อีกถิ่นหนึ่ง, ยกพวก ย้ายจากถิ่นเดิมไป


อพยพ

/ʔop̚˨˩.pʰa˦˥.jop̚˦˥/^((สัมผัส))

อวัยวะ, ส่วนของร่างกาย


หนี

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰniːᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หนี, ลาว ໜີ (หนี), คำเมือง ᩉ᩠ᨶᩦ (หนี), เขิน ᩉ᩠ᨶᩦ (หนี), ไทลื้อ ᦐᦲ (หนี), ไทดำ ꪘꪲ (หนิ), ไทใหญ่ ၼီ (นี), ไทใต้คง ᥘᥤᥴ (ลี๋, “ย้าย, อพยพ”), อาหม 𑜃𑜣 (นี)

逃離

ไปเสียให้พ้น

逃离

ไปเสียให้พ้น

ပၢႆႈ

ไปเสียให้พ้น

ငိူင်ႉ

ไปเสียให้พ้น

ລີ້

ไปเสียให้พ้น

ໜີ

ไปเสียให้พ้น

flee

ไปเสียให้พ้น

escape

ไปเสียให้พ้น

/niː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไปเสียให้พ้น, หลีกไปให้พ้น

หนีภัย

หนีทุกข์

หนีภาษี

หนีโรงเรียน


นิทาน

ยืมมาจากบาลี นิทาน (“เหตุ; เค้ามูล”)

เรื่องที่เล่ากันมา

นิทานชาดก

นิทานอีสป

โรคนิทาน

วัตถุนิทาน


เล่า

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เล่า, ลาว ເລົ່າ (เล็่า), คำเมือง ᩃᩮᩢ᩵ᩣ (เลั่า), เขิน ᩃᩮᩢ᩵ᩣ (เลั่า), ไทลื้อ ᦟᧁᧈ (เล่า), ไทใหญ่ လဝ်ႈ (ล้ว, “ทูล”), ไทใต้คง ᥘᥝ (เลา), อาหม 𑜎𑜧 (ลว์)

ၶႆႈ

พูดหรือบอกเรื่องราว

ၶႆႈၼႄ

พูดหรือบอกเรื่องราว

ເລົ່າ

พูดหรือบอกเรื่องราว

พูดหรือบอกเรื่องราวให้ผู้อื่นฟัง

เล่าเรื่อง


เล่า

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง laeuh (เล่า-ใช้ไปหลายรอบแล้ว เก่าแล้ว ซ้ำแล้ว)

ทำแล้วทำอีกอยู่นั่นเอง

พูดแล้วพูดเล่า

กินแล้วกินเล่า

ทำแล้ว ๆ เล่า ๆ ไม่รู้จักเสร็จ


เล่า

คำใช้ประกอบข้อความข้างหน้าเพื่อยืนยันให้มีน้ำหนักขึ้น, ล่ะ ก็ว่า

มิน่าเล่า

กินไหมเล่า

ซนอย่างนี้นี่เล่า ถึงได้ถูกตี


เล่า

รูปเลิกใช้ของ เหล้า


เอง

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรเก่า ឯង (เอง), ឯង៑ (เองฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ឯង (เอง), ลาว ເອງ (เอง); ร่วมรากกับ เอ็ง

/ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))

คำเน้นแสดงว่าไม่ใช่ผู้อื่นหรือสิ่งอื่น

ฉันเอง

เป็นธรรมดาอยู่เอง

ตามลำพัง, เฉพาะตน

ไปกันเอง


เอง

/ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))

แหละ, นี่แหละ, นั่นแหละ

แค่นั้นเอง


เอง

/ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))


เหื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *r.tɯəᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫື່ອ (เหื่อ), ไทใหญ่ ႁိူဝ်ႇ (เหิ่ว), ไทใต้คง ᥞᥫᥱ (เห่อ̂), อาหม 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (รึว์); เทียบเขมร ញើស (เญิส), จ้วง hwq, , จ้วงแบบจั่วเจียง hweq (เหื่อ "เหงื่อ")

/hɯa̯˨˩/^((สัมผัส))


คัดเลือก

/kʰat̚˦˥.lɯa̯k̚˥˩/^((สัมผัส))

เลือกเอาที่ต้องการไว้, คัดเอาที่ไม่ต้องการออก


ลูกโป่ง

/luːk̚˥˩.poːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ถุงทำด้วยยางหรือพลาสติกเป็นต้นที่เป่าหรืออัดลมให้ยืดโป่งเป็นรูปต่าง ๆ ได้


เนย

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากทมิฬ நெய் (เน็ยฺ, “เนยใส”)

βούτυρο

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

mantega

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

牛油

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

黃油

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

牛油

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

白脫

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

バター

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

牛酪

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

乳酪

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

boter

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

smør

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

smør

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

beurre

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

ထောပတ်

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

voi

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

mentega

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

ма́сло

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

butyrum

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

ເບີ

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

ເນີຍ

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

siagi

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

smör

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

butter

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

زُبْدَة

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

vaj

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

घी

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

मक्खन

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

버터

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

បឺរ

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

ខ្លាញ់ទឹកដោះ

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

smør

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

Butter

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

bơ

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

butero

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

masło

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

smjör

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์

/nɤːj˧/^((สัมผัส))

ไขมันหรือน้ำมันที่ทำจากน้ำนมสัตว์มีทั้งเหลวและแข็ง


น้ำนม

ၼမ်ႉၼူမ်း

ของเหลวที่ออกมาจากนม

lait

ของเหลวที่ออกมาจากนม

Milch

ของเหลวที่ออกมาจากนม

ນ້ຳນົມ

ของเหลวที่ออกมาจากนม

milk

ของเหลวที่ออกมาจากนม

ของเหลวสีขาวออกมาจากนมคนและสัตว์ สำหรับเลี้ยงลูก


ของเหลว

/kʰɔːŋ˩˩˦.leːw˩˩˦/^((สัมผัส))

ของที่ไม่แข็งมีลักษณะไหลได้อย่างน้ำ, สถานะหนึ่งของสสารซึ่งมีปริมาตรคงตัวแต่รูปร่างเปลี่ยนไปได้ตามภาชนะที่รองรับ, สถานะระหว่างแก๊สกับของแข็ง (คำลักษณนามเปลี่ยนไปตามภาชนะ)

เคมีเชิงฟิสิกส์


เตาแก๊ส

เตาหุงต้มที่ใช้แก๊สเป็นเชื้อเพลิง


หุง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *truŋᴬ, จากจีนยุคกลาง烘 (MC huwng|xuwng|huwngH|xuwngH, “อบ; ทำให้แห้งด้วยไฟ”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຸງ (หุง), คำเมือง ᩉᩩᨦ (หุง), ไทใหญ่ ႁုင် (หุง), อาหม 𑜍𑜤𑜂𑜫 (รุง์), จ้วง rung, จ้วงแบบจั่วเจียง hung (เมืองหนิงหมิง), จ้วง tung (เมืองหนานหนิง)

/huŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งสุกด้วยวิธีต้มหรือเคี่ยวเป็นต้น

หุงข้าว

หุงยา

ใช้ความร้อนสูงทำให้สีของผิวสิ่งของบางชนิดเปลี่ยนไป

หุงพลอย


เฟื่อง

/fɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เครื่องประดับอย่างหนึ่ง ทำเป็นสายห้อยโยงเป็นช่วง ๆ มีอุบะห้อยระหว่างเฟื่อง

เรียกโรคที่มีเสมหะกำเริบว่า เสมหะเฟื่อง


เฟื่อง

/fɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เจริญรุ่งเรือง, รุ่งโรจน์, มีชื่อเสียงโด่งดัง

เขากำลังเฟื่อง

ความคิดเฟื่อง

ชื่อเสียงเฟื่อง

คล่องแคล่ว, แม่นยำ

จบปริญญาเอกมาใหม่ ๆ ความรู้กำลังเฟื่อง


เฟื่องฟุ้ง

เฟื่อง + ฟุ้ง

ขจรไป, แพร่หลาย (ใช้แก่เกียรติคุณ), ฟุ้งเฟื่อง ก็ว่า


เฟื่องฟุ้ง

เฟื่อง + ฟุ้ง

เชี่ยวชาญ, ชำนิชำนาญ (ใช้แก่สติปัญญา), ฟุ้งเฟื่อง ก็ว่า


ฟุ้งเฟื่อง

ฟุ้ง + เฟื่อง

ขจรไป, แพร่หลาย (ใช้แก่เกียรติคุณ), เฟื่องฟุ้ง ก็ว่า


ฟุ้งเฟื่อง

ฟุ้ง + เฟื่อง

เชี่ยวชาญ, ชำนิชำนาญ (ใช้แก่สติปัญญา), เฟื่องฟุ้ง ก็ว่า


แพร่หลาย

/pʰrɛː˥˩.laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

กระจายออกไปให้มาก, ทั่วถึง

สูตรยาใหม่นี้ได้แพร่หลายไปอย่างรวดเร็วในหมู่ผู้ป่วย


แพร่หลาย

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰrɛː˥˩.laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

กระจายออกไปให้มาก, ทั่วถึง

รู้กันแพร่หลาย

ใช้กันแพร่หลาย


ทั่วถึง

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰua̯˥˩.tʰɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ถึงทุกคน, ครบทั่วทุกคน


พด

ยืมมาจากเขมร ពត់ (พต̍, “งอ”)

/pʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


รม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮົມ (ฮ็ม), คำเมือง ᩁᩫ᩠ᨾ (ร็ม), ไทใหญ่ ႁုမ်း (หุ๊ม), ปู้อี ruamx

ทำให้ควันไฟหรือไอไฟเป็นต้นเกาะติดอยู่

รมบาตร

รมปลาย่างให้แห้ง

อบด้วยควันหรือไอไฟ

ใช้ควันรมปลากะพงให้หอม

ใช้ควันอ้อยรมเป็ดให้หอม

รมผึ้งให้หนีหรือให้เมา


บ้านนอก

/baːn˥˩.nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เขตแดนที่พ้นจากเมืองหลวงออกไป, เขตที่อยู่นอกตัวเมือง


บ้านนอก

/baːn˥˩.nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่อยู่ห่างไกลความเจริญ, บ้านนอกขอกนา หรือ บ้านนอกคอกนา ก็ว่า


ราม

นงราม

ปานกลาง, พอดีพองาม

มีพิหารอันราม

มีพระพุทธรูปอันราม


ราม

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต राम (ราม)

ชื่อตัวเอกในเรื่องรามเกียรติ์


ข้อสอบ

/kʰɔː˥˩.sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ปัญหาที่ตั้งขึ้นในการสอบความรู้


เสียว

เทียบลาว ສຽວ (สยว)

การเสียว (abstract-noun)
ความเสียว (abstract-noun)

รู้สึกแปลบเพราะเจ็บ

รู้สึกเสียวที่ข้อเท้าเพราะเท้าแพลง

เกิดอาการที่ทำให้ขนลุกหรือกลัว

เดินเข้าไปในป่าช้าเวลาค่ำ ๆ ได้ยินเสียงแกรกกรากก็รู้สึกเสียว

พอเห็นเข็มฉีดยาก็เสียวเสียแล้ว

รู้สึกวาบในหัวใจด้วยความกำหนัด

เขาไม่ได้ส่งการบ้าน เสียวอยู่ตลอดเวลาว่าครูจะเรียกไปลงโทษ


พอเพียง

/pʰɔː˧.pʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ได้เท่าที่กะไว้

ได้เท่านี้ก็พอเพียงแล้ว


สอบซ่อม

/sɔːp̚˨˩.sɔm˥˩/^((สัมผัส))

สอบเพื่อให้ผ่านวิชาที่เคยสอบตก


เงินเดือน

เงิน + เดือน

/ŋɤn˧.dɯa̯n˧/^((สัมผัส))

เงินค่าตอบแทนการทำงานที่กำหนดให้เป็นรายเดือน

เงินที่มีกำหนดจ่ายเป็นรายเดือนจากเงินงบประมาณรายจ่ายหมวดเงินเดือน


แช

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

/t͡ɕʰɛː˧/^((สัมผัส))

เถลไถลไม่ตรงไปตรงมา


แชร์

ยืมมาจากอังกฤษ share

/t͡ɕʰɛː˧/^((สัมผัส))

การลงหุ้นเป็นจำนวนเงินและตามวาระที่กำหนดแล้วประมูลว่าจะให้ดอกเบี้ยเท่าไร ผู้ลงหุ้นที่ให้ดอกเบี้ยสูงสุดจะได้รับเงินก่อน เวียนไปจนครบจำนวนผู้เล่น, เรียกการลงหุ้นเช่นนั้นว่า เล่นแชร์


แชร์

ยืมมาจากอังกฤษ share

/t͡ɕʰɛː˧/^((สัมผัส))

แชร์ค่าใช้จ่าย

แชร์ห้องเช่า

ใช้งานร่วมกันในเครือข่าย

แชร์เครื่องพิมพ์

แชร์ไดรฟ์

ส่งต่อข่าวสารหรือสารสนเทศเดิมให้คนอื่นเห็น

แชร์ข่าวลงเฟซบุ๊ก


วาระ

ยืมมาจากบาลี วารหรือสันสกฤต वार (วาร); ร่วมเชื้อสายกับเขมร វារៈ (วาระ̤), ពារ (พาร)

พิจารณารวดเดียว 3 วาระ

อยู่ในตำแหน่งวาระละ 2 ปี

วาระอันเป็นมงคล

วาระสุดท้ายของชีวิต


นาด

/naːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทอดแขนให้อ่อนงาม


นาถ

ยืมมาจากสันสกฤต नाथ (นาถ) หรือบาลี นาถ

/naːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่พึ่ง, ผู้เป็นที่พึ่ง


นาท

ยืมมาจากสันสกฤต नाद (นาท) หรือบาลี นาท

/naːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เสียงบันลือ, เสียงร้อง


พิง

เทียบจีนยุคกลาง憑 (MC bing); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພິງ (พิง), เขิน ᨻᩥ᩠ᨦ (พิง)

/pʰiŋ˧/^((สัมผัส))

ยืนพิงเสา


อิง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔiːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩥ᩠ᨦ (อิง), เขิน ᩋᩥ᩠ᨦ (อิง), ลาว ອີງ (อีง), ไทลื้อ ᦀᦲᧂ (อีง), ไทดำ ꪮꪲꪉ (อิง), ไทใหญ่ ဢိင် (อิง), ไทใต้คง ᥟᥤᥒ (อีง), พ่าเก ဢိင် (อิง์), อาหม 𑜒𑜢𑜂𑜫 (อิง์), จ้วง ing, จ้วงแบบจั่วเจียง ing

/ʔiŋ˧/^((สัมผัส))

อิงหมอน

พึ่ง, อาศัย, บางทีใช้เข้าคู่กับคำ อาศัย เป็น อิงอาศัย


นิง

ลูกชายคนที่ 11, นึง ก็ว่า


บา

ครู, อาจารย์


พำ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພຳ (พำ)

ปำ, คว่ำลง, คะมำลง, ปักลง


พำ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພຳ (พำ)

เสียงอย่างเสียงคนพูดหรือบ่นค่อย ๆ, พึมพำ ก็ว่า


ปำ

พุ่งลง, ปักลง, มักใช้ประกอบกับ หัว

หัวปำ


ป้ำ

กล้าได้กล้าเสีย ในคำว่า ใจป้ำ


หวำ

ผอมจนแก้มหวำ

เนื้อตะโพกหวำ

ลึกไม่มาก, เป็นแอ่ง

พื้นดินหวำ


เพ็ง

แผลงมาจาก เพ็ญ

/pʰeŋ˧/^((สัมผัส))

คำพ้องความของ เพ็ญ

วันเพ็ง


เบ้

/beː˥˩/^((สัมผัส))

ทำปากเบ้

ทำหน้าแสดงอาการผิดหวัง ไม่เห็นด้วย ไม่พอใจ หรือเจ็บปวด เป็นต้น


สาป

ยืมมาจากบาลี สาป; เทียบสันสกฤต शाप (ศาป)

/saːp̚˨˩/^((สัมผัส))

