ผูกอู่ตามใจผู้นอน

การผูกอู่ตามใจผู้นอน (abstract-noun)

มักพูดเข้าคู่กับ ปลูกเรือนตามใจผู้อยู่ เป็น ปลูกเรือนตามใจผู้อยู่ ผูกอู่ตามใจผู้นอน

ทำตามความพอใจของผู้ที่จะได้รับผลโดยตรง


แผ่นดินกลบหน้า

แผ่นดิน + กลบ + หน้า

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

แผ็่น-ดิน-กฺลบ-น่า


ฝนตกก็แช่ง ฝนแล้งก็ด่า

การฝนตกก็แช่ง ฝนแล้งก็ด่า (abstract-noun)

ฝน-ตก-ก้อ-แช็่ง ฝน-แล้ง-ก้อ-ด่า

/fon˩˩˦.tok̚˨˩.kɔː˥˩.t͡ɕʰɛŋ˥˩.fon˩˩˦.lɛːŋ˦˥.kɔː˥˩.daː˨˩/^((สัมผัส))

ทำอย่างไร ๆ ก็ไม่ถูกใจสักอย่าง

th-ฝนตกก็แช่ง_ฝนแล้งก็ด่า-th-verb-QTFU-rZG


ฝนตกขี้หมูไหล

การฝนตกขี้หมูไหล (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ คนจัญไรมาพบกัน เป็น ฝนตกขี้หมูไหล คนจัญไรมาพบกัน

พลอยเหลวไหลไปด้วยกัน


ฝนตกไม่ทั่วฟ้า

การฝนตกไม่ทั่วฟ้า (abstract-noun)

แจกจ่ายของไม่ทั่วถึงกัน


ฝนตกอย่าเชื่อดาว

การฝนตกอย่าเชื่อดาว (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย เป็น ฝนตกอย่าเชื่อดาว มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย

อย่าไว้วางใจใครหรืออะไรจนเกินไป


ฝนทั่งให้เป็นเข็ม

การฝนทั่งให้เป็นเข็ม (abstract-noun)

เพียรพยายามสุดความสามารถจนกว่าจะสำเร็จผล


ฝากกาย

มอบตัวให้อยู่ในความดูแลหรืออุปการะของผู้อื่น


ฝากเนื้อฝากตัว

การฝากเนื้อฝากตัว (abstract-noun)


ฝากปลาไว้กับแมว

การฝากปลาไว้กับแมว (abstract-noun)

ฝากสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้กับคนที่ชอบสิ่งนั้น ย่อมสูญหายได้ง่าย, ไว้วางใจคนที่ไม่ควรไว้วางใจ


ฝากเนื้อไว้กับเสือ

การฝากเนื้อไว้กับเสือ (abstract-noun)


ฝากผีฝากไข้

ขอยึดเป็นที่พึ่งจนวันตาย


ใฝ่สูงจนเกินศักดิ์

การใฝ่สูงจนเกินศักดิ์ (abstract-noun)

หวังสิ่งที่เกินฐานะของตน


ใฝ่สูงให้เกินศักดิ์

การใฝ่สูงให้เกินศักดิ์ (abstract-noun)

หวังสิ่งที่เกินฐานะของตน


แปรปรวน

เปลี่ยนไปเปลี่ยนมาไม่อยู่ที่เป็นปรกติ

อากาศแปรปรวน

ใจแปรปรวน


พบไม้งามเมื่อขวานบิ่น

การพบไม้งามเมื่อขวานบิ่น (abstract-noun)

พบ-ไม้-งาม-เมื่อ-ขฺวาน-บิ่น

/pʰop̚˦˥.maj˦˥.ŋaːm˧.mɯa̯˥˩.kʰwaːn˩˩˦.bin˨˩/^((สัมผัส))

พบหญิงสาวที่ต้องใจเมื่อแก่

th-พบไม้งามเมื่อขวานบิ่น-th-verb-egzv7LDY


พบไม้งามเมื่อยามขวานบิ่น

การพบไม้งามเมื่อยามขวานบิ่น (abstract-noun)

พบหญิงสาวที่ต้องใจเมื่อแก่

th-พบไม้งามเมื่อยามขวานบิ่น-th-verb-egzv7LDY


พรากลูกนกฉกลูกกา

พราก + ลูก + นก + ฉก + ลูก + กา

การพรากลูกนกฉกลูกกา (abstract-noun)

พฺราก-ลูก-นก-ฉก-ลูก-กา

/pʰraːk̚˥˩.luːk̚˥˩.nok̚˦˥.t͡ɕʰok̚˨˩.luːk̚˥˩.kaː˧/^((สัมผัส))

ทำให้ลูกพลัดพรากจากพ่อแม่


พรากลูกนกลูกกา

พราก + ลูก + นก + ลูก + กา

การพรากลูกนกลูกกา (abstract-noun)

พฺราก-ลูก-นก-ลูก-กา

/pʰraːk̚˥˩.luːk̚˥˩.nok̚˦˥.luːk̚˥˩.kaː˧/^((สัมผัส))

ทำให้ลูกพลัดพรากจากพ่อแม่


พลั้งปากเสียศีล พลั้งตีนตกต้นไม้

พลั้งปาก + เสีย + ศีล + พลั้ง + ตีน + ตก + ต้นไม้

การพลั้งปากเสียศีล พลั้งตีนตกต้นไม้ (abstract-noun)

พฺลั้ง-ปาก-เสีย-สีน-พฺลั้ง-ตีน-ตก-ต้น-ม้าย

/pʰlaŋ˦˥.paːk̚˨˩.sia̯˩˩˦.siːn˩˩˦.pʰlaŋ˦˥.tiːn˧.tok̚˨˩.ton˥˩.maːj˦˥/^((สัมผัส))

พูดหรือทำอะไรไม่ระมัดระวัง ย่อมเกิดความเสียหาย

th-พลั้งปากเสียศีล_พลั้งตีนตกต้นไม้-th-verb-f1RUo0kV


พลัดที่นาคาที่อยู่

การพลัดที่นาคาที่อยู่ (abstract-noun)

พลัดพรากจากถิ่นฐานเดิม, ระหกระเหิน


พลิกแผ่นดิน

เปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในระบบหรือวิธีการปกครองแผ่นดิน


พอเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง

การพอเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง (abstract-noun)

พอมีกินมีใช้, พอเลี้ยงตัวได้

th-พอเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง-th-verb-dgVlMSwG


พายเรือทวนน้ำ

พาย + เรือ + ทวน + น้ำ

พาย-เรือ-ทวน-น้าม

/pʰaːj˧.rɯa̯˧.tʰua̯n˧.naːm˦˥/^((สัมผัส))

ทำด้วยความยากลำบาก


พายเรือในหนอง

การพายเรือในหนอง (abstract-noun)

คิด ทำ หรือพูดวกวนกลับไปกลับมา


พายเรือในอ่าง

การพายเรือในอ่าง (abstract-noun)

คิด ทำ หรือพูดวกวนกลับไปกลับมา


พึ่งจมูกคนอื่นหายใจ

การพึ่งจมูกคนอื่นหายใจ (abstract-noun)

อาศัยผู้อื่นมักไม่สะดวก


ยืมจมูกคนอื่นหายใจ

การยืมจมูกคนอื่นหายใจ (abstract-noun)

อาศัยผู้อื่นมักไม่สะดวก


เอาจมูกคนอื่นหายใจ

การเอาจมูกคนอื่นหายใจ (abstract-noun)

อาศัยผู้อื่นมักไม่สะดวก


พึ่งลำแข้งตัวเอง

พึ่ง + ลำแข้ง + ตัวเอง

การพึ่งลำแข้งตัวเอง (abstract-noun)

พึ่ง-ลำ-แค็่ง-ตัว-เอง

/pʰɯŋ˥˩.lam˧.kʰɛŋ˥˩.tua̯˧.ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))


อาศัยลำแข้งตัวเอง

การอาศัยลำแข้งตัวเอง (abstract-noun)


พุ่งหอกเข้ารก

การพุ่งหอกเข้ารก (abstract-noun)

ทำพอให้เสร็จไปโดยไม่มีเป้าหมาย หรือโดยไม่คำนึงว่าใครจะเดือดร้อน


พูดจนลิงหลับ

การพูดจนลิงหลับ (abstract-noun)

พูดฉอด ๆ จนผู้ฟังเคลิบเคลิ้ม


พูดเป็นต่อยหอย

การพูดเป็นต่อยหอย (abstract-noun)

พูดไม่หยุดปาก


พูดเป็นนัย

พูดแสดงให้รู้ชั้นเชิงอยู่ในที


พูดเป็นน้ำไหลไฟดับ

การพูดเป็นน้ำไหลไฟดับ (abstract-noun)

พูดคล่องเกิน


พูดเป็นไฟ

พูดคล่องเกิน


พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง

พูด + ไป + สอง + ไพ + เบี้ย + นิ่ง + เสีย + ตำลึง + ทอง

พูด-ไป-สอง-ไพ-เบี้ย-นิ่ง-เสีย-ตำ-ลึง-ทอง

/pʰuːt̚˥˩.paj˧.sɔːŋ˩˩˦.pʰaj˧.bia̯˥˩.niŋ˥˩.sia̯˩˩˦.tam˧.lɯŋ˧.tʰɔːŋ˧/^((สัมผัส))

พูดไปไม่มีประโยชน์ นิ่งเสียดีกว่า

th-พูดไปสองไพเบี้ย_นิ่งเสียตำลึงทอง-th-verb--Sg4~szy


พูดอย่างมะนาวไม่มีน้ำ

พูด-หฺย่าง-มะ-นาว-ไม่-มี-น้าม

/pʰuːt̚˥˩.jaːŋ˨˩.ma˦˥.naːw˧.maj˥˩.miː˧.naːm˦˥/^((สัมผัส))

th-พูดอย่างมะนาวไม่มีน้ำ-th-verb-IS8p~lP2


เพชรตัดเพชร

เพชร + ตัด + เพชร

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

เพ็ด-ตัด-เพ็ด

คนเก่งต่อคนเก่งมาสู้กัน


แพแตก

ลักษณะที่ครอบครัวเป็นต้น แตกกระจัดกระจายแยกย้ายกันไป เพราะหัวหน้าครอบครัวหรือผู้เป็นหลักเป็นประธานประสบความวิบัติหรือเสียชีวิต


เกม

ตัดมาจาก จบเกม

เรื่องนี้เกมไปนานแล้ว


เกล็ด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kletᴰ, จากไทดั้งเดิม *klecꟲ, จากจีนเก่า介 (OC *kreːds, “เปลือก; ใส่เกราะ”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩖᩮᩢᨯ (เกลัด), ลาว ເກັດ (เกัด), ไทลื้อ ᦵᦂᧆ (เกด), ไทใหญ่ ၵဵတ်း (เก๊ต)，จ้วงแบบจั่วเจียง gep, จ้วง git

ขบให้เมล็ดแตกเพื่อกินเนื้อใน ใช้แก่สิ่งที่เป็นเม็ดเล็ก ๆ

เกล็ดเมล็ดแตงโม

นกเกล็ดข้าว

ตัดเอาแต่ที่ดี ๆ

เกล็ดไพ่


มะกอกสามตะกร้าปาไม่ถูก

มะกอก + สาม + ตะกร้า + ปา + ไม่ + ถูก

มะ-กอก-สาม-ตะ-กฺร้า-ปา-ไม่-ถูก

/ma˦˥.kɔːk̚˨˩.saːm˩˩˦.ta˨˩.kraː˥˩.paː˧.maj˥˩.tʰuːk̚˨˩/^((สัมผัส))

พูดจาตลบตะแลงพลิกแพลงไปมาจนจับคำพูดไม่ทัน

th-มะกอกสามตะกร้าปาไม่ถูก-th-verb-ENnuWNAf


มะพร้าวตื่นดก

การมะพร้าวตื่นดก (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ ยกจกตื่นมี เป็น มะพร้าวตื่นดก ยาจกตื่นมี

เห่อหรือตื่นเต้นในสิ่งที่ตนไม่เคยมีไม่เคยได้จนเกินพอดี


มะพร้าวตื่นดก ยาจกตื่นมี

การมะพร้าวตื่นดก ยาจกตื่นมี (abstract-noun)

th-มะพร้าวตื่นดก_ยาจกตื่นมี-th-verb-CEkdpWX0


มัดมือชก

มัด + มือ + ชก

/mat̚˦˥.mɯː˧.t͡ɕʰok̚˦˥/^((สัมผัส))

บังคับหรือใช้วิธีการใด ๆ ให้อีกฝ่ายหนึ่งตกอยู่ในอำนาจแล้วจัดการเอาตามใจชอบ


มาเหนือเมฆ

มา + เหนือ + เมฆ

มา-เหฺนือ-เมก

/maː˧.nɯa̯˩˩˦.meːk̚˥˩/^((สัมผัส))

มีความคิดหรือชั้นเชิงเหนือผู้อื่น

มาหรือปรากฏขึ้นโดยไม่คาดหมาย


มีตาแต่หามีแววไม่

การมีตาแต่หามีแววไม่ (abstract-noun)

ดูแต่ไม่ลึกซึ้ง, เซ่อ


มีทองเท่าหนวดกุ้ง นอนสะดุ้งจนเรือนไหว

มี + ทอง + เท่า + หนวด + กุ้ง + นอน + สะดุ้ง + จน + เรือน + ไหว

มี-ทอง-เท่า-หฺนวด-กุ้ง-นอน-สะ-ดุ้ง-จน-เรือน-ไหฺว

/miː˧.tʰɔːŋ˧.tʰaw˥˩.nua̯t̚˨˩.kuŋ˥˩.nɔːn˧.sa˨˩.duŋ˥˩.t͡ɕon˧.rɯa̯n˧.waj˩˩˦/^((สัมผัส))

มีสมบัติเพียงเล็กน้อย แต่กังวลจนนอนไม่หลับ

th-มีทองเท่าหนวดกุ้ง_นอนสะดุ้งจนเรือนไหว-th-verb-Vf3mOqcj


มีเฟื้องมีสลึง

การมีเฟื้องมีสลึง (abstract-noun)

มีเงินเล็กน้อย


มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย

การมีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ ฝนตกอย่าเชื่อดาว เป็น ฝนตกอย่าเชื่อดาว มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย

อย่าไว้วางใจใครหรืออะไรจนเกินไป

th-มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย-th-verb-MjmRYshR


ฝนตกอย่าเชื่อดาว มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย

ฝน-ตก-หฺย่า-เชื่อ-ดาว-มี-เมีย-สาว-หฺย่า-เชื่อ-แม่-ยาย

/fon˩˩˦.tok̚˨˩.jaː˨˩.t͡ɕʰɯa̯˥˩.daːw˧.miː˧.mia̯˧.saːw˩˩˦.jaː˨˩.t͡ɕʰɯa̯˥˩.mɛː˥˩.jaːj˧/^((สัมผัส))

อย่าไว้วางใจใครหรืออะไรจนเกินไป

th-ฝนตกอย่าเชื่อดาว_มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย-th-verb-MjmRYshR


มือไม่พาย เอาเท้าราน้ำ

มือ-ไม่-พาย-เอา-ท้าว-รา-น้าม

/mɯː˧.maj˥˩.pʰaːj˧.ʔaw˧.tʰaːw˦˥.raː˧.naːm˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ช่วยแล้วยังขัดขวางการทำงานของผู้อื่น

th-มือไม่พาย_เอาเท้าราน้ำ-th-verb-9yAg8T8s


มือไม่พาย เอาตีนราน้ำ

มือ-ไม่-พาย-เอา-ตีน-รา-น้าม

/mɯː˧.maj˥˩.pʰaːj˧.ʔaw˧.tiːn˧.raː˧.naːm˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ช่วยแล้วยังขัดขวางการทำงานของผู้อื่น

th-มือไม่พาย_เอาตีนราน้ำ-th-verb-9yAg8T8s


มือสั้นตีนสั้น

การมือสั้นตีนสั้น (abstract-noun)

ขาดกำลังที่จะช่วยให้กิจการสำเร็จด้วยดี


ไม่ดูดำดูดี

เลิกเกี่ยวข้องกันอย่างเด็ดขาด


ไม่ดูดำดูแดง

การไม่ดูดำดูแดง (abstract-noun)

เลิกเกี่ยวข้องกันอย่างเด็ดขาด


ไม่มีปี่มีกลอง

การไม่มีปี่มีกลอง (abstract-noun)


ไม่มีปี่มีขลุ่ย

การไม่มีปี่มีขลุ่ย (abstract-noun)


ไม่มีมูลฝอยหมาไม่ขี้

การไม่มีมูลฝอยหมาไม่ขี้ (abstract-noun)

ไม่มีเหตุย่อมไม่มีผล

th-ไม่มีมูลฝอยหมาไม่ขี้-th-verb-2QrICnxX


ไม่รู้จักเสือเอาเรือเข้ามาจอด ไม่รู้จักมอดเอาไม้เข้ามาขวาง

ไม่ + รู้จัก + เสือ + เอา + เรือ + เข้า + มา + จอด + ไม่ + รู้จัก + มอด + เอา + ไม้ + เข้า + มา + ขวาง

ไม่-รู้-จัก-เสือ-เอา-เรือ-เค่า-มา-จอด-ไม่-รู้-จัก-มอด-เอา-ไม้-เค่า-มา-ขฺวาง

/maj˥˩.ruː˦˥.t͡ɕak̚˨˩.sɯa̯˩˩˦.ʔaw˧.rɯa̯˧.kʰaw˥˩.maː˧.t͡ɕɔːt̚˨˩.maj˥˩.ruː˦˥.t͡ɕak̚˨˩.mɔːt̚˥˩.ʔaw˧.maj˦˥.kʰaw˥˩.maː˧.kʰwaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำสิ่งที่ไม่รู้ว่าจะมีภัยแก่ตัว

th-ไม่รู้จักเสือเอาเรือเข้ามาจอด_ไม่รู้จักมอดเอาไม้เข้ามาขวาง-th-verb-dTqKTU1k


ไม่รู้จักหัวนอนปลายตีน

การไม่รู้จักหัวนอนปลายตีน (abstract-noun)

ไม่-รู้-จัก-หัว-นอน-ปฺลาย-ตีน

/maj˥˩.ruː˦˥.t͡ɕak̚˨˩.hua̯˩˩˦.nɔːn˧.plaːj˧.tiːn˧/^((สัมผัส))

ไม่รู้ความเป็นมาหรือพื้นเพ

th-ไม่รู้จักหัวนอนปลายตีน-th-verb-tzsmxS45


ไม่รู้อีโหน่อีเหน่

การไม่รู้อีโหน่อีเหน่ (abstract-noun)

ไม่รู้เรื่องรู้ราวที่เกิดขึ้น


ไม่เห็นน้ำตัดกระบอก ไม่เห็นกระรอกก่งหน้าไม้

ไม่ + เห็น + น้ำ + ตัด + กระบอก + ไม่ + เห็น + กระรอก + ก่ง + หน้าไม้

ไม่-เห็น-น้าม-ตัด-กฺระ-บอก-ไม่-เห็น-กฺระ-รอก-ก่ง-น่า-ม้าย

/maj˥˩.hen˩˩˦.naːm˦˥.tat̚˨˩.kra˨˩.bɔːk̚˨˩.maj˥˩.hen˩˩˦.kra˨˩.rɔːk̚˥˩.koŋ˨˩.naː˥˩.maːj˦˥/^((สัมผัส))

ด่วนทำไปทั้ง ๆ ที่ยังไม่ถึงเวลาอันสมควร

th-ไม่เห็นน้ำตัดกระบอก_ไม่เห็นกระรอกก่งหน้าไม้-th-verb-81G9wuor


ยกตนข่มท่าน

ยก + ตน + ข่ม + ท่าน

ยก-ตน-ข่ม-ท่าน

ยกย่องตัวเองและข่มผู้อื่น, พูดทับถมผู้อื่นแสดงให้เห็นว่าตัวเหนือกว่า


กันท่า

แสดงกิริยาอาการขัดขวางไม่ให้ผู้อื่นกระทำการใดอย่างหนึ่งได้สะดวก

คุยกับแฟนไม่สะดวกเลย แม่มานั่งกันท่าตลอด


กากบาท

กาก (“กา”) + บาท (“ตีน”)

กากะบาท
การกากบาท (abstract-noun)

ทำเครื่องหมายกากบาท


กาง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກາງ (กาง), ไทลื้อ ᦂᦱᧂ (กาง), ไทใหญ่ ၵၢင် (กาง, “วางกับดัก; ยับยั้ง”), อาหม 𑜀𑜂𑜫 (กง์, “ปกป้อง; ป้องกัน”), จ้วง gang, จ้วงแบบจั่วเจียง kang

/kaːŋ˧/^((สัมผัส))

กางขา

กางปีก

กางร่ม

กางแขน

กางใบ

กางมุ้ง

กางหนังสือ


ก่าย

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ก่าย, ลาว ກ່າຍ (ก่าย), คำเมือง ᨠ᩵ᩣ᩠ᨿ (ก่าย), ไทใหญ่ ၵၢႆႇ (ก่าย), จ้วง gaiq (ก่าย), จ้วงแบบจั่วเจียง gaiq (ก่าย)

พาด, พาดไขว้กัน

เอาฟืนก่ายกัน

พาดเกยอยู่หรือค้างอยู่, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคำ เกย เป็น ก่ายเกย หรือ เกยก่าย

เอามือก่ายหน้าผาก

นอนเอาขาก่ายกัน


ก้าวก่าย

ยุ่งเกี่ยวหน้าที่ผู้อื่น


ก้าวหน้า

การก้าวหน้า (abstract-noun)
ความก้าวหน้า (abstract-noun)

เปลี่ยนแปลงของเดิมให้ดีขึ้นตามลำดับ

เจริญวัฒนาเร็วกว่าปรกติ


กำกับ

ดูแล, ควบคุม


กำโบล

ลูบ, ลูบคลำ, ลูบไล้


กำเริบ

เทียบเขมร កំរើប (กํเริบ), កម្រើប (กมฺเริบ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ກຳເລີບ (กำเลีบ)

การกำเริบ (abstract-noun)
ความกำเริบ (abstract-noun)


กำสรด

เศร้า, แห้ง, สลด

จักคอยเห็นข้าโหยหา แต่องคเอกา จะแสนกำสรดลำเค็ญ


กำสรวล

โศกเศร้า, คร่ำครวญ, ร้องไห้

ไทกำสรดสงโรธ ท้ยนสงโกจกำสรวลครวญไปพลาง


กำหนด

ยืมมาจากเขมร កំណត់ (กํณต̍, “หมายไว้, หมายเหตุ, จำกัด”), แผลงมาจาก កត់ (กต̍, “หมายไว้, หยุด”)

หมายไว้, ตราไว้


กำแหง

ยืมมาจากเขมร កំហែង (กํแหง) หรือ កម្ហែង (กมฺแหง, “ข่มขู่; คุกคาม”)

/kam˧.hɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


กดขี่ข่มเหง

กดขี่ + ข่มเหง

กด-ขี่-ข่ม-เหง

/kot̚˨˩.kʰiː˨˩.kʰom˨˩.heːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

บังคับให้อยู่ในอำนาจ


กระจ๋อหวอ

กฺระ-จ๋อ-หฺวอ

grà-jɔ̌ɔ-wɔ̌ɔ

/kra˨˩.t͡ɕɔː˩˩˦.wɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

เปิด, โจ่งแจ้ง


กระจู๋กระจี๋

การกระจู๋กระจี๋ (abstract-noun)

กฺระ-จู๋-กฺระ-จี๋

/kra˨˩.t͡ɕuː˩˩˦.kra˨˩.t͡ɕiː˩˩˦/^((สัมผัส))

พูดกันเบา ๆ ด้วยอาการสนิทสนม


กระเจอะกระเจิง

การกระเจอะกระเจิง (abstract-noun)
ความกระเจอะกระเจิง (abstract-noun)

กฺระ-เจอะ-กฺระ-เจิง

/kra˨˩.t͡ɕɤʔ˨˩.kra˨˩.t͡ɕɤːŋ˧/^((สัมผัส))

กระเจิดกระเจิง, กระเซอะกระเซิง

เฒ่าก็เที่ยวสัญจรกระเจอะกระเจิง


กระซาบ

ค่อยกระซาบคำเกลี้ยง


กระซิกกระซี้

การกระซิกกระซี้ (abstract-noun)

กฺระ-ซิก-กฺระ-ซี้

หัวเราะเย้าหยอกกัน, ระริก


กระซุบกระซิบ

การกระซุบกระซิบ (abstract-noun)

กฺระ-ซุบ-กฺระ-ซิบ


กระเซ้ากระซี้

แผลงมาจาก เซ้าซี้

การกระเซ้ากระซี้ (abstract-noun)
ความกระเซ้ากระซี้ (abstract-noun)

กฺระ-เซ้า-กฺระ-ซี้

พูดรบเร้าร่ำไรเพื่อให้ได้ตามที่ต้องการ


กระเซ้าเย้าแหย่

การกระเซ้าเย้าแหย่ (abstract-noun)

กฺระ-เซ้า-เย้า-แหฺย่


กระแซะ

/kra˨˩.sɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

ขยับกระทบเข้าไป

ขยับตัวกระแซะเข้าไป

พูดเลียบเคียงกระแซะเข้าไป


กระดากกระเดื่อง

การกระดากกระเดื่อง (abstract-noun)


กระดิกกระเดี้ย

การกระดิกกระเดี้ย (abstract-noun)

ไหวน้อย ๆ, พอไหวได้บ้าง, มักใช้ในความปฏิเสธเป็น ไม่กระดิกกระเดี้ย


กระดิบ ๆ

คืบไปทีละน้อย


กระดี้กระเดียม

เดียม ร่วมเชื้อสายกับลาว ດຽມ (ดยม) หรือ ກະດຽມ (กะดยม), คำเมือง ᨯ᩠ᨿᨾ (ดยม), เขิน ᨯ᩠ᨿᨾ (ดยม)

