ห้าว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້າວ (ห้าว), ไทลื้อ ᦠᦱᧁᧉ (ห้าว), ไทใหญ่ ႁၢဝ်ႈ (ห้าว), ไทใต้คง ᥞᥣᥝᥲ (ห้าว), พ่าเก ꩭွ် (เหา), อาหม 𑜑𑜧 (หว์)

แก่จัดและแห้ง ในคำว่า มะพร้าวห้าว

กล้าทางมุทะลุ


ไฮโซ

ยืมมาจากอังกฤษ high society

ผู้อยู่ในสังคมชั้นสูง


ไฮโซ

ยืมมาจากอังกฤษ high society

มีระดับ, ดีเกินระดับ


ด๋อย

แผลงมาจาก ด้อย

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/dɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

ต่ำกว่าโดยคุณสมบัติ รูปสมบัติ หรือตำแหน่งหน้าที่ เป็นต้น


ด้อย

การด้อย (abstract-noun)
ความด้อย (abstract-noun)

/dɔj˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ท้ายเรือหรือท้ายรถต่ำลง เรียกว่า ท้ายด้อย

ลักษณะที่ส่วนท้ายของสัตว์มีช้างเป็นต้นลาดต่ำลง (ปรัดเล)


นู้ด

ยืมมาจากอังกฤษ nude

/nuːt̚˦˥/^((สัมผัส))

เปลือย หรือค่อนข้างเปลือย (ใช้แก่คน)

สีเนื้อ, สีที่ใกล้เคียงกับผิวหนังของคน


เคาะแคะ

[kʰɔʔ˦˥.kʰɛʔ˦˥]

พูดพาดพิงเชิงชู้สาว, พูดเชิงเกี้ยวพาราสี


โละ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 落 (loh8, “ตก, ตกต่ำ, ทิ้ง”)

/loʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทิ้ง (ของเก่า)


โสหุ้ย

ยืมมาจากหมิ่นใต้瑣 (ซ่อ, “จุกจิก, หยุมหยิม”) + 費 (หุ่ย, “สิ้นเปลือง, ใช้จ่าย”)


อั่งเปา

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 紅包 (อั๊งเปา, “ซองแดง, ห่อแดง”)

ซองสีแดงหรือสีชมพูบรรจุเงินที่ให้เป็นของขวัญในโอกาสต่าง ๆ


อั้งโล่

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 紅 (ang5, “แดง”) + 爐 (lou5, “เตา”)

/ʔaŋ˥˩.loː˥˩/^((สัมผัส))

เตาไฟดินเผาชนิดหนึ่งของจีน ยกไปได้


อึ้งกิมกี่

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 黃 (ng5, “เหลือง”) + 金 (gim1, “ทอง”) + 枝 (gi1, “กิ่งไม้”); เป็นชื่ออู่ซ่อมรถยนต์

อึ้ง-กิม-กี่

/ʔɯŋ˥˩.kim˧.kiː˨˩/^((สัมผัส))

อึ้งและงงจริง ๆ


อู๋

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 有 (u6 อู๋, “มี”)

/ʔuː˩˩˦/^((สัมผัส))


ปาหี่

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 把戲 (pá-hì, “กายกรรม, มายากล”)

การแสดงกลหรือกายกรรมของนักแสดงเร่ร่อนตามที่ต่าง ๆ

การกระทำหรือพฤติกรรมที่ปรากฏให้คนทั่วไปเห็นหรือเชื่อว่าเป็นจริง


ห้องนอน

/hɔŋ˥˩.nɔːn˧/^((สัมผัส))

ห้องสำหรับนอน มีเตียงเป็นหลัก


ห้องน้ำ

ถาน

อรรถาภิธาน:ส้วม

วัจกุฎี

อรรถาภิธาน:ส้วม

เวจ

อรรถาภิธาน:ส้วม

เวจกุฎี

อรรถาภิธาน:ส้วม

ส้วม

อรรถาภิธาน:ส้วม

สุขา

อรรถาภิธาน:ส้วม

ห้องน้ำ

อรรถาภิธาน:ส้วม

ห้องพระบังคน

อรรถาภิธาน:ส้วม

/hɔŋ˥˩.naːm˦˥/^((สัมผัส))


โลม

ยืมมาจากเขมร លោម (โลม)

ทำอาการประคองลูบให้รู้สึกว่าเอ็นดูรักใคร่เป็นต้น


โลม

ยืมมาจากเขมร លោម (โลม)

เรียกตัวหนังใหญ่ที่แสดงบทเข้าพระเข้านาง เช่น หนุมานเกี้ยวนางเบญกาย, หนังโลม ก็ว่า


โลม

ยืมมาจากบาลี โลม

[เสียงสมาส]
โลม-มะ-


นักข่าว

记者

(1) ผู้สื่อข่าว

記者

(1) ผู้สื่อข่าว

reporter

(1) ผู้สื่อข่าว

journalist

(1) ผู้สื่อข่าว

ผู้รายงานข่าว, ผู้เขียนข่าว, ผู้บอกข่าว, (ใช้เฉพาะทางสื่อสารมวลชน), ผู้สื่อข่าว ก็เรียก


เกียดกัน

กันไม่ให้ทำโดยสะดวก


แกรนิต

ยืมมาจากอังกฤษ granite

หินอัคนีชนิดหนึ่ง ประกอบด้วยหินเขี้ยวหนุมาน หินฟันม้า และแร่กลีบหินเป็นส่วนใหญ่ มีหลายสี ขัดให้เป็นเงาได้ กรดไม่กัด แข็งและทนทานมาก


แกรไฟต์

ยืมมาจากอังกฤษ graphite

อัญรูปหนึ่งของธาตุคาร์บอน ชื่อสามัญเรียกว่า พลัมเบโก (plumbago) หรือแร่ดินสอดำ ลักษณะเป็นของแข็ง มีรูปผลึกเป็นแผ่นบาง ๆ ทึบแสง อ่อนนุ่ม สีเทาเข้มถึงดำ เนื้ออ่อน เป็นตัวนำความร้อนและไฟฟ้าได้ดี มักใช้ทำไส้ดินสอดำ เบ้าหลอมโลหะ น้ำมันหล่อลื่นบางชนิด ไส้ถ่านไฟฉาย ไส้ไฟอาร์ก ใช้เป็นตัวลดความเร็วช่วยควบคุมจำนวนอนุภาคนิวตรอนในเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์


แกระ

/krɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

เครื่องมือชนิดหนึ่งสำหรับตัดรวงข้าว ใช้ทางปักษ์ใต้


แกระ

/krɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

กฤชกรดแกระทรวง


แกล่

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบจ้วงแบบจั่วเจียง geq (แก่), gah (กะ, “จะ, เกือบ, ใกล้จะ”)

/klɛː˨˩/^((สัมผัส))

สามลักษณะนี้ใกล้ แกล่แม้นไป่มี


แกล้งเกลา

[klɛ̃ːŋ˥˩.kläw˧]

ประณีต, ประดิดประดอย


แกลน

คร้าม, กลัว, เกรง

ฤๅแกลนกำลังศร.


เทียนแกลบ

ผักชีล้อม, พืชชนิด Foeniculum vulgare ในวงศ์ Umbelliferae

ชื่อเรียกผลแก่แห้งของผักชีล้อม


กระดูกอึ่ง

กฺระ–ดูก–อึ่ง

/kra˨˩.duːk̚˨˩.ʔɯŋ˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อไม้พุ่ม 3 ชนิดในสกุล Dendrolobium และ Dicerma ของวงศ์ Leguminosae ได้แก่


แย่

แผลงมาจาก ย่อ

/jɛː˥˩/^((สัมผัส))

แบะขาและย่อลง, ย่อลง


แย่

ไม่ทราบรากศัพท์

/jɛː˥˩/^((สัมผัส))

เต็มที, หนัก

ปลายเดือนการเงินแย่

อาการไข้แย่เพียบลงทุกวัน

วันแย่ ๆ

คนแย่ ๆ


ได้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ได้, ลาว ໄດ້ (ได้), คำเมือง ᨯᩱ᩶ (ได้), ไทลื้อ ᦺᦡᧉ (ได้), ไทดำ ꪼꪒ꫁ (ได้), ไทใหญ่ လႆႈ (ไล้), จ้วง ndaej, นุง đày; เทียบสุ่ย qdyais, ต้งใต้ lis, ไหลดั้งเดิม *ɗɯ
Simpson (2001) เสนอว่า ในที่สุดแล้ว มาจากจีนยุคกลาง得 (MC tok) ซึ่งมีการใช้งานในความหมายว่า "สามารถ" ที่ท้ายประโยคเหมือนกับในภาษาไทย

ᨯᩱ᩶

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

ꪼꪒ꫁

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

လႆႈ

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

ໄດ້

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

get

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

obtain

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

ได้เงิน

ได้ลูก

ได้แผล

ใช้ประกอบท้ายคำกริยามีความหมายต่าง ๆ แล้วแต่ความแวดล้อม คือ

อาจ, สามารถ เช่น เดินได้, เขียนได้

สำเร็จผล เช่น สอบได้

อนุญาต เช่น ลงมือกินได้, ไปได้

คำช่วยกริยาบอกอดีต

ได้กิน

ได้ไป


สิบ

จากจีนยุคกลาง十 (MC dzyip); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน สิบ, ลาว ສິບ (สิบ), คำเมือง ᩈᩥ᩠ᨷ (สิบ), ไทลื้อ ᦉᦲᧇ (สีบ), ไทดำ ꪎꪲꪚ (สิบ), ไทใหญ่ သိပ်း (สิ๊ป), ไทใต้คง ᥔᥤᥙᥴ (สี๋ป), อาหม 𑜏𑜢𑜆𑜫 (สิป์), ปู้อี xib, จ้วง cib, แสก ซิ̄บ

อรรถาภิธาน:สิบ

๑๐

อรรถาภิธาน:สิบ

ทศ

อรรถาภิธาน:สิบ

ทัศ

อรรถาภิธาน:สิบ

สิบ

อรรถาภิธาน:สิบ

จำนวนเก้าบวกหนึ่ง, จำนวนจุดที่มีในนี้ (••••• •••••)


สิบ

zéng

ลักเซมเบิร์ก

เรียกเดือนที่ 10 ทางจันทรคติ ว่า เดือน 10 ตกในราวเดือนกันยายน

ยศทหารบกหรือตำรวจชั้นประทวน ต่ำกว่าจ่า

สิบตรี

สิบตำรวจโท


แกลเลียม

ยืมมาจากอังกฤษ gallium

ธาตุลำดับที่ 31 สัญลักษณ์ Ga เป็นโลหะสีขาวคล้ายเงิน ลักษณะเป็นของแข็ง ใช้ทำเทอร์โมมิเตอร์ชนิดใช้วัดอุณหภูมิสูง ๆ


ผมแกละ

[pʰõm˩˥.klɛʔ˩]

ผมที่เอาไว้เป็นแหยมที่แง่ศีรษะ


แกแล

cockspur thorn

(1) ไม้พุ่มชนิดหนึ่ง

/kɛː˧.lɛː˧/^((สัมผัส))

ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยเนื้อแข็งชนิด Maclura cochinchinensis ในวงศ์ Moraceae ขึ้นในป่าดิบ ต้นมีหนาม แก่นเหลืองใช้ย้อมผ้าและทำยา


แก้วกุ้ง

/kɛːw˥˩.kuŋ˥˩/^((สัมผัส))

รังไข่ของกุ้งที่เจริญเต็มที่ มีสีแดงอมส้มหรือสีส้ม, ชาวบ้านเข้าใจว่าเป็นมันกุ้งที่เป็นก้อนอยู่ในหัวกุ้ง


แก้วแกลบ

[kɛːw˥˩.klɛːp̚˩]

ตะกรันเกิดจากเถ้าแกลบที่แข็ง มีสีขาว

ชื่อแร่หินชนิดหนึ่ง


แก้วชิงดวง

[kɛːw˥˩.t͡ɕʰĩŋ˧.dũäːŋ˧]

ชื่อลายชนิดหนึ่ง เป็นลายแย่งดอกกันหรือเป็นดอกเกี่ยวกัน


แก้วตา

/kɛːw˥˩.taː˧/^((สัมผัส))

ส่วนสำคัญของตาที่ทำให้มองเห็น, ส่วนใสของดวงตา มีรูปกลมนูนทั้ง 2 ข้าง ลักษณะใส แต่พื้นหลังนูนออกมากกว่าพื้นหน้า ตั้งอยู่ภายในดวงตา ข้างหลังกระจกตา

โดยปริยายใช้เรียกสิ่งที่รักยิ่ง


แก้วผลึก

[kɛːw˥˩.pʰäʔ˩.lɯk̚˩]

แก้วหินสีขาวสลัว


แก้วมรกต

แก้ว-มอ-ระ-กด

/kɛːw˥˩.mɔː˧.ra˦˥.kot̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อโรคซางละอองเป็นฝ้าบาง ๆ ที่ขึ้นตามลิ้นและในปาก มีสีเขียวดังสีใบไม้ กระทำให้หน้าเขียว บางทีก็เหลืองหรือดำ ลิ้นกระด้าง คางแข็ง มือกำ เท้างอ


แก้วมรกต

คำวิสามานยนาม

แก้ว-มอ-ระ-กด

/kɛːw˥˩.mɔː˧.ra˦˥.kot̚˨˩/^((สัมผัส))

(พระ~) ชื่อพระพุทธรูปองค์หนึ่ง ทำจากหยกสีเขียว ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม, เรียกเต็มว่า พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร


แก้ววิเชียร

[kɛːw˥˩.wi˦˥.t͡ɕʰĩäːn˧]

ชื่อโรคซางละอองเป็นฝ้าบาง ๆ ที่ขึ้นตามลิ้น หรือเพดานหรือกระพุ้งแก้ม สีขาวดั่งเนื้อในมะพร้าว มีอาการท้องอืด ลงท้องนับหนไม่ถ้วน


แก้วสารพัดนึก

แก้ว + สารพัด + นึก

แก้ว-สา-ระ-พัด-นึก

/kɛːw˥˩.saː˩˩˦.ra˦˥.pʰat̚˦˥.nɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

แก้วที่เชื่อกันว่า ถ้าผู้ใดมีอยู่แล้ว นึกอะไรได้อย่างใจ


แก้วสีไม้ไผ่

แก้ว + สี + ไม้ไผ่

แก้ว–สี–ไม้–ไผ่

gɛ̂ɛo–sǐi–mái–pài

ไพฑูรย์, เพชรตาแมว


แก้วหิน

/kɛːw˥˩.hin˩˩˦/^((สัมผัส))

แร่เขี้ยวหนุมาน สีขาวใสหรือมัว


แก้วหู

/kɛːw˥˩.huː˩˩˦/^((สัมผัส))

เยื่อในหูสำหรับรับเสียง


แก้วกาหลง

แก้ว–กา–หฺลง

/kɛːw˥˩.kaː˧.loŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ต้นกระเบาใหญ่ที่มีแต่ดอกเพศผู้


ข้าวเหนียวแก้ว

ข้าว–เหฺนียว–แก้ว

/kʰaːw˥˩.nia̯w˩˩˦.kɛːw˥˩/^((สัมผัส))

ข้าวเหนียวที่เอามากวนกับกะทิและน้ำตาลทราย


เขี้ยวแก้ว

/kʰia̯w˥˩.kɛːw˥˩/^((สัมผัส))

เขี้ยวของพระพุทธเจ้า, พระเขี้ยวแก้ว

เขี้ยวของงูพิษอยู่บริเวณส่วนหน้าของขากรรไกรบน มีขนาดใหญ่และยาว เช่น งูจงอาง งูเห่า งูเขียวหางไหม้, ถ้าอยู่บริเวณท้ายขากรรไกรบน เรียกว่า เขี้ยวแก้วใน หรือ เขี้ยวแก้วใต้ตา เช่น งูปล้องทอง งูเขียวหัวจิ้งจก

เขี้ยวที่งอกอยู่กลางเพดานปากของหนุมาน


พระเขี้ยวแก้ว

[pʰräʔ˦˥.kʰiäw˥˩.kɛːw˥˩]

เขี้ยวของพระพุทธเจ้า


เขี้ยวแก้วใน

เขี้ยว–แก้ว–ใน

เขี้ยวของงูพิษที่อยู่บริเวณท้ายขากรรไกรบน มีขนาดใหญ่และยาว เช่น งูปล้องทอง งูเขียวหัวจิ้งจก


เขี้ยวแก้วใต้ตา

เขี้ยว–แก้ว–ใต้–ตา


จงกรมแก้ว

จง-กฺรม-แก้ว

พระพุทธรูปปางหนึ่งยืนย่างพระบาทซ้าย พระหัตถ์ทั้ง 2 ประสานพระเพลา มีเรือนแก้ว — ตำนานพุทธเจดีย์ พระนิพนธ์ในสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ


ถ้วยแก้ว

/tʰua̯j˥˩.kɛːw˥˩/^((สัมผัส))

ภาชนะที่ทำด้วยแก้วสำหรับใส่น้ำกินเป็นต้น เรียกสั้น ๆ ว่า แก้ว


ทรายแก้ว

[säːj˧.kɛːw˥˩]

แร่ควอตซ์ที่มีขนาดเล็กเท่าเม็ดทราย มีลักษณะเป็นสีขาวใสใช้ในอุตสาหกรรมทำแก้ว


ผ้าแก้ว

[pʰäː˥˩.kɛːw˥˩]

ผ้าบางใสอย่างแก้ว เนื้อแข็ง ใช้ทำเครื่องแต่งกายหรือดอกไม้เป็นต้น


รากแก้ว

/raːk̚˥˩.kɛːw˥˩/^((สัมผัส))

รากเดิม, รากที่เป็นหลักหยั่งลึกลงไปในดินของต้นไม้บางชนิด


ลอยแก้ว

ของหวานทำด้วยเนื้อผลไม้รสเปรี้ยวลอยในน้ำเชื่อม เจือเกลือเล็กน้อย

ส้มลอยแก้ว, กระท้อนลอยแก้ว


ลูกแก้ว

/luːk̚˥˩.kɛːw˥˩/^((สัมผัส))

สิ่งที่กลึงเป็นรูปกลม ๆ ตามหัวเม็ดและขาโต๊ะเป็นต้น

ลูกกลม ๆ ทำด้วยแก้ว คล้ายลูกหิน แต่เล็กกว่า

ลูกกลมทำด้วยแก้ว มีขนาดต่าง ๆ กัน หมอดูใช้ในการทำนายโชคชะตา

ลูกที่พ่อแม่รักมากที่สุด


หมอบราบคาบแก้ว

หมอบ + ราบคาบ + แก้ว

การหมอบราบคาบแก้ว (abstract-noun)

หฺมอบ–ราบ–คาบ–แก้ว

mɔ̀ɔp–râap–kâap–gɛ̂ɛo

/mɔːp̚˨˩.raːp̚˥˩.kʰaːp̚˥˩.kɛːw˥˩/^((สัมผัส))

ยอมตามโดยไม่ขัดขืน, ยอมแพ้โดยดี


หัวแก้วหัวแหวน

[huːä˩˥.kɛːw˥˩.huːä˩˥.wɛ̃ːn˩˥]

ที่รักใคร่เอ็นดูมาก, ที่โปรดปรานมาก

ลูกศิษย์หัวแก้วหัวแหวน


จวดลาก

[t͡ɕuːät̚˩.läːk̚˥˩]


อวบระยะสุดท้าย

อวบ + ระยะ + สุดท้าย

การอวบระยะสุดท้าย (abstract-noun)

[ʔuːäp̚˩.rä˧.jäʔ˥.sut̚˩.tʰäːj˦˥]

อ้วน (ใช้เป็นคำยั่วเย้า)


เอาหน้าไปไว้ที่ไหน

เอา + หน้า + ไป + ไว้ + ที่ไหน

เอา-น่า-ไป-ไว้-ที่-ไหฺน

/ʔaw˧.naː˥˩.paj˧.waj˦˥.tʰiː˥˩.naj˩˩˦/^((สัมผัส))

สู้หน้าผู้อื่นได้อย่างไร


เห็น ๆ

อย่างโจ่งแจ้ง


แหกกฎ

/hɛːk̚˨˩.kot̚˨˩/^((สัมผัส))

จงใจทำผิดกฎระเบียบ


ยอดเยี่ยมกระเทียมดอง

ยอดเยี่ยม + กระเทียม + ดอง

การยอดเยี่ยมกระเทียมดอง (abstract-noun)

[jɔːt̚˥˩.jiːä̃m˥˩.krä˧.tʰiːä̃m˧.dɔ̃ːŋ˧]

th-ยอดเยี่ยมกระเทียมดอง-th-verb-eJr7W6NX


ยอดเยี่ยมกระเทียมโทน

ยอดเยี่ยม + กระเทียม + โทน

การยอดเยี่ยมกระเทียมโทน (abstract-noun)

[jɔːt̚˥˩.jiːä̃m˥˩.krä˧.tʰiːä̃m˧.tʰõːn˧]

th-ยอดเยี่ยมกระเทียมโทน-th-verb-eJr7W6NX


สะโหลสะเหล

แผลงมาจาก โหลเหล

สะ-โหฺล-สะ-เหฺล

/sa˨˩.loː˩˩˦.sa˨˩.leː˩˩˦/^((สัมผัส))

อิดโรยและอ่อนแรง


ปล่อยโฮ

ร้องไห้ออกมาอย่างเต็มที่


ตดยังไม่ทันหายเหม็น

คำกริยาวิเศษณ์

ตด + ยัง + ไม่ + ทัน + หาย + เหม็น

ตด-ยัง-ไม่-ทัน-หาย-เหฺม็น

/tot̚˨˩.jaŋ˧.maj˥˩.tʰan˧.haːj˩˩˦.men˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่นาน, เร็วมาก

th-ตดยังไม่ทันหายเหม็น-th-adv-ROeLXeN2


โฮ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ร้องไห้ดัง ๆ


โฮ ๆ

อาการที่ร้องไห้ดัง ๆ


ยัวะซี้

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 熱 (ruah8, “ร้อน”) + 死 (si2, “ตาย”)

/jua̯ʔ˦˥.siː˦˥/^((สัมผัส))

อบอ้าวมาก, ร้อนมาก


ไม่เลี้ยง

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ + เลี้ยง

“ผู้การแต้ม” ฟาดไม่เลี้ยง คิดได้ไงให้พกยาบ้า 5 เม็ด

ไม่ให้มีโอกาสรอด


ไม่มีอะไรในกอไผ่

ไม่ + มี + อะไร + ใน + กอ + ไผ่

ไม่-มี-อะ-ไร-ไน-กอ-ไผ่

/maj˥˩.miː˧.ʔa˨˩.raj˧.naj˧.kɔː˧.pʰaj˨˩/^((สัมผัส))

ไม่พบสิ่งที่ผิดปรกติหรือน่าสงสัยตามที่เล่าลือกัน


ลูกกระดิ้ว

ลูก-กฺระ-ดิ้ว


ผ่าทางตัน

ผ่า + ทางตัน

แก้ปัญหาที่ไม่มีทางออกได้สำเร็จ


โม้ก

ตัดมาจากอังกฤษ smoke (“สูบบุหรี่”)

/moːk̚˦˥/^((สัมผัส))

ใช้ปากกระทำกามกิจแก่อวัยวะเพศชาย


กรวยบ้าน

ชื่อไม้ต้นชนิด Horsfieldia irya (Gaertn.) Warb. ในวงศ์ Myristicaceae ขึ้นตามฝั่งน้ำลำคลอง ใบเป็นมันคล้ายใบจำปี แต่เรียวและนิ่มกว่า ดอกสีเหลือง ผลกลมเป็นพวงคล้ายมะไฟ


กรวยป่า

ชื่อไม้พุ่มชนิด Casearia grewiifolia Vent. ในวงศ์ Flacourtiaceae ใบคล้ายชนิดแรกแต่ปลายป้อม มีขนมาก ขอบใบมีจักเล็ก ๆ เชื่อกันว่าเป็นยาสูบแก้ริดสีดวงจมูก


วิจัยฝุ่น

วิจัย + ฝุ่น

ว่างงาน, ตกงาน


เตะฝุ่น

ว่างงาน, ตกงาน


ว่างงาน

/waːŋ˥˩.ŋaːn˧/^((สัมผัส))

ตกงาน, ไม่มีงานทำ


ตกงาน

ว่างงาน, ไม่มีงานทำ


เซ็ง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 清 (cêng1, “ใส; บริสุทธิ์; สะอาด”) โดยใช้บรรยายรสชาติเป็น รสใส รสอ่อน รสไม่จัด จืดชืด

ชืด, จืดชืด, หมดรส (ใช้เรียกสิ่งที่ควรจะบริโภคหรือจัดทำในเวลาหนึ่ง แต่ทิ้งไว้นานเกินควร)

หมดความตื่นเต้น


เซ็ง

รูปที่สะกดผิดของ เซ้ง


แกว่งกวัด

แกว่ง + กวัด

แกฺว็่ง-กฺวัด

จับด้ามวัตถุให้ปลายตั้งขึ้นแล้วปัดไปมา

แกว่งกวัดอาวุธ

จิตแกว่งกวัด


ไฟแก๊ส

ไฟซึ่งเกิดจากการจุดอะเซทิลีน ซึ่งได้จากก้อนแคลเซียมคาร์ไบด์ทำปฏิกิริยากับน้ำ


แกะรอย

/kɛʔ˨˩.rɔːj˧/^((สัมผัส))

ติดตามหาร่องรอย


แกะแร

/kɛʔ˨˩.rɛː˧/^((สัมผัส))

แกะพื้นผิวโลหะให้เป็นเส้นหรือเป็นเหลี่ยมขึ้นเงาดูคล้ายฝังเพชร


แกะสะเก็ด

เป็นคำเปรียบหมายความว่ารื้อฟื้นเรื่องเก่าขึ้นมาพูดให้เจ็บใจ


โก้หร่าน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก قرآن (กุ̈รอาน), จากอาหรับ قُرْآن (กุรอาน); ร่วมรากกับ โกหร่าน

หรูหราภูมิฐาน (มักใช้แก่กิริยาแต่งตัวหรือการแสดงกิริยาอื่น ๆ)


โก้เก๋

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากฝรั่งเศส coquet

/koː˥˩.keː˩˩˦/^((สัมผัส))

หรูหรางามเข้าที (มักใช้แก่กิริยาแต่งตัวหรือการแสดงกิริยาอื่น ๆ)


โกก

/koːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ไม้รูปโค้งปลายทั้ง 2 ข้างงอขึ้นเล็กน้อย ใช้พาดคอวัวหรือคอควายสำหรับลากเลื่อนเป็นต้น


โกก

/koːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เสียงดังอย่างเคาะไม้ด้วยกะลา


โกกเกก

คดโกง, เกะกะระราน, เกกมะเหรก

มีกิริยาโกกเกกร้ายกาจ.