คำแช่งให้เป็นไปต่าง ๆ ของผู้มีฤทธิ์อำนาจ เช่นเทวดา ฤๅษี แม่มด


สาป

/saːp̚˨˩/^((สัมผัส))

แช่งให้เป็นไปต่าง ๆ


พราย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *praːiᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາຍ (พาย), ไทใหญ่ ၽၢႆး (ผ๊าย), พ่าเก ၸႝ (ผย์, “ยักษ์, สัตว์ประหลาด”), อ่ายตน ၸႝ (ผย์, “ยักษ์, สัตว์ประหลาด”), อาหม 𑜇𑜩 (ผย์, “ยักษ์”), ภาษาไตนง phjài, จ้วง byaiz (ปราย-ผีเด็ก) , จ้วงแบบจั่วเจียง pyaiz (พราย-ผีเด็ก) ，เขมร ព្រាយ (พฺราย)

ผีจำพวกหนึ่ง (มักกล่าวกันว่าเป็นผีผู้หญิงที่ตายทั้งกลม)


พราย

ต่อมน้ำเล็ก ๆ ที่ผุดกระจายขึ้นจากน้ำ


พราย

แวววาว, พราว, พร้อย


ซึม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊຶມ (ซึม), คำเมือง ᨩᩧ᩠ᨾ (ชึม), เขิน ᨩᩧ᩠ᨾ (ชึม), ไทลื้อ ᦋᦹᧄ (ชืม), ไทใหญ่ ၸိုမ်း (จึ๊ม) หรือ ၸိမ်း (จิ๊ม), จ้วง caemh (ซ่ำ)

กิริยาของน้ำหรือของเหลวที่ไหลไปตามรูเล็ก ๆ อย่างช้า ๆ

เหงื่อซึม

น้ำซึม

กิริยาที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ยางรถซึม


ซึม

คำกริยาวิเศษณ์

เหงาหงอยไม่ค่อยพูดจา, ไม่เบิกบาน, ไม่มีชีวิตชีวา

นั่งซึม

อาการซึม


ไอโอดีน

ยืมมาจากอังกฤษ iodine

ธาตุลำดับที่ 53 สัญลักษณ์ I เป็นอโลหะ ลักษณะเป็นของแข็งสีเทาดำเป็นเงาวาว หลอมละลายที่ 114°ซ. เมื่อระเหิดเป็นไอให้ไอสีม่วง เป็นธาตุสำคัญมากสำหรับต่อมไทรอยด์ หากขาดธาตุนี้จะทำให้เป็นโรคคอพอก


ขวาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xwaːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂວານ (ขวาน), ไทลื้อ ᦧᦱᧃ (ฃวาน) หรือ ᦃᦱᧃ (ฃาน), ไทดำ ꪄꪫꪱꪙ (ฃวาน), ไทใหญ่ ၵႂၢၼ် (กฺวาน) หรือ ၶႂၢၼ် (ขฺวาน), อาหม 𑜁𑜃𑜫 (ขน์), จ้วง van, จ้วงแบบจั่วเจียง kvan

/kʰwaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เครื่องมือสำหรับตัด ฟัน ผ่า ถากไม้ ทำด้วยเหล็ก มีสันหนาใหญ่, ถ้าบ้องที่หัวบิดได้สำหรับตัดและถาก เรียกว่า ขวานโยน, ขวานปูลู หรือ ขวานปุลู ก็เรียก, ถ้าด้ามสั้น สันหนา มีบ้องยาวตามสันเป็นเครื่องมือของช่างไม้ ใช้ตัด ถาก ฟัน เรียกว่า ขวานหมู, ถ้าด้ามยาว ใบขวานใหญ่ เรียกว่า ขวานผ่าฟืน

หมอนที่ทำหน้าตัดเป็นรูปสามเหลี่ยมคล้ายขวาน ใช้อิง เรียกว่า หมอนขวาน


ขวาน

/kʰwaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อหอยน้ำจืดกาบคู่ชนิดหนึ่งในสกุล Corbicula วงศ์ Corbiculidae กาบคล้ายรูปสามเหลี่ยม ผิวเรียบ พบตามแม่น้ำและทะเลสาบทั่วไป


ขวานทอง

/kʰwaːn˩˩˦.tʰɔːŋ˧/^((สัมผัส))

คำนามนัยหมายถึงประเทศไทย


อย่าง

จากจีนเก่า樣 (OC *laŋs); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩵ᩣ᩠ᨦ (อย่าง), ลาว ຢ່າງ (อย่าง), ไทลื้อ ᦊᦱᧂᧈ (หย่าง)

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

วิธี, แบบ, เยี่ยง

ทำอย่างนี้

เขียนอย่างนั้น


อย่าง

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

บอกจำนวน หมายถึง ชนิด, สิ่ง

ทำกับข้าวไว้ 2 อย่าง

ทำงานหลายอย่าง


อย่าง

คำกริยาวิเศษณ์

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

อย่างใจ

อย่างเคย

ใช้ประกอบคำวิเศษณ์หมายความว่า โดยอาการที่

อย่างดี

อย่างเข้มแข็ง


สาบาน

ยืมมาจากบาลี สปน; เทียบสันสกฤต शपन (ศปน)

กล่าวคำปฏิญาณโดยอ้างสิ่งศักดิ์สิทธิ์เป็นพยาน, ประเพณีเดิมจะต้องดื่มน้ำพระพุทธมนต์ น้ำเทพมนตร์ หรือ สุราผสมเลือดที่ผู้ร่วมกล่าวคำปฏิญาณกรีดให้หยดลงไปด้วย

สาบานเป็นพี่น้องกัน

เพื่อนร่วมสาบาน

กล่าวคำปฏิญาณตามลัทธิศาสนาหรือจารีตประเพณีแห่งชาติของตนว่า จะให้การตามสัตย์จริง


ประกาศ

ยืมมาจากสันสกฤต प्रकाश (ปฺรกาศ); เทียบบาลี ปกาส

ประกาส
การประกาศ (abstract-noun)

ป่าวร้อง, แจ้งให้ทราบ

ประกาศงานบุญงานกุศล


ประกาศ

ข้อความที่แจ้งให้ทราบทั่วกัน

ประกาศของวัด

ประกาศของบริษัท

ข้อความที่ทางราชการแจ้งให้ประชาชนทราบหรือวางแนวทางให้ปฏิบัติ

ประกาศพระบรมราชโองการ

ประกาศกระทรวง

ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี


พรุ่งนี้

ᩅᩢ᩠ᨶᨻᩕᩪᨠ

วันถัดจากวันนี้ไปวันหนึ่ง

morgen

วันถัดจากวันนี้ไปวันหนึ่ง

ꪣꪳ꫁ꪝꪴꪀ

วันถัดจากวันนี้ไปวันหนึ่ง

မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ

วันถัดจากวันนี้ไปวันหนึ่ง

ມື້ອື່ນ

วันถัดจากวันนี้ไปวันหนึ่ง

tomorrow

วันถัดจากวันนี้ไปวันหนึ่ง

/pʰruŋ˥˩.niː˦˥/^((สัมผัส))

วันถัดจากวันนี้ไปวันหนึ่ง


รายการ

ᦂᦱᧃᧉ

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวน

ᦂᦱᧃᧉᦅᧄ

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวน

သဵၼ်ႈမၢႆ

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวน

ລາຍການ

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวน

list

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวน

listing

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวน

catalog

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวน

บัญชีแจ้งชื่อและจำนวนเป็นต้นของสิ่งต่าง ๆ

รายการอาหาร

รายการแสดง


อาทร

ยืมมาจากสันสกฤต आदर (อาทร) หรือบาลี อาทร

/ʔaː˧.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

ความเอื้อเฟื้อ, ความเอาใจใส่, ความห่วงใย


นาว

ยืมมาจากมอญ ဗနဴ (พเนา)

งั่วนาวทรนาวเนก กรูดฉุรเฉกจรุงธาร


นาว

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากอังกฤษ now

บัดนี้, ตอนนี้, เวลานี้


อีศ

ยืมมาจากสันสกฤต ईश (อีศ); เทียบบาลี อีส

/ʔiːt̚˨˩/^((สัมผัส))


ประหวั่น

การประหวั่น (abstract-noun)
ความประหวั่น (abstract-noun)


สงกา

ยืมมาจากบาลี สงฺกา; เทียบสันสกฤต शङ्का (ศงฺกา)

/soŋ˩˩˦.kaː˧/^((สัมผัส))


อาจิณ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากบาลี อาจิณฺณ

อาจิน
อาจินต์

[เสียงสมาส]
อา-จิน-นะ-

/ʔaː˧.t͡ɕin˧/^((สัมผัส))

เป็นปรกติ, ติดเป็นนิสัย, เสมอ ๆ, เนือง ๆ


จู่

/t͡ɕuː˨˩/^((สัมผัส))

กรากหรือรี่เข้าใส่โดยไม่รู้ตัว

จู่โจม


จู่

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕuː˨˩/^((สัมผัส))

ตรงถึง, ไม่รั้งรอ


จู่ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก อยู่ ๆ

/t͡ɕuː˨˩.t͡ɕuː˨˩/^((สัมผัส))

ไม่รู้ตัวมาก่อน, โดยกะทันหัน

จู่ ๆ ฝนก็ตกลงมา


ล่วงหน้า

คำกริยาวิเศษณ์

/lua̯ŋ˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ไปล่วงหน้า

รับเงินล่วงหน้า


เบะ

/beʔ˨˩/^((สัมผัส))

กำลังจะร้องไห้

เด็กน้อยพอหันมาไม่พบแม่ก็เบะ

เหยียดปากแสดงความไม่ชอบใจหรือระอาใจเป็นต้น

เห็นอาหารไม่ถูกใจ เขาก็เบะปาก


เบะ

คำกริยาวิเศษณ์

/beʔ˨˩/^((สัมผัส))

มาก, มักใช้ประกอบคำ เหลือ เป็น เหลือเบะ คือ เหลือมาก เช่นในกรณีที่เตรียมของไว้มาก แต่คนมาน้อย


แยบ

/jɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อุบาย, เล่ห์, ท่าทาง


ปรำ

ทำอาการดุจกระทุ้ง

เทลงไปเร็ว ๆ ให้ปนกับของอื่น


หือ

/hɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

คำที่เปล่งออกมาเมื่อรู้สึกสงสัยเพื่อถามหรือเมื่อยังไม่ได้ยินหรือไม่เข้าใจ, (เป็นคำสำหรับผู้ใหญ่กว่าหรือเสมอกันใช้)


หือ

/hɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เถียง, คัดค้าน

อย่ามาหือนะ

เขาไม่กล้าหือ


หวือ

เลียนเสียงธรรมชาติ

/wɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เสียงดังอย่างเสียงสะเก็ดไม้กระเด็นอย่างแรง


หวือ

เลียนเสียงธรรมชาติ

/wɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

มีเสียงดังเช่นนั้น


หรา

/raː˩˩˦/^((สัมผัส))

เต้นหรา


ไป่

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pajᴮ, ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไป่ (“หรือยัง; เสร็จหรือยัง”), ลาว ໄປ່ (ไป่), คำเมือง ᨸᩱ᩵ (ไป่), ไทลื้อ ᦺᦔᧈ (ไป่), ไทใหญ่ ပႆႇ (ไป่), พ่าเก ပႝ (ปย์)


ราน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง lanz (ลาน, “ราน, ตัด”)

ตัดหรือฟันกิ่งไม้ออก ในคำว่า รานกิ่ง


ราน

มีรอยปริตื้น ๆ ทั่วไปบนพื้นผิวของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง, แตกลายงา ก็ว่า

หม้อราน

ผนังราน

กระเบื้องราน


ปริ

ยืมมาจากสันสกฤต परि- (ปริ-) หรือบาลี ปริ-

[เสียงสมาส]
ปะ-ริ-


บิ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບິ (บิ), คำเมือง ᨷᩥ (บิ), เขิน ᨷᩥ (บิ); เทียบเขิน ᨷᩦ᩵ (บี่), ไทลื้อ ᦢᦲᧈ (บี่), ไทใหญ่ မီႇ (มี่) , จ้วง mbi (บี)

/biʔ˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้แตกออกหรือหลุดออกเป็นชิ้น ๆ ด้วยนิ้ว

บิขนมปัง

แตกออกหรือหลุดออกด้วยอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น


ปี๋

จากฮกเกี้ยน 幣 (ปี๋, “เงินตรา, เหรียญ”)

/piː˩˩˦/^((สัมผัส))

การเล่นพนันงวดหนึ่ง คือ เฉ่งเงินกันเมื่อหมดเบี้ยครั้งหนึ่ง (มักใช้แก่การเล่นไพ่ไทย)


ปี๋

คำกริยาวิเศษณ์

/piː˩˩˦/^((สัมผัส))

มักใช้ประกอบคำอื่น หมายความว่า ยิ่งกว่าปรกติ

ดำปี๋

เค็มปี๋

แน่นปี๋


ซวย

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 衰 (soe ซวย, “อ่อนแอ, เสื่อมโทรม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊວຍ (ซวย), จ้วงแบบจั่วเจียง cuiq (สุ่ย, “โชคร้าย, ไม่ดี”)

เคราะห์ร้าย, อับโชค

รถชนจักรยานซวยไปหมด


ซี้

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 死 (sí, “ตาย”)

การซี้ (abstract-noun)
ความซี้ (abstract-noun)

/siː˦˥/^((สัมผัส))

ซี้แหงแก๋

เพื่อนซี้


ซี้

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 死 (sí, “ตาย”)

/siː˦˥/^((สัมผัส))

เพื่อนที่สนิทกันมาก


เบ๊

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 馬 (bé/bée, “ม้า”); ร่วมรากกับ ม้า

/beː˦˥/^((สัมผัส))

ผู้รับใช้, ผู้ยอมรับใช้


ฮื่อฉี่

จากหมิ่นใต้魚 (ฮื้อ, “ปลา”) + [翅 (ถี่, “ครีบ, ปีก”) หรือ 翄 (ถี่, “ครีบ, ปีก”)]

[hɯː˥˩.t͡ɕʰiː˨˩]

ชื่ออาหารแบบจีนชนิดหนึ่ง ใช้หูปลาฉลามตุ๋น


โดย

ยืมมาจากบาลี โตย, จากสันสกฤต तोय (โตย)

[เสียงสมาส]
โด-ยะ-


โดย

ยืมมาจากเขมรเก่า តោយ៑ (โตยฺ), តោឥ (โตอิ) หรือเขมรกลาง តោយ (โตย), ដោយ (โฏย); เทียบจีนยุคกลาง追 (MC trwij)

โดยสัจจริง

โดยธรรม


ทั่ว ๆ ไป

คำซ้ำของ ทั่วไป โดยซ้ำเฉพาะคำแรก

ทั่ว-ทั่ว-ไป

โดยเหตุผลทั่ว ๆ ไป

กฎทั่ว ๆ ไป

ส่วนใหญ่, ส่วนมาก

คนทั่ว ๆ ไป


สิ้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສິ້ນ (สิ้น) หรือ ສີ້ນ (สี้น); เทียบจีนยุคกลาง盡 (MC dzinX)

กินอาหารมื้อนี้สิ้นเงินไป 500 บาท

สิ้นปีนี้เขาจะย้ายไปอยู่เชียงใหม่

พ่อแม่เขาสิ้นไปหมดแล้ว


ทั้งสิ้น

คำกริยาวิเศษณ์


ตาม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taːmᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕາມ (ตาม), ไทลื้อ ᦎᦱᧄ (ตาม), ไทใหญ่ တၢမ်း (ต๊าม), ไทใต้คง ᥖᥣᥛᥰ (ต๊าม), จ้วงแบบจั่วเจียง dam, จ้วง dam

ᨩᩬᨾ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨲᩣ᩠ᨾ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨴ᩠ᩅ᩠ᨿ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨴᩰᩫ᩠ᨿ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨲᩣ᩠ᨾ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

volgen

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ꪕ꪿ꪮꪥ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ၸွမ်း

