ทำขวัญ

ทำพิธีเชิญขวัญหรือเรียกขวัญมาอยู่กับตัว

ทำขวัญนาค

ทำขวัญเรือน

ให้เงินหรือสิ่งของเพื่อปลอบใจ หรือเพื่อชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้อื่น

เสียเงินค่าปรับให้แก่ผู้ถูกทำร้ายหรือถูกหมิ่นประมาท


บำรุงขวัญ

[bä̃m˧.rũŋ˧.kʰwä̃n˩˥]

ทำพิธี เช่น รดน้ำมนตร์ให้ เสกเป่าให้ หรือกล่าวปลุกใจต่าง ๆ เพื่อให้ขวัญดีมีใจกล้าหาญ


ผูกขวัญ

[pʰuːk̚˩.kʰwä̃n˩˥]

เอาเส้นด้ายผูกข้อมือเด็กแล้วกล่าวเรียกขวัญว่า "ขวัญเอ๋ย มาอยู่กับเนื้อกับตัว" แล้วกล่าวให้พรต่อไปตามควร


รับขวัญ

[räp̚˦˥.kʰwä̃n˩˥]

เรียกขวัญหรือเชิญขวัญ


เรียกขวัญ

เรียก + ขวัญ

ทำพิธีเชิญขวัญ


ขวัด

ขวิด, กวัด, ขัด

แรดควายขวางขวัดอยู่.


ขอบ

/kʰɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ขอบแต่ขอมสักตั้ง

ภายในสองนางขอบ

ธขอบคำความมนตรี


ตอบ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tɔːpᴰ¹ᴸ, จากจีนยุคกลาง答 (MC top); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩬᨷ (ตอบ), ลาว ຕອບ (ตอบ), ไทลื้อ ᦎᦸᧇᧈ (ต่อ̂บ), ไทดำ ꪔꪮꪚ (ตอบ), ไทใหญ่ တွပ်ႇ (ต่อ̂ป), พ่าเก တွပ် (ตอ̂ป์), อาหม 𑜄𑜨𑜆𑜫 (ตอ̂ป์), จ้วง dop (ตอบ), จ้วงแบบจั่วเจียง dap (ตาบ) หรือ dop (ตอบ)

ᨲᩬᨷ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

antwoorden

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

ꪔꪮꪚ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

တွပ်ႇ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

antwurdzje

ฟรีเชียตะวันตก

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

ຕອບ

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

responder

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

contestar

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

replicar

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

answer

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

reply

พูดโต้กับผู้ที่พูดมา

/tɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำหรือพูดโต้ในทำนองเดียวกับที่มีผู้ทำหรือพูดมา

ชกตอบ

ตีตอบ

ด่าตอบ

เยี่ยมตอบ

ตอบปัญหา

กล่าวเมื่อมีผู้ถาม

ตอบคำถาม

แจ้งกลับไปให้อีกฝ่ายหนึ่งรู้

ตอบจดหมาย


รู้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rɯːwꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮู้, ลาว ຮູ້ (ฮู้), คำเมือง ᩁᩪ᩶ (รู้), ไทลื้อ ᦣᦴᧉ (ฮู้), ไทดำ ꪭꪴ꫁ (ฮุ้), ไทขาว ꪭꪴꫂ, ไทใหญ่ ႁူႉ (หู๎), อาหม 𑜍𑜥 (รู) หรือ 𑜍𑜤𑜈𑜫 (รุว์), จ้วง rox, จ้วงแบบจั่วเจียง rux, แสก รอ

การรู้ (abstract-noun)
ความรู้ (abstract-noun)

ᩁᩪ᩶

แจ้ง, เข้าใจ

ꪭꪴ꫁

แจ้ง, เข้าใจ

ᦣᦴᧉ

แจ้ง, เข้าใจ

ႁူႉ

แจ้ง, เข้าใจ

ຮູ້

แจ้ง, เข้าใจ

know

แจ้ง, เข้าใจ

/ruː˦˥/^((สัมผัส))

แจ้ง, เข้าใจ, ทราบ


แจ้ง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), เขิน ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), อีสาน แจ้ง, ลาว ແຈ້ງ (แจ้ง), ไทลื้อ ᦶᦈᧂᧉ (แจ้ง), ไทดำ ꪵꪊ꫁ꪉ (แจ้ง), ไทใหญ่ ၸႅင်ႈ (แจ้ง)

/t͡ɕɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

แสดงให้รู้, บอกให้รู้

แจ้งความประสงค์


หล่อ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɔːᴮ¹; เทียบจีนยุคกลาง爐 (MC lu, “เตา”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼໍ່ (หลํ่), ไทใหญ่ လေႃႇ (ล่อ̂), อาหม 𑜎𑜦𑜡 (ลอ̂)

/lɔː˨˩/^((สัมผัส))

เทโลหะเหลวหรือขี้ผึ้งเหลวเป็นต้นลงในแม่พิมพ์แล้วทิ้งให้แข็งเป็นรูปตามแบบ (มักใช้ในงานประติมากรรมและอุตสาหกรรม)

หล่อพระพุทธรูป

หล่อกระทะ

หล่อกระบอกปืนใหญ่

ขังน้ำหรือน้ำมันไว้เพื่อรักษาสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้คงสภาพ

เอาน้ำหล่อคอนกรีตไว้

เอาน้ำมันจันทน์หล่อรักยม


เท

/tʰeː˧/^((สัมผัส))

ตะแคงหรือเอียงภาชนะเพื่อให้สิ่งที่อยู่ในนั้นไหลลงไปหรือออกไป

โดยปริยายหมายถึงกิริยาอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

เทน้ำ

เทขยะ

ฝนเทลงมา

ฝนตกลงมามาก ๆ อย่างเทน้ำ

อาการที่คนจำนวนมาก ๆ เคลื่อนไปรวมกันตามแนวเท

ทิ้ง, ทอดทิ้ง (ใช้แสดงความรู้สึก)

โดนเท


แข็ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kʰɛːŋᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *k.reːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩯ᩠ᨦ (แขง) หรือ ᨡᩯᩢ᩠ᨦ (แขัง), ลาว ແຂງ (แขง), ไทลื้อ ᦶᦃᧂ (แฃง), ไทดำ ꪵꪄꪉ (แฃง), ไทใหญ่ ၶႅင် (แขง), ไทใต้คง ᥑᥦᥒᥴ (แฃ๋ง), พ่าเก ၵိင် (ขิง์), อาหม 𑜁𑜢𑜂𑜫 (ขิง์), ซาปา xeŋᴬ¹, ปู้อี jeengl, แสก เถรี่ยง (“แข็ง”) และ แข้ง (“ตึง”)

/kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เราเป็นผู้น้อย แข็งไปก็มีแต่อันตราย

มีค่าสูง เมื่อเทียบกับสกุลเงินอื่น (ใช้แสดงค่าเงิน)

เงินบาทตอนนี้แข็ง จะไปเที่ยวต่างประเทศก็น่าจะไปตอนนี้


ไหวติง

กระดุกกระดิก, มักใช้ในความปฏิเสธ

ไม่ไหวติง


แบ่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbɛːŋᴮ³ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แบ่ง, ลาว ແບ່ງ (แบ่ง), คำเมือง ᨷᩯ᩠᩵ᨦ (แบ่ง), เขิน ᨷᩯ᩠᩵ᨦ (แบ่ง), ไทลื้อ ᦶᦢᧂᧈ (แบ่ง), ไทใหญ่ မႅင်ႇ (แม่ง) หรือ ဝႅင်ႇ (แว่ง), ไทใต้คง ᥛᥦᥒᥱ (แม่ง), พ่าเก မိင် (มิง์), อาหม 𑜉𑜢𑜂𑜫 (มิง์) หรือ 𑜈𑜢𑜂𑜫 (บิง์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ แพร่ง

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/bɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

แยกออกเป็นส่วน ๆ

แบ่งเงิน

แบ่งของ

แบ่งงาน


ร่วม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮ່ວມ (ฮ่วม), คำเมือง ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ (รว่ม), เขิน ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ (รว่ม), ไทลื้อ ᦷᦣᧄᧈ (โฮ่ม), ไทใหญ่ ႁူမ်ႈ (หู้ม)

มีส่วนรวมอยู่ด้วยกัน

ร่วมกิน

ร่วมนอน

มีส่วนรวมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ร่วมใจ

ร่วมสามัคคี

มีส่วนรวมในที่แห่งเดียวกัน

ร่วมโรงเรียน

ร่วมบ้านร่วมห้อง

ร่วมหอ

มีส่วนรวมในภาวะหรือสถานะเดียวกัน

เพื่อนร่วมชาติ

มีศัตรูร่วมกัน

ทำบุญร่วมญาติ

ร่วมเป็นร่วมตาย

ร่วมทุกข์ร่วมสุข

ร่วมชะตากรรม


พัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *bakᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພັກ (พัก), ไทลื้อ ᦗᧅ (พัก) หรือ ᦘᧅ (ภัก), จ้วง baeg (“เหนื่อย; หยุด; พัก”); เทียบเขมร ភ័ក (ภัก) และจีนเก่า泊 (OC *baːɡ)

休息

หยุดชั่วคราว

ၵိုတ်း

หยุดชั่วคราว

လိုဝ်ႈ

หยุดชั่วคราว

ເຊົາ

หยุดชั่วคราว

ພັກ

หยุดชั่วคราว

rest

หยุดชั่วคราว

/pʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

หยุดชั่วคราว

พักร้อน

พักเครื่อง

อยู่ชั่วคราว, อาศัยชั่วคราว

บ้านพัก

รอรั้ง มักใช้ในความปฏิเสธ

ไม่พักต้องว่า


เพียร

แผลงมาจาก เวียร, จากสันสกฤต वीर्य (วีรฺย) หรือบาลี วิริย

การเพียร (abstract-noun)
ความเพียร (abstract-noun)

พยายามจนกว่าจะสำเร็จ, บากบั่น


เวียร

ยืมมาจากสันสกฤต वीर्य (วีรฺย) หรือบาลี วิริย

เพียร, พยายามจนกว่าจะสำเร็จ, บากบั่น


มิ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *miːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ມິ (มิ), คำเมือง ᨾᩥ (มิ), ผู้ไท มี, จ้วง miz/meij=mboh=mboux (“มิ, ไม่, บ่”)

/miʔ˦˥/^((สัมผัส))

เฉย, ไม่ค่อยพูดจา

รามสูรได้ยินสิ้นสติลงนั่งมิจะทำกระไรได้


ห่อ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰrɔːᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩬᩴ᩵ (หอํ่) หรือ ᩉᩕᩬᩴ᩵ (หรอํ่), ลาว ຫໍ່ (หํ่), ไทลื้อ ᦠᦸᧈ (ห่อ̂), ไทดำ ꪬꪷ꪿ (หํ่), ไทขาว ꪬꪮꫀ, ไทใหญ่ ႁေႃႇ (ห่อ̂), ไทใต้คง ᥞᥨᥝᥱ (โห่ว), พ่าเก ꩭေႃ (หอ̂), อาหม 𑜍𑜦𑜡 (รอ̂), จ้วงแบบจั่วเจียง hoq

/hɔː˨˩/^((สัมผัส))

พันหรือหุ้มสิ่งของด้วยใบไม้หรือกระดาษเป็นต้น


ต้องการ

การต้องการ (abstract-noun)
ความต้องการ (abstract-noun)

/tɔŋ˥˩.kaːn˧/^((สัมผัส))

อยากได้, ใคร่ได้, ประสงค์, อยากทำ


อดอยาก

การอดอยาก (abstract-noun)
ความอดอยาก (abstract-noun)

/ʔot̚˨˩.jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ไม่มีจะกิน, ขาดแคลนอาหาร, มีไม่พอกิน


อด ๆ อยาก ๆ

คำซ้ำ ของ อด +คำซ้ำ ของ อยาก; หรืออาจพิจารณาว่าเป็น คำซ้ำ ของ อดอยาก โดยซ้ำทีละคำ

การอด ๆ อยาก ๆ (abstract-noun)
ความอด ๆ อยาก ๆ (abstract-noun)

อด-อด-หฺยาก-หฺยาก

/ʔot̚˨˩.ʔot̚˨˩.jaːk̚˨˩.jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

กินอยู่อย่างฝืดเคือง, มีกินบ้างไม่มีกินบ้าง


อดมื้อกินมื้อ

อด + มื้อ + กิน + มื้อ

การอดมื้อกินมื้อ (abstract-noun)
ความอดมื้อกินมื้อ (abstract-noun)

อด-มื้อ-กิน-มื้อ

/ʔot̚˨˩.mɯː˦˥.kin˧.mɯː˦˥/^((สัมผัส))

มีกินบ้างไม่มีกินบ้าง


อด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɤtᴰ; ร่วมรากกับ อึด; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อด หรือ อึด, ลาว ອົດ (อ็ด) หรือ ອຶດ (อึด), คำเมือง ᩋᩫ᩠ᨯ (อ็ด) หรือ ᩋᩧ᩠ᨷ (อึบ), เขิน ᩋᩫ᩠ᨯ (อ็ด) หรือ ᩋᩧ᩠ᨷ (อึบ), ไทลื้อ ᦷᦀᧆ (โอด) หรือ ᦀᦹᧇ (อืบ), ไทดำ ꪮꪳꪒ (อึด), ไทขาว ꪮꪳꪒ, ไทใหญ่ ဢိုပ်း (อึ๊ป), ไทใต้คง ᥟᥪᥙᥴ (อื๋ป), อาหม 𑜒𑜢𑜤𑜆𑜫 (อึป์); เทียบเขมร អត់ (อต̍)

/ʔot̚˨˩/^((สัมผัส))

เหลืออด

อดฝิ่น

อดอาหาร

ไม่ได้, ไม่สมหวัง

อดรับรางวัล

อดดู

ไม่มีอะไรกิน

อดอยู่ทั้งวัน


หาร

ยืมมาจากสันสกฤต हार (หาร) หรือบาลี หาร

/haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

แบ่งส่วนเท่า ๆ กัน (ใช้แก่วิธีเลข)


เสมอ

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เข้าข้าง, คาดว่าจะชนะ

มวยคู่นี้คุณจะเสมอฝ่ายไหน


รู้สึก

การรู้สึก (abstract-noun)
ความรู้สึก (abstract-noun)

/ruː˦˥.sɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

ย่องไปข้างหลังอย่าให้เขารู้สึก

หลับเป็นตายปลุกเท่าไรก็ไม่รู้สึก

รู้ด้วยการสัมผัส

รู้สึกร้อน

รู้สึกหนาว

เขารู้สึกตัวว่าทำผิด

เกิดอาการที่รู้ว่าเป็นสุขหรือทุกข์

รู้สึกสนุก

รู้สึกซาบซึ้ง

รู้สึกมึนศีรษะ

เกิดสังหรณ์ขึ้นในใจ

รู้สึกว่าจะมีใครมาหา

มีแนวโน้มให้สันนิษฐานหรือคาดคะเนว่าจะมีอะไรเกิดขึ้น

รู้สึกว่าสินค้าเกษตรจะมีราคาตกต่ำในปีนี้

ในที่สุดต้องยกเลิกเรื่องบางเรื่องเพราะรู้สึกว่าจะไปไม่รอด


เสี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ່ຽງ (ส่ยง)

/sia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ลองเผชิญดู, ลองทำดูในสิ่งที่อาจให้ผลได้ 2 ทาง คือ ดีหรือไม่ดี แต่หวังว่าจะได้ผลทางดี

งานนี้ไม่แน่ใจว่าจะสำเร็จหรือไม่ ต้องเสี่ยงทำดู


เสี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ່ຽງ (ส่ยง), จ้วงแบบจั่วเจียง siengq (เสี่ยง)

การเสี่ยง (abstract-noun)
ความเสี่ยง (abstract-noun)

/sia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีโอกาสจะได้รับทุกข์หรืออันตรายเป็นต้น

พูดอย่างนี้เสี่ยงคุกเสี่ยงตะราง


เสี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ່ຽງ (ส่ยง)

/sia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ตั้งจิตอธิษฐานใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นเครื่องเสี่ยงเพื่อทราบความเป็นไปในอนาคตของตนหรือผู้อื่น, ถ้าใช้เทียนเสี่ยง เรียกว่า เสี่ยงเทียน, ถ้าใช้ดอกบัวเสี่ยง เรียกว่า เสี่ยงดอกบัว

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เสี่ยงบุญ

เสี่ยงบารมี

เสี่ยงโชค

เสี่ยงวาสนา


แร่

/rɛː˥˩/^((สัมผัส))

รี่เข้าใส่, กรากเข้าใส่

หมาแร่เข้าใส่


รี่

/riː˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนเข้าไปเรื่อยไม่รีรอ

รี่เข้าใส่


นิยม

ยืมมาจากสันสกฤต नियम (นิยม, “การกำหนด”) หรือบาลี นิยม (“การกำหนด”)

การนิยม (abstract-noun)
ความนิยม (abstract-noun)

ชมชอบ, ยอมรับนับถือ, ชื่นชมยินดี


อม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɤmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩫ᩠ᨾ (อ็ม), เขิน ᩋᩫ᩠ᨾ (อ็ม), ลาว ອົມ (อ็ม), ไทลื้อ ᦷᦁᧄ (โอฺม), ไทใหญ่ ဢူမ် (อูม), อาหม 𑜒𑜤𑜉𑜫 (อุม์), จ้วง oem, จ้วงแบบหนง umq

เอาสิ่งของใส่ปากแล้วหุบปากไว้ไม่กลืนลงไป

โดยปริยายหมายความว่า ไม่แสดงออกมา

อมภูมิ

กลมกลืน, ปนกัน

อมเปรี้ยวอมหวาน

เขียวอมเหลือง

เม้ม, ขมิบ, ยักเอาไว้

อมเงิน

อมของหลวง


เม็ม

ตัดมาจากภาษาอังกฤษ memorise/memorize (จดจำ)

บันทึกหมายเลขโทรศัพท์ไว้ในเครื่องโทรศัพท์มือถือหรือโทรศัพท์พีซีทีเป็นต้น เพื่อให้ค้นชื่อและหมายเลขโทรศัพท์ผู้ที่ต้องการจะต่อสัญญาณโทรศัพท์ได้ทันที ทั้งยังทำให้รู้ว่าโทรศัพท์ที่ต่อสัญญาณเข้ามาเป็นของผู้ใด


เม็มเบอร์

(เม็ม ตัดมาจากภาษาอังกฤษ memorise/memorize) + (เบอร์ ตัดมาจากภาษาอังกฤษ number)


เม้ม

ปิดริม, พับริม, เม้น ก็ว่า

เม้มชายเสื้อ

เม้มกระดาษ

เม้มสตางค์


สาว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saːwᴬ (“หญิงที่ยังไม่แต่งงาน”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᩅ (สาว), ลาว ສາວ (สาว), ไทลื้อ ᦉᦱᧁ (สาว), ไทใต้คง ᥔᥣᥝᥴ (ส๋าว), ไทใหญ่ သၢဝ် (สาว), ไทดำ ꪎꪱꪫ (สาว), อาหม 𑜏𑜧 (สว์), 𑜏𑜨𑜧 (สอ̂ว์), 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), 𑜏𑜧𑜈𑜫 (สว์ว์), หรือ 𑜏𑜦𑜡 (สอ̂), จ้วง sau

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะท่าทางเป็นผู้หญิง

หนุ่มคนนี้ไว้ผมยาวแล้ว ดูสาวกว่าผู้หญิงเสียอีก


สาว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາວ (สาว)

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

ชักหรือดึงสิ่งที่เป็นเส้นยาว ๆ ออกจากที่เข้าหาตัว

สาวไหม

สาวเชือก

สาวความ


พ้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພົ້ນ (พ็้น), คำเมือง ᨻᩫ᩠᩶ᨶ (พ็้น), ไทลื้อ ᦷᦗᧃᧉ (โพ้น) หรือ ᦗᦳᧃᧉ (พุ้น), ไทใหญ่ ပူၼ်ႉ (ปู๎น), อาหม 𑜆𑜨𑜃𑜫 (ปอ̂น์), จ้วง baenx (ปั๊น) , จ้วงแบบจั่วเจียง poenx (พ้น เพิ้น)

อาการที่ผ่านหรือหลุดเป็นต้นออกไปอยู่นอกเขตหรือเลยที่กำหนดไว้

พ้นอันตราย

พ้นกิเลส

พ้นทุกข์

พ้นเกณฑ์

พ้นตัว

พ้นบ้าน


แต่งงาน

/tɛŋ˨˩.ŋaːn˧/^((สัมผัส))

ทำพิธีเพื่อให้ชายหญิงอยู่กินเป็นผัวเมียกันตามประเพณี


ผ่าน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜ່ານ (ผ่าน), คำเมือง ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), เขิน ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), ไทลื้อ ᦕᦱᧃᧈ (ผ่าน)

/pʰaːn˨˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนพ้นจากจุดใดจุดหนึ่งไป (ใช้แก่เวลา สถานที่ เหตุการณ์ เป็นต้น)

เวลาผ่านไป 5 ปี

เขาเดินผ่านสนามหลวง

รถสายนี้ผ่านสามย่าน

สีลมเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ผ่านไป 3 ปีแล้ว

เคยมีประสบการณ์

รายงานชิ้นนี้ผ่านตามาแล้ว

เรื่องนี้ผ่านหูมาก่อน

เขาผ่านงานมามาก

เลยไป, พ้นไป

ผ่านไปก่อน

มองผ่านไป

ไฟแดงห้ามผ่าน

ยอมให้ล่วงเข้าไปได้

บัตรผ่านประตู

ผ่านชั้นประถมปีที่ 1 แล้ว

ได้รับความเห็นชอบ

พระราชบัญญัติงบประมาณผ่านสภาแล้ว

ตัดทาง, ลัดทาง

ห้ามเดินผ่านสนาม

ผ่านมือ

ผ่านเมือง

บอกราคาสูงเกินไป ในความว่า บอกราคาผ่านมากไป


สอบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສອບ (สอบ), คำเมือง ᩈᩬᨷ (สอบ)

/sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ตรวจ ทดลอง เปรียบเทียบ หรือไล่เลียง เพื่อหาข้อเท็จจริง หรือ วัดให้รู้ว่ามีความรู้หรือความสามารถแค่ไหน

สอบตาชั่งให้ได้มาตรฐาน

สอบราคาสินค้า

สอบปากคำผู้ต้องหา

สอบพิมพ์ดีด


พาด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *baːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາດ (พาด), ไทลื้อ ᦗᦱᧆ (พาด), ไทใหญ่ ပၢတ်ႈ (ป้าต), อาหม 𑜆𑜄𑜫 (ปต์), จ้วงแบบจั่วเจียง pad, จ้วง bad

/pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขาพาดหมอนข้าง

พาดบันได

พาดสะพาน

เอาบันไดพาดไว้ที่กำแพง

วางทาบลง, วางทาบห้อยลง

ผ้าขาวม้าพาดบ่า

พาดผ้าไว้ที่ราว

พาดผ้าสังฆาฏิ


เปลี่ยน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pliənᴮ², จากจีนยุคกลาง變 (MC pjenH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປ່ຽນ (ป่ยน), ไทลื้อ ᦵᦔᧃᧈ (เป่น), ไทดำ ꪜꪸ꪿ꪙ (ปย่̂น), ไทใหญ่ ပိၼ်ႇ (ปิ่น), ไทใต้คง ᥙᥤᥢᥱ (ปี่น), จ้วง bienq, จ้วงแบบหนง byenq หรือ benq

改變

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

改变

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

လၢႆႈ

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

ປ່ຽນ

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

change

ทำให้กลายเป็นลักษณะที่ต่างจากเก่า

แปรหรือกลายไปจากลักษณะหรือภาวะเดิม, เอาสิ่งหนึ่งเข้าแทนอีกสิ่งหนึ่งโดยกรรมวิธีต่าง ๆ

แลกเปลี่ยน

ผลัดเปลี่ยน

สับเปลี่ยน

เปลี่ยนแปลง

เปลี่ยนที่อยู่

เปลี่ยนพรรค

เปลี่ยนคลื่นวิทยุ


แทน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴᩯ᩠ᨶ (แทน), เขิน ᨴᩯ᩠ᨶ (แทน), ลาว ແທນ (แทน), ไทลื้อ ᦶᦑᧃ (แทน), ไทใหญ่ တႅၼ်း (แต๊น)

/tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

แทนคุณ


แปร

ยืมมาจากเขมรกลาง ប្រែ (ปฺแร)

/prɛː˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยนกลายไปจากลักษณะหรือภาวะเดิม


ค้าง

/kʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ตกลงมาหรือขึ้นไปติดอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง, ติดอยู่กลางทาง, ติดอยู่

เรือค้างแห้ง

ค้างหนี้

ยังไม่แล้วเสร็จตามที่กำหนด

ทำงานค้าง

เหลือกหรืออ้าแล้วเอาลงหรือหุบไม่ได้

ตาค้าง

อ้าปากค้าง

ขากรรไตรค้าง

แรมคืน, ค้างคืน ก็ว่า


ปัก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pakᴰˢ²; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປັກ (ปัก), ไทดำ ꪜꪰꪀ (ปัก), ไทใหญ่ ပၵ်း (ปั๊ก), พ่าเก ပက် (ปก์), อาหม 𑜆𑜀𑜫 (ปก์), จ้วงแบบจั่วเจียง baek