การกระดี้กระเดียม (abstract-noun)
ความกระดี้กระเดียม (abstract-noun)

กฺระ-ดี้-กฺระ-เดียม

รู้สึกจักจี้


กระดืบ

/kra˨˩.dɯːp̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ค่อย ๆ คืบไปอย่างหนอน


กระเด้า

เด้า, ยกหรือกระดกก้นขึ้น ๆ ลง ๆ


กระทบกระทั่ง

การกระทบกระทั่ง (abstract-noun)
ความกระทบกระทั่ง (abstract-noun)

กฺระ-ทบ-กฺระ-ทั่ง

แตะต้อง, ทำให้กระเทือนถึง, ทำให้กระเทือนใจ


กระหยิ่มยิ้มย่อง

การกระหยิ่มยิ้มย่อง (abstract-noun)

มีสีหน้าเบิกบานด้วยความดีใจ


กระเหี้ยนกระหือ

การกระเหี้ยนกระหือ (abstract-noun)

แสดงอาการฮึดฮัดเข้าใส่อย่างเอาจริงเอาจัง


กระแหย่ง

กฺระ-แหฺย็่ง

/kra˨˩.jɛŋ˨˩/^((สัมผัส))


กริ่งเกรง

กฺริ่ง-เกฺรง


กริ๊ง

เลียนเสียงธรรมชาติ


กรีดนิ้ว

กรายนิ้ว, ใช้นิ้วมือหยิบอย่างมีท่าทีหยิบหย่ง

ทำอะไรไม่จริงจัง, ไม่เอาการเอางาน

ฉันไม่เห็นว่าเขาจะทำอะไร วัน ๆ ได้แต่กรีดนิ้วฉายไปฉายมา


กรี๊ด

เลียนเสียงธรรมชาติ

อาการที่เปล่งเสียงร้องดังเช่นนั้น

อาการที่แสดงว่าถูกใจอย่างยิ่ง


กลบเกลี่ย

ปิดให้เรียบสนิท


กลบเกลื่อน

กลบ + เกลื่อน

กฺลบ-เกฺลื่อน

ทำเนื้อความให้เชือนแชหรือไถลไปเป็นเรื่องอื่น


กลอก

/klɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนหรือขยับเขยื้อนกลับไปกลับมาภายในเขตของสิ่งนั้น ๆ


กล่อมเกลา

กล่อม + เกลา

กฺล่อม-เกฺลา

ทำให้เรียบร้อย, ทำให้ดี


กล่อมเกลี้ยง

การกล่อมเกลี้ยง (abstract-noun)

อบรมเลี้ยงดูให้มีนิสัยดี


กะล่อมกะแล่ม

การกะล่อมกะแล่ม (abstract-noun)

เคี้ยวไม่ทันแหลกแล้วรีบกลืน

พูดอ้อมแอ้มพอให้ผ่านไป


กลัดมัน

มีความรู้สึกในกามารมณ์อย่างรุนแรง


กลับกลาย

เปลี่ยนแปลงเป็นอย่างอื่นไป


กลับคำ

พูดแล้วไม่เป็นตามพูด, ไม่ทำตามที่พูดไว้, พูดแล้วเปลี่ยนคำพูด


กลัวลาน

กลัวจนตั้งสติไม่อยู่


กลั้วเกลี้ย

คลุกคลี, พอมีอยู่บ้าง, จวนหมด, หวุดหวิด


กล้าหาญ

การกล้าหาญ (abstract-noun)
ความกล้าหาญ (abstract-noun)

ไม่กลัว, ไม่ครั่นคร้าม


กล่าวโทษ

แจ้งว่ากระทำผิด


กล้ำกราย

เข้าไปปะปน, ล่วงเข้าไป


กล้ำกลืน

การกล้ำกลืน (abstract-noun)
ความกล้ำกลืน (abstract-noun)

ฝืนใจ, อดกลั้นไม่แสดงให้เห็น


กลิ้ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກິ້ງ (กิ้ง), ไทใหญ่ ၵိင်ႈ (กิ้ง), จ้วง gingj

อาการอย่างของกลมพลิกเลื่อนไปตามพื้น

ซุงกลิ้ง

ครกกลิ้ง

ลูกหินกลิ้ง

ทำให้ของกลมพลิกเลื่อนไปตามพื้น

กลิ้งครก

กลิ้งซุง

กลิ้งลูกหิน

โดยปริยายหมายความว่า พลิกแพลงเอาตัวรอด, จับไม่ติด

คนคนนี้กลิ้งได้รอบตัว


กลิ้งกลอก

การกลิ้งกลอก (abstract-noun)
ความกลิ้งกลอก (abstract-noun)

กฺลิ้ง-กฺลอก

/kliŋ˥˩.klɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

กลับไปกลับมาเอาแน่ไม่ได้


กลิ้งเกลือก

กฺลิ้ง–เกฺลือก

พยายามกระเสือกกระสนไป


กลุ้มรุม

ประดังห้อมล้อมเข้ามา


กวัก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง vaek (หวัก, “นกกวัก”), จ้วงแบบจั่วเจียง vaek (หวัก, “นกกวัก”)

อาการที่ใช้สิ่งแบน ๆ พุ้ยเข้าหาตัว

ใช้มือทำอาการเช่นนั้นเพื่อเป็นสัญญาณให้เข้ามาหา


กว้างใหญ่ไพศาล

การกว้างใหญ่ไพศาล (abstract-noun)

มีเนื้อที่มากมาย


กวาดตา

ส่ายตาดูทั่วไป


ก่อกวน

การก่อกวน (abstract-noun)
ความก่อกวน (abstract-noun)

ก่อให้เกิดความรำคาญหรือไม่สงบ


ก่อการ

/kɔː˨˩.kaːn˧/^((สัมผัส))


ก่อตั้ง

/kɔː˨˩.taŋ˥˩/^((สัมผัส))

จัดตั้งขึ้น, ริเริ่มตั้งขึ้น


ก่อสร้าง

/kɔː˨˩.saːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ก่อและสร้างโดยใช้อิฐและปูนเป็นส่วนใหญ่


ก้อง

ยืมมาจากจีนกลาง貢／贡 (gòng)

/kɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

อ่อนน้อมเจริญพระราชไมตรี

พระเจ้ากรุงไทยแต่งขุนนางไปก้องกรุงปักกิ่ง


กอด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *koːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩬᨯ (กอด), เขิน ᨠᩬᨯ (กอด), ลาว ກອດ (กอด), ไทลื้อ ᦂᦸᧆᧈ (ก่อ̂ด), ไทดำ ꪀꪮꪒ (กอด), ไทใหญ่ ၵွတ်ႇ (ก่อ̂ต), พ่าเก ကွတ် (กอ̂ต์), จ้วง got

/kɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

โอบไว้ในวงแขน

โดยปริยายหมายถึงอาการที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น


กะดี่

ดีดหรืองัดของหนักขึ้น


กะโผลกกะเผลก

การกะโผลกกะเผลก (abstract-noun)

กะ-โผฺลก-กะ-เผฺลก

/ka˨˩.pʰloːk̚˨˩.ka˨˩.pʰleːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการเดินไม่ปรกติ คือ ยกขาข้างหนึ่งไม่ได้ระดับกับอีกข้างหนึ่ง

อาการที่เดินไปด้วยความยากลำบากหรือเคลื่อนไปบนพื้นที่ที่ขรุขระ


กะหลีกะหลอ

แสดงกิริยาท่าทางหรือพูดจาประจบประแจงไม่น่าดู


กาไหล่

เคลือบสิ่งที่เป็นโลหะด้วยเงินหรือทอง


กักกัน

กำหนดเขตให้อยู่


กักด่าน

กักคุมไว้เพื่อตรวจตรา


กินเมือง

กิน + เมือง; เป็นไปได้ว่าแปลตรงตัวจากมอญ စဍုၚ် (จฑุง์)


กินลม

ต้านลม, รับลม

ว่าวกินลม

ใบเรือกินลม


กินเลี้ยง

กิน + เลี้ยง

กินอาหารร่วมกันหลายคนเพื่อสังสรรค์กันเป็นต้น


กินเส้น

ชอบกัน, เข้ากันได้, มักใช้ในความปฏิเสธว่า ไม่กินเส้นกัน


กีดกัน

กันไม่ให้ทำได้โดยสะดวก


กีดขวาง

/kiːt̚˨˩.kʰwaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


กุ

จากชื่อของ กุหลาบ ตฤษณานนท์ (หรือนามปากกา ก.ศ.ร. กุหลาบ)

/kuʔ˨˩/^((สัมผัส))

สร้างเรื่องที่ทำให้เป็นข่าวขึ้นเอง


กุด

เทียบภาษาจ้วง gut （กุด-hang gut หางกุด）

กุดหัว


กุ๊น

ยืมมาจากแคะ 緄 /绲 (“เย็บหุ้มริมผ้า”)

ขลิบเย็บหุ้มริมผ้าหรือของอื่น ๆ ใช้แถบผ้าย้วยหรือเฉลียงเย็บหุ้ม 2 ข้างเม้มเข้าเป็นตะเข็บกลมบ้างแบนบ้าง มักใช้ที่คอเสื้อหรือชายเสื้อเป็นต้น


กุม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ คุม, คุ้ม, คลุม

เอาอุ้งมือรวบ ปิด กัน หรือจับไว้


กุมเหง

ข่มเหง, รังแก


กุลีกุจอ

/ku˨˩.liː˧.ku˨˩.t͡ɕɔː˧/^((สัมผัส))

ช่วยจัดช่วยทำอย่างเอาจริงเอาจัง


กู่

/kuː˨˩/^((สัมผัส))

ส่งเสียงเป็นสัญญาณให้รู้ว่าอยู่ที่ไหน โดยปรกติเปล่งเสียง วู้


กู้

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน กู้, ลาว ກູ້ (กู้), คำเมือง ᨠᩪ᩶ (กู้), ไทลื้อ ᦂᦴᧉ (กู้), ไทใหญ่ ၵူႈ (กู้), จ้วง guh (กู่, “ทำ, เก็บ, ก่อ”), จ้วงแบบจั่วเจียง guh (กู่, “ทำ, เก็บ, ก่อ”) (Longzhou)

/kuː˥˩/^((สัมผัส))

ยืมเงินโดยให้ดอกเบี้ย

ทำให้กลับคืนอย่างเดิม


เก๊ก

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 革 (kek) หรือแต้จิ๋ว 革 (gêg4)

การเก๊ก (abstract-noun)
ความเก๊ก (abstract-noun)

วางท่า, วางมาด

ปรกติก็เห็นวางมาดหล่อ แต่พอเมาเข้าไปก็ลืมเก๊ก


เกกมะเหรก

เกก-มะ-เหฺรก


เก็ง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 經 (gêng1, “ผ่านไป”)

กะ, คาดหมายไว้อย่างมั่นใจ

เก็งหมัด

เก็งข้อสอบ


เก่งกาจ

เก่ง + (กาจ เทียบเขมร កាច (กาจ, “ดุร้าย, รุนแรง”))

/keŋ˨˩.kaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กล้าหาญไม่กลัวอะไร


เกณฑ์

จากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ *កេន៑ (*เกนฺ) (ซึ่งภายหลังกลายเป็น កែន (แกน) และ កេណ្ឌ (เกณฺฑ)), ก่อนหน้านี้ไม่แน่ชัดเนื่องจากมีตัวสะกด (-ณฑ) ที่มาจากอินเดีย ซึ่งแรกสุดเป็นไปได้ว่าแผลงมาจากบาลี กณฺฑ, จากสันสกฤต काण्ड (กาณฺฑ)

บังคับหรือขอร้องแกมบังคับ

เกณฑ์ประชาชนมาทำถนน


เก็บ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kepᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩮᩢ᩠ᨷ (เกับ), ลาว ເກັບ (เกับ), ไทลื้อ ᦵᦂᧇ (เกบ), ไทดำ ꪹꪀꪸꪚ (เกย̂บ), ไทใหญ่ ၵဵပ်း (เก๊ป), อาหม 𑜀𑜢𑜆𑜫 (กิป์); เทียบเขมร កើប (เกิบ)，จ้วงแบบจั่วเจียง gep, จ้วง gip

เอาไปหรือเอามาจากที่

เก็บผ้า

เก็บผลไม้

เอาหนังสือไปเก็บ

เอารถไปเก็บ

เอาสิ่งของที่ตกหล่นอยู่ขึ้นมา

เก็บของตก

เก็บคะแนน

เก็บค่าเช่า

เก็บค่าน้ำ

ห้องเก็บของ

เก็บมันเสียคืนนี้นะ


เก็บเล็ม

ค่อย ๆ เก็บทีละน้อย


เก็บหอมรอมริบ

เก็บ-หอม-รอม-ริบ

/kep̚˨˩.hɔːm˩˩˦.rɔːm˧.rip̚˦˥/^((สัมผัส))

รู้จักประหยัด


เกรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ក្រេង (กฺเรง), ក្រេង៑ (กฺเรงฺ); เทียบจีนเก่า驚 (OC *kreŋ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ក្រែង (กฺแรง), ลาว ເກງ (เกง)

นึกกลัวไปเอง, นึกวิตกไปเอง

เกรงว่าเขาจะเดือดร้อน


เกรงขาม

การเกรงขาม (abstract-noun)
ความเกรงขาม (abstract-noun)

/kreːŋ˧.kʰaːm˩˩˦/^((สัมผัส))


เกร็ง

เทียบลาว ເກັງ (เกัง)

ทำกล้ามเนื้อให้แข็ง

เกร็งข้อ

เกร็งแขน


เกรอะ

/krɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

แยกเอาแต่ส่วนที่เป็นน้ำใสหรือส่วนละเอียดที่นอนก้นอยู่ด้วยเครื่องกรองมีผ้าหนาหรือกระดาษฟางเป็นต้น

เกรอะน้ำปลา

เกรอะแป้ง


เกราะ

/krɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

พูดเลียบเคียง

อย่าคำเพราะเกราะกล่าวเจรจา


เกริ่น

บอกข่าวให้รู้ล่วงหน้า

เกริ่นข่าว

อาการที่ฝ่ายชายร้องนำในเพลงพื้นเมือง เช่น เพลงฉ่อย เพลงเกี่ยวข้าว เพื่อเชื้อเชิญฝ่ายหญิงให้ร้องตอบ

ร้องหา, เรียกหา

นกเขาขันเกริ่น

ผีกู่เกริ่น


เกรี้ยวกราด

เกรี้ยว + กราด

การเกรี้ยวกราด (abstract-noun)
ความเกรี้ยวกราด (abstract-noun)

เกฺรี้ยว-กฺราด

แสดงกิริยาท่าทางพร้อมทั้งดุด่าว่ากล่าวเป็นต้นอย่างรุนแรงด้วยความโกรธ


เกลา

ทำสิ่งที่ยังขรุขระอยู่ให้เกลี้ยงหรือได้รูปทรงดีขึ้น

เกลาไม้ไผ่

ทำให้ดีขึ้นหรือเรียบร้อยขึ้น

เกลาสำนวนหนังสือ

เกลานิสัย


เกล้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *klawꟲ (“มวยผม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເກົ້າ (เก็้า)

มุ่นผมให้เรียบร้อย

เกล้าจุก

เกล้ามวย


เกลี่ย

กระจายของออกไปให้เสมอกัน


เกลี้ยกล่อม

เกลี้ย + กล่อม

ၶျေႃးဝွၼ်း

ชักชวนให้คล้อยตาม

persuade

ชักชวนให้คล้อยตาม

เกฺลี้ย–กฺล่อม

ชักชวนจูงใจให้ร่วมพวก, พูดจูงใจให้คล้อยตามหรือปฏิบัติตาม


เกลียด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກຽດ (กยด)，จ้วงแบบจั่วเจียง ket

การเกลียด (abstract-noun)
ความเกลียด (abstract-noun)

ชัง, รังเกียจมาก, ไม่ชอบจนรู้สึกไม่อยากพบอยากเห็นเป็นต้น, บางทีใช้คู่กับคำ ชัง ว่า เกลียดชัง


ตีเกลียว

หมุนบิดให้เชือกเขม็งขึ้น


สับเกลียว

เอาเชือก 2 เส้นฟั่นควบเป็นเส้นเดียวกัน แล้วเอาเชือกเส้นที่ 3 ซึ่งเขม็งแล้วควบเข้าไประหว่างเชือก 2 เส้นนั้นโดยคลายเกลียวที่ปลายเชือก 2 เส้นแรกเล็กน้อย เพื่อให้เชือกเส้นที่ 3 สอดควบเข้าด้วยกันได้จนตลอด


เกลือก

/klɯa̯k̚˨˩/^((สัมผัส))

กลิ้งหรือเสือกตัวไปมา

เกลือกตม

เกลือกฝุ่น

เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งกลิ้งหรือเสือกตัวไปมา เพื่อให้สิ่งอื่นติด

เอาขนมเกลือกงา


เกลือกกลั้ว

เกลือก + กลั้ว

เกฺลือก–กฺลั้ว

คลุกคลี, คบค้าสมาคมด้วย


เกลือกกลิ้ง

เกฺลือก-กฺลิ้ง

พยายามกระเสือกกระสนไป


ซ่อม

ᩈᩬ᩶ᨾ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ᨾᩯ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ᩈᩬ᩶ᨾ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

修理

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

herstellen

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ꪵꪜꪉ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ꪎ꫁ꪱꪉ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ᥛᥥᥰ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ᦶᦙ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ᦶᦌᧄ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ᦶᦎᧂᧈᦶᦙ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

မႄး

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

réparer

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

reparieren

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ສ້ອມ

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

reparera

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

laga

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

reparar

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

repair

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

fix

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

𑜉𑜦𑜧

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

/sɔm˥˩/^((สัมผัส))

ทำสิ่งที่ชำรุดให้คืนดี

ซ่อมบ้านเรือนที่เสียหายให้ชาวบ้าน

ซ่อมอากาศยานในสนามบิน 3 แห่ง


เกษียณ

ยืมมาจากสันสกฤต क्षीण (กฺษีณ); เทียบบาลี ขีณ

สิ้นไป (ใช้เกี่ยวกับการกำหนดอายุ)

เกษียณอายุราชการ


เกษียณอายุ

เกษียณ + อายุ

พูดสั้น ๆ ว่า เกษียณ ก็มี

กะ-เสียน-อา-ยุ

ครบกำหนดอายุรับราชการ, สิ้นกำหนดเวลารับราชการหรือการทำงาน


เกษียน

แผลงมาจาก เขียน


เกะ

ตัดทอนจาก คาราโอเกะ

/keʔ˨˩/^((สัมผัส))

ร้องเพลงตามแผ่นซีดีบันทึกทำนองเพลงที่มีเนื้อร้องให้ร้องตามได้

วันหยุดฉันชอบชวนเพื่อน ๆ มาเกะที่บ้าน

ค่ำนี้ทานข้าวแล้วเกะกันที่บ้านฉันนะ


เกา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩮᩢᩣ (เกัา), เขิน ᨠᩮᩢᩣ (เกัา), ไทลื้อ ᦂᧁ (เกา), ลาว ເກົາ (เก็า), จ้วง gaeu; อาจเกี่ยวข้องกับไทใหญ่ ၵဝ် (กว)

เอาเล็บหรือสิ่งที่มีลักษณะคล้ายเล็บครูดผิวหนังเพื่อให้หายคันเป็นต้น

อาการที่สมอเรือครูดไปตามพื้นท้องน้ำ ไม่ยึดอยู่กับที่


เกาสมอ

ลากสมอครูดไปตามพื้นท้องน้ำ โดยเฉพาะในขณะที่กำลังกว้านสมอขึ้นเก็บ


เกาะ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເກາະ (เกาะ), จ้วง goj (ก้อ-กำ จับ), จ้วงแบบจั่วเจียง goj (ก้อ-กำ จับ ถือ)

fangen

(1) จับหรือยึด

ເກາະ

(1) จับหรือยึด

cling

(1) จับหรือยึด

perch

(1) จับหรือยึด

attach

(3) เข้าไปติดแน่นอยู่

/kɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

จับหรือยึดสิ่งใดไว้เพื่อทรงอยู่

นกเกาะกิ่งไม้

แมงมุมเกาะฝา

เอาสิ่งมีขอเป็นต้น เกี่ยวเข้ากับสิ่งอื่นเพื่อให้ติดอยู่

เอาขอเกาะต้นไม้

อาการที่เข้าไปติดแน่นอยู่ หรือเข้าเป็นหมู่หรือกลุ่มเดียวกัน

ปลิงเกาะ

ดินเกาะเป็นก้อน

บินเกาะหมู่

วิ่งเกาะกลุ่ม

ไปเอาตัวมาโดยอำนาจศาลเป็นต้น

ไปเกาะตัวมา


เกาะกิน

อาศัยกินอยู่กับคนอื่นโดยเอาแต่ประโยชน์ฝ่ายเดียว ไม่ช่วยทำงานหรือช่วยเหลือจุนเจือผู้นั้น, ทำตัวดุจกาฝาก


ก้นรั่ว

ตัดมาจาก กระเชอก้นรั่ว, กระชังก้นรั่ว

สุรุ่ยสุร่าย, ไม่ระมัดระวังการใช้จ่ายทำให้สูญเสียทรัพย์ไปเปล่า ๆ

ถึงจะได้มรดกมามาก แต่ถ้าก้นรั่วอย่างนี้ ไม่นานลูกเมียคงลำบาก


กรอบเป็นข้าวเกรียบ

กฺรอบ-เป็น-ข้าว-เกฺรียบ

/krɔːp̚˨˩.pen˧.kʰaːw˥˩.kria̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

จนมาก, ไม่มีเงินเลย

ช่วงนี้ต้องกลับไปกินข้าวบ้านเพราะกรอบเป็นข้าวเกรียบเลย


กระเป๋าแบน

กระเป๋า + แบน

กฺระ-เป๋า-แบน

จน, ไม่มีเงิน

พอเขากระเป๋าแบนก็ถูกแฟนทิ้ง


ก๊อกแตก

/kɔk̚˦˥.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ร้องไห้น้ำตาพรั่งพรู

หนังเรื่องนี้เศร้ามาก สาว ๆ ที่นั่งดูก๊อกแตกไปตาม ๆ กัน

เขากลัวมากจนก๊อกแตกเลย

ปัสสาวะอย่างเต็มที่หลังจากกลั้นไว้นาน

พอรถจอด นักท่องเที่ยวก็วิ่งเข้าห้องน้ำ ก๊อกแตกกันเป็นแถว


เกาะแกะ

/kɔʔ˨˩.kɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

พูดพาดพิงเชิงชู้สาว, พูดเชิงเกี้ยวพาราสี

มันเกาะแกะเกินก้ำเป็นธรรมดา.


เกิดสูรย์

เกิด + สูรย์

/kɤːt̚˨˩.suːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เกิดสุริยุปราคา


เกินเลย

/kɤːn˧.lɤːj˧/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาวาจาต่อผู้อื่นโดยขาดสัมมาคารวะ

เหลื่อมล้ำทางจำนวน


เกิบ

(เฉพาะคำกริยาความหมายที่ 2) จากอีสาน เกิบ (“รองเท้า”)

/kɤːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เศวตฉัตรรัตนก้งง เกิบบนบรรจถรณ์.

เฉกฉายกมลาสน์ฉัตรา เกิบก้งงเกศา.

โง่, เลว, ต่ำ


เกียกกาย

ตะเกียกตะกาย, ขวนขวาย

ค่อยเกียกกายหาเลี้ยงตน.


เกียง

โดยมากใช้เป็น เกี่ยง

เกี่ยง, รังเกียจ, ไม่ลงรอย, เกี่ยงแย่ง, เกี่ยงแย้ง

คนใดอันรังร้าย จิตรพิศเกียงกล.


เกี่ยง

/kia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ต่างฝ่ายต่างไม่ยอมทำเพราะกลัวจะเสียเปรียบกันเป็นต้น


เกี่ยงงอน

เกี่ยง + งอน

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/kia̯ŋ˨˩.ŋɔn˧/^((สัมผัส))

เกี่ยงอย่างมีเงื่อนไข, เกี่ยงเอาเชิง


เกี่ยงตาย

เกี่ยง + ตาย

เลี่ยงไปทางตาย, ยอมตาย

หวั่นฤทธิ์คิดครั่นสงคราม จักยุทธพยายาม คือขวัญสกนธ์เกี่ยงตาย.