สัทศาสตร์

สัท + ศาสตร์; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ phonetics

សទ្ទិកវិទ្យា

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

សព្ទសញ្ញាវិទ្យា

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

語音學

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

语音学

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

phonétique

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

Phonetik

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

ngư âm học

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

語音學

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

fonética

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

phonetics

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

स्वरविज्ञान

วิชาที่ศึกษาเสียงพูด

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

วิชาว่าด้วยการศึกษาธรรมชาติของการออกเสียงและการเปล่งเสียงพูด


โก้งเก้ง

/koːŋ˥˩.keːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะหรือท่าทางสูงโย่งเย่ง


โกงโก้

/koːŋ˧.koː˥˩/^((สัมผัส))


โกเชาว์

ยืมมาจากบาลี โกชว

ผ้าทำด้วยขนแพะ

ไพจิตรนิทรกำราล กาฬโกเชาว์.


โกญจนะ

[kõːn˧.t͡ɕäʔ˩.näʔ˦˥]

ย่อมาจาก โกญจนาท

เสียงช้างก้องโกญจนสำเนียง.


โกฐกระดูก

โกด-กฺระ-ดูก

ชื่อเรียกเหง้าแห้งของไม้ล้มลุกชนิด Aucklandia costus Falc. ในวงศ์ Asteraceae, เครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 7 และโกฐทั้ง 9


โกฐกะกลิ้ง

โกด–กะ–กฺลิ้ง

ชื่อเรียกเมล็ดแก่แห้งของต้นแสลงใจ (Strychnos nux-vomica) ในวงศ์ Strychnaceae


โกฐกักกรา

โกด–กัก–กฺรา

ชื่อเรียกเครื่องยาชนิดหนึ่ง ที่เป็นส่วนปูด (Gall) ที่ได้มาจากพืช Pistacia integerrima


โกฐก้านพร้าว

โกด–ก้าน–พฺร้าว

ชื่อเรียกรากแห้งของไม้ล้มลุกชนิด Picrorhiza scrophulariiflora (Pennell) D.Y.Hong ในวงศ์ Plantaginaceae, เครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 7 และโกฐทั้ง 9


โกฐก้านมะพร้าว

โกด–ก้าน–มะ–พฺร้าว

/koːt̚˨˩.kaːn˥˩.ma˦˥.pʰraːw˦˥/^((สัมผัส))

โกฐก้านพร้าว


โกฐเขมา

[koːt̚˩.kʰäʔ˩.mäːw˩˥]

ชื่อเรียกเหง้าและรากแห้งของไม้ล้มลุกหลายชนิดในสกุล Atractylodes วงศ์ Umbelliferae เช่น ชนิด A. lyrata, เครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 5, โกฐทั้ง 7 และโกฐทั้ง 9


โกฐหอม

[koːt̚˩.hɔ̃ːm˩˥]


โกฐจุฬาลัมพา

โกด–จุ–ลา–ลำ–พา

/koːt̚˨˩.t͡ɕu˨˩.laː˧.lam˧.pʰaː˧/^((สัมผัส))

ชื่อเรียกเรือนยอด (แห้ง) ที่กำลังมีดอกของพืช 3 ชนิด ในสกุล Artemisia วงศ์ Compositae เช่น ชนิด A. vulgaris, เครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 5, โกฐทั้ง 7 และโกฐทั้ง 9


โกฐจุฬาลำพา

โกด–จุ–ลา–ลำ–พา


โกฐชฎามังษี

โกด–ชะ–ดา–มัง–สี

/koːt̚˨˩.t͡ɕʰa˦˥.daː˧.maŋ˧.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อเรียกรากแห้งของไม้ล้มลุกชนิด Nardostachys jatamansi ในวงศ์ Valerianaceae, ชื่อเครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 9


โกฐชฎามังสี

โกด–ชะ–ดา–มัง–สี


โกฐเชียง

/koːt̚˨˩.t͡ɕʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ชื่อเรียกเหง้าและรากแห้งของไม้ล้มลุกชนิด Livisticum officinale ในวงศ์ Umbelliferae, ชื่อเครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 5, โกฐทั้ง 7 และโกฐทั้ง 9


โกฐน้ำเต้า

โกด–น้ำ–เต้า

ชื่อเรียกเหง้าและรากแห้งของพืช 6 ชนิดในสกุล Rheum วงศ์ Polygonaceae เช่น ชนิด R. officinale, R. palmatum


โกฐพุงปลา

โกด–พุง–ปฺลา

ชื่อเรียกสิ่งที่นูนปูดขึ้นมาตามกิ่งและใบของไม้ต้นหลายชนิดในสกุล Terminalia วงศ์ Combretaceae เช่น สมอไทย (T. chebula), ชื่อเครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 9


โกฐสอ

/koːt̚˨˩.sɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อเรียกรากแห้งของไม้ล้มลุกหลายชนิดในสกุล Angelica วงศ์ Umbelliferae เช่น ชนิด A. sylvestris, A. glabra, ชื่อเครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 5, โกฐทั้ง 7 และโกฐทั้ง 9


โกฐหัวบัว

ชื่อเรียกเหง้า ราก ใบ และดอกแห้งของไม้ล้มลุก 3 ชนิดในวงศ์ Umbelliferae คือ ชนิด Cnidium officinale, Conioselinum univittatum และ Licusticum wallichii, ชื่อเครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในโกฐทั้ง 5, โกฐทั้ง 7 และโกฐทั้ง 9


โกฐทั้ง 5

[koːt̚˩.tʰä̃ːŋ˦˥.häː˥˩]

ชื่อเครื่องยาสมุนไพรจำพวกหนึ่ง ประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ ของพืชที่แตกต่างกัน 5 ชนิด ได้แก่ [1] โกฐหัวบัว [2] โกฐสอ [3] โกฐเขมา [4] โกฐเชียง และ [5] โกฐจุฬาลัมพา (โกฐจุฬาลำพา)


โกฐทั้ง 7

[koːt̚˩.tʰä̃ːŋ˦˥.t͡ɕet̚˩]

ชื่อเครื่องยาสมุนไพรจำพวกหนึ่ง ประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ ของพืชที่แตกต่างกัน 7 ชนิด ได้แก่ [1] โกฐหัวบัว [2] โกฐสอ [3] โกฐเขมา [4] โกฐเชียง [5] โกฐจุฬาลัมพา (โกฐจุฬาลำพา) [6] โกฐกระดูก และ [7] โกฐก้านพร้าว


โกฐทั้ง 9

[koːt̚˩.tʰä̃ːŋ˦˥.käːw˥˩]

ชื่อเครื่องยาสมุนไพรจำพวกหนึ่ง ประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ ของพืชที่แตกต่างกัน 9 ชนิด ได้แก่ [1] โกฐหัวบัว [2] โกฐสอ [3] โกฐเขมา [4] โกฐเชียง [5] โกฐจุฬาลัมพา (โกฐจุฬาลำพา) [6] โกฐกระดูก [7] โกฐก้านพร้าว [8] โกฐพุงปลา และ [9] โกฐชฎามังสี (โกฐชฎามังษี)


โกฐาส

ยืมมาจากบาลี โกฏฺฐาส

/koːt̚˨˩.tʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

พรพอใจบ้นนน้นนอนนเป็น โกฐาสถ้อย.


โกณะ

ยืมมาจากบาลี โกณ

มุม, เหลี่ยม


โกตไต

เทียบเปอร์เซีย کرته (โก็รฺเต, “เสื้อชั้นนอกของทหาร”)

เสื้อชนิดหนึ่ง

ห่มโกตไตอวดอ้าง


โกปินำ

ยืมมาจากบาลี โกปิน

ผ้าปิดของลับ

แล้วเกี่ยวรัดโกปินำ

พระราชนิพนธ์บทละครเรื่องรามเกียรติ์ในรัชกาลที่ ๑


สารท

ยืมมาจากบาลี สารท; เทียบสันสกฤต शारद (ศารท)

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เทศกาลทำบุญในวันสิ้นเดือนสิบ โดยนำพืชพรรณธัญญาหารแรกเก็บเกี่ยวมาปรุงเป็นข้าวทิพย์และข้าวมธุปายาสถวายพระสงฆ์

ฤดูใบไม้ร่วง เริ่มต้นในเดือนกันยายนถึงเดือนพฤศจิกายน


ศารท

ยืมมาจากสันสกฤต शारद (ศารท); เทียบบาลี สารท

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))


ศารท

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เกี่ยวกับหรือเกิดในฤดูใบไม้ร่วง


สารทฤดู

สา-ระ-ทะ-รึ-ดู

/saː˩˩˦.ra˦˥.tʰa˦˥.rɯ˦˥.duː˧/^((สัมผัส))

ฤดูใบไม้ร่วง


สภา

ยืมมาจากสันสกฤต सभा (สภา) หรือบาลี สภา

องค์การหรือสถานที่ประชุม

คำย่อของ รัฐสภา


สถานที่

/sa˨˩.tʰaːn˩˩˦.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้ง, แหล่ง


สถาน

ยืมมาจากสันสกฤต स्थान (สฺถาน); เทียบบาลี ฐาน

[เสียงสมาส]
สะ-ถา-นะ-

[เสียงสมาส]
สะ-ถาน-นะ-

/sa˨˩.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่ตั้ง ถ้าใช้ประกอบคำอื่นหมายถึง ที่, แหล่ง

โบราณสถาน

มีความผิดหลายสถาน

ความเป็นไป, ความเป็นอยู่


สถาน

คำวิสามานยนาม

[เสียงสมาส]
สะ-ถา-นะ-

[เสียงสมาส]
สะ-ถาน-นะ-

/sa˨˩.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย


สถานะ

ยืมมาจากสันสกฤต स्थान (สฺถาน); เทียบบาลี าน

/sa˨˩.tʰaː˩˩˦.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ สถาน (“ความเป็นไป, ความเป็นอยู่”)


หน้าหม้อ

/naː˥˩.mɔː˥˩/^((สัมผัส))


หูดำ

หู + ดำ; มาจากหูของหม้อซึ่งหุ้มฉนวนสีดำ โยงกับคำ หน้าหม้อ


เด็กวัด

เด็กรับใช้ปรนนิบัติสงฆ์อยู่ตามวัด


ลูกศิษย์วัด

ลูกศิษย์ + วัด

เด็กหรือผู้ใหญ่รับใช้ปรนนิบัติสงฆ์อยู่ตามวัด


อารามบอย

อาราม + อังกฤษ boy

เด็กรับใช้ปรนนิบัติสงฆ์อยู่ตามวัด


ขจรจบ

[kʰä˩.t͡ɕɔ̃ːn˧.t͡ɕop̚˩]

ชื่อหญ้าชนิด Pennisetum pedicellatum และ P. polystachyon ในวงศ์ Gramineae แพร่พันธุ์รวดเร็วมากและปราบยาก หญ้าทั้ง 2 ชนิดนี้ต้นอ่อนใช้เป็นอาหารสัตว์ ต้นแก่ใช้ทำกระดาษได้


ขจ่าง

/kʰa˨˩.t͡ɕaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

จวบแจ้งขจ่างจา มิกราจำรัสศรี.


ขดาน

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្តារ៑ (ขฺตารฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ក្ដារ (กฺฎาร)

นางทายขดานผทับแด ไฟสมรลามแล ลืมพาษปธาราราย.


ขทิง

/kʰa˨˩.tʰiŋ˧/^((สัมผัส))

กระดิ่ง, กระดึง

ขทิงทอง รนนทดโยง ลยวแล่ง.


ขทึง

/kʰa˨˩.tʰɯŋ˧/^((สัมผัส))

กระดิ่ง, กระดึง


ขนพองสยองเกล้า

ขน–พอง–สะ–หฺยอง–เกฺล้า

kǒn–pɔɔng–sà–yɔ̌ɔng–glâo

/kʰon˩˩˦.pʰɔːŋ˧.sa˨˩.jɔːŋ˩˩˦.klaw˥˩/^((สัมผัส))

ขนและผมตั้งชันขึ้นเพราะรู้สึกสยดสยองมากเป็นต้น


ขนเพชร

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/kʰon˩˩˦.pʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

ขนสีขาวที่ขึ้นแปลกเป็นพิเศษ มีลักษณะยาวกว่าปรกติ

ขนบริเวณอวัยวะเพศ


ขนแมว

/kʰon˩˩˦.mɛːw˧/^((สัมผัส))

รอยเป็นเส้น ๆ อยู่บนสิ่งที่ขัดเงายังไม่เกลี้ยงหรือบนผิวของเพชรที่เจียระไนแล้ว


ขนลุกขนชัน

[kʰõn˩˥.luk̚˦˥.kʰõn˩˥.t͡ɕʰän˧]

ขนตั้งชันขึ้นเพราะความขยะแขยงหรือตกใจกลัวเป็นต้น


ขนลุกขนพอง

ขน–ลุก–ขน–พอง

/kʰon˩˩˦.luk̚˦˥.kʰon˩˩˦.pʰɔːŋ˧/^((สัมผัส))


ขนสัตว์

ขนหนาที่ได้จากสัตว์บางชนิด เช่น แกะ หมาป่า มิงก์ ซึ่งสามารถนำไปผลิตเครื่องนุ่งห่ม


ผ้าขนสัตว์

[pʰäː˥˩.kʰõn˩˥.sät̚˩]

ผ้าที่ทอจากขนของสัตว์บางชนิด เช่น แกะ


ผ้าขนหนู

ผ้า + ขน + หนู

/pʰaː˥˩.kʰon˩˩˦.nuː˩˩˦/^((สัมผัส))

ผ้าที่มีลักษณะเป็นขนขด ใช้ห่มหรือเช็ดตัวเป็นต้น


ขนหย็อง

[kʰõn˩˥.jɔ̃ŋ˩˥]

ขนหัวตั้งชัน ตัวลีบ หางตก เป็นอาการของไก่หรือนกที่รู้สึกกลัวไม่กล้าสู้


ขนหย็อง

[kʰõn˩˥.jɔ̃ŋ˩˥]

โดยปริยายใช้แก่คนที่ไม่กล้าสู้, กลัว


ขนงเนื้อ

[kʰä˩.nɔ̃ŋ˩˥.nɯːä˦˥]

หนังสัตว์ที่เผาไฟให้สุกแล้วต้มให้เปื่อย เพื่อปรุงเป็นอาหาร


ขนน

ยืมมาจากเขมร ខ្នល់ (ขฺนล̍, “หมอนอิง, ขอนที่ใช้เป็นหมอน”)


ขนน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขัน


ขนน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขัน


ขนน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขัน


ขนมเปียกปูน

ขะ-หฺนม-เปียก-ปูน

/kʰa˨˩.nom˩˩˦.pia̯k̚˨˩.puːn˧/^((สัมผัส))

ขนมชนิดหนึ่ง ทำด้วยแป้งข้าวเจ้าผสมกาบมะพร้าวเผาให้เป็นถ่านบดละเอียด ตั้งไฟกวนกับน้ำตาล กะทิและน้ำปูนใส เมื่อสุกเทลงใส่ถาด ตัดเป็นชิ้น ๆ ให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมด้านขนานที่มีด้านทั้ง 4 ยาวเท่ากันแต่ไม่มีมุมภายในเป็นมุมฉาก

ชนิดของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนานที่มีด้านทั้ง 4 ยาวเท่ากัน แต่ไม่มีมุมภายในเป็นมุมฉาก


ขนมผักกาด

[kʰä˩.nõm˩˥.pʰäk̚˩.käːt̚˩]

ของคาวชนิดหนึ่งทำด้วยแป้งผสมหัวผักกาด นึ่งให้สุก แล้วผัดกับถั่วงอก ผักกุยช่าย


ขนมหัวผักกาด

ขะ–หฺนม–หัว–ผัก–กาด

/kʰa˨˩.nom˩˩˦.hua̯˩˩˦.pʰak̚˨˩.kaːt̚˨˩/^((สัมผัส))


ขนอน

ไม่ทราบรากศัพท์

/kʰa˨˩.nɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่ตั้งอากรการผ่านเขต


ขนาก

/kʰa˨˩.naːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Cyperus serotinus ในวงศ์ Juncaceae ขึ้นอยู่ในทุ่งนาและริมแม่น้ำคล้ายกก


ขนำ

ยืมมาจากปักษ์ใต้ ขนำ, เป็นไปได้ว่ารับมาจากจามตะวันตก kadauṃ
เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ กระท่อม (ผ่านทางเขมรเก่า ក្ទំ (กฺทํ), កទំ (กทํ, “ตั้งถิ่นฐาน; เข้ามาอาศัย”) และมอญ-เขมรดั้งเดิม *ɡdɔɔm (“กระท่อม; ห้อง”); ซึ่งเป็นรากของเขมร ខ្ទម (ขฺทม) ด้วย)

กระท่อมชั่วคราวในทุ่งนาเป็นต้น


ขนุนป่า

[kʰä˩.nũn˩˥.päː˩]

ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Artocarpus lanceifolius ในวงศ์ Moraceae เกิดในป่าดิบ


ขนุนสำปะลอ

ขะ–หฺนุน–สำ–ปะ–ลอ

kà–nǔn–sǎm–bpà–lɔɔ

/kʰa˨˩.nun˩˩˦.sam˩˩˦.pa˨˩.lɔː˧/^((สัมผัส))

ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Artocarpus altilis ในวงศ์ Moraceae ใบใหญ่เป็นแฉก ๆ ผลมีเมล็ดมาก กินได้ พันธุ์ที่ผลไม่มีเมล็ด เรียก สาเก เนื้อกินได้


ขนุนญวน

ขะ–หฺนุน–ยวน

ใบขนุน, ชื่อปลาทะเลชนิด Lactarius lactarius


ขนุนนก

ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Palaquium obovatum ในวงศ์ Sapotaceae มีน้ำยางขาวจับเป็นก้อนแข็งเมื่อผสมกับยางอื่น ๆ ใช้ยาเรือได้


ขบูร

เทียบเขมร ក្បូរ (กฺบูร)

แต่ง, ประดับ


ขบวร

แต่ง, ประดับ


ข่มขวัญ

ทำให้ขวัญเสีย

พูดข่มขวัญฝ่ายตรงข้าม


ข่มขี่

การข่มขี่ (abstract-noun)
ความข่มขี่ (abstract-noun)

/kʰom˨˩.kʰiː˨˩/^((สัมผัส))


ข่มขืนใจ

[kʰõm˩.kʰɯ̃ːn˩˥.t͡ɕäj˧]

บังคับให้กระทำหรืองดเว้นกระทำโดยไม่สมัครใจ แต่จำต้องฝืนใจปฏิบัติตาม เพราะไม่สามารถหลีกเลี่ยงหรือขัดขืนได้

ข่มขืนใจเจ้าพนักงานให้ปฏิบัติการอันมิชอบด้วยหน้าที่ หรือให้ละเว้นการปฏิบัติการตามหน้าที่ โดยใช้กำลังประทุษร้าย หรือขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้าย เป็นความผิดอาญาตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา ๑๓๙


ข่มขู่

/kʰom˨˩.kʰuː˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้กลัว, ทำให้เสียขวัญ

ทำให้ผู้อื่นต้องกลัวว่าจะเกิดความเสียหายเป็นภัยแก่ตนเอง แก่สกุลแห่งตน หรือแก่ทรัพย์สินของตน เป็นภัยอันใกล้จะถึงและอย่างน้อยร้ายแรงถึงขนาดที่จะพึงกลัว ตามประมวลกฎหมายแพ่ง การข่มขู่อาจทำให้นิติกรรมเสื่อมเสียได้


ข่มท้อง

[kʰõm˩.tʰɔ̃ːŋ˦˥]

ใช้มือกดท้องช่วยในการคลอดลูก


ข่มนาม

[kʰõm˩.nä̃ːm˧]

ทำพิธีข่มชื่อศัตรูก่อนยกทัพ


ข่มหมู

/kʰom˨˩.muː˩˩˦/^((สัมผัส))

นักเรียนรุ่นพี่ชอบข่มหมูรุ่นน้อง


ข่มเหง

การข่มเหง (abstract-noun)
ความข่มเหง (abstract-noun)

ᨣᩕ᩵ᩣᩴ

ใช้กำลังรังแกแกล้งทำความเดือดร้อนให้ผู้อื่น

/kʰom˨˩.heːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ข่มเหงคะเนงร้าย

การข่มเหงคะเนงร้าย (abstract-noun)

ข่ม–เหง–คะ–เนง–ร้าย

/kʰom˨˩.heːŋ˩˩˦.kʰa˦˥.neːŋ˧.raːj˦˥/^((สัมผัส))

รังแกเบียดเบียน


ขมงโกรย

มงโกรย, ชื่อปลาทะเลและน้ำกร่อยชนิด Hilsa kelee ในวงศ์ Clupeidae


ขมม

เชยชม, คลึงเคล้า


ขมวด

เทียบเขมร ក្បួច (กฺบัวจ), ក្របួច (กฺรบัวจ)

บิดม้วนแล้วขอดให้เป็นปม

โดยปริยายหมายความว่าย่นย่อข้อความทิ้งท้ายไว้ให้คิด


ขมวด

เรียกของที่ขมวดอย่างนั้น

หัวหอม 4 ขมวด


ขมวดยา

[kʰä˩.muːät̚˩.jäː˧]

ชื่อเรือที่ขุดขึ้นจากซุงทั้งต้น ใหญ่กว่าเรือกราบ รูปร่างค่อนข้างเพรียว หัวและท้ายเรือเสริมไม้ต่อเป็นโขนงอนเชิดขึ้น ด้านข้างหัวเรือเขียนลวดลายด้วยน้ำยาสีต่าง ๆ วางกระทงขวางลำสำหรับคนนั่งพายได้ประมาณ 50 คน เป็นเรือตามเสด็จในการเสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนพยุหยาตราชลมารคหรือเสด็จพระราชดำเนินลำลองทางชลมารค ใช้เป็นเรือกันหรือเรือพิฆาตได้


ขมวน

ชื่อหนอนของแมลงพวกด้วงปีกแข็งที่กินปลาแห้ง เนื้อแห้ง และอาหารแห้งอื่น ๆ โดยทิ้งรอยให้เห็นเป็นขุยเล็ก ๆ ออกมา เรียกว่า ขี้ขมวน ตัวหนอนมักจะมีสีครีมหรือน้ำตาลอ่อน ที่พบบ่อยได้แก่ ชนิด Dermestes maculatus ในวงศ์ Dermestidae ซึ่งเมื่อเป็นตัวเต็มวัยจะเป็นด้วงที่มีลำตัวยาวประมาณ 7 มิลลิเมตร ตัวสีดำ ท้องสีขาวหม่นและมีเส้นสีดำเป็นลายพาดตามขวาง


ขมวน

ผุ, ยุ่ย, ใช้แก่เนื้อแห้ง ปลาแห้งเป็นต้นที่เก็บไว้นาน ๆ ซึ่งเกิดจากเชื้อราหรือตัวขมวน (นาม 1) กัดกิน

ปลาเป็นขมวน

เนื้อเป็นขมวน


ขมหิน

ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Boerhavia diffusa ในวงศ์ Nyctaginaceae ใช้ทำยาได้


ขมอง

เทียบเขมร ខ្មង (ขฺมง, “ไขกระดูก”)

/kʰa˨˩.mɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ สมอง

ปวดขมอง


ขม่อม

/kʰa˨˩.mɔːm˨˩/^((สัมผัส))

ส่วนของกะโหลกอยู่ตรงแนวกลางศีรษะ แต่ต่ำกว่าส่วนสูงสุดลงมาใกล้หน้าผาก ในเด็กแรกเกิดจนถึง 2 ขวบส่วนนี้จะมีเนื้อเยื่ออ่อนปิดรอยประสานกะโหลกที่ยังเปิดอยู่ หลังจากนั้นเนื้อเยื่ออ่อนนี้จะกลายเป็นกระดูก

โดยปริยายหมายรวม ๆ ว่า หัว

เป่าขม่อม

ลงขม่อม


ขมอย

ยืมมาจากเขมร ក្មួយ (กฺมัวย, “หลาน, ลูกของพี่หรือของน้อง”)

