เดิน

ยืมมาจากเขมร ដើរ (เฎิร); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເດີນ (เดีน), คำเมือง ᨯᩮᩥ᩠ᨶ (เดิน), ไทลื้อ ᦵᦤᦲᧃ (เดฺีน)

เดอร
เดิร
การเดิน (abstract-noun)

ᨴ᩠ᨿᩅ

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

走

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

lopen

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

ꪑ꪿ꪱꪉ

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

ပႆ

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

rinne

ฟรีเชียตะวันตก

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

ຍ່າງ

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

caminar

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

andar

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

walk

ย่างก้าวเพื่อไปข้างหน้า

คลา

อรรถาภิธาน:เดิน

คลาน

อรรถาภิธาน:เดิน

คลาไคล

อรรถาภิธาน:เดิน

โคจร

อรรถาภิธาน:เดิน

ไคลคลา

อรรถาภิธาน:เดิน

จรจรัล

อรรถาภิธาน:เดิน

จรบาท

อรรถาภิธาน:เดิน

จรัล

อรรถาภิธาน:เดิน

ดำเนิน

อรรถาภิธาน:เดิน

เดิน

อรรถาภิธาน:เดิน

เดินเหิน

อรรถาภิธาน:เดิน

ตบเท้า

อรรถาภิธาน:เดิน

ถีบทาง

อรรถาภิธาน:เดิน

ทะท่าว

อรรถาภิธาน:เดิน

ท่าว

อรรถาภิธาน:เดิน

บทจร

อรรถาภิธาน:เดิน

บริกรม

อรรถาภิธาน:เดิน

ผเดิน

อรรถาภิธาน:เดิน

ผันผาย

อรรถาภิธาน:เดิน

ผายผัน

อรรถาภิธาน:เดิน

ยวรยาตร

อรรถาภิธาน:เดิน

ย่อง

อรรถาภิธาน:เดิน

ยะยุรบาตร

อรรถาภิธาน:เดิน

ยัวรยาตร

อรรถาภิธาน:เดิน

ย่าง

อรรถาภิธาน:เดิน

ย่างกราย

อรรถาภิธาน:เดิน

ย่างตีน

อรรถาภิธาน:เดิน

ย่างเยื้อง

อรรถาภิธาน:เดิน

ย่างเท้า

อรรถาภิธาน:เดิน

ย่างเหยียบ

อรรถาภิธาน:เดิน

ยาตร

อรรถาภิธาน:เดิน

ยาตรา

อรรถาภิธาน:เดิน

ยุรบาตร

อรรถาภิธาน:เดิน

ยุรยาตร

อรรถาภิธาน:เดิน

ยูรยาตร

อรรถาภิธาน:เดิน

เยื้อง

อรรถาภิธาน:เดิน

เยื้องกราย

อรรถาภิธาน:เดิน

เยื้องย่าง

อรรถาภิธาน:เดิน

ระร่าย

อรรถาภิธาน:เดิน

รี้

อรรถาภิธาน:เดิน

เหยียบย่าง

อรรถาภิธาน:เดิน

/dɤːn˧/^((สัมผัส))

ยกเท้าก้าวไป

เมื่อเขาเดินผ่านหน้าร้านหนังสือก็จะแวะเข้าไปดูเป็นปกติทุกวัน

เคลื่อนไปด้วยกำลังต่าง ๆ

พอใส่ถ่านแล้วนาฬิกาก็เดินตามปกติ


หัว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *krɯəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หัว, ลาว ຫົວ (ห็ว), ไทลื้อ ᦷᦃ (โฃ), จ้วงแบบจั่วเจียง vue,hue (หัว,หวัว)

กระซิกกระซี้

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ขัน

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ขำ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ขิก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ซิกซี้

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

บริหาส

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ยิ้มหัว

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ระริก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

ระรี่

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวล

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวลสันหรรษา

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวลเส

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

สรวลเสเฮฮา

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หวัว

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หวัวร่อ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หวัวเราะ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัว

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวร่อ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวร่อต่อกระซิก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวเราะ

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวเราะต่อกระซิก

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

หัวเราะหัวไห้

อรรถาภิธาน:หัวเราะ

/hua̯˩˩˦/^((สัมผัส))


ปาก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *paːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปาก, ลาว ປາກ (ปาก), คำเมือง ᨸᩣ᩠ᨠ (ปาก), ไทลื้อ ᦔᦱᧅ (ปาก), ไทดำ ꪜꪱꪀ (ปาก), ไทใหญ่ ပၢၵ်ႇ (ป่าก), อาหม 𑜆𑜀𑜫 (ปก์), แสก ป̄าก, จ้วง bak

/paːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ดีแต่ปาก


กลับ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກັບ (กับ), คำเมือง ᨠᩖᩢᨷ (กลับ), ปักษ์ใต้ กลั๋บ

ตรงกันข้ามกับภาวะเดิมหรือทิศทางเดิม

กลับหน้าเป็นหลัง

กลับบ้าน

คืนมาสู่ภาวะเดิม

กลับมีอีก

พลิกหน้าเป็นหลัง

กลับปลา

กลับชาติ

กลับใจ

ทำตรงกันข้ามกับที่คาดหมายหรือที่ควรจะเป็น

เราพูดด้วยดี ๆ เขากลับด่าเอา


กรวด

ยืมมาจากเขมร ច្រួច (จฺรัวจ, “โปรย, สาด, ฉีด”)

น้ำพระเต้าสิโตทกธารามารดริน กรวดลงในมืออินทพฤฒาจารย์


นิยาม

ยืมมาจากสันสกฤต नियाम (นิยาม) < ภาษาบาลี นิยาม

กำหนดหรือจำกัดความหมายที่แน่นอน

นิยามความหมายของคำว่า “เงินแผ่นดิน”