เกียจ

เทียบเขมร កៀច (เกียจ)

คด, ไม่ซื่อ, โกง


เกียจคร้าน

เกียด–คฺร้าน

ขี้เกียจ, ไม่อยากทำงาน

ท่านสอนให้คนเกียจคร้านทำงาน ชีวิตจะได้เจริญก้าวหน้า


เกียด

เกี่ยวข้องกับ กีด


เกี่ยว

อาการที่สิ่งงอเป็นขอเกาะติดหรือเหนี่ยวไว้

ทอดสมอให้เกี่ยวแง่หินไว้

เอาของที่มีลักษณะเช่นนั้นเกาะติดหรือเหนี่ยวไว้

เอาขอเกี่ยว

ติดต่อผูกพัน, แตะต้อง, ยุ่งเกี่ยว, ข้องแวะ

เรื่องนี้อันตรายมากอย่าเอาตัวเข้าไปเกี่ยวเลย

อาการที่สิ่งแหลมคมขูดขีด สะกิด เป็นต้น

หนามเกี่ยว

ตะปูเกี่ยว

ตัดด้วยเคียว

เกี่ยวข้าว

เกี่ยวหญ้า

เกี่ยวแฝก

เกี่ยวด้วยเรื่องนี้


เกี่ยวก้อย

เกี่ยว + ก้อย

เกี่ยว-ก็้อย

อาการที่แสดงความคุ้นเคยสนิทสนมกัน

เขาเกี่ยวก้อยกันไปเที่ยวเชียงใหม่


เกี่ยวข้อง

เกี่ยว + ข้อง

การเกี่ยวข้อง (abstract-noun)
ความเกี่ยวข้อง (abstract-noun)

เกี่ยว-ค็่อง

/kia̯w˨˩.kʰɔŋ˥˩/^((สัมผัส))


เกี่ยวข้าว

เก็บเกี่ยวข้าว, ใช้เคียวตัดต้นข้าว


เกี่ยวดอง

เกี่ยว + ดอง

การเกี่ยวดอง (abstract-noun)
ความเกี่ยวดอง (abstract-noun)

/kia̯w˨˩.dɔːŋ˧/^((สัมผัส))

นับเป็นญาติกันทางเขยหรือสะใภ้


เกี่ยวดองหนองยุ่ง

การเกี่ยวดองหนองยุ่ง (abstract-noun)

เกี่ยว–ดอง–หฺนอง–ยุ่ง

/kia̯w˨˩.dɔːŋ˧.nɔːŋ˩˩˦.juŋ˥˩/^((สัมผัส))

เกี่ยวดองกันอย่างซับซ้อน


เกี่ยวเบ็ด

เอาเบ็ดไปเกี่ยวเหยื่อ, เอาเหยื่อมาเกี่ยวเบ็ด


เกี่ยวพัน

การเกี่ยวพัน (abstract-noun)
ความเกี่ยวพัน (abstract-noun)

ติดเนื่องกัน, พัวพัน


เกี่ยวโยง

เกี่ยว + โยง

การเกี่ยวโยง (abstract-noun)
ความเกี่ยวโยง (abstract-noun)

ต่อเนื่องไปถึง


เกี้ยว

รัด, พันแน่น, ติดแน่น

เพราะประพฤติมันเกี้ยว เกี่ยงร้ายแกมดี

พูดให้รักในเชิงชู้สาว, พูดแทะโลม, พูดเลียบเคียงเพื่อให้สมปรารถนา


เกี้ยวพาน

พูดให้รักในเชิงชู้สาว


เกี้ยวพาราสี

เกี้ยว-พา-รา-สี

พูดให้รักในเชิงชู้สาว


เกื้อ

การเกื้อ (abstract-noun)
ความเกื้อ (abstract-noun)

/kɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

ช่วยเหลือสนับสนุน


เกือบไป

จวนเจียน, จักแหล่น


แก้เกี้ยว

แก้ + เกี้ยว

/kɛː˥˩.kia̯w˥˩/^((สัมผัส))

แก้อย่างย้อนรอยให้หายกัน

พูดแก้เกี้ยว

ฟ้องแก้เกี้ยว


แก้ขวย

/kɛː˥˩.kʰua̯j˩˩˦/^((สัมผัส))

กระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อบรรเทาความกระดากอาย


แก้เขิน

/kɛː˥˩.kʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))


แก้ขัด

/kɛː˥˩.kʰat̚˨˩/^((สัมผัส))

แก้ข้อขัดข้องให้ลุล่วงไปชั่วคราว


แก้เคล็ด

/kɛː˥˩.kʰlet̚˦˥/^((สัมผัส))

กระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งที่เชื่อกันว่าเป็นวิธีปัดเป่าหรือป้องกันภัยหรือเหตุร้ายที่จะมีมา


แก้แค้น

/kɛː˥˩.kʰɛːn˦˥/^((สัมผัส))

ทำตอบด้วยความแค้นหรือเพื่อให้หายแค้น


แก้เชิง

ใช้เล่ห์เหลี่ยม ชั้นเชิง หรือ อุบาย หักล้างเล่ห์เหลี่ยม ชั้นเชิง หรืออุบายของอีกฝ่ายหนึ่ง


แก้ตก

แก้ให้สำเร็จลุล่วงไปได้


แก้ต่าง

ว่าต่าง

ว่าความแทนโจทก์

/kɛː˥˩.taːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ว่าความแทนจำเลย


แก้ที

/kɛː˥˩.tʰiː˧/^((สัมผัส))

แก้ตาเดิน (ใช้แก่การเล่นหมากรุก)


แก้โทษ

/kɛː˥˩.tʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))


แก้บาป

สารภาพความผิดเพื่อให้พ้นบาป


แก้ผ้า

/kɛː˥˩.pʰaː˥˩/^((สัมผัส))

เอาผ้าที่นุ่งอยู่ออกจากตัว, เปลือยกายไม่นุ่งผ้า

เด็กนอนแก้ผ้า

เด็กแก้ผ้าวิ่งโทง ๆ


แก้ฝัน

/kɛː˥˩.fan˩˩˦/^((สัมผัส))

เล่าฝันให้ผู้อื่นทำนาย, ทำนายฝัน


แก้ฟ้อง

/kɛː˥˩.fɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

แก้ไขคำฟ้องตามที่ศาลสั่งในกรณีที่คำฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

ยื่นคำให้การเป็นข้อต่อสู้คดีเพื่อแก้คำฟ้อง


แก้ลำ

ใช้ชั้นเชิงตอบโต้ให้เท่าเทียมกันหรือหนักมือขึ้น


แก้ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แก้ง, ลาว ແກ້ງ (แก้ง), คำเมือง ᨠᩯ᩠᩶ᨦ (แก้ง), เขิน ᨠᩯ᩠᩶ᨦ (แก้ง), ไทลื้อ ᦶᦂᧂᧉ (แก้ง), ไทใหญ่ ၵႅင်ႈ (แก้ง), ไทใต้คง ᥐᥦᥒᥲ (แก้ง) หรือ ᥓᥦᥒᥲ (แจ้ง)

/kɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))


แก้ง

/kɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

คอแก้ง


แก่งแย่ง

/kɛŋ˨˩.jɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

/kɛŋ˨˩.jɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

พยายามเอารัดเอาเปรียบกันหรือจะเอาแต่ได้ข้างเดียว, ไม่ปรองดองกัน


นาบ

/naːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งที่มีความร้อนรีดหรือกดลงไป

นาบพลูนาบใบตอง

มีเพศสัมพันธ์


นาบข้าว

/naːp̚˥˩.kʰaːw˥˩/^((สัมผัส))

เอาไม้ยาวกดต้นข้าวที่มีรวงแก่แล้วให้ราบลงเพื่อสะดวกในการเกี่ยวข้าว


นำร่อง

นำเรือกำปั่นหรือเรือใหญ่และกินน้ำลึก เช่นเรือสินค้า เข้าหรือออกจากท่าเรือตามร่องน้ำในระยะซึ่งอาจมีอันตรายแก่การเดินเรือ

เจ้าพนักงานผู้ทำหน้าที่นำเรือกำปั่นหรือเรือใหญ่และกินน้ำลึก เข้าหรือออกจากท่าเรือตามร่องน้ำในระยะซึ่งอาจมีอันตรายแก่การเดินเรือ

ริเริ่มหรือทดลองทำไปก่อน

โครงการนำร่อง


กินน้ำ

มีท้องเรือจมลึกลงไปในน้ำ

เรือกินน้ำตื้น

เรือกินน้ำลึก


เพลิดเพลิน

การเพลิดเพลิน (abstract-noun)
ความเพลิดเพลิน (abstract-noun)

เพฺลิด-เพฺลิน

/pʰlɤːt̚˥˩.pʰlɤːn˧/^((สัมผัส))

สนุกสนานไม่รู้จักเบื่อ, สนุกสนานจนลืมกังวล


ใบ้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓɤɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃບ້ (ใบ้), ไทใหญ่ မႂ်ႈ (ใม้), จ้วง mbwj (บื้อ -พูดติดอ่าง) , จ้วงแบบจั่วเจียง mbwj (บื้อ -พูดติดอ่าง)

แสดงกิริยาท่าทางแทนถ้อยคำ

ภาษาใบ้

แนะด้วยอุบาย

บอกใบ้

ใบ้หวย


บุ้ยใบ้

ทำปากยื่นประกอบกิริยาบอกใบ้ให้รู้


บุ้ย

ทำปากยื่นบอกใบ้ให้รู้


บุ้ยปาก

ทำปากยื่นบอกใบ้ให้รู้


รวบ

อาการที่เอาสิ่งต่าง ๆ เข้ามาไว้ด้วยกันให้เป็นฟ่อน เป็นมัด เป็นกลุ่ม เป็นกอง เป็นต้น

เอามือทั้ง 2 ข้างหรือวงแขนโอบรัดสิ่งใดสิ่งหนึ่งเข้าหาตัว

รวบตัว

รวบเอว

รวบขา

ขโมยถูกตำรวจรวบ


รวบยอด

รวมยอดเงินครั้งสุดท้าย

รวมหลาย ๆ ครั้ง เป็นคราวเดียวในครั้งหลังสุด

กินรวบยอด


รวบรวม

นำสิ่งต่าง ๆ มารวมเข้าไว้ด้วยกัน

รวบรวมข้าวของ

รวบรวมเงิน

รวบรวมหลักฐาน


รวบรัด

การรวบรัด (abstract-noun)
ความรวบรัด (abstract-noun)

ทำให้สั้นเข้าให้เร็วเข้า

พูดรวบรัด


รวบหัวรวบหาง

รวบ + หัว + รวบ + หาง

รวบ-หัว-รวบ-หาง

/rua̯p̚˥˩.hua̯˩˩˦.rua̯p̚˥˩.haːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

รวบรัดให้สั้น, ทำให้เสร็จโดยเร็ว

ฉวยโอกาสเมื่อมีช่องทาง


รวบอำนาจ

รวบอำนาจมาไว้ส่วนกลาง

รวบอำนาจมาไว้ที่คนคนเดียว


ไขว้

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄຂວ່ (ไขว่), ไทใหญ่ ၶႂႆႈ (ขฺไว้)

ขัด, สับกัน, ก่ายสับกัน

ไขว้เฉลว

ส่งของไขว้

หมายถึง เอาของคนหนึ่งไปส่งคืนให้อีกคนหนึ่ง

ไขว้ขา

กิริยาที่เตะตะกร้อด้วยบิดเท้าไปอีกข้างหนึ่ง

เตะไขว้

ไม่มีเงินก็เอานาฬิกาไปไขว้ไว้ก่อน

พอปลายเดือนเงินหมด ก็เอาของไปไขว้

นายมีเงิน เอามาให้เราไขว้ก่อน


ไขว้เขว

การไขว้เขว (abstract-noun)
ความไขว้เขว (abstract-noun)

เขาพูดมากทำให้ฉันไขว้เขว

เอาของไปจำนำ, ยืมเงินโดยเอาของไปเป็นประกัน


วิจัย

ยืมมาจากสันสกฤต विचय (วิจย) หรือบาลี วิจย

ค้นคว้าเพื่อหาข้อมูลอย่างถี่ถ้วนตามหลักวิชา

เขากำลังวิจัยเรื่องมลพิษทางอากาศอยู่


บริการ

ปฏิบัติรับใช้, ให้ความสะดวกต่าง ๆ

ร้านนี้บริการลูกค้าดี


ทำนุบำรุง

ทำ-นุ-บำ-รุง

เอาใจใส่ดูแลเลี้ยงดู

ทำนุบำรุงบิดามารดา

ทำนุบำรุงบุตรธิดา

ซ่อมแซมรักษา, อุดหนุนให้เจริญขึ้น

ทำนุบำรุงวัด

ธำรงรักษาไว้

ทำนุบำรุงศาสนา

ทำนุบำรุงบ้านเมือง


สำคัญ

ยืมมาจากเขมร សំគាល់ (สํคาล̍, “ทำให้รู้”) หรือ សម្គាល់ (สมฺคาล̍, “ทำให้รู้”), แผลงมาจากស្គាល់ (สฺคาล̍); เทียบลาว ສຳຄັນ (สำคัน); ภาษาเขมรยืมกลับไปเป็น សំខាន់ (สํขาน̍, “สำคัญ”)

สำคัญตนผิด

สำคัญว่าเชือกเป็นงู

คะเน, คาดว่า

ลงทุนไปแล้วก็สำคัญว่าจะได้กำไรมาก


อุด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔwɯtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອຸດ (อุด), คำเมือง ᩋᩧ᩠ᨯ (อึด), ไทลื้อ ᦀᦹᧆ (อืด) หรือ ᦵᦀᦲᧆ (เอีด), ไทใหญ่ ဢုတ်း (อุ๊ต), จ้วงแบบจั่วเจียง oet (อด, “ยัด, จุก”); เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ หยุด

/ʔut̚˨˩/^((สัมผัส))

จุกช่อง, จุกให้แน่น


สอบไล่

/sɔːp̚˨˩.laj˥˩/^((สัมผัส))

สอบความรู้ที่เล่าเรียนมาว่าได้ตามมาตรฐานของหลักสูตรแต่ละขั้นหรือทั้งหมด


หวงก้าง

ตัดทอนจาก หมาหวงก้าง; เทียบเท่า หวง + ก้าง

/hua̯ŋ˩˩˦.kaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

หวงของที่ตนไม่มีสิทธิ์

กันท่าคนอื่นในสิ่งที่ตนได้ใช้ประโยชน์แล้วหรือใช้ประโยชน์ไม่ได้


หวงตัว

การหวงตัว (abstract-noun)
ความหวงตัว (abstract-noun)

รักนวลสงวนตัว

เป็นลูกผู้หญิงต้องรู้จักหวงตัว

ไม่ยอมให้ถูกเนื้อต้องตัว

เด็กคนนี้หวงตัว ไม่ยอมให้คนแปลกหน้าอุ้ม


หวงห้าม

/hua̯ŋ˩˩˦.haːm˥˩/^((สัมผัส))

กันไว้โดยเฉพาะ

ผลไม้ในสวนนี้เจ้าของไม่หวงห้ามจะเก็บไปกินก็ได้


หวงแหน

การหวงแหน (abstract-noun)
ความหวงแหน (abstract-noun)

/hua̯ŋ˩˩˦.hɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

หนังสือเล่มนี้หายาก เจ้าของหวงแหนเหลือเกิน


หลุด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼຸດ (หลุด), ไทลื้อ ᦜᦳᧆ (หลุด), ไทใต้คง ᥘᥧᥖᥴ (ลู๋ต), พ่าเก လုတ် (ลุต์), อาหม 𑜎𑜤𑜄𑜫 (ลุต์)
ภาษาจ้วง luet，lut（ลว็ด/ลุด）

ออกจากที่ที่ติดอยู่

พลอยหลุดจากหัวแหวน

พ้นจากความควบคุมอยู่

หลุดจากที่คุมขัง

ขาดกรรมสิทธิ์

เอาทรัพย์จำนำหลุดเป็นสิทธิ

ลืมบท ไม่สามารถเล่นต่อไปได้ (ใช้ในการร้องเพลงและเล่นละคร)

เขาลืมท่องบท เลยหลุดบท

พระเอกคนนี้หลุดบ่อยเพราะเป็นคนเส้นตื้น ชอบหัวเราะเวลาแสดง

คุมสติไม่อยู่, นอตหลุด ก็ว่า

เมื่อวานฉันเกือบหลุดตอนที่ทะเลาะกับเขา

พลั้งพูดออกมาโดยไม่ตั้งใจ

หลุดคำหยาบ

ถูกเผยแพร่สู่สาธารณชนโดยไม่ตั้งใจ

ภาพหลุด

คลิปหลุด


พลั้งปาก

/pʰlaŋ˦˥.paːk̚˨˩/^((สัมผัส))

พูดไปโดยไม่ทันคิด


หลุดพ้น

การหลุดพ้น (abstract-noun)
ความหลุดพ้น (abstract-noun)

เป็นอิสระจากสิ่งผูกมัด

หลุดพ้นจากกิเลส

หลุดพ้นจากคดี


หลุดมือ

/lut̚˨˩.mɯː˧/^((สัมผัส))

หลุดไปจากมือ

ปลาหลุดมือไป

สูญเสียสิ่งที่มีอยู่แล้ว

พอมีการเปลี่ยนรัฐบาล ตำแหน่งของเขาก็หลุดมือไป

คาดว่าจะได้แต่ไม่ได้

ตำรวจคาดว่าจะจับผู้ร้ายได้ แต่ไปถึงผิดเวลาไปหน่อยเดียว ผู้ร้ายจึงหลุดมือไปได้


หลุดลอย

พ้นจากที่ยึดไว้แล้วล่องลอยไป

เรือที่ผูกไว้กับหลัก พอถูกคลื่นซัดก็หลุดลอยไป

ขาดพ้นไป, สูญสิ้นไป, หมดโอกาสที่จะได้

ลาภที่ควรได้หลุดลอยไป

โอกาสหลุดลอยไป


หลุดลุ่ย

คลายตัวหลุดเลื่อนไปจากสภาพเดิม

ผมหลุดลุ่ย

เสื้อผ้าหลุดลุ่ย


หลุบ

ลู่ลงมา, ปกลงมา

ผมหลุบหน้า

หนังตาหลุบ


โจน

/t͡ɕoːn˧/^((สัมผัส))

กระโดดพุ่งไปโดยเร็ว

โจนน้ำ

โจนท้องร่อง

อาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

น้ำโจน


หลู่

/luː˨˩/^((สัมผัส))

ลบคุณ, ดูถูก, ไม่นับถือ

หลู่คุณ

หลู่เกียรติ


ห่วง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ່ວງ (ห่วง)

การห่วง (abstract-noun)
ความห่วง (abstract-noun)

/hua̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ผูกพัน, กังวลถึง, มีใจพะวงอยู่


ห่วงใย

การห่วงใย (abstract-noun)
ความห่วงใย (abstract-noun)

มีใจพะวงอยู่, มีทุกข์กังวลอยู่


ห่วงหน้าพะวงหลัง

ห่วง + หน้า + พะวง + หลัง

การห่วงหน้าพะวงหลัง (abstract-noun)
ความห่วงหน้าพะวงหลัง (abstract-noun)

ห่วง-น่า-พะ-วง-หฺลัง

/hua̯ŋ˨˩.naː˥˩.pʰa˦˥.woŋ˧.laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

พะวงใจหรือกังวลใจไปหมดทุกเรื่อง, ห่วงเรื่องต่าง ๆ จนวุ่นวายใจ


ห่วงหน้าห่วงหลัง

ห่วง + หน้า + ห่วง + หลัง

การห่วงหน้าห่วงหลัง (abstract-noun)
ความห่วงหน้าห่วงหลัง (abstract-noun)

ห่วง-น่า-ห่วง-หฺลัง

/hua̯ŋ˨˩.naː˥˩.hua̯ŋ˨˩.laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


หีบ

ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩉᩦ᩠ᨷ (หีบ), อีสาน หีบ, ลาว ຫີບ (หีบ), ไทลื้อ ᦠᦲᧇᧈ (หี่บ), ไทใหญ่ ႁိပ်ႇ (หิ่ป), ไทใต้คง ᥞᥤᥙ (หีป); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ หนีบ

/hiːp̚˨˩/^((สัมผัส))

บีบเค้นให้ส่วนที่ต้องการออกมา

หีบอ้อย

หีบฝ้าย


ธง

ไม่ทราบแน่ชัด แต่การสะกดด้วย ธ นั้นปนเปื้อนมาจากบาลี ธช (ซึ่งเป็นรากของไทย ธชะ, ธัช); เทียบลาว ທຸງ (ทุง), คำเมือง ᨴᩩᨦ (ทุง), เขิน ᨴᩩᨦ (ทุง), ไทลื้อ ᦑᦳᧂ (ทุง), ไทใหญ่ တုင်း (ตุ๊ง), ไทใต้คง ᥖᥧᥒᥰ (ตู๊ง), เขมร ទង់ (ทง̍)

/tʰoŋ˧/^((สัมผัส))

ปักคันเบ็ดประจำเพื่อล่อปลา


ระดับ

ยืมมาจากเขมร រដាប់ (รฎาบ̍)


โค้ง

ยืมมาจากมอญ-เขมรดั้งเดิม *koŋ (“โค้ง; งอ”); ร่วมเชื้อสายกับ ไทย ก่ง, ก้งโค้ง, โกง, โก่ง, โก้งโค้ง, ลาว ໂຄ້ງ (โค้ง) , จ้วง goengq (ก่ง-โค้ง อ้อม), จ้วงแบบจั่วเจียง koengq (ค่ง-โค้ง คด งอ)

/kʰoːŋ˦˥/^((สัมผัส))

น้อมลง, ทำให้น้อมลง

โค้งคำนับ

โค้งตัว


น้อม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ โน้ม; เทียบลาว ນ້ອມ (น้อม), คำเมือง ᨶᩬ᩶ᨾ (นอ้ม), เขิน ᨶᩬ᩶ᨾ (นอ้ม), ไทลื้อ ᦓᦸᧄᧉ (น้อ̂ม), จ้วง nomx (“น้อม”)

/nɔːm˦˥/^((สัมผัส))

น้อมลาภมาเพื่อตน

กิ่งไม้น้อมลง

โอนลงเป็นการแสดงความเคารพ

น้อมกาย

น้อมใจ

น้อมใจเชื่อ


คำนับ

ทำความเคารพ, ทำความเคารพโดยก้มศีรษะให้

บมิให้เห็นรูเห็นช่อง ที่ล่องลับคำนับนิแล้ว


เซต

ยืมมาจากอังกฤษ set

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

เซตตัวนักกีฬาลงในตำแหน่งต่าง ๆ

เข้าที่, อยู่ตัว

ปูนเซตตัว


จุด

ร่วมเชื้อสายกับไทย จุด, อีสาน จูด, คำเมือง ᨧᩪᨯ (จูด), เขิน ᨧᩪᨯ (จูด), ไทลื้อ ᦈᦳᧆᧈ (จุ่ด), ไทใหญ่ ၸုတ်ႇ (จุ่ต)

/t͡ɕut̚˨˩/^((สัมผัส))

จุดไฟ

จุดบุหรี่


จุด

/t͡ɕut̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำเครื่องหมายเป็นรอยหรือแต้มที่มีลักษณะกลม ๆ ปรากฏที่ผิวพื้น

เอาปลายดินสอจุดไว้


อกสั่นขวัญแขวน

การอกสั่นขวัญแขวน (abstract-noun)

ตกใจสุดขีด, ตกใจกลัวอย่างยิ่ง


อกสั่นขวัญหนี

อก + สั่น + ขวัญหนี

การอกสั่นขวัญหนี (abstract-noun)

อก-สั่น-ขฺวัน-หฺนี

/ʔok̚˨˩.san˨˩.kʰwan˩˩˦.niː˩˩˦/^((สัมผัส))

ตกใจสุดขีด, ตกใจกลัวอย่างยิ่ง


อกสั่นขวัญหาย

การอกสั่นขวัญหาย (abstract-noun)

ตกใจสุดขีด, ตกใจกลัวอย่างยิ่ง


ท้อง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *dwuːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ท้อง, ลาว ທ້ອງ (ท้อง), คำเมือง ᨴᩬ᩶ᨦ (ทอ้ง), ไทลื้อ ᦑᦸᧂᧉ (ท้อ̂ง), ไทดำ ꪕ꫁ꪮꪉ (ตฺ้อง), ไทใหญ่ တွင်ႉ (ต๎อ̂ง), จ้วง dungx, จ้วงแบบจั่วเจียง tongx

swier

ฟรีเชียตะวันตก

/tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

มีลูกอยู่ในท้อง, ตั้งครรภ์


พาน

ไม่ได้พบพานเสียนาน

ขวาง, กีดขวาง, ขึงขวาง

เอาเชือกมาพานไว้ เมื่อคนมาปะทะก็จะล้มลง

พานคนข้างหลังไว้

เอาไม้กวาดพานหยากไย่


ระ

/raʔ˦˥/^((สัมผัส))

กระทบเรียดไป

เอาไม้ระรั้วสังกะสี


เรียด

ทอยกระเบื้องเรียดน้ำ

กระดานใบแล่นเรียดผิวน้ำ

เก็บค่าดูเรียดแม้แต่เด็กเล็ก ๆ


หัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *t.rakᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩢ᩠ᨠ (หัก), ลาว ຫັກ (หัก), ไทลื้อ ᦠᧅ (หัก), ไทดำ ꪬꪰꪀ (หัก), ไทใหญ่ ႁၵ်း (หั๊ก), อาหม 𑜍𑜀𑜫 (รก์), จ้วง raek, แสก รั๊ก , จ้วงแบบจั่วเจียง daek (ตัก)

พับงอ, พับงอหรือทำให้พับให้งอเพื่อให้ขาดหรือหลุดออกจากกัน

เอาออกจากจำนวนที่มีอยู่

หักจำนวนเงิน

ถูกตีอย่างแรงจนงงม่อยไป (ใช้กับไก่)

เลี้ยวอย่างกะทันหัน

หักหัวเรือ

หักพวงมาลัย

เรียกแต้มลูกเต๋า 3 ลูก ที่ขึ้นแต้ม 1 2 3 ตามลำดับ ถือว่าเป็นแต้มเลวที่สุด


อึ

เลียนเสียงธรรมชาติ จากเสียงของการเบ่งอุจจาระ

/ʔɯʔ˨˩/^((สัมผัส))

ถ่ายอุจจาระ (มักใช้กับเด็ก)


ชื่น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊື່ນ (ซื่น), คำเมือง ᨩᩨ᩠᩵ᨶ (ชื่น), เขิน ᨩᩨ᩠᩵ᨶ (ชื่น), ไทลื้อ ᦋᦹᧃᧈ (ชื่น), ไทใหญ่ ၸိုၼ်ႈ (จึ้น)

/t͡ɕʰɯːn˥˩/^((สัมผัส))

หน้าค่อยชื่นขึ้น


ยินดี

ยิน (“รู้สึก, ชอบ”) + ดี

การยินดี (abstract-noun)
ความยินดี (abstract-noun)


ชอบใจ

การชอบใจ (abstract-noun)
ความชอบใจ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

ถูกใจ, ยินดี, พอใจ


ถูกใจ

การถูกใจ (abstract-noun)
ความถูกใจ (abstract-noun)

/tʰuːk̚˨˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


ต้องใจ

การต้องใจ (abstract-noun)
ความต้องใจ (abstract-noun)

/tɔŋ˥˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


ถูกอกถูกใจ

การถูกอกถูกใจ (abstract-noun)
ความถูกอกถูกใจ (abstract-noun)

ถูก-อก-ถูก-ไจ

/tʰuːk̚˨˩.ʔok̚˨˩.tʰuːk̚˨˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


พอใจ

ภอใจ
การพอใจ (abstract-noun)
ความพอใจ (abstract-noun)