/kʰa˨˩.mɔːj˧/^((สัมผัส))

หลาน, ลูกหลาน

ขมอยเมือเฝือแฝกหญ้า ยุงชุมฉ่าฝ่าเหลือบฝูง


ขมัง

(เฉพาะคำนามความหมายที่ 1) ภาษาเขมร ខ្មាន់ (ขฺมาน̍) ตัดมาจาก ខ្មាន់ធ្នូ (ขฺมาน̍ธฺนู)

/kʰa˨˩.maŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ขมัง

/kʰa˨˩.maŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แรง, แข็งขัน

สองอาจแข็งขมังขึ้น แบ่งให้กันเสมอ


ขมับ

ส่วนที่อยู่หางคิ้วเหนือกระดูกแก้มทั้ง 2 ข้าง


ขมา

ยืมมาจากบาลี ขมา

กล่าวคำขอโทษ

ไปขมาศพ


ขมา

ยืมมาจากบาลี ขมา

การยกโทษให้เมื่ออีกฝ่ายหนึ่งยอมรับผิด

ขอขมา


ขม้ำ

เอาปากงับกินเร็ว ๆ (ใช้แก่สุนัขเป็นต้น ถ้าใช้แก่คนถือว่าเป็นคำไม่สุภาพ)


ขมิ้น

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง gangj minx (ก้างมิ้น), จ้วงแบบจั่วเจียง kangq minx (ข่างมิ้น)

ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Curcuma longa ในวงศ์ Zingiberaceae เหง้าสีเหลือง ใช้ปรุงอาหาร ทำยา ทำผงทาตัว และใช้ย้อมผ้า

เหง้าที่ได้จากต้นขมิ้น (1)

ชื่อนกชนิดหนึ่งในวงศ์ Oriolidae ตัวเท่านกเอี้ยง มีหลายสี เช่น เหลือง แดง ฟ้า ขาว กินผลไม้และแมลง ทำรังเป็นรูปถ้วยอยู่ตรงง่ามไม้สูง ๆ ในประเทศไทยมีหลายชนิด


ขมิ้น

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์


ขมิ้นกับปูน

[kʰä˩.mĩn˥˩.käp̚˩.pũːn˧]

ชอบทะเลาะกันอยู่เสมอเมื่ออยู่ใกล้กัน, ไม่ถูกกัน


ขมิ้นขาว

ชื่อไม้ล้มลุกในสกุล Curcuma ในวงศ์ Zingiberaceae เหง้าสีขาวอมเหลืองอ่อน ใช้เป็นผัก

ชื่อนกชนิด Oriolus mellianus ในวงศ์ Oriolidae


ขมิ้นขึ้น

ขะ–มิ่น–ขึ้น

ขมิ้นอ้อย, ชื่อไม้ล้มลุกในสกุล Curcuma วงศ์ Zingiberaceae


ขมิ้นอ้อย

[kʰä˩.mĩn˥˩.ʔɔːj˥˩]

ชื่อไม้ล้มลุกในสกุล Curcuma วงศ์ Zingiberaceae เหง้าสีเหลือง บางส่วนโผล่พ้นดินขึ้นมา ใช้ปรุงอาหารและทำยา


ขมิ้นหัวขึ้น

[kʰä˩.mĩn˥˩.huːä˩˥.kʰɯ̃n˥˩]


ขมิ้นเครือ

ขะ–มิ่น–เคฺรือ

kà–mîn–krʉʉa

ชื่อไม้เถาหลายชนิดในวงศ์ Menispermaceae เช่น


ขมิ้นชัน

ขมิ้น, ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Curcuma longa ในวงศ์ Zingiberaceae


ขมิ้นนาง

กระดูกอึ่ง (1.1), ชื่อไม้พุ่มชนิด Dendrolobium triangulare ในวงศ์ Leguminosae


ขมิบ

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ขยิบ

กระหมิบ, บีบเข้าหรือเม้มเข้าซ้ำ ๆ กัน (มักใช้แก่ปาก ช่องทวารหนัก และทวารเบา)


ขมีขมัน

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบเขมร ខ្មី (ขฺมี)

ขะ-หฺมี-ขะ-หฺมัน

/kʰa˨˩.miː˩˩˦.kʰa˨˩.man˩˩˦/^((สัมผัส))

รีบเร่งในทันทีทันใด


ขมึง

/kʰa˨˩.mɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ขมึงทึง

ขะ–หฺมึง–ทึง

/kʰa˨˩.mɯŋ˩˩˦.tʰɯŋ˧/^((สัมผัส))

ลักษณะหน้าตาที่บูดบึ้ง ไม่ยิ้มแย้ม, หน้าตาน่ากลัว


ขมุ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກຶມມຸ (กึมมุ) หรือ ຂະມຸ (ขะมุ), คำเมือง ᨡᩉ᩠ᨾᩩ (ขหมุ) หรือ ᨡ᩠ᨾ᩻ᩩ (ข๎มุ), เขิน ᨡ᩠ᨾᩩ (ขมุ)

/kʰa˨˩.muʔ˨˩/^((สัมผัส))

(คน~, ชาว~) ชื่อชนชาวเขาเผ่าหนึ่งในตระกูลมอญ-เขมร


ขมุ

คำวิสามานยนาม

/kʰa˨˩.muʔ˨˩/^((สัมผัส))

(ภาษา~) ภาษาออสโตรเอเชียติกภาษาหนึ่ง


ขมุกขมัว

ขะ-หฺมุก-ขะ-หฺมัว

มืด ๆ มัว ๆ, โพล้เพล้, จวนค่ำ, จวนมืด

โดยปริยายใช้หมายถึงสีมัว ๆ, ไม่ผ่องใส

ครั้นจะทำขมุกขมัวมอมแมม ชายเห็นจะเยื้อนแย้มบริภาษให้บาดจิต.


ขมุดขมิด

กระหมุดกระหมิด, หวุดหวิด

ไม่แน่น, ไม่ถึง, ไม่ถนัด


ขมุบ

กระหมุบ, กระดุบกระดิบ, ทำปากหมุบ ๆ

เต้นตุบ ๆ อย่างชีพจรเต้น


ขมุบขมิบ

อาการที่ริมฝีปากเผยอขึ้นและหุบลงโดยเร็ว

อาการของปากที่พูดอย่างไม่ออกเสียง

ทำปากขมุบขมิบ

สวดมนต์ขมุบขมิบ


ขมุม

ยืมมาจากเขมร ឃ្មុំ (ฆฺมุํ)


ขโมย

ไม่ทราบรากศัพท์

ผู้ลักทรัพย์


ขโมย

ไม่ทราบรากศัพท์

ขะโมย
โขมย
การขโมย (abstract-noun)

เด็กขโมยเงิน

ลอบทำสิ่งที่ตนไม่มีสิทธิ์หรือไม่ได้รับอนุญาต

เขาขโมยอ่านจดหมายเพื่อน


ขย

ยืมมาจากบาลี ขย (“ความสิ้นไป, ความเสื่อมไป”); เทียบสันสกฤต क्षय (กฺษย, “ความสิ้นไป, ความเสื่อมไป”)

[เสียงสมาส]
ขะ-ยะ-

ความสิ้นไป, ความเสื่อมไป

ขยธรรม

อาสวักขยญาณ


ขยด

ถด, ถอย, กระเถิบ, เลื่อนจากที่เดิม

ทวารวังในว่าใกล้ ฤๅแลวันนี้ไสร้ ขยดออกรื้อดูไกล บารนี ฯ.


ขยม

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្ញុំ (ขฺญุํ)

ขยุม, ข้า, บ่าว


ขยม

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្ញុំ (ขฺญุํ)

ขยุม, ฉัน (สรรพนามบุรุษที่หนึ่ง)


ขย่ม

ใช้น้ำหนักตัวกดลง แล้วยกตัวขึ้นแล้วกลับกดลงอีกซ้ำ ๆ กัน


ขยล

ยืมมาจากเขมร ខ្យល់ (ขฺยล̍)


ขยอก

/kʰa˨˩.jɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อหนอนผีเสื้อชนิด Nymphula depunctalis ในวงศ์ Pyralidae ทำลายข้าวโดยกัดใบข้าวให้ขาดออกมาม้วนเป็นปลอกหุ้มตัว ยาว 3–5 เซนติเมตร ลอยไปตามน้ำได้ ตัวหนอนสีเขียวซีด ผิวค่อนข้างใส หัวสีน้ำตาล ข้างตัวมีเหงือกเป็นครีบข้างละ 6 แถวสำหรับช่วยหายใจในน้ำ


ขยอก

/kʰa˨˩.jɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ค่อย ๆ กลืนอาหารที่คับคอลงไปทีละน้อย, กระเดือกเข้าไป


ขยอง

/kʰa˨˩.jɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

โขยง, พวก, หมู่, ฝูง


ขย่อน

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰa˨˩.jɔn˨˩/^((สัมผัส))

ครั้นไก่ขันขย่อนค่อนคืน


ขย้อน

/kʰa˨˩.jɔn˥˩/^((สัมผัส))

ทำอาการจะอาเจียน


ขยะ

ᨡᩦ᩶ᩉ᩠ᨿᩮᩬᩥ᩶ᩋ

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

ᨡ᩠ᨿ᩻ᩡ

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

ᨡᩦ᩶ᨡᩰ᩵

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

ᨡᩦ᩶ᨼᩮᩬᩥ᩶ᩁ

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

ᨡᩦ᩶ᩌᩮᩬᩥᩡ

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

ꪄꪲ꫁ꪹꪐ꫁

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

ယုၵ်းယၵ်း

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

déchets

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

Abfall

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

ຂີ້ເຫຍື້ອ

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

trash

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

rubbish

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

garbage

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว

กระหยะ

อรรถาภิธาน:ขยะ

กาก

อรรถาภิธาน:ขยะ

กากขยาก

อรรถาภิธาน:ขยะ

กุมฝอย

อรรถาภิธาน:ขยะ

ขยะ

อรรถาภิธาน:ขยะ

ของเสีย

อรรถาภิธาน:ขยะ

คุมฝอย

อรรถาภิธาน:ขยะ

เดน

อรรถาภิธาน:ขยะ

มูลฝอย

อรรถาภิธาน:ขยะ

สวะ

อรรถาภิธาน:ขยะ

สังการ

อรรถาภิธาน:ขยะ

สิ่งปฏิกูล

อรรถาภิธาน:ขยะ

หยากเยื่อ

อรรถาภิธาน:ขยะ

/kʰa˨˩.jaʔ˨˩/^((สัมผัส))

เศษสิ่งของที่ทิ้งแล้ว


ขยัก

กักหรือเก็บไว้บ้างไม่ปล่อยไปจนหมดหรือไม่ทำให้หมด


ขยัก

ทำ ๒ ขยัก ๓ ขยัก


ขยักขย่อน

[kʰä˩.jäk̚˩.kʰä˩.jɔ̃n˩]

ทำ ๆ หยุด ๆ ไม่ให้เสร็จในรวดเดียว


ขยักขย้อน

[kʰä˩.jäk̚˩.kʰä˩.jɔ̃n˥˩]

มีอาการพะอืดพะอมจวนจะอาเจียน


อาราม

ยืมมาจากสันสกฤต आराम (อาราม) หรือบาลี อาราม

สวนเป็นที่น่ารื่นรมย์


อาราม

เทียบบาลี อารามตา (“ความรักใคร่, ความพอใจ”)

ความยินดี, ความรื่นรมย์, ความเพลิดเพลิน


อาราม

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบสันสกฤต अरम् (อรมฺ, “รวดเร็ว, เร่งรีบ”)

มุ่งหมายอย่างรีบร้อน, พะวงที่จะทำการใด ๆ, ตั้งหน้าตั้งตา, ใช้นำหน้ากริยา

อารามจะไปเลยลืมกระเป๋าสตางค์


ลูกกระจอก

ลูก + กระจอก

ลูก-กฺระ-จอก

/luːk̚˥˩.kra˨˩.t͡ɕɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ลูกน้อง, ลูกสมุน


ลูกกะจ๊อก

แผลงมาจาก ลูกกระจอก

/luːk̚˥˩.ka˨˩.t͡ɕɔːk̚˦˥/^((สัมผัส))

ผู้ที่อ่อนแอสู้ใครไม่ได้

ลูกน้อง, ลูกสมุน


ลูกจ๊อก

ตัดมาจาก ลูกกะจ๊อก

ผู้ที่อ่อนแอสู้ใครไม่ได้

ลูกน้อง, ลูกสมุน


ลูกกะโล่

ผู้ที่อ่อนแอสู้ใครไม่ได้

ลูกน้อง, ลูกสมุน


ไพ่นกกระจอก

แปลตรงตัวจากจีน 麻雀牌; เทียบเท่า ไพ่ + นก + กระจอก

ไพ่-นก-กฺระ-จอก

/pʰaj˥˩.nok̚˦˥.kra˨˩.t͡ɕɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ไพ่ชนิดหนึ่งของจีน ตัวไพ่เป็นก้อนสี่เหลี่ยมวางตั้งได้ ทำจากงาช้าง หินอ่อน หยก ไม้ หรือพลาสติก หน้าไพ่มีแต้มหนึ่งถึงเก้าในชุดคำจีน ชุดลำไผ่ ชุดจุดกลม และตัวพิเศษอื่น ๆ เล่นตาละ 2 หรือ 4 คน


บึง

ยืมมาจากเขมรเก่า បិង៑ (ปิงฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร បឹង (บึง)

/bɯŋ˧/^((สัมผัส))

แหล่งน้ำขนาดใหญ่ มีน้ำขังตลอดปี


บึง

คำวิสามานยนาม

/bɯŋ˧/^((สัมผัส))

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี


บึงบาง

/bɯŋ˧.baːŋ˧/^((สัมผัส))

บึงที่ใช้เป็นทางน้ำ


เขนย

ยืมมาจากเขมรกลาง ខ្នើយ (ขฺเนิย), ខ្នេយ (ขฺเนย); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ខ្នើយ (ขฺเนิย), เขมรเหนือ คเนฺิย, ลาว ຂະເໜີຍ (ขะเหนีย)

/kʰa˨˩.nɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))


เนียง

ยืมมาจากเขมร នាង (นาง) [เนียง]


เนียง

จากเขมร នៀង (เนียง)

พะเนียง
ชะเนียง

ชื่อไม้ต้นชนิด Archidendron jiringa Nielsen ในวงศ์ Leguminosae ฝักบิดเป็นวง เมล็ดค่อนข้างแบน กินได้


ลออ

ยืมมาจากเขมรกลาง ល្អ (ลฺอ)

/la˦˥.ʔɔː˧/^((สัมผัส))


ฉนำ

ยืมมาจากเขมร ឆ្នាំ (ฉฺนาํ)

/t͡ɕʰa˨˩.nam˩˩˦/^((สัมผัส))


ขลา

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ខ្លា (ขฺลา), จากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ ក្លា (กฺลา); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ខ្លា (ขฺลา)

/kʰlaː˩˩˦/^((สัมผัส))


ขลัง

ยืมมาจากเขมร ខ្លាំង (ขฺลาํง, “แข็งแรง”)

/kʰlaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีกำลังหรืออำนาจที่อาจบันดาลให้เป็นไปได้, มีอำนาจศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อกันว่าอาจบันดาลให้สำเร็จได้ดังประสงค์


ขลัง

ยืมมาจากเขมร ខ្លាំង (ขฺลาํง, “แข็งแรง”)

/kʰlaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สิ่งศักดิ์สิทธิ์

ในนั้นปูอิฐวางขลัง


แสะ

ยืมมาจากเขมร សេះ (เสะ)

/sɛʔ˨˩/^((สัมผัส))


สะอาด

ยืมมาจากเขมรเก่า ស្អាត (สฺอาต), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *cʔaʔ ~ *cʔah ~ *cʔaas; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ស្អាត (สฺอาต), ลาว ສະອາດ (สะอาด)

/sa˨˩.ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

โรงแรมนี้สะอาดน่าอยู่

หมดจด, ผ่องใส

ไม่มีตำหนิ, บริสุทธิ์, ไม่ทุจริต


สะอาด

คำวิสามานยนาม

/sa˨˩.ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น


กรรตุวาจก

กรรตุ + วาจก

กัด–ตุ–วา–จก

กริยาที่บอกว่าประธานเป็นกรรตุการกคือ ผู้ทำหรือผู้ใช้ให้ทำ, เช่น กริยาของประโยคที่แสดงว่าประธานทำหน้าที่เป็นกรรตุการก คือเป็นผู้ทำหรือผู้ใช้ให้ทำ เช่น ครูเขียนหนังสือ (ประธานเป็นผู้ทำ) ครูให้นักเรียนเขียนหนังสือ (ประธานเป็นผู้ใช้ให้ทำ)


เจริญ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ *ច្រេន៑ (*จฺเรนฺ) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ច្រេន៑ (จฺเรนฺ); -ญ ปนเปื้อนมากับคำยืมเขมรอื่นอย่าง เชิญ เผชิญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ច្រើន (จฺเริน), ลาว ຈະເລີນ (จะเลีน) หรือ ຈະເຣີນ (จะเรีน)

การเจริญ (abstract-noun)
ความเจริญ (abstract-noun)

/t͡ɕa˨˩.rɤːn˧/^((สัมผัส))

เติบโต, งอกงาม, ทำให้งอกงาม, มากขึ้น

เจริญยา

เจริญเกศา

สาธยาย, สวด (ในงานมงคล)

เจริญพระพุทธมนต์


เจริญ

คำวิสามานยนาม

/t͡ɕa˨˩.rɤːn˧/^((สัมผัส))

ชื่อบุคคลชายหญิง


จำเริญ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ ចំរេន៑ (จํเรนฺ) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ចំរេន៑ (จํเรนฺ), ចំម្រេន៑ (จํมฺเรนฺ), ចម្រេន៑ (จมฺเรนฺ), ทั้งหมดแผลงมาจาก ច្រេន៑ (จฺเรนฺ); -ญ ปนเปื้อนมากับคำยืมเขมรอื่นอย่าง เชิญ เผชิญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ចំរើន (จํเริน), ลาว ຈຳເລີນ (จำเลีน) หรือ ຈຳເຣີນ (จำเรีน)

การจำเริญ (abstract-noun)
ความจำเริญ (abstract-noun)

เติบโต, งอกงาม, มากขึ้น, สมบูรณ์

จำเริญยา

จำเริญเกศา


อัญเชิญ

ยืมมาจากเขมร អញ្ជើញ (อญฺเชิญ)

/ʔan˧.t͡ɕʰɤːn˧/^((สัมผัส))

เชิญด้วยความเคารพนับถือ


จำนวน

ร่วมเชื้อสายกับเขมร ចំនួន (จํนัวน)

ยอดรวมที่กำหนดนับไว้เป็นส่วน ๆ


นับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *napᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນັບ (นับ), คำเมือง ᨶᩢ᩠ᨷ (นับ), ไทลื้อ ᦓᧇ (นับ), ไทดำ ꪙꪚꪾ (นับ), ไทใหญ่ ၼပ်ႉ (นั๎ป), พ่าเก ꩫပ် (นป์, “คำนวณ”), อาหม *𑜃𑜆𑜫 (*นป์)

ตรวจหรือบอกให้รู้จำนวน

มีเงินนับเป็นน้อง มีทองนับเป็นพี่


นับถือ

การนับถือ (abstract-noun)
ความนับถือ (abstract-noun)

/nap̚˦˥.tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เชื่อถือยึดมั่น

นับถือศาสนา

นับถือผู้หลักผู้ใหญ่

นับถือว่าเป็นครูบาอาจารย์

ใช้เป็นคำลงท้ายจดหมายแสดงความสุภาพว่า ด้วยความนับถือ หรือ ขอแสดงความนับถือ


ทรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ទ្រង៑ (ทฺรงฺ), ទ្រោង៑ (ทฺโรงฺ), ទ្រង (ทฺรง), ទ្រូង (ทฺรูง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ទ្រង់ (ทฺรง̍); ลาว ຊົງ (ซ็ง)


ทรง

มีความหมายว่า ขี่ หรือ ถือ เป็นต้น ตามเนื้อความของคำที่ตามหลัง

ถ้าประกอบหน้านามบางคำ เช่น ชัย ภพ ศรี ศักดิ์ ธรรม หมายถึง กษัตริย์

ถ้าประกอบหน้านามที่เป็นพาหนะหรืออาวุธเป็นต้นของพระเป็นเจ้า หมายถึง พระเป็นเจ้านั้น ๆ

ใช้นำหน้าคำกริยาสามัญให้เป็นราชาศัพท์

ใช้นำหน้าคำนามราชาศัพท์ให้เป็นกริยาราชาศัพท์ ในลักษณะนี้จะหมายความว่า มี ก็ได้, เมื่อกริยาเป็นราชาศัพท์อยู่แล้ว ไม่นิยมใช้คำว่า ทรง นำหน้าซ้อนลงไปอีก


ทรง

เรียกช้าง ม้า ที่ขึ้นระวางแล้วว่า ช้างทรง ม้าทรง


หมาเห่าไม่กัด

หมา + เห่า + ไม่ + กัด

หฺมา-เห่า-ไม่-กัด

คนที่ดีแต่ส่งเสียงเอะอะอวดเก่ง แต่ไม่ยอมต่อสู้หรือตอบโต้


หีน

ยืมมาจากสันสกฤต हीन (หีน) หรือบาลี หีน

[เสียงสมาส]
หี-นะ-

[เสียงสมาส]
หีน-นะ-

[เสียงสมาส]
ฮี-นะ-

เลว, ทราม, ต่ำช้า


แขวะ

/kʰwɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งมีคมแหวะคว้านให้กว้าง


ตะแหมะแขะ

คำกริยาวิเศษณ์

ตะ-แหฺมะ-แขะ

/ta˨˩.mɛʔ˨˩.kʰɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

ผิดส่วน ใช้ประกอบคำ เตี้ย เป็น เตี้ยตะแหมะแขะ


รฦก

/ra˦˥.lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ระลึก

รฦกกระลาศรี เสาวภาค กูเอย สารส่งงทุกต้นไม้ ลนนลุง

รฦกกระลาแถง จยรจาก เจบมา รยมร่ำหว้ายฟ้าหว้าย แผ่นดิน

รฦกกระลาพิม พระมาศ กูเอย ดาลกนนหายเร้าร้อน ราคคืน


ฦก

/lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลึก


เลื่องฦๅ

/lɯa̯ŋ˥˩.lɯː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เลื่องลือ


เฃก

/kʰeːk̚˨˩/^((สัมผัส))


ฃาย

/kʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขาย


ฃอ

/kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))


ฃอ

/kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขอ


ฃุน

/kʰun˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขุน


ฃวา

/kʰwaː˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขวา


แฃวน

/kʰwɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ แขวน


ฃาม

/kʰaːm˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขาม (“มะขาม”)


เฃียน

/kʰia̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เขียน


เฃตร

/kʰeːt̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เขต


เฃตต์

/kʰeːt̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เขต


แฃก

แขก, ผู้มาเยี่ยม


ฅอ

/kʰɔː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ คอ


แฅว

/kʰwɛː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ แคว


ฅ้อน

/kʰɔːn˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ค้อน


แฅ่ง

/kʰɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ แข้ง


ฅืน

/kʰɯːn˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ คืน


ฅาบ

/kʰaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ คาบ (“ครั้ง, หน, ระยะเวลาเวียนรอบ, ช่วงเวลา”)


แฅน

/kʰɛːn˧/^((สัมผัส))

แคลน, ขัดสน, อัตคัด


แฅน

/kʰɛːn˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ แคน


ฅวาม

รูปเลิกใช้ของ ความ


ขยั้น

คร้าม, เกรง, ไม่กล้า, แหยง


ขยับ

เคลื่อนไหวหรือทำท่าว่าจะทำอย่างใดอย่างหนึ่ง

ขยับปากจะพูด

ขยับปีกจะบิน

ขยับดาบ

ขยับตู้ใบนี้เข้าไปให้ชิดฝา

นั่งอยู่ห่างนัก ขยับเข้ามาให้ใกล้


ขยับ

คำกริยาวิเศษณ์

ค่อนข้าง, เกือบ

ขยับจะจริง


ขยับขยาย

ขะ–หฺยับ–ขะ–หฺยาย

kà–yàp–kà–yǎai

แก้ไขให้คลายความลำบากหรือความคับแคบเป็นต้น เพื่อให้เหมาะแก่ความต้องการหรือเหตุการณ์


ขยับเขยื้อน

ขยับ + เขยื้อน

ขะ–หฺยับ–ขะ–เยื่อน

kà–yàp–kà–yʉ̂ʉan

เคลื่อนที่, เลื่อนที่, ย้ายที่ (มักใช้ในความปฏิเสธ)


ขยาด

/kʰa˨˩.jaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ครั่นคร้าม, กลัวเพราะเคยรู้ฤทธิ์มาแล้ว, เข็ดเพราะเคยได้รับผลร้ายมาแล้ว


ขยาบ

/kʰa˨˩.jaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เครื่องกันแดดและฝนที่เลื่อนเข้าออกจากประทุนเรือได้


ขยำ

กำย้ำ ๆ, บีบย้ำ ๆ, คลุก


ขย้ำ

เอาปากงับกัดอย่างแรง

ทำร้ายด้วยวาจาหรือการกระทำอย่างรุนแรง


ขยิก

เร็ว ๆ ถี่ ๆ

เกาขยิก ๆ


ขยิบ

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ขมิบ

ทำหลับตาแล้วลืมโดยเร็วครั้งหนึ่ง โดยเป็นอาณัติสัญญาณให้ผู้อื่นกระทำหรือเว้นกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง


ขยิ่ม

มักใช้เข้าคู่กับคำ ยิ้มย่อง เป็น ขยิ่มยิ้มย่อง

กระหยิ่ม, ครึ้มใจ, ภูมิใจ, อิ่มใจ


ขยี้

/kʰa˨˩.jiː˥˩/^((สัมผัส))

ใช้มือ เท้า หรือเล็บเป็นต้น บี้ซ้ำ ๆ ให้แหลกละเอียด

ขยี้พิมเสน

ขยี้ดิน

เอาวัตถุเช่นผ้าถูกับเนื้อของมันเองในการซักฟอก

เอาวัตถุเช่นกระดาษถูกับเนื้อของมันเองเพื่อให้นิ่ม

เอามือกดถูไปมา

ขยี้ตา

ขยี้ผม

ทำลายให้แหลกละเอียด

ขยี้ข้าศึก


ขยี่ขยัน

ขะ-หฺยี่-ขะ-หฺยัน

เห็นก็จะขยี่ขยันเขยื้อน.