กิน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kɯɲᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩥ᩠ᨶ (กิน), ลาว ກິນ (กิน), ไทลื้อ ᦂᦲᧃ (กีน), ไทดำ ꪀꪲꪙ (กิน), ไทใต้คง ᥐᥤᥢ (กีน), ไทใหญ่ ၵိၼ် (กิน), อาหม 𑜀𑜢𑜃𑜫 (กิน์), แสก กิ๋น, จ้วง gwn, จ้วงแบบจั่วเจียง gin, ญ้อ กิน

กระเดือก

อรรถาภิธาน:กิน

กลืน

อรรถาภิธาน:กิน

กิน

อรรถาภิธาน:กิน

เขมือบ

อรรถาภิธาน:กิน

เจี๊ยะ

อรรถาภิธาน:กิน

ฉัน

อรรถาภิธาน:กิน

ชิม

อรรถาภิธาน:กิน

ซัด

อรรถาภิธาน:กิน

โซ้ย

อรรถาภิธาน:กิน

แดก

อรรถาภิธาน:กิน

ทาน

อรรถาภิธาน:กิน

บริโภค

อรรถาภิธาน:กิน

ฟัด

อรรถาภิธาน:กิน

ฟาด

อรรถาภิธาน:กิน

โภค

อรรถาภิธาน:กิน

โภคะ

อรรถาภิธาน:กิน

ยัด

อรรถาภิธาน:กิน

ยัดห่า

อรรถาภิธาน:กิน

รองท้อง

อรรถาภิธาน:กิน

รับ

อรรถาภิธาน:กิน

รับทาน

อรรถาภิธาน:กิน

รับประทาน

อรรถาภิธาน:กิน

ล่อ

อรรถาภิธาน:กิน

ลิ้มรส

อรรถาภิธาน:กิน

สวาปาม

อรรถาภิธาน:กิน

เสพ

อรรถาภิธาน:กิน

เสวย

อรรถาภิธาน:กิน

โส้ย

อรรถาภิธาน:กิน

หม่า

อรรถาภิธาน:กิน

หม่ำ

อรรถาภิธาน:กิน

แหลก

อรรถาภิธาน:กิน

แอ้ม

อรรถาภิธาน:กิน

ก๊ง

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กรอก

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กรึ๊บ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กลั้วคอ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กิน

อรรถาภิธาน:ดื่ม

จิบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

โจ้

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ซด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ซวบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดริงก์

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดวด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดื่ม

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดูด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ถอง

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ถอน

อรรถาภิธาน:ดื่ม

สูบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

เสพ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

เสวย

อรรถาภิธาน:ดื่ม

เคี้ยว (แล้วคายทิ้ง)

กินหมาก

เคี้ยวกลืน, ทำให้ล่วงลำคอลงไปสู่กระเพาะ

กินข้าว

กินน้ำ

โดยปริยายหมายความว่า เปลือง

กินเงิน

กินเวลา

ทำให้หมดเปลือง

รถกินน้ำมัน

หลอดไฟชนิดนี้กินไฟมาก

กินสินบน

หารายได้โดยไม่สุจริต

กินจอบกินเสียม

ชนะในการพนันบางอย่าง


กิ๊ก

ไม่ทราบรากศัพท์

มีความสัมพันธ์ฉันชู้สาว

เขากิ๊กอยู่กับดาราคนหนึ่งและกับนักร้องอีกคนหนึ่ง


โจมตี

襲擊

ใช้กำลังบุกเข้าตี

袭击

ใช้กำลังบุกเข้าตี

ໂຈມຕີ

ใช้กำลังบุกเข้าตี

ใช้กำลังบุกเข้าตี

ทหารโจมตีข้าศึก

พูดหรือเขียนเป็นเชิงตำหนิหรือกล่าวหาผู้อื่นอย่างรุนแรง

สื่อมวลชนโจมตีการทำงานของคณะรัฐบาล


ส้มหล่น

ได้รับโอกาสโดยไม่คาดฝัน


ทาน

เทียบลาว ທານ (ทาน)

[เสียงสมาส]
ทา-นะ-

[เสียงสมาส]
ทาน-นะ-

ยันหรือรับไว้, มักใช้เข้าคู่กับคำ ต้าน เป็น ต้านทาน

ทานน้ำหนักไม่ไหว


ทาน

[เสียงสมาส]
ทา-นะ-

[เสียงสมาส]
ทาน-นะ-

สอบหนังสือให้ถูกต้องหรือให้ตรงกับต้นฉบับ, ตรวจทาน ก็ว่า


ทาน

ตัดทอนจาก รับประทาน

[เสียงสมาส]
ทา-นะ-

[เสียงสมาส]
ทาน-นะ-


กำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kamᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩣᩴ (กาํ), เขิน ᨠᩣᩴ (กาํ), ลาว ກຳ (กำ), ไทลื้อ ᦂᧄ (กัม), ไทใหญ่ ၵမ် (กัม), ไทใต้คง ᥐᥛ (กัม), พ่าเก ကံ (กํ), อาหม 𑜀𑜪 (กํ), จ้วง gaem, จ้วงแบบหนง gaem, แสก กั๋ม, ตั่ย căm

งอนิ้วมือทั้ง 4 ให้จดอุ้งมือ

เอานิ้วมือทั้ง 5 โอบรอบสิ่งใดสิ่งหนึ่ง, อาการที่งอนิ้วมือทั้ง 5 รวบสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้


สังคายนา

ยืมมาจากบาลี สงฺคายน

สังคายนาย
การสังคายนา (abstract-noun)

สัง-คา-ยะ-นา

สัง-คาย-ยะ-นา

เรื่องนี้ต้องสังคายนากันเสียที


ขุดทอง

/kʰut̚˨˩.tʰɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ขุดดินเพื่อหาแร่ทอง

ไปหาโอกาสในดินแดนใหม่ ซึ่งที่นั้นอาจเป็นหนทางสู่ความก้าวหน้าของชีวิต

คนไทยชอบไปขุดทองในอเมริกา

ร่วมเพศทางทวารหนัก


เสียตัว

ถูกชายร่วมประเวณี (ใช้แก่ผู้หญิง), เสียเนื้อเสียตัว ก็ว่า


สวัสดี

ยืมมาจากสันสกฤต स्वस्ति (สฺวสฺติ, “ให้พร”); เทียบบาลี โสตฺถิ หรือ สุวตฺถิ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈ᩠ᩅᩢᩔ᩠ᨯᩦ (สวัสสดี), เขมร សួស្តី (สัวสฺตี)