/pʰɔː˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


ดีใจ

การดีใจ (abstract-noun)
ความดีใจ (abstract-noun)

ยินดี, ชอบใจ, พอใจ


ลุก

เคลื่อนขึ้นจากท่านั่งหรือท่านอน

ลุกจากเก้าอี้

ลุกจากที่นอน

ขนลุก

เคลื่อนออกจาก

ลุกแต่สุโขทัย

ไหม้โพลงขึ้น

ไฟลุก


หิว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫິວ (หิว)

การหิว (abstract-noun)
ความหิว (abstract-noun)

อยากกิน, อยากดื่ม

โดยปริยายหมายถึงอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

หิวเงิน


บรรลุนิติภาวะ

บรรลุ + นิติภาวะ

บัน-ลุ-นิ-ติ-พา-วะ

/ban˧.lu˦˥.ni˦˥.ti˨˩.pʰaː˧.waʔ˦˥/^((สัมผัส))

มีอายุถึงกำหนดที่กฎหมายให้พ้นจากภาวะความเป็นผู้เยาว์และให้มีความสามารถใช้สิทธิตามกฎหมายทั้งปวงได้โดยสมบูรณ์ด้วยตนเอง โดยกฎหมายไทยกำหนดให้บุคคลพ้นจากภาวะผู้เยาว์และบรรลุนิติภาวะเมื่อมีอายุ 20 ปีบริบูรณ์ หรือเมื่อผู้เยาว์ทำการสมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย


ไว

เทียบจีนยุคกลาง快 (MC khwaejH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩅᩮᩥ᩠ᨿ (เวิย) หรือ ᩅᩰᩫ᩠ᨿ (โว็ย), ลาว ໄວ (ไว), ไทลื้อ ᦺᦞ (ไว), ไทใหญ่ ဝႆး (ไว๊), ไทใต้คง ᥝᥭᥰ (วั๊ย), อาหม 𑜈𑜩 (บย์)

เคลื่อนไหว คิด หรือกระทำสิ่งใดได้คล่องแคล่วรวดเร็วหรือฉับพลันทันที

ไวเข้ารถจะออกแล้ว


ไว ๆ

ไว ๆ เข้ารถจะออกแล้ว


รีบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮີບ (ฮีบ), คำเมือง ᩁᩦ᩠ᨷ (รีบ), ไทลื้อ ᦣᦲᧇ (ฮีบ), ไทใหญ่ ႁိပ်ႈ (หิ้ป)

ᨣᩢ᩠᩵ᨦ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᨶᩯ᩠ᨯ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᨼᩢ᩠᩵ᨦ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᨼ᩶ᩣ᩠ᩅ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᨼᩢ᩠᩵ᨦ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᨼ᩶ᩣ᩠ᩅ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᦅᧂᧈ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᦝᦱᧁᧉ

ทำอย่างรวดเร็ว

ᦣᦲᧇ

ทำอย่างรวดเร็ว

ၼႅတ်ႈ

ทำอย่างรวดเร็ว

ႁိပ်ႈ

ทำอย่างรวดเร็ว

ຟ້າວ

ทำอย่างรวดเร็ว

ຮີບ

ทำอย่างรวดเร็ว

/riːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ทำอย่างใดอย่างหนึ่งอย่างรวดเร็ว

รีบเสียจนมือสั่น

รีบไปรีบมา

รีบทำ

รีบนอน


รีบ ๆ

/riːp̚˥˩.riːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ทำอย่างใดอย่างหนึ่งอย่างรวดเร็ว

รีบ ๆ หน่อย


รีบเร่ง

/riːp̚˥˩.reŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ทำอย่างใดอย่างหนึ่งให้เร็วขึ้นกว่าปรกติ

ครูรีบเร่งตรวจข้อสอบให้เสร็จ


รำ

จากเขมร រាំ (ราํ)

แสดงท่าเคลื่อนไหวโดยมีลีลาและแบบท่าเข้ากับจังหวะเพลงร้องหรือเพลงดนตรี, ถ้าถืออาวุธประกอบก็เรียกชื่อตามอาวุธที่ถือ, ถ้าถือสิ่งของใดประกอบก็เรียกชื่อตามสิ่งของนั้น

รำฉุยฉายพราหมณ์

รำกฤดาภินิหาร

รำสีนวล

รำดาบ

รำทวน

รำกริช

รำพัด

รำดอกไม้เงินดอกไม้ทอง

อาการที่แสดงท่าคล้ายคลึงเช่นนั้น, ฟ้อน


ลื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m.lɯːlᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩨ᩠᩵ᨶ (มื่น), เขิน ᨾᩨ᩠᩵ᨶ (มื่น), ลาว ມື່ນ (มื่น), อีสาน มื่น, ไทลื้อ ᦙᦹᧃᧈ (มื่น), ไทใหญ่ မိုၼ်ႈ (มึ้น), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫 (มึน์), แสก หมรื้น, จ้วงแบบจั่วเจียง lwenq (ลื่น, “ราบ”), laenq (ลื่นหกล้ม, กลิ้ง), จ้วง lwenq

/lɯːn˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนที่ไปบนพื้นที่มีความฝืดน้อยด้วยความเร็วจนควบคุมหรือยั้งไม่ได้, ลื่นไถล ก็ว่า

เขาลื่นหกล้ม

ลูกแก้วลื่นไปตามราง


เว้นวรรค

เว้นช่วงของคำ ข้อความ หรือประโยคเป็นระยะ ๆ


เว้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເວັ້ນ (เวั้น), คำเมือง ᩅᩮ᩠᩶ᨶ (เว้น), เขิน ᩅᩮ᩠᩶ᨶ (เว้น), ไทลื้อ ᦞᦲᧃᧉ (วี้น), ไทดำ ꪹꪫꪸ꫁ꪙ (เวย้̂น), ไทใหญ่ ဝဵၼ်ႉ (เว๎น)

แยกเอาออก (ไม่ให้พัวพันกันอยู่กับสิ่งซึ่งพึงกระทำหรือไม่พึงกระทำ)

ทำเลขทุกข้อเว้นข้อ 4

เปิดทุกวันเว้นวันนักขัตฤกษ์

วันโกนไม่ละวันพระไม่เว้น


ช่วง

/t͡ɕʰua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

รับช่วง

เช่าช่วง


แยก

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แยก, ลาว ແຍກ (แยก), คำเมือง ᨿᩯ᩠ᨠ (แยก), เขิน ᨿᩯ᩠ᨠ (แยก), ไทลื้อ ᦶᦍᧅ (แยก)

/jɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งที่รวมกันอยู่หรือประกอบกันอยู่ออกจากกัน, ทำให้อยู่เป็นพวก ๆ

แยกกลุ่มประชุม

แยกกล้วยไม้

แยกนักเรียนชายออกจากนักเรียนหญิง

ทำให้ห่างจากกัน

กรรมการแยกนักมวย ๒ ฝ่ายออกจากกัน

กิริยาของสิ่งที่รวมกันอยู่หรือประกอบกันอยู่แตกออกจากกัน

แผ่นดินแยก

แตกหรือทำให้แตกออกเป็นทาง

แม่น้ำแยก

ทางแยก

ไม่อยู่รวมกัน, ไม่ไปด้วยกัน

แยกกันอยู่

แยกกันตรงนี้


รวม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩬᨾ (รอม), อีสาน ฮวม, ลาว ຮວມ (ฮวม), ໂຮມ (โฮม), หรือ ລວມ (ลวม), ไทลื้อ ᦣᦸᧄ (ฮอ̂ม), ไทดำ ꪶꪭꪣ (โฮม), ไทใหญ่ ႁွမ်း (ห๊อ̂ม), อาหม 𑜑𑜨𑜪 (หอ̂ํ), แสก โร๊ม

บวกเข้าด้วยกัน, ผสมเข้าด้วยกัน

รวมคะแนน

รวมเงิน

เข้าร่วมกัน, คละปนกัน

รวมกันเราอยู่ แยกกันเราตาย

อยู่รวมกัน

ผนึกเข้าด้วยกัน

รวมน้ำใจ

รวมพลัง


คละ

/kʰlaʔ˦˥/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ปนกัน ทั้งขนาดเล็กและใหญ่ ทั้งดีและไม่ดี

ผลไม้ผลเล็กผลใหญ่คละกัน


ปน

เทียบลาว ປົນ (ป็น)

ข้าวเจ้าปนข้าวเหนียว

พูดไทยปนฝรั่ง

อย่าเอาผ้านุ่งกับเสื้อซักปนกัน


คละปน

ปนกันทั้งเล็กและใหญ่ ทั้งดีและชั่ว


เจือปน

เอาส่วนน้อยประสมลงในส่วนมากเพื่อให้ระคนปนเป็นอันเดียวกัน


ประสม

แผลงมาจาก ผสม

รวมกันเข้า (เป็นคำใช้ได้ทั่ว ๆ ไป)


ปะปน

คำซ้ำ ของ ปน แบบอัพภาส; เทียบลาว ປະປົນ (ปะป็น)

ปน, ปนกัน (มักใช้ในลักษณะที่สิ่งต่างชนิดต่างประเภทระคนปนกัน)


ระคน

ปนหรือผสมให้เข้ากันคละกันเป็นกลุ่มเป็นพวก เป็นต้น

โจทย์ระคน


แตก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *p.reːkᴰ (“แตก; ระเบิด”); เทียบจีนเก่า爆 (OC *proːwɢs, *poːwɢ, *proːwɢ, “ระเบิด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕກ (แตก), ไทลื้อ ᦶᦎᧅ (แตก), ไทใหญ่ တႅၵ်ႇ (แต่ก), ไทดำ ꪵꪔꪀ (แตก), อาหม 𑜄𑜢𑜀𑜫 (ติก์)，จ้วงแบบจั่วเจียง pek， จ้วง dek

/tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แยกออกจากส่วนรวม

แก้วแตก

ชามแตก

ทำให้แยกออกจากส่วนรวม

แตกสามัคคี

แตกหมู่คณะ

คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่

แตกฝูง

ไฟธาตุแตก

ใจแตก

ตบะแตก

ถ่านแตก

แตกกิ่งก้าน

แตกใบอ่อน

แตกหน่อ

เหงื่อแตก

ฉี่แตก

ขี้แตก

มีรอยแยก, แยกออกเป็นรอย

กำแพงแตก

หน้าขนมแตก

น้ำอสุจิหลั่ง


ผูกพัน

ผูกพรร
การผูกพัน (abstract-noun)
ความผูกพัน (abstract-noun)

มีความเป็นห่วงกังวลเพราะรักใคร่เป็นต้น

ก่อให้เกิดพันธะที่จะต้องปฏิบัติตาม

ก่อหนี้สินผูกมัดรัฐบาลให้ต้องจ่ายในงบประมาณแผ่นดินต่อ ๆ ไป

หนี้ผูกพัน

งบประมาณผูกพัน

รายจ่ายผูกพัน


พาดพิง

/pʰaːt̚˥˩.pʰiŋ˧/^((สัมผัส))

เกี่ยวโยงไปถึง

ให้การพาดพิงถึงผู้อื่น


ยอม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍອມ (ยอม), คำเมือง ᨿᩬᨾ (ยอม), เขิน ᨿᩬᨾ (ยอม), ไทลื้อ ᦍᦸᧄ (ยอ̂ม), ไทใหญ่ ယွမ်း (ย๊อ̂ม), ไทใต้คง ᥕᥩᥛ (ยอ̂ม), อาหม 𑜊𑜨𑜪 (ยอ̂ํ)

/jɔːm˧/^((สัมผัส))

อาการที่แสดงออกบอกให้รู้ว่าเห็นด้วย ไม่ขัด ตกลงปลงใจ

ยอมตามที่สั่ง

ยอมนั่ง

ยอมตาย

ยอมให้ทำได้

ยอมให้ไป

เรื่องนี้ผมยอมเขา


ขัด

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ၶတ်း (ขั๊ต)

/kʰat̚˨˩/^((สัมผัส))

ให้ติดขวางไว้ไม่ให้หลุดออก

ขัดกระดุม

ขัดกลอน

ขัดกระบี่

ไม่ทำตาม, ฝ่าฝืน, ขืนไว้

ขัดคำสั่ง

แย้งกัน, ไม่ลงรอยกัน


ขัด

/kʰat̚˨˩/^((สัมผัส))

ถูให้เกลี้ยง, ถูให้ผ่องใส, ถูให้ขึ้นเงา

ขัดขี้ไคล

ขัดพื้น


ขัด

/kʰat̚˨˩/^((สัมผัส))

ไม่ใคร่จะมี, ฝืดเคือง, ไม่คล่อง, ไม่เป็นปรกติ


ขัด

/kʰat̚˨˩/^((สัมผัส))

มีพิกัดขัดค่าเป็นราคาน้อยมาก


ติด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ติด, ลาว ຕິດ (ติด), คำเมือง ᨲᩥ᩠ᨯ (ติด), เขิน ᨲᩥ᩠ᨯ (ติด), ไทลื้อ ᦎᦲᧆ (ตีด), ไทใหญ่ တိတ်း (ติ๊ต), อาหม 𑜄𑜢𑜄𑜫 (ติต์)

อาการที่ข้องอยู่

ติดอยู่ในโลก

ติดอยู่ในกิเลส

ติดเหรียญ

ติดตรา

เอาดอกไม้ติดผม

เนื้อติดมัน

เนื้อติดกระดูก

ทำให้เกิดขัดอยู่หรือข้องอยู่จนไม่อาจให้เคลื่อนไปได้

ติดขบวนแห่

ติดไฟแดง

ติดฝน

ชอบอย่างขาดไม่ได้

ติดบุหรี่

ติดเกม

อาศัยไปด้วยหรือมาด้วย

ติดรถไปด้วย

ติดแสตมป์

ติดประกาศ

ติดกาว

ติดไฟ

ติดตะเกียง

ติดเตาฟู่

ต่อเนื่องอย่างใกล้ชิด

ห้องติดกัน

ได้รับเชื้อโรค

ติดหวัด

ติดหิด

คงอยู่หรือทำให้คงอยู่

สีติดเสื้อ

เสื้อติดสี

ไม่ร่วง, ไม่หลุด (ใช้กับผลไม้)

มะม่วงปีนี้ติดมาก

อยู่ในที่คุมขัง

ติดคุก

ติดตะราง

ติดสนม

คล้าย, ใกล้ข้าง

หน้าตาติดไปทางพ่อ

มีหนี้สินค้างกันอยู่

ติดเงิน

ติดหนี้

ในการแทงโปโดยวิธีเลี่ยม ลูกค้าติดประตูข้างเคียงได้ 1 ประตู โปออกประตูที่ลูกค้าแทงเลี่ยมไว้ เจ้ามือจ่าย 2 ต่อ ถ้าออกประตูที่ลูกค้าแทงติดไว้ ไม่ได้ไม่เสีย ถ้าออกประตูอื่นนอกจากนั้น เจ้ามือกิน เช่น ลูกค้าแทงเลี่ยม 2 ติด 3 โปออก 2 เจ้ามือจ่าย 2 ต่อ ถ้าออก 3 ไม่ได้ไม่เสีย ถ้าออกหน่วยหรือครบ เจ้ามือกิน


โกยท้อง

/koːj˧.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ใช้มือทั้ง 2 ช้อนท้องเพื่อให้หายแน่นท้อง เป็นต้น


โกรกหวัด

โกรกหัวโดยใช้น้ำต้มกับหัวหอมและใบมะขามเพื่อแก้หวัด


โกรธเกรี้ยว

โกรธ + เกรี้ยว

การโกรธเกรี้ยว (abstract-noun)
ความโกรธเกรี้ยว (abstract-noun)

โกฺรด-เกฺรี้ยว


เกรี้ยวโกรธ

เกรี้ยว + โกรธ

การเกรี้ยวโกรธ (abstract-noun)
ความเกรี้ยวโกรธ (abstract-noun)

เกฺรี้ยว-โกฺรด


โกรธขึ้ง

โกรธเอาจริงเอาจัง, โกรธมาก


ขึ้งโกรธ

โกรธเอาจริงเอาจัง, โกรธมาก


โกโรโกโส

เก่าคร่ำคร่าจวนจะพัง

กระท่อมนั้นโกโรโกโส จะพังอยู่แล้ว


โกลง

โคลง (เอียงไปมา)

โกลงกลึงถึงสถาน เปรียบแป้น


เก็งกำไร

หวังหากำไรด้วยการเสี่ยง


เกณฑ์ทหาร

เกณฑ์ + ทหาร

เรียกบุคคลมาตรวจเลือกเข้ารับราชการทหารกองประจำการในยามปรกติ


เก่น

เข่น, หนัก, แรง, เร่ง

ตาแกก็มุมุ่นมุ่งเขม้น ถ่อกายเก่นตะเกียกเดิน


เก็บกวาด

เก็บข้าวของให้เข้าที่และกวาดทำความสะอาด


เก็บกิน

เก็บผลประโยชน์เอาไว้ใช้สอยยังชีพ

มีห้องแถวอยู่ 2 ห้องได้อาศัยเก็บกินค่าเช่า


เก็บเกี่ยว

เก็บ + เกี่ยว

เก็บรวบรวมพืชผลจากที่ได้หว่านหรือลงไว้


เก็บข้าว

เอาข้าวมาจากลูกหนี้แทนเงินที่ยืมไปใช้ก่อน


เก็บข้าวตก

เก็บ–ค่าว-ตก

เก็บรวงข้าวที่เก็บเกี่ยวตกหล่นในท้องนา


เก็บความ

เลือกเอาแต่ข้อความที่สำคัญ


เก็บงำ

รักษาไว้ให้มิดชิด, รักษาไว้ให้ดี


เก็บตก

เก็บของที่ผู้อื่นทำตกไว้

เก็บเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ หรือเรื่องเบื้องหลังจากงานหรือกิจกรรมต่าง ๆ

ข่าวนี้เก็บตกมาจากพิธีเปิดฟุตบอลโลกที่เยอรมนี

เรื่องนี้ฉันเก็บตกมาจากที่ประชุม


เก็บตัว

สงวนตัวไม่ไปงานสังคม, ไม่ออกสังคม, ไม่คบหาสมาคมกับใคร


เก็บเนื้อเก็บตัว

เก็บ + เนื้อ + เก็บ + ตัว

การเก็บเนื้อเก็บตัว (abstract-noun)

เก็บ-เนื้อ-เก็บ-ตัว


เก็บไร

ถอนผมที่ไรออกเพื่อรักษาไรผมให้งาม


เก็บเล็กผสมน้อย

การเก็บเล็กผสมน้อย (abstract-noun)

เก็บ–เล็ก–ผะ–สม–น้อย

gèp–lék–pà–sǒm–nɔ́ɔi

/kep̚˨˩.lek̚˦˥.pʰa˨˩.som˩˩˦.nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

เก็บไว้ทีละเล็กละน้อย


เก็บเล่ม

รวบรวมหนังสือหรือแผ่นภาพที่พิมพ์ไว้แล้ว เรียงตามลำดับเลขหน้าเข้าเป็นเล่ม (ใช้แก่การพิมพ์)


เก็บสี

/kep̚˨˩.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

รักษาสีไม่ให้จางตกไป


เก็บหน้าผ้า

เก็บ + หน้า + ผ้า

เก็บ–น่า–พ่า

/kep̚˨˩.naː˥˩.pʰaː˥˩/^((สัมผัส))

ทอกันหน้าผ้าไม่ให้เส้นด้ายหลุดออกมา


เกยแห้ง

/kɤːj˧.hɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ขึ้นไปค้างอยู่บนบก


เกรงกลัว

การเกรงกลัว (abstract-noun)
ความเกรงกลัว (abstract-noun)


เกรงใจ

การเกรงใจ (abstract-noun)
ความเกรงใจ (abstract-noun)

ไม่อยากจะให้ผู้อื่นรู้สึกลำบากเดือดร้อนรำคาญใจ


เกรงอกเกรงใจ

เกรง + อก + เกรง + ใจ

การเกรงอกเกรงใจ (abstract-noun)

เกฺรง–อก–เกฺรง–ไจ

/kreːŋ˧.ʔok̚˨˩.kreːŋ˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


เกรียก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง giek (เกียก, “ผ่า”), จ้วงแบบจั่วเจียง kiek (เขียก, “ผ่า”)

เอามีดสับ ผ่า หรือจักชิ้นไม้ให้ฉีกออกไปตามเนื้อไม้ เพื่อให้เป็นซีกเป็นเสี้ยวน้อย

เกรียกไม้ทำเชื้อไฟ


เกรียมกรม

การเกรียมกรม (abstract-noun)
ความเกรียมกรม (abstract-noun)

เกฺรียม-กฺรม

ระทมใจจนหม่นไหม้


กรมเกรียม

การกรมเกรียม (abstract-noun)
ความกรมเกรียม (abstract-noun)

กฺรม-เกฺรียม

ระทมใจจนหม่นไหม้


เตรียมตรม

การเตรียมตรม (abstract-noun)
ความเตรียมตรม (abstract-noun)

เตฺรียม-ตฺรม

ระทมใจจนหม่นไหม้


ตรมเตรียม

การตรมเตรียม (abstract-noun)
ความตรมเตรียม (abstract-noun)

ตฺรม-เตฺรียม

ระทมใจจนหม่นไหม้


ตรมตรอม

ระทมใจจนเหี่ยวแห้ง


กรมกรอม

ระทมใจจนเหี่ยวแห้ง


เหี่ยวแห้ง

เหี่ยว + แห้ง

/hia̯w˨˩.hɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ขาดความสดชื่นเพราะหดหู่ใจ

จิตใจเหี่ยวแห้ง


แห้งเหี่ยว

แห้ง + เหี่ยว

/hɛːŋ˥˩.hia̯w˨˩/^((สัมผัส))

ขาดความสดชื่นเพราะหดหู่ใจ

จิตใจแห้งเหี่ยว


หดหู่

ห่อเหี่ยวไม่ชื่นบาน, สลดใจ

เห็นสภาพบ้านเมืองทรุดโทรมแล้วใจคอหดหู่


สลดใจ

การสลดใจ (abstract-noun)
ความสลดใจ (abstract-noun)

รู้สึกเศร้าใจแกมสังเวช, รู้สึกหดหู่ใจ

ข่าวแผ่นดินไหวคนตายเป็นหมื่น ๆ ฟังแล้วสลดใจ

เห็นสุนัขถูกรถทับตายรู้สึกสลดใจ


สังเวช

ยืมมาจากบาลี สํเวชน, จากสันสกฤต संवेजन् (สํเวชนฺ); ร่วมรากกับ สมเพช

การสังเวช (abstract-noun)
ความสังเวช (abstract-noun)

/saŋ˩˩˦.weːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รู้สึกเศร้าสลดหดหู่ต่อผู้ที่ได้รับทุกขเวทนา หรือต้องตายไป หรือต่อผู้ที่ตนเคารพนับถือซึ่งประพฤติตนไม่เหมาะสม เป็นต้น

เห็นผู้คนประสบอุบัติเหตุเครื่องบินตกแล้วสังเวช


ฉ้อราษฎร์บังหลวง

ฉ้อ + ราษฎร์ + บัง + หลวง

การฉ้อราษฎร์บังหลวง (abstract-noun)

ช่อ-ราด-บัง-หฺลวง

/t͡ɕʰɔː˥˩.raːt̚˥˩.baŋ˧.lua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

การที่พนักงานเจ้าหน้าที่เก็บเงินจากราษฎรแล้วไม่ส่งหลวงหรือเบียดบังเงินหลวง


ฉ้อ

/t͡ɕʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

ฉ้อทรัพย์


รันทด

การรันทด (abstract-noun)
ความรันทด (abstract-noun)

สลดใจมาก มีจิตใจหวั่นไหวมากเพราะความโศกสลด

รันทดสลดใจ

รันทดท้อเสียใจไห้สะอื้น


หวั่นไหว

การหวั่นไหว (abstract-noun)
ความหวั่นไหว (abstract-noun)

สั่นสะเทือน, โอนเอน

จิตใจหวั่นไหวไปตามอารมณ์

ไม่หวั่นไหวต่อภยันตรายใด ๆ


สะเทือน

สะเทื้อน
การสะเทือน (abstract-noun)
ความสะเทือน (abstract-noun)

มีอาการสั่นไหวเพราะถูกกระทบ

นั่งรถที่แล่นไปตามทางขรุขระก็รู้สึกสะเทือน

เสียงระเบิดทำให้บ้านสะเทือน

โดยปริยายหมายความว่า เป็นทุกข์กังวล

เขาว่าลูกก็สะเทือนไปถึงแม่

ใครจะว่าอย่างไร ๆ ก็ไม่สะเทือน


ครั่นคร้าม

คฺรั่น-คฺร้าม

เกรงขาม, รู้สึกพรั่นพรึง, สะทกสะท้านด้วยความกลัว

เมื่อเข้าสู่สมรภูมิ จงยืนท่ามกลางสงคราม โดยแสดงลักษณะองอาจ ไม่ให้หวาดไหวหรือครั่นคร้ามปัจจามิตร


พรั่นพรึง

การพรั่นพรึง (abstract-noun)
ความพรั่นพรึง (abstract-noun)

พฺรั่น-พฺรึง

นึกหวาดหวั่น, นึกพรั่นใจ


หวาดหวั่น

การหวาดหวั่น (abstract-noun)
ความหวาดหวั่น (abstract-noun)

หฺวาด-หฺวั่น

พรั่นกลัว, สะดุ้งกลัว


หวั่นหวาด

การหวั่นหวาด (abstract-noun)
ความหวั่นหวาด (abstract-noun)

หฺวั่น-หฺวาด

พรั่นกลัว, สะดุ้งกลัว


สะทกสะท้าน

การสะทกสะท้าน (abstract-noun)
ความสะทกสะท้าน (abstract-noun)

สะ-ทก-สะ-ท้าน

รู้สึกเกรงกลัว, รู้สึกเกรงกลัวจนตัวสั่น

เขาข่มขู่ฉันเสียจนสะทกสะท้านพูดไม่ถูก

เธอตอบคำถามผู้บังคับบัญชาอย่างไม่สะทกสะท้าน


พินาศ

ยืมมาจากสันสกฤต विनाश (วินาศ); เทียบบาลี วินาส

วินาศ
การพินาศ (abstract-noun)
ความพินาศ (abstract-noun)

/pʰi˦˥.naːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เสียหายสิ้นเชิง, เสียหายย่อยยับ


สิ้นเชิง

/sin˥˩.t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

สิ้นท่า, หมดท่า, หมดชั้นเชิง

อันธพาลเมื่อเจอนักสู้เข้าก็สิ้นเชิงนักเลง


สิ้นท่า

หมดกระบวนท่าในการต่อสู้, ไม่มีทางต่อสู้

เขาเป็นคนเก่งแต่ปาก พอประสบปัญหาเข้าจริง ๆ ก็สิ้นท่า


หมดท่า

/mot̚˨˩.tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

หมดหนทาง, จนปัญญา

เขาหมดท่าไม่รู้ว่าจะโต้ตอบอย่างไร

อาการที่ทำให้รู้สึกน่าสังเวช

เขาแต่งตัวภูมิฐานแล้วเดินหกล้ม หมดท่าเลย


เข้าที

มีท่วงทีดี, มีชั้นเชิงดี, มีท่าทีจะสำเร็จ


สำเร็จ

แผลงมาจากเสร็จ; จากเขมร សំរេច (สํเรจ), แผลงมาจากស្រេច (สฺเรจ)

สำเร็จการศึกษา

สำเร็จโสดา


เสร็จ

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรกลาง សុរេច (สุเรจ), សូរេច (สูเรจ), សុរេច្ច (สุเรจฺจ), សូរេច្ច (สูเรจฺจ), សុរេយ្ច (สุเรยฺจ), សុរេយ្ច្ច (สุเรยฺจฺจ), សូយ៌េច (สูรฺเยจ), ស្រេច (สฺเรจ), សរេច (สเรจ), ស្រេច (สฺเรจ), ឝ្រច (ศฺรจ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ស្រេច (สฺเรจ), ลาว ເສັດ (เสัด)

พอเสร็จงานเขาก็กลับบ้าน

ถ้าเขาเชื่อเรา เขาก็เสร็จเราแน่

เสียที, เสียรู้

ถ้าเราไว้ใจคนขี้โกง เราก็เสร็จเขาแน่

เสียหาย, พัง

เกิดพายุใหญ่ นาเสร็จไปหลายร้อยไร่

ใครที่ป่วยเป็นมะเร็งถึงขั้นนี้แล้ว อีกไม่นานก็เสร็จแน่

ขืนเสนอเรื่องนี้ขึ้นไป มีหวังเสร็จแน่


สมใจ

การสมใจ (abstract-noun)
ความสมใจ (abstract-noun)

เป็นไปดังที่คิดไว้

เขาอยากได้หนังสือเล่มนี้มานานแล้ว วันนี้มีคนเอามาให้ ก็เลยได้ไว้สมใจ


ย่อยยับ

ถูกทำลาย, เสียหาย

เขาเล่นการพนันจนทรัพย์สมบัติของพ่อแม่ย่อยยับหมด


ยับย่อย

ถูกทำลาย, เสียหาย

เขาเล่นการพนันจนทรัพย์สมบัติของพ่อแม่ยับย่อยหมด


ยับเยิน

ถูกทำลาย, เสียหาย

เขาเล่นการพนันจนทรัพย์สมบัติของพ่อแม่ยับเยินหมด


พลัดพราก

การพลัดพราก (abstract-noun)
ความพลัดพราก (abstract-noun)

แยกออกจากบุคคลหรือสถานที่ที่เคยผูกพัน


ระทม

การระทม (abstract-noun)
ความระทม (abstract-noun)

เจ็บช้ำระกำใจ


ระกำ

ยืมมาจากมาเลเซีย [Term?]