ขยุกขยิก

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยิก

ไม่อยู่นิ่ง ๆ ขยับไปขยับมา (ใช้ในอาการที่แสดงถึงความไม่เรียบร้อย)

นั่งขยุกขยิก


ขยุกขยิก

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยิก

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่เขียนไม่เรียบร้อย อ่านยากหรืออ่านไม่ออก

เขียนลายมือขยุกขยิก


ขยุกขยุย

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยุย

ยุ่งเหยิงไม่เป็นระเบียบ


ขยุบ

กระดุบ ๆ, เต้นดุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น


ขยุบขยิบ

ขะ–หฺยุบ–ขะ–หฺยิบ

kà–yùp–kà–yìp

กระดุบ ๆ, เต้นดุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น


ขยุม

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្ញុំ (ขฺญุํ)

ขยม, ข้า, บ่าว


ขยุม

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្ញុំ (ขฺญุํ)

ขยม, ฉัน, เป็นสรรพนามบุรุษที่ 1


ขยุม

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្ញុំ (ขฺญุํ)

ขะยุก, ทำถี่ ๆ

เห็นลับแลแล้วก็พายขยุมใหญ่


ขยุ้ม

เทียบลาว ຫຍຸມ (หยุม), ไทลื้อ ᦊᦳᧄ (หยุม)

เอาปลายนิ้วทั้ง 5 หยิบรวบขึ้นมาเพื่อให้ได้มาก

ใช้ในอาการอย่างนั้น

แมงมุมขยุ้มหลังคา


ขยุ้ม

เทียบลาว ຫຍຸມ (หยุม), ไทลื้อ ᦊᦳᧄ (หยุม)

ปริมาณของที่ขยุ้มมาได้ครั้งหนึ่ง ๆ เรียกว่า ขยุ้มหนึ่ง


ขยุ้มตีนหมา

ขะ-ยุ่ม-ตีน-หฺมา

ชื่อโรคผิวหนังชนิดหนึ่ง มีพิษอักเสบออกเป็นเม็ดผื่นดวง ๆ


ห้องสมุดประชาชน

[hɔ̃ŋ˥˩.sä˩.mut̚˩.prä˩.t͡ɕʰäː˧.t͡ɕʰõn˧]

ห้องสมุดประชาชน เป็นห้องสมุดที่เปิดบริการแก่บุคคลทั่วไปโดยไม่คิดมูลค่า ได้รับการสนับสนุน โดยการนำผลการวิจัยผ่านนักเรียน อาจารย์ บรรณารักษ์และประชาชนทั่วไปมาสรุปว่าต้องการเห็นห้องสมุดเป็นอย่างไร

ห้องสมุดให้บริการฟรีแก่คนในท้องถิ่น แต่อาจคิดค่าบริการจากคนต่างท้องถิ่น


ห้องสมุด

ฮ็่อง–สะ–หฺมุด

hɔ̂ng–sà–mùt

/hɔŋ˥˩.sa˨˩.mut̚˨˩/^((สัมผัส))

ห้องหรืออาคารที่มีระบบจัดเก็บรวบรวมรักษาหนังสือประเภทต่าง ๆ ซึ่งอาจรวมทั้งต้นฉบับ ลายมือเขียน ไมโครฟิล์ม เป็นต้น เพื่อใช้เป็นที่ค้นคว้าหาความรู้


หอสมุด

perpustakaan

มาเลเซีย/มลายู

kutubkhanah

มาเลเซีย/มลายู

อาคารที่มีระบบจัดเก็บรวบรวมรักษาหนังสือประเภทต่าง ๆ ซึ่งอาจรวมทั้งต้นฉบับ ลายมือเขียน ไมโครฟิล์ม เป็นต้น เพื่อใช้เป็นที่ค้นคว้าหาความรู้


ประชาชน

国民

พลเมือง, ราษฎร, ราษฎรที่เป็นสามัญชน

市民

พลเมือง, ราษฎร, ราษฎรที่เป็นสามัญชน

人民

พลเมือง, ราษฎร, ราษฎรที่เป็นสามัญชน

ꪹꪤꪸꪙꪼꪝ꪿

พลเมือง, ราษฎร, ราษฎรที่เป็นสามัญชน

ၵူၼ်းမိူင်း

พลเมือง, ราษฎร, ราษฎรที่เป็นสามัญชน

ປະຊາຊົນ

พลเมือง, ราษฎร, ราษฎรที่เป็นสามัญชน

people

พลเมือง, ราษฎร, ราษฎรที่เป็นสามัญชน

กลางเมือง

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ข้า

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ข้าแผ่นดิน

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ชน

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ชาติ

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ชาวบ้าน

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ชาวเมือง

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ปชช.

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ประชากร

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ประชาชน

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ประชาชาติ

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ประชาชี

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ประชาราษฎร์

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ปั่ว

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ฝุ่นเมือง

อรรถาภิธาน:ประชาชน

พลเมือง

อรรถาภิธาน:ประชาชน

พลเรือน

อรรถาภิธาน:ประชาชน

พสก

อรรถาภิธาน:ประชาชน

พสกนิกร

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ไพร่

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ไพร่ฟ้า

อรรถาภิธาน:ประชาชน

มหาชน

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ราษฎร

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ราษฎร์

อรรถาภิธาน:ประชาชน

เลก

อรรถาภิธาน:ประชาชน

สาธารณชน

อรรถาภิธาน:ประชาชน

ไส้เมือง

อรรถาภิธาน:ประชาชน

อาณาประชาราษฎร์

อรรถาภิธาน:ประชาชน

/pra˨˩.t͡ɕʰaː˧.t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

พลเมือง, ผู้คนที่อาศัยอยู่ในประเทศ

สามัญชนทั่ว ๆ ไปที่ไม่ใช่ข้าราชการ พ่อค้า หรือนักบวช

ข้าราชการ พ่อค้า และประชาชน


ประชาราษฎร์

ประชา + ราษฎร์

/pra˨˩.t͡ɕʰaː˧.raːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พลเมือง, สามัญชนทั่ว ๆ ไป

ทรงห่วงใยไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ ภูวนาทบันดาลสุขทุกสิ่งสรรค์


สนับสนุน

เป็นไปได้ว่ามาจาก สนับ + หนุน โดยพยางค์ ส- เกิดขึ้นเพื่อให้คล้องจองกัน

การสนับสนุน (abstract-noun)
ความสนับสนุน (abstract-noun)

ᦷᦔᧅᦣᦸᧂ

ส่งเสริมให้ดีขึ้น

ສະໜັບສະໜູນ

ส่งเสริมให้ดีขึ้น

สะ-หฺนับ-สะ-หฺนุน

ส่งเสริม, ช่วยเหลือ, อุปการะ

สนับสนุนการกีฬา

สนับสนุนการศึกษา


บรรณารักษ์

บรรณ + อารักษ์

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

บุคคลที่รับผิดชอบในการบริหารและดำเนินงานในห้องสมุด


ท้องถิ่น

/tʰɔːŋ˦˥.tʰin˨˩/^((สัมผัส))

ท้องที่ใดท้องที่หนึ่งโดยเฉพาะ

เวลาท้องถิ่น

ประเพณีท้องถิ่น

พื้นที่ภายในเขตการปกครองของราชการบริหารส่วนท้องถิ่น เช่น เทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล


สมุด

เทียบพม่า စာအုပ် (จาอุป์, “หนังสือ”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະມຸດ (สะมุด)

กระดาษที่ทำเป็นเล่ม มีหลายชนิดเรียกชื่อตามประโยชน์ใช้สอย

สมุดวาดเขียน

สมุดแผนที่

สมุดแบบฝึกหัดคัดลายมือ

หนังสือ (สมัยโบราณหนังสือเกิดจากการเขียนเท่านั้น ปัจจุบันมีใช้ในบางบริบท)


ระบบ

ยืมมาจากเขมร របប (รบบ); ร่วมรากกับ ระบอบ

ၸုမ်းၵွင်

กลุ่มของสิ่งที่จัดระเบียบเข้าด้วยกัน

ລະບົບ

กลุ่มของสิ่งที่จัดระเบียบเข้าด้วยกัน

กลุ่มของสิ่งซึ่งมีลักษณะประสานเข้าเป็นสิ่งเดียวกันตามหลักแห่งความสัมพันธ์ที่สอดคล้องกัน ด้วยระเบียบของธรรมชาติหรือหลักเหตุผลทางวิชาการ

ระบบประสาท

ระบบทางเดินอาหาร

ระบบจักรวาลระบบสังคม

ระบบการบริหารประเทศ


ต้นฉบับ

ฉบับจริงของเรื่องที่ประพันธ์หรือแต่งไว้เดิม

ฉบับที่เขียนหรือดีดพิมพ์ไว้เดิมก่อนตีพิมพ์, ต้นสำเนา


ไมโครฟิล์ม

ยืมมาจากอังกฤษ microfilm

ฟิล์มถ่ายรูปขนาดเล็กมากใช้สำหรับถ่ายบันทึกภาพของสิ่งต่าง ๆ ให้มีขนาดย่อส่วนลงมาก ๆ เพื่อสะดวกแก่การเก็บรักษาไว้ และสามารถนำมาฉายเป็นภาพนิ่งขนาดขยายบนจอได้


ค้นคว้า

หาข้อมูลอย่างถี่ถ้วนตามหลักวิชา, เสาะหาเอามา


โลกาภิวัตน์

โลก + อภิวัตน์

โล-กา-พิ-วัด

การแพร่กระจายไปทั่วโลก

การที่ประชาคมโลกไม่ว่าจะอยู่ ณ จุดใด สามารถรับรู้สัมพันธ์ หรือรับผลกระทบจากสิ่งที่เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วกว้างขวาง ซึ่งเนื่องมาจากการพัฒนาระบบสารสนเทศเป็นต้น


ประชา

ยืมมาจากสันสกฤต प्रजा (ปฺรชา); เทียบบาลี ปชา

/pra˨˩.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

ปวงประชา


ออกนอกหน้า

คำกริยาวิเศษณ์

ออก + นอก + หน้า

ɔ̀ɔk-nɔ̂ɔk-nâa

/ʔɔːk̚˨˩.nɔːk̚˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

แสดงความรู้สึกให้ปรากฏทางสีหน้า, แสดงอาการให้ปรากฏอย่างชัดแจ้ง


เอาจริงเอาจัง

คำกริยาวิเศษณ์

เอา + จริง + เอา + จัง

เอา-จิง-เอา-จัง

/ʔaw˧.t͡ɕiŋ˧.ʔaw˧.t͡ɕaŋ˧/^((สัมผัส))

ตั้งใจทำอย่างจริงจัง, ถือเอาเป็นแน่นอน


เอาจริง

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔaw˧.t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

ตั้งใจทำอย่างจริงจัง, ถือเอาเป็นแน่นอน

เอาแน่, ไม่ล้อเล่น


เอา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เอา, ลาว ເອົາ (เอ็า), คำเมือง ᩐᩣ (อูา), เขิน ᩐᩢᩣ (อูัา), ไทลื้อ ᦀᧁ (เอา), ไทดำ ꪹꪮꪱ (เอา), ไทใหญ่ ဢဝ် (อว), อาหม 𑜒𑜧 (อว์) หรือ 𑜒𑜧𑜈𑜫 (อว์ว์) หรือ 𑜒𑜨𑜧 (ออ̂ว์), จ้วง aeu

เอาไว้อยู่

เขาให้ก็เอา

เอาตัวมา

ทำเอาชื่อ

ทำงานเอาหน้า

ถือเป็นสำคัญ

เจรจาเอาถ้อยคำ

เอาพี่เอาน้อง

คำใช้แทนกริยาอื่น ๆ บางคำได้


เอา

คำกริยาวิเศษณ์

เมื่อใช้ลงท้ายกริยา เป็นการเน้นกริยาแสดงถึงการตั้งหน้าตั้งตาทำต่อเนื่องกัน

กินเอา ๆ


เป็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m̩.pelᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป็น, ลาว ເປັນ (เปัน), คำเมือง ᨸᩮ᩠ᨶ (เปน), ไทลื้อ ᦔᦲᧃ (ปีน), ไทดำ ꪹꪜꪸꪙ (เปย̂น), ไทขาว ꪜꪲꪙ, ไทใหญ่ ပဵၼ် (เปน), ไทใต้คง ᥙᥥᥢ (เปน), อาหม 𑜈𑜢𑜃𑜫 (บิน์), จ้วง baenz, แสก พั๊น, จ้วงแบบจั่วเจียง binz

เปน
เปร
การเป็น (abstract-noun)
ความเป็น (abstract-noun)

ᨸᩮ᩠ᨶ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

是

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

zijn

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ꪹꪜꪸꪙ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ᦔᦲᧃ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ပဵၼ်

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ເປັນ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

be

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

คำกริยาสำหรับแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ เพื่อให้เห็นว่าคำหน้าและคำหลังมีภาวะ คือ ความมี ความเป็น เกี่ยวข้องกันอย่างไร

ท่านเป็นเจ้า

เขาเป็นนาย


เป็น

คำกริยาวิเศษณ์

เต้นเป็น

รำเป็น


เป็น

ยังมีชีวิตอยู่, ยังไม่ตาย

ปลาเป็น

คนเป็น

ทำเป็นบ้า


เปน

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

รูปเลิกใช้ของ เป็น (“คือ”)


เปน

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

รูปเลิกใช้ของ เป็น (“ไม่ตาย”)


คือ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ gi หรือ gī หรือเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ gi, gui หรือ guī; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน คือ, ลาว ຄື (คื), คำเมือง ᨣᩨ (คื), ไทดำ ꪅꪳ (ฅึ), เขมร គឺ (คื)

/kʰɯː˧/^((สัมผัส))

โลกคือดาวดวงหนึ่ง


คือ

/kʰɯː˧/^((สัมผัส))

เท่ากับ, ได้แก่

ธาตุทั้งสี่คือ ดิน น้ำ ลม ไฟ


เหยี่ยวข่าว

เหยี่ยว + ข่าว

เหฺยี่ยว-ข่าว

นักข่าว, คนที่หาข่าวได้รวดเร็วเป็นพิเศษ

นักข่าวที่เก่ง หลักแหลม จับประเด็นข่าวได้ไม่พลาด


สิงห์อมควัน

สิงห์ + อม + ควัน

สิง-อม-คฺวัน

คนที่ติดบุหรี่มาก


เจ้าโลก

/t͡ɕaːw˥˩.loːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เจ้าแห่งโลก, ผู้เป็นใหญ่ในโลก

อวัยวะเพศชาย


ไม่กินเส้น

ไม่ + กิน + เส้น

ไม่-กิน-เซ็่น

ไม่ถูกกัน, ไม่ลงรอยกัน, เข้ากันไม่ได้


เป็ดง่อย

แปลตรงตัวจากอังกฤษ lame duck; เทียบเท่า เป็ด + ง่อย; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

/pet̚˨˩.ŋɔj˥˩/^((สัมผัส))

ผู้ที่กำลังพ้นจากตำแหน่ง


ศาลเตี้ย

เรียกการที่คนหรือกลุ่มคนที่ไม่มีอำนาจดำเนินคดีตามกฎหมายจับกุมคนมาชำระตัดสินความโดยพลการ ว่า ตั้งศาลเตี้ย


ตุ๊ด

ยืมมาจากอังกฤษ Tootsie ซึ่งเป็นชื่อภาพยนตร์

ชายที่มีจิตใจอยากเป็นหญิง มักแต่งกายและแสดงจริตอย่างผู้หญิง


ดี้

ยืมมาจากอังกฤษ lady

/diː˥˩/^((สัมผัส))

หญิงรักร่วมเพศที่ประพฤติตนเป็นฝ่ายหญิง คู่กับ ทอม


ขยุย

กระจุย, เป็นปุย ๆ


ขยุย

(ปลา~) ปลาน้ำจืดขนาดเล็กชนิด Akysis macronemus ในวงศ์ Akysidae รูปร่างคล้ายปลาแขยง ไม่มีเกล็ด มีหนวด, สามเขี้ยว ก็เรียก


ขรม

เอ็ดอึง, แซ่ (ใช้แก่เสียง)


ขรรค์

ยืมมาจากบาลี ขคฺค

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ศัสตราวุธชนิดหนึ่ง มีคม 2 ข้าง ที่กลางใบมีดทั้งหน้าและหลังเป็นสันเล็กคล้ายคมรูปหอก ด้ามสั้น


ขรรคะ

* จากภาษาบาลี ขคฺค [ขักคะ]
* เทียบกับภาษาสันสกฤต ขฑฺค [ขัดคะ]

[kʰäk̚˩.kʰäʔ˦˥]


ขรรคา

[kʰä̃n˩˥.kʰäː˧]

หนึ่งนบสิขานนนารถ เถลิงขรรคาอาศน์ แลยาตรอัมพรแผ่นพาย


ขรัว

/kʰrua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

คำเรียกภิกษุที่มีอายุมาก หรือที่บวชเมื่อแก่

ฆราวาสผู้เฒ่า


ขรัว

/kʰrua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

เจ้าขรัว


เจ้าขรัว

/t͡ɕaw˥˩.kʰrua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕaːw˥˩.kʰrua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

คนที่มั่งมี (มักหมายถึงเศรษฐีจีน)


ขรัวยาย

สามัญชนที่เป็นยายของพระองค์เจ้าที่เป็นพระราชโอรสพระราชธิดา


ขรัวตา

สามัญชนที่เป็นตาของพระองค์เจ้าที่เป็นพระราชโอรสพระราชธิดา

ภิกษุที่มีอายุมาก (ใช้เหมือนกับ หลวงตา)


ขริบ

ตัดเล็มด้วยกรรไกร


ขรี

/kʰriː˩˩˦/^((สัมผัส))

สักขี, ชื่อไม้เถาเนื้อแข็ง


ขรึม

/kʰrɯm˩˩˦/^((สัมผัส))

มีอาการนิ่งอย่างตรึกตรอง


ขรุขระ

ยืมมาจากบาลี ขร (“ขรุขระ”)

เป็นปุ่มเป็นแง่, ไม่ราบเรียบ


ขลวน

ยืมมาจากเขมร ខ្លួន (ขฺลัวน, “ตัว, ตน”)


ขล้อเงาะ

[kʰlɔː˥˩.ŋɔʔ˦˥]

ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Terminalia cambodiana ในวงศ์ Combretaceae ใบรีหรือรูปไข่ ดอกเล็ก สีขาวนวล ออกเป็นช่อเล็ก ๆ ผลมี 5 ครีบ


คร่อเงาะ

[kʰrɔː˥˩.ŋɔʔ˦˥]

ต้นขล้อเงาะ, ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Terminalia cambodiana


ขล้อเทียน

[kʰlɔː˥˩.tʰiä̃n˧]

ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Anogeissus rivularis ในวงศ์ Combretaceae ใบเล็กลักษณะคล้ายใบทับทิม กิ่งมักเรียวและย้อย ช่อดอกและผลเป็นกระจุกกลม


คล่อเทียน

[kʰlɔː˥˩.tʰiä̃n˧]

ขล้อเทียน, ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Anogeissus rivularis ในวงศ์ Combretaceae


ขลับ

เลื่อม, เกลี้ยงเป็นมัน

ดำขลับ

มันขลับ


ขลาด

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្លាច (ขฺลาจ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ខ្លាច (ขฺลาจ); เป็นไปได้ว่าแผลงเป็น ขยาด อีกด้วย

/kʰlaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มักกลัว, ไม่กล้า


ขลาย

/kʰlaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อไม้ต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง ขึ้นอยู่ตามป่าต่ำทางภาคกลางของไทย ไม้ใช้ทำฟืนกันมาก

คุดคุยขลู่ขลาย


ขลิบ

เย็บหุ้มริมผ้าและของอื่น ๆ เพื่อกันลุ่ยหรือเพื่อให้งามเป็นต้น


ขลุก

ง่วนอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือในที่ใดที่หนึ่ง

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอย่างเร็ว

ก้อนหินกลิ้งขลุก ๆ


ขุก

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰuk̚˨˩/^((สัมผัส))

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ


ขุก ๆ

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ


ขลุก ๆ

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอย่างเร็ว

ก้อนหินกลิ้งขลุก ๆ


ขลุกขลุ่ย

คำกริยาวิเศษณ์

ขฺลุก-ขฺลุ่ย

ง่วนอยู่, คลุกคลีอยู่


ขลุกขลัก

ติดกุกกักอยู่ในที่แคบ, ติดขัด, ไม่สะดวก

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอยู่ในหม้อหรือในไห


ขลุกขลิก

เครื่องเล่นการพนันชนิดหนึ่ง ใช้ลูกเต๋า 3 ลูกใส่จาน มีฝาครอบเขย่าแล้วเปิดออกมานับแต้ม

แกงเผ็ดที่มีน้ำน้อยและข้น เช่นแกงฉู่ฉี่หรือพะแนงเป็นต้น

แกงขลุกขลิก

แกงมีน้ำขลุกขลิก


หยู่

/juː˨˩/^((สัมผัส))


หย่าง

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))


หย่าง

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))


หย่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjaːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢ່າ (อย่า), ภาษาจ้วงใต้ yaq（จบ เลิก แล้ว อย่า）

/jaː˨˩/^((สัมผัส))

เลิกเป็นผัวเมียกัน

หย่านม

หย่าศึก


หย่า

คำกริยาวิเศษณ์

/jaː˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ อย่า


หยาก

/jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ อยาก


สแดง

/sa˨˩.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ แสดง


แสดง

ยืมมาจากเขมร ស្ដែង (สฺแฎง). ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະແດງ (สะแดง)

/sa˨˩.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ชี้แจง, อธิบาย, บอกข้อความให้รู้

แสดงธรรม

แสดงปาฐกถา

ทำให้ปรากฏออกมา

แสดงตัว

แสดงหลักฐาน

แสดงละคร

แสดงภาพยนตร์


สำแดง

(เฉพาะคำกริยาความหมายที่ 1) แผลงมาจาก แสดง; จากเขมร សំដែង (สํแฎง) หรือ សម្ដែង (สมฺแฎง), แผลงมาจาก ស្ដែង (สฺแฎง), ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩈ᩵ᩣᩴᨯᩯ᩠ᨦ (ส่าํแดง), ลาว ສຳແດງ (สำแดง)

/sam˩˩˦.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

แสดง, ทำให้เห็นปรากฏ


สำแดง

/sam˩˩˦.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ของแสลงที่ทำให้โรคกำเริบ, สำแลง ก็ว่า


สำแดง

/sam˩˩˦.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

คำกล่าวประกอบชื่อผู้อื่นซึ่งปรากฏอยู่เฉพาะหน้า, เป็นสำนวนแปลบาลีเก่า ใช้ในที่ซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสกับพระสาวก เช่น สำแดงอานนท์


โอ๊ย

/ʔoːj˦˥/^((สัมผัส))

คำที่เปล่งออกมาแสดงความรู้สึกเจ็บปวด หรือรู้สึกว่ามากยิ่ง แปลก เป็นต้น


โอย

/ʔoːj˧/^((สัมผัส))

คนในเมืองสุโขทัยนี้ มักทาน มักทรงศีล มักโอยทาน


โอย

/ʔoːj˧/^((สัมผัส))


องศา

ยืมมาจากสันสกฤต अंश (อํศ, “ส่วน”)

/ʔoŋ˧.saː˩˩˦/^((สัมผัส))

หน่วยในการวัดขนาดของมุม โดยกำหนดให้มุมที่รองรับโค้ง 1 ใน 360 ส่วนของเส้นรอบวงมีขนาด 1 องศา และ 90 องศาเป็น 1 มุมฉาก, ใช้สัญลักษณ์ °

หน่วยในการวัดอุณหภูมิตามชนิดของเครื่องวัด

ส่วนหนึ่งของจักรราศี คือ วงกลมในท้องฟ้าแบ่งจักรราศีออกเป็น 12 ราศี และแบ่ง 1 ราศีออกเป็น 30 องศา ฉะนั้นวงกลมจึงเท่ากับ 360 องศา