สวัสดิ
สวัสดิ์
สวษดิ
การสวัสดี (abstract-noun)

การทักทายด้วยคำว่าสวัสดี


กฎ

จากเขมร កត់ (กต̍, “หมายไว้, หยุด”)

จดไว้เป็นหลักฐาน


ก้าว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກ້າວ (ก้าว)

ยกเท้าย่างไป


เกิด

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ កេត៑ (เกตฺ), កេត្ត៑ (เกตฺตฺ), ซึ่งต่อมากลายเป็นเขมรกลาง កេត~កើត~កេត្រ~កើត្រ (เกต~เกิต~เกตฺร~เกิตฺร); ร่วมเชื้อสายกับเขมร កើត (เกิต)
ร่วมเชื้อสายเพิ่มเติมกับลาว ເກີດ (เกีด), ไทลื้อ ᦵᦂᦲᧆ (เกีด), คำเมือง ᨠᩮᩥ᩠ᨯ (เกิด), ไทใหญ่ ၵိူတ်ႇ (เกิ่ต) ซึ่งเป็นไปได้ว่ายืมจากไทยเก่าสมัยอยุธยา หรือเขมรกลางที่ร่วมสมัย

ᨠᩮᩥ᩠ᨯ

มีขึ้น, กำเนิด

ꪮꪮꪀ

มีขึ้น, กำเนิด

ၵိူတ်ႇ

มีขึ้น, กำเนิด

ເກີດ

มีขึ้น, กำเนิด

born

มีขึ้น, กำเนิด

happen

มีขึ้น, กำเนิด

/kɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เป็นขึ้น, มีขึ้น, กำเนิด

มีขึ้นเป็นขึ้นโดยกะทันหัน

เกิดตายไปเสียก่อนที่จะได้รับมรดก

เกิดฝนตกลงมา

ได้รับความสำเร็จในการเป็นนักแสดง

วิภาดาเล่นละครเรื่องนี้เกิดได้เลย

ได้รับความสนใจและเป็นที่รู้จักในสังคม

เธอเกิดตั้งแต่ได้รับเลือกเป็นดาวคณะ


โอ

ตัดทอนจาก โอเค, จากอังกฤษ OK (“ตกลง”) ย่อมาจาก all correct (“ครบถ้วนถูกต้อง”)

/ʔoː˧/^((สัมผัส))

อยู่ในเกณฑ์ดี

เห็นด้วย, ตกลง


เข้าเงียบ

เข้า + เงียบ

/kʰaw˥˩.ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

ประพฤติสงบจิตใจอยู่ในที่สงัดตามลัทธิคริสต์ศาสนา


เข้าปิ้ง

อาการที่ว่าวปักเป้าติดสายป่านว่าวจุฬาแล้วกระดิกไม่ไหว

อยู่ในความลำบากแก้ไขยาก

ถูกจับกุมคุมขัง

ไปมุงดูเขาเล่นการพนัน ระวังจะเข้าปิ้งไปด้วย

เข้าข่ายมีความผิดไปด้วย

รับซื้อของราคาถูกผิดปรกติ ระวังจะเข้าปิ้งฐานรับซื้อของโจร


เจี๊ยะ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 食 (ziah8, “กิน”)

/t͡ɕia̯ʔ˦˥/^((สัมผัส))

ชนะในการพนันบางอย่าง


เสวย

ยืมมาจากเขมร ស្វោយ (สฺโวย, “กิน, ครอง”) หรือ សោយ (โสย, “กิน, ครอง”)

/sa˨˩.wɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

เสวยพระกระยาหาร

เสวยพระสุธารส

เสวยราชย์


เสวย

ยืมมาจากเขมร ស្វោយ (สฺโวย, “ได้รับ”) หรือ សោយ (โสย, “ได้รับ”)

/sa˨˩.wɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ได้รับ, ได้ประสบ

เสวยทุกขเวทนา

ได้รับประโยชน์

เสวยสิทธิ์


ขอโทษ

ขอ + โทษ; เทียบความหมายตามตัวอักษรของเขมร សុំទោស (สุํโทส)

/kʰɔː˩˩˦.tʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เขาขอโทษทุกคนที่ทำให้เดือดร้อน


เค

ตัดทอนจาก โอเค, จากอังกฤษ OK (โอเค/โอเคยฺ, “ตกลง”) ย่อมาจาก all correct (ออล เคอะเร็กทฺ, “ครบถ้วนถูกต้อง”)

/kʰeː˧/^((สัมผัส))

เห็นด้วย, ตกลง


อวตาร

ยืมมาจากสันสกฤต अवतार (อวตาร, “อวตาร”)

แบ่งภาคมาเกิดในโลก (ใช้แก่พระนารายณ์)


ร้องขอ

/rɔːŋ˦˥.kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

ขอเป็นทางการ


เหียก

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก เหี้ย

หมอนี่เหียกจริง ๆ ไม่หล่อแล้วยังดำ แถมเตี้ยอีกต่างหาก


คน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄົນ (ค็น), ไทลื้อ ᦆᦳᧃᧉ (ฅุ้น), ไทดำ ꪶꪁꪙ (โกฺน), ไทใหญ่ ၶူၼ်ႉ (ขู๎น), อาหม 𑜁𑜤𑜃𑜫 (ขุน์); เทียบไหลดั้งเดิม *ɦunɦ, จ้วงแบบจั่วเจียง goenz (กน Longzhou)

กิริยาที่เอามือหรือสิ่งอื่นกวนเพื่อทำสิ่งที่นอนก้นหรือที่เกาะกันอยู่เป็นกลุ่มเป็นก้อนให้กระจายขยายตัว หรือกวนสิ่งต่าง ๆ ให้เข้ากัน