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

folgje

ฟรีเชียตะวันตก

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ນຳ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ຕາມ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

seguir

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

follow

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลังโดยลำดับของสิ่งหรือเหตุการณ์ที่มีมาก่อน

ตามเขาไป

แล้วจึงค่อยตามมา

ตามเหตุการณ์

ไปตามนาย ก มา

ไปตามหมอ

เที่ยวค้นหาสิ่งที่หายไป

ตามเรื่อง

ตามวัว


ตาม

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เลียนแบบหรือเอาอย่าง

ทำตาม

คล้อยตาม

ควรแก่, เหมาะแก่

ตามกำลังความสามารถ

เหมือน, อย่าง, ดัง

ตามเคย

ตามปรกติ

ตามธรรมดา

แล้วแต่, สุดแต่

ตามใจ

ตามอัธยาศัย

ตามกรรม

ไม่ทวนกระแส (ใช้แก่กระแสน้ำหรือกระแสลม)

ตามน้ำ

ตามลม

ไม่ขัด, ไม่ฝ่าฝืน, ไม่ฝืน

ทำตามคำสั่ง

ปฏิบัติตามกฎหมาย

ตามสมัยนิยม


ตาม

ตามที่ปรากฏว่า

แถว, แนว, ถิ่น, ที่

มีอยู่ตามป่า

ปิดไว้ตามกำแพง


ตาม

เทียบไทใหญ่ တၢမ် (ตาม), ไทใต้คง ᥖᥣᥛ (ตาม, “เผาเหล็ก”)

จุดให้ไฟติดไว้

ตามไฟ

ตามตะเกียง

ตามประทีป


ปรับปรุง

แก้ไขให้เรียบร้อยยิ่งขึ้น


ตะกรน

อุปกรณ์ของเครื่องทอผ้า ใช้อย่างกระสวย แต่เป็นกระบอกมีหลอดด้ายอยู่ข้างใน


ตะกรน

ขี้ตะกอนที่จับเกรอะอยู่ที่ก้นภาชนะ

กากโลหะที่หลอมแล้วติดอยู่ตามก้นเบ้า


ตะกรัน

ขี้ตะกอนที่จับเกรอะอยู่ที่ก้นภาชนะ

กากโลหะที่หลอมแล้วติดอยู่ตามก้นเบ้า


หลอม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼອມ (หลอม), คำเมือง ᩉᩖᩬᨾ (หลอม), เขิน ᩉᩖᩬᨾ (หลอม), ไทลื้อ ᦜᦸᧄ (หลอ̂ม)

/lɔːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ละลายด้วยความร้อน

เขาหลอมทองคำด้วยไฟพ่นจากเป่าแล่น

อบรมบ่มนิสัยให้มีจิตใจโน้มน้าวไปทางใดทางหนึ่ง, หล่อหลอม ก็ว่า

หลอมความคิด

หลอมจิตใจ


โน้มน้าว

ᦵᦜᦲ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ᦎᦳᧂᧈᦙᦱᦈᦱᦈᧇ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ပၢႆး

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ຊັກຊວນ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ຊັກຈູງ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ໂນ້ມນ້າວ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

persuade

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม, ชักจูง


อ่อนน้อม

/ʔɔːn˨˩.nɔːm˦˥/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาวาจาอย่างมีคารวะ

ยอมแพ้, สวามิภักดิ์


อ่อนน้อม

/ʔɔːn˨˩.nɔːm˦˥/^((สัมผัส))

มีกิริยาวาจาอย่างมีคารวะ


ความร้อน

คำอาการนามของ ร้อน


ความร้อน

พลังงานที่สามารถถ่ายเทระหว่างสสารหรือระบบกับสิ่งแวดล้อม โดยการแผ่รังสี การนำ หรือการพา มีอุณหภูมิเป็นมาตรวัดปริมาณ


อบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອົບ (อ็บ), คำเมือง ᩋᩫ᩠ᨷ (อ็บ), จ้วงแบบจั่วเจียง oeb (อบ, “ร้อนอย่างหายใจยาก, อบ, ปิ้ง”)

/ʔop̚˨˩/^((สัมผัส))

ปรุงกลิ่นด้วยควันหรือรมด้วยกลิ่นในที่ที่ควันหรือกลิ่นกระจายออกไปไม่ได้

ทำให้ร้อนหรือสุกด้วยไอน้ำหรือไอไฟในที่ที่ความร้อนออกไม่ได้

อากาศถ่ายเทไม่ได้


อบ

คำวิสามานยนาม

/ʔɔː˧.bɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ อุบลราชธานี


เอ

ตัดมาจาก เอก

/ʔeː˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยว, เดี่ยว

เอองค์


เอ

/ʔeː˧/^((สัมผัส))

คำที่เปล่งออกมาแสดงความแปลกใจ สงสัย เป็นต้น


เอ

ยืมมาจากอังกฤษ a (“ชื่อเรียกอักษร A”)

/ʔeː˧/^((สัมผัส))

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน A/a


บี

ยืมมาจากอังกฤษ bee (บี, “ชื่อเรียกอักษร B”)

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน B/b


ซี

คำประกอบท้ายคำอื่นเพื่อเสริมข้อความให้เด่น ให้ชัด หรือให้สละสลวยเป็นต้น, โดยมากใช้กับกริยาเป็นเชิงบังคับ เชิงชวนหรือรับคำเป็นต้น, ซิ หรือ สิ ก็ว่า

ไปซี

มาซี


ซี

ยืมมาจากอังกฤษ cee (ซี, “ชื่อเรียกอักษร C”)

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน C/c


ซี

จากอังกฤษ/อังกฤษแบบอเมริกา zee (ซี, “ชื่อเรียกอักษร Z”)

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน Z/z


ซี

ยืมมาจากอังกฤษ si (ซี, “โน้ตดนตรี ซี”)

โน้ตตัวที่เจ็ดในสเกลซีเมเจอร์ มีสัญลักษณ์ว่า B, ที ก็เรียก


จี

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈີ (จี), คำเมือง ᨧᩦ (จี), เขิน ᨧᩦ (จี), ไทลื้อ ᦈᦲ (จี)

/t͡ɕiː˧/^((สัมผัส))

ตูม, พายัพว่า จี๋

สงวนมิ่งมาลยจาวจี แกล่กล้ำ


จี

ยืมมาจากอังกฤษ gee (จี, “ชื่อเรียกอักษร G”)

/t͡ɕiː˧/^((สัมผัส))

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน G/g

(แรง~) ความโน้มถ่วงของโลก


พี

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *bwiːᴬ, จากจีนยุคกลาง肥 (MC bj+j); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พี, ลาว ພີ (พี), คำเมือง ᨻᩦ (พี), เขิน ᨻᩦ (พี), ไทลื้อ ᦗᦲ (พี), ไทดำ ꪝꪲ (ปฺิ), ไทขาว ꪝꪲ, ไทใหญ่ ပီး (ปี๊), อาหม 𑜆𑜣 (ปี), จ้วงแบบจั่วเจียง piz, จ้วง biz; ร่วมรากกับ ปุ๋ย

/pʰiː˧/^((สัมผัส))

อ้วน, มักใช้เข้าคู่กับคำ อ้วน เป็น อ้วนพี


พี

/pʰiː˧/^((สัมผัส))


พี

ยืมมาจากอังกฤษ pee (พี, “ชื่อเรียกอักษร P”)

/pʰiː˧/^((สัมผัส))

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน P/p


เลือง

/lɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เรือง, งาม, สุกใส, มักใช้ เรือง


เรือง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຮືອງ (เฮือง), คำเมือง ᩁᩮᩬᩥᨦ (เรอิง), ไทลื้อ ᦵᦣᦲᧂ (เฮีง), ไทใหญ่ ႁိူင်း (เหิ๊ง)

/rɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

มีแสงน้อย ๆ อย่างแมงคาเรืองหรือหิ่งห้อย

จุดเทียนมีแสงเรือง

เห็นแสงไฟเรือง ๆ

เรืองปัญญา

เรืองเดช

เรืองยศ

เรืองนาม

เรืองอำนาจ


แตกฉาน

/tɛːk̚˨˩.t͡ɕʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชำนิชำนาญ, เชี่ยวชาญ

มีความรู้แตกฉาน


แตกฉาน

/tɛːk̚˨˩.t͡ɕʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กระจัดกระจายไป

แตกฉานซ่านเซ็น


แสด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແສດ (แสด)

/sɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มีสีเหลืองปนแดง เรียกว่า สีแสด


แสด

/sɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

คำแสด, ชื่อไม้พุ่ม


แปลน

ยืมมาจากอังกฤษ plan (แพลน)

แบบที่กะกำหนดไว้


แปลน

ปรากฏ, โผล่, ผุด

ทุเรียนเม็ดแปลน


แปลน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແປນ (แปน), อีสาน แปน

เปล่า, ว่าง, ไม่เต็มที่

เรียกของที่มีเนื้อหรือเปลือกหุ้มไม่รอบ

ทุเรียนแปลน


ครบ

ยืมมาจากเขมรเก่า គ្រប (คฺรป), គ្រប្ប (คฺรปฺป), គ្រុប (คฺรุป), គ្រុប្ប (คฺรุปฺป), គ្រោព (คฺโรพ), គោរោព្វ (โคโรพฺว); ร่วมเชื้อสายกับเขมร គ្រប់ (คฺรบ̍)

ถ้วน, เต็มจำนวนที่กำหนดไว้


ครบ

คำกริยาวิเศษณ์

ถ้วน, เต็มจำนวนที่กำหนดไว้


สมาน

ยืมมาจากสันสกฤต समान (สมาน) หรือบาลี สมาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สะ-มา-นะ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สะ-หฺมาน-นะ-

เสมอกัน, เท่ากัน


สมาน

ไม่ทราบรากศัพท์

ทำให้ติดกัน, ทำให้สนิท

ยาสมานแผล

การสมานเนื้อไม้

เชื่อม, ผูกพัน

สมานไมตรี


สมาน

คำวิสามานยนาม

ไม่ทราบรากศัพท์

ชื่อบุคคลชายหญิง


คูณ

ยืมมาจากสันสกฤต गुण (คุณ) หรือ บาลี คุณ

เพิ่มจำนวนเท่าตัวตามหน่วยที่ต้องการ, เท่า

ทวีคูณ

ตรีคูณ


คูณ

ยืมมาจากสันสกฤต गुण (คุณ) หรือ บาลี คุณ

เรียกเครื่องหมายดังนี้ × ว่า เครื่องหมายคูณ


คูณร่วมน้อย

คูณ + ร่วม + น้อย

คูน-ร่วม-น้อย

(ตัว~) จำนวนเต็มบวกที่มีค่าน้อยที่สุดซึ่งนำไปหารด้วยจำนวนเต็มบวกอื่น ๆ ตั้งแต่ 2 จำนวนขึ้นไป แล้วจะได้ผลลัพธ์ลงตัวพอดี, เรียกเต็มว่า ตัวคูณร่วมน้อย, ใช้อักษรย่อว่า ค.ร.น.

70 เป็นตัวคูณร่วมน้อยของ 14 และ 35


หารร่วมมาก

หาร + ร่วม + มาก

หาน-ร่วม-มาก

(ตัว~) จำนวนเต็มบวกที่มีค่ามากที่สุดซึ่งนำไปหารจำนวนเต็มบวกอื่น ๆ ตั้งแต่ 2 จำนวนขึ้นไปได้ลงตัวพอดี, เรียกเต็มว่า ตัวหารร่วมมาก, ใช้อักษรย่อว่า ห.ร.ม.

7 เป็นตัวหารร่วมมากของ 14 และ 35


ขี้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.qɯjꟲ, จากจีนเก่า屎 (OC *hliʔ, *hri); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩦ᩶ (ขี้), ลาว ຂີ້ (ขี้), ไทลื้อ ᦃᦲᧉ (ฃี้), ไทใหญ่ ၶီႈ (ขี้), ไทใต้คง ᥑᥤᥲ (ฃี้), ไทดำ ꪄꪲ꫁ (ฃิ้), อาหม 𑜁𑜣 (ขี), จ้วง haex, แสก ไกฺ, จ้วงแบบจั่วเจียง kij (ขี้)

/kʰiː˥˩/^((สัมผัส))

กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนัก, ถ่ายอุจจาระ, ราชาศัพท์ว่า ลงพระบังคนหนัก


ขี้

/kʰiː˥˩/^((สัมผัส))

กากอาหารที่ร่างกายไม่ต้องการแล้วขับถ่ายออกทางทวารหนัก, อุจจาระ

สิ่งที่ร่างกายขับถ่ายออกมาเกรอะกรังอยู่

ขี้ไคล

ขี้รังแค

ขี้หู

ขี้ตา

โดยปริยายหมายความถึงสิ่งที่ไม่ต้องการ

ขี้ตะกั่ว

เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ

ขี้กบ

ขี้เลื่อย


ขี้

/kʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ใช้ประกอบหน้าคำที่แสดงความหมายในทางที่ไม่ดี

ขี้เกียจ

ขี้เหนียว

ใช้ประกอบหน้าคำที่แสดงว่ามักเป็นเช่นนั้น

ขี้หัวเราะ

ขี้ขอ


หมายความ

มุ่งจะกล่าวถึง


จะ

เทียบลาว ຈະ (จะ), ຈັກ (จัก), ไทลื้อ ᦈᧅ (จัก).

ᨧᩢ᩠ᨠ

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

ꪋꪲ

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

တေ

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

တၵ်း

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

อิ

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

ຊິ

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

ຈະ

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

will

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

สิ

คำช่วยกริยาบอกอนาคต

/t͡ɕaʔ˨˩/^((สัมผัส))

คำกร่อนของคำหน้าซึ่งซ้ำกับคำหลังในคำที่มี จ เป็นพยัญชนะต้นในบทกลอน มีคำแปลอย่างเดียวกับคำเดิมนั้น และมีความหมายในทางย้ำหรือเน้น

จะแจ้ง

จะแจ่ม

เป็นคำช่วยกริยาบอกอนาคต

จะไป

จะอยู่


จะจะ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕa˨˩.t͡ɕaʔ˨˩/^((สัมผัส))

ให้ชัดเจน, กระจ่าง

เขียนจะจะ

ห่างเป็นระยะ ๆ

ดำนาจะจะ


วจี

ยืมมาจากบาลี วจี

/wa˦˥.t͡ɕiː˧/^((สัมผัส))

คำพูด, ถ้อยคำ


มาส

ยืมมาจากสันสกฤต मास (มาส) หรือบาลี มาส

/maːt̚˥˩/^((สัมผัส))


แหก

เทียบเขมร រហែក (รแหก)

/hɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แยกออก, ถ่างออก, ทำให้อ้าออก

แหกขา

ใช้กำลังฟันฝ่าออกไป

แหกคุก

กองทหารตีแหกวงล้อมข้าศึกออกไป


ขัดสน

ฝืดเคือง, อัตคัด, ขาดแคลน


ขัดสน

ฝืดเคือง, อัตคัด, ขาดแคลน


ขัดสน

คำกริยาวิเศษณ์

ฝืดเคือง, อัตคัด, ขาดแคลน


เปิดเผย

bpə̀ət-pə̌əi

/pɤːt̚˨˩.pʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำสิ่งที่ปิดบังอยู่ให้เผยออก, เผยให้รู้

เปิดเผยความจริง

เปิดเผยความลับ


เปิดเผย

bpə̀ət-pə̌əi

/pɤːt̚˨˩.pʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ตรงไปตรงมา, ไม่ปิดบัง

เป็นคนเปิดเผย


แผ่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຜ່ (แผ่), ไทลื้อ ᦶᦕᧈ (แผ่), ไทใหญ่ ၽႄႇ (แผ่), อาหม 𑜇𑜦𑜧 (เผ), จ้วงแบบจั่วเจียง peh (แพ่-แผ่)

/pʰɛː˨˩/^((สัมผัส))

คลี่ขยายกระจายออกไปให้มีลักษณะแบนราบหรือกว้างกว่าเดิม หรืออาการอื่น ๆ ที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