ดีกรี

ยืมมาจากอังกฤษ degree

วุฒิการศึกษาระดับอุดมศึกษา

หน่วยวัดความเข้มข้นของสุรา


สร้างเรื่อง

สร้าง + เรื่อง

/saːŋ˥˩.rɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

แต่งเรื่องโกหกหลอกลวง


เรื่อง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຮື່ອງ (เฮื่อง) หรือ ເລື່ອງ (เลื่อง), ไทลื้อ ᦵᦟᦲᧂᧈ (เลี่ง)

ᩁᩮᩬᩥ᩵ᨦ

ภาวะหรือเนื้อหาของสิ่งซึ่งเนื่องกับข้อเท็จจริงหรือเหตุการณ์อย่างใดอย่างหนึ่งโดยเฉพาะ

/rɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))


เนื้อความ

เนื้อ + ความ

ข้อความทั่ว ๆ ไป


มืดแปดด้าน

มืด + แปด + ด้าน

มืด-แปด-ด้าน

/mɯːt̚˥˩.pɛːt̚˨˩.daːn˥˩/^((สัมผัส))

นึกไม่เห็น, คิดไม่ออก, จนปัญญาไม่รู้จะหาทางออกได้อย่างไร


มืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mɯːtᴰ, จากจีนเก่า昧 (OC *mɯːds); ร่วมเชื้อสายกับลาว ມືດ (มืด), คำเมือง ᨾᩨ᩠ᨯ (มืด), ไทดำ ꪣꪳꪒ (มึด), จ้วง mwt

/mɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เดือนมืด

มีแสงสว่างน้อย

ไม่ควรอ่านหนังสือในที่มืด เพราะจะทำให้เสียสายตา

ดำมืด

มืดดำ

โดยปริยายหมายความว่า เหลือรู้เหลือเห็น

มือมืด


มืด

/mɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เวลาใกล้ฟ้าสาง

ตื่นแต่มืด

มืดแล้วทำไมไม่เปิดไฟ


ขาด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *qaːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ค้าด, ลาว ຂາດ (ขาด), ไทลื้อ ᦃᦱᧆ (ฃาด), ไทดำ ꪄꪱꪒ (ฃาด), ไทขาว ꪄꪱꪒ, ไทใหญ่ ၶၢတ်ႇ (ข่าต), อาหม 𑜁𑜞𑜄𑜫 (ขฺรต์), จ้วง kat

/kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

แยกออกจากกันเพราะถูกดึง ตัด หรือฉีก เป็นต้น

เชือกขาด

แขนขาด

ผ้าขาด

ควรจะมีแต่ไม่มี

เศรษฐีขาดไฟ

มีไม่ครบ, มีไม่เต็ม

ขาดคุณสมบัติ

ไม่ครบ, บกพร่อง

ศีลขาด

ไม่เต็มตามจำนวน

นับเงินขาด

ไม่มาตามกำหนด

ขาดเรียน

ขาดประชุม


เหลือ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫຼືອ (เหลือ), ไทลื้อ ᦵᦜᦲ (เหลี), ไทใหญ่ လိူဝ် (เลิว), ไทใต้คง ᥘᥫᥴ (เล๋อ̂), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜈𑜫 (ลึว์), จ้วง lw, จ้วงแบบหนง low, จ้วงแบบจั่วเจียง lwe/lweq

/lɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

เกิน, เกินต้องการ, มาก, มากเกิน

ยังอยู่, ค้างอยู่, ยังไม่หมด


หมด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmotᴰˢ¹ (Jonsson, 1991); เทียบจีนยุคกลาง歿 (MC mwot, “ตาย”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เหมิด, หรือ เบิด, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩫᨯ (หม็ด), ลาว ໝົດ (หม็ด), ญ้อ เมิ็๊ด, หรือ เบิ็๊ดไทลื้อ ᦷᦖᧆ (โหมด), ไทดำ ꪹꪢꪸꪒ (เหมย̂ด), ไทใหญ่ မူတ်း (มู๊ต), ปักษ์ใต้ เหม็ด

หมดลม

หมดกิเลส

หมดปัญญา

เงินหมด

ฝนหมด

หมดรายการ


หมด

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่มีอะไรเหลือ

กินหมด

ใช้หมด


สาวก

ยืมมาจากบาลี สาวก (“ผู้ฟัง”)

/saː˩˩˦.wok̚˦˥/^((สัมผัส))

ศิษย์ของศาสดา

ผู้ที่นิยมชมชอบบุคคลหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างคลั่งไคล้


ศาสดา

ยืมมาจากสันสกฤต शास्त (ศาสฺต, “ได้สอน”), แผลงมาจาก शास्तिศาสฺติ (สอน)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ผู้ตั้งลัทธิศาสนา

คำเรียกพระพุทธเจ้าว่า พระบรมศาสดา


เชื่อถือ

การเชื่อถือ (abstract-noun)
ความเชื่อถือ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɯa̯˥˩.tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))


เชื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟɯəᴮ; เทียบจีนยุคกลาง貰 (MC zyaeH, “ยืม; กู้ (เงิน)”) และ 賒 (MC syae, “ซื้อขายด้วยสินเชื่อ”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เซื่อ, ลาว ເຊື່ອ (เซื่อ), คำเมือง ᨩᩮᩬᩥ᩵ᩋ (เชอิ่อ), เขิน ᨩᩮᩬᩨ᩵ (เชอื่), ไทลื้อ ᦵᦋᦲᧈ (เชี่), ไทดำ ꪹꪋ꪿ (เจฺ่), ไทใหญ่ ၸိူဝ်ႈ (เจิ้ว), อาหม 𑜋𑜥 (ฉู), จ้วง cwh (“เชื่อใจ”) หรือ si, จ้วงแบบจั่วเจียง sie

การเชื่อ (abstract-noun)
ความเชื่อ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

ซื้อหรือขายโดยติดค้างไว้ ไม่ต้องชำระเงินทันที


โลหะ

ยืมมาจากสันสกฤต लोह (โลห) หรือบาลี โลห; ร่วมรากกับ โล่

ธาตุที่ถลุงจากแร่แล้ว เช่น เหล็ก ทองแดง ทองคำ

ธาตุซึ่งมีสมบัติสำคัญคือ เป็นตัวนำไฟฟ้าและความร้อนที่ดี มีขีดหลอมเหลวสูง ขัดให้เป็นเงาได้ ตีแผ่เป็นแผ่นหรือดึงให้เป็นเส้นลวดได้ เมื่อนำมาเคาะมีเสียงดังกังวาน เมื่ออยู่ในสภาพไอออนจะเป็นไอออนบวก


นำ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน นำ, ลาว ນຳ (นำ), คำเมือง ᨶᩣᩴ (นาํ), เขิน ᨶᩣᩴ (นาํ), ไทลื้อ ᦓᧄ (นัม), ไทใหญ่ ၼမ်း (นั๊ม),จ้วง nemz (แนม, “ไปตามหลัง”)

การนำ (abstract-noun)
ความนำ (abstract-noun)

นำขบวน

นำเสด็จ

วิ่งนำ

เริ่มต้นโดยมีผู้อื่นหรือสิ่งอื่นตามหรือทำตาม

นำสวด

นำวิ่ง

นำเที่ยว

นำไป

นำมา


นำ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ซักหรือถามเป็นเชิงแนะไปในตัว

ซักนำ

ถามนำ


วีซีดี

ยืมมาจากอังกฤษ VCD, ย่อมาจาก video CD

แผ่นซีดีที่บันทึกภาพและเสียงอย่างภาพยนตร์หรือมิวสิกวิดีโอ


ก๊องแก๊ง

เป็นไปได้ว่าเลียนเสียงธรรมชาติ อาจเป็นเสียงกระป๋องเปล่าหรือเศษหินในกระป๋อง

/kɔŋ˦˥.kɛŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ได้เรื่อง

ผอมสูงดูอมโรค (ใช้กับรูปร่างของผู้ชาย)


ผงกะหรี่

/pʰoŋ˩˩˦.ka˨˩.riː˨˩/^((สัมผัส))

เครื่องแกงกะหรี่ซึ่งประกอบด้วยขมิ้นและเครื่องเทศอื่น ๆ บดเป็นผง


จู๋

/t͡ɕuː˩˩˦/^((สัมผัส))

หดตัวเข้าไปมาก, สั้นมาก

สั้นจู๋

ดวงจู๋

ถึงคราวเคราะห์

อาการที่ห่อปากเข้ามา

ทำปากจู๋


จู๋

/t͡ɕuː˩˩˦/^((สัมผัส))

อวัยวะเพศชาย


ไอ้จู๋

/ʔaj˥˩.t͡ɕuː˩˩˦/^((สัมผัส))

อวัยวะเพศชาย


ฮิต

ยืมมาจากอังกฤษ hit

การฮิต (abstract-noun)
ความฮิต (abstract-noun)

นิยมมาก, เป็นที่นิยม


ฮิต

ยืมมาจากอังกฤษ hit

จำนวนครั้งของการเปิดดูเว็บไซต์เป็นต้น


ฮิตติดตลาด

(ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit) + ติดตลาด

นิยมมาก, เป็นที่นิยม


ฮิตติดลม

(ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit) + ติดลม

นิยมมาก, เป็นที่นิยม


ติดตลาด

ติด-ตะ-หฺลาด

จัดให้มีตลาดขึ้น

เป็นที่นิยมกันทั่วไป

4 ขั้นตอนสร้างแบรนด์ให้ติดตลาด


อินดี

ยืมมาจากอังกฤษ indie, ตัดทอนจาก independent

อินดี้
ความอินดี (noun-from-adj)

เป็นอิสระ, มีความเป็นตัวของตัวเอง, มีลักษณะเฉพาะ

ดนตรีแนวอินดี

เกมอินดี


ยอดฮิต

ยอด + (ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit)


สุดฮิต

สุด + (ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit)


ขลุบ

* เทียบกับภาษาบาลี คุฬ [คุละ] (ลูกกลม)

ลูกคลี, ลูกกลม ๆ สำหรับเล่นแข่งขัน

เบ้ากลมรูปเหมือนขลุบ (1) มีแบบพิมพ์ติดอยู่บนเบ้านั้นเสร็จ เมื่อทองในเบ้าละลาย ก็พลิกคว่ำให้ทองไหลลงในแบบพิมพ์นั้น

อาวุธชนิดหนึ่ง ใช้ในการรบ

ลืมระวังพลั้งเพลี่ยงมันเหวี่ยงขลุบ ถูกอกอุบจุกอัดขัดไม่หาย.


ขลุม

เครื่องผูกปากม้าอย่างหนึ่ง


ขลุมประเจียด

ขฺลุม–ปฺระ–เจียด

ชื่อช้างตระกูลหนึ่ง ในอัคนีพงศ์ ประเภทศุภลักษณ์


ขลุ่ย

เทียบเขมรเก่า ក្លុយ៑ (กฺลุยฺ), เขมร ខ្លុយ (ขฺลุย)

ชื่อเครื่องดนตรีชนิดหนึ่งสำหรับเป่าให้เป็นเพลง มักทำด้วยไม้รวกเจาะรูตามยาวมีระยะห่างพอควร สำหรับเอานิ้วปิดและเปิดให้เป็นเพลงเมื่อเป่า มีหลายชนิด


ขลู

/kʰluː˩˩˦/^((สัมผัส))

ขลู่, ชื่อไม้พุ่มชนิด Pluchea indica ในวงศ์ Compositae


ขลู่

/kʰluː˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อไม้พุ่มชนิด Pluchea indica ในวงศ์ Compositae มักขึ้นเป็นหมู่ตามชายทะเล ใบรูปไข่ขอบจักห่าง ๆ ใช้ทำยาได้ ดอกสีม่วงอ่อน


ขวง

/kʰua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Glinus oppositifolius ในวงศ์ Molluginceae ใช้ทำยาได้

ข่วง, บริเวณ, ลาน

ให้ยกหอกลองยังขวงหลวงริมสนาม

เสียขวง


ขวน

ขวนขวาย, ใฝ่

ขวนทรรป ว่าใฝ่จองหอง.


ขวนขวาย

หมั่นเสาะแสวงหาเพิ่มเติมโดยไม่ยอมอยู่นิ่ง


ข่วน

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ຂ່ວນ (ข่วน), ไทใหญ่ ၶၢၼ်ႇ (ข่าน)

ขูดหรือขีดด้วยของแหลมเช่นหนามหรือเล็บ


ขวย

/kʰua̯j˩˩˦/^((สัมผัส))


ขวยเขิน

/kʰua̯j˩˩˦.kʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กระดากอาย, สะเทิ้นอาย


ขวะไขว่เขวี่ย

การขวะไขว่เขวี่ย (abstract-noun)

ขฺวะ–ไขฺว่–เขฺวี่ย

เดินขวะไขว่เขวี่ย.


ขวัญเกี่ยง

ขฺวัน–เกี่ยง

ขวัญเกี่ยงได้เป็นดี.


ขวัญข้าว

มิ่งขวัญของข้าวซึ่งเจ้าของทำพิธีเชื้อเชิญ

ทำขวัญข้าว

ค่าสินบนซึ่งเจ้าของไข้บนไว้ต่อหมอ เมื่อไข้หายก็ยกขวัญข้าวนี้ไปเป็นค่ารักษา


ขวัญแขวน

/kʰwan˩˩˦.kʰwɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ขวัญไปค้างอยู่ที่อื่น หมายความว่า ตกใจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ อกสั่น เป็น อกสั่นขวัญแขวน


ขวัญใจ

เป็นที่นิยมรักใคร่


ขวัญตา

ขวัญ + ตา; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂວັນຕາ (ขวันตา)

มิ่งขวัญดวงตา

สิ่งที่เห็นเป็นที่เจริญตา


ขวัญบ่า

ขวัญไหลไปจากตัว


ขวัญหนี

/kʰwan˩˩˦.niː˩˩˦/^((สัมผัส))


ขวัญหนีดีฝ่อ

การขวัญหนีดีฝ่อ (abstract-noun)

ขฺวัน–หฺนี–ดี–ฝ่อ

/kʰwan˩˩˦.niː˩˩˦.diː˧.fɔː˨˩/^((สัมผัส))


ขวัญเมือง

/kʰwan˩˩˦.mɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ยอดกำลังใจของเมือง


ขวัญอ่อน

/kʰwan˩˩˦.ʔɔːn˨˩/^((สัมผัส))

เรียกผู้ตกใจง่ายคือเด็กหรือหญิงซึ่งมักจะขวัญหายบ่อย ๆ

ชื่อเพลงไทยทำนองหนึ่ง


ของขวัญ

ᨡᩬᨦᨡ᩠ᩅᩢᩁ

สิ่งของที่ให้กัน

geschenk

สิ่งของที่ให้กัน

gave

สิ่งของที่ให้กัน

gift

สิ่งของที่ให้กัน

ၶွင်ၽၢၵ်ႇ

สิ่งของที่ให้กัน

လၢၵ်ႈသွင်ႇ

สิ่งของที่ให้กัน

jefte

ฟรีเชียตะวันตก

สิ่งของที่ให้กัน

ຂອງຂວັນ

สิ่งของที่ให้กัน

regalo

สิ่งของที่ให้กัน

don

สิ่งของที่ให้กัน

gift

สิ่งของที่ให้กัน

/kʰɔːŋ˩˩˦.kʰwan˩˩˦/^((สัมผัส))

สิ่งของที่ให้แก่เจ้าของขวัญเมื่อเสร็จพิธีทำขวัญแล้ว

สิ่งของที่ให้กันในเวลาอื่นเป็นการถนอมขวัญหรือเพื่ออัธยาศัยไมตรี

ของขวัญปีใหม่

ของขวัญวันเกิด


ไข่ขวัญ

ไข่ปอกที่เสียบไม้ปักไว้บนยอดบายศรี


จอมขวัญ

/t͡ɕɔːm˧.kʰwan˩˩˦/^((สัมผัส))

ผู้ที่เป็นมิ่งขวัญอย่างยอดเยี่ยม หมายถึง หญิงที่รัก


ทำขวัญ

ทำพิธีเชิญขวัญหรือเรียกขวัญมาอยู่กับตัว

ทำขวัญนาค

ทำขวัญเรือน

ให้เงินหรือสิ่งของเพื่อปลอบใจ หรือเพื่อชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้อื่น

เสียเงินค่าปรับให้แก่ผู้ถูกทำร้ายหรือถูกหมิ่นประมาท


บำรุงขวัญ

[bä̃m˧.rũŋ˧.kʰwä̃n˩˥]

ทำพิธี เช่น รดน้ำมนตร์ให้ เสกเป่าให้ หรือกล่าวปลุกใจต่าง ๆ เพื่อให้ขวัญดีมีใจกล้าหาญ


ผูกขวัญ

[pʰuːk̚˩.kʰwä̃n˩˥]

เอาเส้นด้ายผูกข้อมือเด็กแล้วกล่าวเรียกขวัญว่า "ขวัญเอ๋ย มาอยู่กับเนื้อกับตัว" แล้วกล่าวให้พรต่อไปตามควร


เมียขวัญ

[miːä˧.kʰwä̃n˩˥]

คำยกย่องเรียกภรรยาอันเป็นที่รัก


รับขวัญ

[räp̚˦˥.kʰwä̃n˩˥]

เรียกขวัญหรือเชิญขวัญ


เรียกขวัญ

เรียก + ขวัญ

ทำพิธีเชิญขวัญ


ลูกขวัญ

[luːk̚˥˩.kʰwä̃n˩˥]

ลูกคนที่รักมากที่สุด


หมอขวัญ

[mɔː˩˥.kʰwä̃n˩˥]

ผู้รู้พิธีทำขวัญ, หมอทำขวัญ ก็เรียก

ผู้มีความรู้ทางคชศาสตร์ และเป็นหัวหน้าในการจับช้าง, หมอเฒ่า ก็เรียก


ขวัด

ขวิด, กวัด, ขัด

แรดควายขวางขวัดอยู่.


สิทธิการิยะ

ยืมมาจากบาลี สิทฺธิการิย

สิด-ทิ-กา-ริ-ยะ

/sit̚˨˩.tʰi˦˥.kaː˧.ri˦˥.jaʔ˦˥/^((สัมผัส))

คำขึ้นต้นในตำราโบราณ เช่น ตำรายา ตำราหมอดู หรือคาถาเมตตามหานิยม เป็นการอธิษฐานขอให้การกระทำนั้น ๆ ประสบความสำเร็จ


แข็งกล้า

/kʰɛŋ˩˩˦.klaː˥˩/^((สัมผัส))

เก่งกาจ, กล้าหาญ, กล้ายิ่งนัก


ถ้ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *cramꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ถ้ำ, ลาว ຖ້ຳ (ถ้ำ), คำเมือง ᨳ᩶ᩣᩴ (ถ้าํ), เขิน ᨳ᩶ᩣᩴ (ถ้าํ), ไทลื้อ ᦏᧄᧉ (ถั้ม), ไทดำ ꪖꪾ꫁ (ถ้ำ), ไทขาว ꪖꪝꪾꫂ, ไทใหญ่ ထမ်ႈ (ถั้ม), พ่าเก ထံ (ถํ), อาหม 𑜌𑜪 (ถํ), จ้วง gamj

ᨳ᩶ᩣᩴ

โพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา

grot

โพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา

ꪖꪾ꫁

โพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา

ထမ်ႈ

โพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา

ຖ້ຳ

โพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา

cave

โพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา

โพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา


ลึก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lɤkᴰˢ⁴, จากไทดั้งเดิม *lɤkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ หลึก, ลาว ເລິກ (เลิก) หรือ ລຶກ (ลึก), คำเมือง ᩃᩮᩥᩢ᩠ᨠ (เลิัก), เขิน ᩃᩧ᩠ᨠ (ลึก), ไทลื้อ ᦵᦟᦲᧅ (เลีก), ไทดำ ꪹꪩꪷꪀ (เลํก) หรือ ꪩꪳꪀ (ลึก), ไทขาว ꪩꪷꪀ, ไทใหญ่ လိုၵ်ႉ (ลึ๎ก), ไทใต้คง ᥘᥫᥐ (เลอ̂ก), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜀𑜫 (ลึก์), จ้วง laeg, จ้วงแบบหนง ndaek

/lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ต่ำลงไปจากขอบมากกว่าปรกติ

ชามก้นลึก

ไกลต่ำลงไปจากผิวหน้าหรือขอบบน

ทะเลลึก

น้ำลึก

เหวลึก

ไกลเข้าไปจากขอบเป็นต้น

ป่าลึก

ซอยลึก

หยั่งรู้ได้ยาก

ความคิดลึก


ขอบ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩬᨷ (ขอบ), ลาว ຂອບ (ขอบ), ไทลื้อ ᦃᦸᧇᧈ (ฃ่อ̂บ), ไทใหญ่ ၶွပ်ႇ (ข่อ̂ป), พ่าเก ၵွပ် (ขอ̂ป์), อาหม 𑜁𑜨𑜆𑜫 (ขอ̂ป์)

/kʰɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ขอบโต๊ะ

ริมที่ยกให้สูงขึ้นโดยรอบ

ขอบสระ

ขอบถนน


ขอบ

/kʰɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ขอบแต่ขอมสักตั้ง

ภายในสองนางขอบ

ธขอบคำความมนตรี


ตอบ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tɔːpᴰ¹ᴸ, จากจีนยุคกลาง答 (MC top); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩬᨷ (ตอบ), ลาว ຕອບ (ตอบ), ไทลื้อ ᦎᦸᧇᧈ (ต่อ̂บ), ไทดำ ꪔꪮꪚ (ตอบ), ไทใหญ่ တွပ်ႇ (ต่อ̂ป), พ่าเก တွပ် (ตอ̂ป์), อาหม 𑜄𑜨𑜆𑜫 (ตอ̂ป์), จ้วง dop (ตอบ), จ้วงแบบจั่วเจียง dap (ตาบ) หรือ dop (ตอบ)

ᨲᩬᨷ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

antwoorden

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

ꪔꪮꪚ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

တွပ်ႇ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

antwurdzje

ฟรีเชียตะวันตก

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

ຕອບ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

responder

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

contestar

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

replicar

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

answer

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

reply

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

/tɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำหรือพูดโต้ในทำนองเดียวกับที่มีผู้ทำหรือพูดมา

ชกตอบ

ตีตอบ

ด่าตอบ

เยี่ยมตอบ

ตอบปัญหา

กล่าวเมื่อมีผู้ถาม

ตอบคำถาม

แจ้งกลับไปให้อีกฝ่ายหนึ่งรู้

ตอบจดหมาย


ตอบ

/tɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เรียกแก้มที่มีลักษณะยุบลึกเข้าไป

แก้มตอบ


รู้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rɯːwꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮู้, ลาว ຮູ້ (ฮู้), คำเมือง ᩁᩪ᩶ (รู้), ไทลื้อ ᦣᦴᧉ (ฮู้), ไทดำ ꪭꪴ꫁ (ฮุ้), ไทขาว ꪭꪴꫂ, ไทใหญ่ ႁူႉ (หู๎), อาหม 𑜍𑜥 (รู) หรือ 𑜍𑜤𑜈𑜫 (รุว์), จ้วง rox, จ้วงแบบจั่วเจียง rux, แสก รอ

การรู้ (abstract-noun)
ความรู้ (abstract-noun)

ᩁᩪ᩶

แจ้ง, เข้าใจ

ꪭꪴ꫁

แจ้ง, เข้าใจ

ᦣᦴᧉ

แจ้ง, เข้าใจ

ႁူႉ

แจ้ง, เข้าใจ

ຮູ້

แจ้ง, เข้าใจ

know

แจ้ง, เข้าใจ

/ruː˦˥/^((สัมผัส))

แจ้ง, เข้าใจ, ทราบ


แจ้ง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), เขิน ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), อีสาน แจ้ง, ลาว ແຈ້ງ (แจ้ง), ไทลื้อ ᦶᦈᧂᧉ (แจ้ง), ไทดำ ꪵꪊ꫁ꪉ (แจ้ง), ไทใหญ่ ၸႅင်ႈ (แจ้ง)

/t͡ɕɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

แสดงให้รู้, บอกให้รู้

แจ้งความประสงค์


แจ้ง

/t͡ɕɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระจ่าง, สว่าง, ชัด

แจ้งใจ


สุหร่าย

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก صراحی (ซุราฮี, “ขวดขนาดเล็ก”)

เครื่องโปรยน้ำ รูปทรงคล้ายภาชนะกรวดน้ำ คอสูง ปากมีจุกปิดและเจาะรูอย่างฝักบัว สำหรับสลัดน้ำให้เป็นฝอย


แถบ

/tʰɛːp̚˨˩/^((สัมผัส))

สิ่งที่แบนยาว

แถบทอง

ผ้าแถบ

ร่างกายตายไปแถบหนึ่ง

ไฟไหม้ไปแถบหนึ่ง

อยู่แถบนี้


แถบ

/tʰɛːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เรียกเงินรูปีที่เคยใช้ในพม่า

เงินแถบ


ถิ่น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩥ᩠᩵ᨶ (ถิ่น), ลาว ຖິ່ນ (ถิ่น)

ที่, แดน, ที่อยู่

ถิ่นเสือ

ถิ่นผู้ร้าย

ถิ่นไทยงาม


แดน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdɛːnᴬ³; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แดน, ลาว ແດນ (แดน), คำเมือง ᨯᩯ᩠ᨶ (แดน), เขิน ᨯᩯ᩠ᨶ (แดน), ไทลื้อ ᦶᦡᧃ (แดน), ไทดำ ꪵꪒꪙ (แดน), ไทใหญ่ လႅၼ် (แลน), ไทใต้คง ᥘᥦᥢ (แลน), พ่าเก ꩫိꩫ် (นิน์), อาหม *𑜓𑜢𑜐𑜫 (*ดิญ์), 𑜃𑜢𑜐𑜫 (นิญ์), จ้วง ndaen (ดัน - ชายแดน ที่ไกล)