กลัว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກົວ (ก็ว), อีสาน กัว, คำเมือง ᨠᩖ᩠ᩅᩫ (กลว็), เขิน ᨠ᩠ᩅᩫ (กว็), ไทลื้อ ᦷᦂ (โก), ไทใหญ่ ၵူဝ် (กูว), ไทดำ ꪀꪺ (กัว), ไทใต้คง ᥐᥨᥝ (โกว), อาหม 𑜀𑜥 (กู)

กลวว
การกลัว (abstract-noun)
ความกลัว (abstract-noun)

bang

ฟรีเชียตะวันตก

รู้สึกไม่อยากประสบสิ่งที่ไม่ดีแก่ตัว

กลัวบาป

กลัวถูกติเตียน

รู้สึกหวาดเพราะคาดว่าจะประสบภัย

กลัวเสือ

กลัวไฟไหม้

กลัวผี


งีด

การงีด (abstract-noun)
ความงีด (abstract-noun)

/ŋiːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เศร้า, สลด, เสียใจ


แล่น

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แล่น, ลาว ແລ່ນ (แล่น), ไทลื้อ ᦶᦟᧃᧈ (แล่น), ไทดำ ꪵꪩ꪿ꪙ (แล่น), ไทใหญ่ လႅၼ်ႈ (แล้น), อาหม 𑜎𑜢𑜐𑜫 (ลิญ์), ภาษาจ้วง lenh (แล่น)

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/lɛn˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนไปด้วยเครื่องยนต์หรือแรงลมเป็นต้น

รถยนต์แล่นเร็ว

เรือใบแล่นช้า

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

สมองกำลังแล่น

ความคิดไม่แล่น


แล่น

/lɛn˥˩/^((สัมผัส))

เรียกกิริยาที่ใช้หลอดเป่าไฟเพื่อเชื่อมโลหะดังกล่าวว่า เป่าแล่น

เชื่อมถึงกัน

นอกชานแล่นถึงกัน


ฝน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฝน, ลาว ຝົນ (ฝ็น), คำเมือง ᨺᩫ᩠ᨶ (ฝ็น), เขิน ᨺᩫ᩠ᨶ (ฝ็น), ไทลื้อ ᦚᦳᧃ (ฝุน), ไทใหญ่ ၽူၼ် (ผูน), ไทใต้คง ᥜᥨᥢᥴ (โฝ๋น), จ้วง bwn (ปืน, “ฝน, ลับ”), จ้วงแบบจั่วเจียง pwn (ผืน, “ฝน, ลับ”)

ฝนยา

ฝนมีด


ไข่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *qraj; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩱ᩵ (ไข่), ลาว ໄຂ່ (ไข่), ไทลื้อ ᦺᦃᧈ (ไฃ่), ไทดำ ꪼꪎ꪿ (ไส่), ไทใหญ่ ၶႆႇ (ไข่), เขิน ᨡᩱ᩵ (ไข่), อาหม 𑜁𑜩 (ขย์), จ้วง gyaeq, ภาษาจ้วงใต้ kaeq/haeq

แม่ไก่ไข่ออกมา 3 ฟอง

ให้กำเนิดบุตรแล้วไม่รับผิดชอบ

ทำให้ผู้หญิงท้องแล้วมักไม่รับผิดชอบ

เขาเป็นคนเจ้าชู้มาก เที่ยวได้ไปไข่ไว้ที่โน่นที่นี่


แบน

ยืมมาจากอังกฤษ ban

/bɛːn˧/^((สัมผัส))

ระงับ, ห้าม, คว่ำบาตร


เงี่ยน

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 癮 (ngiêng3 / ngiang3, “อยากในของเสพติด”)

เหงี้ยน
การเงี่ยน (abstract-noun)
ความเงี่ยน (abstract-noun)

/ŋia̯n˥˩/^((สัมผัส))

อยากจัด, กระหายจัด, มีความรู้สึกอยากหรือกระหายเป็นกำลัง (โดยมากใช้เฉพาะของเสพติดและกามคุณ)

สงสารแสงแข็งข้อจนขาสั่น เห็นเรือหันโกรธบ่นเอาคนหลัง น้ำจะพัดปัดตีไปสีชัง แล้วคลุ้มคลั่งเงี่ยนยาทำตาแดง


ออกกำลังกาย

ออกกำลัง + กาย; รูปอาการนาม การออกกำลังกาย เป็นเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ exercise

鍛鍊

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

锻炼

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

လဵၼ်ႈႁႅင်း

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

ၽိုၵ်း

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

ອອກກຳລັງກາຍ

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

ຫັດກາຍ

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

ແອບກາຍ

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

exercise

บริหารร่างกายให้แข็งแรง

ออก-กำ-ลัง-กาย

บริหารร่างกายเพื่อให้แข็งแรง


ก่ง

ยืมมาจากมอญ-เขมรดั้งเดิม *koŋ (“โค้ง; งอ”); ร่วมเชื้อสายกับ ไทย ก้งโค้ง, โกง, โก่ง, โก้งโค้ง, โค้ง

/koŋ˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้งอเป็นรูปโค้ง, ทำให้โค้ง

ก่งศร

ก่งคอ


สวม

กิริยาที่เอาของที่เป็นโพรงเป็นวงเป็นต้นครอบลงบนอีกสิ่งหนึ่ง

สวมชฎา

สวมหมวก

เกี้ยวสวมจุก

สวมพวงมาลัย

สวมเสื้อ

สวมกางเกง

สวมรองเท้า

สวมตำแหน่ง


ใส่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *s.cɤːlᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩲ᩵ (ใส่), ลาว ໃສ່ (ใส่), ไทลื้อ ᦺᦉᧈ (ไส่), ไทดำ ꪻꪎ꪿ (ใส่), ไทขาว ꪻꪎꫀ, ไทใหญ่ သႂ်ႇ (ใส่), ไทใต้คง ᥔᥬᥱ (ใส่), อาหม 𑜏𑜧 (สว์) หรือ 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), แสก จอ