ปักเป็นดอกควบด้วยไหม


จำนอง

แผลงมาจาก จอง; จากเขมร ចំណង (จํณง), แผลงมาจาก ចង (จง)

/t͡ɕam˧.nɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ผูก, คล้อง, หมายไว้, กำหนด, จำไว้

ประพันธ์, แต่ง, เช่น จึ่งจำนองโคลงอ้าง ถวายแด่บพิตรเจ้าช้าง (ลิลิตพระลอ)

เอาทรัพย์สินตราไว้เป็นประกันสำหรับจำนอง (ดูคำนาม)


เก๊กซิม

ยืมมาจากหมิ่นใต้激心 (เก็กซิม)

พ่อแม่เก๊กซิมที่ลูกสาวหายไปจากบ้านหลายวันแล้ว

แม่เก๊กซิมที่ลูกชายติดยาเสพติด

วันนี้ขายของไม่ได้เลยสักบาท เก๊กซิมจริง ๆ


เก็ต

ยืมมาจากอังกฤษ get (เก็ทฺ, “เข้าใจ”)

อธิบายให้ฟังขนาดนี้แล้วยังไม่เก็ตอีก


เก็บดอกไม้

เก็บ + ดอกไม้

เก็บ-ดอก-ไม้

ปัสสาวะตามพุ่มไม้ข้างทาง (ใช้กับผู้หญิง)

รถทัวร์จอดข้างทางให้พวกผู้หญิงลงไปเก็บดอกไม้


เก็บอาการ

เก็บ + อาการ

ไม่ว่าจะโกรธขนาดไหน เธอก็เก็บอาการได้ดี

พ่อของนายก็ร้องไห้.. แต่เก็บอาการสมเป็นลูกผู้ชาย..


เกาะชายกระโปรง

เกาะ-ชาย-กฺระ-โปฺรง

/kɔʔ˨˩.t͡ɕʰaːj˧.kra˨˩.proːŋ˧/^((สัมผัส))

อาศัยผู้หญิงหาเลี้ยง

อีตาคนนี้ไม่ทำงานเลย ดีแต่เกาะชายกระโปรงเมีย


เกาะชายผ้าเหลือง

เกาะ + ชาย + ผ้าเหลือง

เกาะ-ชาย-ผ้า-เหฺลือง

/kɔʔ˨˩.t͡ɕʰaːj˧.pʰaː˥˩.lɯa̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

พึ่งพาผลบุญจากผู้ที่บวชเป็นพระภิกษุสามเณร

ถ้ามีลูกชายก็จะได้บวชให้พ่อแม่ได้เกาะชายผ้าเหลือง


ของขึ้น

/kʰɔːŋ˩˩˦.kʰɯn˥˩/^((สัมผัส))

อาการผิดปรกติอย่างใดอย่างหนึ่ง เชื่อว่าเกิดจากอำนาจของขลัง

ระหว่างที่เขาสักยันต์อยู่ก็เกิดของขึ้นสั่นเทิ้มไปทั้งตัว

โกรธมากอย่างทันทีทันใด

เขาไม่ชอบนักการเมืองคนนี้ พอใครเอ่ยถึงก็ของขึ้นทันที

มีอารมณ์ไม่ดีผิดปรกติ

วันนี้เจ้านายของขึ้นแต่เช้า มาถึงก็ด่ากราด


ขังลืม

/kʰaŋ˩˩˦.lɯːm˧/^((สัมผัส))

ถูกขังคุกเป็นระยะเวลานานโดยไม่ได้รับการพิจารณาโทษตามกระบวนการยุติธรรม

เขาเป็นตัวการก่อการร้ายจึงถูกจับขังลืมเสียหลายปี


ขาขึ้น

/kʰaː˩˩˦.kʰɯn˥˩/^((สัมผัส))

กำลังได้รับความนิยม

ตอนนี้รัฐบาลกำลังขาขึ้น ทำอะไรคนก็ชื่นชอบไปหมด

เจริญขึ้น, เติบโต

ช่วงเศรษฐกิจขาขึ้น ใครจะลงทุนทำอะไรก็มีแต่ได้กำไร


ขาลง

/kʰaː˩˩˦.loŋ˧/^((สัมผัส))

เสื่อมความนิยมลง

ตอนนี้รัฐบาลกำลังขาลง ทำอะไรคนก็ต่อต้าน

ถอยลง, เสื่อมลง

เขาไม่เชื่อว่าตอนนี้เป็นเศรษฐกิจขาลง เพราะการค้าและตลาดหุ้นยังแข็งอยู่


ขำกลิ้ง

เขาเล่าเรื่องตลก ทำเอาเราขำกลิ้งไปเลย


ขำแตก

/kʰam˩˩˦.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เขาเป็นคนตลกมาก พูดอะไรใคร ๆ ก็พากันขำแตก


ขี้ตืด

/kʰiː˥˩.tɯːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เขาขี้ตืดจริง ๆ ไม่ยอมซื้อของให้ใครง่าย ๆ หรอก


ขี้เหนียว

ขี้ + เหนียว

การขี้เหนียว (abstract-noun)
ความขี้เหนียว (abstract-noun)

/kʰiː˥˩.nia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

เขาขี้เหนียวจริง ๆ ไม่ยอมซื้อของให้ใครง่าย ๆ หรอก


เขม่น

รู้สึกไม่ชอบหน้าหรือไม่พอใจ

เด็กสองกลุ่มนี้เขม่นกัน เลยหาเรื่องตีกันอยู่เรื่อย


เข้าตากรรมการ

เค่า-ตา-กำ-มะ-กาน

/kʰaw˥˩.taː˧.kam˧.ma˦˥.kaːn˧/^((สัมผัส))

ถูกใจและพอใจ

พาแฟนไปให้พ่อแม่พี่น้องดูตัวแล้วไม่เข้าตากรรมการเลย


โขก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง koek (ขก, “โขก, ตี”)

/kʰoːk̚˨˩/^((สัมผัส))

คว่ำภาชนะเป็นต้นแล้วเคาะลงที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยแรง

กิริยาที่คว่ำหน้าลงแล้วเอาหน้าผากกระแทกพื้นเป็นต้น

เอาหน้าผากโขกพื้น

เธอเป็นลูกน้อง ไม่ใช่ทาสเขา ทำไมจึงยอมให้เขาโขกเอาอย่างนั้น

ขายราคาแพงกว่าปรกติมาก

เห็นว่าเขาอยากได้ พ่อค้าเลยโขกราคาเสียแพงลิ่ว

ใช้หัวกระแทกลูกบอลลง

ศูนย์หน้าโขกลูกบอลเข้าประตูไป

เหมือนราวกับเคาะออกมาจากพิมพ์เดียวกัน

พ่อลูกคู่นี้นิสัยโขกกันออกมาเลย


โขกหมากรุก

โขก-หฺมาก-รุก

/kʰoːk̚˨˩.maːk̚˨˩.ruk̚˦˥/^((สัมผัส))

เขานั่งโขกหมากรุกทั้งวัน ไม่ทำอะไรเลย


โขลก

/kʰloːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ตำให้เข้ากัน หรือให้เหนียว หรือให้แหลก

ทำงานอย่างคร่ำเคร่ง

คนงานลาออกไปหลายคน เขาต้องนั่งโขลกอยู่คนเดียวจนล้มป่วย


ควันออกหู

คฺวัน-ออก-หู

/kʰwan˧.ʔɔːk̚˨˩.huː˩˩˦/^((สัมผัส))

พอครูมารายงานว่าลูกชายตัวดีหนีเรียนอีก พ่อก็ควันออกหู


ค้างคาใจ

/kʰaːŋ˦˥.kʰaː˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

ยังข้องใจหรือยังติดใจอยู่และยังไม่ได้แก้ไขหรือทำความเข้าใจว่าจะเป็นอย่างไร

ยังมีปัญหาค้างคาใจที่ยังตกลงกันไม่ได้หลายปัญหา


คาใจ

มารดาผู้ตายยังคาใจรายงานผลการชันสูตรศพ


คาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɢaːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩤ᩠ᨶ (คาน), เขิน ᨣᩤ᩠ᨶ (คาน), ลาว ຄານ (คาน), ไทลื้อ ᦅᦱᧃ (คาน), ไทใหญ่ ၵၢၼ်း (ก๊าน), ไทใต้คง ᥐᥣᥢᥰ (ก๊าน), พ่าเก ကꩫ် (กน์), อาหม 𑜀𑜃𑜫 (กน์), จ้วงแบบหนง ganz; เทียบจีนยุคกลาง竿 (MC kan) หรือจีนเก่า竿 (OC *kaːn)

รองรับหรือเอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งรองรับของหนักขึ้นไว้

ถ่วงน้ำหนักกัน

อำนาจของฝ่ายนิติบัญญัติกับอำนาจของฝ่ายบริหารคานกัน

ค้านกัน, ยังตกลงกันไม่ได้


ซิ่ว

สอบเข้ามหาวิทยาลัยได้แล้ว เปลี่ยนไปสอบเข้าคณะหรือมหาวิทยาลัยใหม่

เขาซิ่วมา ๓ ที่แล้วกว่าจะมาเรียนที่นี่


แอ๊บแบ๊ว

แอ๊บ + (แบ๊ว, ตัดมาจาก บ้องแบ๊ว)

การแอ๊บแบ๊ว (abstract-noun)
ความแอ๊บแบ๊ว (abstract-noun)

/ʔɛp̚˦˥.bɛw˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้ดูเป็นเด็กไร้เดียงสาทั้งหน้าตา ท่าทาง และคำพูด

แม่คนนี้อายุสามสิบแล้วแต่ชอบแอ๊บแบ๊ว

แสร้งทำเป็นไม่รู้เรื่อง, แกล้งทำโง่, แกล้งทำเป็นไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง

พอถูกถามเรื่องทุจริตการประมูลที่ดิน นักการเมืองคนนี้ก็ทำหน้าเหลอแอ๊บแบ๊วไปเลย


แอ๊บ

ตัดมาจากอังกฤษ abnormal (“ไม่ปรกติ”)

/ʔɛp̚˦˥/^((สัมผัส))

มีจิตผิดปรกติ

เธอฉลาดและเก่งเกินไป เลยออกจะแอ๊บ ไม่ค่อยเหมือนใคร

พวกทำผมนกหัวขวาน ย้อมสีฉูดฉาด สงสัยจะแอ๊บ


แอ๊บ

แผลงมาจาก แอบ

/ʔɛp̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำเป็นว่ามีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่ง

แอ๊บแมน

แอ๊บรวย

แอ๊บไฮโซ

แม่คนนี้อายุสามสิบแล้ว แต่ชอบแอ๊บเป็นเด็ก ๆ


ปูน

แจก, ปัน, ให้

ปูนบำเหน็จ


หัวเราะ

แผลงมาจากคำเก่า หัวร่อ

ᨣᩕᩱ᩵ᩉ᩠ᩅᩫ

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

笑

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

lachen

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

ၶူဝ်

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

ຫົວ

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

reír

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

laugh

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

หัว

เปล่งเสียงเพราะชอบใจ เป็นต้น

กระซิกกระซี้

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ขัน

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ขำ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ขิก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ซิกซี้

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

บริหาส

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ยิ้มหัว

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ระริก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ระรี่

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวล

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวลสันหรรษา

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวลเส

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวลเสเฮฮา

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หวัว

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หวัวร่อ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หวัวเราะ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัว

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวร่อ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวร่อต่อกระซิก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวเราะ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวเราะต่อกระซิก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวเราะหัวไห้

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

/hua̯˩˩˦.rɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

เปล่งเสียงแสดงความขบขัน ดีใจหรือ ชอบใจ เป็นต้น


ขี่ม้า

ใช้เป็นคำกริยาบ่งบอกถึงการที่คนนั่งอยู่บนหลังของสัตว์สี่เท้าชนิดหนึ่งที่มีชื่อเรียกว่า ม้า

กิจกรรมหรือการละเล่นที่มีลักษณะคล้ายกับคนกำลังขี่ม้า


ตกผลึก

結晶

กลายเป็นผลึก

cristalliser

กลายเป็นผลึก

кристаллизова́ть

กลายเป็นผลึก

crystallize

กลายเป็นผลึก

kristallisieren

กลายเป็นผลึก

/tok̚˨˩.pʰa˨˩.lɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

กลายเป็นผลึก (ใช้กับสารละลาย)

ผ่านขั้นตอนมาจนได้ผลที่สมบูรณ์

หลังจากไตร่ตรองมา 1 เดือน ความคิดของเขาก็ตกผลึก


กขค.

gɔɔ-kɔ̌ɔ-kɔɔ

/kɔː˧.kʰɔː˩˩˦.kʰɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ ก้างขวางคอ

ปล่อยให้เขาอยู่กันตามลำพังเถอะ อย่าไป กขค. เขาเลย


คิกขุ

/kʰik̚˦˥.kʰuʔ˨˩/^((สัมผัส))

ทำเป็นเด็กใสซื่อบริสุทธิ์น่าเอ็นดู, น่ารัก, น่าเอ็นดู

แก่แล้วยังชอบทำตัวคิกขุอีก

มีลักษณะ สีสัน ลวดลาย รูปแบบ ที่เหมาะกับเด็ก ๆ

กระเป๋าใบนี้คิกขุน่ารักจัง


คิกขุอาโนเนะ

Pseudo-Japonism, derived from きく + あのう + ね; เทียบเท่า คิกขุ + อาโนเนะ

คิก-ขุ-อา-โน-เนะ

/kʰik̚˦˥.kʰu˨˩.ʔaː˧.noː˧.neʔ˦˥/^((สัมผัส))

แก่แล้วยังชอบทำตัวคิกขุอาโนเนะอีก

มีลักษณะสีสันลวดลายรูปแบบที่เหมาะกับเด็ก ๆ

กระเป๋าใบนี้คิกขุอาโนเนะน่ารักจัง


คิดบัญชี

กระทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อจัดการกับผู้ที่กระทำความชั่วความผิด

นักการเมืองที่โกงกินพวกนี้ วันหนึ่งต้องถูกคิดบัญชี

แก้แค้น, ตอบโต้สิ่งที่ผู้อื่นทำไว้กับตนหรือพวกของตน

เราต้องไปคิดบัญชีพวกที่ทำร้ายเราเมื่อวันก่อน


คืนคำ

ไม่ทำตามคำพูดที่ได้สัญญาไว้, พูดว่าจะให้แล้วไม่ให้

สัญญาว่าจะให้เงินแล้วคืนคำไม่ยอมให้

เป็นกษัตริย์ตรัสแล้วไม่คืนคำ


เคราะห์ซ้ำกรรมซัด

เคราะห์ + ซ้ำ + กรรม + ซัด

เคฺราะ-ซ้ำ-กำ-ซัด

ได้รับเคราะห์กรรมซ้ำแล้วซ้ำอีก

เขายากจนอยู่แล้ว ยังเคราะห์ซ้ำกรรมซัดให้บ้านถูกไฟไหม้อีก


เคลียร์

ยืมมาจากอังกฤษ clear (“ไม่มีข้อข้องใจ; ไม่มีสิ่งกีดขวาง”)

ปรับความเข้าใจ พูดคุยให้เข้าใจกัน

เธอสองคนมีปัญหาอะไรก็รีบเคลียร์กันซะ ต้องทำงานด้วยกันอีกนาน

เรื่องนี้ยังไม่เคลียร์ ช่วยอธิบายใหม่อีกที

ตรวจตราให้ปลอดภัย

ตำรวจเคลียร์พื้นที่หลังจากเกิดระเบิดขึ้น

ถ้าสิ้นเดือนนี้ยังเคลียร์หนี้ไม่หมด ธนาคารจะยึดที่ดินที่จำนองไว้

ดูแลทำความสะอาด

แม่บ้านกำลังเคลียร์ห้องพักก่อนที่จะให้แขกเข้าพักบ่ายนี้


โค้ช

ยืมมาจากอังกฤษ coach

/kʰoːt̚˦˥/^((สัมผัส))

แนะนำ, ฝึกสอน

ช่วยหาครูมาโค้ชนักกีฬาให้หน่อยเราจะส่งแข่งต่างประเทศ


คงกระพัน

ทนทานต่อศัสตราวุธ


คงกระพันชาตรี

การคงกระพันชาตรี (abstract-noun)

คง–กฺระ–พัน–ชา–ตฺรี

/kʰoŋ˧.kra˨˩.pʰan˧.t͡ɕʰaː˧.triː˧/^((สัมผัส))

ทนทานต่อศัสตราวุธ


โคโยตี้

ยืมมาจากอังกฤษ coyote คาดว่ามาจากชื่อของภาพยนตร์อเมริกันเรื่อง Coyote Ugly ("โคโยตี้ อั๊กลี่ บาร์ห้าวสาวฮ็อต") เมื่อปี พ.ศ. 2543

เต้นประกอบเพลงด้วยลีลาเย้ายวน มักเต้นในสถานเริงรมย์

ไปโคโยตีกันที่งานวันเกิดนุชคืนนี้เถอะ


ฆ่าตัดตอน

ฆ่า + ตัด + ตอน

/kʰaː˥˩.tat̚˨˩.tɔːn˧/^((สัมผัส))

ฆ่าเพื่อไม่ให้ซัดทอดความผิดมาถึงตน

ผู้ค้ายาเสพติดรายย่อยถูกฆ่าตัดตอนเพื่อไม่ให้สาวถึงผู้ค้ารายใหญ่


ฆ่ายกครัว

ฆ่า + ยก + ครัว

ค่า-ยก-คฺรัว

ฆ่าตายหมดทั้งครอบครัว

คนเคยรวยก่อเหตุสลดฆ่ายกครัว

โจรปล้นบ้านแล้วฆ่ายกครัว


ฆ่าล้างโคตร

/kʰâː láːŋ kôːt̚/

[kʰäː˥˩.lä̃ːŋ˦˥.kʰoːt̚˥˩]

ทำให้ตายหมดทั้งตระกูล

เขาแค้นมาก สาบานว่าจะต้องฆ่าล้างโคตรให้ได้


งอขี้กล้อง

งอ–ขี้–กฺล็้อง

/ŋɔː˧.kʰiː˥˩.klɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ถูกทำร้ายบริเวณท้องจนล้มลงกับพื้นในลักษณะตัวงอคล้ายคนนอนสูบฝิ่น

เขาถูกอันธพาลทำร้าย ล้มงอขี้กล้องเลย


งาบ

แผลงมาจาก งับ

/ŋaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่อ้าปากคาบหรือกัด

โกงกิน, รวบเอามาเป็นของตน

ข่าวนายทุนงาบที่ดินป่าสงวนกำลังอื้อฉาวอยู่ในขณะนี้

ทำลายความบริสุทธิ์ของหญิงสาว

หลอกหญิงสาวไปงาบ


เง็ง

แผลงมาจาก งง

/ŋeŋ˧/^((สัมผัส))

ปรกติพ่อไม่เคยเถียงแม่ วันนี้เกิดเถียงขึ้นมาแม่เง็งพูดไม่ออกเลย


คณนะ

ยืมมาจากสันสกฤต गणना (คณนา) หรือบาลี คณนา

รูปแบบอื่นของ คณนา


คณนา

พระสมุทรสุดลึกล้น คณนา สายดิ่งทิ้งทอดมา หยั่งได้


คณานับ

คณนา + นับ โดยพยางค์ นะ หายไปจากคำแรก


คด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄົດ (ค็ด), คำเมือง ᨤᩫ᩠ᨯ (ฅ็ด), ไทใหญ่ ၶူတ်ႉ (ขู๎ต)

/kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))

ตักข้าวสุกออกจากหม้อ


คดโกง

/kʰot̚˦˥.koːŋ˧/^((สัมผัส))

ประพฤติทุจริต, ไม่ซื่อตรง


คดงอ

การคดงอ (abstract-noun)
ความคดงอ (abstract-noun)

/kʰot̚˦˥.ŋɔː˧/^((สัมผัส))


คต

[เสียงสมาส]
คะ-ตะ-

/kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))

ถึงแล้ว, ไปแล้ว, ล่วงแล้ว, ละแล้ว, ตายแล้ว, นั่งแล้ว, อยู่แล้ว ฯลฯ


ซื้อ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *zɯːꟲ⁴, จากไทดั้งเดิม *z.ɟɯːꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪᩨ᩶ (ซื้), เขิน ᨪᩨ᩶ (ซื้), ลาว ຊື້ (ซื้), อีสาน ซื้อ, ญ้อ ซื่อ, ไทลื้อ ᦌᦹᧉ (ซื้), ไทดำ ꪏꪳ꫁ (ซึ้), ไทใหญ่ သိုဝ်ႉ (สึ๎ว), ไทใต้คง ᥔᥪᥳ (สื๎), อาหม 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫 (สึว์), จ้วง cawx, จ้วงแบบจั่วเจียง swx, ปู้อี xex

kafen

ลักเซมเบิร์ก

/sɯː˦˥/^((สัมผัส))

เอาเงินตราแลกกับสิ่งของ


ขาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *p.qaːj; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂາຍ (ขาย), อีสาน ขาย, คำเมือง ᨡᩣ᩠ᨿ (ขาย), เขิน ᨡᩣ᩠ᨿ (ขาย), ไทลื้อ ᦃᦻ (ฃาย), ไทใหญ่ ၶၢႆ (ขาย), ไทดำ ꪄꪱꪥ (ฃาย), ไทใต้คง ᥑᥣᥭᥴ (ฃ๋าย), พ่าเก ၵႝ (ขย์), อาหม 𑜁𑜩 (ขย์), จ้วง gai, ปู้อี gaail, ภาษาจ้วงใต้ kai

vendre

เอาของแลกเงินตรา

vender

เอาของแลกเงินตรา

팔다

เอาของแลกเงินตรา

លក់

เอาของแลกเงินตรา

賣

เอาของแลกเงินตรา

卖

เอาของแลกเงินตรา

売る

เอาของแลกเงินตรา

verkopen

เอาของแลกเงินตรา

sælge

เอาของแลกเงินตรา

satmak

เอาของแลกเงินตรา

བཙོངས

เอาของแลกเงินตรา

ၶၢႆ

เอาของแลกเงินตรา

vender

เอาของแลกเงินตรา

vendre

เอาของแลกเงินตรา

ရောင်း

เอาของแลกเงินตรา

selja

เอาของแลกเงินตรา

jual

เอาของแลกเงินตรา

menjual

เอาของแลกเงินตรา

verkaufen

เอาของแลกเงินตรา

продава́ть

เอาของแลกเงินตรา

vinde

เอาของแลกเงินตรา

verkafen

ลักเซมเบิร์ก

เอาของแลกเงินตรา

ຂາຍ

เอาของแลกเงินตรา

bán

เอาของแลกเงินตรา

vender

เอาของแลกเงินตรา

sälja

เอาของแลกเงินตรา

sell

เอาของแลกเงินตรา

vend

เอาของแลกเงินตรา

بَاعَ

เอาของแลกเงินตรา

vendere

เอาของแลกเงินตรา

sotmoq

เอาของแลกเงินตรา

ساتماق

เอาของแลกเงินตรา

selja

เอาของแลกเงินตรา

बेचना

เอาของแลกเงินตรา

/kʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาของแลกเงินตรา

โอนกรรมสิทธิ์แห่งทรัพย์สินให้แก่กันโดยตกลงกันว่าผู้รับโอนจะใช้ราคาแห่งทรัพย์สินนั้น มีหลายลักษณะ เช่น ขายเงินสด ขายเชื่อ