/dɛːn˧/^((สัมผัส))

ที่ที่กำหนดไว้โดยตรงหรือโดยหมายรู้กัน

ชายแดน

ล้ำแดน

แดนเสือ

แดนผู้ร้าย


หล่อ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɔːᴮ¹; เทียบจีนยุคกลาง爐 (MC lu, “เตา”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼໍ່ (หลํ่), ไทใหญ่ လေႃႇ (ล่อ̂), อาหม 𑜎𑜦𑜡 (ลอ̂)

/lɔː˨˩/^((สัมผัส))

เทโลหะเหลวหรือขี้ผึ้งเหลวเป็นต้นลงในแม่พิมพ์แล้วทิ้งให้แข็งเป็นรูปตามแบบ (มักใช้ในงานประติมากรรมและอุตสาหกรรม)

หล่อพระพุทธรูป

หล่อกระทะ

หล่อกระบอกปืนใหญ่

ขังน้ำหรือน้ำมันไว้เพื่อรักษาสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้คงสภาพ

เอาน้ำหล่อคอนกรีตไว้

เอาน้ำมันจันทน์หล่อรักยม


หล่อ

/lɔː˨˩/^((สัมผัส))

งาม (ใช้กับผู้ชาย)

รูปหล่อ


เท

/tʰeː˧/^((สัมผัส))

ตะแคงหรือเอียงภาชนะเพื่อให้สิ่งที่อยู่ในนั้นไหลลงไปหรือออกไป

โดยปริยายหมายถึงกิริยาอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

เทน้ำ

เทขยะ

ฝนเทลงมา

ฝนตกลงมามาก ๆ อย่างเทน้ำ

อาการที่คนจำนวนมาก ๆ เคลื่อนไปรวมกันตามแนวเท

ทิ้ง, ทอดทิ้ง (ใช้แสดงความรู้สึก)

โดนเท


เท

/tʰeː˧/^((สัมผัส))

เอียงหรือตะแคงไปข้างหนึ่ง

เรือเท

พื้นเท


เท

/tʰeː˧/^((สัมผัส))

ชื่อมาตราตวงเหล้า 1 เทเท่ากับ 20 ทะนาน


เหลว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰleːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩯᩅ (แหลว) หรือ ᩉ᩠ᩃᩯᩅ (แหลว), อีสาน แหลว, ลาว ເຫຼວ (เหลว) หรือ ແຫຼວ (แหลว), ไทลื้อ ᦶᦜᧁ (แหลว), ไทใหญ่ လႅဝ်ႈ (แล้ว), ไทใต้คง ᥘᥦᥝᥴ (แล๋ว), ไทดำ ꪵꪨꪫ (แหลว), จ้วง liu, จ้วงแบบจั่วเจียง lieu

/leːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เป็นน้ำ, ไม่แข็ง

ไม่ได้เรื่อง


แข็ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kʰɛːŋᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *k.reːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩯ᩠ᨦ (แขง) หรือ ᨡᩯᩢ᩠ᨦ (แขัง), ลาว ແຂງ (แขง), ไทลื้อ ᦶᦃᧂ (แฃง), ไทดำ ꪵꪄꪉ (แฃง), ไทใหญ่ ၶႅင် (แขง), ไทใต้คง ᥑᥦᥒᥴ (แฃ๋ง), พ่าเก ၵိင် (ขิง์), อาหม 𑜁𑜢𑜂𑜫 (ขิง์), ซาปา xeŋᴬ¹, ปู้อี jeengl, แสก เถรี่ยง (“แข็ง”) และ แข้ง (“ตึง”)

/kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ลิ้นแข็ง

ไม่อ่อน, ไม่นิ่ม

เนื้อแข็ง

ของแข็ง

แดดแข็ง

ไม่ยอมง่าย ๆ, ไม่รู้สึกสงสาร

ใจแข็ง

วันแข็ง

ชะตาแข็ง

เด็กคนนี้แข็ง

นิ่งไม่ไหวติง, ไม่กระดิกกระเดี้ย

ขาแข็ง

ตัวแข็ง


แข็ง

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เข้มแข็ง, ทนทาน, เก่ง, สู้งาน

ทำงานแข็ง

วิ่งแข็ง


แข็ง

/kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เราเป็นผู้น้อย แข็งไปก็มีแต่อันตราย

มีค่าสูง เมื่อเทียบกับสกุลเงินอื่น (ใช้แสดงค่าเงิน)

เงินบาทตอนนี้แข็ง จะไปเที่ยวต่างประเทศก็น่าจะไปตอนนี้


ว่ายาก

/waː˥˩.jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ดื้อดึง, ไม่อยู่ในโอวาท, ไม่เชื่อฟังคำสั่งสอน, ว่ายากสอนยาก ก็ว่า


ไหวติง

กระดุกกระดิก, มักใช้ในความปฏิเสธ

ไม่ไหวติง


ง่าย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ŋaːjᴮ⁴, จากไทดั้งเดิม *ŋaːjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ง่าย, คำเมือง ᨦ᩵ᩣ᩠ᨿ (ง่าย), ลาว ງ່າຍ (ง่าย), ไทลื้อ ᦇᦻᧈ (ง่าย), ไทใหญ่ ငၢႆႈ (ง้าย), ไทดำ ꪉ꪿ꪱꪥ (ง่าย), ไทขาว ꪉꪱꪥꫀ, ไทใต้คง ᥒᥣᥭ (งาย), พ่าเก ငႝ (งย์), อาหม 𑜂𑜩 (งย์), จ้วง ngaih, แสก หง้าย

/ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

สะดวก, ไม่ยาก


ง่าย

คำกริยาวิเศษณ์

/ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

สะดวก, ไม่ยาก

พูดง่าย แต่ทำยาก


ง่าย ๆ

คำซ้ำ ของ ง่าย

/ŋaːj˥˩.ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

ธรรมดา ๆ, ไม่ยุ่งยาก


ง่าย ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ ง่าย

/ŋaːj˥˩.ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

ธรรมดา ๆ, ไม่ยุ่งยาก


สะดวก

ไม่ทราบรากศัพท์; เทียบลาว ສະດວກ (สะดวก)

คล่อง, ไม่ติดขัด, มักใช้เข้าคู่กับคำ สบาย เป็น สะดวกสบาย

ทางสะดวก

การเดินทางสมัยนี้สะดวกกว่าสมัยก่อน


คล่อง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄ່ອງ (ค่อง)

/kʰlɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

หายใจได้คล่องขึ้น

เด็กคนนี้ใช้คล่อง

คล่องคอ

พูดคล่อง


ซีก

/siːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ส่วนที่ผ่าครึ่ง, ส่วนของสิ่งบางอย่างเช่นไม้ไผ่หรือแตงโมที่ผ่าออกโดยปรกติตามยาว, โดยปริยายหมายความว่า ด้าน, ส่วน

ร่างกายตายไปซีกหนึ่ง

ปลาทูซีกนี้

ใช้สำหรับมาตราเงินโบราณเท่ากับ 1/2 ของเฟื้อง


ซีก

/siːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณนามเรียกส่วนที่แยกออกนั้น

มะม่วงซีกหนึ่ง

แตงโม 2 ซีก


ส่วน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈ᩠ᩅ᩵ᩁ (สว่ร), ลาว ສ່ວນ (ส่วน), ไทลื้อ ᦷᦉᧃᧈ (โส่น)

สิ่งที่แบ่งจากสิ่งรวม

เงินส่วนนี้จะเอาไว้ทำบุญ

เรื่องนี้ขอมีส่วนด้วย

แผนกย่อย, ฝ่าย

งานกองนี้แบ่งออกเป็นหลายส่วน

เรื่องนี้แบ่งออกเป็น 5 ส่วน

ขนาดที่พอเหมาะพอดี

ได้ส่วน

สมส่วน

ผิดส่วน

ส่วนกว้าง

ส่วนยาว

ส่วนหนา

จำนวนที่อยู่ข้างล่างของเศษในเลขเศษส่วน


ส่วน

ฝ่าย, ข้าง, อีกทางหนึ่ง

พอสอบเสร็จเพื่อน ๆ ก็ไปเที่ยวภูเก็ต ส่วนฉันไปเชียงใหม่


แบ่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbɛːŋᴮ³ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แบ่ง, ลาว ແບ່ງ (แบ่ง), คำเมือง ᨷᩯ᩠᩵ᨦ (แบ่ง), เขิน ᨷᩯ᩠᩵ᨦ (แบ่ง), ไทลื้อ ᦶᦢᧂᧈ (แบ่ง), ไทใหญ่ မႅင်ႇ (แม่ง) หรือ ဝႅင်ႇ (แว่ง), ไทใต้คง ᥛᥦᥒᥱ (แม่ง), พ่าเก မိင် (มิง์), อาหม 𑜉𑜢𑜂𑜫 (มิง์) หรือ 𑜈𑜢𑜂𑜫 (บิง์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ แพร่ง

/bɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

แยกออกเป็นส่วน ๆ

แบ่งเงิน

แบ่งของ

แบ่งงาน


อัน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔalᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อัน, ลาว ອັນ (อัน), คำเมือง ᩋᩢ᩠ᨶ (อัน), เขิน ᩋᩢ᩠ᨶ (อัน), ไทลื้อ ᦀᧃ (อัน), ไทดำ ꪮꪽ (อัน), ไทใหญ่ ဢၼ် (อัน), ไทใต้คง ᥟᥢ (อัน), อาหม 𑜒𑜃𑜫 (อน์), จ้วง aen

อันหมาก

อันมะพร้าว

คำบอกลักษณะสิ่งของซึ่งโดยปรกติมีลักษณะแบนยาวหรือเป็นชิ้นเป็นแผ่นเป็นต้น


อัน

ลักษณนามเรียกสิ่งที่มีลักษณะเช่นนั้น

ไม้อันหนึ่ง

ไม้ 2 อัน

เวลากำหนดสำหรับชนไก่พักหนึ่ง ๆ


อัน

คำใช้แทนนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

ความจริงอันปรากฏขึ้นมา


อัน

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นอันมาก

เป็นอันดี


อัน

ใช้เป็นคำกำกับนามที่เป็นประธาน หรือใช้ขึ้นต้นข้อความต่าง ๆ, ใช้ว่า อันว่า ก็มี

อันอายุความนั้น ถ้าไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น ท่านให้มีกำหนดสิบปี


ร่วม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮ່ວມ (ฮ่วม), คำเมือง ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ (รว่ม), เขิน ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ (รว่ม), ไทลื้อ ᦷᦣᧄᧈ (โฮ่ม), ไทใหญ่ ႁူမ်ႈ (หู้ม)

มีส่วนรวมอยู่ด้วยกัน

ร่วมกิน

ร่วมนอน

มีส่วนรวมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ร่วมใจ

ร่วมสามัคคี

มีส่วนรวมในที่แห่งเดียวกัน

ร่วมโรงเรียน

ร่วมบ้านร่วมห้อง

ร่วมหอ

มีส่วนรวมในภาวะหรือสถานะเดียวกัน

เพื่อนร่วมชาติ

มีศัตรูร่วมกัน

ทำบุญร่วมญาติ

ร่วมเป็นร่วมตาย

ร่วมทุกข์ร่วมสุข

ร่วมชะตากรรม


ร่วม

คำกริยาวิเศษณ์

ล่วงไปมากจวนถึงที่หมาย, เกือบ, เกือบถึง

ร่วมถึง

ร่วมเสร็จ

ทำมาร่วมเดือนแล้ว

ซากสัตว์นี้มีอายุร่วม 1,000 ปี


ชิ้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊີ້ນ (ซี้น), ไทลื้อ ᦋᦲᧃᧉ (ชี้น)

/t͡ɕʰin˦˥/^((สัมผัส))

ก้อนหรือแผ่นเล็กที่ตัด แล่ แบ่ง แยก หรือ แตกออกจากส่วนใหญ่

ชิ้นปลา

ชิ้นเนื้อ

ชิ้นกระเบื้อง


ชิ้น

/t͡ɕʰin˦˥/^((สัมผัส))

ลักษณนามเรียกสิ่งที่เป็นก้อนเป็นแผ่นเล็ก ๆ เช่นนั้น

ผ้าชิ้นหนึ่ง

เนื้อ 2 ชิ้น


แผ่น

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰɛːnᴮ¹, จากจีนยุคกลาง片 (MC phenH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩯ᩠᩵ᨶ (แผ่น), ลาว ແຜ່ນ (แผ่น), ไทดำ ꪵꪠ꪿ꪙ (แฝ่น), ไทใหญ่ ၽႅၼ်ႇ (แผ่น), ไทใต้คง ᥚᥦᥢᥱ (แผ่น), อาหม 𑜇𑜢𑜐𑜫 (ผิญ์), ปักษ์ใต้ แพ่น

/pʰɛn˨˩/^((สัมผัส))

สิ่งที่มีลักษณะแบน ๆ อย่างกระดาษหรือกระดาน

แผ่นกระดาษ

แผ่นกระดาน


แผ่น

/pʰɛn˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณนามใช้เรียกสิ่งที่มีลักษณะเช่นนั้น

กระดาษแผ่นหนึ่ง

กระดาน 2 แผ่น


ข้อความ

ข้อ + ความ; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ message, text, article, information, term, statement, clause

/kʰɔː˥˩.kʰwaːm˧/^((สัมผัส))

เนื้อความตอนหนึ่ง ๆ

ใจความสั้น ๆ ของเรื่อง


พัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *bakᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພັກ (พัก), ไทลื้อ ᦗᧅ (พัก) หรือ ᦘᧅ (ภัก), จ้วง baeg (“เหนื่อย; หยุด; พัก”); เทียบเขมร ភ័ក (ภัก) และจีนเก่า泊 (OC *baːɡ)

休息

หยุดชั่วคราว

ၵိုတ်း

หยุดชั่วคราว

လိုဝ်ႈ

หยุดชั่วคราว

ເຊົາ

หยุดชั่วคราว

ພັກ

หยุดชั่วคราว

rest

หยุดชั่วคราว

/pʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

หยุดชั่วคราว

พักร้อน

พักเครื่อง

อยู่ชั่วคราว, อาศัยชั่วคราว

บ้านพัก

รอรั้ง มักใช้ในความปฏิเสธ

ไม่พักต้องว่า


พัก

/pʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

เมื่อพักที่น้ำท่วม การจราจรติดขัดมาก

ช่วงระยะเวลา

เดินไปพักหนึ่ง

หยุดเป็นพัก ๆ


ประธาน

ยืมมาจากสันสกฤต प्रधान (ปฺรธาน); เทียบบาลี ปธาน

ตำแหน่งผู้ที่เป็นหัวหน้าหรือเป็นใหญ่ในที่ประชุม

ตำแหน่งประธานรัฐสภา

ตำแหน่งประธานกรรมการ

เรียกผู้ที่เป็นหัวหน้าหรือเป็นใหญ่ในที่ประชุม

ประธานรัฐสภา

ประธานกรรมการ

เด็กวิ่ง เด็ก เป็นประธานของกริยา วิ่ง

คนกินข้าว คน เป็นประธานของกริยา กิน

ความเพียร มี 4 อย่าง คือ 1. สังวรประธาน เพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้นในสันดาน 2. ปหานประธาน เพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว 3. ภาวนาประธาน เพียรให้กุศลเกิดขึ้นในสันดาน 4. อนุรักขนาประธาน เพียรรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้วไม่ให้เสื่อม


ประธาน

ที่เป็นหลักสำคัญในที่นั้น ๆ

พระประธาน


หัวหน้า

/hua̯˩˩˦.naː˥˩/^((สัมผัส))

ผู้เป็นใหญ่ในหมู่หนึ่ง ๆ


เพียร

แผลงมาจาก เวียร, จากสันสกฤต वीर्य (วีรฺย) หรือบาลี วิริย

ความบากบั่น, ความกล้าแข็ง


เพียร

การเพียร (abstract-noun)
ความเพียร (abstract-noun)

พยายามจนกว่าจะสำเร็จ, บากบั่น


เวียร

ยืมมาจากสันสกฤต वीर्य (วีรฺย) หรือบาลี วิริย

เพียร, ความบากบั่น, ความกล้าแข็ง


เวียร

เพียร, พยายามจนกว่าจะสำเร็จ, บากบั่น


กล้าแข็ง

/klaː˥˩.kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แข็งกล้า, กล้ายิ่งนัก


อ๋อง

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 王 (ông, “ราชา”)

/ʔɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เจ้านายชั้นสูงของจีน


อ๋อง

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 王 (ông, “ราชา”)

/ʔɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มือชั้นอ๋อง


มิ

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *miːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ມິ (มิ), คำเมือง ᨾᩥ (มิ), ผู้ไท มี, จ้วง miz/meij=mboh=mboux (“มิ, ไม่, บ่”)

/miʔ˦˥/^((สัมผัส))

มิทราบ

มิควร

มิบังอาจ


มิ

/miʔ˦˥/^((สัมผัส))

เฉย, ไม่ค่อยพูดจา

รามสูรได้ยินสิ้นสติลงนั่งมิจะทำกระไรได้


ยิ่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/jiŋ˥˩/^((สัมผัส))

ถ้าอยู่ข้างหลัง หมายความว่า เป็นยอด, ที่สุด

งามยิ่ง

ดียิ่ง

ถ้าอยู่ข้างหน้า ใช้ในเชิงเปรียบเทียบหมายความว่า เกิน, ล้ำ, เพิ่มขึ้น, เจริญขึ้น, มากขึ้น, ฯลฯ

ยิ่งงาม

ยิ่งดี

ถ้าประกอบหน้าคำอื่น มักมาเป็นคู่กันเสมอ

ยิ่งมากยิ่งดี

ยิ่งตียิ่งกัด

ยิ่งแก่ยิ่งโง่

ยิ่งโตยิ่งเซ่อ


ที่สุด

/tʰiː˥˩.sut̚˨˩/^((สัมผัส))


ที่สุด

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰiː˥˩.sut̚˨˩/^((สัมผัส))

ในที่สุด

ลักษณะที่ยิ่งหรือหย่อนกว่าสิ่งอื่น ๆ ทั้งหมดในพวกเดียวกัน

ดีที่สุด

ช้าที่สุด


อื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɯːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อื่น, ลาว ອື່ນ (อื่น), คำเมือง ᩋᩨ᩠᩵ᨶ (อื่น), เขิน ᩋᩨ᩠᩵ᨶ (อื่น), ไทลื้อ ᦀᦹᧃᧈ (อื่น), ไทดำ ꪮꪳ꪿ꪙ (อึ่น), ไทใหญ่ ဢိုၼ်ႇ (อึ่น), อาหม 𑜒𑜢𑜤𑜃𑜫 (อึน์), จ้วง wnq

/ʔɯːn˨˩/^((สัมผัส))

นอกออกไป, ต่างออกไป


ห่อ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰrɔːᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩬᩴ᩵ (หอํ่) หรือ ᩉᩕᩬᩴ᩵ (หรอํ่), ลาว ຫໍ່ (หํ่), ไทลื้อ ᦠᦸᧈ (ห่อ̂), ไทดำ ꪬꪷ꪿ (หํ่), ไทขาว ꪬꪮꫀ, ไทใหญ่ ႁေႃႇ (ห่อ̂), ไทใต้คง ᥞᥨᥝᥱ (โห่ว), พ่าเก ꩭေႃ (หอ̂), อาหม 𑜍𑜦𑜡 (รอ̂), จ้วงแบบจั่วเจียง hoq

/hɔː˨˩/^((สัมผัส))

พันหรือหุ้มสิ่งของด้วยใบไม้หรือกระดาษเป็นต้น


ห่อ

/hɔː˨˩/^((สัมผัส))

ของที่หุ้มด้วยใบไม้หรือกระดาษเป็นต้น

ห่อพัสดุ

ห่อของขวัญ


ห่อ

/hɔː˨˩/^((สัมผัส))

เรียกของที่หุ้มด้วยใบไม้หรือกระดาษเป็นต้น

ขนมห่อหนึ่ง

ข้าว 2 ห่อ


เศษ

ยืมมาจากสันสกฤต शेष (เศษ); เทียบบาลี เสส

/seːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ส่วนที่เหลือใช้การไม่ได้ตามวัตถุประสงค์, ส่วนที่เหลือซึ่งไม่ต้องการ

เศษกระดาษ

เศษอาหาร

เศษขยะ

สิ่งที่เกินหรือเลยจากจำนวนเต็มที่กำหนดไว้

เวลา 2 นาฬิกาเศษ

ยาว 2 วาเศษ

ส่วนปลีกย่อยหรือส่วนย่อย

เศษสตางค์

เศษเนื้อ

เศษผ้า

ส่วนที่เหลือจากการหาร

9 หารด้วย 7 เหลือเศษ 2

จำนวนที่อยู่ข้างบนของส่วนในเลขเศษส่วน


จำนวนเต็ม

แปลตรงตัวจากอังกฤษ integer หรือ integral number; เทียบเท่า จำนวน + เต็ม; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

จำนวนที่เป็นจำนวนนับ (จำนวนเต็มบวก) จำนวนนับติดเครื่องหมายลบ (จำนวนเต็มลบ) หรือศูนย์, จำนวนที่ไม่มีเศษหลังจุดทศนิยม


ต้องการ

การต้องการ (abstract-noun)
ความต้องการ (abstract-noun)

/tɔŋ˥˩.kaːn˧/^((สัมผัส))

อยากได้, ใคร่ได้, ประสงค์, อยากทำ


อดอยาก

การอดอยาก (abstract-noun)
ความอดอยาก (abstract-noun)

/ʔot̚˨˩.jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ไม่มีจะกิน, ขาดแคลนอาหาร, มีไม่พอกิน


อด ๆ อยาก ๆ

คำซ้ำ ของ อด +คำซ้ำ ของ อยาก; หรืออาจพิจารณาว่าเป็น คำซ้ำ ของ อดอยาก โดยซ้ำทีละคำ

การอด ๆ อยาก ๆ (abstract-noun)
ความอด ๆ อยาก ๆ (abstract-noun)

อด-อด-หฺยาก-หฺยาก

/ʔot̚˨˩.ʔot̚˨˩.jaːk̚˨˩.jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

กินอยู่อย่างฝืดเคือง, มีกินบ้างไม่มีกินบ้าง


อดมื้อกินมื้อ

อด + มื้อ + กิน + มื้อ

การอดมื้อกินมื้อ (abstract-noun)
ความอดมื้อกินมื้อ (abstract-noun)

อด-มื้อ-กิน-มื้อ

/ʔot̚˨˩.mɯː˦˥.kin˧.mɯː˦˥/^((สัมผัส))

มีกินบ้างไม่มีกินบ้าง


อด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɤtᴰ; ร่วมรากกับ อึด; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อด หรือ อึด, ลาว ອົດ (อ็ด) หรือ ອຶດ (อึด), คำเมือง ᩋᩫ᩠ᨯ (อ็ด) หรือ ᩋᩧ᩠ᨷ (อึบ), เขิน ᩋᩫ᩠ᨯ (อ็ด) หรือ ᩋᩧ᩠ᨷ (อึบ), ไทลื้อ ᦷᦀᧆ (โอด) หรือ ᦀᦹᧇ (อืบ), ไทดำ ꪮꪳꪒ (อึด), ไทขาว ꪮꪳꪒ, ไทใหญ่ ဢိုပ်း (อึ๊ป), ไทใต้คง ᥟᥪᥙᥴ (อื๋ป), อาหม 𑜒𑜢𑜤𑜆𑜫 (อึป์); เทียบเขมร អត់ (อต̍)

/ʔot̚˨˩/^((สัมผัส))

เหลืออด

อดฝิ่น

อดอาหาร

ไม่ได้, ไม่สมหวัง

อดรับรางวัล

อดดู

ไม่มีอะไรกิน

อดอยู่ทั้งวัน


อด

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔot̚˨˩/^((สัมผัส))

ดำน้ำอด


อด

คำวิสามานยนาม

/ʔɔː˧.dɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ อุดรธานี


หาร

ยืมมาจากสันสกฤต हार (หาร) หรือบาลี หาร

/haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

แบ่งส่วนเท่า ๆ กัน (ใช้แก่วิธีเลข)


หาร

ยืมมาจากสันสกฤต हार (หาร) หรือบาลี หาร

/haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียกเครื่องหมายรูปดังนี้ ÷ ว่า เครื่องหมายหาร

สิ่งที่เอาไปได้

การนำไป, การถือเอา, มักใช้เป็นส่วนท้ายสมาส

บริหาร

อวหาร


เท่า

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ท่อ, ลาว ເທົ່າ (เท็่า) หรือ ທໍ່ (ทํ่), คำเมือง ᨴᩮᩢ᩵ᩤ (เทั่า), เขิน ᨴᩮᩢ᩵ᩤ (เทั่า), ไทลื้อ ᦑᧁᧈ (เท่า) หรือ ᦑᦸᧈ (ท่อ̂), ไทดำ ꪕꪷ꪿ (ตฺํ่), ไทใหญ่ တေႃႈ (ต้อ̂) (ในคำว่า ႁၢၼ်ႉတေႃႈ (ห๎านต้อ̂, “ตราบเท่า”)), ไทใต้คง ᥖᥩ (ตอ̂, “เหมือนกัน”) หรือ ᥖᥨᥝ (โตว, “เหมือนกัน”), อาหม 𑜄𑜦𑜡 (ตอ̂), จ้วง doh (ต่อ), จ้วงแบบจั่วเจียง toh (ท่อ)