加入

เอาไว้ข้างในภาชนะหรือสถานที่เป็นต้น

သႂ်ႇ

เอาไว้ข้างในภาชนะหรือสถานที่เป็นต้น

သႂၢင်း

เอาไว้ข้างในภาชนะหรือสถานที่เป็นต้น

ໃສ່

เอาไว้ข้างในภาชนะหรือสถานที่เป็นต้น

put in

เอาไว้ข้างในภาชนะหรือสถานที่เป็นต้น

ใส่เสื้อ

ใส่กางเกง

เอาไว้ข้างในภาชนะหรือสถานที่เป็นต้น

กรอกน้ำใส่ขวด

นำนักโทษไปใส่คุก

เอาสินค้าใส่รถ

ด่าว่าหรือชกต่อยทันทีอย่างรุนแรง

พอเจอกัน ยังไม่ทันจะพูดสักคำ เขาก็ใส่ฉันเป็นชุดเลย

ทำซ้ำ ๆ หรือหนัก ๆ


โยกเยก

โยก + (เยก เป็นคำสร้อย)

/joːk̚˥˩.jeːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนไหวไปมา, โอนไปเอนมา

อย่านั่งโยกเยก

เสาโยกเยกเพราะปักไม่แน่น


หลอก

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หลอก, ลาว ຫຼອກ (หลอก), คำเมือง ᩉᩖᩬᨠ (หลอก), เขิน ᩉᩖᩬᨠ (หลอก), ไทลื้อ ᦜᦸᧅᧈ (หล่อ̂ก), ไทใหญ่ လွၵ်ႇ (ล่อ̂ก, “ทำให้กลัว”), อาหม 𑜎𑜨𑜀𑜫 (ลอ̂ก์, “ทำให้กลัว”)

/lɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ล่อ, โกง, ล่อลวง, ตุ๋น, แสดงละคร, แหกตา


ป่วง

/pua̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ระแวง, หวาดระแวง, ลนลาน, ลุกลี้ลุกลน


ช้าง

/t͡ɕʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ปรารมภ์ใจอ้างว้าง กรกอดอกไห้ช้าง เพื่อชู้นานถึง

(ลิลิตพระลอ)


ปรักปรำ

กล่าวโทษหรือให้การใส่ร้ายเกินความเป็นจริง


อนุรักษ์

ยืมมาจากสันสกฤต अनुरक्ष् (อนุรกฺษฺ)

อนุรักษ
การอนุรักษ์ (abstract-noun)

รักษาให้คงเดิม


รางวัล

เทียบเขมร រង្វាន់ (รงฺวาน̍)

ให้สิ่งของโดยความชอบหรือเพื่อเป็นสินน้ำใจเป็นต้น


คิดถึง

การคิดถึง (abstract-noun)
ความคิดถึง (abstract-noun)

ᨣᩧ᩠ᨯᨴᩮᩥ᩠ᨦᩉᩣ

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

ၶႆႈၸႂ်ထိုင်

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

ဝူၼ်ႉထိုင်

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

ၵိုတ်ႉၸႂ်လႆႈ

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

ຄຶດຮອດ

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

ຄິດຮອດ

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

miss

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน

/kʰit̚˦˥.tʰɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

นึกถึง, นึกถึงด้วยใจผูกพัน


นึกถึง

การนึกถึง (abstract-noun)
ความนึกถึง (abstract-noun)

/nɯk̚˦˥.tʰɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


แข่งขัน

/kʰɛŋ˨˩.kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ชิงเอาชนะเพื่อรางวัล, ขันสู้เอาชนะกัน

แข่งขันกับนักกีฬาต่างประเทศ

แข่งขันกับคู่แข่งในตลาดโลก

ฝึกซ้อมเพื่อแข่งขันในประเทศและต่างประเทศ


ประลอง

มาจากภาษาเขมร ប្រឡង (ปฺรฬง, "แข่งขัน", "สอบ")

/pra˨˩.lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ทดสอบความรู้ความสามารถด้วยการต่อสู้หรือแข่งขันกัน

ประลองฝีมือ

ประลองกำลัง

ประลองความเร็ว


ล่าม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *laːmᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລ່າມ (ล่าม), ไทใหญ่ လၢမ်ႈ (ล้าม)， ภาษาจ้วง lamq（aeu cweg maz lamq เอาเชื่อกมาล่าม）

ผูกโดยวิธีให้เคลื่อนย้ายได้บ้างในที่จำกัด

ล่ามโซ่

ล่ามวัว

ล่ามควาย


ฉัน

เทียบลาว ສັນ (สัน, “กิน”), เขมร ឆាន់ (ฉาน̍, “กิน”)

กระเดือก

อรรถาภิธาน:กิน

กลืน

อรรถาภิธาน:กิน

กิน

อรรถาภิธาน:กิน

เขมือบ

อรรถาภิธาน:กิน

เจี๊ยะ

อรรถาภิธาน:กิน

ฉัน

อรรถาภิธาน:กิน

ชิม

อรรถาภิธาน:กิน

ซัด

อรรถาภิธาน:กิน

โซ้ย

อรรถาภิธาน:กิน

แดก

อรรถาภิธาน:กิน

ทาน

อรรถาภิธาน:กิน

บริโภค

อรรถาภิธาน:กิน

ฟัด

อรรถาภิธาน:กิน

ฟาด

อรรถาภิธาน:กิน

โภค

อรรถาภิธาน:กิน

โภคะ

อรรถาภิธาน:กิน

ยัด

อรรถาภิธาน:กิน

ยัดห่า

อรรถาภิธาน:กิน

รองท้อง

อรรถาภิธาน:กิน

รับ

อรรถาภิธาน:กิน

รับทาน

อรรถาภิธาน:กิน

รับประทาน

อรรถาภิธาน:กิน

ล่อ

อรรถาภิธาน:กิน

ลิ้มรส

อรรถาภิธาน:กิน

สวาปาม

อรรถาภิธาน:กิน

เสพ

อรรถาภิธาน:กิน

เสวย

อรรถาภิธาน:กิน

โส้ย

อรรถาภิธาน:กิน

หม่า

อรรถาภิธาน:กิน

หม่ำ

อรรถาภิธาน:กิน

แหลก

อรรถาภิธาน:กิน

แอ้ม

อรรถาภิธาน:กิน

/t͡ɕʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

กิน (ใช้แก่ภิกษุสามเณร)