ปักเสา

เอาหัวดิ่งลง

นกปักหัวลง

เครื่องบินปักหัวลง

ปักปิ่น

ปักดอกไม้

ใช้เข็มร้อยด้าย ไหม หรือดิ้นเป็นต้นแล้วแทงลงไปบนผืนผ้าให้เป็นลวดลายต่าง ๆ

ปักลวดลาย

ปักด้าย

ปักไหม


ทอ

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ တေႃး (ต๊อ̂)

weave

พุ่งเส้นด้ายหรือเส้นไหมเป็นต้นให้ขัดกับเส้นยืนในเครื่องทอ

ตัญ

เลอเวือะตะวันออก

/tʰɔː˧/^((สัมผัส))

ทอผ้า

ทอไหม

ทอกระสอบ

ทอเสื่อ


ทอ

/tʰɔː˧/^((สัมผัส))

ขวิด, กระทบ, ชน

วัวควายทอคนตาย


เด้า

กระเด้า, ทำก้นขึ้น ๆ ลง ๆ

มีเพศสัมพันธ์


ดูด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀduːtᴰ¹ᴸ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດູດ (ดูด), ไทลื้อ ᦡᦳᧆᧈ (ดุ่ด), ไทใหญ่ လုတ်ႇ (ลุ่ต) และ ႁုတ်ႇ (หุ่ต), ไทใต้คง ᥘᥧᥖᥴ (ลู๋ต), พ่าเก ꩫုတ် (นุต์) และ ꩭုတ် (หุต์), อาหม 𑜓𑜤𑜄𑜫 (ดุต์), จ้วงแบบหนง ndut หรือ ndit, จ้วงแบบจั่วเจียง ndoet (ดด-ดูด)

/duːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ดูดนมแม่

ปลิงดูดเลือด

ทำให้เคลื่อนเข้าหาด้วยแรงอย่างใดอย่างหนึ่ง

แม่เหล็กดูด

โคลนดูด

โดยปริยายหมายถึงดึงไปจนหมด

คาสิโนเป็นสถานที่ดูดทรัพย์ของนักพนัน

(ปาก) จูบอย่างรุนแรง

ดูดปาก


แวววาว

การแวววาว (abstract-noun)
ความแวววาว (abstract-noun)

มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน, แวววาม หรือ วาวแวว ก็ว่า

เพชรเม็ดนี้มีน้ำงาม มีแสงแวววาว


แวววาม

มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน, แวววาว หรือ วาวแวว ก็ว่า

เพชรเม็ดนี้มีน้ำงาม มีแสงแวววาม


ลับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lapᴰ²ˢ (“ถูให้คม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ລັບ (ลับ), คำเมือง ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), เขิน ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), ไทลื้อ ᦟᧇ (ลับ), ไทดำ ꪩꪚꪾ (ลับ), ไทขาว ꪩꪚꪾ, ไทใหญ่ လပ်ႉ (ลั๎ป), ไทใต้คง ᥘᥙ (ลัป), พ่าเก လပ် (ลป์), อาหม 𑜎𑜆𑜫 (ลป์)

ลับมีด


เหยียบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjiəpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เหยียบ, ลาว ຢຽບ (อยยบ), คำเมือง ᩀ᩠ᨿᨷ (อยยบ), เขิน ᩉ᩠ᨿ᩠ᨿᨷ (หยยบ), ไทลื้อ ᦵᦊᧇᧈ (เหย่บ), ไทใหญ่ ယဵပ်ႇ (เย่ป), ไทใต้คง ᥕᥥᥙᥱ (เย่ป), อาหม 𑜊𑜢𑜆𑜫 (ยิป์), แสก เยี̄ยบ, จ้วง yiep, จ้วงแบบจั่วเจียง yiep

วางเท้ากดลงไปบนสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

โดยปริยายหมายความว่า ปกปิด

พูดแล้วเหยียบเสีย


ปกปิด

ปิดไม่ให้รู้หรือไม่ให้เห็น, ปิดไว้เป็นความลับ


ไว้

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *waj/aɰꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩅᩱ᩶ (ไว้) หรือ ᩅᩱ᩠᩶ᨿ (ไว้ย), ลาว ໄວ້ (ไว้), ไทลื้อ ᦺᦞᧉ (ไว้), ไทดำ ꪼꪫ꫁ (ไว้), ไทใหญ่ ဝႆႉ (ไว๎), ไทใต้คง ᥝᥭᥳ (วั๎ย), อาหม 𑜈𑜩 (บย์) หรือ 𑜉𑜩 (มย์)

เก็บเข้าที่, เอาเข้าที่

เอาของไปไว้ที่

เอาไว้ตรงนั้นแหละ

ไว้ของให้เป็นที่

ให้มีอยู่, ให้ดำรงอยู่, รักษา

ไว้จุก

ไว้หนวด

ไว้ชีวิต

ไว้ยศ


วาง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *waːŋᴬ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩅᩤ᩠ᨦ (วาง), ลาว ວາງ (วาง), ไทลื้อ ᦞᦱᧂ (วาง), ไทดำ ꪫꪱꪉ (วาง), ไทใหญ่ ဝၢင်း (ว๊าง), ไทใต้คง ᥝᥣᥒᥰ (ว๊าง), อาหม 𑜈𑜂𑜫 (บง์)

/waːŋ˧/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งพ้นจากมือหรือบ่าเป็นต้นด้วยอาการกิริยาต่าง ๆ ตามที่ต้องการ

วางข้าวของเรียงเป็นแถว

วางกับดักหนู

วางกระดานลงกับพื้น

วางเสาพิงกับผนัง

วางกฎ

วางเงื่อนไข

วางรากฐาน

จัดเข้าประจำที่

วางคน

วางยาม

วางกำลัง

วางอารมณ์

วางธุระ

ปล่อยด้วยการขบ กัด หรือต่อยเป็นต้น

ใช้สำหรับพิษของสัตว์

ปล่อยเข้าสู่, ใช้

ใช้สำหรับยาหรือยาพิษ

วางยา

ใช้สำหรับอาวุธ

ทหารในค่ายก็วางปืนใหญ่น้อยออกไปต้องพลมอญล้มตายเปนอันมาก

2398, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช ครั้งที่ 1”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, published 2455, page 43:

มีพระบัณฑูรให้วางปืนใหญ่ออกไปพร้อมกันทั้งแปดบอก

2460, “พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับพระจักรพรรดิพงษ์เจ้ากรม (จาด)”, in ประชุมพงษาวดาร, volume 8, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, page 81:

อาการที่เคลื่อนไปโดยรีบร้อน, ปล่อยออกไป, พุ่งออกไป

ขี่ช้างวางวิ่ง


วางใจ

การวางใจ (abstract-noun)
ความวางใจ (abstract-noun)

เชื่อใจ, ไว้ใจ

อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง


ไว้ใจ

การไว้ใจ (abstract-noun)
ความไว้ใจ (abstract-noun)

มอบความเชื่อความมั่นใจให้, วางใจ, ไว้วางใจ ก็ว่า

ไว้ใจให้เก็บรักษาเงิน

ไว้ใจให้ดูแลบ้าน


ไว้วางใจ

ไว้ + วาง + ใจ

การไว้วางใจ (abstract-noun)
ความไว้วางใจ (abstract-noun)

มอบความเชื่อความมั่นใจให้, วางใจ, ไว้ใจ ก็ว่า

ผู้ชายคนนั้นไม่น่าไว้วางใจ


ขมขื่น

การขมขื่น (abstract-noun)
ความขมขื่น (abstract-noun)

/kʰom˩˩˦.kʰɯːn˨˩/^((สัมผัส))

รู้สึกช้ำใจแต่ฝืนไว้ เพราะไม่สามารถแสดงออกมาได้, ขื่นขม ก็ใช้


บน

ยืมมาจากเขมร បន់ (บน̍)

ขอร้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ช่วยโดยให้คำมั่นว่าจะให้สิ่งของตอบแทนหรือทำตามที่ให้สัญญาไว้เมื่อเป็นผลสำเร็จ, บนบาน ก็ว่า


บนบาน

ขอร้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ช่วยโดยให้คำมั่นว่าจะให้สิ่งของตอบแทนหรือทำตามที่ให้สัญญาไว้เมื่อเป็นผลสำเร็จ, บน ก็ว่า


ช่วย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɟuəjᴮ⁴, จากจีนยุคกลาง助 (MC dzrjoH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨩ᩠ᩅ᩠᩵ᨿ (ชว่ย) หรือ ᨩᩬ᩠᩵ᨿ (ชอ่ย), อีสาน ซอย, ลาว ຊ່ວຍ (ซ่วย) หรือ ຊ່ອຍ (ซ่อย), ไทลื้อ ᦋᦾᧈ (ช่อ̂ย), ไทดำ ꪋ꪿ꪮꪥ (จฺ่อย), ไทใหญ่ ၸွႆႈ (จ้อ̂ย), ไทใต้คง ᥓᥩᥭ (จอ̂ย), พ่าเก ꩡွႝ (จอ̂ย์), อาหม 𑜋𑜨𑜩 (ฉอ̂ย์) หรือ 𑜋𑜢𑜤𑜐𑜫 (ฉึญ์), ปักษ์ใต้ ฉวย

/t͡ɕʰua̯j˥˩/^((สัมผัส))

หรือว่ามึงช่วยกูมานี่สักกี่ชั่ง

ทำให้สำเร็จประโยชน์

ช่วยเอาของไปส่ง

ค้ำจุน, สงเคราะห์

บริจาคเงินช่วยผู้ประสบภัย

ช่วยเลี้ยงน้อง

ทำให้พ้นจากอันตราย

ช่วยชีวิต

ช่วยเด็กตกน้ำ


ใช้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʑaɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຊ້ (ใซ้), คำเมือง ᨩᩲ᩶ (ใช้) หรือ ᨩᩱ᩶ (ไช้), ไทลื้อ ᦺᦋᧉ (ไช้), ไทดำ ꪻꪋ꫁ (ใจฺ้), ไทขาว ꪻꪋꫂ, ไทใหญ่ ၸႂ်ႉ (ใจ๎), ไทใต้คง ᥓᥬᥳ (ใจ๎), อาหม 𑜋𑜨𑜧 (ฉอ̂ว์), จ้วง sawj, จ้วงแบบจั่วเจียง cawj

使用

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

gebruiken

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ၸႂ်ႉ

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ၸႂ်ႉတိုဝ်း

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ໃຊ້

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

use

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

/t͡ɕʰaj˦˥/^((สัมผัส))

ใช้งาน

ใช้เงิน

เอามาทำให้เกิดประโยชน์

ใช้เรือ

ใช้รถ

ชำระ ในคำว่า ใช้หนี้

ตอบแทน, ให้ทดแทน

เมื่อเขาเลี้ยงเราเราต้องเลี้ยงใช้เขา


ให้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *haɰꟲ, จากจีนยุคกลาง許 (MC xjoX); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ให้, ลาว ໃຫ້ (ให้), คำเมือง ᩉᩨ᩶ (หื้), พวน เห้อ, เขิน ᩉᩨ᩶ (หื้), ไทลื้อ ᦠᦹᧉ (หื้), ไทดำ ꪻꪬ꫁ (ให้), ไทใหญ่ ႁႂ်ႈ (ให้), ไทใต้คง ᥞᥬᥲ (ให้) หรือ ᥞᥫᥲ (เห้อ̂), คำตี้ ꩭႂ်ႛ, อ่ายตน ꩭၞ် (ให), พ่าเก ꩭၞ် (ให), อาหม 𑜑𑜧 (หว์), ปู้อี haec, จ้วง hawj

ให้ช่อดอกไม้เป็นรางวัล

ให้ชีวิตเป็นทาน

ฉันให้เขาไปเที่ยว

เป็นคำช่วยกริยา บอกความบังคับหรืออวยชัยให้พรเป็นต้น

แม่บอกให้ลูกไปนอน

ขอให้เจริญรุ่งเรือง

ขอให้เดินทางโดยสวัสดิภาพ

แต่งตัวให้สวย ๆ นะ


แปด

/pɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เปื้อน, มักพูดเข้าคู่กันเป็น แปดเปื้อน

ปน, ระคน, มักพูดเข้าคู่กันเป็น แปดปน


หาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰrwɤːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ᩠ᨿ (หาย), เขิน ᩉᩣ᩠ᨿ (หาย), ลาว ຫາຍ (หาย), ไทลื้อ ᦠᦻ (หาย), ไทใหญ่ ႁၢႆ (หาย), ไทใต้คง ᥞᥣᥭᥴ (ห๋าย), พ่าเก ꩭႝ (หย์), อาหม 𑜑𑜩 (หย์) หรือ 𑜍𑜩 (รย์)

/haːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ของหาย

ข้อมูลหาย

คนหาย

หายตัว

ทุนหายกำไรหด

พ้นจากการเจ็บป่วย

หายไข้


ตอน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕອນ (ตอน)

/tɔːn˧/^((สัมผัส))

ขยายพันธุ์ต้นไม้แบบหนึ่ง โดยการใช้มีดควั่นกิ่งและเลาะเปลือกออกแล้วเอาดินพอก ใช้ใบตองหรือกาบมะพร้าวหุ้ม มัดหัวท้ายไว้ เมื่อรากงอกดีแล้ว ตัดกิ่งออกจากต้นนำไปปลูก


ตอน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *toːnᴬ; เทียบจีน驐／𮪥 (dūn); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕອນ (ตอน), ไทลื้อ ᦎᦸᧃ (ตอ̂น), ไทใหญ่ တွၼ် (ตอ̂น)

/tɔːn˧/^((สัมผัส))

ตัดหรือทำลายอวัยวะซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสืบพันธุ์ของเพศผู้ เพื่อไม่ให้สืบพันธุ์ได้


นอน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *nwɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩬᩁ (นอร), เขิน ᨶᩬᩁ (นอร), ลาว ນອນ (นอน), ไทลื้อ ᦓᦸᧃ (นอ̂น), ไทดำ ꪙꪮꪙ (นอน), ไทขาว ꪙꪮꪙ, ไทใหญ่ ၼွၼ်း (น๊อ̂น), ไทใต้คง ᥘᥩᥢᥰ (ล๊อ̂น) หรือ ᥢᥩᥢᥰ (น๊อ̂น), อ่ายตน ꩫွꩫ် (นอ̂น์), พ่าเก ꩫွꩫ် (นอ̂น์), อาหม 𑜃𑜨𑜃𑜫 (นอ̂น์), จ้วงแบบหนง noanz

ᨶᩬᩁ

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

ၼွၼ်း

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

dormir

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

အိပ်

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

ນອນ

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

dormir

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

sleep

เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อน

/nɔːn˧/^((สัมผัส))

เอนตัวลงกับพื้นหรือที่ใด ๆ

อาการที่สัตว์เอนตัวลงกับพื้นเพื่อพักผ่อนเป็นต้นหรือยืนหลับอยู่กับที่

อาการที่ทำให้ของสูง ๆ ทอดลง

เอาเสานอนลง

อาการที่พรรณไม้บางชนิด เช่น จามจุรี ผักกระเฉด ไมยราบ หลุบใบในเวลาใกล้จะสิ้นแสงตะวัน

มีเพศสัมพันธ์


ตกลง

การตกลง (abstract-noun)
ความตกลง (abstract-noun)

หล่นหรือร่วงลงไป

ยินยอมพร้อมใจ, ปลงใจ


แผลง

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แปลงสิ่งเดิมให้เพี้ยนแปลกไป

แผลงสระ

แผลงพยัญชนะ


ประสงค์

ยืมมาจากสันสกฤต प्रसङ्ग (ปฺรสงฺค); เทียบบาลี ปสงฺค

การประสงค์ (abstract-noun)
ความประสงค์ (abstract-noun)

ต้องการ, อยากได้

มุ่งหมาย, มุ่ง


ซ่อน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ซ่อน, ลาว ຊ່ອນ (ซ่อน), คำเมือง ᨪᩬ᩵ᩁ (ซอ่ร), เขิน ᨪᩬ᩵ᩁ (ซอ่ร), ไทลื้อ ᦌᦸᧃᧈ (ซ่อ̂น), ไทดำ ꪏ꪿ꪺꪙ (ซั่วน), ไทใหญ่ သွၼ်ႈ (ส้อ̂น)

သိူင်ႇ

ปิดมิดไม่ให้เห็น

တဵတ်ႇ

ปิดมิดไม่ให้เห็น

ເຊື່ອງ

ปิดมิดไม่ให้เห็น

hide

ปิดมิดไม่ให้เห็น

/sɔːn˥˩/^((สัมผัส))

ปิดมิดไม่ให้เห็น, หลบไว้ในที่ลับตา

ช้อน, ต้อน, ใช้เฝือกกั้นลำน้ำเพื่อจับปลา


สงสัย

ยืมมาจากบาลี สํสย, จากสันสกฤต संशय (สํศย, “ความไม่แน่ใจ”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສົງໃສ (ส็งใส) หรือ ສົງໄສ (ส็งไส), เขมร សង្ស័យ (สงฺสัย), อินโดนีเซีย sangsi

สงไส
การสงสัย (abstract-noun)
ความสงสัย (abstract-noun)

/soŋ˩˩˦.saj˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่แน่ใจในข้อเท็จจริง

สงสัยว่าทำดีจะได้ดีจริงหรือ

เมื่อเดินไปถึงทาง 2 แพร่ง สงสัยว่าจะไปทางไหนจึงจะถูก

ทราบไม่ได้แน่ชัด, เคลือบแคลง

สงสัยว่าคำตอบข้อไหนถูก

สงสัยว่าเขาจะเป็นขโมย

เอาแน่ไม่ได้

สงสัยว่าเขาจะมาหรือไม่มา


รุน

เทียบเขมร រុញ (รุญ)

ดุนสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้เคลื่อนที่ไปข้างหน้าด้วยกันโดยที่ตนเองเคลื่อนที่ไปด้วย

รุนหลังให้รีบเดินไปข้างหน้า

ใช้พายดันส่วนผสมของขนมหม้อแกงไปข้างหน้าในกระทงทองเพื่อให้เนื้อขนมนุ่มฟูก่อนใส่ถาดผิง


รุน

ยารุน


รุน

ใช้เครื่องช้อนกุ้งดังกล่าวไสไป

รุนกุ้ง

รุนเคย


ปิด

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่ามาจากจีนเก่า閉 (OC *piːds, *piːd); ร่วมเชื้อสายกับพม่า ပိတ် (ปิต์), ลาว ປິດ (ปิด), ปักษ์ใต้ ปิ๋ด, ไทใหญ่ ပိတ်ႉ (ปิ๎ต) หรือ ပိၵ်ႉ (ปิ๎ก)
เทียบเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ *ក្បិត៑ (*กฺบิตฺ), เขมรเก่าสมัยอังกอร์ បិត៑ (บิตฺ), បិត្ត៑ (บิตฺตฺ), เขมร បិទ (บิท), เขมรเหนือ เบฺิ็ด, ซึ่งมีความหมายเดียวกัน

ᩉᩢ᩠ᨷ

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

fechar

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

ອັດ

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

ປິດ

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

close

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

shut

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

กันหรือกั้นไว้ไม่ให้เผยออก

ปิดฝาหม้อ

กันหรือกั้นไว้ให้เข้าออกไม่ได้

ปิดถนน

ติด (ใช้กับสิ่งของบางสิ่ง)

ปิดประกาศ

ปิดทอง

หยุดทำการ (ใช้กับสถานที่ทำงาน)

โรงเรียนปิด

ทำให้หยุดทำงาน (ใช้กับอุปกรณ์ไฟฟ้า)

ปิดพัดลม

ปิดวิทยุ

ปิดวิชา

ปิดความ


ขัง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩢ᩠ᨦ (ขัง), ลาว ຂັງ (ขัง), ไทลื้อ ᦃᧂ (ฃัง), ไทใหญ่ ၶင် (ขัง), ไทดำ ꪄꪰꪉ (ฃัง), อาหม 𑜁𑜂𑜫 (ขง์), จ้วง gyaeng, จ้วงแบบจั่วเจียง haeng

/kʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ให้อยู่ในที่ล้อมเช่นกรง คอก หรือเล้า เป็นต้น

ขังกรง

ให้อยู่ในที่ซึ่งกันไว้

ขังน้ำ

กักขังจำเลยหรือผู้ต้องหาโดยศาล


เริ่ม

ᨲᩢ᩠᩶ᨦᨣᩮᩢ᩶ᩤ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

開始

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

开始

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

開頭

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

开头

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

beginnen

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ꪔꪰ꫁ꪉꪶꪀꪀ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ꪶꪩꪉꪣꪳ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᥖᥥᥰ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᦎᧂᧉ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᦂᦸᧈ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ᦕᦳᧆ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

တႄႇ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

begjinne

ฟรีเชียตะวันตก

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

ເລີ່ມ

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

empezar

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

comenzar

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

𑜄𑜦𑜧

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

𑜀𑜦𑜡

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

begin

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

start

ตั้งต้น ลงมือทำ หรือแรกทำ

/rɤːm˥˩/^((สัมผัส))

ตั้งต้นมี เป็น หรือลงมือกระทำ


ลงมือ

/loŋ˧.mɯː˧/^((สัมผัส))

เริ่มทำ, ตั้งต้นทำ

ลงมือกินได้

กับข้าววันนี้ฉันลงมือเอง

งานนี้เธอลงมือเองเชียวหรือ


และ

/lɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

เชือด แล่ เถือสิ่งที่ยังมีเหลือติดอยู่กับสิ่งอื่นเช่นเนื้อติดกระดูกให้หลุดออกเป็นแผ่นบาง ๆ เป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยเป็นต้น


เลาะ

/lɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

พายเรือเลาะตลิ่ง

เดินเลาะรั้ว

เลาะตาไม้

ทำให้ด้ายเป็นต้นที่เย็บหลุด

เลาะตะเข็บ

เลาะผ้า


ทา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *daːᴬ, จากจีนยุคกลาง塗 (MC drae); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴᩤ (ทา), ลาว ທາ (ทา), ไทลื้อ ᦑᦱ (ทา), ไทดำ ꪕꪱ (ตฺา), ไทใหญ่ တႃး (ต๊า), อาหม 𑜄𑜠 (ตะ), จ้วง daz，ภาษาจ้วงใต้ taz

/tʰaː˧/^((สัมผัส))

คำรวมหมายถึงกิริยาอาการที่เอาของเปียกหรือของเหลวเป็นต้นฉาบ ลูบ ไล้ ป้าย หรือบ้าย

ทาสี

ทาแป้ง

ทาปาก

ทายา


ปลูก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pluːkᴰ¹ᴸ, จากไทดั้งเดิม *plwɯːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປູກ (ปูก), ไทลื้อ ᦔᦳᧅᧈ (ปุ่ก) หรือ ᦔᦴᧅ (ปูก), ไทดำ ꪜꪴꪀ (ปุก), ไทใหญ่ ၽုၵ်ႇ (ผุ่ก), อ่ายตน ပုက် (ปุก์), อาหม 𑜆𑜤𑜀𑜫 (ปุก์), แสก ปร̄อก, จ้วงแบบจั่วเจียง byuk [หนิงหมิง], จ้วง byok

ᦔᦳᧅᧈ

เอาต้นไม้หรือเมล็ด หน่อ หัว เป็นต้น ลงดินเพื่อให้งอก

เอาต้นไม้หรือเมล็ด หน่อ หัว เป็นต้น ใส่ลงในดินหรือสิ่งอื่นเพื่อให้งอกหรือให้เจริญเติบโต

ทำให้เจริญเติบโต, ทำให้งอกงาม

ปลูกไมตรี

เอาสิ่งต่าง ๆ มาปรุงกันเข้าเพื่อทำเป็นที่อยู่หรือที่พักอาศัย โดยวิธีฝังเสาลงในดิน, ปลูกสร้าง ก็ว่า

ปลูกบ้าน

ปลูกเรือน

โดยปริยายหมายถึงการกระทำที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ปลูกพลับพลายก


ปิ้ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *piːŋꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปิ้ง, ลาว ປີ້ງ (ปี้ง), คำเมือง ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), เขิน ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), ไทลื้อ ᦔᦲᧂᧉ (ปี้ง), ไทดำ ꪜꪲ꫁ꪉ (ปิ้ง), ไทใหญ่ ပိင်ႈ (ปิ้ง), อาหม 𑜆𑜢𑜂𑜫 (ปิง์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ผิง

/piŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ มักใช้แก่ของแห้ง โดยปรกติใช้เวลาน้อยกว่าย่าง

ปิ้งข้าวเกรียบ

ปิ้งเนื้อเค็ม

ปิ้งปลาแห้ง


สุก

ยืมมาจากจีนยุคกลาง熟 (MC dzyuwk); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສຸກ (สุก), ไทใหญ่ သုၵ်း (สุ๊ก), อาหม 𑜏𑜤𑜀𑜫 (สุก์), จ้วง sug; เทียบสุ่ย sog, ไหลดั้งเดิม *sʰɯːk

การสุก (abstract-noun)
ความสุก (abstract-noun)

ผลไม้สุก

เปลี่ยนสภาพจากดิบด้วยกรรมวิธีต่าง ๆ อย่างต้ม ผัด ย่าง เป็นต้น

ต้มไก่สุกแล้ว

ย่างเนื้อให้สุก

ถึงระยะที่ได้ที่หรือแก่จัดแล้ว

ข้าวในนาสุกเกี่ยวได้แล้ว

ฝีสุกจนแตก

ต้อสุกผ่าได้แล้ว

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ร้อนจนเนื้อตัวจะสุกแล้ว

ถูกเขาต้มจนสุก

เรียกชายที่บวชเป็นพระภิกษุและสึกแล้วว่า คนสุก

ปลั่งเป็นมันแวววาว

ทองเนื้อสุกดี


สุก

เดินจบพ้นกระดานไปแล้ว (ใช้แก่การเล่นดวด)