แผ่อาณาเขต

แผ่หาง

แผ่ส่วนบุญ


เชื้อสาย

ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း

ผู้ที่สืบสกุลต่อ ๆ กันมา

ᨩᩮᩬᩥ᩶ᩋᩈᩣ᩠ᨿ

ผู้ที่สืบสกุลต่อ ๆ กันมา

ເຊື້ອແນວ

ผู้ที่สืบสกุลต่อ ๆ กันมา

ເຊື້ອສາຍ

ผู้ที่สืบสกุลต่อ ๆ กันมา

/t͡ɕʰɯa̯˦˥.saːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ผู้ที่สืบสกุลต่อ ๆ กันมา


แม่น้ำ

แม่ + น้ำ, ร่วมเชื้อสายกับลาว ແມ່ນ້ຳ (แม่น้ำ), ไทใหญ่ မႄႈၼမ်ႉ (แม้นั๎ม), ไทลื้อ ᦶᦙᧈᦓᧄᧉ (แม่นั้ม)

sungai

มาเลเซีย (รูมี)

alur

มาเลเซีย (รูมี)

alir

มาเลเซีย (รูมี)

batang

มาเลเซีย (รูมี)

bengawan

มาเลเซีย (รูมี)

kali

มาเลเซีย (รูมี)

wai

มาเลเซีย (รูมี)

ci

มาเลเซีย (รูมี)

sei

มาเลเซีย (รูมี)

กระสินธุ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

กุนที

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

คงคา

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

คงคาลัย

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

แคว

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

จทึง

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ฉทึง

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ชทึง

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ชรทึง

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ชลาลัย

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ชลาสินธุ์

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ชโลทร

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

นท

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

นที

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

แม่น้ำ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ยมนา

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

วหา

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

วาหินี

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สทิง

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สทึง

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สรทึง

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สริตะ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สาคร

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สาคเรศ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สินธุ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สินธุ์

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

สินธู

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

ห้วงน้ำ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

โอฆ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

โอฆะ

อรรถาภิธาน:แม่น้ำ

/mɛː˥˩.naːm˦˥/^((สัมผัส))

ลำน้ำใหญ่ซึ่งเป็นที่รวมของลำธารทั้งปวง

น้ำในแม่น้ำขึ้น


สั่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *salᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສັ່ນ (สั่น) หรือ ຊັ່ນ (ซั่น), ไทลื้อ ᦶᦉᧃᧈ (แส่น), ไทดำ ꪎꪰ꪿ꪙ (สั่น), ไทใหญ่ သၼ်ႇ (สั่น), อาหม 𑜏𑜃𑜫 (สน์), จ้วง saenz, จ้วงแบบหนง saenq

กลัวจนตัวสั่น

หนาวจนคางสั่น

ทำให้ไหวถี่ ๆ

สั่นกระดิ่ง

สั่นหัว


ปั่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *panᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩢ᩠᩵ᨶ (ปั่น), ลาว ປັ່ນ (ปั่น), ไทลื้อ ᦔᧃᧈ (ปั่น), ไทใหญ่ ပၼ်ႇ (ปั่น), พ่าเก ပꩫ် (ปน์), อาหม 𑜆𑜃𑜫 (ปน์), จ้วง baenq

ทำให้หมุน, ทำให้เวียน

ปั่นแปะ

ปั่นโป

หัวปั่น

รีบทำให้เสร็จ

ปั่นงาน

ปั่นการบ้าน

ทำให้เพิ่มขึ้นหรือเปลี่ยนแปลงอย่างผิดปกติ

ปั่นคะแนน

ปั่นหุ้น

คำย่อของ ปั่นหัว; ปั่นประสาท


โว

โวมากไปหน่อยแล้ว


โว

คำกริยาวิเศษณ์

คุยโว


โน

เกี่ยวข้องกับ นอ

นูนขึ้นเพราะถูกกระทบกระแทกเป็นต้น (มักใช้แก่หัวหรือหน้า)

หัวโน

หน้าโน


โง

/ŋoː˧/^((สัมผัส))

ยก (ใช้แก่หัว)

โงหัวไม่ขึ้น


เงียบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ງຽບ (งยบ)

/ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

นั่งเงียบ

ไม่มีเสียงอื้ออึง

บ้านนี้เงียบ

สงบ, ปราศจากเสียงรบกวนหรือการก่อกวน

เหตุการณ์เงียบลงแล้ว

โดยปริยายหมายความว่า ไม่กระโตกกระตาก

เก็บเรื่องเงียบ

พลังเงียบ

คนเงียบ


เงียบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ງຽບ (งยบ)

/ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

หายไปโดยไม่มีข่าวคราวหรือไม่เป็นข่าวเลย

หมู่นี้นาย ก เงียบไป


ล้น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩫ᩠᩶ᨶ (ล็้น), ลาว ລົ້ນ (ล็้น), ไทลื้อ ᦷᦟᧃᧉ (โล้น), ไทใหญ่ လူၼ်ႉ (ลู๎น)，จ้วง loenx

พ้นหรือเลยระดับที่เปี่ยมอยู่แล้วจนไหลออกมา

น้ำล้นตุ่ม

ข้าวสารล้นกระสอบ

เกินกำหนดจนคงอยู่ไม่ได้

คนมากจนล้นห้องประชุม


ล้น

คำกริยาวิเศษณ์

สวยล้น

ค่อนข้างทะลึ่ง, เกินพอดี

เด็กคนนี้พูดจาล้น


ล้น

งานล้น


ทะลึ่ง

การทะลึ่ง (abstract-noun)
ความทะลึ่ง (abstract-noun)

/tʰa˦˥.lɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

ถีบตัวพรวดขึ้นมา

ทะลึ่งขึ้นจากน้ำ

เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วผิดหูผิดตา

ต้นไม้ทะลึ่งขึ้น

แสดงกิริยาหรือวาจาอันไม่สมควรในเรื่องที่มิใช่ธุระของตัวหรือในเวลาที่เขาไม่ต้องการ

แสดงกิริยาหรือวาจาอาจเอื้อม ไม่รู้จักที่ต่ำสูง


ตกใจ

การตกใจ (abstract-noun)
ความตกใจ (abstract-noun)

สะดุ้งขึ้นโดยไม่รู้ตัวเมื่อได้ยินเสียงดัง ๆ หรือมีใครมาถูกต้องตัว, ใจหาย


รู้ตัว

รู้ + ตัว; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮູ້ຕົວ (ฮู้ต็ว), ไทใหญ่ ႁူႉတူဝ် (หู๎ตูว)

การรู้ตัว (abstract-noun)
ความรู้ตัว (abstract-noun)

โดนล้วงกระเป๋าโดยไม่รู้ตัว

รู้มาก่อน, รู้เนื้อรู้ตัว ก็ว่า

ได้รับแต่งตั้งโดยไม่รู้ตัว

รู้ล่วงหน้าว่าจะมีเหตุดีหรือร้ายแก่ตัว

ผู้ร้ายรู้ตัวว่าจะถูกจับเลยชิงหนีไปเสียก่อน

รู้ว่าใครเป็นผู้ทำเรื่องใดเรื่องหนึ่ง

รู้ตัวคนส่งบัตรสนเท่ห์

รู้ตัวคนส่งดอกไม้มาอวยพรวันเกิด


ไจ

ด้ายหรือไหมที่แยกจากเข็ดแล้วมัดผูกไว้เพื่อไม่ให้ยุ่ง


ไจ

ลักษณนามเรียกด้ายหรือไหมที่แยกออกจากเข็ดแล้วเช่นนั้น

ด้ายไจหนึ่ง

ด้าย 2 ไจ


ไจ

รูปเลิกใช้ของ ใจ


ไซร้

คำกริยาวิเศษณ์

คำสำหรับเน้นความหมายของคำหน้า มีความหมายไปในทางว่า อย่างนั้น, เช่นนั้น, ทีเดียว

ถ้าทศกัณฐ์ไม่จำนนแล้วไซร้ หนุมานก็จะเผานครลงกาให้แหลกลาญ


ไสร้

คำกริยาวิเศษณ์

ไซร้, คำสำหรับเน้นความหมายของคำหน้า มีความหมายไปในทางว่า อย่างนั้น, เช่นนั้น, ทีเดียว


ไส

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩱ (ไส), อีสาน ไส, ลาว ໄສ (ไส), ไทลื้อ ᦺᦉ (ไส), เขิน ᩈᩱ (ไส), ไทใหญ่ သႆ (ไส), อาหม 𑜏𑜩 (สย์)

เสือกไป, ผลักไป, ส่งไป, รุนไป, ดันไป


ไส

เรียกลูกชายคนที่ 4 ว่า ลูกไส


ไสหัว

ขับไล่อย่างไม่เกรงใจ (เป็นคำพูดไม่สุภาพ)

ไสหัวออกไปจากบ้าน


พอดี

/pʰɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

กำลังดี, พอเหมาะพอเจาะ, พอดิบพอดี ก็ว่า

เสื้อใส่ได้พอดี

สัดส่วนพอดีกับช่องที่ว่าง


พอดี

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

พอเหมาะกับเวลา

พอสิ้นเดือนเงินก็หมดพอดี

เขามาถึงที่ทำงาน 8.30 น. พอดี


พอกัน

คำกริยาวิเศษณ์

[pʰɔː˧.kä̃n˧]

เสมอกัน, ทัดเทียมกัน, เทียบเท่ากัน

เก่งพอกัน

ฝีมือพอกัน

ร้ายพอกัน


พอ ๆ กัน

พอ + พอ + กัน

เสมอกัน, ทัดเทียมกัน, เทียบเท่ากัน

เก่งพอ ๆ กัน

ฝีมือพอ ๆ กัน

ร้ายพอ ๆ กัน


ครั้น

ครั้นโผล่ดูทางหน้าต่างก็เห็นเสือตัวใหญ่


เปิด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩨ᩠ᨯ (ปืด, “เผยออก”), ลาว ປືດ (ปืด) หรือ ເປີດ (เปีด, “เผยออก”), ไทลื้อ ᦔᦹᧆ (ปืด), ไทดำ ꪜꪳꪒ (ปึด), ไทใหญ่ ပိုတ်ႇ (ปึ่ต), พ่าเก ပုတ် (ปุต์), อาหม 𑜆𑜤𑜄𑜫 (ปุต์)

/pɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งที่ปิดอยู่เผยออก

เปิดประตู

ทำให้เครื่องยนต์กลไกทำงาน

เปิดวิทยุ

เปิดพัดลม

ทำพิธีเป็นประเดิมเพื่อดำเนินกิจการงานหรือให้ใช้ได้เป็นต้น

เปิดร้านใหม่

เปิดถนน

เปิดสมาคม

เริ่มทะเลาะวิวาทหรือลงมือต่อยตี


เปิด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩮᩥ᩠ᨯ (เปิด, “หนี”), ลาว ເປີດ (เปีด, “หนี”)

/pɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ผู้ร้ายเปิดไปไกลแล้ว


เทิด

/tʰɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))


เทอม

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอังกฤษ term

/tʰɤːm˧/^((สัมผัส))

ระยะเวลาที่กำหนดไว้เป็นตอน ๆ

ภาคเรียน, ภาคการศึกษา

ปิดเทอม

เปิดเทอม

อยู่จนครบเทอม


ถู

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tʰuːᴬ¹ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩪ (ถู), เขิน ᨳᩪ (ถู), อีสาน ถู, ลาว ຖູ (ถู), ไทลื้อ ᦏᦴ (ถู), ไทใหญ่ ထူ (ถู), ไทใต้คง ᥗᥧᥴ (ถู๋), พ่าเก ထူ (ถู), อาหม 𑜌𑜥 (ถู)

/tʰuː˩˩˦/^((สัมผัส))

ถูขี้ไคล

ถูฟัน

ถูเนื้อถูตัว

เช็ดโดยวิธีใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งไถไปไถมาให้สะอาด

ถูบ้าน


คนอื่น

/kʰon˧.ʔɯːn˨˩/^((สัมผัส))

คำใช้เรียกแทนคนที่นอกเหนือจากผู้พูดหรือผู้ที่กล่าวถึง

ฉันเสนอความคิดเห็น แต่คนอื่นไม่เห็นด้วย

กระเป๋านี้เป็นของคนอื่น ไม่ใช่ของฉัน


คนอื่น

/kʰon˧.ʔɯːn˨˩/^((สัมผัส))

คนที่ชอบพอกันนอกเหนือจากคนที่มีอยู่ก่อน

เขาไปมีคนอื่น


คนอื่น ๆ

คน + อื่น + อื่น

คน-อื่น-อื่น

/kʰon˧.ʔɯːn˨˩.ʔɯːn˨˩/^((สัมผัส))

คำใช้เรียกแทนคนที่นอกเหนือจากผู้พูดหรือผู้ที่กล่าวถึง, มักหมายถึงหลายคน

ฉันเสนอความคิดเห็น แต่คนอื่น ๆ ไม่เห็นด้วย

คำใช้เรียกแทนคนทั่วไป

คนอื่น ๆ ก็ทำเหมือนกันหมด


ผู้อื่น

/pʰuː˥˩.ʔɯːn˨˩/^((สัมผัส))

จงปฏิบัติต่อผู้อื่น ดังเช่นที่เราต้องการให้ผู้อื่นปฏิบัติต่อเรา


เช่า

เทียบเขมร ជាវ (ชาว, “ซื้อ; แลกเปลี่ยน”), เวียดนาม chợ (เจ่อ, “ตลาด”)

/t͡ɕʰaw˥˩/^((สัมผัส))

เข้าใช้ทรัพย์สิน เช่น บ้าน ที่ดิน รถยนต์ของผู้อื่นชั่วคราว โดยให้ค่าเช่า

ซื้อวัตถุที่ถือว่าขลังหรือศักดิ์สิทธิ์

เช่าพระพุทธรูป


เผ็ด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰetᴰˢ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩮᩢ᩠ᨯ (เผัด), ลาว ເຜັດ (เผัด), ไทลื้อ ᦵᦕᧆ (เผด), ไทดำ ꪹꪠꪸꪒ (เฝย̂ด), ไทใหญ่ ၽဵတ်း (เผ๊ต), ไทใต้คง ᥚᥥᥖᥱ (เผ่ต), พ่าเก ၸိတ် (ผิต์), อาหม 𑜇𑜢𑜄𑜫 (ผิต์)

/pʰet̚˨˩/^((สัมผัส))

มีรสอย่างรสพริก


พร้อม

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากจีนเก่า凡 (OC *bom, “ทั้งหมด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ້ອມ (พ้อม), คำเมือง ᨻᩕᩬ᩶ᨾ (พรอ้ม), เขิน ᨽᩬ᩶ᨾ (ภอ้ม), ไทลื้อ ᦘᦸᧄᧉ (ภ้อ̂ม), ไทใหญ่ ၽွမ်ႉ (ผ๎อ̂ม), อาหม 𑜇𑜨𑜪 (ผอ̂ํ, “ทั้งหมด”)

/pʰrɔːm˦˥/^((สัมผัส))

คำแสดงกิริยาร่วมกัน

ร้องเพลงพร้อมกัน

ปรบมือพร้อมกัน

คำแสดงกิริยาในเวลาเดียวกัน

ไปพร้อมกัน

ถึงพร้อมกัน

โดยปริยายหมายความว่า ครบครัน

งามพร้อม

ดีพร้อม

เตรียมพร้อม

พร้อมแล้ว


พร้อม

การพร้อม (abstract-noun)
ความพร้อม (abstract-noun)

/pʰrɔːm˦˥/^((สัมผัส))

เตรียมครบถ้วน

พร้อมแล้ว


ลอด

เทียบลาว ລອດ (ลอด); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ คลอด

/lɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ผ่านเข้าไปในช่อง หรือใต้สิ่งที่มีพื้น หรือสิ่งที่ขวางอยู่เบื้องบน

ลอดราว

ลอดอุโมงค์


รอด

/rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ไม้ที่สอดรูเสาทั้งคู่สำหรับรับกระดานพื้นเรือน

ชื่อพระเครื่องชนิดหนึ่งของลำพูน เรียกว่า พระรอด


รอด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลอด, ลาว ລອດ (ลอด), คำเมือง ᩃᩬᨯ (ลอด), ไทลื้อ ᦟᦸᧆ (ลอ̂ด), ไทใหญ่ လွတ်ႈ (ล้อ̂ต)