สวย

แผลงมาจาก ซวย

เกิดเรื่องไม่ดี อย่างถูกว่า ถูกทำร้าย เป็นต้น

พูดไม่เข้าหูแบบนี้ เดี๋ยวก็สวยหรอก


สี

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *siːᴬ¹ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩦ (สี), ลาว ສີ (สี), ไทลื้อ ᦉᦲ (สี), ไทดำ ꪎꪲ (สิ), ไทใหญ่ သီ (สี), ไทใต้คง ᥔᥤᥴ (สี๋), พ่าเก ꩬီ (สี), อาหม 𑜏𑜣 (สี)

/siː˩˩˦/^((สัมผัส))

ช้างเอาตัวสีกับต้นไม้

ลมพัดแรงทำให้ลำไม้ไผ่สีกัน

สีซอ

ทำให้เปลือกออกด้วยเครื่องอย่างสีข้าว


โผ

/pʰoː˩˩˦/^((สัมผัส))

อ้าแขนโถมตัวเข้าหา

โดยปริยายหมายถึงกิริยาอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

นกโผลงจับกิ่งไม้


ปฏิบัติ

ยืมมาจากบาลี ปฏิปตฺติ (“การถึงเฉพาะ”)

ดำเนินการไปตามระเบียบแบบแผน

ปฏิบัติราชการ

กระทำเพื่อให้เกิดความชำนาญ

ภาคปฏิบัติ

ปฏิบัติตามสัญญา

ปฏิบัติสมณธรรม

ปฏิบัติต่อกัน

ปรนนิบัติรับใช้

ปฏิบัติบิดามารดา

ปฏิบัติครูบาอาจารย์


รักษา

ยืมมาจากสันสกฤต रक्षा (รกฺษา, “การปกป้อง, การป้องกัน”), จาก रक्ष् (รกฺษฺ), จากอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม *h₂lek- (“ป้องกัน”); เทียบบาลี รกฺขา

/rak̚˦˥.saː˩˩˦/^((สัมผัส))

รักษาสุขภาพ

รักษาทรัพย์สมบัติ

รักษาบ้านเมือง

รักษาความสะอาด

รักษาไมตรี

รักษาคนไข้


ศึกษา

ยืมมาจากสันสกฤต शिक्षा (ศิกฺษา); ร่วมรากกับ สิกขา, ซิก, ซิกข์, สิกข์, and สิข

လဵပ်ႈႁဵၼ်း

เล่าเรียน ฝึกฝน และอบรม เพื่อให้เกิดความรู้และทักษะ

/sɯk̚˨˩.saː˩˩˦/^((สัมผัส))

เล่าเรียน ฝึกฝน และอบรม


กระทำ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠ᩠ᨴᩣᩴ (กทาํ), เขิน ᨠ᩠ᨴᩣᩴ (กทาํ), ลาว ກະທຳ (กะทำ), ไทลื้อ ᦂᦑᧄ (กทัม)

กทำ
ก่ทำ
สทำ
การกระทำ (abstract-noun)

ทำ, จัดแจง, ปรุงขึ้น, สร้างขึ้น

ทำการใด ๆ ที่เกิดผลในทางกฎหมาย แต่การงดเว้นการกระทำใด ๆ ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องกระทำก็ถือว่าเป็นการกระทำด้วย

บิดามารดามีหน้าที่ดูแลบุตรซึ่งยังเล็กอยู่ การที่บิดามารดาอยู่เฉยไม่หาอาหารให้ก็อาจถือว่าเป็นการกระทำได้

ใช้เวทมนตร์ทำให้ผู้ใดผู้หนึ่งเป็นไปตามต้องการของตนมีให้รักหรือให้ป่วยเจ็บเป็นต้น เช่นว่า กระทำยำเยีย, การถูกเวทมนตร์เช่นนี้เรียกว่า ถูกกระทำ


พิมพ์

ยืมมาจากสันสกฤต बिम्ब (พิมฺพ) หรือบาลี พิมฺพ

พิมพ
พิม
การพิมพ์ (abstract-noun)

ถ่ายแบบ, ใช้เครื่องจักรกดตัวหนังสือหรือภาพเป็นต้นให้ติดบนวัตถุ เช่นแผ่นกระดาษ ผ้า

พิมพ์ผ้า

พิมพ์ขนมเป็นรูปต่าง ๆ


วินิจฉัย

ยืมมาจากบาลี วินิจฺฉย; เทียบสันสกฤต विनिश्चय (วินิศฺจย)

/wi˦˥.nit̚˦˥.t͡ɕʰaj˩˩˦/^((สัมผัส))

ตัดสิน, ชี้ขาด

เรื่องนี้วินิจฉัยได้ 2 ทาง

ไตร่ตรอง, ใคร่ครวญ

คณะกรรมการขอเลื่อนเวลาออกไปอีกเพื่อวินิจฉัยปัญหาให้รอบคอบยิ่งขึ้น


งบ

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ငူပ်ႉ (งู๎ป)

/ŋop̚˦˥/^((สัมผัส))

งบบัญชี


สมาส

ยืมมาจากสันสกฤต समास (สมาส, “ประสม”) หรือบาลี สมาส (“ประสม”), จาก สํ + อาส

เอาศัพท์มาต่อกันเช่นนั้น


ฟอง

แผลงมาจาก พอง หรือ ลำพอง

/fɔːŋ˧/^((สัมผัส))

คะนอง, กำเริบ


ฉนวน

เทียบเขมร ឆ្នួន (ฉฺนัวน)

/t͡ɕʰa˨˩.nua̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

กำบัง, คั่น, กั้น


ซอก

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ၸွၵ်ႉ (จ๎อ̂ก); เทียบมอญ သြော် (สฺโร์)

/sɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ซุก, ซุกแทรกเข้าไป, ซ่อน


ฎีกา

ยืมมาจากบาลี ฏีกา, จากเขมร ដីកា (ฎีกา)

ยื่นคำร้องขอหรือคำคัดค้านต่อศาลฎีกา

คดีนี้จะฎีกาหรือไม่


อธิบาย

ยืมมาจากบาลี อธิปฺปาย (“ความประสงค์”)

อะธิบาย
การอธิบาย (abstract-noun)

သပ်းလႅင်း

ทำให้กระจ่างแจ้งขึ้นโดยการบรรยายรายละเอียดมากขึ้น

ไขความ, ขยายความ, ชี้แจง


ณรงค์

ตัดทอนจาก รณรงค์

ต่อสู้ชิงชัย


ษมา

ตัดมาจากสันสกฤต क्षमा (กฺษมา)บาลี ขมา

[sä˩.mäː˧ ~ sä˧.mäː˧]

กล่าวคำขอโทษ


ฆาฏ

[เสียงสมาส]
คาด-ตะ-

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ฆาต


ประสาท

ยืมมาจากสันสกฤต प्रसाद (ปฺรสาท, “ความยินดี”); เทียบบาลี ปสาท

[เสียงสมาส]
ปฺระ-สา-ทะ-

ยินดีให้, โปรดให้

ประสาทปริญญา

ประสาทพร


ฆาต

ยืมมาจากบาลี ฆาต หรือสันสกฤต घात (ฆาต)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
คาด-ตะ-

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เจ้าวิลาสฆาตกลองเร่งกองรบ


โฆษณา

ยืมมาจากสันสกฤต घोषणा (โฆษณา, “การประกาศ, การป่าวร้อง”); เทียบบาลี โฆสนา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

เผยแพร่ข้อความออกไปยังสาธารณชน

ป่าวร้อง, ป่าวประกาศ

กระทำการไม่ว่าโดยวิธีใด ๆ ให้ประชาชนเห็นหรือทราบข้อความเพื่อประโยชน์ในทางการค้า


โฆษิต

ยืมมาจากสันสกฤต घोषित (โฆษิต), จากบาลี โฆสิต

กึกก้อง, ป่าวร้อง


สะดุ้ง

ไหวตัวขึ้นทันทีด้วยความตกใจ เพราะไม่ทันรู้ตัวหรือไม่ได้นึกคาดหมายไว้เป็นต้น

เมื่อได้ยินเสียงระเบิดก็สะดุ้งสุดตัว

ลวกในน้ำร้อนด้วยเวลาไม่นาน


เข้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ เค้า, ลาว ເຂົ້າ (เข็้า), ไทลื้อ ᦃᧁᧉ (เฃ้า), ไทดำ ꪹꪄ꫁ꪱ (เฃ้า), ไทขาว ꪹꪄꪱꫂ, ไทใต้คง ᥑᥝᥲ (เฃ้า), ไทใหญ่ ၶဝ်ႈ (ข้ว), อาหม 𑜁𑜧 (ขว์), 𑜁𑜨𑜧 (ขอ̂ว์), 𑜁𑜧𑜈𑜫 (ขว์ว์) หรือ 𑜁𑜨𑜧𑜈𑜫 (ขอ̂ว์ว์), จ้วง haeuj, ภาษาจ้วงใต้ kaeuj

เฃ้า
เค่า
การเข้า (abstract-noun)

ᨡᩮᩢ᩶ᩣ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

ꪹꪄ꫁ꪱ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

ၶဝ်ႈ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

ເຂົ້າ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

enter

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

อาการที่เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

เข้าบ้าน

เข้าถ้ำ

เอาหนังสือเข้าตู้

เคลื่อนมาสู่ที่, มาถึง

รถด่วนเข้า 10 โมง

เข้าหีบ

เข้ายาดำ

เข้าหุ้น

เข้าทุน

เข้าพรรค

เข้าแถว

เข้าข้าง

ถูกกัน, ลงรอยกัน, ทำให้ลงรอยกัน, เหมาะเจาะ

เสียงเข้ากัน

สีเข้ากัน

เข้าไม้

เคลื่อนมาสู่

พระศุกร์เข้า

เจ้าเข้า

ผีเข้า

เข้าเรียน

โรงเรียนเข้า

เริ่มอยู่ในภาวะ

เข้าโรงเรียน

เข้าทำงาน


ขอ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.roːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂໍ (ขํ), คำเมือง ᨡᩬᩴ (ขอํ), เขิน ᨡᩳ (ขอ), ไทดำ ꪎꪷ (สํ), ไทใหญ่ ၶေႃ (ขอ̂), จ้วง gouz, ปู้อี hoz

ᨡᩬᩴ

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ꪎꪷ

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ယွၼ်း

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ຂໍ

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ask

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

request

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

/kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ, วิงวอน


จน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩫ᩠ᨶ (จ็น), ลาว ຈົນ (จ็น)

หมากรุกจน

จนใจ

จนตรอก

จนแต้ม

จนมุม


เจ็บ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *cepᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຈັບ (เจับ), คำเมือง ᨧᩮᩢ᩠ᨷ (เจับ), ไทลื้อ ᦵᦈᧇ (เจบ), ไทดำ ꪹꪊꪸꪚ (เจย̂บ), ไทใหญ่ ၸဵပ်း (เจ๊ป), อาหม 𑜋𑜢𑜆𑜫 (ฉิป์), ภาษาจ้วงใต้ jep/jiep

เจบ
เจ๊บ
การเจ็บ (abstract-noun)
ความเจ็บ (abstract-noun)

ၸဵပ်း

รู้สึกทางกายเมื่อถูกทุบตีหรือเป็นแผลเป็นต้น

/t͡ɕep̚˨˩/^((สัมผัส))


ช้า

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ၸႃႉ (จ๎า)

/t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))


ชอบ

เทียบเขมร ឆប (ฉบ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪᩬᨷ (ซอบ), ลาว ຊອບ (ซอบ)