มุ่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ມຸ່ງ (มุ่ง), คำเมือง ᨾᩩ᩵ᨦ (มุ่ง), ไทลื้อ ᦙᦳᧂᧈ (มุ่ง), ไทใหญ่ မုင်ႈ (มุ้ง)

/muŋ˥˩/^((สัมผัส))

มุ่งทำความดี

มุ่งศึกษาหาความรู้


รวย

ไม่ทราบรากศัพท์

วันนี้รวยปลา

รวยทรัพย์

รวยที่ดิน


ปราย

ซัด, หว่าน, สาดให้กระจายไป, มักใช้เข้าคู่กับคำ โปรย เป็น โปรยปราย

ปรายข้าวตอกดอกไม้


จัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈັດ (จัด)

/t͡ɕat̚˨˩/^((สัมผัส))

จัดบ้าน

ทำให้เรียบ, วางระเบียบ, เรียงตามลำดับ

จัดแถว

จัดหนังสือ

จัดว่าเป็นความดี


ว่าง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ວ່າງ (ว่าง), คำเมือง ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), เขิน ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), จ้วง vangh (ว่าง), จ้วงแบบจั่วเจียง vangh (ว่าง); เทียบจีนยุคกลาง亡 (MC mjang) หรือ 罔 (MC mjangX)

/waːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีภาระผูกพัน

วันนี้ว่างทั้งวัน

เย็นนี้หมอว่าง ไม่มีคนไข้


พร่อง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *broːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ່ອງ (พ่อง), คำเมือง ᨻᩕᩬ᩵ᨦ (พรอ่ง) หรือ ᨽᩬ᩵ᨦ (ภอ่ง), ᨽᩬ᩵ᨦ (ภอ่ง), ไทลื้อ ᦘᦸᧂᧈ (ภ่อ̂ง), ไทใหญ่ ၽွင်ႈ (ผ้อ̂ง), จ้วงแบบจั่วเจียง pyongh, จ้วง byongh

/pʰrɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ยุบไปหรือลดไปจากเดิม

น้ำในโอ่งพร่องไป

ข้าวสารในกระสอบพร่องไป


บกพร่อง

การบกพร่อง (abstract-noun)
ความบกพร่อง (abstract-noun)

/bok̚˨˩.pʰrɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ครบบริบูรณ์เท่าที่ควรมีควรเป็น

ข้อความบกพร่อง

หย่อนความสามารถ

ทำงานบกพร่อง


คลาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡ.lwɤːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩖᩤ᩠ᨶ (คลาน), ลาว ຄານ (คาน), ไทลื้อ ᦅᦱᧃ (คาน), เขิน ᨣᩤ᩠ᨶ (คาน), ไทใหญ่ ၵၢၼ်း (ก๊าน), ไทใต้คง ᥐᥣᥢᥰ (ก๊าน), ไทดำ ꪋꪱꪙ (จฺาน), จ้วง gyanz, จ้วงแบบหนง zanz

ไปด้วยมือและเข่าอย่างเด็ก

กิริยาที่ใช้มือและเท้าทั้ง 2 ทาบพื้นแล้วเคลื่อนไป เรียกว่า คลานสี่เท้า

กิริยาที่เคลื่อนไปด้วยเข่าและศอก เรียกว่า คลานศอก, ด้วยเข่า เรียกว่า คลานเข่า

กิริยาที่เดินไปอย่างช้า ๆ ของสัตว์บางชนิด เช่น เต่า จระเข้

เคลื่อนไปอย่างช้า ๆ

รถยนต์ค่อย ๆ คลานไป


คลำ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩤᩴ (คาํ), ลาว ຄຳ (คำ), ไทลื้อ ᦅᧄ (คัม), ไทใหญ่ ၵမ်း (กั๊ม), อาหม 𑜀𑜪 (กํ) , จ้วงแบบจั่วเจียง kaemz (คำ, “คลำหา”) (เมือง Ningming)

กิริยาที่ใช้อวัยวะเช่นมือ แตะ ลูบ หรือควานอย่างช้า ๆ เพื่อให้รู้ว่าเป็นอะไรอยู่ที่ไหน

คลำหาทางออก

คลำหาสวิตช์ไฟ

โดยปริยายหมายความว่า ค้นหา

คลำหาเงื่อนงำไม่พบ


ลูบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.luːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລູບ (ลูบ), ไทใหญ่ လုပ်ႈ (ลุ้ป), อาหม 𑜎𑜤𑜆𑜫 (ลุป์)，，จ้วงแบบจั่วเจียง lub， จ้วง rub

/luːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เอาฝ่ามือทาบลงแล้วเลื่อนไปหรือมาเป็นต้น


ล้าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C.lwɤːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ล้าง, ลาว ລ້າງ (ล้าง), คำเมือง ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ (ล้าง), เขิน ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ (ล้าง), ไทลื้อ ᦟᦱᧂᧉ (ล้าง), ไทดำ ꪩ꫁ꪱꪉ (ล้าง), ไทใหญ่ လၢင်ႉ (ล๎าง), อาหม 𑜎𑜂𑜫 (ลง์), จ้วงแบบจั่วเจียง langx, จ้วง langx

ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

ꪩ꫁ꪱꪉ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

လၢင်ႉ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

ລ້າງ

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

wash

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

rinse

ทำให้หมดสิ้นโดยใช้สิ่งเช่นนํ้าหรือไฟ

/laːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้หมดสิ้นไปโดยใช้สิ่งเช่นน้ำหรือไฟเป็นต้น และมีกรรมวิธีต่าง ๆ

กวาดล้าง

ชะล้าง

ชำระล้าง

ล้างกลิ่น

ล้างคาว

ล้างถู

ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ฆ่าล้างโคตร

สงครามล้างชาติ


แย้ง

/jɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ตรงหรือลงรอยเดียวกัน

ความเห็นแย้งกัน

ข้อความแย้งกัน

ต้านไว้, ทานไว้


ต้าน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง danj (ต้าน-ต้านไว้ กันไว้)

ยันหรือรับไว้เพื่อไม่ให้ล้ำแนวเข้ามา

ต้านข้าศึก

เรือต้านลม


ปะทะ

มาจากภาษาเขมร ប្រទះ (ปฺรทะ, "พบกัน", "พบปะโดยไม่รู้ตัวมาก่อน")

/pa˨˩.tʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))

โดนกัน, กระทบกัน

เรือปะทะกัน

ข้างเรือปะทะกัน

กองทัพปะทะกัน

ยกทัพไปปะทะข้าศึก


โดน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน โดน, ลาว ໂດນ (โดน), คำเมือง ᨯᩰᩫ᩠ᨶ (โด็น), เขิน ᨯᩰ᩠ᨶ (โดน)

กระทบกระทั่ง, กระทบกระแทก, สัมผัสถูกต้อง

โดนตี

ถูกเป้า, ตรงเป้า, ถูกใจ

คำตอบของเขาไม่โดน เลยไม่ได้รับรางวัล

เพลงนี้โดนมาก ติดช้าร์ตอันดับ 1 ตลอดเดือน


ห้าม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້າມ (ห้าม), คำเมือง ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ (ห้าม), เขิน ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ (ห้าม), ไทลื้อ ᦠᦱᧄᧉ (ห้าม), ไทดำ ꪬ꫁ꪱꪣ (ห้าม), ไทใหญ่ ႁၢမ်ႈ (ห้าม), พ่าเก ꩭံ (หํ)

ให้เว้นกระทำ, ไม่ให้ทำตามที่กำหนดไว้


ง่วง

การง่วง (abstract-noun)
ความง่วง (abstract-noun)

/ŋua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ร่างกายอยากนอน


อพยพ

ยืมมาจากสันสกฤต अवयव (อวยว), จากบาลี อวยว; ร่วมรากกับ อวัยวะ

/ʔop̚˨˩.pʰa˦˥.jop̚˦˥/^((สัมผัส))

ย้ายครอบครัวจากถิ่นหนึ่งไปอยู่อีกถิ่นหนึ่ง, ยกพวก ย้ายจากถิ่นเดิมไป


หนี

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰniːᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หนี, ลาว ໜີ (หนี), คำเมือง ᩉ᩠ᨶᩦ (หนี), เขิน ᩉ᩠ᨶᩦ (หนี), ไทลื้อ ᦐᦲ (หนี), ไทดำ ꪘꪲ (หนิ), ไทใหญ่ ၼီ (นี), ไทใต้คง ᥘᥤᥴ (ลี๋, “ย้าย, อพยพ”), อาหม 𑜃𑜣 (นี)

逃離

ไปเสียให้พ้น

逃离

ไปเสียให้พ้น

ပၢႆႈ

ไปเสียให้พ้น

ငိူင်ႉ

ไปเสียให้พ้น

ລີ້

ไปเสียให้พ้น

ໜີ

ไปเสียให้พ้น

flee

ไปเสียให้พ้น

escape

ไปเสียให้พ้น

/niː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไปเสียให้พ้น, หลีกไปให้พ้น

หนีภัย

หนีทุกข์

หนีภาษี

หนีโรงเรียน


เล่า

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เล่า, ลาว ເລົ່າ (เล็่า), คำเมือง ᩃᩮᩢ᩵ᩣ (เลั่า), เขิน ᩃᩮᩢ᩵ᩣ (เลั่า), ไทลื้อ ᦟᧁᧈ (เล่า), ไทใหญ่ လဝ်ႈ (ล้ว, “ทูล”), ไทใต้คง ᥘᥝ (เลา), อาหม 𑜎𑜧 (ลว์)

ၶႆႈ

พูดหรือบอกเรื่องราว

ၶႆႈၼႄ

พูดหรือบอกเรื่องราว

ເລົ່າ

พูดหรือบอกเรื่องราว

พูดหรือบอกเรื่องราวให้ผู้อื่นฟัง

เล่าเรื่อง


คัดเลือก

/kʰat̚˦˥.lɯa̯k̚˥˩/^((สัมผัส))

เลือกเอาที่ต้องการไว้, คัดเอาที่ไม่ต้องการออก


หุง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *truŋᴬ, จากจีนยุคกลาง烘 (MC huwng|xuwng|huwngH|xuwngH, “อบ; ทำให้แห้งด้วยไฟ”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຸງ (หุง), คำเมือง ᩉᩩᨦ (หุง), ไทใหญ่ ႁုင် (หุง), อาหม 𑜍𑜤𑜂𑜫 (รุง์), จ้วง rung, จ้วงแบบจั่วเจียง hung (เมืองหนิงหมิง), จ้วง tung (เมืองหนานหนิง)

/huŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งสุกด้วยวิธีต้มหรือเคี่ยวเป็นต้น

หุงข้าว

หุงยา

ใช้ความร้อนสูงทำให้สีของผิวสิ่งของบางชนิดเปลี่ยนไป

หุงพลอย


เฟื่อง

/fɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เจริญรุ่งเรือง, รุ่งโรจน์, มีชื่อเสียงโด่งดัง

เขากำลังเฟื่อง

ความคิดเฟื่อง

ชื่อเสียงเฟื่อง

คล่องแคล่ว, แม่นยำ

จบปริญญาเอกมาใหม่ ๆ ความรู้กำลังเฟื่อง


เฟื่องฟุ้ง

เฟื่อง + ฟุ้ง

ขจรไป, แพร่หลาย (ใช้แก่เกียรติคุณ), ฟุ้งเฟื่อง ก็ว่า


ฟุ้งเฟื่อง

ฟุ้ง + เฟื่อง

ขจรไป, แพร่หลาย (ใช้แก่เกียรติคุณ), เฟื่องฟุ้ง ก็ว่า


แพร่หลาย

/pʰrɛː˥˩.laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

กระจายออกไปให้มาก, ทั่วถึง

สูตรยาใหม่นี้ได้แพร่หลายไปอย่างรวดเร็วในหมู่ผู้ป่วย


รม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮົມ (ฮ็ม), คำเมือง ᩁᩫ᩠ᨾ (ร็ม), ไทใหญ่ ႁုမ်း (หุ๊ม), ปู้อี ruamx

อบด้วยควันหรือไอไฟ

ใช้ควันรมปลากะพงให้หอม

ใช้ควันอ้อยรมเป็ดให้หอม

รมผึ้งให้หนีหรือให้เมา

ทำให้ควันไฟหรือไอไฟเป็นต้นเกาะติดอยู่

รมบาตร

รมปลาย่างให้แห้ง


เสียว

เทียบลาว ສຽວ (สยว)

การเสียว (abstract-noun)
ความเสียว (abstract-noun)

รู้สึกแปลบเพราะเจ็บ

รู้สึกเสียวที่ข้อเท้าเพราะเท้าแพลง

เกิดอาการที่ทำให้ขนลุกหรือกลัว

เดินเข้าไปในป่าช้าเวลาค่ำ ๆ ได้ยินเสียงแกรกกรากก็รู้สึกเสียว

พอเห็นเข็มฉีดยาก็เสียวเสียแล้ว

รู้สึกวาบในหัวใจด้วยความกำหนัด

เขาไม่ได้ส่งการบ้าน เสียวอยู่ตลอดเวลาว่าครูจะเรียกไปลงโทษ


พอเพียง

/pʰɔː˧.pʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ได้เท่าที่กะไว้

ได้เท่านี้ก็พอเพียงแล้ว


สอบซ่อม

/sɔːp̚˨˩.sɔm˥˩/^((สัมผัส))

สอบเพื่อให้ผ่านวิชาที่เคยสอบตก


แชร์

ยืมมาจากอังกฤษ share

/t͡ɕʰɛː˧/^((สัมผัส))

แชร์ค่าใช้จ่าย

แชร์ห้องเช่า

ใช้งานร่วมกันในเครือข่าย

แชร์เครื่องพิมพ์

แชร์ไดรฟ์

ส่งต่อข่าวสารหรือสารสนเทศเดิมให้คนอื่นเห็น

แชร์ข่าวลงเฟซบุ๊ก


นาด

/naːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทอดแขนให้อ่อนงาม


พิง

เทียบจีนยุคกลาง憑 (MC bing); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພິງ (พิง), เขิน ᨻᩥ᩠ᨦ (พิง)

/pʰiŋ˧/^((สัมผัส))

ยืนพิงเสา


อิง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔiːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩥ᩠ᨦ (อิง), เขิน ᩋᩥ᩠ᨦ (อิง), ลาว ອີງ (อีง), ไทลื้อ ᦀᦲᧂ (อีง), ไทดำ ꪮꪲꪉ (อิง), ไทใหญ่ ဢိင် (อิง), ไทใต้คง ᥟᥤᥒ (อีง), พ่าเก ဢိင် (อิง์), อาหม 𑜒𑜢𑜂𑜫 (อิง์), จ้วง ing, จ้วงแบบจั่วเจียง ing

/ʔiŋ˧/^((สัมผัส))

อิงหมอน

พึ่ง, อาศัย, บางทีใช้เข้าคู่กับคำ อาศัย เป็น อิงอาศัย


พำ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພຳ (พำ)

ปำ, คว่ำลง, คะมำลง, ปักลง


ปำ

พุ่งลง, ปักลง, มักใช้ประกอบกับ หัว

หัวปำ


สาป

ยืมมาจากบาลี สาป; เทียบสันสกฤต शाप (ศาป)

/saːp̚˨˩/^((สัมผัส))

แช่งให้เป็นไปต่าง ๆ


ซึม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊຶມ (ซึม), คำเมือง ᨩᩧ᩠ᨾ (ชึม), เขิน ᨩᩧ᩠ᨾ (ชึม), ไทลื้อ ᦋᦹᧄ (ชืม), ไทใหญ่ ၸိုမ်း (จึ๊ม) หรือ ၸိမ်း (จิ๊ม), จ้วง caemh (ซ่ำ)

กิริยาของน้ำหรือของเหลวที่ไหลไปตามรูเล็ก ๆ อย่างช้า ๆ

เหงื่อซึม

น้ำซึม

กิริยาที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ยางรถซึม


สาบาน

ยืมมาจากบาลี สปน; เทียบสันสกฤต शपन (ศปน)

กล่าวคำปฏิญาณโดยอ้างสิ่งศักดิ์สิทธิ์เป็นพยาน, ประเพณีเดิมจะต้องดื่มน้ำพระพุทธมนต์ น้ำเทพมนตร์ หรือ สุราผสมเลือดที่ผู้ร่วมกล่าวคำปฏิญาณกรีดให้หยดลงไปด้วย

สาบานเป็นพี่น้องกัน

เพื่อนร่วมสาบาน

กล่าวคำปฏิญาณตามลัทธิศาสนาหรือจารีตประเพณีแห่งชาติของตนว่า จะให้การตามสัตย์จริง


ประกาศ

ยืมมาจากสันสกฤต प्रकाश (ปฺรกาศ); เทียบบาลี ปกาส

ประกาส
การประกาศ (abstract-noun)

ป่าวร้อง, แจ้งให้ทราบ

ประกาศงานบุญงานกุศล


ประหวั่น

การประหวั่น (abstract-noun)
ความประหวั่น (abstract-noun)


จู่

/t͡ɕuː˨˩/^((สัมผัส))

กรากหรือรี่เข้าใส่โดยไม่รู้ตัว

จู่โจม


เบะ

/beʔ˨˩/^((สัมผัส))

กำลังจะร้องไห้

เด็กน้อยพอหันมาไม่พบแม่ก็เบะ

เหยียดปากแสดงความไม่ชอบใจหรือระอาใจเป็นต้น

เห็นอาหารไม่ถูกใจ เขาก็เบะปาก


ปรำ

ทำอาการดุจกระทุ้ง

เทลงไปเร็ว ๆ ให้ปนกับของอื่น


หือ

/hɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เถียง, คัดค้าน

อย่ามาหือนะ

เขาไม่กล้าหือ


หวือ

เลียนเสียงธรรมชาติ

/wɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

มีเสียงดังเช่นนั้น


ราน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง lanz (ลาน, “ราน, ตัด”)

ตัดหรือฟันกิ่งไม้ออก ในคำว่า รานกิ่ง


บิ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບິ (บิ), คำเมือง ᨷᩥ (บิ), เขิน ᨷᩥ (บิ); เทียบเขิน ᨷᩦ᩵ (บี่), ไทลื้อ ᦢᦲᧈ (บี่), ไทใหญ่ မီႇ (มี่) , จ้วง mbi (บี)

/biʔ˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้แตกออกหรือหลุดออกเป็นชิ้น ๆ ด้วยนิ้ว

บิขนมปัง

แตกออกหรือหลุดออกด้วยอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น


ซี้

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 死 (sí, “ตาย”)

การซี้ (abstract-noun)
ความซี้ (abstract-noun)

/siː˦˥/^((สัมผัส))

ซี้แหงแก๋

เพื่อนซี้


สิ้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສິ້ນ (สิ้น) หรือ ສີ້ນ (สี้น); เทียบจีนยุคกลาง盡 (MC dzinX)

กินอาหารมื้อนี้สิ้นเงินไป 500 บาท

สิ้นปีนี้เขาจะย้ายไปอยู่เชียงใหม่

พ่อแม่เขาสิ้นไปหมดแล้ว


ตาม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taːmᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕາມ (ตาม), ไทลื้อ ᦎᦱᧄ (ตาม), ไทใหญ่ တၢမ်း (ต๊าม), ไทใต้คง ᥖᥣᥛᥰ (ต๊าม), จ้วงแบบจั่วเจียง dam, จ้วง dam

ᨩᩬᨾ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨲᩣ᩠ᨾ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨴ᩠ᩅ᩠ᨿ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨴᩰᩫ᩠ᨿ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ᨲᩣ᩠ᨾ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

volgen

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ꪕ꪿ꪮꪥ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ၸွမ်း

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

folgje

ฟรีเชียตะวันตก

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ນຳ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ຕາມ

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

seguir

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

follow

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลัง

ไปหรือมาข้างหลังหรือภายหลังโดยลำดับของสิ่งหรือเหตุการณ์ที่มีมาก่อน

ตามเขาไป

แล้วจึงค่อยตามมา

ตามเหตุการณ์

ไปตามนาย ก มา

ไปตามหมอ

เที่ยวค้นหาสิ่งที่หายไป

ตามเรื่อง

ตามวัว


ตาม

เทียบไทใหญ่ တၢမ် (ตาม), ไทใต้คง ᥖᥣᥛ (ตาม, “เผาเหล็ก”)

จุดให้ไฟติดไว้

ตามไฟ

ตามตะเกียง

ตามประทีป


ปรับปรุง

แก้ไขให้เรียบร้อยยิ่งขึ้น


หลอม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼອມ (หลอม), คำเมือง ᩉᩖᩬᨾ (หลอม), เขิน ᩉᩖᩬᨾ (หลอม), ไทลื้อ ᦜᦸᧄ (หลอ̂ม)

/lɔːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ละลายด้วยความร้อน

เขาหลอมทองคำด้วยไฟพ่นจากเป่าแล่น

อบรมบ่มนิสัยให้มีจิตใจโน้มน้าวไปทางใดทางหนึ่ง, หล่อหลอม ก็ว่า

หลอมความคิด

หลอมจิตใจ


โน้มน้าว

ᦵᦜᦲ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ᦎᦳᧂᧈᦙᦱᦈᦱᦈᧇ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ပၢႆး

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ຊັກຊວນ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ຊັກຈູງ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ໂນ້ມນ້າວ

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

persuade

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม

ชักชวนให้เห็นดีเห็นงามหรือให้โอนอ่อนตาม, ชักจูง


อ่อนน้อม

/ʔɔːn˨˩.nɔːm˦˥/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาวาจาอย่างมีคารวะ

ยอมแพ้, สวามิภักดิ์


อบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອົບ (อ็บ), คำเมือง ᩋᩫ᩠ᨷ (อ็บ), จ้วงแบบจั่วเจียง oeb (อบ, “ร้อนอย่างหายใจยาก, อบ, ปิ้ง”)

/ʔop̚˨˩/^((สัมผัส))

ปรุงกลิ่นด้วยควันหรือรมด้วยกลิ่นในที่ที่ควันหรือกลิ่นกระจายออกไปไม่ได้

ทำให้ร้อนหรือสุกด้วยไอน้ำหรือไอไฟในที่ที่ความร้อนออกไม่ได้

อากาศถ่ายเทไม่ได้


แตกฉาน

/tɛːk̚˨˩.t͡ɕʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กระจัดกระจายไป

แตกฉานซ่านเซ็น


แปลน

ปรากฏ, โผล่, ผุด

ทุเรียนเม็ดแปลน


สมาน

ไม่ทราบรากศัพท์

ทำให้ติดกัน, ทำให้สนิท

ยาสมานแผล

การสมานเนื้อไม้

เชื่อม, ผูกพัน

สมานไมตรี


คูณ

ยืมมาจากสันสกฤต गुण (คุณ) หรือ บาลี คุณ

เพิ่มจำนวนเท่าตัวตามหน่วยที่ต้องการ, เท่า

ทวีคูณ

ตรีคูณ


ขี้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.qɯjꟲ, จากจีนเก่า屎 (OC *hliʔ, *hri); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩦ᩶ (ขี้), ลาว ຂີ້ (ขี้), ไทลื้อ ᦃᦲᧉ (ฃี้), ไทใหญ่ ၶီႈ (ขี้), ไทใต้คง ᥑᥤᥲ (ฃี้), ไทดำ ꪄꪲ꫁ (ฃิ้), อาหม 𑜁𑜣 (ขี), จ้วง haex, แสก ไกฺ, จ้วงแบบจั่วเจียง kij (ขี้)

/kʰiː˥˩/^((สัมผัส))

กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนัก, ถ่ายอุจจาระ, ราชาศัพท์ว่า ลงพระบังคนหนัก


หมายความ

มุ่งจะกล่าวถึง


แหก

เทียบเขมร រហែក (รแหก)

/hɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แยกออก, ถ่างออก, ทำให้อ้าออก

แหกขา

ใช้กำลังฟันฝ่าออกไป

แหกคุก

กองทหารตีแหกวงล้อมข้าศึกออกไป


ขัดสน

ฝืดเคือง, อัตคัด, ขาดแคลน


เปิดเผย

bpə̀ət-pə̌əi

/pɤːt̚˨˩.pʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำสิ่งที่ปิดบังอยู่ให้เผยออก, เผยให้รู้

เปิดเผยความจริง

เปิดเผยความลับ


แผ่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຜ່ (แผ่), ไทลื้อ ᦶᦕᧈ (แผ่), ไทใหญ่ ၽႄႇ (แผ่), อาหม 𑜇𑜦𑜧 (เผ), จ้วงแบบจั่วเจียง peh (แพ่-แผ่)

/pʰɛː˨˩/^((สัมผัส))

คลี่ขยายกระจายออกไปให้มีลักษณะแบนราบหรือกว้างกว่าเดิม หรืออาการอื่น ๆ ที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

แผ่อาณาเขต

แผ่หาง

แผ่ส่วนบุญ


สั่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *salᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສັ່ນ (สั่น) หรือ ຊັ່ນ (ซั่น), ไทลื้อ ᦶᦉᧃᧈ (แส่น), ไทดำ ꪎꪰ꪿ꪙ (สั่น), ไทใหญ่ သၼ်ႇ (สั่น), อาหม 𑜏𑜃𑜫 (สน์), จ้วง saenz, จ้วงแบบหนง saenq