การรอด (abstract-noun)
ความรอด (abstract-noun)

/rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พ้นไป, ปลอดจาก

รอดอันตราย

บางทีหมายความว่า ผ่านพ้นภัยอันตรายหรือสิ่งที่ไม่พึงปรารถนามาได้

เครื่องบินตกรอดมาได้

รอดจากถูกครูตี


รอด

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮอด, ลาว ຮອດ (ฮอด), คำเมือง ᩁᩬᨯ (รอด), ไทลื้อ ᦣᦸᧆ (ฮอ̂ด), ไทดำ ꪭꪮꪒ (ฮอด), ไทใหญ่ ႁွတ်ႈ (ห้อ̂ต), จ้วงแบบจั่วเจียง lot (หลอด, “ถึง”)

/rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ถึงจุดหมายปลายทาง

ไปรอด


รอด

/rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ถึง (เฉพาะในคำประสม)

ตลอดรอดฝั่ง


ทีม

ยืมมาจากอังกฤษ team

ชุด, หมู่, คณะ


ทีมงาน

คณะผู้ดำเนินงาน


ซ้ำ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *zamꟲ⁴, จากไทดั้งเดิม *zamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), เขิน ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), ลาว ຊ້ຳ (ซ้ำ), ไทขาว ꪏꪝꪾꫂ, ไทใหญ่ သမ်ႉ (สั๎ม), ไทใต้คง ᥔᥛᥳ (สั๎ม), พ่าเก ꩬံ (สํ), อาหม 𑜏𑜪 (สํ)

มีอย่างเดียวกันอีกครั้งหนึ่งหรือหลาย ๆ ครั้ง

คำซ้ำ

รายการซ้ำ


ซ้ำ

คำกริยาวิเศษณ์

ทำอย่างเดียวกันอีกครั้งหนึ่งหรือหลาย ๆ ครั้ง

พูดซ้ำ

ตีซ้ำ


ซ้ำ

ทำให้มีอย่างเดียวกันอีกครั้งหนึ่งหรือหลาย ๆ ครั้ง

ซ้ำคำ

ซ้ำเสียง


ซิบ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เลือดไหลออกน้อย ๆ


ซิบ

ตัดมาจาก กระซิบ

คุยกันเป็นการส่วนตัวในเกมออนไลน์เป็นต้น


ซิป

ตัดมาจากอังกฤษ zipper (US) หรือ zip fastener (UK)

เครื่องรูดปิดให้ริมผ้าหรือวัสดุ 2 ชิ้นประสานกัน ประกอบด้วยฟันเล็ก ๆ 2 แถว มีที่จับเพื่อรูดให้ฟันประกบกันหรือแยกออกจากกันได้


ยี่

จากจีนยุคกลาง二 (MC nyijH, “สอง”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩦ᩵ (ยี่), ลาว ຍີ່ (ยี่), ปู้อี ngih

/jiː˥˩/^((สัมผัส))

สอง ในคำว่า ยี่สิบ

เดือนยี่

เดือนที่ 2 นับทางจันทรคติ


ญี่

/jiː˥˩/^((สัมผัส))

เรียกลูกชายคนที่ 2 ว่า ลูกญี่, คู่กับ ลูกหญิงคนที่ 2 ว่า ลูกอี่


ยีบ

กร่อนมาจาก ยี่สิบ

/jiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

คำย่อของ ยี่สิบ

ยีบห้า


เหยียด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀjiətᴰᴸ³, จากไทดั้งเดิม *ˀjiətᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩠ᨿᨯ (อยยด), ลาว ຢຽດ (อยยด), ไทลื้อ ᦵᦊᧆᧈ (เหย่ด), ไทใหญ่ ယဵတ်ႇ (เย่ต), ไทใต้คง ᥕᥤᥖ (ยีต), ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วง iet, จ้วงแบบหนง ed, จ้วงแบบจั่วเจียง yied

เอยียด
เยียด
การเหยียด (abstract-noun)

ทำสิ่งที่งออยู่ให้ตรง

เหยียดเส้นลวด

ยืดออกไปเต็มขนาด

เหยียดแขนเหยียดขา

เหยียดผิว


เหยียด

เอยียด
เยียด

ที่ถูกทำให้ตรง, ที่ยาวตรงออกไป

ที่ถูกยืดออก


เหยียด

ร่วมเชื้อสายกับไทใต้คง ᥕᥤᥖᥴ (ยี๋ต) หรือ ᥕᥪᥖᥴ (ยื๋ต); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ยึด

ลบออก, หักออก

เหยียดนพเป็นเอก

เอา 9 ลบ 10 เหลือ 1


พเยีย

ยืมมาจากเขมร ភ្ញី (ภฺญี)


เพนียด

ยืมมาจากเขมร ព្នៀត (พฺเนียต)

วงล้อมทำเป็นคอกสำหรับคล้องช้าง


เยียว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢຽວ (อยยว), อีสาน เยียว, เขิน ᨿ᩠ᨿᩴ (ยยํ)

ผิว่า, แม้ว่า, ถ้า

พระโอษฐ์งามยิ่งแต้ม ศศิอยู่เยียวยะแย้ม พระโอษฐ์โอ้งามตรู บารนี

(ลิลิตพระลอ)


ทาว

อ้อนวอน, วิงวอน, ขอร้อง

ต้องทาวกันแล้วทาวกันเล่า


ถ่าว

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วงแบบจั่วเจียง tauq (ถ่าว)

/tʰaːw˨˩/^((สัมผัส))

รุ่นสาว, รุ่นหนุ่ม

นงถ่าว

แลเด็กหญิงถ่าวชาววยงก็ดี


ปร่า

ลักษณะของรสที่ไม่กลมกล่อมไม่แน่ชัดว่าเป็นรสอะไร เช่นรสแกงที่มีเครื่องปรุงไม่เหมาะส่วน


ดาน

เรียกดินที่จับตัวแข็งเป็นชั้น โดยมากเป็นประเภทดินเหนียวเนื้อแน่นที่น้ำไหลผ่านไม่ได้ เกาะตัวแข็งอยู่ใต้ผิวดิน ว่า ดินดาน

เรียกหินแข็งหรือหินผุที่รองรับดิน ทราย กรวด ซึ่งมีแร่เช่น ดีบุก ทองคำ รวมอยู่ด้วย ว่า หินดาน

เรียกสิ่งที่มีลักษณะแข็งเป็นดานอยู่ในท้อง

ดานเลือด

ดานลม


ผุ

မႅင်း

(ฟัน) สึกหรือกร่อน

ແມງ

(ฟัน) สึกหรือกร่อน

/pʰuʔ˨˩/^((สัมผัส))

กร่อน, สึกหรอ

ฟันผุ

กระดูกผุ

ไม้ผุ


เปื่อย

/pɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

ด้ายเปื่อย

ที่หลุดจากกันง่าย

ผ้าเปื่อย

เนื้อเปื่อย

ที่มีน้ำเหลืองเยิ้ม

แผลเปื่อย


ฟอนเฟะ

/fɔːŋ˧.feʔ˦˥/^((สัมผัส))

เป็นที่น่ารังเกียจ

มีความประพฤติฟอนเฟะ

สังคมฟอนเฟะ


น้ำตา

ชลนัยน์

อรรถาภิธาน:น้ำตา

ชลนา

อรรถาภิธาน:น้ำตา

ชลเนตร

อรรถาภิธาน:น้ำตา

นัยนามพุ

อรรถาภิธาน:น้ำตา

น้ำตา

อรรถาภิธาน:น้ำตา

น้ำพระเนตร

อรรถาภิธาน:น้ำตา

น้ำหน้า

อรรถาภิธาน:น้ำตา

อัสสุ

อรรถาภิธาน:น้ำตา

อัสสุชล

อรรถาภิธาน:น้ำตา

อัสสุธารา

อรรถาภิธาน:น้ำตา

น้ำที่ไหลออกจากนัยน์ตา

สิ่งที่ไหลเยิ้มอย่างน้ำตาลที่ไหลซึมจากหม้อตาล


เยิ้ม

/jɤːm˦˥/^((สัมผัส))

ซึมออกมาแทบหยด

น้ำเกลือเยิ้ม

น้ำเหลืองเยิ้ม

ชุ่มมากแทบหยด (โดยมากใช้แก่น้ำหรือของเหลวที่มีลักษณะเหนียวเหนอะหนะ)

ใส่น้ำมันจนเยิ้ม

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่เห็นคล้ายคลึงเช่นนั้น

นัยน์ตาเยิ้ม


น้ำปลา

น้ำ + ปลา; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນ້ຳປາ (น้ำปา), คำเมือง ᨶ᩶ᩣᩴᨸᩖᩣ (น้าํปลา), ไทลื้อ ᦓᧄᧉᦔᦱ (นั้มปา), ไทใหญ่ ၼမ်ႉပႃ (นั๎มปา)

น้ำสำหรับปรุงอาหารให้มีรสเค็ม ทำจากปลาเป็นต้นหมักกับเกลือ


น้ำพริก

อาหารชนิดหนึ่ง ปรุงด้วย กะปิ กระเทียม พริกขี้หนู มะนาว เป็นต้น ใช้เป็นเครื่องจิ้มหรือคลุกข้าวกิน ใช้น้ำปลาหรือน้ำปลาร้าแทนกะปิก็มี ใช้ของเปรี้ยวอื่น ๆ เช่น มะขาม มะดัน มะม่วง แทนมะนาวก็มี เรียกชื่อต่างกันไปตามเครื่องปรุง

น้ำพริกปลาร้า

น้ำพริกปลาย่าง

น้ำพริกมะขาม

น้ำพริกมะดัน

น้ำพริกมะม่วง

เครื่องปรุงแกงเผ็ด แกงคั่ว หรือ แกงส้ม

อาหารคาวอย่างหนึ่ง ลักษณะอย่างแกง มี 3 รส แต่ค่อนข้างหวาน ทำด้วยถั่วเขียวโขลกกับเครื่องปรุง กินกับผักบางอย่างเป็นเหมือด ใช้คลุกกินกับขนมจีน, คู่กับ น้ำยา


หงอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰŋwuːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫງອກ (หงอก), ไทใหญ่ ႁွၵ်ႇ (ห่อ̂ก), อาหม 𑜀𑜨𑜀𑜫 (กอ̂ก์), จ้วง hok; เทียบไหลดั้งเดิม *hŋuːk (“ผมหงอก”)

/ŋɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ขาว (ใช้แก่ผมหรือหนวดเคราเป็นต้นที่เปลี่ยนจากสีเดิมเป็นสีขาว)


แซะ

เทียบคำเมือง ᩈᩯᩡ (แสะ)

/sɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

เอาเครื่องมือแบน ๆ เช่นตะหลิวหรือเสียมแทงเบา ๆ โดยรอบแล้วช้อนขึ้นให้หลุดล่อนจากที่เดิม

โดยปริยายหมายความว่า เร่งรัด

ต้องคอยแซะให้ทำงานอยู่เรื่อย

พูดหรือเขียนกระทบกระเทียบ


แซะ

/sɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

ชื่อกล้วยไม้ชนิด Dendrobium scabrilingue Lindl. ในวงศ์ Orchidaceae กลีบดอกสีขาว กลีบกระเป๋าสีเขียวอ่อนถึงเหลือง กลิ่นหอม, เอื้องแซะ ก็ว่า


ซบ

เอาหน้าฟุบแนบลงไป


ร้าน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮ้าน, ลาว ຮ້ານ (ฮ้าน), คำเมือง ᩁ᩶ᩣ᩠ᨶ (ร้าน), ไทใหญ่ ႁၢၼ်ႉ (ห๎าน), เขมร រាន (ราน)

winkel

สถานที่ขายของ

ᦠᦱᧂᧉ

สถานที่ขายของ

ᦶᦉᧂᧈ

สถานที่ขายของ

ᦶᦎᧃᧈ

สถานที่ขายของ

သႅင်ႇ

สถานที่ขายของ

သုမ်ႉ

สถานที่ขายของ

လၢၼ်ႉ

สถานที่ขายของ

ຮ້ານ

สถานที่ขายของ

shop

สถานที่ขายของ

store

สถานที่ขายของ

ที่ที่ปลูกยกพื้นขึ้นสำหรับนั่งหรือขายของเป็นต้น

สถานที่ขายของ

ร้านค้า

เรียกสิ่งที่ปักเสามีไม้พาดข้างบนให้ต้นไม้เลื้อยว่า ร้าน

ร้านบวบ

ร้านองุ่น


เลื้อย

/lɯa̯j˦˥/^((สัมผัส))

ทอดวกเวียนไป (ใช้แก่ไม้เถา)

ไม้เลื้อย

เสือกไปด้วยอก (ใช้แก่สัตว์ไม่มีตีน ตัวยาว)

งูเลื้อย

ไส้เดือนเลื้อย


เสือก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເສືອກ (เสือก), ไทใหญ่ သူၵ်ႉ (สู๎ก)

/sɯa̯k̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้เคลื่อนไปบนพื้นโดยแรง

เสือกจานไปข้างหน้า

เสือกหัวเรือเกยตลิ่ง

โดยปริยายหมายความว่า เข้าไปจุ้นจ้านในเรื่องของคนอื่นโดยไม่ใช่หน้าที่หรือโดยไม่สมควร

ที่ห้ามเข้ายังเสือกเข้ามา


สาระแน

คำกริยาวิเศษณ์

/saː˩˩˦.ra˦˥.nɛː˧/^((สัมผัส))

ชอบเข้าไปยุ่งในเรื่องของคนอื่น, ชอบเข้าไปยุ่งในเรื่องที่มิใช่หน้าที่ของตน

เขากำลังทำงานกันอยู่ดี ๆ ก็สาระแนเข้าไปทำงานเขาเสีย

ยุแหย่ให้เขาผิดใจกัน, ยุยงให้เขาแตกกัน

พูดอะไรให้ฟัง ก็สาระแนไปบอกเขาหมด


ทอด

ຈືນ

ทำให้สุกด้วยน้ำมันเดือด

ၶူဝ်ႈ

ทำให้สุกด้วยน้ำมันเดือด

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สุกด้วยน้ำมันที่เดือด

ทอดปลา

ทอดเนื้อ


ทอด

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่ทำให้สุกเช่นนั้น

ปลาทอด

เนื้อทอด


ทอด

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง dod (ตอด), จ้วงแบบจั่วเจียง tod (ทอด)

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

มันทำชู้แล้วมันทอดหญิงนั้นเสีย

ทอดธุระ

ทอดทุ่น

ทอดพระราชอาสน์

ปล่อยลง, ทิ้งลง

ทอดหมากเก็บ

ทอดลูกเต๋า

เหยียดยาวออกไป

ทอดแขน

ทอดขา

พาดจากจุดหนึ่งไปยังอีกจุดหนึ่ง

ทอดไม้หมากทำเป็นสะพานข้ามคู


ทอด

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ระยะจากจุดหนึ่งถึงอีกจุดหนึ่งหรือจากเวลาหนึ่งถึงอีกเวลาหนึ่ง

ขึ้นรถ 2 ทอด

นอนทอดเดียวตลอดคืน


ไหม้

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmajꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰmajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไหม้, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩱ᩶ (ไหม้), ลาว ໄໝ້ (ไหม้), ไทลื้อ ᦺᦖᧉ (ไหม้), ไทดำ ꪼꪢ꫁ (ไหม้), ไทใหญ่ မႆႈ (ไม้), ไทใต้คง ᥛᥭᥲ (มั้ย), พ่าเก မႝ (มย์), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), จ้วง maej

ติดเชื้อไฟ, ลุก, เผา (ใช้แก่ไฟหรือความร้อน)

ไฟไหม้


ไหม้

ถูกความร้อนจนเกรียมหรือจนเป็นถ่าน

ข้าวไหม้

เกรียม, ดำคล้ำ (ใช้แก่ผิว)

ผิวไหม้

หน้าไหม้


แทบ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແທບ (แทบ)

/tʰɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เกือบ, จวนเจียน, ใกล้ชิด


หวิด

คำกริยาวิเศษณ์

เฉียด, จวนเจียน, เกือบ, หวุดหวิด ก็ว่า

หวิดถูกลอตเตอรี่


โรง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩰᩫ᩠ᨦ (โร็ง), ลาว ໂຮງ (โฮง), ไทลื้อ ᦷᦣᧂ (โฮง), ไทใหญ่ ႁူင်း (หู๊ง); เทียบเขมร រោង (โรง), มอญ ရိုၚ် (ริุง์), พม่า ရုံ (รุํ)

/roːŋ˧/^((สัมผัส))

สิ่งปลูกสร้างที่มีหลังคาคลุม ปรกติพื้นอยู่ติดกับดิน สำหรับเป็นที่อยู่อาศัย ประกอบการ หรือไว้สิ่งของเป็นต้น

โรงลิเก

โรงทอผ้า

โรงเหล้า

โรงรถ

โรงพิมพ์


โรง

/roːŋ˧/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งปลูกสร้างเช่นนั้น

ลิเกโรงหนึ่ง

โรงทอผ้า 2 โรง


เจ

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 斎 (แจ) หรือ 齋 (แจ)

/t͡ɕeː˧/^((สัมผัส))

อาหารที่ไม่ปรุงด้วยเนื้อสัตว์ และผักบางชนิดเช่นกระเทียม กุยช่าย ผักชี, แจ ก็ว่า


เจ

ยืมมาจากอังกฤษ jay (เจ/เจยฺ, “ชื่อเรียกอักษร J”)

/t͡ɕeː˧/^((สัมผัส))

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน J/j


แจ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕɛː˧/^((สัมผัส))

กระชั้นชิด, ไม่คลาด, ไม่ห่าง, (ใช้ในอาการที่คุมหรือติดตาม)

คุมแจ

ตามแจ


แจ

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 斎 (แจ) หรือ 齋 (แจ)

/t͡ɕɛː˧/^((สัมผัส))

อาหารที่ไม่ปรุงด้วยเนื้อสัตว์ และผักบางชนิดเช่นกระเทียม กุยช่าย ผักชี, เจ ก็ว่า


โรงเจ

/roːŋ˧.t͡ɕeː˧/^((สัมผัส))

โรงอาหารที่มีแต่อาหารเจ ตามปรกติสำหรับคนจีนที่ถือศีลกินอยู่โดยไม่เสียเงิน


เจ๊ก

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 叔 (chek, “อา (น้องของพ่อ)”)

/t͡ɕek̚˦˥/^((สัมผัส))

คำเรียกคนจีน


ร่าง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩵ᩣ᩠ᨦ (ร่าง), ลาว ຮ່າງ (ฮ่าง), ไทลื้อ ᦣᦱᧂᧈ (ฮ่าง), ไทใหญ่ ႁၢင်ႈ (ห้าง), อาหม 𑜍𑜂𑜫 (รง์); เทียบจีนเก่า狀 (OC *zraŋs)

กรชกาย

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

กรัชกาย

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

กาย

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

กายา

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

กายิน

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

กายี

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ขลวน

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ขันธ์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

คิง

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

แง่

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ตน

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ตนุ

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ตัว

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ตัวตน

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

เทห

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

เทห์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

เท่ห์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

เนื้อตัว

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

พบู

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

พระองค์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

มูรดี

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

มูรติ

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ร่าง

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

ร่างกาย

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

วปุ

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

วิคหะ

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

สกนธ์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

สรรพางค์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

สรีร

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

สรีระ

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

สังขาร

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

สารพางค์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

องค

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

องค์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

อินทรีย

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

อินทรีย์

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

อุปธิ

อรรถาภิธาน:ร่างกาย

/raːŋ˥˩/^((สัมผัส))

รูปทรง, โครง, ตัว

เอวบางร่างน้อย

ร่างเล็ก

ร่างล่ำสัน


ร่าง

/raːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำรูปโครงขึ้นเพื่อลอก คัด หรือแต่งเป็นต้นในภายหลัง

ร่างพระราชบัญญัติ

ร่างภาพ


ร่าง

/raːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำรูปโครงขึ้นเพื่อลอก คัด หรือแต่งเป็นต้นในภายหลัง

ฉบับร่าง

ต้นร่าง

ภาพร่าง

โครงร่าง


ล่าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lwɤːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລ່າງ (ล่าง), จ้วง langh (ล่าง-dawj langh-ใต้ล่าง ใต้ถุน)

/laːŋ˥˩/^((สัมผัส))

อยู่ในที่หรือฐานะต่ำกว่าสิ่งที่อ้างถึง, ถัดไปข้างใต้

พื้นล่าง

ชั้นล่าง

ข้างล่าง

อยู่ล่าง


พัด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พัด, ลาว ພັດ (พัด), คำเมือง ᨻᩢ᩠ᨯ (พัด), ไทลื้อ ᦗᧆ (พัด), ไทดำ ꪝꪰꪒ (ปฺัด), ไทใหญ่ ပတ်ႉ (ปั๎ต), ภาษาจ้วงใต้ paet (พัด)

/pʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

เครื่องโบกหรือกระพือลม


พัด

ᨻᩢ᩠ᨯ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ꪝꪰꪒ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ထူဝ်း

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ပတ်ႉ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ພັດ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

blow

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

/pʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

ปัดไป, โบก, กระพือ

เอาพัดมาพัดไฟ

พายุพัดฝุ่นตลบ

หมุนอย่างใบพัดพัดลมหรือใบพัดเครื่องบิน


โบก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂບກ (โบก)

/boːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้เคลื่อนไหวไปมาอย่างโบกมือโบกธง


โบก

เทียบจีนยุคกลาง抹 (MC mat); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂບກ (โบก), เขมร បូក (บูก)

/boːk̚˨˩/^((สัมผัส))

โบกปูน


พัดโบก

/pʰat̚˦˥.boːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อเครื่องสูงชนิดหนึ่งสำหรับโบกลมถวายพระมหากษัตริย์ซึ่งประทับ ณ ที่สูง


หนีบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰniːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜີບ (หนีบ), ไทลื้อ ᦐᦲᧇᧈ (หนี่บ), จ้วง nip, จ้วงแบบหนง neb; เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ หีบ (“บีบเค้น”)

/niːp̚˨˩/^((สัมผัส))

คีบหรือบีบให้แรงให้แน่นด้วยของที่เป็นง่ามเช่นง่ามนิ้วมือหรือตะไกรเป็นต้น


ดึก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdɯkᴰˢ³ (“หลับอยู่; ดึก”), จากไทดั้งเดิม *ɗɯkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເດິກ (เดิก), ไทใหญ่ လိုၵ် (ลึก), จ้วงแบบหนง ndaek, จ้วง ndaek (ดัก-ดึก), จ้วงแบบจั่วเจียง ndaek (ดัก-ดึก)

/dɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

เวลามืดนานแล้ว, เวลาค่ำมากแล้ว, (ใช้แทนคำว่า สาย ในเวลากลางคืน)


ดึก

/dɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

ดงดึก

วัยดึก


หนึบ

/nɯp̚˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของสิ่งของที่เหนียวและมีเนื้อแน่นด้วย เรียกว่า เหนียวหนึบ


ยาบ

/jaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เส้นปอ, เปลือกของต้นไม้บางชนิดที่มีปอหรือเส้นใย ใช้ปูรองขากูบกันไม่ให้กัดหนังช้างเป็นต้น


ยาบ

คำกริยาวิเศษณ์

/jaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่โบกหรือกระพือขึ้นลงช้า ๆ

อาการที่สูงขึ้นและยุบลงช้า ๆ, ใช้ว่า เยิบยาบ ก็มี


สยาย

คลี่หรือคลายสิ่งที่มุ่นหรือเป็นกลุ่มก้อนอยู่ให้แผ่กระจายออก

สยายผม


สยาย

ที่คลี่หรือคลายสิ่งที่มุ่นหรือเป็นกลุ่มก้อนอยู่ให้แผ่กระจายออก

ผมสยาย


ดง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗoŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩫ᩠ᨦ (ด็ง), เขิน ᨯᩫ᩠ᨦ (ด็ง), ลาว ດົງ (ด็ง), ไทลื้อ ᦷᦡᧂ (โดง), ไทใหญ่ လူင် (ลูง), ไทใต้คง ᥘᥨᥒ (โลง), อาหม 𑜃𑜤𑜂𑜫 (นุง์) หรือ 𑜓𑜤𑜂𑜫 (ดุง์), ปู้อี ndongl, จ้วง ndoeng, จ้วงแบบหนง ndoang; เทียบสุ่ย qdongl, ต้งใต้ longl

ป่าที่มีต้นไม้ใหญ่ขึ้นหนาแน่น

ขึ้นเป็นดง

ที่ซึ่งมีต้นไม้อย่างใดอย่างหนึ่งขึ้นหนาแน่น

ดงกล้วย

โดยปริยายเรียกสถานที่ที่มีคนหรือสัตว์เป็นต้นประเภทเดียวกันรวมอยู่ด้วยกันมาก ๆ

ดงผู้ร้าย

ดงเสือ


ดง

เอาหม้อข้าวที่เช็ดน้ำข้าวแล้วขึ้นตั้งไฟอ่อน ๆ เพื่อให้ระอุ


ใด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗaɰᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ใด, ลาว ໃດ (ใด), ญ้อ เด๋ หรือ เลอ, ไทลื้อ ᦺᦡ (ได), ไทดำ ꪻꪒ (ใด), ไทใหญ่ လႂ် (ใล), อาหม 𑜓𑜧 (ดว์) หรือ 𑜃𑜧 (นว์), ผู้ไท เหลอ; เทียบจ้วง lawz (ใล, “อะไร, ใด”)/rawz/nawz/gawz, จ้วงแบบจั่วเจียง rwz (รือ/ลือ, “ไหน, ใด”); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ไร, *ใร

ណា

ใช้ประกอบคำอื่นแสดงความไม่เจาะจงหรือเป็นคำถาม

คนใด

เมื่อใด


ไลย

สลัก, ดาล, ลิ่ม


ไลย

ยืมมาจากบาลี เลยฺย

ของที่จะพึงเลีย


ไขษย

กษัย, การสิ้นไป, การหมดไป


สยิว

การสยิว (abstract-noun)
ความสยิว (abstract-noun)

รู้สึกเย็นเยือก, รู้สึกเสียวซ่าน, รู้สึกวาบหวาม

สยิวกาย

สยิวใจ


แสยะ

/sa˨˩.jɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

อาการของปากที่แบะออก แสดงให้รู้ว่า เกลียด เกลียดกลัว เยาะเย้ย หรือ ดูแคลน


สยอง

/sa˨˩.jɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

น่าเกลียดน่ากลัว


สยอง

คำกริยาวิเศษณ์

/sa˨˩.jɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ขนลุกขนชันเพราะความหวาดกลัว ในความว่า ขนพองสยองเกล้า


สล้าง

/sa˨˩.laːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้งอยู่สูงเด่นเป็นหมู่เป็นพวก

ต้นสักสูงสล้าง


ไศล

ยืมมาจากสันสกฤต शैल (ไศล)

[เสียงสมาส]
ไส-ละ-

โขดเขินเนินไศล


เขมือบ

/kʰa˨˩.mɯa̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

/kʰa˧.mɯa̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

กลืนกินอย่างปลา, กินอย่างตะกละ


สนัด

ถนัด, สันทัด, มั่นเหมาะ


ไสว

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ชูสะพรั่งอยู่ไหว ๆ

ธงโบกสะบัดอยู่ไสว

สว่างไสว


สวาง

/sa˨˩.waːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ผี, สาง ก็เรียก


นายก

ยืมมาจากสันสกฤต नायक (นายก) หรือบาลี นายก

ผู้นำ, ผู้เป็นหัวหน้า

นายกราชบัณฑิตยสถาน

นายกสมาคม

นายกสโมสร


ธาตรี

ยืมมาจากสันสกฤต धात्री (ธาตฺรี)

แผ่นดิน, โลก, ในบทกลอนใช้ว่า ธาษตรี ก็มี


นาฑี

เทียบสันสกฤต नाडी (นาฑี, “สาย, ท่อ, ชีพจร”)

รูปเลิกใช้ของ นาที


จ่าง

/t͡ɕaːŋ˨˩/^((สัมผัส))


ขำ

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง kaem (ขำ, “ดำ, เทา, คล้ำ, มืดมอง”)

ขรรม
เขียม
ความขำ (noun-from-adj)

/kʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะหน้าตาคมชวนให้มอง

งามขำ

ดำขำ

นึกขำ


ขำ

/kʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

หัวเราะเพราะขบขัน


ขำ

/kʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

สิ่งหรือข้อความที่มีนัย ไม่ควรเปิดเผย

แล้วทูลว่านางคันธมาลี ให้ข้านี้นำของมาถวาย เป็นความขำกำชับมามากมาย พลางยอบกายเข้าไปให้ใกล้ชิด


ชำ

/t͡ɕʰam˧/^((สัมผัส))

ชื่อร้านหรือเรือขายของแห้งต่าง ๆ ที่เป็นอาหารเป็นต้น เรียกว่า ร้านชำ หรือ เรือชำ


ชำ

/t͡ɕʰam˧/^((สัมผัส))

เอากิ่งไม้ที่ตัดหรือตอนมาปักไว้ที่ที่ดินแฉะ ๆ หรือแช่น้ำไว้ชั่วคราว เพื่อให้รากงอก


ทรุด

ยืมมาจากเขมร ទ្រុឌ (ทฺรุฑ) หรือ ស្រុត (สฺรุต) หรือ ទ្រុត (ทฺรุต)

จมลงหรือลดลงกว่าระดับเดิมเพราะสิ่งรองรับมีกำลังต้านทานไม่พอ

กำแพงทรุด

สะพานทรุด

ดั้งจมูกทรุด

มีฐานะตกต่ำกว่าเดิม

ฐานะทางเศรษฐกิจกำลังทรุดหนัก

เรียกอาการไข้ที่หนักลงไปกว่าเดิม ว่า ไข้ทรุด


พร่า

/pʰraː˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เสียหาย, ทำลาย, ทำให้ย่อยยับ

พร่าชื่อเสียง

พร่าทรัพย์สมบัติ

พร่าประโยชน์


พร่า

/pʰraː˥˩/^((สัมผัส))

กระจัดกระจายจนเห็นหรือได้ยินไม่ถนัดชัดเจน

ตาพร่า

รูปพร่า

เสียงพร่า


แป้ง

ยืมมาจากจีนยุคกลาง餅 (MC pjiengX); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແປ້ງ (แป้ง)

farina

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

ម្សៅ

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

farina

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

bloem

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

meel

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

un

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

ꪶꪛꪒ

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

ၽွင်ၶဝ်ႈမုၼ်း

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

он

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

farine

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

မှုန့်

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

farine

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

farīna

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

ແປ້ງ

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

harina

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

flour

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

meal

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

starch

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

farina

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

un

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

farina

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

ئۇن

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

קֶמַח

สิ่งที่เป็นผงละเอียดที่ใช้เป็นอาหาร

/pɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

สิ่งที่เป็นผงละเอียดได้จากเมล็ดพืช ผลไม้ และรากไม้ เป็นต้น ใช้เป็นอาหาร

ผงขาว ๆ ที่ทำด้วยหินเป็นต้น สำหรับผัดหน้า

ยาเสพติดที่เป็นผงขาวอย่างเช่นโคเคนหรือเฮโรอีน


ราก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.raːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩣ᩠ᨠ (ราก), เขิน ᩁᩣ᩠ᨠ (ราก), ลาว ຮາກ (ฮาก), ไทลื้อ ᦣᦱᧅ (ฮาก), ไทดำ ꪭꪱꪀ (ฮาก), ไทใหญ่ ႁၢၵ်ႈ (ห้าก), อาหม 𑜍𑜀𑜫 (รก์), จ้วง rag, จ้วงแบบหนง lag, จ้วงแบบจั่วเจียง lag, แสก ร̄าก