เอาเงินเขามาโดยยอมตนเข้ารับใช้การงานของเจ้าเงิน

ขายตัวลงเป็นทาส


ผ่าตัด

/pʰaː˨˩.tat̚˨˩/^((สัมผัส))

ผ่าส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายแล้วตัดเอาส่วนที่เสียออก เพื่อรักษาโรคตามหลักศัลยกรรม เป็นต้น


บาดเจ็บ

/baːt̚˨˩.t͡ɕep̚˨˩/^((สัมผัส))

มีบาดแผลหรือรอยฟกช้ำทำให้เจ็บปวด


แทง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *dɛːŋᴬ²; ร่วมเชื้อสายกับลาว ແທງ (แทง), ไทลื้อ ᦶᦑᧂ (แทง), ไทใหญ่ တႅင်း (แต๊ง), ไทใต้คง ᥖᥦᥒᥰ (แต๊ง), อาหม 𑜄𑜢𑜂𑜫 (ติง์), จ้วงแบบจั่วเจียง tengz

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/tʰɛːŋ˧/^((สัมผัส))

/tʰɛŋ˧/^((สัมผัส))

เอาของแหลมทิ่มหรือปักเข้าไป

ลงบันทึก, ลงหมายเหตุ

แทงคำสั่ง

แทงหนังสือ

เล่นการพนันบางชนิด

แทงหวย

แทงลอตเตอรี่

แทงโป

โดยปริยายหมายถึงกิริยาอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

กระแสน้ำแทงตลิ่ง

ถูกน้ำแทง

แทงศอก


คลาย

ทำให้หลวม, ขยายให้หลวม

คลายนอต

คลายเกลียวเชือก

ลดลง, ทุเลา, บรรเทาลง

คลายทุกข์

คลายรัก

พิษไข้คลาย

คลายกังวล


ขยาย

ไม่ทราบรากศัพท์; อาจแผลงมาจาก สยาย

/kʰa˨˩.jaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

อธิบาย, ชี้แจง

ขยายความ

แผ่กว้างออกไป

ขยายตัว

ขยายความลับ

คลายให้หายแน่น

ขยายเข็มขัดให้หลวม

ดอกไม้ขยายกลีบ

ทำให้กว้างใหญ่ออกไป

ขยายห้อง

ขยายรูป

ทำให้มากขึ้น

ขยายพันธุ์


ขยายขี้เท่อ

ขะ–หฺยาย–ขี้–เท่อ

kà–yǎai–kîi–tə̂ə

/kʰa˨˩.jaːj˩˩˦.kʰiː˥˩.tʰɤː˥˩/^((สัมผัส))

แสดงให้เห็นความโง่เขลา


ทุเลา

ไข้ทุเลา

ขอทุเลาไปอีกสัก 2-3 วัน


ผ่อนผัน

/pʰɔn˨˩.pʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ลดหย่อนตาม, ลดหย่อนให้


ลดหย่อน

ผ่อนให้เบาลง

ลดหย่อนภาษี

ขอลดหย่อนดอกเบี้ยจากร้อยละ 12 เป็นร้อยละ 10

ลดหย่อนโทษ


บรรเทา

ยืมมาจากเขมร បន្ទោ (บนฺโท, “ขับออก, ปลดออก, ปล่อยออก ทำให้เบาลง”)

ทุเลาหรือทำให้ทุเลา, ผ่อนคลายหรือทำให้ผ่อนคลายลง, เบาบางหรือทำให้เบาบางลง, สงบหรือทำให้สงบ, ประเทา ก็ใช้

บรรเทาทุกข์

อาการโรคบรรเทาลง


จเร

ยืมมาจากเขมรเก่า ចារេ (จาเร), จากสันสกฤต चर (จร); ร่วมรากกับ จร

/t͡ɕa˨˩.reː˧/^((สัมผัส))


ดูแล

การดูแล (abstract-noun)
ความดูแล (abstract-noun)

/duː˧.lɛː˧/^((สัมผัส))

เอาใจใส่, ปกปักรักษา, ปกครอง

ดูแลลูก

ดูแลระบบคอมพิวเตอร์

ดูแลร่างกายให้ดูดีตลอดเวลา


ปกปักรักษา

ปก–ปัก–รัก–สา

/pok̚˨˩.pak̚˨˩.rak̚˦˥.saː˩˩˦/^((สัมผัส))


ตรวจตรา

พิจารณาดูให้รอบคอบถี่ถ้วน


ตระเวน

เทียบเขมร ក្រវែល (กฺรแวล)

กระเวน
ตะเวน
ทะเวน
ตระเวณ
การตระเวน (abstract-noun)

ไปทั่ว ๆ รอบบริเวณ

ตระเวนป่า

พาตระเวนไปทั้งวัน

เที่ยวตรวจตรา

พลตระเวน

พาไปทั่ว ๆ เพื่อประจาน

นำนักโทษ ตระเวนไปทั่วเมือง


พิจารณา

ยืมมาจากสันสกฤต विचारणा (วิจารณา) หรือบาลี วิจารณา

พิจาร
พิจารณ์
การพิจารณา (abstract-noun)

ตรวจตรา, ตริตรอง, สอบสวน


พิจารณ์

จากภาษาบาลีและสันสกฤต วิจารณ

ตรวจตรา, ตริตรอง, สอบสวน


พิจาร

จากภาษาบาลีและสันสกฤต วิจาร

/pʰi˦˥.t͡ɕaːn˧/^((สัมผัส))

ตรวจตรา, ตริตรอง, สอบสวน


ตริตรอง

ใคร่ครวญ, คิดทบทวน, ตรึกตรอง


สอบสวน

สอบ + สวน (“ถาม”)

/sɔːp̚˨˩.sua̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

รวบรวมพยานหลักฐานและดำเนินการอย่างอื่นซึ่งพนักงานสอบสวนได้ทำไปเกี่ยวกับความผิดที่กล่าวหา เพื่อที่จะทราบข้อเท็จจริงหรือพิสูจน์ความผิด และเพื่อจะเอาตัวผู้กระทำผิดมาฟ้องลงโทษ


ถ่มน้ำลายแล้วกลับกลืนกิน

การถ่มน้ำลายแล้วกลับกลืนกิน (abstract-noun)

พูดหรือลั่นวาจาออกไปแล้วว่าจะตัดขาดไม่เกี่ยวข้องกันอีก แต่แล้วก็กลับไปเกี่ยวข้องกันอีก เป็นทำนองกลับคำของตนเองที่ได้พูดไว้

th-ถ่มน้ำลายแล้วกลับกลืนกิน-th-verb-jfP5jLZd


ชนะ

ยืมมาจากเขมรเก่า ជ្នះ (ชฺนะ) หรือมอญเก่า ဇၞး; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ឈ្នះ (ฌฺนะ), มอญ ဇၞး (ชฺนห์), ลาว ຊະນະ (ซะนะ); แผลงเป็น ชำนะ

ชะนะ
การชนะ (abstract-noun)
ความชนะ (abstract-noun)

/t͡ɕʰa˦˥.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้อีกฝ่ายหนึ่งพ่ายแพ้


เลิก

ยืมมาจากเขมรกลาง លើក (เลิก, “ยกขึ้น”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร លើក (เลิก), ลาว ເລີກ (เลีก), คำเมือง ᩃᩮᩥ᩠ᨠ (เลิก)

/lɤːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ยกหรือเปิดสิ่งที่ปูลาดหรือคลุมอยู่เป็นต้น

เลิกเสื่อ

เลิกผ้าคลุม

นอนไม่เรียบร้อย ผ้านุ่งเลิกสูงขึ้นไป

เพิกถอนสิ่งที่เคยปฏิบัติมา

เลิกทาส

เลิกประเพณีหมอบคลาน

เลิกกินหมาก

เลิกสัมปทานป่าไม้

ผัวเมียเลิกกัน

สิ้นสุดลงชั่วคราวหรือตลอดไป

โรงเรียนเลิกแล้วกลับบ้าน

เลิกเรียนเพราะจบชั้นสูงสุดแล้ว

เมื่อก่อนเป็นนักแสดงเดี๋ยวนี้เลิกแล้ว

หยุด, งดกระทำสิ่งซึ่งกำลังทำอยู่

เลิกพูด

เลิกกิน

เลิกเล่น


แดง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdɛːŋᴬ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.dwiːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩯ᩠ᨦ (แดง), ลาว ແດງ (แดง), ไทลื้อ ᦶᦡᧂ (แดง), ไทดำ ꪵꪒꪉ (แดง), ไทใหญ่ လႅင် (แลง), ไทใต้คง ᥘᥦᥒ (แลง), พ่าเก ꩫိင် (นิง์), อาหม 𑜓𑜢𑜂𑜫 (ดิง์) หรือ 𑜃𑜢𑜂𑜫 (นิง์), จ้วง nding, จ้วงแบบหนง ndiang, แสก รี๋ง; เทียบเบดั้งเดิม *ziːŋᴬ¹ (“แดง; แดงเข้ม”)

/dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ความลับซึ่งปกปิดไว้ได้ปรากฏออกมา

เรื่องนี้แดงออกมาแล้ว


เขียว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂຽວ (ขยว)

/kʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

รีบไป, รีบมา


รณ

จากภาษาบาลีและสันสกฤต รณ [ระนะ]


รบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮົບ (ฮ็บ), คำเมือง ᩁᩫ᩠ᨷ (ร็บ) หรือ ᩌᩫᨷ (ฮ็บ), ไทลื้อ ᦷᦣᧇ (โฮบ)

တိုၵ်းတေႃး

ต่อสู้ในทางศึก

สู้กัน, ต่อสู้ในทางศึก

ไปรบกับข้าศึกที่ชายแดน

รบกับหญ้าไม่ชนะ

เร้าจะเอาให้ได้

ลูกรบแม่ให้ซื้อตุ๊กตา


ต่อสู้

/tɔː˨˩.suː˥˩/^((สัมผัส))

สู้เฉพาะหน้า, รบกัน, ตีรันกัน


สั่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *saŋᴮ¹, จากไทดั้งเดิม *saŋᴮ (“บอกให้ทำ”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩢ᩠᩵ᨦ (สั่ง), เขิน ᩈᩢ᩠᩵ᨦ (สั่ง), ลาว ສັ່ງ (สั่ง), ไทลื้อ ᦉᧂᧈ (สั่ง), ไทดำ ꪎꪰ꪿ꪉ (สั่ง), ไทใหญ่ သင်ႇ (สั่ง), ไทใต้คง ᥔᥒᥱ (สั่ง), พ่าเก ꩬင် (สง์), อาหม 𑜏𑜂𑜫 (สง์), จ้วง saengq หรือ daengq

/saŋ˨˩/^((สัมผัส))

บอกไว้เพื่อให้ทำหรือให้ปฏิบัติเป็นต้น

ครูสั่งให้นักเรียนทำการบ้าน

แม่สั่งให้ถูบ้าน

บอกไว้อาลัยในการที่จะจากไป

ฝนสั่งฟ้า

ทศกัณฐ์สั่งเมือง

อิเหนาสั่งถ้ำ

สิ้นเสียงก็สิ้นสั่ง

ตายไม่ทันสั่ง


สั่ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saŋᴮ (“ทำให้ลมดันน้ำมูก”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩢ᩠᩵ᨦ (สั่ง), เขิน ᩈᩢ᩠᩵ᨦ (สั่ง), ลาว ສັ່ງ (สั่ง), ไทใหญ่ သင်ႇ (สั่ง), ไทใต้คง ᥔᥒᥱ (สั่ง), จ้วง saengq (ในคำว่า saengq mug); เทียบกวางตุ้ง 擤 (sang³)

/saŋ˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้ลมดันน้ำมูกออกจากจมูกโดยแรง

สั่งน้ำมูก


ควัก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄວັກ (ควัก), จ้วงแบบจั่วเจียง kvaek (ขวัก-ควัก)

ดึงหรือล้วงสิ่งใดสิ่งหนึ่งออกมา, เอามือล้วงลงไปในที่ใดที่หนึ่ง แล้วเอาสิ่งที่อยู่ในนั้นออกมา

ใช้เครื่องมือปลายโค้งหรืองอทำอาการเช่นนั้น

ควักหู

เอาเครื่องมือรูปพายขนาดเล็กตักสิ่งใดสิ่งหนึ่งขึ้นมา

ควักปูน

ควักกะปิ

ใช้เข็มควักถักด้ายให้เป็นลวดลายต่าง ๆ เรียกว่า ควักลูกไม้

ดึงเอาตัวออกมา

ควักเอาตัวมาจากที่นอน


หาก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫາກ (หาก), ไทดำ ꪬꪱꪀ (หาก)

/haːk̚˨˩/^((สัมผัส))

โบราณใช้เป็นกริยาช่วยหมายความว่า พึง, ควร

อันไตรโลกย์ หากบูชา = อันไตรโลกย์พึงบูชา


ยาก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), เขิน ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), ลาว ຍາກ (ยาก), ญ้อ ญาก, ไทลื้อ ᦍᦱᧅ (ยาก), ไทขาว ꪥꪱ, ไทใหญ่ ယၢၵ်ႈ (ย้าก), ไทใต้คง ᥕᥣᥐ (ยาก), พ่าเก ယက် (ยก์), อาหม 𑜊𑜀𑜫 (ยก์)

/jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ขายตัวเป็นทาส


เห็นช้างขี้ ขี้ตามช้าง

เห็น + ช้าง + ขี้ + ขี้ + ตาม + ช้าง

เห็น-ช้าง-คี่-คี่-ตาม-ช้าง

/hen˩˩˦.t͡ɕʰaːŋ˦˥.kʰiː˥˩.kʰiː˥˩.taːm˧.t͡ɕʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำเลียนแบบคนใหญ่คนโตหรือคนมั่งมีทั้ง ๆ ที่ตนไม่มีกำลังทรัพย์หรือความสามารถพอ

th-เห็นช้างขี้_ขี้ตามช้าง-th-verb-iOc9XGU1


สอบตก

สอบได้คะแนนไม่ถึงเกณฑ์ที่กำหนดไว้


เพ่นพ่าน

/pʰeːn˥˩.pʰaːn˥˩/^((สัมผัส))

ไปมาอย่างเปะปะ


ชำเรา

ยืมมาจากเขมร ជំរៅ (ชํเรา, “ความลึก”), แผลงมาจาก ជ្រៅ (ชฺเรา, “ลึก”)

การกระทำเพื่อสนองความใคร่ของผู้กระทำโดยการใช้อวัยวะเพศของผู้กระทำกระทำกับอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือช่องปากของผู้อื่น หรือการใช้สิ่งอื่นใดกระทำกับอวัยวะเพศหรือทวารหนักของผู้อื่น


ข่มขืน

/kʰom˨˩.kʰɯːn˩˩˦/^((สัมผัส))

บังคับ, ขืนใจ, ขู่เข็ญ

ข่มขืนกระทำชำเรา


จก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈົກ (จ็ก), คำเมือง ᨧᩫ᩠ᨠ (จ็ก), เขิน ᨧᩫ᩠ᨠ (จ็ก), ไทลื้อ ᦷᦈᧅ (โจก), ไทใหญ่ ၸူၵ်း (จู๊ก)

/t͡ɕok̚˨˩/^((สัมผัส))

ระวังงูจะจกเอา

รู้สึกเหมือนกับว่ามีมือใครมาจกกระเป๋า

น้องคงแอบมาจกเงินไป 500 บาท

ขุด, คุ้ย, สับ

จกแรง ๆ หน่อย ทำอย่างนี้พรุ่งนี้ก็ไม่ได้สักหลุม

เอาจอบจกลงไปตรงนั้นซิ

คุณต้องไปจกตัวเขามาให้ได้


ฉก

/t͡ɕʰok̚˨˩/^((สัมผัส))

ฉวยหรือชิงเอาโดยเร็ว

ระวังงูจะฉกเอา


ล้วง

/lua̯ŋ˦˥/^((สัมผัส))

เอามือสอดเข้าไปในที่ซึ่งเป็นช่องเป็นรู

เดินเอามือล้วงกระเป๋ากางเกง

หยั่งเอาความรู้ความคิดที่เขาปิดบังไว้

ล้วงความลับ

ล้วงข้อสอบ


ขุด

ยืมมาจากจีนยุคกลาง掘 (MC gjut|gjwot); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂຸດ (ขุด), ไทลื้อ ᦃᦳᧆ (ฃุด), ไทใหญ่ ၶုတ်း (ขุ๊ต), อาหม 𑜁𑜤𑜄𑜫 (ขุต์), ปู้อี gud, จ้วง gud หรือ goed หรือ hud

/kʰut̚˨˩/^((สัมผัส))

กิริยาที่สับ เจาะ แทง หรือ คุ้ยเอาดินหรือสิ่งที่อยู่ในดินขึ้น

ขุดดิน

ขุดศพ

อาการที่ขุดดินหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้มีรูปร่างตามที่ต้องการ

ขุดหลุม

เรียกเรือชนิดที่ทำด้วยไม้ซุงทั้งต้นหรือทั้งท่อนขุดด้านบนให้เป็นรางแล้วเบิกปากออกให้กว้าง ถากหัวและท้ายเรือให้เรียวเชิดขึ้นตามส่วน ว่า เรือขุด

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น, ขุดคุ้ย หรือ คุ้ยเขี่ย ก็ว่า

ขุดเรื่องเก่า ๆ ขึ้นมาพูด


คุ้ย

ใช้มือ เท้า หรือสิ่งอื่นตะกุยขึ้นมา

หมาคุ้ยขยะ


เจริญพร

/t͡ɕa˨˩.rɤːn˧.pʰɔːn˧/^((สัมผัส))

เรื่องนี้ใครไปล้อป้าแกละก็ โดนเจริญพรจนหูอื้อ


เหล้น

รูปแบบอื่นของ เล่น

มาย่อมหลายชู้เหล้น เพื่อนตน

เชิญดูตูค่าเหล้น โคลงโลด โผนเทอญ


อยุด

รูปเลิกใช้ของ หยุด


รู้หลบเป็นปีก รู้หลีกเป็นหาง

รู้ + หลบ + เป็น + ปีก + รู้ + หลีก + เป็น + หาง

รู้-หฺลบ-เป็น-ปีก-รู้-หฺลีก-เป็น-หาง

/ruː˦˥.lop̚˨˩.pen˧.piːk̚˨˩.ruː˦˥.liːk̚˨˩.pen˧.haːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

รู้จักเอาตัวรอดหรือปรับตัวให้เข้ากับเหตุการณ์

th-รู้หลบเป็นปีก_รู้หลีกเป็นหาง-th-verb-4lUqCNa0


กระชับพื้นที่

กระชับ + พื้นที่, ศูนย์อำนวยการแก้ไขสถานการณ์ฉุกเฉิน (ศอฉ.) ใช้ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2553

การกระชับพื้นที่ (abstract-noun)

กฺระ-ชับ-พื้น-ที่

/kra˨˩.t͡ɕʰap̚˦˥.pʰɯːn˦˥.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ควบคุมพื้นที่ชุมนุมให้แคบลง


สำนึก

ยืมมาจากเขมร សំណឹក (สํณึก), แผลงมาจากนึก

/sam˩˩˦.nɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

รู้สึกซาบซึ้ง

สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ

สำนึกถึงบุญคุณของพ่อแม่ครูบาอาจารย์


เฃ้า

รูปเลิกใช้ของ เข้า


สึก

ยืมมาจากเขมรเก่า *សិក៑ (*สิกฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร សឹក (สึก)

/sɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

กร่อนไป, ร่อยหรอไป

รองเท้าสึก

บันไดสึก


สึก

ยืมมาจากเขมรเก่า *សិក៑ (*สิกฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร សឹក (สึก), อีสาน เสิก, ไทลื้อ ᦉᦹᧅ (สืก)

/sɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

ลาสิกขา, ลาสึก ก็ว่า


อยืน

/jɯːn˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ยืน


ฅ่ำ

รูปเลิกใช้ของ ค่ำ


เชื่อใจ

การเชื่อใจ (abstract-noun)
ความเชื่อใจ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɯa̯˥˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


มั่นใจ

การมั่นใจ (abstract-noun)
ความมั่นใจ (abstract-noun)

แน่ใจ, เชื่อใจ

คราวนี้มั่นใจว่าจะต้องสอบได้


ฉิบหาย

ฉีบหาย
ชิบหาย
ชิพหาย
การฉิบหาย (abstract-noun)
ความฉิบหาย (abstract-noun)

/t͡ɕʰip̚˨˩.haːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰip̚˦˥.haːj˩˩˦/^((สัมผัส))

สูญหมด, เสียหมด, หมดเร็ว, ป่นปี้

คำด่า คำแช่ง หมายความเช่นนั้น


เกลี่ยไกล่

เกลี่ย + ไกล่

เกฺลี่ย-ไกฺล่

พูดจาให้ปรองดองกัน, พูดจาให้ตกลงกัน

ทำให้เรียบร้อย, ทำให้มีส่วนเสมอกัน


จรจรัล

เที่ยวไป, เดินไป

แม่รักลูกรักจรจรัล พลายพังก็กระสัน.

มนนก็จรจรัลไปมาในป่า ก็ได้ยินซ่าศับท์ สำนยงพราหมณ์ไห้ ในต้นไม้เกนเกนอยู่น้นน.


เที่ยว

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง deuh (แต่ว), จ้วงแบบจั่วเจียง teuh (แท่ว); สำหรับคำกริยา เทียบจ้วง liuh (ลิ่ว), จ้วงแบบจั่วเจียง lieuh (เลี่ยว)

กิริยาที่ไปที่โน่นที่นี่เรื่อยไป มักใช้พูดประกอบกับกริยาอื่น

เที่ยวหา, เที่ยวพูด, เที่ยวกิน, เที่ยวนอน

ไปไหน ๆ เพื่อความเพลิดเพลินตามสบาย

ไปเที่ยว, เดินเที่ยว, ท่องเที่ยว

เตร็ดเตร่ไปเพื่อหาความสนุกเพลิดเพลินตามที่ต่าง ๆ

เที่ยวงานกาชาด


เกลาะ

/klɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

เกราะ, พูดเลียบเคียง

ใช่จะแกล้งกล่าวเกลาะให้เพราะพริ้ง


เกลี้ย

ทำให้ไล่เลี่ยกัน

เกลี้ยกระมลบันโดย


เสร่อ

การเสร่อ (abstract-noun)
ความเสร่อ (abstract-noun)

/sa˨˩.rɤː˨˩/^((สัมผัส))

เชย, ล้าสมัย

ผู้หญิงคนนั้นนุ่งกางเกงเอวสูง เสร่อจริง ๆ


สมองไหล

แปลตรงตัวจากอังกฤษ brain drain; เทียบเท่า สมอง + ไหล

สะ-หฺมอง-ไหฺล

/sa˨˩.mɔːŋ˩˩˦.laj˩˩˦/^((สัมผัส))

ไปทำงานที่อื่นแทนที่จะทำงานให้หน่วยงานหรือประเทศของตนให้เจริญรุ่งเรือง


ไขก๊อก

/kʰaj˩˩˦.kɔk̚˦˥/^((สัมผัส))

ลาออก, ถอนตัว

ส.ส.ไข่ก๊อกจากพรรคเก่าไปเข้าพรรคใหม่

เปิดบริษัทไม่ทันครบปี ก็ไขก๊อกไปแล้ว


วินวิน

ภาษาอังกฤษ win-win; win ว่า ชนะ

ชนะหมดทุกฝ่าย ทุกฝ่ายได้ประโยชน์ ไม่มีผู้ใดเสียประโยชน์


มาวิน

จาก มา + อังกฤษ win (“ชนะ”); เดิมเป็นศัพท์ในวงการแข่งม้า


รับจ๊อบ

/rap̚˦˥.t͡ɕɔp̚˦˥/^((สัมผัส))

รับจ้างทำงานเป็นชิ้น ๆ


มาดแมน

/maːt̚˥˩.mɛːn˧/^((สัมผัส))

มีบุคลิกและรูปร่างหน้าตาเป็นผู้ชายแท้


มาดแมนแฮนด์ซั่ม

จาก มาดแมน + อังกฤษ handsome

มาด-แมน-แฮน-ซ่ำ

หล่อและมีบุคลิกและรูปร่างหน้าตาเป็นผู้ชายแท้


โค้ด

ยืมมาจากอังกฤษ code

/kʰoːt̚˦˥/^((สัมผัส))

เขียนรหัสต้นฉบับเพื่อสร้างโปรแกรมเป็นต้น


งงเต้ก

งง + (เต้ก, จากภาษาฮกเกี้ยน 德); เลียนคำว่า กงเต๊ก

/ŋoŋ˧.tek̚˥˩/^((สัมผัส))

มึนจนทำอะไรไม่ถูก


ดับเครื่องชน

ดับ + เครื่อง + ชน; มาจากพฤติกรรมนักบินญี่ปุ่นที่ขับเครื่องบินพุ่งเข้าชนเรือรบอเมริกันในสงครามโลกครั้งที่ 2

ดับ-เคฺรื่อง-ชน

/dap̚˨˩.kʰrɯa̯ŋ˥˩.t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

ต่อสู้อย่างเต็มที่โดยไม่คำนึงถึงผลร้ายที่จะเกิดแก่ตน


หาวเรอ

/haːw˩˩˦.rɤː˧/^((สัมผัส))

รอนานโดยไม่มีความหวัง


พาลพาโลโฉเก

พาล + พาโล + โฉเก


ดูหนังสี่จอ

ดู + หนัง + สี่ + จอ; มาจากเนื้อเพลง "ใครหนอ" ว่า "...ใครหนอ ชักชวนดูหนังสี่จอ..."