กลัวจนตัวสั่น

หนาวจนคางสั่น

ทำให้ไหวถี่ ๆ

สั่นกระดิ่ง

สั่นหัว


ปั่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *panᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩢ᩠᩵ᨶ (ปั่น), ลาว ປັ່ນ (ปั่น), ไทลื้อ ᦔᧃᧈ (ปั่น), ไทใหญ่ ပၼ်ႇ (ปั่น), พ่าเก ပꩫ် (ปน์), อาหม 𑜆𑜃𑜫 (ปน์), จ้วง baenq

ทำให้หมุน, ทำให้เวียน

ปั่นแปะ

ปั่นโป

หัวปั่น

รีบทำให้เสร็จ

ปั่นงาน

ปั่นการบ้าน

ทำให้เพิ่มขึ้นหรือเปลี่ยนแปลงอย่างผิดปกติ

ปั่นคะแนน

ปั่นหุ้น

คำย่อของ ปั่นหัว; ปั่นประสาท


โว

โวมากไปหน่อยแล้ว


โน

เกี่ยวข้องกับ นอ

นูนขึ้นเพราะถูกกระทบกระแทกเป็นต้น (มักใช้แก่หัวหรือหน้า)

หัวโน

หน้าโน


โง

/ŋoː˧/^((สัมผัส))

ยก (ใช้แก่หัว)

โงหัวไม่ขึ้น


เงียบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ງຽບ (งยบ)

/ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

หายไปโดยไม่มีข่าวคราวหรือไม่เป็นข่าวเลย

หมู่นี้นาย ก เงียบไป


ล้น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩫ᩠᩶ᨶ (ล็้น), ลาว ລົ້ນ (ล็้น), ไทลื้อ ᦷᦟᧃᧉ (โล้น), ไทใหญ่ လူၼ်ႉ (ลู๎น)，จ้วง loenx

พ้นหรือเลยระดับที่เปี่ยมอยู่แล้วจนไหลออกมา

น้ำล้นตุ่ม

ข้าวสารล้นกระสอบ

เกินกำหนดจนคงอยู่ไม่ได้

คนมากจนล้นห้องประชุม


ทะลึ่ง

การทะลึ่ง (abstract-noun)
ความทะลึ่ง (abstract-noun)

/tʰa˦˥.lɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

ถีบตัวพรวดขึ้นมา

ทะลึ่งขึ้นจากน้ำ

เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วผิดหูผิดตา

ต้นไม้ทะลึ่งขึ้น

แสดงกิริยาหรือวาจาอันไม่สมควรในเรื่องที่มิใช่ธุระของตัวหรือในเวลาที่เขาไม่ต้องการ

แสดงกิริยาหรือวาจาอาจเอื้อม ไม่รู้จักที่ต่ำสูง


ตกใจ

การตกใจ (abstract-noun)
ความตกใจ (abstract-noun)

สะดุ้งขึ้นโดยไม่รู้ตัวเมื่อได้ยินเสียงดัง ๆ หรือมีใครมาถูกต้องตัว, ใจหาย


รู้ตัว

รู้ + ตัว; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮູ້ຕົວ (ฮู้ต็ว), ไทใหญ่ ႁူႉတူဝ် (หู๎ตูว)

การรู้ตัว (abstract-noun)
ความรู้ตัว (abstract-noun)

โดนล้วงกระเป๋าโดยไม่รู้ตัว

รู้มาก่อน, รู้เนื้อรู้ตัว ก็ว่า

ได้รับแต่งตั้งโดยไม่รู้ตัว

รู้ล่วงหน้าว่าจะมีเหตุดีหรือร้ายแก่ตัว

ผู้ร้ายรู้ตัวว่าจะถูกจับเลยชิงหนีไปเสียก่อน

รู้ว่าใครเป็นผู้ทำเรื่องใดเรื่องหนึ่ง

รู้ตัวคนส่งบัตรสนเท่ห์

รู้ตัวคนส่งดอกไม้มาอวยพรวันเกิด


ไส

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩱ (ไส), อีสาน ไส, ลาว ໄສ (ไส), ไทลื้อ ᦺᦉ (ไส), เขิน ᩈᩱ (ไส), ไทใหญ่ သႆ (ไส), อาหม 𑜏𑜩 (สย์)

เสือกไป, ผลักไป, ส่งไป, รุนไป, ดันไป


ไสหัว

ขับไล่อย่างไม่เกรงใจ (เป็นคำพูดไม่สุภาพ)

ไสหัวออกไปจากบ้าน


เปิด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩨ᩠ᨯ (ปืด, “เผยออก”), ลาว ປືດ (ปืด) หรือ ເປີດ (เปีด, “เผยออก”), ไทลื้อ ᦔᦹᧆ (ปืด), ไทดำ ꪜꪳꪒ (ปึด), ไทใหญ่ ပိုတ်ႇ (ปึ่ต), พ่าเก ပုတ် (ปุต์), อาหม 𑜆𑜤𑜄𑜫 (ปุต์)

/pɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งที่ปิดอยู่เผยออก

เปิดประตู

ทำให้เครื่องยนต์กลไกทำงาน

เปิดวิทยุ

เปิดพัดลม

ทำพิธีเป็นประเดิมเพื่อดำเนินกิจการงานหรือให้ใช้ได้เป็นต้น

เปิดร้านใหม่

เปิดถนน

เปิดสมาคม

เริ่มทะเลาะวิวาทหรือลงมือต่อยตี


เปิด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩮᩥ᩠ᨯ (เปิด, “หนี”), ลาว ເປີດ (เปีด, “หนี”)

/pɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ผู้ร้ายเปิดไปไกลแล้ว


เทิด

/tʰɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))


ถู

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tʰuːᴬ¹ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩪ (ถู), เขิน ᨳᩪ (ถู), อีสาน ถู, ลาว ຖູ (ถู), ไทลื้อ ᦏᦴ (ถู), ไทใหญ่ ထူ (ถู), ไทใต้คง ᥗᥧᥴ (ถู๋), พ่าเก ထူ (ถู), อาหม 𑜌𑜥 (ถู)

/tʰuː˩˩˦/^((สัมผัส))

ถูขี้ไคล

ถูฟัน

ถูเนื้อถูตัว

เช็ดโดยวิธีใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งไถไปไถมาให้สะอาด

ถูบ้าน


เช่า

เทียบเขมร ជាវ (ชาว, “ซื้อ; แลกเปลี่ยน”), เวียดนาม chợ (เจ่อ, “ตลาด”)

/t͡ɕʰaw˥˩/^((สัมผัส))

เข้าใช้ทรัพย์สิน เช่น บ้าน ที่ดิน รถยนต์ของผู้อื่นชั่วคราว โดยให้ค่าเช่า

ซื้อวัตถุที่ถือว่าขลังหรือศักดิ์สิทธิ์

เช่าพระพุทธรูป


พร้อม

ยืมมาจากจีนเก่า凡 (OC *bom, “ทั้งหมด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ້ອມ (พ้อม), คำเมือง ᨻᩕᩬ᩶ᨾ (พรอ้ม), เขิน ᨽᩬ᩶ᨾ (ภอ้ม), ไทลื้อ ᦘᦸᧄᧉ (ภ้อ̂ม), ไทใหญ่ ၽွမ်ႉ (ผ๎อ̂ม), อาหม 𑜇𑜨𑜪 (ผอ̂ํ, “ทั้งหมด”)

การพร้อม (abstract-noun)
ความพร้อม (abstract-noun)

/pʰrɔːm˦˥/^((สัมผัส))

เตรียมครบถ้วน

พร้อมแล้ว


ลอด

เทียบลาว ລອດ (ลอด); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ คลอด

/lɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ผ่านเข้าไปในช่อง หรือใต้สิ่งที่มีพื้น หรือสิ่งที่ขวางอยู่เบื้องบน

ลอดราว

ลอดอุโมงค์


รอด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลอด, ลาว ລອດ (ลอด), คำเมือง ᩃᩬᨯ (ลอด), ไทลื้อ ᦟᦸᧆ (ลอ̂ด), ไทใหญ่ လွတ်ႈ (ล้อ̂ต)

การรอด (abstract-noun)
ความรอด (abstract-noun)

/rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พ้นไป, ปลอดจาก

รอดอันตราย

บางทีหมายความว่า ผ่านพ้นภัยอันตรายหรือสิ่งที่ไม่พึงปรารถนามาได้

เครื่องบินตกรอดมาได้

รอดจากถูกครูตี


ซ้ำ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *zamꟲ⁴, จากไทดั้งเดิม *zamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), เขิน ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), ลาว ຊ້ຳ (ซ้ำ), ไทขาว ꪏꪝꪾꫂ, ไทใหญ่ သမ်ႉ (สั๎ม), ไทใต้คง ᥔᥛᥳ (สั๎ม), พ่าเก ꩬံ (สํ), อาหม 𑜏𑜪 (สํ)

ทำให้มีอย่างเดียวกันอีกครั้งหนึ่งหรือหลาย ๆ ครั้ง

ซ้ำคำ

ซ้ำเสียง


ซิบ

ตัดมาจาก กระซิบ

คุยกันเป็นการส่วนตัวในเกมออนไลน์เป็นต้น


เหยียด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀjiətᴰᴸ³, จากไทดั้งเดิม *ˀjiətᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩠ᨿᨯ (อยยด), ลาว ຢຽດ (อยยด), ไทลื้อ ᦵᦊᧆᧈ (เหย่ด), ไทใหญ่ ယဵတ်ႇ (เย่ต), ไทใต้คง ᥕᥤᥖ (ยีต), ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วง iet, จ้วงแบบหนง ed, จ้วงแบบจั่วเจียง yied

เอยียด
เยียด
การเหยียด (abstract-noun)

ทำสิ่งที่งออยู่ให้ตรง

เหยียดเส้นลวด

ยืดออกไปเต็มขนาด

เหยียดแขนเหยียดขา

เหยียดผิว


เหยียด

ร่วมเชื้อสายกับไทใต้คง ᥕᥤᥖᥴ (ยี๋ต) หรือ ᥕᥪᥖᥴ (ยื๋ต); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ยึด

ลบออก, หักออก

เหยียดนพเป็นเอก

เอา 9 ลบ 10 เหลือ 1


ทาว

อ้อนวอน, วิงวอน, ขอร้อง

ต้องทาวกันแล้วทาวกันเล่า


ผุ

မႅင်း

(ฟัน) สึกหรือกร่อน

ແມງ

(ฟัน) สึกหรือกร่อน

/pʰuʔ˨˩/^((สัมผัส))

กร่อน, สึกหรอ

ฟันผุ

กระดูกผุ

ไม้ผุ


เยิ้ม

/jɤːm˦˥/^((สัมผัส))

ซึมออกมาแทบหยด

น้ำเกลือเยิ้ม

น้ำเหลืองเยิ้ม

ชุ่มมากแทบหยด (โดยมากใช้แก่น้ำหรือของเหลวที่มีลักษณะเหนียวเหนอะหนะ)

ใส่น้ำมันจนเยิ้ม

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่เห็นคล้ายคลึงเช่นนั้น

นัยน์ตาเยิ้ม


แซะ

เทียบคำเมือง ᩈᩯᩡ (แสะ)

/sɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

เอาเครื่องมือแบน ๆ เช่นตะหลิวหรือเสียมแทงเบา ๆ โดยรอบแล้วช้อนขึ้นให้หลุดล่อนจากที่เดิม

โดยปริยายหมายความว่า เร่งรัด

ต้องคอยแซะให้ทำงานอยู่เรื่อย

พูดหรือเขียนกระทบกระเทียบ


ซบ

เอาหน้าฟุบแนบลงไป


เลื้อย

/lɯa̯j˦˥/^((สัมผัส))

ทอดวกเวียนไป (ใช้แก่ไม้เถา)

ไม้เลื้อย

เสือกไปด้วยอก (ใช้แก่สัตว์ไม่มีตีน ตัวยาว)

งูเลื้อย

ไส้เดือนเลื้อย


เสือก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເສືອກ (เสือก), ไทใหญ่ သူၵ်ႉ (สู๎ก)

/sɯa̯k̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้เคลื่อนไปบนพื้นโดยแรง

เสือกจานไปข้างหน้า

เสือกหัวเรือเกยตลิ่ง

โดยปริยายหมายความว่า เข้าไปจุ้นจ้านในเรื่องของคนอื่นโดยไม่ใช่หน้าที่หรือโดยไม่สมควร

ที่ห้ามเข้ายังเสือกเข้ามา


ทอด

ຈືນ

ทำให้สุกด้วยน้ำมันเดือด

ၶူဝ်ႈ

ทำให้สุกด้วยน้ำมันเดือด

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สุกด้วยน้ำมันที่เดือด

ทอดปลา

ทอดเนื้อ


ทอด

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง dod (ตอด), จ้วงแบบจั่วเจียง tod (ทอด)

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

มันทำชู้แล้วมันทอดหญิงนั้นเสีย

ทอดธุระ

ทอดทุ่น

ทอดพระราชอาสน์

ปล่อยลง, ทิ้งลง

ทอดหมากเก็บ

ทอดลูกเต๋า

เหยียดยาวออกไป

ทอดแขน

ทอดขา

พาดจากจุดหนึ่งไปยังอีกจุดหนึ่ง

ทอดไม้หมากทำเป็นสะพานข้ามคู


ไหม้

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmajꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰmajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไหม้, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩱ᩶ (ไหม้), ลาว ໄໝ້ (ไหม้), ไทลื้อ ᦺᦖᧉ (ไหม้), ไทดำ ꪼꪢ꫁ (ไหม้), ไทใหญ่ မႆႈ (ไม้), ไทใต้คง ᥛᥭᥲ (มั้ย), พ่าเก မႝ (มย์), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), จ้วง maej

ติดเชื้อไฟ, ลุก, เผา (ใช้แก่ไฟหรือความร้อน)

ไฟไหม้


ร่าง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩵ᩣ᩠ᨦ (ร่าง), ลาว ຮ່າງ (ฮ่าง), ไทลื้อ ᦣᦱᧂᧈ (ฮ่าง), ไทใหญ่ ႁၢင်ႈ (ห้าง), อาหม 𑜍𑜂𑜫 (รง์); เทียบจีนเก่า狀 (OC *zraŋs)

/raːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำรูปโครงขึ้นเพื่อลอก คัด หรือแต่งเป็นต้นในภายหลัง

ร่างพระราชบัญญัติ

ร่างภาพ


พัด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พัด, ลาว ພັດ (พัด), คำเมือง ᨻᩢ᩠ᨯ (พัด), ไทลื้อ ᦗᧆ (พัด), ไทดำ ꪝꪰꪒ (ปฺัด), ไทใหญ่ ပတ်ႉ (ปั๎ต), ภาษาจ้วงใต้ paet (พัด)

ᨻᩢ᩠ᨯ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ꪝꪰꪒ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ထူဝ်း

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ပတ်ႉ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

ພັດ

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

blow

เคลื่อนไปและทำให้เกิดคลื่นในอากาศ

/pʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

ปัดไป, โบก, กระพือ

เอาพัดมาพัดไฟ

พายุพัดฝุ่นตลบ

หมุนอย่างใบพัดพัดลมหรือใบพัดเครื่องบิน


โบก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂບກ (โบก)

/boːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้เคลื่อนไหวไปมาอย่างโบกมือโบกธง


โบก

เทียบจีนยุคกลาง抹 (MC mat); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂບກ (โบก), เขมร បូក (บูก)

/boːk̚˨˩/^((สัมผัส))

โบกปูน


หนีบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰniːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜີບ (หนีบ), ไทลื้อ ᦐᦲᧇᧈ (หนี่บ), จ้วง nip, จ้วงแบบหนง neb; เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ หีบ (“บีบเค้น”)

/niːp̚˨˩/^((สัมผัส))

คีบหรือบีบให้แรงให้แน่นด้วยของที่เป็นง่ามเช่นง่ามนิ้วมือหรือตะไกรเป็นต้น


สยาย

คลี่หรือคลายสิ่งที่มุ่นหรือเป็นกลุ่มก้อนอยู่ให้แผ่กระจายออก

สยายผม


ดง

เอาหม้อข้าวที่เช็ดน้ำข้าวแล้วขึ้นตั้งไฟอ่อน ๆ เพื่อให้ระอุ


สยิว

การสยิว (abstract-noun)
ความสยิว (abstract-noun)

รู้สึกเย็นเยือก, รู้สึกเสียวซ่าน, รู้สึกวาบหวาม

สยิวกาย

สยิวใจ


แสยะ

/sa˨˩.jɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

อาการของปากที่แบะออก แสดงให้รู้ว่า เกลียด เกลียดกลัว เยาะเย้ย หรือ ดูแคลน


เขมือบ

/kʰa˨˩.mɯa̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

/kʰa˧.mɯa̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

กลืนกินอย่างปลา, กินอย่างตะกละ


สนัด

ถนัด, สันทัด, มั่นเหมาะ


จ่าง

/t͡ɕaːŋ˨˩/^((สัมผัส))


ขำ

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง kaem (ขำ, “ดำ, เทา, คล้ำ, มืดมอง”)

/kʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

หัวเราะเพราะขบขัน


ชำ

/t͡ɕʰam˧/^((สัมผัส))

เอากิ่งไม้ที่ตัดหรือตอนมาปักไว้ที่ที่ดินแฉะ ๆ หรือแช่น้ำไว้ชั่วคราว เพื่อให้รากงอก


ทรุด

ยืมมาจากเขมร ទ្រុឌ (ทฺรุฑ) หรือ ស្រុត (สฺรุต) หรือ ទ្រុត (ทฺรุต)

จมลงหรือลดลงกว่าระดับเดิมเพราะสิ่งรองรับมีกำลังต้านทานไม่พอ

กำแพงทรุด

สะพานทรุด

ดั้งจมูกทรุด

มีฐานะตกต่ำกว่าเดิม

ฐานะทางเศรษฐกิจกำลังทรุดหนัก

เรียกอาการไข้ที่หนักลงไปกว่าเดิม ว่า ไข้ทรุด


พร่า

/pʰraː˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เสียหาย, ทำลาย, ทำให้ย่อยยับ

พร่าชื่อเสียง

พร่าทรัพย์สมบัติ

พร่าประโยชน์


ราก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rwɯəkᴰ; เทียบจีนยุคกลาง嗀 (MC xuwk|xaewk); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩣ᩠ᨠ (ราก), เขิน ᩁᩣ᩠ᨠ (ราก), อีสาน ฮาก, ลาว ຮາກ (ฮาก), ไทลื้อ ᦣᦱᧅ (ฮาก), ไทใหญ่ ႁၢၵ်ႈ (ห้าก), อาหม 𑜍𑜀𑜫 (รก์), จ้วงแบบหนง rag(slag), แสก หร้วก , ภาษาจ้วงใต้ rag

/raːk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาเจียน, อ้วก, สำรอกออกทางปาก

รากแตกรากแตน


ฟิต

ภาษาอังกฤษ fit (พอดี; มีสุขภาพดี)

fit (romanization RTGS)
การฟิต (abstract-noun)

ฟิตเต็มที่


ด่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗaːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯ᩵ᩣ (ด่า), ลาว ດ່າ (ด่า), ไทลื้อ ᦡᦱᧈ (ด่า), เขิน ᨯ᩵ᩣ (ด่า), ไทดำ ꪒ꪿ꪱ (ด่า), ไทใหญ่ လႃႇ (ล่า), ไทใต้คง ᥘᥣᥱ (ล่า), ปู้อี ndas, จ้วง ndaq

/daː˨˩/^((สัมผัส))

ใช้ถ้อยคำว่าคนอื่นให้เสียหาย มักใช้คำหยาบหรือคำที่มีความหมายส่อไปในทางไม่ดี

เมื่อเช้าถูกนายด่า


เอ็ด

/ʔet̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำเสียงดัง, ดุ, ดุเสียงดัง

แพร่งพราย, มักใช้ในความปฏิเสธว่า อย่าเอ็ดไป


แว่ว

/wɛw˥˩/^((สัมผัส))

ได้ยินแต่ไม่ชัดแจ้ง

มีข่าวแว่วมาว่าปีนี้จะได้เงินเดือนขึ้น

ได้ยินมาจากที่ไกล

แว่วเสียงขลุ่ยมาจากชายป่า


ไม่สบาย

เจ็บไข้, ป่วย


หยาด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢາດ (อยาด), คำเมือง ᩀᩣ᩠ᨯ (อยาด), ไทลื้อ ᦊᦱᧆ (หยาด), ไทใหญ่ ယၢတ်ႇ (ย่าต), จ้วงแบบจั่วเจียง yad/yvad (อยาด/อยวาด-กระเด็น)

/jaːt̚˨˩/^((สัมผัส))


ล้อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລໍ້ (ลํ้), ไทใหญ่ လေႃႉ (ล๎อ̂), จ้วง lox (ล้อ-หลอกลวง ล้อ)

/lɔː˦˥/^((สัมผัส))

กลิ้งหมุนไปอย่างล้อรถ

ล้อสตางค์ให้กลิ้งไป

แสดงกิริยาวาจาหยอกเย้า เย้าแหย่ให้เขาเกิดรำคาญให้อายหรือให้โกรธเป็นต้น

ทำให้คล้ายคลึงแบบ

เขียนข้อความให้ล้อกัน


หวาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.waːlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), เขิน ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), ลาว ຫວານ (หวาน), ไทลื้อ ᦛᦱᧃ (หวาน), ไทใหญ่ ဝၢၼ် (วาน), ไทใต้คง ᥝᥣᥢᥴ (ว๋าน), พ่าเก ဝꩫ် (วน์), อาหม 𑜈𑜃𑜫 (บน์), จ้วง van, แสก หว่าน; เทียบสุ่ย faanl, ต้งใต้ kuanp

/waːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชำรุดไม่กินเกลียวกัน ในคำว่า เกลียวหวาน


ริษยา

ยืมมาจากสันสกฤต ईर्ष्या (อีรฺษฺยา); เทียบบาลี อิสฺสา

ฤษยา
การริษยา (abstract-noun)
ความริษยา (abstract-noun)

อาการที่ไม่อยากให้คนอื่นได้ดี, เห็นเขาได้ดีแล้วทนนิ่งอยู่ไม่ได้


ฤษยา

รูปเลิกใช้ของ ริษยา


ไม่เอาอ่าว

ไม่ + เอา + อ่าว

ไม่-เอา-อ่าว

ไม่เป็นเรื่อง, ไม่ได้ความ, ทำอะไรไม่ถูกเรื่อง


ลักลอบ

/lak̚˦˥.lɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ลอบกระทำการบางอย่าง

ลักลอบได้เสียกัน

ลักลอบเข้าเมือง

ลักลอบเล่นการพนัน


พิสมัย

ยืมมาจากสันสกฤต विस्मय (วิสฺมย, “ความแปลกใจ”)

รักใคร่หลงใหล

ฉันไม่เห็นจะพิสมัยเธอเลย


อุทาน

ยืมมาจากสันสกฤต उदान (อุทาน) หรือบาลี อุทาน

/ʔu˨˩.tʰaːn˧/^((สัมผัส))

เปล่งเสียงหรือคำออกมาเวลาตกใจ ดีใจ หรือเสียใจ เป็นต้น


สังเคราะห์

ยืมมาจากสันสกฤต संग्रह (สํคฺรห); เทียบบาลี สงฺคห; ร่วมรากกับ สงเคราะห์

/saŋ˩˩˦.kʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้ธาตุมีปฏิกิริยาเคมีกันเป็นสารประกอบ, ทำให้สารประกอบมีปฏิกิริยาเคมีกันเป็นสารประกอบอื่น


ปลอมปน

เอาของเลวไปผสมกับของดีเพื่อให้เข้าใจว่าเป็นของดี


วัชฌ์

ยืมมาจากบาลี วชฺฌ (“ควรฆ่า”)

ฆ่า, ทำให้ตาย


เคลื่อน

/kʰlɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

ออกจากที่หรือทำให้ออกจากที่

เคลื่อนขบวน

รถไฟค่อย ๆ เคลื่อนไป

เลื่อนหรือทำให้เลื่อนไปจากที่

กระดูกเคลื่อน

เคลื่อนตู้ไป


เคลื่อนที่

เคลื่อน + ที่

เคฺลื่อน-ที่

/kʰlɯa̯n˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนไปจากที่


เคลื่อนไหว

เคลื่อน + ไหว

การเคลื่อนไหว (abstract-noun)
ความเคลื่อนไหว (abstract-noun)

เคฺลื่อน-ไหฺว

ไม่อยู่นิ่ง, ไม่คงที่

น้ำในสระเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลาเพราะกระแสลม

แสดงกิริยาหรือปฏิกิริยาอย่างใดอย่างหนึ่ง

พรรคการเมืองเคลื่อนไหว


ไหว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.wajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩱ (ไหว), ลาว ໄຫວ (ไหว), ไทดำ ꪼꪪ (ไหว), ไทลื้อ ᦺᦛ (ไหว), ไทใหญ่ ဝႆ (ไว), พ่าเก ဝႝ (วย์), อาหม *𑜈𑜩 (*บย์), จ้วงแบบหนง vae, จ้วงแบบจั่วเจียง vaej

การไหว (abstract-noun)
ความไหว (abstract-noun)

สั่น, สะเทือน, กระดิก

ใบไม้ไหว


พลิ้ว

การพลิ้ว (abstract-noun)
ความพลิ้ว (abstract-noun)

คมมีดพลิ้ว

สะบัดเป็นคลื่นไปตามลม

ธงพลิ้ว


เตือน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tɯənᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩮᩥ᩠ᨶ (เติน), ลาว ເຕືອນ (เตือน), ไทลื้อ ᦵᦎᦲᧃ (เตีน), จ้วงแบบจั่วเจียง dwen(เตือน)-พูดถึง เตือน, จ้วง dwen