ᩁᩣ᩠ᨠ

ส่วนของต้นไม้ที่ตามปรกติอยู่ในดิน

wortel

ส่วนของต้นไม้ที่ตามปรกติอยู่ในดิน

ꪭꪱꪀ

ส่วนของต้นไม้ที่ตามปรกติอยู่ในดิน

ႁၢၵ်ႈ

ส่วนของต้นไม้ที่ตามปรกติอยู่ในดิน

ຮາກ

ส่วนของต้นไม้ที่ตามปรกติอยู่ในดิน

root

ส่วนของต้นไม้ที่ตามปรกติอยู่ในดิน

/raːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ส่วนของต้นไม้ ตามปรกติอยู่ในดิน มีหน้าที่ดูดอาหารเลี้ยงลำต้น, โดยปริยายเรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

รากผม

รากฟัน

เรียกฐานที่อยู่ใต้ดินทำหน้าที่รองรับอาคารว่า รากตึก หรือ ฐานราก

ต้นเดิม, เค้าเดิม

รากศัพท์

จำนวนที่ยกกำลังตามอันดับแล้วได้ผลลัพธ์เท่ากับจำนวนที่กำหนด

รากที่สองของ 9 คือ 3 กับ −3

รากที่สามของ 8 คือ 2

คำตอบของตัวแปรในสมการ, ค่าของพารามิเตอร์ที่ทำให้ฟังก์ชันมีค่าเป็นศูนย์

x = 1 เป็นรากของสมการ 2x = 2

x = 1 เป็นรากของฟังก์ชัน f (x) = 3x − 3


ราก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rwɯəkᴰ; เทียบจีนยุคกลาง嗀 (MC xuwk|xaewk); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩣ᩠ᨠ (ราก), เขิน ᩁᩣ᩠ᨠ (ราก), อีสาน ฮาก, ลาว ຮາກ (ฮาก), ไทลื้อ ᦣᦱᧅ (ฮาก), ไทใหญ่ ႁၢၵ်ႈ (ห้าก), อาหม 𑜍𑜀𑜫 (รก์), จ้วงแบบหนง rag(slag), แสก หร้วก , ภาษาจ้วงใต้ rag

/raːk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่สำรอกออกมาทางปาก


ราก

/raːk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาเจียน, อ้วก, สำรอกออกทางปาก

รากแตกรากแตน


รังแค

เทียบเขมร អង្គែ (องฺแค)

/raŋ˧.kʰɛː˧/^((สัมผัส))

ขุยหนังหัว มีลักษณะเป็นผง ๆ สีขาว


ข้าราชการ

ข้า + ราชการ; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ crown servant, government official, public official, public servant, official

ค่า-ราด-ชะ-กาน

/kʰaː˥˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/^((สัมผัส))

คนที่ทำราชการตามทำเนียบ

ผู้ปฏิบัติราชการในส่วนราชการ

บุคคลซึ่งรับราชการ โดยได้รับเงินเดือนจากเงินงบประมาณรายจ่ายหมวดเงินเดือน

ข้าราชการพลเรือน

ข้าราชการการเมือง

ข้าราชการครู

ข้าราชการทหาร

ข้าราชการตุลาการ

ข้าราชการอัยการ


ฟิสิกส์

ยืมมาจากอังกฤษ physics

រូបវិទ្យា

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

ហ្វ៊ីស៊ីក

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

រូបសាស្ត្រ

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

វិទ្យាសាស្ត្ររូបនិយម

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

物理學

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

ပၢႆးႁၢင်ႈ

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

পদার্থবিজ্ঞান

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

পদার্থবিদ্যা

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

physique

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

ရူပဗေဒ

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

Physik

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

ຟີຊິກ

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

ຟີຊິກສາດ

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

ວັດຖຸວິທະຍາ

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

ວັດຖຸສາດ

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

vật lý học

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

physics

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

भौतिक शास्त्र

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง

วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่งซึ่งกล่าวถึงสมบัติทางกายภาพของสารต่าง ๆ และพลังงาน


ฟิด

เสียงอย่างเสียงจาม


ฟิต

ภาษาอังกฤษ fit (พอดี; มีสุขภาพดี)

เสื้อฟิต

กางเกงฟิต

แข็งแรง, กระปรี้กระเปร่า

ร่างกายกำลังฟิต


ฟิต

ภาษาอังกฤษ fit (พอดี; มีสุขภาพดี)

fit (romanization RTGS)
การฟิต (abstract-noun)

ฟิตเต็มที่


ด่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗaːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯ᩵ᩣ (ด่า), ลาว ດ່າ (ด่า), ไทลื้อ ᦡᦱᧈ (ด่า), เขิน ᨯ᩵ᩣ (ด่า), ไทดำ ꪒ꪿ꪱ (ด่า), ไทใหญ่ လႃႇ (ล่า), ไทใต้คง ᥘᥣᥱ (ล่า), ปู้อี ndas, จ้วง ndaq

/daː˨˩/^((สัมผัส))

ใช้ถ้อยคำว่าคนอื่นให้เสียหาย มักใช้คำหยาบหรือคำที่มีความหมายส่อไปในทางไม่ดี

เมื่อเช้าถูกนายด่า


ตังค์

แผลงมาจาก สตางค์

สตางค์, เงิน


เอ็จ

/ʔet̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เอ็ด


เอ็ด

จากจีนยุคกลาง一 (MC 'jit); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເອັດ (เอัด), ไทใหญ่ ဢဵတ်း (เอ๊ต), อาหม 𑜒𑜢𑜄𑜫 (อิต์), ปู้อี idt, จ้วง it

/ʔet̚˨˩/^((สัมผัส))

หนึ่ง (ใช้เรียกจำนวนเลขที่มี 1 อยู่ท้าย)

11 ว่า สิบเอ็ด

101 ว่า ร้อยเอ็ด หรือหนึ่งร้อยเอ็ด


เอ็ด

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔet̚˨˩/^((สัมผัส))

เอะอะ, อึกทึก


เอ็ด

/ʔet̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำเสียงดัง, ดุ, ดุเสียงดัง

แพร่งพราย, มักใช้ในความปฏิเสธว่า อย่าเอ็ดไป


ไปรสนีย์

รูปเลิกใช้ของ ไปรษณีย์


ส้มตำ

ของกินชนิดหนึ่ง เอาผลไม้มีมะละกอเป็นต้นมาตำประสมกับเครื่องปรุงมีกระเทียม พริก มะนาว กุ้งแห้ง เป็นต้น มีรสเปรี้ยว


แว่ว

/wɛw˥˩/^((สัมผัส))

ได้ยินแต่ไม่ชัดแจ้ง

มีข่าวแว่วมาว่าปีนี้จะได้เงินเดือนขึ้น

ได้ยินมาจากที่ไกล

แว่วเสียงขลุ่ยมาจากชายป่า


พจน

ยืมมาจากสันสกฤต वचन (วจน) หรือบาลี วจน

พจน์
วจนะ
วัจน
วัจน์
วัจนะ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
พด-จะ-นะ-

คำพูด, ถ้อยคำ


ละออง

ยืมมาจากเขมรกลาง ល្អង (ลฺอง)

/la˦˥.ʔɔːŋ˧/^((สัมผัส))

สิ่งซึ่งมีลักษณะเป็นผงเป็นฝอยละเอียดยิบ

ละอองฝน

ละอองน้ำ

ละอองฟาง

ละอองข้าว

ฝ้าขาวที่ขึ้นในปากเด็กเล็ก ๆ เมื่อไม่สบาย

เด็กท้องเสียลิ้นเป็นละออง


ไม่สบาย

เจ็บไข้, ป่วย


บุคคลสาธารณะ

บุคคล + สาธารณะ

บุก-คน-สา-ทา-ระ-นะ

/buk̚˨˩.kʰon˧.saː˩˩˦.tʰaː˧.ra˦˥.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

ผู้ที่เป็นที่รู้จักของคนทั่วไป และมีอาชีพที่เกี่ยวพันกับคนทั่วไป (มักใช้หมายถึงนักการเมือง ดารา นักร้อง นักกีฬา เป็นต้น)


เพ็ชร

/pʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ เพชร

รูปเลิกใช้ของ เพชร


เพชร

ยืมมาจากสันสกฤต वज्र (วชฺร, “แข็ง”); เทียบบาลี วชิร (“อาวุธของพระอินทร์, สายฟ้า”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເພັດ (เพัด), เขมร ពេជ្រ (เพชฺร)

ၸိင်ႇ

แก้วที่แข็งที่สุด

diamant

แก้วที่แข็งที่สุด

Diamant

แก้วที่แข็งที่สุด

ເພັດ

แก้วที่แข็งที่สุด

diamond

แก้วที่แข็งที่สุด

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ; เสียงสระสั้น}

[เสียงสมาส]
เพ็ด-ชะ-

/pʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

/pʰet̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥./

ชื่อแก้วที่แข็งที่สุดและมีน้ำแวววาวมากกว่าพลอยอื่น ๆ ใช้ทำเครื่องประดับหรือใช้ประโยชน์ในทางอุตสาหกรรม


เพชร

[เสียงสมาส]
เพ็ด-ชะ-

/pʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

/pʰet̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥./

เหล็กเพชร

ใจเพชร


เพชร

คำวิสามานยนาม

[เสียงสมาส]
เพ็ด-ชะ-

/pʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

/pʰet̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥./

คำตัดทอนของ เพชรบุรี


หยาด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢາດ (อยาด), คำเมือง ᩀᩣ᩠ᨯ (อยาด), ไทลื้อ ᦊᦱᧆ (หยาด), ไทใหญ่ ယၢတ်ႇ (ย่าต), จ้วงแบบจั่วเจียง yad/yvad (อยาด/อยวาด-กระเด็น)

/jaːt̚˨˩/^((สัมผัส))


หยาด

/jaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เม็ดฝนหรือน้ำค้างเป็นต้นที่ไหลยืดหยดลง

หยาดฝน

หยาดน้ำค้าง

หยาดเหงื่อ


มืดมน

มืดมัว, มืดมาก, มืดจนมองไม่เห็นทาง, มักใช้เข้าคู่กับคำ อนธการ เป็น มืดมนอนธการ


ล้อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລໍ້ (ลํ้), ไทใหญ่ လေႃႉ (ล๎อ̂), จ้วง lox (ล้อ-หลอกลวง ล้อ)

/lɔː˦˥/^((สัมผัส))

ส่วนของรถซึ่งเป็นวงกลมสำหรับหมุนเคลื่อนพารถไป, ลูกล้อ ก็ว่า


ล้อ

/lɔː˦˥/^((สัมผัส))

กลิ้งหมุนไปอย่างล้อรถ

ล้อสตางค์ให้กลิ้งไป

แสดงกิริยาวาจาหยอกเย้า เย้าแหย่ให้เขาเกิดรำคาญให้อายหรือให้โกรธเป็นต้น

ทำให้คล้ายคลึงแบบ

เขียนข้อความให้ล้อกัน


ษัฏ

ยืมมาจากสันสกฤต षट् (ษฏฺ)

หก (ใช้ในคำสมาส เมื่อนำหน้าพยัญชนะพวกอโฆษะ)


ษัฑ

ยืมมาจากสันสกฤต षड् (ษฑฺ)

หก (ใช้ในคำสมาส เมื่อนำหน้าพยัญชนะพวกโฆษะ เว้นจาก ณ ม ย)


ษัณ

ยืมมาจากสันสกฤต षण् (ษณฺ)

หก (ใช้ในคำสมาส เมื่อนำหน้าตัว ณ ม ย)


ษัษ

ยืมมาจากสันสกฤต षष् (ษษฺ)

หก (คำสมาสใช้ ษัฏ บ้าง ษัฑ บ้าง ษัณ บ้างตามวิธีสนธิ)


ระยะ

ระยะเวลา

ระยะทาง

ระยะนี้ฝนตกชุก


จังหวัด

ยืมมาจากเขมรเก่า ចង្វាត៑ (จงฺวาตฺ), ចង្វាត្ត៑ (จงฺวาตฺตฺ), ចង្វត៑ (จงฺวตฺ), ចង្វត្ត៑ (จงฺวตฺตฺ), ចំវត្ត៑ (จํวตฺตฺ), ចន្វត៑ (จนฺวตฺ), แผลงมาจาก ឆ្វាត៑ (ฉฺวาตฺ) หรือ ឆ្វត៑ (ฉฺวตฺ) (ซึ่งเป็นรากของคำว่า ฉวัด ในไทย ฉวัดเฉวียน); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ចង្វាត (จงฺวาต)

/t͡ɕaŋ˧.wat̚˨˩/^((สัมผัส))

หน่วยการปกครองส่วนภูมิภาคที่รวมท้องที่หลาย ๆ อำเภอเข้าด้วยกันและมีฐานะเป็นนิติบุคคล มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นหัวหน้าปกครอง

เมือง, หัวเมือง

ถิ่น, เขต, บริเวณ

อารามขึ้นคณะป่าแก้วในจังหวัดเมืองนครศรีธรรมราช


เฉภาะ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰa˨˩.pʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เฉพาะ


เฉพาะ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร ឆ្ពោះ (ฉฺโพะ, “ไปยัง, ต่อหน้า, ตรงหน้า”)

ฉะเพาะ
เฉภาะ

/t͡ɕʰa˨˩.pʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

โดยเจาะจง, เพ่งตรง, ตรงตัว

จำกัด, เท่านี้, เท่านั้น


นั้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ນັ້ນ (นั้น), คำเมือง ᨶᩢ᩠᩶ᨶ (นั้น), ไทดำ ꪙ꫁ꪽ (นั้น), จ้วงแบบจั่วเจียง haenj (หั้น, “นั้น, นั่น”)

那

ใช้ประกอบนามหรือข้อความที่กล่าวอ้างมาแล้ว

ᨶᩢ᩠᩶ᨶ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

那

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

die

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

dat

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ꪙ꫁ꪽ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ၼၼ်ႉ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ນັ້ນ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

that

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

those

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ในจดหมายฉบับนั้น

ตามที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้นนั้น

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

คนนั้น

สิ่งนั้น

ใช้ประกอบคำอื่นคู่กับคำ ใด แสดงความแน่นอน

คนใดคนนั้น

เมื่อใดเมื่อนั้น


น้ำหนึ่ง

/naːm˦˥.nɯŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีคุณสมบัติสูงสุดและมีแสงแวววาวบริสุทธิ์ (ใช้แก่เพชร เรียกว่า เพชรน้ำหนึ่ง)


หวาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.waːlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), เขิน ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), ลาว ຫວານ (หวาน), ไทลื้อ ᦛᦱᧃ (หวาน), ไทใหญ่ ဝၢၼ် (วาน), ไทใต้คง ᥝᥣᥢᥴ (ว๋าน), พ่าเก ဝꩫ် (วน์), อาหม 𑜈𑜃𑜫 (บน์), จ้วง van, แสก หว่าน; เทียบสุ่ย faanl, ต้งใต้ kuanp

zoet

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ဝၢၼ်

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ၸဵမ်း

มีรสอย่างรสน้ำตาล

swiet

ฟรีเชียตะวันตก

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ຫວານ

มีรสอย่างรสน้ำตาล

dulce

มีรสอย่างรสน้ำตาล

sweet

มีรสอย่างรสน้ำตาล

/waːn˩˩˦/^((สัมผัส))

มีรสอย่างรสน้ำตาล

หวานหู

เสียงหวาน

ชุ่มชื่น, ที่รัก

หวานใจ

น่ารักชวนมอง

หน้าหวาน

อ่อนสดใส ในคำว่า สีหวาน

ที่ทำได้ง่าย, ที่ทำได้สะดวก

เลขข้อนี้หวานมาก


หวาน

/waːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชำรุดไม่กินเกลียวกัน ในคำว่า เกลียวหวาน


หวาน

/waːn˩˩˦/^((สัมผัส))

(ผัก~) ชื่อไม้พุ่มชนิด Sauropus androgynus (L.) Merr. ในวงศ์ Euphorbiaceae ยอดกินได้, ผักหวานบ้าน ก็เรียก