ดู-หฺนัง-สี่-จอ

/duː˧.naŋ˩˩˦.siː˨˩.t͡ɕɔː˧/^((สัมผัส))


โต๋เต๋

ไม่ทราบรากศัพท์

/toː˩˩˦.teː˩˩˦/^((สัมผัส))

เดินไปเรื่อย ๆ ไม่มีจุดหมาย, เดินเล่น


ไม่เผาผี

ไม่ + เผา + ผี

/maj˥˩.pʰaw˩˩˦.pʰiː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่อโหสิให้แม้ตายจากกัน


ขุดโคตร

/kʰut̚˨˩.kʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยกมาตั้งแต่ต้นตระกูล


สละสิทธิ์

สละ + สิทธิ์

ละทิ้งสิทธิ์ที่เป็นของตนไป


ม้วนเดียวจบ

ม้วน + เดียว + จบ; มาจากวิดีโอเทปภาพยนตร์ที่จบเรื่องภายในเทปม้วนเดียว

ม้วน-เดียว-จบ

ทำให้จบหรือยุติอย่างรวดเร็ว


กวนเมือง

ก่อกวนให้เกิดความวุ่นวายในบ้านเมือง


เอร็ด

ตัดมาจาก เอร็ดอร่อย

ดุเดือดถึงใจ


ฮากริบ

ไม่ขำ, ไม่ตลก


วงแตก

/woŋ˧.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เลิกการรวมกลุ่มหรือกิจกรรมที่ทำเป็นกลุ่มโดยกะทันหันและแยกย้ายกันไป เพราะเกิดเหตุอย่างใดอย่างหนึ่ง

ทนายตั้ม ชี้ตามคาดการณ์ 'แม่-ทนายเดชา' วงแตก ไปพึ่งกลุ่มใหม่


ฮือฮา

การฮือฮา (abstract-noun)
ความฮือฮา (abstract-noun)

/hɯː˧.haː˧/^((สัมผัส))

สนใจแกมประหลาดใจและตื่นเต้น (ใช้กับคนจำนวนมาก)


จิตตก

การจิตตก (abstract-noun)
ความจิตตก (abstract-noun)

/t͡ɕit̚˨˩.tok̚˨˩/^((สัมผัส))

รู้สึกเศร้าหมองขุ่นมัว


ก้นไม่ทันร้อน

ก้น + ไม่ + ทัน + ร้อน

ก้น-ไม่-ทัน-ร้อน


ก้นยังไม่ทันร้อน

ก้น + ยัง + ไม่ + ทัน + ร้อน

ก้น-ยัง-ไม่-ทัน-ร้อน

/kon˥˩.jaŋ˧.maj˥˩.tʰan˧.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))


ชำนาญ

ยืมมาจากเขมร ជំនាញ (ชํนาญ), แผลงมาจาก ជាញ (ชาญ)

การชำนาญ (abstract-noun)
ความชำนาญ (abstract-noun)

เชี่ยวชาญ, จัดเจน


ชำนิ

ยืมมาจากเขมร ជំនិះ (ชํนิะ), แผลงมาจาก ជិះ (ชิะ)

/t͡ɕʰam˧.niʔ˦˥/^((สัมผัส))

ชำนิโคคำแหงแรง


ชำนิ

การชำนิ (abstract-noun)
ความชำนิ (abstract-noun)

/t͡ɕʰam˧.niʔ˦˥/^((สัมผัส))

รู้ชัดเจน, เชี่ยวชาญ, คล่องแคล่ว


ชำนิชำนาญ

(ชำนิ < ภาษาเขมร ជំនិះ (ชํนิะ)) + (ชำนาญ < ภาษาเขมร ជំនាញ (ชํนาญ))

ชำ-นิ-ชำ-นาน

เชี่ยวชาญมาก, สันทัดจัดเจน


ทำการบ้าน

ทำ + การบ้าน

ทำงานหรือแบบฝึกหัดตามที่ครูอาจารย์สั่งให้ทำนอกเวลาเรียน

เตรียมการมาล่วงหน้าเพื่อผลลัพธ์ที่ดี

มีเพศสัมพันธ์กับภรรยา


ช่วยตัวเอง

ช่วย + ตัวเอง

ช่วย-ตัว-เอง

/t͡ɕʰua̯j˥˩.tua̯˧.ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))

การพึ่งพาตนเอง หรือลงมือกระทำด้วยตัวเอง เช่น จงช่วยตัวเองก่อนที่จะให้คนอื่นช่วย

สำเร็จความใคร่ด้วยตนเอง


ชักว่าว

/t͡ɕʰak̚˦˥.waːw˥˩/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰak̚˦˥.waw˥˩/^((สัมผัส))

สำเร็จความใคร่ด้วยตนเอง ใช้แก่เพศชาย


เย็ด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เฮ็ด, คำเมือง ᩁᩮᩢ᩠ᨯ (เรัด), ลาว ເຮັດ (เฮัด), ไทลื้อ ᦵᦣᧆ (เฮด), ไทดำ ꪹꪥꪸꪒ (เยย̂ด), ไทใหญ่ ႁဵတ်း (เห๊ต), แสก ฮิ̄ด, จ้วงแบบจั่วเจียง heet (เฮ็ด, “ทำ”); เทียบคำเมือง ᨿᩮ᩠ᨿᩡ (เยยะ)


กวนตีน

ชวนให้หมั่นไส้จนอยากทำร้าย (เป็นคำไม่สุภาพ)

ไอ้หมอนี่หน้าตากวนตีนจริง ๆ


กวนบาทา

ชวนให้หมั่นไส้จนอยากทำร้าย


โฟนอิน

ยืมมาจากอังกฤษ phone in

โทรศัพท์เข้ารายการวิทยุเป็นต้นเพื่อถ่ายทอดเสียงสนทนาให้ผู้ฟังได้ยิน


เชลียร์

การหลอมคำ ของ เชียร์ + เลีย

/t͡ɕʰa˦˥.lia̯˧/^((สัมผัส))

สนับสนุนและประจบประแจงอย่างออกหน้าออกตา


เขวี้ยง

แผลงมาจาก ขว้าง; ร่วมเชื้อสายกับจ้วง gvengj (แกว้ง)

/kʰwia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ขว้าง, เอี้ยวตัวเบี่ยงแขนไปทางหลังแล้วซัดสิ่งที่อยู่ในมือออกไปโดยแรง


ทดแทน

/tʰot̚˦˥.tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

ชดใช้หรือชดเชยสิ่งที่เสียไป


ยกกำลัง

คูณกันตามจำนวนอันดับที่ตามหลัง

2 ยกกำลัง 3


สอย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສອຍ (สอย), คำเมือง ᩈᩬ᩠ᨿ (สอย), ไทลื้อ ᦉᦾ (สอ̂ย), ไทใหญ่ သွႆ (สอ̂ย); เทียบพ่าเก ꩬေ (เส)

ᩈ ᩥ

เอาไม้เกี่ยวลงมา

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/sɔːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/sɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาไม้มีขอหรือมีง่ามหรือไม้จำปาเกี่ยว ดึง ดัน หรือบิดเอาดอกไม้ลูกไม้เป็นต้นลงมา

ทำให้หลุดจากตำแหน่ง

การเลือกตั้ง ส.ว. คราวที่ผ่านมานี้ กกต. สอยผู้ชนะการเลือกตั้งไปหลายคน

ต่อยให้ล้มลง

นักมวยถูกหมัดสอยที่คางจนร่วง

รีบซื้อของโดยเร็ว (มักใช้กับของที่ออกใหม่ ราคาถูก เป็นต้น)

แม็กกาซีนออกใหม่ต้องรีบไปสอย


สอย

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/sɔːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/sɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

แทงด้วยเข็มหรือสิ่งที่แหลมอย่างเข็มเย็บผ้าให้เป็นตะเข็บ

เย็บปิดชายผ้าด้วยวิธีการสอดเข็มเกี่ยวผ้าให้ติดกันโดยไม่ให้เห็นเส้นด้าย

เขาสอยชายกระโปรงเรียบดี ไม่เห็นรอยเข็มเลย


สอย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສອຍ (สอย) (ในคำว่า ໃຊ້ສອຍ (ใซ้สอย)), ไทใหญ่ သွႆ (สอ̂ย) (ในคำว่า ၸႂ်ႉသွႆ (ใจ๎สอ̂ย))

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/sɔːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/sɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

ใช้, ใช้เข้าคู่กันเป็น ใช้สอย


ใช้สอย

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/t͡ɕʰaj˦˥.sɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

เอามาทำให้เกิดประโยชน์


จับจ่าย

/t͡ɕap̚˨˩.t͡ɕaːj˨˩/^((สัมผัส))

ใช้เงินซื้อหา, มักใช้เข้าคู่กับคำ ใช้สอย เป็น จับจ่ายใช้สอย

จับจ่ายสินค้า


ตกเบ็ด

หย่อนเบ็ดล่อปลา

ล่อให้หลง โดยมีเครื่องล่อ

สำเร็จความใคร่ด้วยตนเอง ใช้แก่เพศหญิง


ซัด

ซัดทราย

ซัดปูนก่อนจะแต่งผิวให้เป็นมัน

เหวี่ยงไปโดยแรง

ซัดหอก

ซัดเชือกบาศ

ปล่อยลง, ทิ้งลง

ซัดลูกบาศก์

อาการที่คลื่นเหวี่ยงตัวเข้ากระทบโดยแรง

คลื่นซัดฝั่ง

คลื่นซัดเรือจนเรือโคลง

โยนความผิดไปให้คนอื่น

นายดำซัดนายขาวว่าเป็นคนทำผิด

รำทิ้งแขนออกไปข้างหน้าหรือด้านข้าง

ซัดแขน

วิถีดวงอาทิตย์จากเหนือไปใต้

พระอาทิตย์ซัดไปซัดมา

คำค่อนว่าหมายความว่า แต่งตัวเกินพอดี

ไปงานแค่นี้ไม่ต้องซัดชุดหรูก็ได้


ซัด

ซัดก๋วยเตี๋ยวไป 3 ชาม

ทำร้าย โดยการชก ตบ ตี เป็นต้น

พูดไม่ดีระวังจะถูกซัดปาก


ซัด

ละ, ทิ้ง, หลบหนี

แม้นซัดพลัดหนีไปตายแห่งอื่นเปนพับทังสองข้าง ต่างคนต่างจะเอาเงินอันยังเหลืออยู่แก่กันนั้นมิได้เลย


โอเค

ยืมมาจากอังกฤษ OK (“ตกลง”) ย่อมาจาก all correct (“ครบถ้วนถูกต้อง”)

/ʔoː˧.kʰeː˧/^((สัมผัส))

อยู่ในเกณฑ์ดี

เห็นด้วย, ตกลง


โอเช

แผลงมาจาก โอเค, จากอังกฤษ OK (“ตกลง”) ย่อมาจาก all correct (“ครบถ้วนถูกต้อง”)

/ʔoː˧.t͡ɕʰeː˧/^((สัมผัส))

อยู่ในเกณฑ์ดี

เห็นด้วย, ตกลง


โอเคซิกกาแร็ต

(โอเค < ภาษาอังกฤษ OK ย่อมาจาก all correct) + (ซิกกาแร็ต < ภาษาอังกฤษ cigarette)

การโอเคซิกกาแร็ต (abstract-noun)


บำเพ็ญ

ยืมมาจากเขมรเก่า បំពេញ (ปํเพญ), បំពើញ (ปํเพิญ), ពម្ព្វេញ (พมฺพฺเวญ), ពហពេង (พหเพง, “เติมให้เต็ม”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร បំពេញ (บํเพญ), ลาว ບຳເພັນ (บำเพัน)

ทำให้เต็มบริบูรณ์, เพิ่มพูน

บำเพ็ญบุญ

บำเพ็ญบารมี

ประพฤติ, ปฏิบัติ

บำเพ็ญเพียร

บำเพ็ญกุศล

บำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์

ทำตนให้เป็นประโยชน์

บำเพ็ญพรต


จำนำ

แผลงมาจาก จำ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ចំណាំ (จํณาํ), แผลงมาจาก ចាំ (จาํ)

ประจำ, เรียกผู้ซื้อขายหรือติดต่อกันเป็นประจำว่า เจ้าจำนำ

ส่งมอบสังหาริมทรัพย์เป็นประกันสำหรับจำนำ


จอด

/t͡ɕɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

หยุดอยู่หรือทำให้หยุด, หยุดอยู่ชั่วคราว (ใช้แก่ เรือ รถ เป็นต้น)

พ่ายแพ้, ไม่มีทางสู้

มิตรใจเรียมจอดเจ้า จักคิดถึงฤๅ


ก๊อปปี้

ทับศัพท์จากอังกฤษ copy

copy

(1) ทำสำเนา, คัดลอก

/kɔp̚˦˥.piː˥˩/^((สัมผัส))

ทำสำเนา, คัดลอก

คุณก๊อปปี้งานในเอกสารนี้ด้วย

ลอก, เลียนแบบ

อย่าก๊อปปี้งานของคนอื่น

กระเป๋าพวกนี้ก๊อปปี้ของแบรนด์เนมทั้งนั้น


เกลื้อ

/klɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

เกลือก, เกลี้ย, กลั้ว, ระคน, เจือ


สื่อ

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง sawq (ใส่-สื่อ)

/sɯː˨˩/^((สัมผัส))

ติดต่อให้ถึงกัน เช่น สื่อความหมาย

ชักนำให้รู้จักกัน


ติดต่อ

/tit̚˨˩.tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ไปมาหาสู่กัน

พูดจาเพื่อทำความตกลง


เยี่ยว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *niəwᴮ, จากจีนยุคกลาง尿 (MC newH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍ່ຽວ (ย่ยว), คำเมือง ᨿ᩠ᨿ᩵ᩅ (ยย่ว), เขิน ᨿ᩠ᨿ᩵ᩴ (ยย่ํ), ไทลื้อ ᦵᦍᧁᧈ (เย่ว), ไทดำ ꪹꪑꪸ꪿ꪫ (เญย่̂ว) หรือ ꪵꪙ꪿ꪫ (แน่ว), ไทขาว ꪵꪙꪫꫀ, ไทใหญ่ ယဵဝ်ႈ (เย้ว), อาหม 𑜊𑜢𑜈𑜫 (ยิว์), จ้วง nyouh, จ้วงแบบหนง nyuh, แสก หญู้

เก็บดอกไม้

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ฉี่

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ชิ้งฉ่อง

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

เด็ดดอกไม้

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ถ่ายเบา

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ถ่ายปัสสาวะ

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ปลดทุกข์

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ปัสสาวะ

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ยิงกระต่าย

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ลงพระบังคน

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ลงพระบังคนเบา

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

เยี่ยว

อรรถาภิธาน:เยี่ยว

ถ่ายปัสสาวะ, เบา


ฉี่

เลียนเสียงธรรมชาติ; เทียบพม่า ဆီး (ฉี:), จ้วงแบบจั่วเจียง ciq (ฉี่-เยี่ยว,มักใช้กับเด็ก)

/t͡ɕʰiː˨˩/^((สัมผัส))


ฉีก

ยืมมาจากจีนยุคกลาง拆; ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩈᩦ᩠ᨠ (สีก), ลาว ສີກ (สีก) หรือ ຈີກ (จีก), ไทลื้อ ᦉᦲᧅᧈ (สี่ก), ไทดำ ꪊꪲꪀ (จิก), ไทใหญ่ သိၵ်ႇ (สิ่ก), พ่าเก ꩬိက် (สิก์) หรือ ꩡိက် (จิก์), อาหม 𑜏𑜢𑜀𑜫 (สิก์) ，ภาษาจ้วงใต้ ciek（เซียก），ภาษาจ้วงเหนือ cik（ซีก）

/t͡ɕʰiːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ขาดแยกออกจากกันหรือทำให้ขาดหรือแยกออกจากกัน

โดยปริยายหมายความว่า แยกสิ่งที่เป็นคู่หรือเป็นสำรับออกจากกัน


สมนาคุณ

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากบาลี สุมน (“ใจดี, พอใจ, ยินดี, ดีใจ”) + คุณ (“ความดี”)

สม-มะ-นา-คุน

ตอบแทนบุญคุณด้วยทรัพย์ สิ่งของ หรือแรงงานเป็นต้นแล้วแต่กรณี


ได้ใจ

เหิมใจ, ย่ามใจ, ชะล่าใจ, กำเริบ

นโยบายขึ้นรถเมล์ฟรีได้ใจประชาชนไปเต็ม ๆ


ขายหน้า

การขายหน้า (abstract-noun)
ความขายหน้า (abstract-noun)

/kʰaːj˩˩˦.naː˥˩/^((สัมผัส))


ขายขี้หน้า

ขาย + ขี้ + หน้า

ขาย-ขี้-หฺน้า

/kʰaːj˩˩˦.kʰiː˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))


แพล็ม

เปิดเผยหรือปรากฏออกมาบางส่วน


แวน

/wɛːn˧/^((สัมผัส))

อยู่เวร, ประจำเวร


ขึ้นครู

/kʰɯn˥˩.kʰruː˧/^((สัมผัส))

ทำพิธีคำนับครูที่ประสาทวิชาให้เมื่อแรกเรียน

มีเพศสัมพันธ์กับโสเภณีเป็นครั้งแรก โดยมีผู้พาไป


ไหว้ครู

ทำพิธีแสดงความเคารพสักการบูชาครูบาอาจารย์ด้วยความสำนึกในพระคุณของท่าน


ครอบครู

/kʰrɔːp̚˥˩.kʰruː˧/^((สัมผัส))

ทำพิธีครอบครู หรือได้รับการทำพิธีครอบครู


ยกครู

ทำพิธีบูชาครูเป็นประจำปี กล่าวคือ นำขันล้างหน้า ผ้าขาว เงิน ไปบูชาครูเป็นการคำนับ

ทำพิธีมอบตัวให้เป็นศิษย์ของครู กล่าวคือ นำดอกไม้ ธูป เทียน หญ้าแพรก ดอกมะเขือ ไปบูชาครู


มันส์

แผลงมาจาก มัน


ด๋อย

แผลงมาจาก ด้อย

/dɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

ต่ำกว่าโดยคุณสมบัติ รูปสมบัติ หรือตำแหน่งหน้าที่ เป็นต้น


ด้อย

การด้อย (abstract-noun)
ความด้อย (abstract-noun)

/dɔj˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ท้ายเรือหรือท้ายรถต่ำลง เรียกว่า ท้ายด้อย

ลักษณะที่ส่วนท้ายของสัตว์มีช้างเป็นต้นลาดต่ำลง (ปรัดเล)


เคาะแคะ

[kʰɔʔ˦˥.kʰɛʔ˦˥]

พูดพาดพิงเชิงชู้สาว, พูดเชิงเกี้ยวพาราสี


โละ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 落 (loh8, “ตก, ตกต่ำ, ทิ้ง”)

/loʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทิ้ง (ของเก่า)


อึ้งกิมกี่

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 黃 (ng5, “เหลือง”) + 金 (gim1, “ทอง”) + 枝 (gi1, “กิ่งไม้”); เป็นชื่ออู่ซ่อมรถยนต์

อึ้ง-กิม-กี่

/ʔɯŋ˥˩.kim˧.kiː˨˩/^((สัมผัส))

อึ้งและงงจริง ๆ


อู๋

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 有 (u6 อู๋, “มี”)

/ʔuː˩˩˦/^((สัมผัส))


โลม

ยืมมาจากเขมร លោម (โลม)

ทำอาการประคองลูบให้รู้สึกว่าเอ็นดูรักใคร่เป็นต้น


เกียดกัน

กันไม่ให้ทำโดยสะดวก


แกระ

/krɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

กฤชกรดแกระทรวง


แกลน

คร้าม, กลัว, เกรง

ฤๅแกลนกำลังศร.


แย่

แผลงมาจาก ย่อ

/jɛː˥˩/^((สัมผัส))

แบะขาและย่อลง, ย่อลง


ได้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ได้, ลาว ໄດ້ (ได้), คำเมือง ᨯᩱ᩶ (ได้), ไทลื้อ ᦺᦡᧉ (ได้), ไทดำ ꪼꪒ꫁ (ได้), ไทใหญ่ လႆႈ (ไล้), จ้วง ndaej, นุง đày; เทียบสุ่ย qdyais, ต้งใต้ lis, ไหลดั้งเดิม *ɗɯ
Simpson (2001) เสนอว่า ในที่สุดแล้ว มาจากจีนยุคกลาง得 (MC tok) ซึ่งมีการใช้งานในความหมายว่า "สามารถ" ที่ท้ายประโยคเหมือนกับในภาษาไทย

ᨯᩱ᩶

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

ꪼꪒ꫁

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

လႆႈ

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

ໄດ້

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

get

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

obtain

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว

ได้เงิน

ได้ลูก

ได้แผล

ใช้ประกอบท้ายคำกริยามีความหมายต่าง ๆ แล้วแต่ความแวดล้อม คือ

อาจ, สามารถ เช่น เดินได้, เขียนได้

สำเร็จผล เช่น สอบได้

อนุญาต เช่น ลงมือกินได้, ไปได้

คำช่วยกริยาบอกอดีต

ได้กิน

ได้ไป


หมอบราบคาบแก้ว

หมอบ + ราบคาบ + แก้ว

การหมอบราบคาบแก้ว (abstract-noun)

หฺมอบ–ราบ–คาบ–แก้ว

mɔ̀ɔp–râap–kâap–gɛ̂ɛo

/mɔːp̚˨˩.raːp̚˥˩.kʰaːp̚˥˩.kɛːw˥˩/^((สัมผัส))

ยอมตามโดยไม่ขัดขืน, ยอมแพ้โดยดี


อวบระยะสุดท้าย

อวบ + ระยะ + สุดท้าย

การอวบระยะสุดท้าย (abstract-noun)

[ʔuːäp̚˩.rä˧.jäʔ˥.sut̚˩.tʰäːj˦˥]

อ้วน (ใช้เป็นคำยั่วเย้า)


เอาหน้าไปไว้ที่ไหน

เอา + หน้า + ไป + ไว้ + ที่ไหน

เอา-น่า-ไป-ไว้-ที่-ไหฺน

/ʔaw˧.naː˥˩.paj˧.waj˦˥.tʰiː˥˩.naj˩˩˦/^((สัมผัส))

สู้หน้าผู้อื่นได้อย่างไร


แหกกฎ

/hɛːk̚˨˩.kot̚˨˩/^((สัมผัส))

จงใจทำผิดกฎระเบียบ


ยอดเยี่ยมกระเทียมดอง

ยอดเยี่ยม + กระเทียม + ดอง

การยอดเยี่ยมกระเทียมดอง (abstract-noun)

[jɔːt̚˥˩.jiːä̃m˥˩.krä˧.tʰiːä̃m˧.dɔ̃ːŋ˧]

th-ยอดเยี่ยมกระเทียมดอง-th-verb-eJr7W6NX


ยอดเยี่ยมกระเทียมโทน

ยอดเยี่ยม + กระเทียม + โทน

การยอดเยี่ยมกระเทียมโทน (abstract-noun)

[jɔːt̚˥˩.jiːä̃m˥˩.krä˧.tʰiːä̃m˧.tʰõːn˧]

th-ยอดเยี่ยมกระเทียมโทน-th-verb-eJr7W6NX


ปล่อยโฮ

ร้องไห้ออกมาอย่างเต็มที่


ยัวะซี้

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 熱 (ruah8, “ร้อน”) + 死 (si2, “ตาย”)

/jua̯ʔ˦˥.siː˦˥/^((สัมผัส))

อบอ้าวมาก, ร้อนมาก


ไม่มีอะไรในกอไผ่

ไม่ + มี + อะไร + ใน + กอ + ไผ่

ไม่-มี-อะ-ไร-ไน-กอ-ไผ่

/maj˥˩.miː˧.ʔa˨˩.raj˧.naj˧.kɔː˧.pʰaj˨˩/^((สัมผัส))

ไม่พบสิ่งที่ผิดปรกติหรือน่าสงสัยตามที่เล่าลือกัน


ผ่าทางตัน

ผ่า + ทางตัน

แก้ปัญหาที่ไม่มีทางออกได้สำเร็จ


โม้ก

ตัดมาจากอังกฤษ smoke (“สูบบุหรี่”)

/moːk̚˦˥/^((สัมผัส))

ใช้ปากกระทำกามกิจแก่อวัยวะเพศชาย


วิจัยฝุ่น

วิจัย + ฝุ่น

ว่างงาน, ตกงาน


เตะฝุ่น

ว่างงาน, ตกงาน


ว่างงาน

/waːŋ˥˩.ŋaːn˧/^((สัมผัส))

ตกงาน, ไม่มีงานทำ


ตกงาน

ว่างงาน, ไม่มีงานทำ


เซ็ง

รูปที่สะกดผิดของ เซ้ง


แกว่งกวัด

แกว่ง + กวัด

แกฺว็่ง-กฺวัด

จับด้ามวัตถุให้ปลายตั้งขึ้นแล้วปัดไปมา

แกว่งกวัดอาวุธ

จิตแกว่งกวัด


แกะรอย

/kɛʔ˨˩.rɔːj˧/^((สัมผัส))

ติดตามหาร่องรอย


แกะแร

/kɛʔ˨˩.rɛː˧/^((สัมผัส))

แกะพื้นผิวโลหะให้เป็นเส้นหรือเป็นเหลี่ยมขึ้นเงาดูคล้ายฝังเพชร


แกะสะเก็ด

เป็นคำเปรียบหมายความว่ารื้อฟื้นเรื่องเก่าขึ้นมาพูดให้เจ็บใจ


ขจ่าง

/kʰa˨˩.t͡ɕaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

จวบแจ้งขจ่างจา มิกราจำรัสศรี.