บอกให้รู้ล่วงหน้า

ทำให้รู้ตัว, ทำให้รู้สำนึก

ทักไม่ให้ลืม


เลื่อง

/lɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))


สูด

/suːt̚˨˩/^((สัมผัส))

หายใจเข้าไปโดยแรง

สูดลมหายใจ

สูดอากาศ

เดินหมากรุกข้ามตาตรงไปโดยไม่เป็นไปตามกำหนดที่วางไว้ (ใช้เฉพาะเม็ดและขุน)

กระสูบ, ชื่อปลาน้ำจืดชนิดหนึ่ง


แบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແບ (แบ) หรือ ເບ (เบ), ไทดำ ꪵꪚ (แบ), จ้วง mbe, แสก แบ๋

/bɛː˧/^((สัมผัส))

แผ่ให้แบนออก

แบมือ

แบหนังสือไว้


แบะ

แผลงมาจาก แบ

/bɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

แบะหนังสือ

แบะทุเรียน


แปล

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩯ (แปล), ลาว ແປ (แป), ไทลื้อ ᦔᦶᦜ (ปแหล), ᦶᦔ (แป), ᦔᦊᦱᧃᧈ (ปหย่าน), ปักษ์ใต้ แปล๋ เทียบเขมร ប្រែ (บฺแร)

បកប្រែ

ถ่ายความหมายจากภาษาหนึ่งมาเป็นอีกภาษาหนึ่ง

/plɛː˧/^((สัมผัส))

ทำให้เข้าใจความหมาย


ล่อ

/lɔː˥˩/^((สัมผัส))

ใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นอุบายชักนำ

เอาน้ำตาลล่อมด

เอาเหยื่อล่อปลา

ปริ่ม, ใกล้จะไหล, ในคำว่า น้ำตาล่อหน่วย

กินเกี๊ยว แก้ปีชง..ล่อเกี๊ยว 20 จาน

ครูXแอบล่อกับนักเรียนมัธยม

ทะเลาะ, วิวาท

พลังประชา “ป๊อก” หวังสอยเก้าอี้ “มท.1” ล่อกันเละ - อยู่กันยาก

ชกต่อย, ต่อสู้


โคจร

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรกลาง គោចរ (โคจร), จากสันสกฤต गोचर (โคจร, “ทุ่งเลี้ยงวัว (ที่เที่ยวไปของวัว); ระยะ”) หรือบาลี โคจร (“idem”)

[เสียงสมาส]
โค-จะ-ระ-

/kʰoː˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

เดินไปตามวิถี, คำนี้โดยมากใช้แก่ดาวนพเคราะห์, เมื่อว่าเฉพาะทางที่พระอาทิตย์โคจร มีจุดสุดอยู่ 6 แห่งที่อยู่ตรงข้ามกันเป็นคู่ ๆ คือ ครีษมายัน กับ เหมายัน คู่หนึ่ง, วสันตวิษุวัต กับ ศารทวิษุวัต คู่หนึ่ง, พสุสงกรานต์ 2 แห่ง คู่หนึ่ง

ดวงอาทิตย์โคจร

ดวงจันทร์โคจรรอบโลก

โคจรมาพบกัน


ป่วย

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ปวด

การป่วย (abstract-noun)
ความป่วย (abstract-noun)

รู้สึกไม่สบายเพราะโรคหรือความไข้หรือเหตุอื่นที่ทำให้รู้สึกเช่นนั้น


เจ็บไข้

การเจ็บไข้ (abstract-noun)
ความเจ็บไข้ (abstract-noun)

/t͡ɕep̚˨˩.kʰaj˥˩/^((สัมผัส))

ไม่สบายเพราะโรคหรือความไข้หรือเหตุอื่นที่ทำให้รู้สึกเช่นนั้น, เจ็บไข้ได้ป่วย ก็ว่า


อาลัย

ยืมมาจากบาลี อาลย (“ห่วงใย”)

การอาลัย (abstract-noun)
ความอาลัย (abstract-noun)

ห่วงใย, พัวพัน, ระลึกถึงด้วยความเสียดาย


ดาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓlaːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทดำ ꪚꪱꪥ (บาย), ไทขาว ꪚꪱꪥ, จ้วงแบบหนง ndai , จ้วงแบบจั่วเจียง mbyai (บลาย-ตัดหญ้า ถอนหญ้า)

ใช้มีดหรือจอบเป็นต้นถากต้นหญ้าเพื่อให้เตียน


เสียดาย

รู้สึกอยากได้สิ่งที่เสียไปพลาดไปเป็นต้น ให้กลับคืนมา

เธอเสียดายแหวนเพชรที่หายไป

รู้สึกว่าพลาดโอกาสที่ควรจะมีจะได้

เสียดายที่เขาไม่เชิญฉันไปงานนี้ด้วย

รู้สึกไม่อยากให้เสียไปโดยไม่ได้ประโยชน์

เปิดน้ำเปิดไฟทิ้งไว้ น่าเสียดาย

อาลัยถึงสิ่งที่จากไป

เขาเสียดายที่คนดี ๆ ตายในอุบัติเหตุครั้งนี้หลายคน


อาศัย

ยืมมาจากสันสกฤต आशय (อาศย)

อาไศร
อาไศรย
การอาศัย (abstract-noun)

/ʔaː˧.saj˩˩˦/^((สัมผัส))

พักพิง, พักผ่อน

อาศัยร่มไม้ใบบัง

อาศัยความตามมาตราที่ ...


ปราศรัย

ยืมมาจากสันสกฤต प्रश्रय (ปฺรศฺรย)

ปราศัย
การปราศรัย (abstract-noun)

พูดด้วยไมตรีจิต, พูดแสดงอัชฌาสัยระหว่างผู้ใหญ่ต่อผู้น้อยหรือผู้ที่เสมอกัน


ปรารภ

ยืมมาจากสันสกฤต प्रारभ् (ปฺรารภฺ)


ตังวาย

ยืมมาจากเขมร តង្វាយ (ตงฺวาย), แผลงมาจาก ថ្វាយ (ถฺวาย)


แช่เย็น

/t͡ɕʰɛː˥˩.jen˧/^((สัมผัส))

เอาใส่ไว้ในเครื่องทำความเย็นหรือน้ำแข็ง

เอาไปเก็บไว้เป็นเวลานาน, ทิ้งไว้นาน


แช่แข็ง

/t͡ɕʰɛː˥˩.kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาใส่ไว้ในเครื่องทำความเย็นหรือน้ำแข็งจนแข็ง

ทำให้นิ่ง, ทำให้อยู่กับที่, ไม่ขยายตัว, ไม่ก้าวหน้า


แช่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຊ່ງ (แซ่ง), คำเมือง ᨩᩯ᩠᩵ᨦ (แช่ง), เขิน ᨩᩯ᩠᩵ᨦ (แช่ง), ไทลื้อ ᦶᦋᧂᧈ (แช่ง)

/t͡ɕʰɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

กล่าวด้วยตั้งใจมุ่งร้ายเพื่อให้เขาเป็นเช่นนั้น


แช่อิ่ม

/t͡ɕʰɛː˥˩.ʔim˨˩/^((สัมผัส))

แช่ผลไม้เป็นต้นในน้ำเชื่อมเข้มข้น จนอิ่มน้ำตาล

แช่อิ่มมะดัน

แช่อิ่มบอระเพ็ด


สวรรคาลัย

ยืมมาจากสันสกฤต स्वर्ग (สฺวรฺค, “สวรรค์”) + आलय (อาลย, “บ้าน, สถานที่”)

สะ-หฺวัน-คา-ไล

ตาย (ใช้แก่เจ้านายชั้นสูง)


พักร้อน

/pʰak̚˦˥.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))


ระเบิด

/ra˦˥.bɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ปะทุแตกออกไป

คลังกระสุนระเบิด

ทำให้ปะทุแตกออกไป

ระเบิดหิน

เริ่มขึ้นอย่างกึกก้อง

ระเบิดความมันส์


ระเหิด

/ra˦˥.hɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ระเหิดจากบาป

อาการที่ของแข็งกลายเป็นไอ

การบูรระเหิด

ลูกเหม็นระเหิด


วอน

ร่วมเชื้อสายอีสาน วอน, ลาว ວອນ (วอน), คำเมือง ᩅᩬᩁ (วอร), เขิน ᩅᩬᩁ (วอร), ไทลื้อ ᦞᦸᧃ (วอ̂น), ไทใหญ่ ဝွၼ်း (ว๊อ̂น)

/wɔːn˧/^((สัมผัส))

วอนตาย

ร่ำขอ, ขอด้วยอาการออด, เฝ้าร้องขอให้ทำตามประสงค์

คำนึงนุชนาฎเนื้อ นวลสมร แม้นแม่มาจักวอน พี่ชี้


รน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮน, ลาว ຮົນ (ฮ็น)

นิ่งอยู่ไม่ได้, เร่าร้อน

รนหาที่ตาย

รนหาเรื่อง


ลน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລົນ (ล็น)ภาษาจ้วงเหนือ /loenz/,ภาษาจ้วงใต้/lwnz/

อังไฟเพื่อให้ร้อนแต่ผิว ๆ หรือให้อ่อนเป็นต้น

เอาขี้ผึ้งลนไฟ

เอาไม้ลนไฟให้อ่อน


ลน

วิ่ง, อยู่นิ่งไม่ได้, มักใช้ประกอบคำอื่นว่า ลนลาน ลุกลน ลุกลี้ลุกลน


วน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ວົນ (ว็น)

เวียนไปโดยรอบ

ขับรถวนรอบสนาม

ไปโดยรอบเข้าหาศูนย์กลางหรือออกจากศูนย์กลาง

น้ำวน

วนเป็นก้นหอย


รู่

/ruː˥˩/^((สัมผัส))

ครูด, ถู, สี

อย่าเอาทองไปรู่กระเบื้อง


รู้จัก

รู้ + จัก; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮູ້ຈັກ (ฮู้จัก), ไทดำ ꪭꪴ꫁ꪊꪰꪀ (ฮุ้จัก)

การรู้จัก (abstract-noun)
ความรู้จัก (abstract-noun)

/ruː˦˥.t͡ɕak̚˨˩/^((สัมผัส))

เคยพบเคยเห็นและจำได้

คนกรุงเทพฯ รู้จักวัดพระแก้วดี

แม้เด็ก ๆ ก็ยังรู้จักหนูและแมว

คุ้นเคยกัน, รู้จักมักคุ้น ก็ว่า

นายดำกับนายแดงรู้จักกันมาตั้งแต่เด็ก ๆ

รู้จักคิด

รู้จักทำ


วอด

/wɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

หมดไป, สิ้นไป, วอดวาย ก็ว่า

ไฟไหม้เสียวอดเลย


หาว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰraːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ᩠ᩅ (หาว), เขิน ᩉᩣ᩠ᩅ (หาว), ลาว ຫາວ (หาว), ไทลื้อ ᦠᦱᧁ (หาว), ไทดำ ꪬꪱꪫ (หาว), ไทขาว ꪬꪱꪫ, ไทใหญ่ ႁၢဝ် (หาว), ไทใต้คง ᥞᥝᥴ (เห๋า), พ่าเก ꩭွ် (เหา), จ้วงแบบหนง hau, จ้วงแบบจั่วเจียง hau

/haːw˩˩˦/^((สัมผัส))

กิริยาที่สูดลมเข้าแล้วระบายลมออกทางปากเมื่อเวลาง่วงนอนเป็นต้น

หาวนอน


ว้าก

เลียนเสียงธรรมชาติ

/waːk̚˦˥/^((สัมผัส))


เวน

เทียบอีสาน เวน (“มอบ, มอบให้, ถวาย”)

มอบหรือย้ายโอนในอาการที่สละกรรมสิทธิ์ซึ่งมีอยู่ในขณะนั้น

เวนหน้าที่ให้ผู้รับผิดชอบคนต่อไป

เวนราชสมบัติ


ขึ้น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χɯnꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขึ้น, ลาว ຂຶ້ນ (ขึ้น), คำเมือง ᨡᩧ᩠᩶ᨶ (ขึ้น), เขิน ᨡᩨ᩠᩶ᨶ (ขื้น), ไทลื้อ ᦃᦹᧃᧉ (ฃื้น), ไทดำ ꪄꪳ꫁ꪙ (ฃึ้น), ไทขาว ꪄꪳꪙꫂ, ไทใหญ่ ၶိုၼ်ႈ (ขึ้น), ไทใต้คง ᥑᥪᥢᥲ (ฃื้น), พ่าเก ၵိုꩫ် (ขึน์), อาหม 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (ขึน์), จ้วง hwnj, จ้วงแบบจั่วเจียง kwnj

/kʰɯn˥˩/^((สัมผัส))

ไปสู่เบื้องบน เบื้องสูง หรือ เบื้องหน้า, ไปสู่เบื้องที่ถือว่าตรงข้ามกับลง

เพิ่มหรือทำให้เพิ่ม

ขึ้นราคา

ขึ้นภาษี

ราคาขึ้น

ภาษีขึ้น

ขึ้นหนุ่ม

ขึ้นบรรทัดใหม่

เอาเข้าไว้เป็นหลักฐาน

ขึ้นทะเบียน

ขึ้นทำเนียบ

เอ่ยคำหยาบออกมาด้วยความโกรธ

ขึ้นมึง

ขึ้นกู

ฝีขึ้น

สนิมขึ้น

นิยมนับถือ, เลื่อมใส

อาจารย์คนนี้มีคนขึ้นมาก

อยู่ในสังกัด

กรมศิลปากรขึ้นกับกระทรวงศึกษาธิการ

ศพขึ้น

ท้องขึ้น

ขนมขึ้น

แรกปรากฏจากขอบฟ้า

ตะวันขึ้น

ต้นไม้ขึ้น

มีโชคจะทำอะไรก็ประสบผล

มือขึ้น

ชะตาขึ้น

ขึ้นธนู

ขึ้นกลอง

ขึ้นฆ้อง

เริ่มเดินเป็นครั้งแรก

ขึ้นขุน

ขึ้นโคน

ทำให้เป็นรูปร่าง

ขึ้นรูป

ขึ้นกระบุง

เอาเช็คเป็นต้นไปขอรับเป็นตัวเงินจากธนาคาร เรียกว่า ขึ้นเงิน

เอาเข้าเก็บไว้

ขึ้นคลัง

แล่นไปตามทางจากใต้ไปเหนือ

รถขึ้น

ขาขึ้น

ขึ้นค่ำหนึ่ง

ขึ้น 2 ค่ำ


โอภาส

ยืมมาจากบาลี โอภาส

/ʔoː˧.pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))


เชื้อ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨩᩮᩬᩥ᩶ᩋ (เชอิ้อ), ลาว ເຊື້ອ (เซื้อ), ไทลื้อ ᦵᦋᦲᧉ (เชี้), ไทดำ ꪹꪋ꫁ (เจฺ้), ไทใหญ่ ၸိူဝ်ႉ (เจิ๎ว), จ้วงแบบจั่วเจียง cwex (เชื้อ, “บรรพบุรุษ”)

/t͡ɕʰɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

เชิญ, มักใช้เข้าคู่กับคำ เชิญ เป็น เชื้อเชิญ

สาวใช้เชื้อชูไป

ชื่อเพลงไทยทำนองหนึ่งที่มักใช้เนื่องในการอธิษฐาน


สืบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສືບ (สืบ), คำเมือง ᩈᩨ᩠ᨷ (สืบ), เขิน ᩈᩨ᩠ᨷ (สืบ), ไทลื้อ ᦉᦹᧇ (สืบ), ไทใหญ่ သိုပ်ႇ (สึ่ป), ไทใต้คง ᥔᥪᥙ (สืป), อาหม 𑜏𑜢𑜤𑜆𑜫 (สึป์), จ้วง swp (Jingxi), จ้วง cup (Daxin)

/sɯːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ต่อเนื่องเป็นลำดับ

สืบราชสมบัติ

สืบตระกูล

เสาะหา, แสวงหา

สืบความลับ

สืบข้อเท็จจริง

สืบข่าว


สงบ

ยืมมาจากเขมร ស្ងប់ (สฺงบ̍)

การสงบ (abstract-noun)
ความสงบ (abstract-noun)

ᦐᦲᧄ

ปราศจากสิ่งรบกวน

ᦐᦲᧄᦺᦈ

ปราศจากสิ่งรบกวน

ၵတ်းယဵၼ်

ปราศจากสิ่งรบกวน

ສະຫງົບ

ปราศจากสิ่งรบกวน

calm

ปราศจากสิ่งรบกวน

/sa˨˩.ŋop̚˨˩/^((สัมผัส))

สงบจิตสงบใจ

สงบสติอารมณ์

สงบศึก

คลื่นลมสงบ

พายุสงบ

กลับเป็นปรกติ

เหตุการณ์สงบแล้ว

ปราศจากสิ่งรบกวน

จิตใจสงบ

อาการไข้สงบลง

ภูเขาไฟสงบ

บ้านเมืองสงบปราศจากโจรผู้ร้าย


ร่าน

การร่าน (abstract-noun)
ความร่าน (abstract-noun)

ᩁᩯ᩠᩵ᨶ

อยาก, ใคร่, (มักใช้ในทางกามารมณ์)

อยาก, ใคร่, (มักใช้ในทางกามารมณ์)


รำคาญ

ไม่ทราบรากศัพท์

รำคาน
ลำคาญ
ลำคาน
การรำคาญ (abstract-noun)
ความรำคาญ (abstract-noun)

รำคาญหู

รำคาญตา

รำคาญเนื้อ

รำคาญตัว

ทำสวนครัวแก้รำคาญ

ทำให้เดือดร้อน, เบื่อหน่าย

เสียงทะเลาะกันทำให้รำคาญ


พี้

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰiː˦˥/^((สัมผัส))

เสพ (ยาเสพติด)

พี้กัญชา

พี้บุหรี่


เพาะ

เทียบลาว ເພາະ (เพาะ), ไทลื้อ ᦘᦸᦰ (ภอ̂ะ)

/pʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้งอก, ทำให้เกิด

เพาะถั่วงอก

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เพาะนิสัย


สะแด่วแห้ว

มาจากชื่อภาพยนตร์ สะแด่วแห้ว ออกฉายเมื่อ พ.ศ. 2535

สะ-แด็่ว-แฮ็่ว

แห้ว, ชวด, ผิดหวัง

สนุกสนานอย่างมาก, มันอย่างที่สุด, ถึงใจอย่างยิ่ง


สะแด่ว

ตัดทอนจาก สะแด่วแห้ว


สุด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน สุด, ลาว ສຸດ (สุด), คำเมือง ᩈᩩᨯ (สุด), เขิน ᩈᩩᨯ (สุด), ไทลื้อ ᦉᦳᧆ (สุด), ไทดำ ꪎꪴꪒ (สุด), ไทใหญ่ သုတ်း (สุ๊ต), อาหม 𑜏𑜤𑜄𑜫 (สุต์)

สุดกระแสความ

สุดความ

รักสุดหัวใจ

สุดสายรถประจำทาง


มุด

เอาหัวลอดเข้าไป

มุดรั้ว

มุดใต้ถุน

เอาหัวดำลงในน้ำ ในคำว่า มุดน้ำ


ปุด

อาการที่น้ำหรือของเหลวผุดขึ้นน้อย ๆ


ยุด

ยุดมือ

ครุฑยุดนาค

ยุดไว้เป็นตัวประกัน


บุบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບຸບ (บุบ), คำเมือง ᨷᩩᨷ (บุบ), เขิน ᨷᩩ᩠ᨷ (บุบ), ไทลื้อ ᦢᦳᧇ (บุบ), ไทใหญ่ မုပ်း (มุ๊ป), ဝုပ်း (วุ๊ป), မူပ် (มูป), หรือ ဝူပ်း (วู๊ป); เทียบภาษาจ้วง mboep （บบ）
Jonsson (1991) ได้แนะนำว่ามาจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbupᴰ³ˢ แต่คำร่วมเชื้อสายมีแค่บางส่วน

ทุบ ตำ หรือเคี้ยวเบา ๆ พอให้เป็นรอยหรือแตก

บุบกระเทียม


ทุบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *dupᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ทุบ, ลาว ທຸບ (ทุบ), คำเมือง ᨴᩩᨷ (ทุบ), เขิน ᨵᩩ᩠ᨷ (ธุบ), ไทลื้อ ᦑᦳᧇ (ทุบ), ไทใหญ่ ထုပ်ႉ (ถุ๎ป), จ้วง dub, ภาษาจ้วงใต้ tup

/tʰup̚˦˥/^((สัมผัส))

ใช้ของแข็งเช่นค้อนหรือสิ่งที่มีลักษณะกลม ๆ เป็นต้นตีลงไปบนสิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อให้แตก หรือเพื่อให้นุ่มให้แหลก หรือเพื่อให้ตาย

ทุบมะพร้าว

ทุบอิฐ

ทุบหิน

ทุบเนื้อวัว

ทุบเนื้อหมู

ทุบด้วยท่อนจันทน์

ทุบหัวปลา

อาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เอากำปั้นทุบหลัง

เอามือทุบโต๊ะ


แซ็ว

รูปที่สะกดผิดของ แซว


ซ่อก ๆ

/sɔk̚˥˩.sɔk̚˥˩/^((สัมผัส))

เที่ยวไปที่โน่นที่นี่ตลอดเวลาไม่อยู่นิ่ง


ซอกแซก

soksaek (romanization RTGS)
การซอกแซก (abstract-noun)

ไปทั่วทุกแห่งทุกที่ที่ต้องการจะไปหรือที่คนอื่นไม่คิดจะไปด้วยความอยากรู้อยากเห็น ในความว่า ซอกแซกไป

เสาะค้นขึ้นมาถามในเรื่องที่ต้องการจะรู้หรือเรื่องที่คนอื่นไม่คิดจะถามด้วยความอยากรู้อยากเห็น ในความว่า ซอกแซกถาม


คอร์รัปชัน

ยืมมาจากอังกฤษ corruption (เคอะรัปเชิน)

/kʰɔː˧.rap̚˦˥.t͡ɕʰan˥˩/^((สัมผัส))

โกง, เบียดบัง, ทุจริต, ฉ้อราษฎร์บังหลวง, รับสินบน


เซตผม

ยืมมาจากอังกฤษ set + ผม

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

แต่งผมให้เข้าทรง, พูดสั้น ๆ ว่า เซต


กะดี๊กะด๊า

การกะดี๊กะด๊า (abstract-noun)
ความกะดี๊กะด๊า (abstract-noun)

กะ-ดี๊-กะ-ด๊า

กระดี๊กระด๊า


ดี๊ด๊า

/diː˦˥.daː˦˥/^((สัมผัส))

กระดี๊กระด๊า


สลบ

ยืมมาจากเขมร ស្លុប (สฺลุบ)

อาการที่หมดความรู้สึก

ถูกตีหัวจนสลบ

เป็นลมล้มสลบ


อ่าน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔaːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອ່ານ (อ่าน), คำเมือง ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶ (อ่าน), ไทลื้อ ᦀᦱᧃᧈ (อ่าน), ไทดำ ꪮ꪿ꪱꪙ (อ่าน), ไทใหญ่ ဢၢၼ်ႇ (อ่าน), ไทใต้คง ᥟᥣᥢᥱ (อ่าน), อาหม 𑜒𑜃𑜫 (อน์); เทียบเขมร អាន (อาน)

ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶ

ว่าตามตัวหนังสือ

lezen

ว่าตามตัวหนังสือ

kà

ว่าตามตัวหนังสือ

ꪮ꪿ꪱꪙ

ว่าตามตัวหนังสือ

ᥟᥣᥢᥱ

ว่าตามตัวหนังสือ

ᥘᥣᥭᥴ

ว่าตามตัวหนังสือ

ᥚᥖᥴ

ว่าตามตัวหนังสือ

ᥖᥨᥭᥰ

ว่าตามตัวหนังสือ

ဢၢၼ်ႇ

ว่าตามตัวหนังสือ

လူလိၵ်ႈ

ว่าตามตัวหนังสือ

lire

ว่าตามตัวหนังสือ

ဖတ်

ว่าตามตัวหนังสือ

lesen

ว่าตามตัวหนังสือ

ອ່ານ

ว่าตามตัวหนังสือ

leer

ว่าตามตัวหนังสือ

read

ว่าตามตัวหนังสือ

𑜒𑜃𑜫

ว่าตามตัวหนังสือ

𑜇𑜄𑜫

ว่าตามตัวหนังสือ

पढ़ना

ว่าตามตัวหนังสือ

/ʔaːn˨˩/^((สัมผัส))

ว่าตามตัวหนังสือ, ถ้าออกเสียงด้วย เรียกว่า อ่านออกเสียง, ถ้าไม่ต้องออกเสียง เรียกว่า อ่านในใจ

สังเกตหรือพิจารณาดูเพื่อให้เข้าใจ

อ่านสีหน้า

อ่านริมฝีปาก

อ่านใจ

อ่านรหัส

อ่านลายแทง


เข้าใจ

การเข้าใจ (abstract-noun)
ความเข้าใจ (abstract-noun)

รู้เรื่อง, รู้ความหมาย


คิด

ยืมมาจากเขมรกลาง gita, gitra, gīta, gītra, gitta, gittha, gīttha, gï̄tta, gœta, gata, เขมรเก่าสมัยอังกอร์ git (“idem”), หรือ เขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ git (“idem”). ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຶດ (คึด).