สูงเท่ากัน

ตราบเท่า

รู้เท่า

สูงเท่าใด

เก่งเท่าไหน

ตัวเท่านี้


เท่า

จำนวนที่เพิ่มขึ้นตามส่วนของจำนวนเดิม

3 เท่า

จำนวนที่เพิ่มขึ้นเป็น 3 ส่วนของจำนวนเดิม


เท่า

รูปเลิกใช้ของ เถ้า


เท่ากับ

ชื่อเครื่องหมายรูปดังนี้ = หมายความว่า มีค่าเสมอกัน


เท่ากัน

ค่าเท่ากัน


เท่ากัน

คำกริยาวิเศษณ์

สูงเท่ากัน


เสมอ

ยืมมาจากเขมรกลาง ស្មេ (สฺเม), ស្មើ (สฺเมิ), ស្មើហ (สฺเมิห, “เหมือน; เท่า”), จากเขมรเก่า ស្មេ (สฺเม), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *sməʔ, *sməh, แรกสุดจากสันสกฤต सम (สม) หรือบาลี สม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະເໝີ (สะเหมี), ไทลื้อ ᦉᦵᦖᦲ (สเหมี), เขมร ស្មើ (สฺเมิ); ร่วมรากกับ สม (รากศัพท์ 1)

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เท่ากัน, พอ ๆ กัน, เหมือนกัน

กรรมการตัดสินให้เสมอกัน ไม่มีใครแพ้ใครชนะ

ราคาของ 40,000 บาท เห็นจะซื้อไม่ไหว เสมอสัก 30,000 บาท ก็พอจะสู้ได้


เสมอ

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เข้าข้าง, คาดว่าจะชนะ

มวยคู่นี้คุณจะเสมอฝ่ายไหน


เสมอ

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อเพลงหน้าพาทย์เกี่ยวกับอาการเยื้องกราย และการเดินของตัวละครในนาฏกรรมไทย เรียกว่า เพลงเสมอ

เสมอบาทสกุณี (เสมอตีนนก)

เสมอนาง

เสมอมาร


เสมอ

คำกริยาวิเศษณ์

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

ตลอดไป, บ่อยและเป็นประจำ

ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกเสมอ


เสมอ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ เสมอ

สะ-เหฺมอ-สะ-เหฺมอ

sà-mə̌ə-sà-mə̌ə

/sa˨˩.mɤː˩˩˦.sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียบราบ, ไม่ลุ่ม ๆ ดอน ๆ

ปรับพื้นให้เสมอ ๆ กัน

ตลอดไป, บ่อยและเป็นประจำ

เขามาหาเสมอ ๆ


เหมือน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເໝືອນ (เหมือน), อีสาน เหมือน หรือ เหมียน, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ (เหมอิร), เขิน ᩉ᩠ᨾᩮᩨᩁ (เหมืร), ไทลื้อ ᦵᦖᦲᧃ (เหมีน), ไทใหญ่ မိူၼ် (เมิน), ไทใต้คง ᥛᥫᥢᥴ (เม๋อ̂น), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫 (มึน์)

ᩉ᩠ᨾᩮᩨᩁ

มีลักษณะเดียวกัน

ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ

มีลักษณะเดียวกัน

像

มีลักษณะเดียวกัน

ꪅꪳ

มีลักษณะเดียวกัน

ᥛᥫᥢᥴ

มีลักษณะเดียวกัน

ᦵᦖᦲᧃ

มีลักษณะเดียวกัน

မိူၼ်

มีลักษณะเดียวกัน

ຄື

มีลักษณะเดียวกัน

ເໝືອນ

มีลักษณะเดียวกัน

like

มีลักษณะเดียวกัน

same

มีลักษณะเดียวกัน

identical

มีลักษณะเดียวกัน

𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫

มีลักษณะเดียวกัน

คือ

มีลักษณะเดียวกัน

เหมือน

มีลักษณะเดียวกัน

/mɯa̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะเดียวกัน


เหมือน

/mɯa̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

ดั่ง, เช่น, ดั่งเช่น, อย่าง

เขาทำได้เหมือนใจฉันเลย


ภาย

จากบาลี ภาย; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາຍ (พาย)

บริเวณ, สถานที่

ใช้ในคำประสมเท่านั้น

ภายนอกกำแพง

ภายในเมือง

ใช้ในคำประสมเท่านั้น

ในภายหน้า

จะแจ้งให้ทราบในภายหลัง


รู้สึก

การรู้สึก (abstract-noun)
ความรู้สึก (abstract-noun)

/ruː˦˥.sɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

ย่องไปข้างหลังอย่าให้เขารู้สึก

หลับเป็นตายปลุกเท่าไรก็ไม่รู้สึก

รู้ด้วยการสัมผัส

รู้สึกร้อน

รู้สึกหนาว

เขารู้สึกตัวว่าทำผิด

เกิดอาการที่รู้ว่าเป็นสุขหรือทุกข์

รู้สึกสนุก

รู้สึกซาบซึ้ง

รู้สึกมึนศีรษะ

เกิดสังหรณ์ขึ้นในใจ

รู้สึกว่าจะมีใครมาหา

มีแนวโน้มให้สันนิษฐานหรือคาดคะเนว่าจะมีอะไรเกิดขึ้น

รู้สึกว่าสินค้าเกษตรจะมีราคาตกต่ำในปีนี้

ในที่สุดต้องยกเลิกเรื่องบางเรื่องเพราะรู้สึกว่าจะไปไม่รอด


เสี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ່ຽງ (ส่ยง)

/sia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ส่วนย่อยที่แตกออกจากส่วนใหญ่

เขาทำแจกันตกแตกเป็นหลายเสี่ยง


เสี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ່ຽງ (ส่ยง)

/sia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ลองเผชิญดู, ลองทำดูในสิ่งที่อาจให้ผลได้ 2 ทาง คือ ดีหรือไม่ดี แต่หวังว่าจะได้ผลทางดี

งานนี้ไม่แน่ใจว่าจะสำเร็จหรือไม่ ต้องเสี่ยงทำดู


เสี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ່ຽງ (ส่ยง), จ้วงแบบจั่วเจียง siengq (เสี่ยง)

การเสี่ยง (abstract-noun)
ความเสี่ยง (abstract-noun)

/sia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีโอกาสจะได้รับทุกข์หรืออันตรายเป็นต้น

พูดอย่างนี้เสี่ยงคุกเสี่ยงตะราง


เสี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ່ຽງ (ส่ยง)

/sia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ตั้งจิตอธิษฐานใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นเครื่องเสี่ยงเพื่อทราบความเป็นไปในอนาคตของตนหรือผู้อื่น, ถ้าใช้เทียนเสี่ยง เรียกว่า เสี่ยงเทียน, ถ้าใช้ดอกบัวเสี่ยง เรียกว่า เสี่ยงดอกบัว

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เสี่ยงบุญ

เสี่ยงบารมี

เสี่ยงโชค

เสี่ยงวาสนา


ตน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕົນ (ต็น), คำเมือง ᨲᩫ᩠ᨶ (ต็น), เขิน ᨲᩫ᩠ᨶ (ต็น), ไทลื้อ ᦎᦳᧃ (ตุน), ไทใหญ่ တူၼ် (ตูน), ไทใต้คง ᥖᥨᥢ (โตน)

ตนเป็นที่พึ่งของตน


ตน

ลักษณนามใช้เรียกเทวดา ยักษ์ หรือพวกกายสิทธิ์ เป็นต้น

ยักษ์ตนหนึ่ง

เทวดา 2 ตน


เดิม

ยืมมาจากเขมร ដើម (เฎิม, “ต้น”)

/dɤːm˧/^((สัมผัส))

แต่เดิม

บ้านเดิม

พระราชวังเดิม

เหมือนเดิม


แรก

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แฮก, ลาว ແຮກ (แฮก), คำเมือง ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), เขิน ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), ไทลื้อ ᦶᦣᧅ (แฮก), ไทใหญ่ ႁႅၵ်ႈ (แห้ก)

/rɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่หนึ่ง, ก่อนเพื่อน, ก่อนผู้อื่นหรือสิ่งอื่นทั้งหมด

ครั้งแรกในประวัติศาสตร์

มาถึงเป็นคนแรก

ลูกคนแรก

วันแรกของเดือน

แรกนา

เริ่มลงมือทำนา

แรกรุ่น

เริ่มย่างเข้าสู่วัยรุ่น


แรก

คำกริยาวิเศษณ์

/rɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

แรกเกิด

แรกพบ

แรกเห็น

แต่แรกเริ่ม

เพิ่งมีเป็นครั้งแรก

มะม่วงแรกออกผล


แรก

/rɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))


ครั้ง

เทียบปักษ์ใต้ ขรั่ง, ลาว ຄັ້ງ (คั้ง)

/kʰraŋ˦˥/^((สัมผัส))

คราว, หน, ที


ครั้ง

เทียบปักษ์ใต้ ขรั่ง, ลาว ຄັ້ງ (คั้ง)

/kʰraŋ˦˥/^((สัมผัส))

คราว, หน, ที

ไปเล่นในสนามกี่ครั้งแล้ว


คราว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄາວ (คาว), ไทลื้อ ᦆᦱᧁ (ฅาว), ไทใหญ่ ၶၢဝ်း (ข๊าว)

คราวหน้า

คราวหลัง

เด็ก 2 คนนี้ อายุคราวเดียวกัน


คราว

สินค้าชนิดนี้ส่งเข้ามา 3 คราว


คราว

เรียกแมวตัวผู้ แก่ รูปร่างใหญ่ หน้าตาดุน่ากลัว และมีหนวดยาว ว่า แมวคราว


หน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰrwɤnᴬ (“ทาง, ถนน”); ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ฮ่น, ลาว ຫົນ (ห็น), ไทลื้อ ᦠᦳᧃ (หุน), จ้วง roen

หนเหนือ

หนใต้

ที่, สถานที่, มักใช้เข้าคู่กับคำ แห่ง เป็น แห่งหน หรือ หนแห่ง

ถึงยามค่ำน้ำค้างลงพร่างพร้อย น้องจะลอยลมบนไปหนใด

ไม่รู้ว่าเวลานี้เขาอยู่แห่งหนตำบลใด


หน

3 หน


นม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩫ᩠ᨾ (น็ม), ลาว ນົມ (น็ม), ไทลื้อ ᦓᦳᧄ (นุม), ไทใหญ่ ၼူမ်း (นู๊ม), ไทดำ ꪶꪙꪣ (โนม), อาหม 𑜃𑜤𑜪 (นุํ), จ้วง noemz

ส่วนของร่างกาย อยู่บริเวณหน้าอก มี 2 เต้า, ของผู้หญิงมีต่อมสำหรับผลิตน้ำนมเป็นอาหารสำหรับลูกอ่อน ส่วนของผู้ชายมีขนาดเล็กและไม่มีน้ำนม, นมของสัตว์บางชนิด เช่น ลิง ค่าง ก็มี 2 เต้า เช่นเดียวกับคน ส่วนของสัตว์บางชนิด เช่น สุนัข วัว ควาย มีหลายเต้าเรียงอยู่ที่ท้องเป็น 2 แถว

แม่นม, ราชาศัพท์ว่า พระนม

เลี้ยงลูกด้วยนม

ชื่อสิ่งที่เป็นเต้าเป็นปุ่มคล้ายนม

นมทองหลาง

นมจะเข้

เรียกสิ่งที่มีลักษณะเป็นปุยขาวห่อหุ้มต้นผักกระเฉดว่า นมผักกระเฉด

เรียกสิ่งที่มีลักษณะเป็นปุยขาวห้อยติดอยู่ตามข้อพังพวยว่า นมพังพวย


นม

ยืมมาจากบาลี นม (“นอบน้อม”)

[เสียงสมาส]
นะ-มะ-

การนอบน้อม, การเคารพ, การไหว้


นม

คำวิสามานยนาม

/nɔː˧.mɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ นครราชสีมา


หัวนม

tepel

อวัยวะส่วนที่อยู่ตอนยอดของนม

တိၼ်ႇၼူမ်း

อวัยวะส่วนที่อยู่ตอนยอดของนม

ຫົວນົມ

อวัยวะส่วนที่อยู่ตอนยอดของนม

pezón

อวัยวะส่วนที่อยู่ตอนยอดของนม

tetilla

อวัยวะส่วนที่อยู่ตอนยอดของนม

nipple

อวัยวะส่วนที่อยู่ตอนยอดของนม

อวัยวะส่วนที่อยู่ตอนยอดของนมมนุษย์หรือสัตว์

ของที่ทำด้วยยางเป็นต้น มีรูปคล้ายหัวนม สำหรับสวมขวดบรรจุน้ำนมหรือน้ำเป็นต้นเพื่อให้เด็กดูด, จุกนม ก็ว่า

น้ำนมที่มีครีมมากจนข้น, หัวน้ำนม ก็ว่า


แร่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຮ່ (แฮ่), ไทใหญ่ ႁႄႈ (แห้)

/rɛː˥˩/^((สัมผัส))

ธาตุหรือสารประกอบอนินทรีย์ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ มีสูตรเคมีและสมบัติอื่น ๆ ที่แน่นอนหรือเปลี่ยนแปลงได้ในวงจำกัดและนำมาถลุงได้

แร่ดีบุกนำมาถลุงได้โลหะดีบุก

แร่ทองคำนำมาถลุงได้โลหะทองคำ

ทรัพยากรธรณีที่เป็นอนินทรียวัตถุ มีส่วนประกอบทางเคมีกับลักษณะทางฟิสิกส์แน่นอนหรือเปลี่ยนแปลงได้เล็กน้อยไม่ว่าจะต้องถลุงหรือหลอมก่อนใช้หรือไม่ และหมายความรวมตลอดถึงถ่านหิน หินน้ำมัน หินอ่อน โลหะและตะกรันที่ได้จากโลหกรรม น้ำเกลือใต้ดิน หินซึ่งกฎกระทรวงกำหนดเป็นหินประดับหรือหินอุตสาหกรรม และดินหรือทรายซึ่งกฎกระทรวงกำหนดเป็นดินอุตสาหกรรมหรือทรายอุตสาหกรรม แต่ทั้งนี้ไม่รวมถึงน้ำเกลือสินเธาว์ ลูกรัง หิน ดิน หรือทราย


แร่

/rɛː˥˩/^((สัมผัส))

รี่เข้าใส่, กรากเข้าใส่

หมาแร่เข้าใส่


แร่

คำกริยาวิเศษณ์

/rɛː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่รี่เข้าใส่, อาการที่กรากเข้าใส่

วิ่งแร่มาแต่ไกล


รี่

/riː˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนเข้าไปเรื่อยไม่รีรอ

รี่เข้าใส่


รี่

คำกริยาวิเศษณ์

/riː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่เคลื่อนเข้าไปเรื่อยไม่รีรอ

เดินรี่เข้ามา


นิยม

ยืมมาจากสันสกฤต नियम (นิยม, “การกำหนด”) หรือบาลี นิยม (“การกำหนด”)

ถ้าใช้ประกอบท้ายคำสมาสบางคำมีความหมายว่า ลัทธิ

ชาตินิยม

สังคมนิยม


นิยม

การนิยม (abstract-noun)
ความนิยม (abstract-noun)

ชมชอบ, ยอมรับนับถือ, ชื่นชมยินดี


เนียม

ชื่อไม้พุ่มขนาดเล็กชนิด Chloranthus spicatus (Thunb.) Makino ในวงศ์ Chloranthaceae ดอกเล็ก สีขาว กลิ่นหอม, พายัพเรียก เนียมอ้ม

ชื่อไม้พุ่มชนิด Strobilanthes nivea Craib ในวงศ์ Acanthaceae ดอกเล็ก สีม่วงอ่อน ใบมีกลิ่นหอมใช้ประสมปูนกินกับหมาก, เนียมสวน ก็เรียก, อีสานเรียก อ้ม

เรียกงาช้างที่ใหญ่แต่สั้นและมักจะชี้ตรงว่า งาเนียม, เรียกช้างที่มีงาเช่นนั้นว่า ช้างงาเนียม


ดุ้น

กลืนเข้าไปทั้งดุ้น

ท่อนไม้ขนาดเล็ก

ดุ้นฟืน

อวัยวะเพศชาย


ดุ้น

เรียกท่อนไม้ขนาดเล็กว่า ดุ้น

ฟืนดุ้นหนึ่ง

ฟืน 2 ดุ้น


ล่อนจ้อน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย telanjang

/lɔn˥˩.t͡ɕɔn˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีอะไรปกปิดร่างกาย, ไม่มีอะไรติดตัว

เปลือยกายล่อนจ้อน

โดยปริยายหมายความว่า ไม่มีของมีค่าติดตัว

มาแต่ตัวล่อนจ้อน


อม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɤmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩫ᩠ᨾ (อ็ม), เขิน ᩋᩫ᩠ᨾ (อ็ม), ลาว ອົມ (อ็ม), ไทลื้อ ᦷᦁᧄ (โอฺม), ไทใหญ่ ဢူမ် (อูม), อาหม 𑜒𑜤𑜉𑜫 (อุม์), จ้วง oem, จ้วงแบบหนง umq

เอาสิ่งของใส่ปากแล้วหุบปากไว้ไม่กลืนลงไป

โดยปริยายหมายความว่า ไม่แสดงออกมา

อมภูมิ

กลมกลืน, ปนกัน

อมเปรี้ยวอมหวาน

เขียวอมเหลือง

เม้ม, ขมิบ, ยักเอาไว้

อมเงิน

อมของหลวง


เม็ม

ตัดมาจากภาษาอังกฤษ memorise/memorize (จดจำ)

บันทึกหมายเลขโทรศัพท์ไว้ในเครื่องโทรศัพท์มือถือหรือโทรศัพท์พีซีทีเป็นต้น เพื่อให้ค้นชื่อและหมายเลขโทรศัพท์ผู้ที่ต้องการจะต่อสัญญาณโทรศัพท์ได้ทันที ทั้งยังทำให้รู้ว่าโทรศัพท์ที่ต่อสัญญาณเข้ามาเป็นของผู้ใด


เม็มเบอร์

(เม็ม ตัดมาจากภาษาอังกฤษ memorise/memorize) + (เบอร์ ตัดมาจากภาษาอังกฤษ number)


เม้ม

ปิดริม, พับริม, เม้น ก็ว่า

เม้มชายเสื้อ

เม้มกระดาษ

เม้มสตางค์


ริม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *riːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩥ᩠ᨾ (ริม), อีสาน ฮิม, ลาว ຮິມ (ฮิม), ไทลื้อ ᦣᦲᧄ (ฮีม), ไทดำ ꪭꪲꪣ (ฮิม), ไทใหญ่ ႁိမ်း (หิ๊ม), ไทใต้คง ᥞᥤᥛᥰ (หี๊ม), อาหม 𑜍𑜢𑜉𑜫 (ริม์), 𑜍𑜢𑜪 (ริํ), หรือ 𑜍𑜧𑜪 (รว์ํ), จ้วง simz, จ้วงแบบจั่วเจียง rimz หรือ simz

ริมคลอง

ริมผ้า

ริมโต๊ะ


ริม

นั่งริมหน้าต่าง


ริม

คำกริยาวิเศษณ์

น้องนอนกลาง พี่นอนริม

ริมตาย


สาว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saːwᴬ (“หญิงที่ยังไม่แต่งงาน”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᩅ (สาว), ลาว ສາວ (สาว), ไทลื้อ ᦉᦱᧁ (สาว), ไทใต้คง ᥔᥣᥝᥴ (ส๋าว), ไทใหญ่ သၢဝ် (สาว), ไทดำ ꪎꪱꪫ (สาว), อาหม 𑜏𑜧 (สว์), 𑜏𑜨𑜧 (สอ̂ว์), 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), 𑜏𑜧𑜈𑜫 (สว์ว์), หรือ 𑜏𑜦𑜡 (สอ̂), จ้วง sau

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

หญิงที่มีอายุพ้นวัยเด็ก นับตามความนิยมตั้งแต่ 15–30 ปีขึ้นไป, ถ้ายังไม่ได้แต่งงาน ใช้คำว่า นางสาว นำหน้าชื่อ

ย่างเข้าสู่วัยสาว

โตเป็นสาวแล้วยังซุกซนเหมือนเด็ก ๆ

คำนำหน้าชื่อหญิงสาว (มักใช้กับดารา นักร้อง)

สาวนุ่นรับเตรียมลั่นระฆังวิวาห์สิ้นปี


สาว

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียกคนและสัตว์ที่มีท้องครั้งแรกว่า ท้องสาว

เรียกต้นไม้ที่เริ่มผลิดอกออกผลครั้งแรก

หมากสาว

มะพร้าวสาว

เรียกหญิงที่ยังไม่แก่ตามวัย

แม้จะอายุมากแล้ว แต่ก็ยังดูสาวอยู่

เรียกหญิงที่ยังไม่แต่งงาน

จะพูดอะไรให้เกรงใจเขาบ้าง ถึงเขาจะอายุมากแล้วแต่ก็ยังเป็นสาวอยู่


สาว

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะท่าทางเป็นผู้หญิง

หนุ่มคนนี้ไว้ผมยาวแล้ว ดูสาวกว่าผู้หญิงเสียอีก


สาว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາວ (สาว)

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

ชักหรือดึงสิ่งที่เป็นเส้นยาว ๆ ออกจากที่เข้าหาตัว

สาวไหม

สาวเชือก

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

สาวความ


พ้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພົ້ນ (พ็้น), คำเมือง ᨻᩫ᩠᩶ᨶ (พ็้น), ไทลื้อ ᦷᦗᧃᧉ (โพ้น) หรือ ᦗᦳᧃᧉ (พุ้น), ไทใหญ่ ပူၼ်ႉ (ปู๎น), อาหม 𑜆𑜨𑜃𑜫 (ปอ̂น์), จ้วง baenx (ปั๊น) , จ้วงแบบจั่วเจียง poenx (พ้น เพิ้น)

อาการที่ผ่านหรือหลุดเป็นต้นออกไปอยู่นอกเขตหรือเลยที่กำหนดไว้

พ้นอันตราย

พ้นกิเลส

พ้นทุกข์

พ้นเกณฑ์

พ้นตัว

พ้นบ้าน


พ้น

คำกริยาวิเศษณ์

ข้ามพ้น

บินพ้น

ผ่านพ้น

หลุดพ้น


ตั้งแต่

/taŋ˥˩.tɛː˨˩/^((สัมผัส))

นับจากเวลาหนึ่งหรือสถานที่หนึ่งเป็นต้นไป (มักใช้เข้าคู่กับคำ จนถึง หรือ จนกระทั่ง)


แต่งงาน

/tɛŋ˨˩.ŋaːn˧/^((สัมผัส))

ทำพิธีเพื่อให้ชายหญิงอยู่กินเป็นผัวเมียกันตามประเพณี


เพื่อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເພື່ອ (เพื่อ), ไทลื้อ ᦵᦗᦲᧈ (เพี่), ไทดำ ꪹꪝ꪿ (เปฺ่), ไทใหญ่ ပိူဝ်ႈ (เปิ้ว)

/pʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

เหตุด้วย, เพราะด้วย, เพราะ, เพราะว่า, ด้วย

ทำงานเพื่อจะได้เงิน

ด้วยว่า, เกี่ยวกับ, เนื่องด้วย, สำหรับ

สละชีวิตเพื่อประเทศชาติ

ทำงานเพื่อลูก


ผ่าน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜ່ານ (ผ่าน), คำเมือง ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), เขิน ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), ไทลื้อ ᦕᦱᧃᧈ (ผ่าน)

/pʰaːn˨˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนพ้นจากจุดใดจุดหนึ่งไป (ใช้แก่เวลา สถานที่ เหตุการณ์ เป็นต้น)

เวลาผ่านไป 5 ปี

เขาเดินผ่านสนามหลวง

รถสายนี้ผ่านสามย่าน

สีลมเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ผ่านไป 3 ปีแล้ว

เคยมีประสบการณ์

รายงานชิ้นนี้ผ่านตามาแล้ว

เรื่องนี้ผ่านหูมาก่อน

เขาผ่านงานมามาก

เลยไป, พ้นไป

ผ่านไปก่อน

มองผ่านไป

ไฟแดงห้ามผ่าน

ยอมให้ล่วงเข้าไปได้

บัตรผ่านประตู

ผ่านชั้นประถมปีที่ 1 แล้ว

ได้รับความเห็นชอบ

พระราชบัญญัติงบประมาณผ่านสภาแล้ว

ตัดทาง, ลัดทาง

ห้ามเดินผ่านสนาม

ผ่านมือ

ผ่านเมือง

บอกราคาสูงเกินไป ในความว่า บอกราคาผ่านมากไป


ผ่าน

/pʰaːn˨˩/^((สัมผัส))

เรียกม้าที่มีลายขาวขวางพาดตัว ว่า ม้าผ่าน

ถ้าประกอบหน้านามบางคำ เช่น ผ่านเกล้าฯ ผ่านเผ้า ผ่านพิภพ ผ่านฟ้า หมายความว่า พระเจ้าแผ่นดิน