ขนหย็อง

[kʰõn˩˥.jɔ̃ŋ˩˥]

โดยปริยายใช้แก่คนที่ไม่กล้าสู้, กลัว


ขนน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขัน


ข่มขวัญ

ทำให้ขวัญเสีย

พูดข่มขวัญฝ่ายตรงข้าม


ข่มขี่

การข่มขี่ (abstract-noun)
ความข่มขี่ (abstract-noun)

/kʰom˨˩.kʰiː˨˩/^((สัมผัส))


ข่มขืนใจ

[kʰõm˩.kʰɯ̃ːn˩˥.t͡ɕäj˧]

บังคับให้กระทำหรืองดเว้นกระทำโดยไม่สมัครใจ แต่จำต้องฝืนใจปฏิบัติตาม เพราะไม่สามารถหลีกเลี่ยงหรือขัดขืนได้

ข่มขืนใจเจ้าพนักงานให้ปฏิบัติการอันมิชอบด้วยหน้าที่ หรือให้ละเว้นการปฏิบัติการตามหน้าที่ โดยใช้กำลังประทุษร้าย หรือขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้าย เป็นความผิดอาญาตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา ๑๓๙


ข่มขู่

/kʰom˨˩.kʰuː˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้กลัว, ทำให้เสียขวัญ

ทำให้ผู้อื่นต้องกลัวว่าจะเกิดความเสียหายเป็นภัยแก่ตนเอง แก่สกุลแห่งตน หรือแก่ทรัพย์สินของตน เป็นภัยอันใกล้จะถึงและอย่างน้อยร้ายแรงถึงขนาดที่จะพึงกลัว ตามประมวลกฎหมายแพ่ง การข่มขู่อาจทำให้นิติกรรมเสื่อมเสียได้


ข่มท้อง

[kʰõm˩.tʰɔ̃ːŋ˦˥]

ใช้มือกดท้องช่วยในการคลอดลูก


ข่มนาม

[kʰõm˩.nä̃ːm˧]

ทำพิธีข่มชื่อศัตรูก่อนยกทัพ


ข่มหมู

/kʰom˨˩.muː˩˩˦/^((สัมผัส))

นักเรียนรุ่นพี่ชอบข่มหมูรุ่นน้อง


ข่มเหง

การข่มเหง (abstract-noun)
ความข่มเหง (abstract-noun)

ᨣᩕ᩵ᩣᩴ

ใช้กำลังรังแกแกล้งทำความเดือดร้อนให้ผู้อื่น

/kʰom˨˩.heːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ข่มเหงคะเนงร้าย

การข่มเหงคะเนงร้าย (abstract-noun)

ข่ม–เหง–คะ–เนง–ร้าย

/kʰom˨˩.heːŋ˩˩˦.kʰa˦˥.neːŋ˧.raːj˦˥/^((สัมผัส))

รังแกเบียดเบียน


ขมม

เชยชม, คลึงเคล้า


ขมวด

เทียบเขมร ក្បួច (กฺบัวจ), ក្របួច (กฺรบัวจ)

บิดม้วนแล้วขอดให้เป็นปม

โดยปริยายหมายความว่าย่นย่อข้อความทิ้งท้ายไว้ให้คิด


ขมา

ยืมมาจากบาลี ขมา

กล่าวคำขอโทษ

ไปขมาศพ


ขม้ำ

เอาปากงับกินเร็ว ๆ (ใช้แก่สุนัขเป็นต้น ถ้าใช้แก่คนถือว่าเป็นคำไม่สุภาพ)


ขมิบ

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ขยิบ

กระหมิบ, บีบเข้าหรือเม้มเข้าซ้ำ ๆ กัน (มักใช้แก่ปาก ช่องทวารหนัก และทวารเบา)


ขมึง

/kʰa˨˩.mɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ขมุบ

กระหมุบ, กระดุบกระดิบ, ทำปากหมุบ ๆ

เต้นตุบ ๆ อย่างชีพจรเต้น


ขมุบขมิบ

อาการที่ริมฝีปากเผยอขึ้นและหุบลงโดยเร็ว

อาการของปากที่พูดอย่างไม่ออกเสียง

ทำปากขมุบขมิบ

สวดมนต์ขมุบขมิบ


ขโมย

ไม่ทราบรากศัพท์

ขะโมย
โขมย
การขโมย (abstract-noun)

เด็กขโมยเงิน

ลอบทำสิ่งที่ตนไม่มีสิทธิ์หรือไม่ได้รับอนุญาต

เขาขโมยอ่านจดหมายเพื่อน


ขยด

ถด, ถอย, กระเถิบ, เลื่อนจากที่เดิม

ทวารวังในว่าใกล้ ฤๅแลวันนี้ไสร้ ขยดออกรื้อดูไกล บารนี ฯ.


ขย่ม

ใช้น้ำหนักตัวกดลง แล้วยกตัวขึ้นแล้วกลับกดลงอีกซ้ำ ๆ กัน


ขยอก

/kʰa˨˩.jɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ค่อย ๆ กลืนอาหารที่คับคอลงไปทีละน้อย, กระเดือกเข้าไป


ขย้อน

/kʰa˨˩.jɔn˥˩/^((สัมผัส))

ทำอาการจะอาเจียน


ขยัก

กักหรือเก็บไว้บ้างไม่ปล่อยไปจนหมดหรือไม่ทำให้หมด


ขยักขย่อน

[kʰä˩.jäk̚˩.kʰä˩.jɔ̃n˩]

ทำ ๆ หยุด ๆ ไม่ให้เสร็จในรวดเดียว


ขยักขย้อน

[kʰä˩.jäk̚˩.kʰä˩.jɔ̃n˥˩]

มีอาการพะอืดพะอมจวนจะอาเจียน


เจริญ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ *ច្រេន៑ (*จฺเรนฺ) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ច្រេន៑ (จฺเรนฺ); -ญ ปนเปื้อนมากับคำยืมเขมรอื่นอย่าง เชิญ เผชิญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ច្រើន (จฺเริน), ลาว ຈະເລີນ (จะเลีน) หรือ ຈະເຣີນ (จะเรีน)

การเจริญ (abstract-noun)
ความเจริญ (abstract-noun)

/t͡ɕa˨˩.rɤːn˧/^((สัมผัส))

เติบโต, งอกงาม, ทำให้งอกงาม, มากขึ้น

เจริญยา

เจริญเกศา

สาธยาย, สวด (ในงานมงคล)

เจริญพระพุทธมนต์


จำเริญ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ ចំរេន៑ (จํเรนฺ) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ចំរេន៑ (จํเรนฺ), ចំម្រេន៑ (จํมฺเรนฺ), ចម្រេន៑ (จมฺเรนฺ), ทั้งหมดแผลงมาจาก ច្រេន៑ (จฺเรนฺ); -ญ ปนเปื้อนมากับคำยืมเขมรอื่นอย่าง เชิญ เผชิญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ចំរើន (จํเริน), ลาว ຈຳເລີນ (จำเลีน) หรือ ຈຳເຣີນ (จำเรีน)

การจำเริญ (abstract-noun)
ความจำเริญ (abstract-noun)

เติบโต, งอกงาม, มากขึ้น, สมบูรณ์

จำเริญยา

จำเริญเกศา


อัญเชิญ

ยืมมาจากเขมร អញ្ជើញ (อญฺเชิญ)

/ʔan˧.t͡ɕʰɤːn˧/^((สัมผัส))

เชิญด้วยความเคารพนับถือ


นับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *napᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນັບ (นับ), คำเมือง ᨶᩢ᩠ᨷ (นับ), ไทลื้อ ᦓᧇ (นับ), ไทดำ ꪙꪚꪾ (นับ), ไทใหญ่ ၼပ်ႉ (นั๎ป), พ่าเก ꩫပ် (นป์, “คำนวณ”), อาหม *𑜃𑜆𑜫 (*นป์)

ตรวจหรือบอกให้รู้จำนวน

มีเงินนับเป็นน้อง มีทองนับเป็นพี่


นับถือ

การนับถือ (abstract-noun)
ความนับถือ (abstract-noun)

/nap̚˦˥.tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เชื่อถือยึดมั่น

นับถือศาสนา

นับถือผู้หลักผู้ใหญ่

นับถือว่าเป็นครูบาอาจารย์

ใช้เป็นคำลงท้ายจดหมายแสดงความสุภาพว่า ด้วยความนับถือ หรือ ขอแสดงความนับถือ


ทรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ទ្រង៑ (ทฺรงฺ), ទ្រោង៑ (ทฺโรงฺ), ទ្រង (ทฺรง), ទ្រូង (ทฺรูง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ទ្រង់ (ทฺรง̍); ลาว ຊົງ (ซ็ง)

มีความหมายว่า ขี่ หรือ ถือ เป็นต้น ตามเนื้อความของคำที่ตามหลัง

ถ้าประกอบหน้านามบางคำ เช่น ชัย ภพ ศรี ศักดิ์ ธรรม หมายถึง กษัตริย์

ถ้าประกอบหน้านามที่เป็นพาหนะหรืออาวุธเป็นต้นของพระเป็นเจ้า หมายถึง พระเป็นเจ้านั้น ๆ

ใช้นำหน้าคำกริยาสามัญให้เป็นราชาศัพท์

ใช้นำหน้าคำนามราชาศัพท์ให้เป็นกริยาราชาศัพท์ ในลักษณะนี้จะหมายความว่า มี ก็ได้, เมื่อกริยาเป็นราชาศัพท์อยู่แล้ว ไม่นิยมใช้คำว่า ทรง นำหน้าซ้อนลงไปอีก


แขวะ

/kʰwɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งมีคมแหวะคว้านให้กว้าง


รฦก

/ra˦˥.lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ระลึก

รฦกกระลาศรี เสาวภาค กูเอย สารส่งงทุกต้นไม้ ลนนลุง

รฦกกระลาแถง จยรจาก เจบมา รยมร่ำหว้ายฟ้าหว้าย แผ่นดิน

รฦกกระลาพิม พระมาศ กูเอย ดาลกนนหายเร้าร้อน ราคคืน


เลื่องฦๅ

/lɯa̯ŋ˥˩.lɯː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เลื่องลือ


เฃก

/kʰeːk̚˨˩/^((สัมผัส))


ฃาย

/kʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขาย


ฃอ

/kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขอ


แฃวน

/kʰwɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ แขวน


เฃียน

/kʰia̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เขียน


ขยั้น

คร้าม, เกรง, ไม่กล้า, แหยง


ขยับ

เคลื่อนไหวหรือทำท่าว่าจะทำอย่างใดอย่างหนึ่ง

ขยับปากจะพูด

ขยับปีกจะบิน

ขยับดาบ

ขยับตู้ใบนี้เข้าไปให้ชิดฝา

นั่งอยู่ห่างนัก ขยับเข้ามาให้ใกล้


ขยับขยาย

ขะ–หฺยับ–ขะ–หฺยาย

kà–yàp–kà–yǎai

แก้ไขให้คลายความลำบากหรือความคับแคบเป็นต้น เพื่อให้เหมาะแก่ความต้องการหรือเหตุการณ์


ขยับเขยื้อน

ขยับ + เขยื้อน

ขะ–หฺยับ–ขะ–เยื่อน

kà–yàp–kà–yʉ̂ʉan

เคลื่อนที่, เลื่อนที่, ย้ายที่ (มักใช้ในความปฏิเสธ)


ขยาด

/kʰa˨˩.jaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ครั่นคร้าม, กลัวเพราะเคยรู้ฤทธิ์มาแล้ว, เข็ดเพราะเคยได้รับผลร้ายมาแล้ว


ขยำ

กำย้ำ ๆ, บีบย้ำ ๆ, คลุก


ขย้ำ

เอาปากงับกัดอย่างแรง

ทำร้ายด้วยวาจาหรือการกระทำอย่างรุนแรง


ขยิก

เร็ว ๆ ถี่ ๆ

เกาขยิก ๆ


ขยิบ

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ขมิบ

ทำหลับตาแล้วลืมโดยเร็วครั้งหนึ่ง โดยเป็นอาณัติสัญญาณให้ผู้อื่นกระทำหรือเว้นกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง


ขยิ่ม

มักใช้เข้าคู่กับคำ ยิ้มย่อง เป็น ขยิ่มยิ้มย่อง

กระหยิ่ม, ครึ้มใจ, ภูมิใจ, อิ่มใจ


ขยี้

/kʰa˨˩.jiː˥˩/^((สัมผัส))

ใช้มือ เท้า หรือเล็บเป็นต้น บี้ซ้ำ ๆ ให้แหลกละเอียด

ขยี้พิมเสน

ขยี้ดิน

เอาวัตถุเช่นผ้าถูกับเนื้อของมันเองในการซักฟอก

เอาวัตถุเช่นกระดาษถูกับเนื้อของมันเองเพื่อให้นิ่ม

เอามือกดถูไปมา

ขยี้ตา

ขยี้ผม

ทำลายให้แหลกละเอียด

ขยี้ข้าศึก


ขยี่ขยัน

ขะ-หฺยี่-ขะ-หฺยัน

เห็นก็จะขยี่ขยันเขยื้อน.


ขยุกขยิก

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยิก

ไม่อยู่นิ่ง ๆ ขยับไปขยับมา (ใช้ในอาการที่แสดงถึงความไม่เรียบร้อย)

นั่งขยุกขยิก


ขยุ้ม

เทียบลาว ຫຍຸມ (หยุม), ไทลื้อ ᦊᦳᧄ (หยุม)

เอาปลายนิ้วทั้ง 5 หยิบรวบขึ้นมาเพื่อให้ได้มาก

ใช้ในอาการอย่างนั้น

แมงมุมขยุ้มหลังคา


สนับสนุน

เป็นไปได้ว่ามาจาก สนับ + หนุน โดยพยางค์ ส- เกิดขึ้นเพื่อให้คล้องจองกัน

การสนับสนุน (abstract-noun)
ความสนับสนุน (abstract-noun)

ᦷᦔᧅᦣᦸᧂ

ส่งเสริมให้ดีขึ้น

ສະໜັບສະໜູນ

ส่งเสริมให้ดีขึ้น

สะ-หฺนับ-สะ-หฺนุน

ส่งเสริม, ช่วยเหลือ, อุปการะ

สนับสนุนการกีฬา

สนับสนุนการศึกษา


ค้นคว้า

หาข้อมูลอย่างถี่ถ้วนตามหลักวิชา, เสาะหาเอามา


โลกาภิวัตน์

โลก + อภิวัตน์

โล-กา-พิ-วัด

การแพร่กระจายไปทั่วโลก

การที่ประชาคมโลกไม่ว่าจะอยู่ ณ จุดใด สามารถรับรู้สัมพันธ์ หรือรับผลกระทบจากสิ่งที่เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วกว้างขวาง ซึ่งเนื่องมาจากการพัฒนาระบบสารสนเทศเป็นต้น


เอา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เอา, ลาว ເອົາ (เอ็า), คำเมือง ᩐᩣ (อูา), เขิน ᩐᩢᩣ (อูัา), ไทลื้อ ᦀᧁ (เอา), ไทดำ ꪹꪮꪱ (เอา), ไทใหญ่ ဢဝ် (อว), อาหม 𑜒𑜧 (อว์) หรือ 𑜒𑜧𑜈𑜫 (อว์ว์) หรือ 𑜒𑜨𑜧 (ออ̂ว์), จ้วง aeu

เอาไว้อยู่

เขาให้ก็เอา

เอาตัวมา

ทำเอาชื่อ

ทำงานเอาหน้า

ถือเป็นสำคัญ

เจรจาเอาถ้อยคำ

เอาพี่เอาน้อง

คำใช้แทนกริยาอื่น ๆ บางคำได้


เป็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m̩.pelᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป็น, ลาว ເປັນ (เปัน), คำเมือง ᨸᩮ᩠ᨶ (เปน), ไทลื้อ ᦔᦲᧃ (ปีน), ไทดำ ꪹꪜꪸꪙ (เปย̂น), ไทขาว ꪜꪲꪙ, ไทใหญ่ ပဵၼ် (เปน), ไทใต้คง ᥙᥥᥢ (เปน), อาหม 𑜈𑜢𑜃𑜫 (บิน์), จ้วง baenz, แสก พั๊น, จ้วงแบบจั่วเจียง binz

เปน
เปร
การเป็น (abstract-noun)
ความเป็น (abstract-noun)

ᨸᩮ᩠ᨶ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

是

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

zijn

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ꪹꪜꪸꪙ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ᦔᦲᧃ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ပဵၼ်

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

ເປັນ

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

be

คำแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ

คำกริยาสำหรับแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำกับคำ เพื่อให้เห็นว่าคำหน้าและคำหลังมีภาวะ คือ ความมี ความเป็น เกี่ยวข้องกันอย่างไร

ท่านเป็นเจ้า

เขาเป็นนาย


เปน

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

รูปเลิกใช้ของ เป็น (“คือ”)


คือ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ gi หรือ gī หรือเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ gi, gui หรือ guī; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน คือ, ลาว ຄື (คื), คำเมือง ᨣᩨ (คื), ไทดำ ꪅꪳ (ฅึ), เขมร គឺ (คื)

/kʰɯː˧/^((สัมผัส))

โลกคือดาวดวงหนึ่ง


ไม่กินเส้น

ไม่ + กิน + เส้น

ไม่-กิน-เซ็่น

ไม่ถูกกัน, ไม่ลงรอยกัน, เข้ากันไม่ได้


ขริบ

ตัดเล็มด้วยกรรไกร


ขลิบ

เย็บหุ้มริมผ้าและของอื่น ๆ เพื่อกันลุ่ยหรือเพื่อให้งามเป็นต้น


หยู่

/juː˨˩/^((สัมผัส))


หย่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjaːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢ່າ (อย่า), ภาษาจ้วงใต้ yaq（จบ เลิก แล้ว อย่า）

/jaː˨˩/^((สัมผัส))

เลิกเป็นผัวเมียกัน

หย่านม

หย่าศึก


หยาก

/jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ อยาก


สแดง

/sa˨˩.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ แสดง


แสดง

ยืมมาจากเขมร ស្ដែង (สฺแฎง). ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະແດງ (สะแดง)

/sa˨˩.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ชี้แจง, อธิบาย, บอกข้อความให้รู้

แสดงธรรม

แสดงปาฐกถา

ทำให้ปรากฏออกมา

แสดงตัว

แสดงหลักฐาน

แสดงละคร

แสดงภาพยนตร์


สำแดง

(เฉพาะคำกริยาความหมายที่ 1) แผลงมาจาก แสดง; จากเขมร សំដែង (สํแฎง) หรือ សម្ដែង (สมฺแฎง), แผลงมาจาก ស្ដែង (สฺแฎง), ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩈ᩵ᩣᩴᨯᩯ᩠ᨦ (ส่าํแดง), ลาว ສຳແດງ (สำแดง)

/sam˩˩˦.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

แสดง, ทำให้เห็นปรากฏ


โอย

/ʔoːj˧/^((สัมผัส))

คนในเมืองสุโขทัยนี้ มักทาน มักทรงศีล มักโอยทาน


สร้างเรื่อง

สร้าง + เรื่อง

/saːŋ˥˩.rɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

แต่งเรื่องโกหกหลอกลวง


มืดแปดด้าน

มืด + แปด + ด้าน

มืด-แปด-ด้าน

/mɯːt̚˥˩.pɛːt̚˨˩.daːn˥˩/^((สัมผัส))

นึกไม่เห็น, คิดไม่ออก, จนปัญญาไม่รู้จะหาทางออกได้อย่างไร


ขาด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *qaːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ค้าด, ลาว ຂາດ (ขาด), ไทลื้อ ᦃᦱᧆ (ฃาด), ไทดำ ꪄꪱꪒ (ฃาด), ไทขาว ꪄꪱꪒ, ไทใหญ่ ၶၢတ်ႇ (ข่าต), อาหม 𑜁𑜞𑜄𑜫 (ขฺรต์), จ้วง kat

/kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

แยกออกจากกันเพราะถูกดึง ตัด หรือฉีก เป็นต้น

เชือกขาด

แขนขาด

ผ้าขาด

ควรจะมีแต่ไม่มี

เศรษฐีขาดไฟ

มีไม่ครบ, มีไม่เต็ม

ขาดคุณสมบัติ

ไม่ครบ, บกพร่อง

ศีลขาด

ไม่เต็มตามจำนวน

นับเงินขาด

ไม่มาตามกำหนด

ขาดเรียน

ขาดประชุม


เหลือ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫຼືອ (เหลือ), ไทลื้อ ᦵᦜᦲ (เหลี), ไทใหญ่ လိူဝ် (เลิว), ไทใต้คง ᥘᥫᥴ (เล๋อ̂), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜈𑜫 (ลึว์), จ้วง lw, จ้วงแบบหนง low, จ้วงแบบจั่วเจียง lwe/lweq

/lɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

เกิน, เกินต้องการ, มาก, มากเกิน

ยังอยู่, ค้างอยู่, ยังไม่หมด


หมด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmotᴰˢ¹ (Jonsson, 1991); เทียบจีนยุคกลาง歿 (MC mwot, “ตาย”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เหมิด, หรือ เบิด, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩫᨯ (หม็ด), ลาว ໝົດ (หม็ด), ญ้อ เมิ็๊ด, หรือ เบิ็๊ดไทลื้อ ᦷᦖᧆ (โหมด), ไทดำ ꪹꪢꪸꪒ (เหมย̂ด), ไทใหญ่ မူတ်း (มู๊ต), ปักษ์ใต้ เหม็ด

หมดลม

หมดกิเลส

หมดปัญญา

เงินหมด

ฝนหมด

หมดรายการ


เชื่อถือ

การเชื่อถือ (abstract-noun)
ความเชื่อถือ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɯa̯˥˩.tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))


เชื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟɯəᴮ; เทียบจีนยุคกลาง貰 (MC zyaeH, “ยืม; กู้ (เงิน)”) และ 賒 (MC syae, “ซื้อขายด้วยสินเชื่อ”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เซื่อ, ลาว ເຊື່ອ (เซื่อ), คำเมือง ᨩᩮᩬᩥ᩵ᩋ (เชอิ่อ), เขิน ᨩᩮᩬᩨ᩵ (เชอื่), ไทลื้อ ᦵᦋᦲᧈ (เชี่), ไทดำ ꪹꪋ꪿ (เจฺ่), ไทใหญ่ ၸိူဝ်ႈ (เจิ้ว), อาหม 𑜋𑜥 (ฉู), จ้วง cwh (“เชื่อใจ”) หรือ si, จ้วงแบบจั่วเจียง sie

การเชื่อ (abstract-noun)
ความเชื่อ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

ซื้อหรือขายโดยติดค้างไว้ ไม่ต้องชำระเงินทันที


นำ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน นำ, ลาว ນຳ (นำ), คำเมือง ᨶᩣᩴ (นาํ), เขิน ᨶᩣᩴ (นาํ), ไทลื้อ ᦓᧄ (นัม), ไทใหญ่ ၼမ်း (นั๊ม),จ้วง nemz (แนม, “ไปตามหลัง”)

การนำ (abstract-noun)
ความนำ (abstract-noun)

นำขบวน

นำเสด็จ

วิ่งนำ

เริ่มต้นโดยมีผู้อื่นหรือสิ่งอื่นตามหรือทำตาม

นำสวด

นำวิ่ง

นำเที่ยว

นำไป

นำมา


ฮิต

ยืมมาจากอังกฤษ hit

การฮิต (abstract-noun)
ความฮิต (abstract-noun)

นิยมมาก, เป็นที่นิยม


ฮิตติดตลาด

(ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit) + ติดตลาด

นิยมมาก, เป็นที่นิยม


ฮิตติดลม

(ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit) + ติดลม

นิยมมาก, เป็นที่นิยม


ติดตลาด

ติด-ตะ-หฺลาด

จัดให้มีตลาดขึ้น

เป็นที่นิยมกันทั่วไป

4 ขั้นตอนสร้างแบรนด์ให้ติดตลาด


ยอดฮิต

ยอด + (ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit)


สุดฮิต

สุด + (ฮิต < ภาษาอังกฤษ hit)


ขวน

ขวนขวาย, ใฝ่

ขวนทรรป ว่าใฝ่จองหอง.


ขวนขวาย

หมั่นเสาะแสวงหาเพิ่มเติมโดยไม่ยอมอยู่นิ่ง


ข่วน

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ຂ່ວນ (ข่วน), ไทใหญ่ ၶၢၼ်ႇ (ข่าน)

ขูดหรือขีดด้วยของแหลมเช่นหนามหรือเล็บ


ขวย

/kʰua̯j˩˩˦/^((สัมผัส))


ขวยเขิน

/kʰua̯j˩˩˦.kʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กระดากอาย, สะเทิ้นอาย


ขวะไขว่เขวี่ย

การขวะไขว่เขวี่ย (abstract-noun)

ขฺวะ–ไขฺว่–เขฺวี่ย

เดินขวะไขว่เขวี่ย.


ขวัญแขวน

/kʰwan˩˩˦.kʰwɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ขวัญไปค้างอยู่ที่อื่น หมายความว่า ตกใจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ อกสั่น เป็น อกสั่นขวัญแขวน


ขวัญบ่า

ขวัญไหลไปจากตัว


ขวัญหนี

/kʰwan˩˩˦.niː˩˩˦/^((สัมผัส))


ขวัญหนีดีฝ่อ

การขวัญหนีดีฝ่อ (abstract-noun)

ขฺวัน–หฺนี–ดี–ฝ่อ

/kʰwan˩˩˦.niː˩˩˦.diː˧.fɔː˨˩/^((สัมผัส))