การคิด (abstract-noun)
ความคิด (abstract-noun)

ᨣᩧ᩠ᨯ

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

想

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

dink

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

rò

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

ronú

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

ꪁꪳꪒ

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

ꪈꪾ꪿

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

ဝူၼ်ႉ

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

denken

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

mana'o

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

penser

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

nachdenken

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

ຄຶດ

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

pensar

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

think

ทำให้ปรากฏขึ้นในใจ

/kʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้ปรากฏเป็นรูปหรือประกอบให้เป็นรูปหรือเป็นเรื่องขึ้นในใจ

ใคร่ครวญ, ไตร่ตรอง

เรื่องนี้ยากยังคิดไม่ออก

คิดว่าเย็นนี้ฝนอาจจะตก

คิดเลขในใจ

มุ่ง, จงใจ, ตั้งใจ

อย่าคิดร้ายเขาเลย

คิดละอาย


นึก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ນຶກ (นึก)

/nɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

นึกถึงความหลัง

นึกถึงอนาคต

นึกไม่ถึง

คิดขึ้นมาในฉับพลัน

นึกขึ้นมาได้


สบถ

ยืมมาจากบาลี สปถ

เปล่งถ้อยคำเพื่อเน้นให้คนเชื่อโดยอ้างสิ่งศักดิ์สิทธิ์ลงโทษตนหรือให้ภัยพิบัติต่าง ๆ เกิดกับตนถ้าหากตนไม่ปฏิบัติตามหรือไม่เป็นไปอย่างที่พูดไว้


ปรารถนา

ยืมมาจากสันสกฤต प्रार्थना (ปฺรารฺถนา, “การวิงวอน”); เทียบบาลี ปตฺถนา

ปราถนา
การปรารถนา (abstract-noun)
ความปรารถนา (abstract-noun)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ปฺราด-ถะ-หฺนา

/praːt̚˨˩.tʰa˨˩.naː˩˩˦/^((สัมผัส))

มุ่งหมาย, อยากได้, ต้องการ


เฉียด

/t͡ɕʰia̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

ผ่านไปในระยะกระชั้นชิด

เฉียดรางวัล


เสียด

เจดีย์ระดะแซง เสียดยอด

เสียบ, แทรก, แซง

สูงเสียดฟ้า

อาการที่รู้สึกอึดอัดหรือแทงยอกในท้องหรืออกเนื่องจากมีลมอยู่

เสียดท้อง

เสียดอก


เฟ้อ

/fɤː˦˥/^((สัมผัส))

ฟุ้ง, ฟุ้งซ่าน, เหลิง

อืดขึ้น, พองขึ้น


เหือด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫືອດ (เหือด), คำเมือง ᩉᩮᩬᩥᨯ (เหอิด), ไทใหญ่ ႁိူတ်ႇ (เหิ่ต, “[ฝน] หยุด”); เทียบเขมร ហួត (หัวต)

/hɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

ไข้เหือดแล้ว

ค่อยแห้งหายไปในคำว่า เหือดหาย เหือดแห้ง แห้งเหือด


ขอด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂອດ (ขอด), ไทใหญ่ ၶွတ်ႇ (ข่อ̂ต), จ้วง kot, จ้วงแบบจั่วเจียง hot

/kʰɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ขอดเชือก

ขอดผ้า

ขอดชายพก

ทำให้สิ่งที่ติดอยู่ออกมาด้วยอาการอย่างขูด

ขอดเกล็ดปลา

เหลืออยู่น้อยจนถึงกับต้องขูดเอา

น้ำขอดคลอง

น้ำขอดโอ่ง

ข้าวขอดหม้อ


ย่างกราย

เหยียบย่าง, เดิน, เคลื่อน

ไม่ได้ย่างกรายไปไหนเลย

เขาไม่ได้ย่างกรายมาเลย


ฉุด

/t͡ɕʰut̚˨˩/^((สัมผัส))

ออกแรงลากหรือคร่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งไป หรือรั้งสิ่งใดสิ่งหนึ่งขึ้น หรือดึงสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้


แซว

/sɛːw˧/^((สัมผัส))

พูดล้อ, กระเซ้า

เธออย่าไปแซวเขา


ย่าง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaːŋᴮ²; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ญ่าง หรือ ย่าง, ลาว ຍ່າງ (ย่าง), ญ้อ ญ่าง, ไทลื้อ ᦍᦱᧂᧈ (ย่าง), ไทดำ ꪑ꪿ꪱꪉ (ญ่าง), ไทใหญ่ ယၢင်ႈ (ย้าง), ไทใต้คง ᥕᥣᥒ (ยาง), จ้วงแบบจั่วเจียง yangz, จ้วง yangz

/jaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ยกเท้าก้าวไป, เดิน

เคลื่อนเข้าสู่

ย่างเข้าหน้าหนาว

อายุย่าง 20 ปี


ย่าง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀjaːŋꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ˀjɯəŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢ້າງ (อย้าง), ไทลื้อ ᦊᦱᧂᧉ (หย้าง), ไทใหญ่ ယၢင်ႈ (ย้าง), ไทใต้คง ᥕᥣᥒᥲ (ย้าง)

อย้าง
ญ่าง
การย่าง (abstract-noun)

ᨸᩥ᩠᩶ᨦ

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ

ꪜꪲ꫁ꪉ

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ

ပိင်ႈ

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ

ປີ້ງ

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ

grill

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ

/jaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สุกด้วยการวางไว้เหนือไฟ เพื่อให้สุกระอุทั่วกัน หรือให้แห้ง มักใช้แก่ของสด โดยปรกติใช้เวลานานกว่าปิ้ง

ย่างไก่

ย่างหมู


หย็อง

การหย็อง (abstract-noun)
ความหย็อง (abstract-noun)

/jɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

กลัว, ไม่สู้, หวาดกลัว

พอเห็นคู่ต่อสู้ก็หย็องเสียแล้ว

ทำให้เป็นฝอยฟู ๆ, เรียกเนื้อหมูหรือเนื้อไก่ที่ทำให้เป็นฝอยฟู ๆ ว่า หมูหย็อง ไก่หย็อง

เอาเนื้อหมูไปหย็อง


ขวัดขวิด

เท้ากวัดขวัดขวิดคือควัน


ขวัดแคว้ง

ขวัด + แคว้ง

ขฺวัด-แคฺว้ง

/kʰwat̚˨˩.kʰwɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

วิ่งไปวิ่งมา, ค้นหา, ดิ้นรน


ขวางเชิง

/kʰwaːŋ˩˩˦.t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ขัดขวางไว้เพื่อไม่ให้ทำได้สะดวก


ขวางหูขวางตา

ขวาง + หู + ขวาง + ตา

ขฺวาง-หู-ขฺวาง-ตา

/kʰwaːŋ˩˩˦.huː˩˩˦.kʰwaːŋ˩˩˦.taː˧/^((สัมผัส))

รู้สึกรำคาญ, หมั่นไส้


ขวายขวน

เสาะหา, แสวงหา


เร้า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຮົ້າ (เฮ็้า)

กระตุ้นเตือน

เร้าอารมณ์

พูดเร้าใจ


รบเร้า

เซ้าซี้จะเอาให้ได้


เร่งเร้า

รบเร้าให้รีบทำ, รบเร้าให้ทำโดยเร็ว

เขายังไม่พร้อมที่จะแต่งงาน ก็อย่าเพิ่งไปเร่งเร้าเขาเลย

เกษตรกรเร่งเร้าให้ทางการช่วยเหลือก่อนที่พืชผลจะเสียหาย


เร่ง

ไม่ทราบรากศัพท์

การเร่ง (abstract-noun)
ความเร่ง (abstract-noun)

加快

บังคับให้เร็ว

ᦶᦏᧄᦺᦞ

บังคับให้เร็ว

เร่งปักผ้าเช็ดหน้าให้ทันงาน

เร่งตรวจข้อสอบ

บังคับให้เร็ว, บอกเตือนให้รีบปฏิบัติ

เร่งคนงานให้ทำงานให้ทันเวลา

เร่งลูกให้แต่งตัวไปโรงเรียน


รีบร้อน

/riːp̚˥˩.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))

อาการที่รีบทำอย่างลุกลน

เขารีบร้อนไปทำงานจนลืมกระเป๋าสตางค์


โผน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂຜນ (โผน)

/pʰoːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ตัวโลดลอยออกไป

อาการที่กระโดดเข้าไปทันที


ผาดแผลง

/pʰaːt̚˨˩.pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ยิง (ธนู) ไปโดยเร็ว


แผลงศร

/pʰlɛːŋ˩˩˦.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ยิงลูกธนูออกไปด้วยแรงแห่งฤทธิ์

...โดยสุวรรรณสามดาบสต้องรับภาระเลี้ยงดูบิดามารดาผู้ตาบอด วันหนึ่งพระเจ้ากบิลยักขราชแผลงศรมาถูกได้รับบาดเจ็บแสนสาหัส แต่ก็ไม่ได้โกรธ กลับแสดงเมตตาจิตต่อ... — สุวรรณสามชาดก


ผาดผัง

/pʰaːt̚˨˩.pʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ไปเร็ว, แล่นเร็ว


ผอก

/pʰɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ใช้ข้าวสุกเป็นเครื่องมือในการเชื้อเชิญผีออกจากคนที่กำลังเจ็บป่วยเพื่อให้หาย


ผอด

/pʰɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

หายใจ, ดูดลม (จากปอด)


เฉลียว

ยืมมาจากเขมร ឆ្លៀវ (ฉฺเลียว)

การเฉลียว (abstract-noun)
ความเฉลียว (abstract-noun)

/t͡ɕʰa˨˩.lia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

นึกระแวงขึ้นมา

ไม่เฉลียวว่าเขาจะหักหลัง

ฉลาดแต่ไม่เฉลียว


ขวิด

กิริยาของหมูป่าหรือสัตว์ที่ใช้เขาหรือนอทำร้าย, เสี่ยว, ชน


ต้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tomꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕົ້ມ (ต็้ม), คำเมือง ᨲᩫ᩠᩶ᨾ (ต็้ม), ไทใหญ่ တူမ်ႈ (ตู้ม), อาหม 𑜄𑜤𑜉𑜫 (ตุม์), จ้วง dumq，จ้วงแบบจั่วเจียง doemj

ทำให้ของเหลวเช่นน้ำหรือสิ่งอื่นที่อยู่ในของเหลวร้อน เดือด หรือสุก

ต้มน้ำ

ต้มข้าว

ต้มผ้า

ทำให้สุกปลั่งด้วยวิธีใส่น้ำผสมสารเคมีบางอย่างแล้วทำให้ร้อน

ต้มทอง

ต้มเงิน

โดยปริยายใช้ว่าล่อลวงให้หลงเชื่อเพื่อเอาทรัพย์สินสิ่งของ

ถูกคนขายต้มเอา


ตุ๋น

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 燉 (tūn / dung6 ตุ๋ง/ตุ๋น/ตุ่น, “ตุ๋น, เคี่ยว”)

ทำให้สุกด้วยวิธีเอาของใส่ภาชนะวางในภาชนะที่มีน้ำแล้วเอาฝาครอบ ตั้งไฟให้น้ำเดือด

ตุ๋นไข่

ตุ๋นข้าว

เคี่ยวให้เปื่อย

ตุ๋นเนื้อ

ตุ๋นเป็ด

หลอกลวงเอาไปแทบหมดตัว


แล้ว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *leːwꟲ (“เสร็จ”), จากจีนยุคกลาง了 (MC lewX); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แล้ว, ลาว ແລ້ວ (แล้ว), คำเมือง ᩓ᩠ᩅ (แลว), ไทลื้อ ᧟ (แหลว), ไทดำ ꪵꪩ꫁ꪫ (แล้ว), จ้วงแบบจั่วเจียง leux, จ้วง leux; เทียบIu Mien liuz (“จบ, หลัง”)

/lɛːw˦˥/^((สัมผัส))

/lɛw˦˥/^((สัมผัส))

จบ, สิ้น, เสร็จ

งานแล้วหรือยัง


ยิก

ไล่ไป, ขับไล่


หยิก

ใช้เล็บ 2 เล็บตามปรกติเป็นเล็บนิ้วหัวแม่มือกับเล็บนิ้วชี้จิกลงไปที่เนื้อแล้วบิด, ใช้นิ้วหัวแม่มือกับนิ้วชี้หนีบเนื้อแล้วบิด


ฉัด

/t͡ɕʰat̚˨˩/^((สัมผัส))


เตะ

เทียบจีนยุคกลาง踢 (MC thek); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຕະ (เตะ), จ้วง dik, แสก เต๊ะ

/teʔ˨˩/^((สัมผัส))

ใช้เท้าวัด เหวี่ยง หรือดีดไปอย่างแรง


สลาย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະຫຼາຍ (สะหลาย); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ทลาย

ฝันสลาย

เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น หมอกก็สลายไป

ทำให้สูญสิ้นไป

ใช้ยาสมุนไพรสลายพิษงู


ฉลาย

/t͡ɕʰa˨˩.laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

สลาย, แตกพัง, ทลาย


ฉล

ยืมมาจากสันสกฤต छल (ฉล)หรือบาลี ฉล

[เสียงสมาส]
ฉะ-ละ-

/t͡ɕʰon˩˩˦/^((สัมผัส))


บริโภค

ยืมมาจากบาลี ปริโภค

/bɔː˧.ri˦˥.pʰoːk̚˥˩/^((สัมผัส))

กิน (ใช้เฉพาะอาการที่ทำให้ล่วงลำคอลงไปสู่กระเพาะ)

บริโภคอาหาร

บริโภคกาม

ใช้สิ้นเปลือง, ใช้สอย, คู่กับ อุปโภค

บริโภคสมบัติ


สู่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສູ່ (สู่), ไทดำ ꪎꪴ꪿ (สุ่)

/suː˨˩/^((สัมผัส))

ไปมาหาสู่กัน

มีอะไรก็เอามาสู่กันกิน


อวดดี

การอวดดี (abstract-noun)
ความอวดดี (abstract-noun)

/ʔua̯t̚˨˩.diː˧/^((สัมผัส))

ทะนงใจว่าตนดี, ถือดี

แสดงให้เขาเห็นว่าตนดีโดยไม่มีดีจริง ๆ


บาก

/baːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ใช้สิ่งมีคมเช่นมีดหรือขวานเป็นต้นฟันสิ่งใดสิ่งหนึ่งเช่นต้นไม้ให้เป็นแผลเป็นรอยหรือเป็นทางเข้าไป

อย่ารู้มากบากหนีแต่ที่ง่าย


บาด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓaːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ບາດ (บาด), คำเมือง ᨷᩤ᩠ᨯ (บาด), ไทใหญ่ ဝၢတ်ႇ (ว่าต) หรือ မၢတ်ႇ (ม่าต), ไทใต้คง ᥛᥣᥖᥱ (ม่าต)

/baːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้เกิดเป็นแผลหรือรอยขีดข่วนอย่างของมีคมบาด

มีดบาด

แก้วบาด

หญ้าคาบาด


ดิ้น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩥ᩠᩶ᨶ (ดิ้น), ลาว ດີ້ນ (ดี้น) หรือ ດິ້ນ (ดิ้น), ไทลื้อ ᦡᦲᧃᧉ (ดี้น), ไทใหญ่ လိၼ်ႈ (ลิ้น)

อาการที่สะบัดหรือฟาดตัวไปมาอย่างแรง

ดิ้นให้หลุด

นอนดิ้น

ชักดิ้นชักงอ

สั่นไหวกระดุกกระดิก

หางจิ้งจกขาดยังดิ้นได้

คำพูดดิ้นได้

โดยปริยายหมายความว่า แก้ข้อหา, ปลดเปลื้องข้อหา, ในคำว่า ดิ้นไม่หลุด

พยายามให้รอดพ้นจากอันตรายหรือความผิด

เขาดิ้นสุดฤทธิ์เพื่อให้พ้นผิด

เต้นรำตามจังหวะดนตรีที่ร้อนแรง

ไปดิ้นที่ผับ


แดดิ้น

ใจกระสับกระส่าย, ใจทุรนทุราย


ดิ้นรน

กระตือรือร้นขวนขวายเพื่อให้พ้นจากความยากลำบาก ความทุกข์ทรมาน หรือเพื่อให้ดียิ่ง ๆ ขึ้นไป

ดิ้นรนจะให้พ้นทุกข์

ดิ้นรนอยากเป็นนั่นเป็นนี่


ต้อง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕ້ອງ (ต้อง), ไทลื้อ ᦎᦸᧂᧉ (ต้อ̂ง), อาหม 𑜄𑜨𑜂𑜫 (ตอ̂ง์)

/tɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ต้องชะตา

ต้องใจ


ชา

ยืมมาจากเขมร ជា (ชา, “เป็น; สบาย, ไม่ป่วยไข้”) [เจีย]

/t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

เป็น, ให้เป็น

มนตร์ชากรุงชนะ

(คำฉันท์ดุษฎีสังเวยกล่อมช้างของเก่า ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ.ศ. 2467)

ลือชา


ชา

/t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

หมายไว้, กำหนดไว้, ใช้ประกอบกับคำ กฎ เป็น กำหนดกฎชา

เอามีดสับชาไว้ที่ประมาณส่วนกลางลำอ้อยในการเล่นค่องอ้อย

แบ่งปันแผนกหมู่ชา

(พระอัยการบานแพนก)


เมา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เม่า, ลาว ເມົາ (เม็า), คำเมือง ᨾᩮᩢᩣ (เมัา), เขิน ᨾᩮᩢᩣ (เมัา), ไทลื้อ ᦙᧁ (เมา), ไทดำ ꪹꪣꪱ (เมา), ไทขาว ꪹꪝꪱ, ไทใหญ่ မဝ်း (ม๊ว), ไทใต้คง ᥛᥝᥰ (เม๊า), จ้วง maeuz (เมา), จ้วงแบบจั่วเจียง maeuz (เมา)

การเมา (abstract-noun)
ความเมา (abstract-noun)

อาการที่มึนจนลืมตัวขาดสติเพราะฤทธิ์เหล้าฤทธิ์ยาเป็นต้น

เมาเหล้า

เมากัญชา

มีอาการวิงเวียนคลื่นเหียนอาเจียนเพราะโดยสารเรือ รถ เครื่องบินเป็นต้น

เมาเรือ

เมารถ

เมาเครื่องบิน

ลุ่มหลงจนลืมตัวเพราะมียศมีอำนาจเป็นต้น

เมายศ

เมาอำนาจ


มึน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ມຶນ (มึน), จ้วง mwnh

การมึน (abstract-noun)
ความมึน (abstract-noun)

เมาอ่อน ๆ, รู้สึกวิงเวียน

มึนศีรษะ

รู้สึกตื้อในสมอง, มึนหัว ก็ว่า

อ่านหนังสือมากชักมึน


แย็บ

ยืมมาจากอังกฤษ jab

/jɛp̚˦˥/^((สัมผัส))

ชกออกไปตรง ๆ และชักหมัดกลับโดยเร็ว

ลองเชิง, หยั่งดูท่าที


เชียร์

ยืมมาจากอังกฤษ cheer

/t͡ɕʰia̯˧/^((สัมผัส))

ให้กำลังใจด้วยการตะโกนโห่ร้องเป็นต้น มักใช้ในการแข่งขันกีฬา

ส่งเสริมหรือสนับสนุน

เชียร์ให้ลงสมัครรับเลือกตั้ง


เด็ดหัว

ตัดหัว, โดยปริยายหมายถึงทำให้ตาย

หัวหน้าโจรสั่งเด็ดหัวลูกน้องที่ทรยศ


ถังแตก

/tʰaŋ˩˩˦.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ไม่มีเงินในช่วงใดช่วงหนึ่ง

หาอะไรถูก ๆ กินเถอะ วันนี้ฉันถังแตก


ถ้ำมอง

/tʰam˥˩.mɔːŋ˧/^((สัมผัส))

แอบดูตามรูหรือตามช่อง เพื่อดูผู้หญิงทำกิจส่วนตัว, เรียกผู้ที่มีพฤติกรรมเช่นนั้นว่า พวกถ้ำมอง


เจี๊ยว

/t͡ɕia̯w˦˥/^((สัมผัส))

ส่งเสียงดังเซ็งแซ่ก่อให้เกิดความรำคาญ โดยมากเป็นเสียง ผู้หญิงหรือเด็ก, เจี๊ยวจ๊าว ก็ว่า

ก่อเรื่องวุ่นวาย, เอะอะอาละวาด


นอตหลุด

นอต (< ภาษาอังกฤษnut) + หลุด

คุมสติไม่อยู่, หลุด ก็ว่า

เมื่อวานฉันเกือบนอตหลุดตอนที่ทะเลาะกับเขา


วิเคราะห์

ยืมมาจากสันสกฤต विग्रह (วิคฺรห); เทียบบาลี วิคฺคห

พิเคราะห์
การวิเคราะห์ (abstract-noun)

/wi˦˥.kʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

วิเคราะห์เหตุการณ์

แยกออกเป็นส่วน ๆ เพื่อศึกษาให้ถ่องแท้

วิเคราะห์ปัญหาต่าง ๆ

วิเคราะห์ข่าว


บรรจุ

เกี่ยวข้องกับ จุ

ใส่ลงในขวด หีบ หรือถุง เป็นต้น, ใส่ลงไว้ในภาชนะหรือสถานที่ที่ใดที่หนึ่งที่มิดชิด

บรรจุสิ่งของลงถุงยังชีพ

บรรจุอังคาร

บรรจุอัฐิ

บรรจุศพ

โดยปริยายหมายความว่า ให้เข้าประจำที่, ให้เข้าประจำตำแหน่งครั้งแรก

บรรจุให้เป็นข้าราชการ

ใส่ลงไว้ตามอัตรา

บรรจุเข้าไว้ในรายการ


จาก

ยืมมาจากเขมรเก่า ចាក (จาก)

/t͡ɕaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

จากบ้านจากเมือง

จากลูกจากเมีย

จากโลกนี้ไป

เขาจากเราไปตลอดกาล


ขีด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂີດ (ขีด), ไทใหญ่ ၶိတ်ႇ (ขิ่ต)

/kʰiːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ใช้ของแหลมหรือมีดเป็นต้นทำให้เป็นเส้นหรือรอยยาว


ร่วมเพศ

ႁွမ်းသွင်

มีเพศสัมพันธ์

กระทำกามกิจ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

กิน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

กินตับ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ขึ้นครู

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เคี้ยว

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

จึ๊กกะดึ๋ย

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

โจ๊ะ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

โจ๊ะพรึม ๆ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ชำเรา

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ซ่องเสพ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ซั่ม

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

โซเดมาคอม

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เด้า

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

โด๊ะ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ได้เสีย

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ตอก

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ตีหม้อ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ทับ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ทำการบ้าน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

นอน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ปล้ำ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ปั่มปั๊ม

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ปี้

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

โป๊งชึ่ง

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ฝ่าไฟแดง

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ฟัน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ฟีเจอริง

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

มั่ว

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

มีเซ็กซ์

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

มีเพศสัมพันธ์

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

มีอะไรกัน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ยิ้ม

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เย

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เย็ด

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เย่อ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เยิ้บ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ร่วมประเวณี

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ร่วมเพศ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ร่วมรส

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ร่วมรสรัก

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ร่วมรัก

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

ร่วมสังวาส

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เล่นจ้ำจี้

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เล่นเสียว

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

โล้สำเภา

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

สมจร

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

สมพาส

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

สมโยค

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

สมรัก

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

สมสู่

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

สังวาส

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

สัด

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เสพ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เสพเมถุน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เสพสม

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เสพสังวาส

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

หม่ำ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

หลับนอน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

อะโบะจามะ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

อึ๊บ

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เอา

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เอากัน

อรรถาภิธาน:ร่วมเพศ

เสพสังวาส, มีเพศสัมพันธ์, ใช้อวัยวะเพศชายสอดใส่เข้าไปในอวัยวะเพศหญิง


โซก

แผลงมาจาก โชก

/soːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เปียกมากจนไหลอาบไปทั่ว

เหงื่อโซก


สรร

ยืมมาจากเขมร ស្រាល់ (สฺราล̍, “เลือก”)

จัดสรร

เลือกสรร


สรรหา

/san˩˩˦.haː˩˩˦/^((สัมผัส))

เลือกมา, คัดมา

สรรหาของมาตกแต่งบ้าน

คณะกรรมการสรรหาอธิการบดี


ขี้ตู่

/kʰiː˥˩.tuː˨˩/^((สัมผัส))

กล่าวอ้างหรือทึกทักเอาของผู้อื่นว่าเป็นของตัว

กล่าวอ้างผิดตัว ผิดสิ่ง ผิดเรื่อง


ขี้โม้

/kʰiː˥˩.moː˦˥/^((สัมผัส))

ชอบคุยโอ้อวดเกินจริง


สง

/soŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

หย่งให้กระจายตัวหรือยกขึ้นให้น้ำหรือของเล็ก ๆ ร่วงลง

สงข้าว

สงฟาง

สงถั่วงอก

สงเส้นบะหมี่


ฉาย

/t͡ɕʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ส่องแสงออกไป

หล่อนฉายไปฉายมาทั้งวัน

เที่ยวไป, เตร็ดเตร่ไป

วัน ๆ เอาแต่ฉายไปฉายมา ไม่ได้ทำอะไรเป็นชิ้นเป็นอันเลย

ปรากฏตัวไปทั่ว

วันนี้แต่งตัวซะสวย จะไปฉายที่ไหน


ฉาย

ยืมมาจากเขมร ឆាយ (ฉาย, “เกลี่ย, กระจาย”)