(ผัก~) ชื่อไม้ต้นชนิด Melientha suavis Pierre ในวงศ์ Opiliaceae ยอดและดอกอ่อนกินได้, ผักหวานป่า ก็เรียก


ปาน

รอยสีแดงหรือสีดำเป็นต้นที่เกิดเป็นเองตามร่างกายบางแห่งแต่กำเนิด


ปาน

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ปาง (รากศัพท์ 3); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປານ (ปาน)

เหมือน, คล้าย

เก่งปานกัน

เช่น, เพียง, ดัง

ดีถึงปานนี้

เก่งอะไรปานฉะนี้


ปาน

ยืมมาจากบาลี ปาน

[เสียงสมาส]
ปา-นะ-

เครื่องดื่ม, น้ำสำหรับดื่ม


น้ำผึ้ง

꿀

น้ำหวานมีลักษณะข้นที่แมลงผึ้งเก็บสะสมเอามาจากดอกไม้ต่าง ๆ

hunich

ฟรีเชียตะวันตก

Hunneg

ลักเซมเบิร์ก

/nam˦˥.pʰɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

รวงผึ้ง, ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิดหนึ่ง

รากกล้วย, ชื่อปลาน้ำจืดชนิดหนึ่ง


ริษยา

ยืมมาจากสันสกฤต ईर्ष्या (อีรฺษฺยา); เทียบบาลี อิสฺสา

ฤษยา
การริษยา (abstract-noun)
ความริษยา (abstract-noun)

อาการที่ไม่อยากให้คนอื่นได้ดี, เห็นเขาได้ดีแล้วทนนิ่งอยู่ไม่ได้


ฤษยา

รูปเลิกใช้ของ ริษยา


ประทีป

ยืมมาจากสันสกฤต प्रदीप (ปฺรทีป); เทียบบาลี ปทีป;

ไฟที่มีเปลวสว่าง (หมายเอาตะเกียง ไฟเทียน เป็นต้น)

ตะเกียง, โคม


ตูด

/tuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ส่วนท้าย, ส่วนหาง


ตูด

/tuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

นูนขึ้น, สูงขึ้น

เนื้อตูดขึ้นมา

ปากตูด


ห่วย

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 壞 (huai6, “แย่; เน่า”)


ห่วยแตก

(ห่วย < ภาษาจีนสำเนียงแต้จิ๋ว 壞) + แตก


ผู้รู้

/pʰuː˥˩.ruː˦˥/^((สัมผัส))

ผู้ที่มีความรู้ความชำนาญในเรื่องนั้น ๆ

เรื่องนี้ต้องให้ผู้รู้เป็นคนชี้แจง


สมัชชา

ยืมมาจากบาลี สมชฺชา

/sa˨˩.mat̚˦˥.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

การประชุมเพื่อประโยชน์อย่างใดอย่างหนึ่งโดยเฉพาะ

ไปร่วมประชุมสมัชชาแห่งชาติ

สมัชชาใหญ่องค์การสหประชาชาติ


ล่ก

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก ลวก

อาการที่ทำอย่างรีบร้อนหรืออย่างลวก ๆ

ทำงานล่ก ๆ เพื่อให้ทันเวลา

ทำงานล่ก ๆ เอาดีไม่ได้


กระเบื้อง

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ เบื้อง, ลาว ກະເບື້ອງ (กะเบื้อง), ไทใหญ่ မိူင်ႈ (เมิ้ง) หรือ ဝိူင်ႈ (เวิ้ง)

/kra˨˩.bɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เครื่องมุงหลังคาหรือปูพื้นเป็นต้น ทำด้วยดิน หรือวัสดุอย่างอื่น โดยปรกติเป็นแผ่น

เครื่องถ้วยชามที่ปั้นด้วยดินประสมอย่างดี เนื้อมีลักษณะแข็งและขาว เคลือบผิวเป็นมัน มีพื้นหรือลวดลายเป็นสีต่าง ๆ เรียกรวมว่า เครื่องกระเบื้อง

ชิ้นของเครื่องกระเบื้องที่แตกออก

กระทะแบน ๆ สำหรับละเลงขนมเบื้องเป็นต้น เดิมทำด้วยดินเผา แต่ปัจจุบันทำด้วยโลหะ


กระเบื้อง

/kra˨˩.bɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เรียกจำนวนข้าวเม่าเป็นต้นที่คั่วครั้งหนึ่ง ๆ

ข้าวเม่ากระเบื้องหนึ่ง

งา 2 กระเบื้อง


กินแบ่ง

เรียกสลากที่จำหน่ายแก่ผู้ถือเพื่อรับรางวัลในการเสี่ยงโชคโดยผู้จำหน่ายหักส่วนลดเป็นกำไรว่า สลากกินแบ่ง


สลากกินแบ่ง

สลาก + กินแบ่ง

สะ-หฺลาก-กิน-แบ็่ง

สลากที่จัดให้มีขึ้นเพื่อขายให้แก่ผู้เล่นเป็นการเสี่ยงโชคโดยมีการให้รางวัลที่แบ่งเป็นหลายรางวัลแก่ผู้เล่นซึ่งถือสลากเลขหมายรางวัลที่ออกตามวิธีการที่กำหนด, ลอตเตอรี่ หวย หรือ หวยเบอร์ ก็เรียก


ที

/tʰiː˧/^((สัมผัส))

ครั้ง, คราว, หน

ทีละน้อย

ทีละคน


ที

/tʰiː˧/^((สัมผัส))

บอกจำนวนครั้ง

เฆี่ยน 3 ที

นาฬิกาตี 5 ที


ที

/tʰiː˧/^((สัมผัส))

ท่าทาง, ชั้นเชิง, โอกาส

ท่าดีแต่ทีเหลว

ได้ทีเสียที


ที

ยืมมาจากอังกฤษ tee (ที, “ชื่อเรียกอักษร T”)

/tʰiː˧/^((สัมผัส))

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน T/t


ที

ยืมมาจากอังกฤษ ti (ที, “โน้ตดนตรี ที”)

/tʰiː˧/^((สัมผัส))

โน้ตตัวที่เจ็ดในสเกลซีเมเจอร์ มีสัญลักษณ์ว่า B, ซี ก็เรียก


ทางม้าลาย

ทาง + ม้าลาย

พื้นที่ที่ทำไว้สำหรับให้คนเดินเท้าข้ามถนน โดยทาสีขาวดำเป็นแถบสลับกัน


ปัญญาอ่อน

ปัญญา + อ่อน

ภาวะที่มีระดับสติปัญญาด้อยหรือต่ำกว่าปรกติ มักมีสาเหตุเกิดขึ้นในระหว่างพัฒนาการ ทำให้เด็กมีความสามารถจำกัดในด้านการเรียนรู้และมีพฤติกรรมปรับตัวไม่อยู่ในระดับที่ควรเป็น


ปัญญาอ่อน

ปัญญา + อ่อน

มีระดับสติปัญญาด้อยหรือต่ำกว่าปรกติ


ไม่เอาอ่าว

ไม่ + เอา + อ่าว

ไม่-เอา-อ่าว

ไม่เป็นเรื่อง, ไม่ได้ความ, ทำอะไรไม่ถูกเรื่อง


สติปัญญา

สะ-ติ-ปัน-ยา

ปัญญารอบคอบ, ปัญญารู้คิด

เขาเป็นคนมีสติปัญญาดี


ฤๅษีแปลงสาร

ฤๅษี + แปลง + สาร

รือ-สี-แปฺลง-สาน

/rɯː˧.siː˩˩˦.plɛːŋ˧.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อวิธีเขียนหนังสือลับแห่งไทยโบราณกลับตัวอักษรข้างหลังมาไว้ข้างหน้า

คนที่เปลี่ยนข้อความเดิมให้มีความหมายตรงกันข้าม


ลักลอบ

/lak̚˦˥.lɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ลอบกระทำการบางอย่าง

ลักลอบได้เสียกัน

ลักลอบเข้าเมือง

ลักลอบเล่นการพนัน


พิสมัย

ยืมมาจากสันสกฤต विस्मय (วิสฺมย, “ความแปลกใจ”)

ความรัก, ความปลื้มใจ, ความชื่นชม


พิสมัย

รักใคร่หลงใหล

ฉันไม่เห็นจะพิสมัยเธอเลย


อุทาน

ยืมมาจากสันสกฤต उदान (อุทาน) หรือบาลี อุทาน

/ʔu˨˩.tʰaːn˧/^((สัมผัส))

เสียงหรือคำที่เปล่งออกมาเวลาตกใจ ดีใจ หรือเสียใจ เป็นต้น

เรียกคำหรือเสียงที่เปล่งออกมาเช่นนั้นว่า คำอุทาน


อุทาน

/ʔu˨˩.tʰaːn˧/^((สัมผัส))

เปล่งเสียงหรือคำออกมาเวลาตกใจ ดีใจ หรือเสียใจ เป็นต้น


อุทาน

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี อุทาน

/ʔu˨˩.tʰaːn˧/^((สัมผัส))

ชื่อคัมภีร์ในพระพุทธศาสนาส่วน 1 ใน 9 ส่วนที่เรียกว่า นวังคสัตถุศาสน์


สมรรถนะ

ยืมมาจากสันสกฤต समर्थन (สมรฺถน)

สะ-มัด-ถะ-นะ

ความสามารถ (ใช้แก่เครื่องยนต์)

รถยนต์แบบนี้มีสมรรถนะดีเยี่ยมเหมาะสำหรับเดินทางไกล


สังเคราะห์

ยืมมาจากสันสกฤต संग्रह (สํคฺรห); เทียบบาลี สงฺคห; ร่วมรากกับ สงเคราะห์

/saŋ˩˩˦.kʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้ธาตุมีปฏิกิริยาเคมีกันเป็นสารประกอบ, ทำให้สารประกอบมีปฏิกิริยาเคมีกันเป็นสารประกอบอื่น


สังเคราะห์

/saŋ˩˩˦.kʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ที่สร้างขึ้นโดยกรรมวิธีทางเคมี

ใยสังเคราะห์


เล็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m.lelᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເມັນ (เมัน), คำเมือง ᨾᩮ᩠ᨶ (เมน), เขิน ᨾᩮ᩠ᨶ (เมน), ไทลื้อ ᦙᦲᧃ (มีน), ไทใหญ่ မဵၼ်း (เม๊น), อาหม 𑜉𑜢𑜃𑜫 (มิน์), จ้วง naenz

ชื่อแมลงหรือสัตว์ขนาดเล็กมาก ที่กัดหรือทำให้เกิดความระคายเคืองต่อร่างกาย ซึ่งอาจหมายถึงพวกไร เหา เห็บ หมัด หรือมด


ปลอมปน

เอาของเลวไปผสมกับของดีเพื่อให้เข้าใจว่าเป็นของดี


เชี่ยน

/t͡ɕʰia̯n˥˩/^((สัมผัส))

ภาชนะสำหรับใส่เครื่องหมากพลู


เชี่ยนหมาก

เชี่ยน + หมาก

[t͡ɕʰi(ː)ä̃n˥˩.mäːk̚˨˩]

ภาชนะสำหรับใส่เครื่องหมากพลู


โปเก

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 保家 (“การประกัน; การรับประกัน”)

เก่าแก่จนใช้การไม่ได้ดี


อัญมณี

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อัน-ยะ-มะ-นี

รัตนชาติที่เจียระไนแล้ว

แก้วมณีอื่น ๆ นอกจากเพชรพลอย

ของมีค่าอื่น ๆ

มันผู้หนึ่งล้อมไว้เป็นไร่เป็นสวนมัน มันได้ปลูกสรรพอัญมณีในที่นั้นไว้ ให้ลดอากรไว้แก่มันปีหนึ่ง


เพรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ព្រេង (พฺเรง), ព្រេង៑ (พฺเรงฺ) หรือ เขมรเก่าสมัยอังกอร์ ប្រេង្ង៑ (บฺเรงฺงฺ); เทียบเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ វ្រេង៑ (วฺเรงฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ព្រេង (พฺเรง)

/pʰreːŋ˧/^((สัมผัส))

แต่เพรงกาล


โพชฌงค์

ยืมมาจากบาลี โพชฺฌงฺค

/pʰoːt̚˥˩.t͡ɕʰoŋ˧/^((สัมผัส))

องค์แห่งธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ มี 7 ประการ

ชื่อพระปริตรที่พระสงฆ์สวดให้คนเจ็บหนักฟัง เรียกว่า สวดโพชฌงค์


เพชฌฆาต

ยืมมาจากบาลี วชฺฌฆาตก หรือ วชฺฌฆาต

executioner

เจ้าหน้าที่ประหารชีวิต

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/pʰet̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥.kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เจ้าหน้าที่ประหารชีวิตนักโทษที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้ประหารชีวิต


วัชฌ์

ยืมมาจากบาลี วชฺฌ (“ควรฆ่า”)

ฆ่า, ทำให้ตาย


เคลื่อน

/kʰlɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

ออกจากที่หรือทำให้ออกจากที่

เคลื่อนขบวน

รถไฟค่อย ๆ เคลื่อนไป

เลื่อนหรือทำให้เลื่อนไปจากที่

กระดูกเคลื่อน

เคลื่อนตู้ไป


เคลื่อนที่

เคลื่อน + ที่

เคฺลื่อน-ที่

/kʰlɯa̯n˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนไปจากที่


เคลื่อนที่

เคลื่อน + ที่

เคฺลื่อน-ที่

/kʰlɯa̯n˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่อยู่กับที่, ไม่ประจำที่

ห้องสมุดเคลื่อนที่


เคลื่อนไหว

เคลื่อน + ไหว

การเคลื่อนไหว (abstract-noun)
ความเคลื่อนไหว (abstract-noun)

เคฺลื่อน-ไหฺว

ไม่อยู่นิ่ง, ไม่คงที่

น้ำในสระเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลาเพราะกระแสลม

แสดงกิริยาหรือปฏิกิริยาอย่างใดอย่างหนึ่ง

พรรคการเมืองเคลื่อนไหว


คาถา

จากบาลี คาถา

/kʰaː˧.tʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

คำประพันธ์ประเภทร้อยกรองในภาษาบาลี

อัตราของฉันท์ คือ 4 บาท เรียกว่า คาถาหนึ่ง

คำเสกที่ถือว่าศักดิ์สิทธิ์


ไหว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.wajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩱ (ไหว), ลาว ໄຫວ (ไหว), ไทดำ ꪼꪪ (ไหว), ไทลื้อ ᦺᦛ (ไหว), ไทใหญ่ ဝႆ (ไว), พ่าเก ဝႝ (วย์), อาหม *𑜈𑜩 (*บย์), จ้วงแบบหนง vae, จ้วงแบบจั่วเจียง vaej

การไหว (abstract-noun)
ความไหว (abstract-noun)

สั่น, สะเทือน, กระดิก

ใบไม้ไหว


ไหว

คำกริยาวิเศษณ์

สามารถทำได้,มีแรงให้ทำ

เดินไหว

สู้ไหว

กินไหว


ไหว ๆ

อาการที่เคลื่อนไหวหรือพลิ้วไปมา

ปลาแหวกว่ายกอบัวอยู่ไหว ๆ

ลมพัดธงสะบัดอยู่ไหว ๆ

อาการที่เคลื่อนไหวอย่างเห็นไม่ชัด

เห็นคนร้ายวิ่งหนีเข้าไปในพงหญ้าอยู่ไหว ๆ


พลิ้ว

การพลิ้ว (abstract-noun)
ความพลิ้ว (abstract-noun)

คมมีดพลิ้ว

สะบัดเป็นคลื่นไปตามลม

ธงพลิ้ว


พลิ้ว

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี


เปรียว

ไม่เชื่อง, ว่องไว, (ใช้แก่สัตว์บางชนิดเช่นนกหรือไก่เป็นต้นที่ไม่คุ้นคน), โดยปริยายใช้แก่สิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น


เพรียว

เปรียว, ฉลวย, เรียว

รูปร่างเพรียว

เรือเพรียว


เอ็ดอึง

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔet̚˨˩.ʔɯŋ˧/^((สัมผัส))

เอะอะอื้ออึง