ด้วย

คำกริยาวิเศษณ์

Li Fang-Kuei (1977) สืบสร้าง *ʔduəi C1 ในภาษาไทดั้งเดิม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດ້ວຍ (ด้วย), คำเมือง ᨴ᩠ᩅ᩠ᨿ (ทวย), ไทลื้อ ᦑᦽ (โทย), ไทใหญ่ လူၺ်ႈ (ลู้ญ), จ้วง ndij (ดี้-ด้วยกัน และ), จ้วงแบบจั่วเจียง nduij,nduoij (ดู้ย,ด้วย-ด้วยกัน และ), จ้วงแบบจั่วเจียง nduoij gaen (ด้วยกัน พร้อมกัน-Daxin city)

คำแสดงกริยารวมหรือเพิ่ม

สวยด้วยดีด้วย

แสดงกริยาร่วมกันหรือในทำนองเดียวกัน

กินด้วย

แสดงความขอร้อง

ช่วยด้วย

บอกด้วย


ด้วย

คำนำหน้านามเพื่อให้รู้ว่านามนั้นเป็นเครื่องใช้หรือเป็นสิ่งที่ใช้เป็นเครื่องกระทำ

ฟันด้วยมีด

ทำด้วยอารมณ์


ด้วย

ด้วยปรากฏว่า


สอบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສອບ (สอบ), คำเมือง ᩈᩬᨷ (สอบ)

/sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ตรวจ ทดลอง เปรียบเทียบ หรือไล่เลียง เพื่อหาข้อเท็จจริง หรือ วัดให้รู้ว่ามีความรู้หรือความสามารถแค่ไหน

สอบตาชั่งให้ได้มาตรฐาน

สอบราคาสินค้า

สอบปากคำผู้ต้องหา

สอบพิมพ์ดีด


สอบ

/sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะเรียวลงด้านใดด้านหนึ่งหรือทั้ง 2 ด้าน ใช้แก่รูปทรงของภาชนะหรือสิ่งที่มีลักษณะกลวง

พ้อมก้นสอบปากสอบ

เสื้อแขนสอบ

กางเกงขาสอบ


พาด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *baːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາດ (พาด), ไทลื้อ ᦗᦱᧆ (พาด), ไทใหญ่ ပၢတ်ႈ (ป้าต), อาหม 𑜆𑜄𑜫 (ปต์), จ้วงแบบจั่วเจียง pad, จ้วง bad

/pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขาพาดหมอนข้าง

พาดบันได

พาดสะพาน

เอาบันไดพาดไว้ที่กำแพง

วางทาบลง, วางทาบห้อยลง

ผ้าขาวม้าพาดบ่า

พาดผ้าไว้ที่ราว

พาดผ้าสังฆาฏิ


เปลี่ยน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pliənᴮ², จากจีนยุคกลาง變 (MC pjenH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປ່ຽນ (ป่ยน), ไทลื้อ ᦵᦔᧃᧈ (เป่น), ไทดำ ꪜꪸ꪿ꪙ (ปย่̂น), ไทใหญ่ ပိၼ်ႇ (ปิ่น), ไทใต้คง ᥙᥤᥢᥱ (ปี่น), จ้วง bienq, จ้วงแบบหนง byenq หรือ benq

改變

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

改变

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

လၢႆႈ

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

ປ່ຽນ

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

change

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

แปรหรือกลายไปจากลักษณะหรือภาวะเดิม, เอาสิ่งหนึ่งเข้าแทนอีกสิ่งหนึ่งโดยกรรมวิธีต่าง ๆ

แลกเปลี่ยน

ผลัดเปลี่ยน

สับเปลี่ยน

เปลี่ยนแปลง

เปลี่ยนที่อยู่

เปลี่ยนพรรค

เปลี่ยนคลื่นวิทยุ


แทน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴᩯ᩠ᨶ (แทน), เขิน ᨴᩯ᩠ᨶ (แทน), ลาว ແທນ (แทน), ไทลื้อ ᦶᦑᧃ (แทน), ไทใหญ่ တႅၼ်း (แต๊น)

/tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

แทนคุณ


แทน

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

เอาเกลือแทนน้ำปลา

อาการที่บุคคลหนึ่งทำหน้าที่ในฐานะของอีกบุคคลหนึ่ง

รักษาการแทน

ทำแทน

ไปแทน


แทน

ยืมมาจากอังกฤษ tan

/tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

สีน้ำตาลอมแดง

ผิวสีแทน


แปร

ยืมมาจากเขมรกลาง ប្រែ (ปฺแร)

/prɛː˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยนกลายไปจากลักษณะหรือภาวะเดิม


แปร

คำวิสามานยนาม

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากพม่า ပြည် (ปฺรญ์); ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 หรือก่อนหน้านั้น ตัวสะกด -ည် สามารถออกเสียงเป็น [i/e/ɛ/ɪ̃] พงศาวดารไทยจึงถอดอักษรเป็น "แปร"

/prɛː˧/^((สัมผัส))

ชื่อเมืองหนึ่งในพม่า (ပြည်မြို့)


ค้าง

/kʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ตกลงมาหรือขึ้นไปติดอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง, ติดอยู่กลางทาง, ติดอยู่

เรือค้างแห้ง

ค้างหนี้

เหลือกหรืออ้าแล้วเอาลงหรือหุบไม่ได้

ตาค้าง

อ้าปากค้าง

ขากรรไตรค้าง

ยังไม่แล้วเสร็จตามที่กำหนด

ทำงานค้าง

แรมคืน, ค้างคืน ก็ว่า


ค้าง

/kʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม้หลักสำหรับให้ไม้เถาขึ้นเกาะ

ค้างพลู

ค้างถั่ว

ชื่อหนึ่งของถั่วฝักยาว ซึ่งมีไม้ค้างปักเป็นหลักให้เถาเกาะ เรียกว่า ถั่วค้าง


ปัก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pakᴰˢ²; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປັກ (ปัก), ไทดำ ꪜꪰꪀ (ปัก), ไทใหญ่ ပၵ်း (ปั๊ก), พ่าเก ပက် (ปก์), อาหม 𑜆𑜀𑜫 (ปก์), จ้วงแบบจั่วเจียง baek

ปักเสา

เอาหัวดิ่งลง

นกปักหัวลง

เครื่องบินปักหัวลง

ปักปิ่น

ปักดอกไม้

ใช้เข็มร้อยด้าย ไหม หรือดิ้นเป็นต้นแล้วแทงลงไปบนผืนผ้าให้เป็นลวดลายต่าง ๆ

ปักลวดลาย

ปักด้าย

ปักไหม


ทอ

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ တေႃး (ต๊อ̂)

weave

พุ่งเส้นด้ายหรือเส้นไหมเป็นต้นให้ขัดกับเส้นยืนในเครื่องทอ

ตัญ

เลอเวือะตะวันออก

/tʰɔː˧/^((สัมผัส))

ทอผ้า

ทอไหม

ทอกระสอบ

ทอเสื่อ


ทอ

/tʰɔː˧/^((สัมผัส))

ขวิด, กระทบ, ชน

วัวควายทอคนตาย


จุดแข็ง

/t͡ɕut̚˨˩.kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

จุดที่เข้มแข็ง, จุดที่ฝ่ายตรงข้ามจะเอาชนะได้ยาก


จุดอ่อน

/t͡ɕut̚˨˩.ʔɔːn˨˩/^((สัมผัส))

จุดอ่อนแอ, จุดที่ฝ่ายตรงข้ามจะเอาชนะได้โดยง่าย


เด้า

กระเด้า, ทำก้นขึ้น ๆ ลง ๆ

มีเพศสัมพันธ์


ดูด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀduːtᴰ¹ᴸ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດູດ (ดูด), ไทลื้อ ᦡᦳᧆᧈ (ดุ่ด), ไทใหญ่ လုတ်ႇ (ลุ่ต) และ ႁုတ်ႇ (หุ่ต), ไทใต้คง ᥘᥧᥖᥴ (ลู๋ต), พ่าเก ꩫုတ် (นุต์) และ ꩭုတ် (หุต์), อาหม 𑜓𑜤𑜄𑜫 (ดุต์), จ้วงแบบหนง ndut หรือ ndit, จ้วงแบบจั่วเจียง ndoet (ดด-ดูด)

/duːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ดูดนมแม่

ปลิงดูดเลือด

ทำให้เคลื่อนเข้าหาด้วยแรงอย่างใดอย่างหนึ่ง

แม่เหล็กดูด

โคลนดูด

โดยปริยายหมายถึงดึงไปจนหมด

คาสิโนเป็นสถานที่ดูดทรัพย์ของนักพนัน

(ปาก) จูบอย่างรุนแรง

ดูดปาก


เอดส์

ยืมมาจากอังกฤษ AIDS, ย่อมาจาก acquired immune deficiency syndrome หรือ acquired immunodeficiency syndrome

/ʔeːt̚˨˩/^((สัมผัส))

(โรค~) กลุ่มอาการและอาการแสดงที่เกิดขึ้นในผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันเสื่อมเหตุไวรัส HIV


มันฝรั่ง

มัน-ฝะ-หฺรั่ง

มัน-ฟะ-หฺรั่ง

ชื่อมันชนิด Solanum tuberosum L. ในวงศ์ Solanaceae ตาที่กำลังงอกจากหัวเป็นพิษ


ผิวขาว

/pʰiw˩˩˦.kʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

คนขาว, ชาวตะวันตก


แวววาว

การแวววาว (abstract-noun)
ความแวววาว (abstract-noun)

มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน, แวววาม หรือ วาวแวว ก็ว่า

เพชรเม็ดนี้มีน้ำงาม มีแสงแวววาว


วาวแวว

มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน, แวววาม หรือ แวววาว ก็ว่า

แหวนเพชรวงนี้มีน้ำวาวแวว


แวววาม

มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน, แวววาว หรือ วาวแวว ก็ว่า

เพชรเม็ดนี้มีน้ำงาม มีแสงแวววาม


รหัส

ยืมมาจากบาลี รหสฺส, จากสันสกฤต रहस्य (รหสฺย); ร่วมรากกับ รหัสย์

เครื่องหมายหรือสัญญาณลับซึ่งรู้เฉพาะผู้ที่ตกลงกันไว้

ข้อความที่เปลี่ยนตัวอักษรอื่นแทนอักษรที่ต้องการจะใช้ หรือสลับตำแหน่งอักษรของข้อความนั้นหรือใช้สัญลักษณ์แทน เป็นต้น ซึ่งรู้กันเฉพาะผู้ที่รู้เกณฑ์การเปลี่ยนแปลงนั้น ๆ

ระบบสัญลักษณ์ที่ใช้ในเครื่องมือเครื่องใช้อย่างกุญแจหรือตู้นิรภัยเป็นต้น

เลขรหัสบัตรเครดิต


สัญญาณ

ยืมมาจากบาลี สญฺญาณ; เทียบสันสกฤต संज्ञान (สํชฺญาน)

เครื่องหมายหรือเครื่องแสดงไว้ให้เห็นหรือให้ได้ยินเป็นต้นแม้อยู่ในระยะไกล เพื่อให้รู้ล่วงหน้าจะได้ระวังอันตรายหรือกระทำตามที่บอกหรือแนะไว้

สัญญาณไฟจราจร

สัญญาณธง

ตีระฆังเป็นสัญญาณให้พระลงโบสถ์


พิเศษ

ยืมมาจากสันสกฤต विशेष (วิเศษ); เทียบบาลี วิเสส; ร่วมรากกับ วิเศษ

/pʰi˦˥.seːt̚˨˩/^((สัมผัส))

นอกเหนือหรือแตกต่างไปจากปรกติธรรมดา (มักใช้ในทางดี)

ในกรณีพิเศษ

เขาเป็นคนมีความจำเลิศเป็นพิเศษ

ไม่ใช่ปรกติธรรมดาหรือประจำ

อาจารย์พิเศษ

ที่แยกเป็นส่วนหนึ่งต่างหาก

คนไข้พิเศษ

นักศึกษาพิเศษ

ลำดับชั้นหรือขั้นของยศเป็นต้นที่สูงกว่าเอก

ข้าราชการชั้นพิเศษ

พระครูสัญญาบัตรชั้นพิเศษ


วิเศษ

ยืมมาจากสันสกฤต विशेष (วิเศษ); เทียบบาลี วิเสส; ร่วมรากกับ พิเศษ

ยอดเยี่ยม, เลิศลอย

อาหารร้านนี้วิเศษมาก

ยอดเยี่ยมในทางวิทยาคมเป็นต้น

ผู้วิเศษ

กายสิทธิ์, มีอำนาจหรืออิทธิฤทธิ์ในตัว

พรมวิเศษ

ของวิเศษ

ดาบวิเศษ


วิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต विशेषण (วิเศษณ, “การชี้ข้อแตกต่าง; คำที่แยกรายละเอียดหรือนิยาม, คำคุณศัพท์”), จาก वि (วิ) + शिष् (ศิษฺ) + अन (อน); ร่วมเชื้อสายกับเขมร វិសេសន៍ (วิเสสน์), ลาว ວິເສດ (วิเสด), บาลี วิเสสน

(คำ~) คำจำพวกหนึ่งที่แต่งหรือขยายคำนาม คำกริยา หรือคำวิเศษณ์เพื่อบอกคุณภาพหรือปริมาณเป็นต้น เช่น คนดี น้ำมาก ทำดี ดีมาก


วิเศษณ

ยืมมาจากสันสกฤต विशेषण (วิเศษณ)

[เสียงสมาส]
วิ-เส-สะ-นะ-

รูปแบบอื่นของ วิเศษณ์


ลับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lapᴰ²ˢ (“ถูให้คม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ລັບ (ลับ), คำเมือง ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), เขิน ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), ไทลื้อ ᦟᧇ (ลับ), ไทดำ ꪩꪚꪾ (ลับ), ไทขาว ꪩꪚꪾ, ไทใหญ่ လပ်ႉ (ลั๎ป), ไทใต้คง ᥘᥙ (ลัป), พ่าเก လပ် (ลป์), อาหม 𑜎𑜆𑜫 (ลป์)

ลับมีด


ลับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lapᴰ²ˢ (“พ้นตา; ปกปิด”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลับ, ลาว ລັບ (ลับ), คำเมือง ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), เขิน ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), ไทลื้อ ᦟᧇ (ลับ), ไทดำ ꪩꪚꪾ (ลับ), ไทใหญ่ လပ်ႉ (ลั๎ป), ไทใต้คง ᥘᥙ (ลัป), อาหม 𑜎𑜆𑜫 (ลป์)

ที่อยู่ในที่พ้นตา, ที่อยู่ในที่ซึ่งแลไม่เห็น

ที่ลับ

ประตูลับ

หายลับ

ที่ปกปิดหรือควรปกปิด

ความลับ

หนังสือลับ

ห้องลับ

มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งบังอยู่

ของอยู่ลับฝา

พระอาทิตย์ลับเหลี่ยมเขา


อนาคต

ยืมมาจากสันสกฤต अनागत (อนาคต) หรือบาลี อนาคต, จาก อนฺ + อาคต (“มาแล้ว, ถึงแล้ว”)

[เสียงสมาส]
อะ-นา-คด-ตะ-

/ʔa˨˩.naː˧.kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


อนาคต

[เสียงสมาส]
อะ-นา-คด-ตะ-

/ʔa˨˩.naː˧.kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


เหยียบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjiəpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เหยียบ, ลาว ຢຽບ (อยยบ), คำเมือง ᩀ᩠ᨿᨷ (อยยบ), เขิน ᩉ᩠ᨿ᩠ᨿᨷ (หยยบ), ไทลื้อ ᦵᦊᧇᧈ (เหย่บ), ไทใหญ่ ယဵပ်ႇ (เย่ป), ไทใต้คง ᥕᥥᥙᥱ (เย่ป), อาหม 𑜊𑜢𑜆𑜫 (ยิป์), แสก เยี̄ยบ, จ้วง yiep, จ้วงแบบจั่วเจียง yiep

วางเท้ากดลงไปบนสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

โดยปริยายหมายความว่า ปกปิด

พูดแล้วเหยียบเสีย


เหยียบ

คำกริยาวิเศษณ์

เหยียบร้อย


ปกปิด

ปิดไม่ให้รู้หรือไม่ให้เห็น, ปิดไว้เป็นความลับ


ไว้

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *waj/aɰꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩅᩱ᩶ (ไว้) หรือ ᩅᩱ᩠᩶ᨿ (ไว้ย), ลาว ໄວ້ (ไว้), ไทลื้อ ᦺᦞᧉ (ไว้), ไทดำ ꪼꪫ꫁ (ไว้), ไทใหญ่ ဝႆႉ (ไว๎), ไทใต้คง ᥝᥭᥳ (วั๎ย), อาหม 𑜈𑜩 (บย์) หรือ 𑜉𑜩 (มย์)

เก็บเข้าที่, เอาเข้าที่

เอาของไปไว้ที่

เอาไว้ตรงนั้นแหละ

ไว้ของให้เป็นที่

ให้มีอยู่, ให้ดำรงอยู่, รักษา

ไว้จุก

ไว้หนวด

ไว้ชีวิต

ไว้ยศ


ไว้

บางทีใช้ประกอบท้ายกริยาบางคำเพื่อให้ความหมายสมบูรณ์หรือหนักแน่นยิ่งขึ้น

เก็บไว้

รักษาไว้

ปลูกไว้


วาง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *waːŋᴬ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩅᩤ᩠ᨦ (วาง), ลาว ວາງ (วาง), ไทลื้อ ᦞᦱᧂ (วาง), ไทดำ ꪫꪱꪉ (วาง), ไทใหญ่ ဝၢင်း (ว๊าง), ไทใต้คง ᥝᥣᥒᥰ (ว๊าง), อาหม 𑜈𑜂𑜫 (บง์)

/waːŋ˧/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งพ้นจากมือหรือบ่าเป็นต้นด้วยอาการกิริยาต่าง ๆ ตามที่ต้องการ

วางข้าวของเรียงเป็นแถว

วางกับดักหนู

วางกระดานลงกับพื้น

วางเสาพิงกับผนัง

วางกฎ

วางเงื่อนไข

วางรากฐาน

จัดเข้าประจำที่

วางคน

วางยาม

วางกำลัง

วางอารมณ์

วางธุระ

ปล่อยด้วยการขบ กัด หรือต่อยเป็นต้น

ใช้สำหรับพิษของสัตว์

ปล่อยเข้าสู่, ใช้

ใช้สำหรับยาหรือยาพิษ

วางยา

ใช้สำหรับอาวุธ

ทหารในค่ายก็วางปืนใหญ่น้อยออกไปต้องพลมอญล้มตายเปนอันมาก

2398, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช ครั้งที่ 1”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, published 2455, page 43:

มีพระบัณฑูรให้วางปืนใหญ่ออกไปพร้อมกันทั้งแปดบอก

2460, “พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับพระจักรพรรดิพงษ์เจ้ากรม (จาด)”, in ประชุมพงษาวดาร, volume 8, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, page 81:

อาการที่เคลื่อนไปโดยรีบร้อน, ปล่อยออกไป, พุ่งออกไป

ขี่ช้างวางวิ่ง


วางใจ

การวางใจ (abstract-noun)
ความวางใจ (abstract-noun)

เชื่อใจ, ไว้ใจ

อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง


ไว้ใจ

การไว้ใจ (abstract-noun)
ความไว้ใจ (abstract-noun)

มอบความเชื่อความมั่นใจให้, วางใจ, ไว้วางใจ ก็ว่า

ไว้ใจให้เก็บรักษาเงิน

ไว้ใจให้ดูแลบ้าน


ไว้วางใจ

ไว้ + วาง + ใจ

การไว้วางใจ (abstract-noun)
ความไว้วางใจ (abstract-noun)

มอบความเชื่อความมั่นใจให้, วางใจ, ไว้ใจ ก็ว่า

ผู้ชายคนนั้นไม่น่าไว้วางใจ


แม่ยาย

/mɛː˥˩.jaːj˧/^((สัมผัส))


พ่อตา

/pʰɔː˥˩.taː˧/^((สัมผัส))


เดี๋ยว

คำกริยาวิเศษณ์

ชั่วระยะเวลาหนึ่ง, ชั่วขณะหนึ่ง, ชั่วครู่หนึ่ง

คอยเดี๋ยว

อาจจะทำหรืออาจจะเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง, ประเดี๋ยว ก็ว่า

เดี๋ยวไม่ให้เลย

เดี๋ยวตกน้ำนะ


อาจ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร អាច (อาจ)

/ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กล้า ในคำว่า อาจหาญ

เรื่องยาก ๆ อย่างนี้เขาทำได้ ผมไม่อาจทำได้อย่างเขา

เป็นคำช่วยกริยาบอกความคาดคะเน

พรุ่งนี้เขาอาจมาประชุมได้

เป็นคำช่วยกริยาใช้แสดงว่าสิ่งหนึ่งใช้แทนอีกสิ่งหนึ่งได้

เมื่อไม่มีกะทิก็อาจใช้นมสดได้


เลิศ

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่ามาจากเขมรกลาง លើហ (เลิห, “เหนือ, ยอด, บน”) ซึ่งเป็นรากของ เลอ และยังเป็นรากของ ละเมิด อีกด้วย

/lɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอดดีหรือยอดเยี่ยมในทางใดทางหนึ่งเป็นพิเศษ


ยอด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲoːtᴰ ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍອດ (ยอด), ไทลื้อ ᦍᦸᧆ (ยอ̂ด), ไทใหญ่ ယွတ်ႈ (ย้อ̂ต), อาหม 𑜊𑜨𑜄𑜫 (ยอ̂ต์) หรือ 𑜐𑜨𑜄𑜫 (ญอ̂ต์), จ้วงแบบจั่วเจียง yod, จ้วง yod/nyod

/jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ส่วนสูงสุด, ส่วนเหนือสุด

ยอดปราสาท

ยอดเจดีย์

ยอดเขา

ส่วนปลายสุดของพรรณไม้หรือที่แตกใหม่

ยอดผัก

ยอดตำลึง

ยอดกระถิน

เรียกคนหรือสัตว์ที่มีคุณสมบัติยิ่งยวดเหนือผู้อื่น

ยอดคน

ยอดหญิง

ยอดสุนัข

ยอดเงิน

ฝี (ใช้ในราชาศัพท์ว่า พระยอด)


ยอด

คำกริยาวิเศษณ์

/jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอดเยี่ยม

ยอดรัก


ประชาชี

แผลงมาจาก ประชาชน

/pra˨˩.t͡ɕʰaː˧.t͡ɕʰiː˧/^((สัมผัส))

ประชาชนทั่วไป

อับอายขายหน้าประชาชี


ขมขื่น

การขมขื่น (abstract-noun)
ความขมขื่น (abstract-noun)

/kʰom˩˩˦.kʰɯːn˨˩/^((สัมผัส))

รู้สึกช้ำใจแต่ฝืนไว้ เพราะไม่สามารถแสดงออกมาได้, ขื่นขม ก็ใช้


วนิพก

ยืมมาจากบาลี วนิพฺพก, วณิพฺพก (“ผู้ที่กล่าวแล้วจึงขอ”)

วณิพก
วันนิพก

คนขอทานโดยร้องเพลงหรือดีดสีตีเป่าให้ฟัง


วันนิพก

รูปแบบอื่นของ วนิพก


เข่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χowᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຂົ່າ (เข็่า), ไทใหญ่ ၶဝ်ႇ (ข่ว), อาหม 𑜁𑜧𑜈𑜫 (ขว์ว์) หรือ 𑜁𑜧 (ขว์), จ้วง gaeuq, จ้วงแบบจั่วเจียง kaeuq

ส่วนที่ต่อระหว่างขาส่วนบนกับขาส่วนล่าง สำหรับคู้ขาเข้าและเหยียดขาออก

คุกเข่า

ตีเข่า

ขึ้นเข่า

เขา (ภูเขา หรือ เขาสัตว์)


บน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓɯnᴬ (“ฟ้า, สวรรค์”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩫ᩠ᨶ (บ็น), ลาว ບົນ (บ็น), ไทลื้อ ᦥᦳᧃ (บฺุน) หรือ ᦢᦳᧃ (บุน), ไทใหญ่ ဝူၼ် (วูน) หรือ မူၼ် (มูน), จ้วง mbwn, ปู้อี mbenl, แสก บึ๋น

เบื้องสูง, ตรงข้ามกับ เบื้องล่าง

ข้างบน

ชั้นบน

เบื้องบน


บน

在…上

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

ၵႃႈၼိူဝ်

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

ເທິງ

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

on

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

upon

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

นั่งอยู่บนเรือน

วางมือบนหนังสือ

มีหนังสือวางอยู่บนโต๊ะ


บน

ยืมมาจากเขมร បន់ (บน̍)

ขอร้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ช่วยโดยให้คำมั่นว่าจะให้สิ่งของตอบแทนหรือทำตามที่ให้สัญญาไว้เมื่อเป็นผลสำเร็จ, บนบาน ก็ว่า


บน

ให้บนถ้อยคำ

คำที่จดไว้เป็นหลักฐาน, คำให้การที่จดไว้เป็นหลักฐาน

ถ้าถามหมีรับให้คาดบนไว้อย่าให้เอาเงีน


บนบาน

ขอร้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ช่วยโดยให้คำมั่นว่าจะให้สิ่งของตอบแทนหรือทำตามที่ให้สัญญาไว้เมื่อเป็นผลสำเร็จ, บน ก็ว่า