/t͡ɕʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

เกลี่ยให้เสมอ, กระจายให้เสมอ

ฉายดิน


ฉายเดี่ยว

ฉาย + เดี่ยว; มาจากการฉายภาพยนตร์ที่มีรอบฉายเพียงเรื่องเดียว

/t͡ɕʰaːj˩˩˦.dia̯w˨˩/^((สัมผัส))

มาคนเดียว (ใช้กับคนที่มักจะไปไหนมาไหนด้วยกันเสมอ ๆ)

งานนี้ทำไมฉายเดี่ยว ทุกทีเห็นพาเมียมาด้วย


ไปไหนมาไหน

ไป + ไหน + มา + ไหน

ไป-ไหฺน-มา-ไหฺน

เดินทางไปได้ทั่ว, เดินทางได้อย่างเสรี


ฉายแวว

/t͡ɕʰaːj˩˩˦.wɛːw˧/^((สัมผัส))

มีลักษณะที่เห็นได้ชัดจากดวงตา

ดวงตาฉายแววแห่งความสุข

มีแนวโน้มที่จะเป็น, มีแนวโน้มที่จะมีชื่อเสียง

ฉายแววเป็นดารา


หาม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *trwaːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หาม, ลาว ຫາມ (หาม), คำเมือง ᩉᩣ᩠ᨾ (หาม), เขิน ᩉᩣ᩠ᨾ (หาม), ไทลื้อ ᦠᦱᧄ (หาม), ไทดำ ꪬꪱꪣ (หาม), ไทใหญ่ ႁၢမ် (หาม), ไทใต้คง ᥞᥣᥛᥴ (ห๋าม), อาหม 𑜍𑜪 (รํ), จ้วง ram, จ้วงแบบจั่วเจียง ham, แสก หร่าม

/haːm˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งห้อยกลางไม้หรือวางบนเปลเป็นต้น แล้วช่วยกันหิ้วหรือยกไป

ช่วยกันยกหัวและท้ายพาไป


หมดเขต

/mot̚˨˩.kʰeːt̚˨˩/^((สัมผัส))

หมดระยะเวลาที่กำหนดไว้

สิ้นเดือนนี้หมดเขตส่งภาพเข้าประกวด


ศพไม่สวย

ศพ + ไม่ + สวย

ตายโดยสภาพร่างกายไม่สมประกอบ


ม็อป

ยืมมาจากอังกฤษ mop

/mɔp̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำความสะอาดด้วยไม้ถูพื้น


ฟอก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຟອກ (ฟอก), ไทลื้อ ᦝᦸᧅ (ฟอ̂ก), ไทใหญ่ ၽွၵ်ႈ (ผ้อ̂ก) หรือ ၾွၵ်ႈ (ฝ้อ̂ก)

/fɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สะอาดหมดจด

ฟอกผ้า

ฟอกจิตใจ


เผา

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰawᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *prawᴬ; เทียบจีนยุคกลาง炮 (MC baew, “อบ; เผา”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩮᩢᩣ (เผัา), เขิน ᨹᩮᩢᩣ (เผัา), อีสาน เผา, ลาว ເຜົາ (เผ็า), ไทลื้อ ᦕᧁ (เผา), ไทดำ ꪹꪠꪱ (เฝา), ไทขาว ꪹꪞꪱ, ไทแดง ꪹꪠꪱ, ไทใหญ่ ၽဝ် (ผว), ไทใต้คง ᥚᥝᥴ (เผ๋า), อาหม 𑜇𑜧 (ผว์), ปักษ์ใต้ เพ่า, จ้วง byaeu

ເຜົາ

ทำให้ร้อน, สุก หรือไหม้ด้วยไฟ

burn

ทำให้ร้อน, สุก หรือไหม้ด้วยไฟ

/pʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ร้อนให้สุกหรือให้ไหม้เป็นต้นด้วยไฟ

เผาเหล็ก

เผากล้วย

เผาป่า

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้ร้อน

แดดเผา

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้เร่าร้อน

กิเลสเผา

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้หมดไป

เผากิเลส

เร่งทำงานอย่างลวก ๆ ไป


เดินรถ

ประกอบกิจการขนส่งทางรถ


ร้อง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *rɔːŋꟲ⁴; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮ้อง, ลาว ຮ້ອງ (ฮ้อง), คำเมือง ᩁᩬ᩶ᨦ (รอ้ง), เขิน ᩁᩬ᩶ᨦ (รอ้ง), ไทลื้อ ᦣᦸᧂᧉ (ฮ้อ̂ง), ไทดำ ꪭ꫁ꪮꪉ (ฮ้อง), ไทใหญ่ ႁွင်ႉ (ห๎อ̂ง), ไทใต้คง ᥞᥩᥒᥳ (ห๎อ̂ง), คำตี้ ꩭွင်ႇ, พ่าเก ꩭွင် (หอ̂ง์), อาหม 𑜍𑜨𑜂𑜫 (รอ̂ง์), จ้วง rongx

/rɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เปล่งเสียงดัง

โดยปริยายหมายถึงออกเสียงดังเช่นนั้น

ฟ้าร้อง

จักจั่นร้อง

ใช้หมายความว่า ร้องเพลง ร้องไห้ ก็มี แล้วแต่คำแวดล้อมบ่งให้รู้

เพลงนี้ร้องเป็นไหม

อย่าร้องให้เสียน้ำตาเลย


บ่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀboŋᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩫ᩠᩵ᨦ (บ็่ง), ลาว ບົ່ງ (บ็่ง), ไทลื้อ ᦷᦢᧂᧈ (โบ่ง), ไทใหญ่ မူင်ႇ (มู่ง) หรือ ဝူင်ႇ (วู่ง), ไทใต้คง ᥛᥩᥒᥱ (ม่อ̂ง) หรือ ᥛᥩᥢᥱ (ม่อ̂น), จ้วงแบบหนง mboangq

/boŋ˨˩/^((สัมผัส))

ชี้, ระบุ, อ้างหรือแสดงให้รู้โดยเจาะจง

การกระทำของเขาบ่งชัดอยู่แล้วว่าเขาเป็นผู้กระทำผิด

ใช้ของแหลม ๆ แทงที่เนื้อเพื่อเอาหนามเป็นต้นที่ฝังอยู่ในเนื้อหรือหนองออก

บ่งหนาม

บ่งหนอง


ชี้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟiːꟲ, จากจีนยุคกลาง指 (MC tsyijX); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨩᩦ᩶ (ชี้), ลาว ຊີ້ (ซี้), ไทลื้อ ᦋᦲᧉ (ชี้), ไทดำ ꪋꪲ꫁ (จฺิ้), ไทใหญ่ ၸီႉ (จี๎), อาหม 𑜋𑜣 (ฉี), จ้วง cij, จ้วงแบบหนง jix, จ้วงแบบจั่วเจียง jij; เทียบเวียดนาม chỉ (จี๋) และ chĩa (เจี๋ย)

/t͡ɕʰiː˦˥/^((สัมผัส))

เหยียดนิ้วชี้เป็นต้นตรงไปที่ใดที่หนึ่งเพื่อให้เห็นสิ่งที่ต้องการ

หางชี้

แนะนำ, บอกให้

ชี้ทาง


อ้าง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອ້າງ (อ้าง), คำเมือง ᩋ᩶ᩣ᩠ᨦ (อ้าง)

/ʔaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ระบุ, บ่งถึง

อ้างพยาน

กล่าวถึง, ชี้เป็นหลัก

อ้างบาลี

อ้างสิทธิ


ระบุ

ระบุชื่อผู้รับ

ระบุตัวบุคคล

บ่งชื่อ, ออกชื่อเฉพาะ

ระบุชื่อพยาน

มีออกมามาก ๆ พร้อม ๆ กัน

ทุเรียนระบุ

เห็ดระบุ

ส่าไข้ระบุ


แตกต่าง

การแตกต่าง (abstract-noun)
ความแตกต่าง (abstract-noun)

/tɛːk̚˨˩.taːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ไม่เหมือนกัน, ผิดกัน


แตกแยก

การแตกแยก (abstract-noun)
ความแตกแยก (abstract-noun)

dtɛ̀ɛk-yɛ̂ɛk

/tɛːk̚˨˩.jɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))


ตบะแตก

/ta˨˩.ba˨˩.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

บำเพ็ญตบะต่อไปไม่ได้เพราะทนต่อสิ่งเย้ายวนไม่ไหว

โดยปริยายหมายถึงหมดความอดกลั้น, สิ้นความอดทน


ลาญ

ยืมมาจากเขมร លាញ (ลาญ)

แตก, หัก, ทำลาย

ฝอใจห้าวบมิหาญ ลาญใจแกล้วบมิกล้า


ปราด

เดินหรือวิ่งตรงเข้าไปหรือออกมาอย่างรวดเร็ว

ปราดเข้าไป

ปราดออกมา


เปรื่อง

การเปรื่อง (abstract-noun)
ความเปรื่อง (abstract-noun)

/prɯa̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

เชี่ยวชาญ, ปรุโปร่ง, แตกฉาน

ปัญญาเปรื่อง

สมองเปรื่อง


ชุ่ย

เทียบจีนยุคกลาง率 (MC srwijH, “รีบเร่ง, ไม่รอบคอบ”)

/t͡ɕʰuj˥˩/^((สัมผัส))

เสือกสิ่งใดสิ่งหนึ่งไป, เสือกสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้

อ้ายพลายแก้วมิ่งเมืองไม่เงื่องงุย เอางาชุ่ยสอยดาวเข้าราวนม


ย้วย

เบี่ยงหรือเลี่ยงจากแนวปรกติ ทำให้ยาวยื่นเกินไป

กระโปรงย้วย

ผ้าย้วย

ให้บิดไปบิดมา โค้งไปโค้งมา เสี้ยวไป เฉไปเฉมา

แถวย้วย

แม่น้ำย้วย


ยอก

/jɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ตำฝังอยู่ในเนื้อ

หนามยอกเอาหนามบ่ง

รู้สึกเจ็บแปลบคล้ายมีอะไรมาเสียดแทง

รู้สึกยอกอก

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

หนามยอกอก


ลง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *n̩.loŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩫ᩠ᨦ (ล็ง), ลาว ລົງ (ล็ง), ไทลื้อ ᦟᦳᧂ (ลุง), ไทดำ ꪶꪩꪉ (โลง), ไทใหญ่ လူင်း (ลู๊ง), ไทใต้คง ᥘᥨᥒᥰ (โล๊ง), อาหม 𑜎𑜤𑜂𑜫 (ลุง์), จ้วง roengz, ภาษาจ้วงใต้ loengz/noengz

ไปสู่เบื้องต่ำหรือไปสู่เบื้องที่ถือว่าตรงข้ามกับขึ้น

น้ำลง

เครื่องบินลง

ไปสู่พื้นดินและพื้นอื่น ๆ

ลงดิน

ลงบันได

ลงเรือ

เอาเครื่องมือจับสัตว์น้ำวางขึง หรือปัก เพื่อจับสัตว์น้ำ

ลงข่าย

ลงลอบ

ลงอวน

ลงเบ็ด

ลงบัญชี

ทำพิธีจารึกมนตร์หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์

ลงเลขลงยันต์

ลงนะหน้าทอง

ลงกระหม่อม

ผู้น้อยต้องลงผู้ใหญ่

ตีพิมพ์ออกเผยแพร่

เอาข่าวไปให้หนังสือพิมพ์ลง

ลงแจ้งความ

ตกลงปลงใจแล้วก็ปักใจถือเอาเป็นแน่

ลงได้ทำเป็นไม่ทิ้ง

ลงสู้แล้วไม่ถอย

ลงมะพร้าว

ลงลิ้นจี่

ราคาทองลง

ค่าเงินดอลลาร์ลง

น้ำค้างลง

ฝนลง

หมอกลง

ลงไม้

เอาหวายลงหลัง

ทั้งลงทั้งราก

ติดตั้ง (โปรแกรม)


เห็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tranᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เห็น, ลาว ເຫັນ (เหัน), คำเมือง ᩉᩢ᩠ᨶ (หัน) หรือ ᩉᩮ᩠ᨶ (เหน), เขิน ᩉᩢ᩠ᨶ (หัน), ไทลื้อ ᦠᧃ (หัน), ไทดำ ꪹꪬꪸꪙ (เหย̂น), ไทขาว ꪬꪲꪙ, ไทใหญ่ ႁၼ် (หัน), ไทใต้คง ᥞᥢᥴ (หั๋น), อ่ายตน ꩭꩫ် (หน์), อาหม 𑜑𑜃𑜫 (หน์), ปู้อี ranl, จ้วง raen, จ้วงแบบหนง taen, จ้วงแบบจั่วเจียง haen

sjen

ฟรีเชียตะวันตก

ไม่เห็นน้ำตัดกระบอก ไม่เห็นกระรอกก่งหน้าไม้

อาการของตาที่ประสบรูป, ปรากฏแก่ตา

ปรากฏแก่ใจ, คิดรู้


แบ่งแยก

/bɛŋ˨˩.jɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

แบ่งออกจากกันเป็นส่วนหนึ่งต่างหาก

แบ่งแยกโฉนดที่ดิน


แยะ

/jɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

แยก, แบะออก, แตกออก


แยกแยะ

/jɛːk̚˥˩.jɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

กระจายออกให้เห็นชัดเจน

แยกแยะปัญหาให้เห็นเป็นประเด็น ๆ ไป


ไหว้

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄຫວ້ (ไหว้), ไทดำ ꪼꪪ꫁ (ไหว้)

ᩉ᩠ᩅᩱ᩶

ทำความเคารพโดยยกมือขึ้นประนม

ဝႆႈ

ทำความเคารพโดยยกมือขึ้นประนม

ນົບ

ทำความเคารพโดยยกมือขึ้นประนม

ໄຫວ້

ทำความเคารพโดยยกมือขึ้นประนม

ทำความเคารพโดยยกมือขึ้นประนม, ถ้าเป็นผู้น้อยไหว้ผู้ใหญ่หรือผู้ทรงศีลต้องก้มศีรษะลงแต่พองาม


จิบ

เทียบเขมร ជិប (ชิบ), ลาว ຈິບ (จิบ), ไหลดั้งเดิม *tçʰɯp, จ้วงแบบจั่วเจียง zib (จี้บ, “จิบ”)

/t͡ɕip̚˨˩/^((สัมผัส))

ลิ้ม, ดื่มทีละนิด


ป้อน

/pɔːn˥˩/^((สัมผัส))

เอาอาหารส่งให้ถึงปากหรือใส่ปากให้กิน

โดยปริยายหมายถึง กิริยาอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เอาเงินป้อน

ส่งวัตถุดิบแก่โรงงานเพื่อให้เครื่องจักรผลิตเป็นสิ่งสำเร็จรูปหรือทำให้เครื่องจักรเกิดพลังงาน


หวด

ฟาด, ตีแรง ๆ, โบย


จวบ

ยืมมาจากเขมรเก่า ឆ្វប (ฉฺวป), ចួប្ប (จัวปฺป); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ជួប (ชัวบ), ចួប (จัวบ)

/t͡ɕua̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

พบ, ประสบ, ร่วม, ถึง


ประจวบ

ยืมมาจากเขมร ប្រចួប (บฺรจัวบ) "พบกัน"

การประจวบ (abstract-noun)
ความประจวบ (abstract-noun)

จำเพาะพอดี, สบเหมาะ, บังเอิญพบ

น้ำเหนือหลากมาประจวบกับน้ำทะเลหนุน น้ำเลยท่วม


ถด

/tʰot̚˨˩/^((สัมผัส))

ขยับออกไปเล็กน้อย


เจาะจง

/t͡ɕɔʔ˨˩.t͡ɕoŋ˧/^((สัมผัส))

ตั้งใจเฉพาะ, มุ่งไปที่

หัวหน้าเจาะจงให้เขาทำงานชิ้นนี้


เจาะ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຈາະ (เจาะ); เทียบไทใหญ่ ၸွၵ်ႉ (จ๎อ̂ก)

/t͡ɕɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้เป็นช่องเป็นรู


เจาะ

/t͡ɕɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

ตั้งใจเฉพาะ, มุ่งไปที่

นักข่าวเจาะข่าวเรื่องยาเสพติดในโรงเรียน


คร่อม

/kʰrɔm˥˩/^((สัมผัส))

ยืนหรือนั่งแยกขาให้ของอยู่ใต้หว่างขา, ยงโย่ให้ของอยู่ใต้ตัว

เอาตัวคร่อมไว้

นอนคร่อม

เอาสิ่งของเช่นโต๊ะเก้าอี้ตั้งในอาการเช่นนั้น

วางโต๊ะคร่อมกองหนังสือ

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ปลูกเรือนคร่อมตอ

สร้างสะพานคร่อมคลอง

นั่งคร่อม 2 ตำแหน่ง


ยงโย่

กิริยาที่นั่งยอง ๆ หรือยืนขยับตัวขึ้น ๆ ลง ๆ ก้ม ๆ เงย ๆ ไม่เป็นระเบียบ


โยงโย่

/joːŋ˧.joː˥˩/^((สัมผัส))


นั่ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *naŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩢ᩠᩵ᨦ (นั่ง), ลาว ນັ່ງ (นั่ง), ไทลื้อ ᦓᧂᧈ (นั่ง), ไทดำ ꪙꪰ꪿ꪉ (นั่ง), ไทขาว ꪙꪰꪉꫀ, ไทใหญ่ ၼင်ႈ (นั้ง), อ่ายตน ꩫင် (นง์), อาหม 𑜃𑜂𑜫 (นง์), จ้วง naengh, แสก หนั้ง

坐

ลดตัวหย่อนก้นให้ติดกับพื้นหรือที่รอง

ၼင်ႈ

ลดตัวหย่อนก้นให้ติดกับพื้นหรือที่รอง

ນັ່ງ

ลดตัวหย่อนก้นให้ติดกับพื้นหรือที่รอง

sit

ลดตัวหย่อนก้นให้ติดกับพื้นหรือที่รอง

นั่ง

อรรถาภิธาน:นั่ง

ประทับ

อรรถาภิธาน:นั่ง

พักตูด

อรรถาภิธาน:นั่ง

แมะ

อรรถาภิธาน:นั่ง

เลออาสน์

อรรถาภิธาน:นั่ง

หย่อนก้น

อรรถาภิธาน:นั่ง

หย่อนตูด

อรรถาภิธาน:นั่ง

แหมะ

อรรถาภิธาน:นั่ง

/naŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่หย่อนก้นให้ติดกับพื้นหรือที่รองเช่นเก้าอี้


หย่อน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩬ᩵ᩁ (อยอ่ร), ลาว ຢ່ອນ (อย่อน), ไทลื้อ ᦊᦸᧃᧈ (หย่อ̂น), ไทดำ ꪤ꪿ꪮꪙ (หย่อน), ไทใหญ่ ယွၼ်ႇ (ย่อ̂น), ไทใต้คง ᥕᥩᥢᥱ (ย่อ̂น)

/jɔn˨˩/^((สัมผัส))

ผ่อนไม่ให้ตึง

หย่อนเชือก

ค่อย ๆ ผ่อนลงมาจากที่สูง

หย่อนตัวลงมา

หย่อนกำลัง

หย่อนอารมณ์

ลดหย่อน

เบาลง, น้อย, ไม่เต็ม

กิโลหย่อนไป 2 ขีด

บาทหย่อนสลึง

หย่อนสมรรถภาพ


เบา

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbawᴬ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.bawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩮᩢᩤ (เบัา), ลาว ເບົາ (เบ็า), ไทลื้อ ᦢᧁ (เบา), เขิน ᨷᩮᩢᩤ (เบัา), ไทใหญ่ မဝ် (มว) หรือ ဝဝ် (วว), ไทใต้คง ᥛᥝ (เมา), อาหม 𑜉𑜨𑜧 (มอ̂ว์), จ้วง mbaeu, จ้วงแบบหนง mbaeu, แสก เว๋า

ถ่ายปัสสาวะ, เยี่ยว


ด้วน

ยืมมาจากจีนยุคกลาง短 (MC twanX)

กุด, ขาด, สั้นเข้า


ส้วม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *suəmꟲ¹ (“ห้อง”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ส้วม (“ห้องนอน”), ลาว ສ້ວມ (ส้วม, “ห้อง; ห้องนอน”), ไทใต้คง ᥔᥧᥛᥳ (สู๎ม, “ห้อง”), จ้วงแบบจั่วเจียง suemj（ห้อง）, จ้วง suemj（ห้อง）

คุณยายไม่ส้วมมา 3 วันแล้ว


ส้วม

เอามือทั้ง 2 ข้างโอบรัดเข้าไว้ในวงแขน เรียกว่า ส้วมกอด, สวม ก็ว่า


สลับ

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก สับ

สลับคู่


สับเปลี่ยน

สับ + เปลี่ยน

สับ-เปฺลี่ยน

เปลี่ยนแทนที่กัน

สับเปลี่ยนตำแหน่ง


นวย

เยื้องกราย, กรีดกราย

คิดคิ้วคำนวณนวย คือธนูอันก่งยง


สำราญ

เป็นไปได้ว่าขยายมาจากเขมรกลาง ស្រាល (สฺราล, “เบา”) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ *ស្រាល៑ (*สฺราลฺ), ឝ្រាល៑ (ศฺราลฺ, “เบา”) ซึ่งเป็นรากของ สราญ; -ญ เกิดจากการวิบัติ

วันอาทิตย์จะนอนให้สำราญเลย


หด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰrotᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫົດ (ห็ด), ไทใหญ่ ႁူတ်း (หู๊ต) หรือ ႁွတ်း (ห๊อ̂ต), จ้วง hoet

สั้นเข้า, ย่นเข้า

เสื้อหด

ทุนหายกำไรหด

หดมือ

หดเท้า

โดยปริยายหมายถึงอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

กลัวจนหัวหด


ชัก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊັກ (ซัก), คำเมือง ᨩᩢ᩠ᨠ (ชัก), เขิน ᨩᩢ᩠ᨠ (ชัก), ไทใหญ่ ၸၵ်ႉ (จั๎ก)

/t͡ɕʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

ดึงสายเชือกเป็นต้นที่ผูกอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อให้สิ่งนั้นเคลื่อนไหวไปตามต้องการ

ชักว่าว

ชักรอก

ดึง, ดึงออกมา, ดึงขึ้น

ชักดาบออกจากฝัก

ชักลิ้นชักโต๊ะ

ชักผ้าป่า

ชักผ้าบังสุกุล

ดึงออกแล้วดันเข้า

ชักสูบ

ชักเข้า

ชักออก

ชักน้ำเข้าลึกชักศึกเข้าบ้าน

นำเอามาอ้าง, ยกเอามาอ้าง

ชักตัวอย่าง

เอาออก, หักออก

ชักค่าอาหาร

ชักค่านายหน้า

ขยายแนวให้ยืดออก

ชักปีกกา

ชักกำแพง

ชักซอ

ชักจ้องหน่อง

อาการที่กล้ามเนื้อกระตุกอย่างกะทันหันและรุนแรง มักมีอาการมือเท้าเกร็ง


ผูก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰuːkᴰ¹ᴸ, จากไทดั้งเดิม *cm̩.rukᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩪᨠ (ผูก), เขิน ᨹᩪᨠ (ผูก), ลาว ຜູກ (ผูก), ไทลื้อ ᦕᦳᧅᧈ (ผุ่ก), ไทดำ ꪠꪴꪀ (ฝุก), ไทใหญ่ ၽုၵ်ႇ (ผุ่ก), พ่าเก ၸုက် (ผุก์), อาหม 𑜇𑜤𑜀𑜫 (ผุก์)

/pʰuːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาเชือกเป็นต้นสอดคล้องกันให้เกิดเป็นเงื่อน เพื่อทำให้มั่นหรือติดต่อกันในตัวหรือกับสิ่งอื่น, ตรงข้ามกับ แก้

ผูกเชือก

ผูกลวด

ผูกโบ

ติดต่อหรือติดพันกันแน่นกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

ผูกใจ

ผูกโกรธ

ผูกมิตร

ประกอบเข้า, ตรงข้ามกับ แก้

ผูกประโยค

ผูกปริศนา

ผูกลาย

ติดพันกันด้วยเรื่องสิทธิและหน้าที่ตามที่ตกลงกัน

ผูกตลาด

ผูกท่า

คุ้มครอง (ใช้ในการเล่นหมากรุก)

เอาม้าผูกโคน

เอาเรือผูกม้า

ผูกคิ้วนิ่วหน้าไม่พาที

ผูกเวร


มัด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *matᴰˢ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩢ᩠ᨯ (มัด), เขิน ᨾᩢ᩠ᨯ (มัด), ลาว ມັດ (มัด), ไทลื้อ ᦙᧆ (มัด), ไทดำ ꪣꪰꪒ (มัด), ไทใหญ่ မတ်ႉ (มั๎ต), ไทใต้คง ᥛᥖ (มัต), พ่าเก မတ် (มต์), อาหม *𑜉𑜄𑜫 (*มต์)

ผูกรัดเข้าด้วยกัน, ผูกรัดให้แน่น


รัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮັດ (ฮัด), อีสาน ฮัด, ไทดำ ꪭꪰꪒ (ฮัด), ไทใหญ่ ႁတ်ႉ (หั๎ต), พ่าเก ꩭတ် (หต์), จ้วงแบบจั่วเจียง raet

โอบรอบหรือพันให้กระชับ

กอดรัด

งูเหลือมรัด

เอายางรัด

แขนเสื้อรัด

กระโปรงรัดสะโพก

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เอาเม็ดต้อยติ่งพอกทำให้ฝีรัด


โอบ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน โอบ, ลาว ໂອບ (โอบ), ไทลื้อ ᦷᦀᧇ (โอบ, “ปิดล้อม”)

/ʔoːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาแขนอ้อมไว้

โอบไหล่

เอาแขนทั้ง 2 อ้อมไว้

โอบต้นไม้

โอบกอด

รากไทรโอบรอบเจดีย์เก่า

เคลื่อนพลเข้าไปโอบกองทัพข้าศึก


อ้อม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩬ᩶ᨾ (ออ้ม), ลาว ອ້ອມ (อ้อม), ไทลื้อ ᦀᦸᧄᧉ (อ้อ̂ม), ไทดำ ꪮ꫁ꪮꪣ (อ้อม), ไทใหญ่ ဢွမ်ႈ (อ้อ̂ม) (ในคำ ၽႃႈဢွမ်ႈ (ผ้าอ้อ̂ม) และ ဢႅၵ်ႇဢွမ်ႈ (แอ่กอ้อ̂ม)), ไทใต้คง ᥟᥩᥛᥲ (อ้อ̂ม, “ผ้าอ้อม”), พ่าเก ဢွံ (ออ̂ํ)

/ʔɔːm˥˩/^((สัมผัส))

โอบรอบ, ตีวงโค้ง

อ้อมวงเวียน

ล้อม, ห่อหุ้ม, ในคำว่า ผ้าอ้อม


หุ้ม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ห่ม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຸ້ມ (หุ้ม)

เอาสิ่งที่เป็นแผ่นโอบคลุมอีกสิ่งหนึ่ง, อาการที่สิ่งซึ่งมีลักษณะเป็นแผ่นกาบหรือเปลือกเป็นต้น โอบคลุมของอีกสิ่งหนึ่ง

หนังหุ้มกระดูก

กาบกล้วยหุ้มหยวก

เปลือกหุ้มกระพี้

รองเท้าหุ้มส้น


คลุม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ คุม, คุ้ม, กุม

ปกหรือปิดสิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อป้องกันไม่ให้เสียหายหรือทำให้มองไม่เห็นเป็นต้น

เอาผ้าใบคลุมรถยนต์ไว้

ไม้เลื้อยคลุมหลังคา

คำนี้คลุมไม่ถึง


คุ้ม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ คุม, คลุม, กุม

กัน, ป้องกัน

คุ้มฝน

พอ, สม, พอสมควรกัน

คุ้มค่า

คุ้มเหนื่อย

คุ้มทุน


ย่น

การย่น (abstract-noun)
ความย่น (abstract-noun)

ร่นให้สั้นหรือให้เร็วเข้า

ย่นหนทาง

ย่นเวลา

คอย่น

ร่นเป็นริ้วรอย

หน้าย่น

เสื้อผ้าย่น


ร่น

ขยับให้ชิดกัน

ร่นแถว

เลื่อนวันหรือเวลาให้ใกล้เข้ามา

ร่นวันประชุมเข้ามาอีก 3 วัน


ชิด

/t͡ɕʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

ใกล้จวนติดหรือใกล้จนติดกัน

นั่งชิดกัน

ชิดเข้าไปอีกหน่อย


ยืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲɯːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍືດ (ยืด), ຢືດ (อยืด), ไทลื้อ ᦊᦹᧆᧈ (หยื่ด), ไทใหญ่ ယိုတ်ႈ (ยึ้ต), ไทใต้คง ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วงแบบจั่วเจียง ywet

/jɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขยายตัวให้ยาวออกไปได้

ยางยืด

ผ้ายืดออกไป

ขยายเวลาให้นานออกไป

ยืดเวลา

แสดงท่าว่าตนมีความสำคัญ


ยืน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɟɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢືນ (อยืน, “ตั้งอยู่”) และ ຍືນ (ยืน, “ยาวนาน”), ไทใหญ่ ယိုၼ်း (ยึ๊น, “ยาวนาน”), ไทใต้คง ᥕᥪᥢᥰ (ยื๊น, “ยาวนาน”), อาหม 𑜊𑜢𑜃𑜫 (ยิน์, “ยาวนาน”),

站立

เอาเท้าเหยียบพื้นแล้วตั้งตัวให้ตรงขึ้นไป

/jɯːn˧/^((สัมผัส))

เสายืนเรียงเป็นแถว


ดัน

ผลักเพื่อให้เคลื่อนไปด้วยกำลัง

ดันประตู

ส่งเสริมหรือสนับสนุนให้ประสบความสำเร็จ

ตำแหน่งเขาขึ้นเร็ว เพราะมีผู้ใหญ่คอยดัน


ออกแรง

/ʔɔːk̚˨˩.rɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ใช้กำลัง, ใช้แรงงาน, ใช้ความพยายาม

โดยปริยายหมายความว่าวิ่งเต้นขอความช่วยเหลือในกิจที่ต้องประสงค์


ยก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲɤkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍົກ (ย็ก), คำเมือง ᨿᩫ᩠ᨠ (ย็ก), เขิน ᨿᩫ᩠ᨠ (ย็ก), ไทลื้อ ᦷᦍᧅ (โยก), ไทใหญ่ ယုၵ်ႉ (ยุ๎ก), อาหม 𑜊𑜤𑜀𑜫 (ยุก์), จ้วงแบบจั่วเจียง yoj, จ้วง yoj

ᦷᦍᧅ

ทำให้สูงกว่าเก่า

ຍົກ

ทำให้สูงกว่าเก่า

เอาขึ้นให้สูงจากที่เดิมทั้งโดยตรงและโดยปริยาย

เคลื่อนไป, พากันไป

ยกทัพ

ยกพวก

งดเว้น, เพิกถอน

ยกโทษ

ยกภาษี

ยกคำสั่ง

ยกลูกสาวให้

ยกสมบัติให้

ยกตัวอย่าง

พักไว้ก่อน, ผลัดไป

ยกไว้ก่อน

นำไปทำต่อคราวหน้า

ขอยกไปเล่าต่อคราวหน้า

ทำได้พิเศษมากกว่าคนอื่น

เรื่องพูดชักจูงคน ยกไว้ให้เขาเลย


ค่อน

/kʰɔn˥˩/^((สัมผัส))

ติ, ว่าให้สะเทือนใจ


ค่อน

/kʰɔn˥˩/^((สัมผัส))

บั่นเรือขาดเปนท่อน ค่อนพวนขาดเปนทุ่น

ตี, ทุบ, ข้อน ก็ใช้


ปฏิเสธ

ยืมมาจากบาลี ปฏิเสธ (“การปฏิเสธ; การห้าม; การกีดกัน”), จาก ปฏิ + สิธฺ (เสธติ (“ขับออกไป”))

การปฏิเสธ (abstract-noun)
ความปฏิเสธ (abstract-noun)

ไม่รับ, ไม่ยอมรับ

ปฏิเสธการเชิญ

ไม่ยอมรับข้อเท็จจริง

ปฏิเสธข้อกล่าวหา

แสดงความหมายตรงกันข้ามกับ ยืนยัน รับ หรือ ยอมรับ


รับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *rapᴰ²ˢ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩢ᩠ᨷ (รับ), เขิน ᩁᩢ᩠ᨷ (รับ), ลาว ຮັບ (ฮับ), ไทลื้อ ᦣᧇ (ฮับ), ไทดำ ꪭꪚꪾ (ฮับ), ไทใหญ่ ႁပ်ႉ (หั๎ป), ไทใต้คง ᥞᥙ (หัป), อาหม 𑜍𑜆𑜫 (รป์), จ้วงแบบจั่วเจียง raep

ยื่นมือออกถือเอาสิ่งของที่ผู้อื่นส่งให้

รับของ

รับเงิน

ถือเอาสิ่งของที่ผู้อื่นส่งมาให้

รับจดหมาย

รับพัสดุภัณฑ์

ไปพบ ณ ที่ที่กำหนดเพื่ออำนวยความสะดวกหรือพาไปสู่ที่พัก, ต้อนรับ

ฉันไปรับเพื่อนที่ดอนเมือง

ประชาชนไปรับนายกรัฐมนตรีกลับจากต่างประเทศ

โดยปริยายใช้แก่นามธรรมก็ได้

รับศีล

รับพร

ให้คำตอบที่ไม่ปฏิเสธ

ตอบรับ

รับเชิญ

รับผิด

รับทำ

กลอนรับสัมผัสกัน

เหมาะเจาะ, เหมาะสม

หมวกรับกับหน้า

กู่เรียกแล้วไม่มีคนรับ

โทรศัพท์ไม่มีผู้รับ

รับทัพ

รับศึก

ลูกคู่ร้องรับต้นบท


ยื่น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍື່ນ (ยื่น), ไทใหญ่ ယိုၼ်ႈ (ยึ้น) หรือ ယိုၼ်း (ยึ๊น), ไทใต้คง ᥕᥪᥢ (ยืน)

/jɯːn˥˩/^((สัมผัส))

กิริยาหรืออาการที่เหยียดหรือเหลื่อมล้ำออกไป

ยื่นมือ

ยื่นซอง

มุขยื่นออกจากตัวอาคาร

เสนอ, ส่ง, มอบ

ยื่นเรื่องราว

ยื่นบัญชี

ยื่นฟ้อง

โดยปริยายหมายถึงกิริยาของผู้ที่เข้าไปเกี่ยวข้องกับเรื่องที่เขาไม่ต้องการให้พูดให้ทำว่า ยื่นปาก ยื่นหน้า


ส่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *soŋᴮ¹; เทียบจีนยุคกลาง送 (MC suwngH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສົ່ງ (ส็่ง), คำเมือง ᩈᩫ᩠᩵ᨦ (ส็่ง), เขิน ᩈᩫ᩠᩵ᨦ (ส็่ง), ไทลื้อ ᦉᦳᧂᧈ (สุ่ง), ไทดำ ꪶꪎ꪿ꪉ (โส่ง), ไทใหญ่ သူင်ႇ (สู่ง), ไทใต้คง ᥔᥨᥒᥱ (โส่ง), อาหม 𑜏𑜤𑜂𑜫 (สุง์)

ᩈᩫ᩠᩵ᨦ

ทำให้เคลื่อนพ้นไปยังอีกที่หนึ่ง

ꪶꪎ꪿ꪉ

ทำให้เคลื่อนพ้นไปยังอีกที่หนึ่ง

ສົ່ງ

ทำให้เคลื่อนพ้นไปยังอีกที่หนึ่ง

send

ทำให้เคลื่อนพ้นไปยังอีกที่หนึ่ง

/soŋ˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเคลื่อนพ้นจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่ง เพื่อให้ถึงผู้รับหรือเป้าหมายด้วยอาการต่าง ๆ กัน

ส่งข้าม

ส่งผ่าน

ส่งต่อ

หนุน ดัน หรือเสริมให้สูงขึ้น

คนอยู่ข้างล่างช่วยส่งก้นคนข้างบนให้ปีนพ้นกำแพง

ติดไม้ปั้นลมส่งหลังคาเรือน

แสดงอัธยาศัยในเมื่อมีผู้จะจากไป

ไปส่ง

เลี้ยงส่ง

อาการที่ส่งเครื่องหมาย ข้อความข่าวสาร หรือภาพ เป็นต้นไปให้อีกฝ่ายหนึ่งโดยอาศัยกรรมวิธีต่าง ๆ

ส่งสัญญาณ

ส่งรหัส

ส่งโทรเลข

ส่งวิทยุ

ส่งโทรภาพ


พบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພົບ (พ็บ), ปักษ์ใต้ ผบ เทียบเขมร ភប់ (ภบ̍)

/pʰop̚˦˥/^((สัมผัส))

เห็น (ใช้แก่อาการเห็นซึ่งต่อเนื่องกับกิริยาอื่น)

ขุดพบ

ค้นพบ

ไปพบ

หาพบ

ปะ, ประสบ, เจอะ, เจอ

พบเพื่อน

พบอุปสรรค


เจอ

/t͡ɕɤː˧/^((สัมผัส))

พบ, เห็น, ประสบ, ประจวบ


เจอะ

แผลงมาจาก เจอ

/t͡ɕɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

พบ, เห็น, ประสบ, ประจวบ


หนุน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩩᩁ (หนุร), ลาว ໜູນ (หนูน) หรือ ໜຸນ (หนุน)

รองให้สูงขึ้น

เสื้อหนุนไหล่

ดันให้สูงขึ้น

น้ำทะเลหนุน

หนุนให้สอบชิงทุนรัฐบาล

หนุนทัพ

เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งรองหัว

หนุนหมอน

หนุนตัก

หนุนขอนไม้


เพิ่ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເພີ່ມ (เพี่ม)

/pʰɤːm˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้มากขึ้น

เพิ่มวุฒิการศึกษา

เพิ่มผลงานวิจัยพื้นฐาน


เติม

/tɤːm˧/^((สัมผัส))

เพิ่มสิ่งที่ยังบกพร่องอยู่


เพิ่มเติม

เพิ่ม + เติม

/pʰɤːm˥˩.tɤːm˧/^((สัมผัส))

เสริมหรือเติมของที่มีอยู่แต่ยังไม่สมบูรณ์ให้มีมากหรือสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

ศึกษาเพิ่มเติม

แก้ไขเพิ่มเติม

เพิ่มเติมข้อมูล


มอบ

/mɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

มอบราชสมบัติ

มอบกายถวายชีวิต

มอบชีวิตเป็นราชพลี

มอบทรัพย์สมบัติ

มอบเงินให้เป็นค่าอาหารกลางวันแก่เด็กนักเรียน


มอบ

/mɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้แน่นหรือให้เรียบด้วยการหุ้มหรือขลิบตามริม

มอบปากกระทง


สาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saːn; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᨶ (สาน), ลาว ສານ (สาน), ไทลื้อ ᦉᦱᧃ (สาน), เขิน ᩈᩣ᩠ᨶ (สาน), ไทใหญ่ သၢၼ် (สาน), ไทดำ ꪎꪱꪙ (สาน), อาหม 𑜏𑜃𑜫 (สน์), จ้วง san

/saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ใช้เส้นตอกทำด้วยไม้ไผ่ หวาย กก ใบลาน เป็นต้น ขัดกันให้เป็นผืนเช่นเสื่อ หรือทำขึ้นเป็นวัตถุมีรูปร่างต่าง ๆ เช่นกระบุง กระจาด


ขาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χaːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂານ (ขาน), ไทลื้อ ᦃᦱᧃ (ฃาน), ไทใหญ่ ၶၢၼ် (ขาน), อาหม 𑜁𑜃𑜫 (ขน์), จ้วง han

/kʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ออกเสียงพูดหรือตอบเป็นต้น

ขานยาม

ขานรับ


เอ่ย

เทียบจ้วง wq (อื่อ, “ตอบ, บอกว่าเห็นด้วย”), จ้วงแบบจั่วเจียง weq (เอื่อ, “ตอบ, บอกว่าเห็นด้วย”)

/ʔɤːj˨˩/^((สัมผัส))

เปล่งเสียงพูด, เริ่มพูด


อวย

จากเขมร ឲ្យ (อฺโย)

ให้, โบราณใช้ว่า โอย ก็มี

อวยชัย

อวยพร

พูดสิ่งที่ดี ชม เยินยอ แสดงความยินดี เป็นต้น

อวยกันไปอวยกันมา


อำนวย

ยืมมาจากเขมรเก่า អម្នោយ៑ (อมฺโนยฺ), អំនោយ៑ (อํโนยฺ), អំនោយ (อํโนย), អំម្នោយ (อํมฺโนย); ร่วมเชื้อสายกับเขมร អំណោយ (อํโณย), ลาว ອຳນວຍ (อำนวย)


หม้อ

เป็นไปได้ว่าตัดมาจาก ตีหม้อ (“มีเพศสัมพันธ์”)

/mɔː˥˩/^((สัมผัส))


คล้อง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄ້ອງ (ค้อง), อีสาน คล้อง, คำเมือง ᨣᩖᩬ᩶ᨦ (คลอ้ง) หรือ ᨣᩬ᩶ᨦ (คอ้ง), เขิน ᨣᩬ᩶ᨦ (คอ้ง), ไทลื้อ ᦅᦸᧂᧉ (ค้อ̂ง), ไทดำ ꪋ꫁ꪮꪉ (จฺ้อง), ไทใหญ่ ၵွင်ႉ (ก๎อ̂ง), ไทใต้คง ᥐᥩᥒᥳ (ก๎อ̂ง)

/kʰlɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เอาของที่มีลักษณะเป็นเส้น เป็นวงหรือเป็นบ่วง คาดเกี่ยว หรือสวมสิ่งใดสิ่งหนึ่งเข้า

ผ้าคล้องคอ

คล้องพวงมาลัย

คล้องช้าง

เอาของที่เป็นวงหรือโค้งเกี่ยวหรือเกี่ยวกัน

ลูกโซ่คล้องกัน

คล้องแขน

ชื่อคล้องกัน


จอง

ยืมมาจากเขมรเก่า ចោង៑ (โจงฺ), ចោង (โจง), ចោង្ង (โจงฺง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ចង (จง, “ผูก”), ลาว ຈອງ (จอง)

/t͡ɕɔːŋ˧/^((สัมผัส))

มั่นหมายไว้, ขอกำหนดไว้

จองกฐิน

จองที่


คล้องจอง

การคล้องจอง (abstract-noun)
ความคล้องจอง (abstract-noun)

/kʰlɔːŋ˦˥.t͡ɕɔːŋ˧/^((สัมผัส))

สัมผัสกัน, มีเสียงสระเดียวกันหรือถ้ามีตัวสะกดก็ต้องอยู่ในมาตราเดียวกัน เช่น มี-ปี จันทร์-ฉัน การ-บาน

พยานให้การคล้องจองกัน


มั่น

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วงแบบจั่วเจียง maenj (หมั้น-มั่นใจในตนเองมาก เชื่อมาก)
ตัดมาจาก มั่นใจ

มั่นใจในตนเอง

ถึงจะนุ่งกางเกงสั้นจู๋ เธอก็มั่น ไม่แคร์สายตาใคร


มั่นหมาย

หมั้นหมาย
การมั่นหมาย (abstract-noun)
ความมั่นหมาย (abstract-noun)

มุ่งหมายอย่างแน่วแน่

เขามั่นหมายว่าจะได้งานทำ


คาด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄາດ (คาด), คำเมือง ᨣᩕᩣ᩠ᨯ (คราด), เขิน ᨤᩣ᩠ᨯ (ฅาด), ไทลื้อ ᦆᦱᧆ (ฅาด), ไทใหญ่ ၶၢတ်ႈ (ข้าต), ไทใต้คง ᥑᥣᥖ (ฃาต), จ้วง had (ฮาด, “คาด, ล่าม, ผูก”), จ้วงแบบจั่วเจียง had (ฮาด, “คาด, ล่าม, ผูก”)

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พันโดยรอบแล้วทำอย่างใดอย่างหนึ่งเช่นผูกหรือกลัดเป็นต้นเพื่อไม่ให้หลุด

เอาผ้าคาดพุง

คาดเตี่ยวใบตอง

คาดเข็มขัด

พาดเป็นทางยาวไป

พื้นขาวคาดแดง


คาด

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

นึกไว้, หมายไว้, มักใช้เข้าคู่กับคำ คะเน หรือ หมาย เป็น คาดคะเน คาดหมาย


พัน

ยืมมาจากจีนยุคกลาง翻 (MC phjon); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພັນ (พัน), ไทลื้อ ᦗᧃ (พัน), ไทใหญ่ ပၼ်း (ปั๊น)

วนรอบด้วยสิ่งที่เป็นเส้นสายหรือสิ่งที่มีลักษณะเช่นนั้น

พันคอ

พันแผล

เถาวัลย์พันกิ่งไม้

พันไหมพรม

พันแข้ง

เกี่ยวกันไปมา, เกี่ยวกันยุ่งเหยิง

ด้ายพันกัน


ม้วน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mwɯːnꟲ ร่วมเชื้อสายกับลาว ມ້ວນ (ม้วน); ร่วมรากกับ มวน

หมุนพันเข้าไปให้มีลักษณะกลมอย่างรูปทรงกระบอก


ทะเล้น

ตาทะเล้น

เนื้อผ้าตรงตะเข็บทะเล้นออก


เดา

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩮᩢᩣ (เดัา), ลาว ເດົາ (เด็า)

猜測

คิดคาดเอาเองโดยไม่มีหลักหรือเหตุผล

猜测

คิดคาดเอาเองโดยไม่มีหลักหรือเหตุผล

လၢမ်း

คิดคาดเอาเองโดยไม่มีหลักหรือเหตุผล

ເດົາ

คิดคาดเอาเองโดยไม่มีหลักหรือเหตุผล

guess

คิดคาดเอาเองโดยไม่มีหลักหรือเหตุผล

คิดคาดเอาเองโดยไม่มีหลักหรือเหตุผล


ปก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ປົກ (ป็ก), ไทลื้อ ᦷᦔᧅ (โปก), ไทดำ ꪶꪜꪀ (โปก), ไทขาว ꪜꪺꪀ

แผ่ออกคลุมเบื้องบน

ตะไคร้ใบปกดิน


พรำ

ตกน้อย ๆ เรื่อยไป (ใช้แก่ฝน) ในคำว่า ฝนพรำ


เมื่อย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mɯəjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เมื่อย, ลาว ເມື່ອຍ (เมื่อย), คำเมือง ᨾᩮᩬᩥ᩠᩵ᨿ (เมอิ่ย) หรือ ᨾᩮᩥ᩠᩵ᨿ (เมิ่ย), เขิน ᨾᩮᩨ᩠᩵ᨿ (เมื่ย), ไทลื้อ ᦵᦙᧀᧈ (เมิ่ย), ไทดำ ꪹꪣ꪿ꪥ (เม่ย), ไทขาว ꪝꪷꪥꫀ, ไทใหญ่ မူၺ်ႈ (มู้ญ), อาหม 𑜉𑜨𑜩 (มอ̂ย์), จ้วงแบบจั่วเจียง mweih

การเมื่อย (abstract-noun)
ความเมื่อย (abstract-noun)

/mɯa̯j˥˩/^((สัมผัส))

อาการเพลียของกล้ามเนื้อเมื่อทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งซ้ำ ๆ อยู่เป็นเวลานาน

เดินอยู่นานจนเมื่อย

เมื่อยมือเพราะเขียนหนังสือนาน


เบื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɓɯəᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເບື່ອ (เบื่อ), คำเมือง ᨷᩮᩬᩥ᩵ᩋ (เบอิ่อ), เขิน ᨷᩮᩬᩨ᩵ (เบอื่), ไทลื้อ ᦵᦢᦲᧈ (เบี่), ไทใหญ่ မိူဝ်ႇ (เมิ่ว) หรือ ဝိူဝ်ႇ (เวิ่ว), ไทใต้คง ᥛᥫ (เมอ̂), จ้วง mbwq, จ้วงแบบหนง mbowq

/bɯa̯˨˩/^((สัมผัส))

วางยาพิษเป็นต้นให้เมาหรือให้ตาย

เบื่อหนู

เบื่อปลา


เบื่อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເບື່ອ (เบื่อ), จ้วง mbwq, จ้วงแบบหนง mbowq

การเบื่อ (abstract-noun)
ความเบื่อ (abstract-noun)

/bɯa̯˨˩/^((สัมผัส))

รู้สึกอิดหนาระอาใจ เหนื่อยหน่าย หรือไม่อยาก

เบื่องาน

เบื่อโลก

เบื่ออาหาร


อิดหนาระอาใจ

อิด + หนา + ระอา + ใจ

การอิดหนาระอาใจ (abstract-noun)

อิด-หฺนา-ระ-อา-ไจ

/ʔit̚˨˩.naː˩˩˦.ra˦˥.ʔaː˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

เบื่อหน่าย, เอือมระอา


หื่นหรรษ์

หื่น + หรรษ์

/hɯːn˨˩.han˩˩˦/^((สัมผัส))

เหิมใจ, ยินดี, ร่าเริง, ชื่นชม


โคลง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂຄງ (โคง)

/kʰloːŋ˧/^((สัมผัส))

เอียงไปเอียงมาหรือทำให้เอียงไปเอียงมา

เรือโคลง

ว่าวโคลง

โคลงเรือ

โคลงหัว


เอียง

เป็นไปได้ว่าตัดทอนจาก ลำเอียง หรือรับโดยตรงมาจากเขมรเก่า ល្អៀង (ลฺเอียง) (ทั้งคู่ทำให้ร่วมรากกับ ลำเอียง); ร่วมเชื้อสายกับลาว ອຽງ (อยง)

/ʔia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยนระดับไม่ว่าจะในแนวนอนหรือแนวยืนก็ตาม

เครื่องบินกำลังเอียงปีกเพื่อร่อนลง

เขาเอียงคอดู


เอนเอียง

/ʔeːn˧.ʔia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

โน้มเอียง, ไม่เที่ยงตรง


เอียงเอน

/ʔia̯ŋ˧.ʔeːn˧/^((สัมผัส))

โน้มเอียง, ไม่เที่ยงตรง


โน้ม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ น้อม

เหนี่ยวให้โค้งต่ำลงมา

โน้มกิ่ง

น้อม หรือ ค้อมต่ำลง

รวงข้าวโน้มลง


ค้อม

/kʰɔːm˦˥/^((สัมผัส))

น้อมลง, ก้มหลัง, โน้มลง

ไม้ค้อมมีลูกน้อม นวยงาม