การชอบ (abstract-noun)
ความชอบ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

พอใจและทำบ่อย ๆ

ชอบอ่านหนังสือ

ชอบเที่ยว

ถูกใจ, ถูกกัน; รักใคร่

หนุ่มสาวชอบกัน

ฝนชอบตกตอนเย็น

คิดชอบ

ชอบแล้ว

ชอบด้วยกาลเทศะ

ชอบที่จะทำได้


ดื่ม

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ดืม, ลาว ດື່ມ (ดื่ม), จ้วง ndumq (ดุ่ม, “ดื่ม”)

ၵိၼ်

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

ດື່ມ

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

beber

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

drink

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

ก๊ง

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กรอก

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กรึ๊บ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กลั้วคอ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กิน

อรรถาภิธาน:ดื่ม

จิบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

โจ้

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ซด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ซวบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดริงก์

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดวด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดื่ม

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดูด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ถอง

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ถอน

อรรถาภิธาน:ดื่ม

สูบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

เสพ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

เสวย

อรรถาภิธาน:ดื่ม

/dɯːm˨˩/^((สัมผัส))

กิน ใช้แก่เครื่องดื่มอย่างน้ำ เหล้า

เขาดื่มจัดจนเป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง


ดับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດັບ (ดับ), คำเมือง ᨯᩢ᩠ᨷ (ดับ), ไทลื้อ ᦡᧇ (ดับ), ไทดำ ꪒꪚꪾ (ดับ), ไทใหญ่ လပ်း (ลั๊ป), พ่าเก ꩫပ် (นป์), จ้วง ndaep, แสก ดั๊บ

วิญญาณดับ

อนาคตดับ

ไฟดับ

เดือนดับ

ทำให้สิ้นแสง

ดับไฟ

ดับกิเลส

ดับทุกข์

ดับโทสะ

ดับโมโห

หยุดหรือทำให้หยุด

เครื่องดับ

ดับเครื่อง

ตาย (ด้วยอุบัติเหตุหรืออาชญากรรม)

3 วันสงกรานต์ดับพุ่ง 188 ศพ เจ็บ 1,934 ราย


ตื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.tɯːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ตื่น, ลาว ຕື່ນ (ตื่น), คำเมือง ᨲᩨ᩠᩵ᨶ (ตื่น), เขิน ᨲᩨ᩠᩵ᨶ (ตื่น), ไทลื้อ ᦎᦹᧃᧈ (ตื่น), ไทดำ ꪔꪳ꪿ꪙ (ตึ่น), ไทขาว ꪔꪳꪙꫀ, ไทใหญ่ တိုၼ်ႇ (ตึ่น), อาหม 𑜄𑜢𑜤𑜃𑜫 (ตึน์), จ้วงแบบจั่วเจียง dwnq, จ้วง dinq

/tɯːn˨˩/^((สัมผัส))

ตื่นนอน

ตื่นอยู่

แสดงอาการผิดปรกติเพราะตกใจ ดีใจ หรือแปลกใจ เป็นต้น

วัวตื่น

ควายตื่น

ตื่นเวที

ตื่นยศ

ตื่นไฟ

รู้สิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง ในคำว่า พระพุทธเจ้าเป็นผู้ตื่นแล้ว

โดยปริยายหมายความว่า รู้เท่าทัน, รู้ตัวขึ้น


ตาย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taːjᴬ², จากไทดั้งเดิม *p.taːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩣ᩠ᨿ (ตาย), อีสาน ตาย, ลาว ຕາຍ (ตาย), ไทลื้อ ᦎᦻ (ตาย), ไทดำ ꪔꪱꪥ (ตาย), ไทขาว ꪔꪱꪥ, ไทแดง ꪔꪱꪥ, ไทใหญ่ တၢႆ (ตาย), ไทใต้คง ᥖᥣᥭ (ตาย), คำตี้ တၢဲႈ, พ่าเก တႝ (ตย์), อาหม 𑜄𑜩 (ตย์), จ้วง dai, จ้วงแบบจั่วเจียง tai หรือ hai; เทียบเบดั้งเดิม *ɗaːjᴬ¹, ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *(m-)aCay (“ตาย”)

การตาย (abstract-noun)
ความตาย (abstract-noun)

იღუპება

สิ้นใจ, สิ้นชีวิต, สิ้นสภาพของการมีชีวิต

กระทำซึ่งอันตกิริยา

อรรถาภิธาน:ตาย

กลับบ้านเก่า

อรรถาภิธาน:ตาย

กินข้าวผ่านธูป

อรรถาภิธาน:ตาย

ขาดใจ

อรรถาภิธาน:ตาย

ขิต

อรรถาภิธาน:ตาย

เข้าเฝ้ายมบาล

อรรถาภิธาน:ตาย

เข้าโลง

อรรถาภิธาน:ตาย

จบชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

จอด

อรรถาภิธาน:ตาย

จาก

อรรถาภิธาน:ตาย

จากโลกนี้ไป

อรรถาภิธาน:ตาย

ชีวาลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ชีวิตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ซี้

อรรถาภิธาน:ตาย

ซี้บ้องเซ็ก

อรรถาภิธาน:ตาย

ด้อง

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับขันธ์

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับจิต

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับชีพ

อรรถาภิธาน:ตาย

เด๊ดสะมอเร่

อรรถาภิธาน:ตาย

เดี้ยง

อรรถาภิธาน:ตาย

ตยุติ

อรรถาภิธาน:ตาย

ตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ตาย

อรรถาภิธาน:ตาย

ตุย

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่กรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่กาลกิริยา

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่ชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่พิราลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่มรณกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่มรณภาพ

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่อนิจกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่อสัญกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงฆาต

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงชีพิตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงซึ่งกาลกิริยา

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงที่

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงมรณกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงมรณภาพ

อรรถาภิธาน:ตาย

ทิวงคต

อรรถาภิธาน:ตาย

เท่งทึง

อรรถาภิธาน:ตาย

นฤพาน

อรรถาภิธาน:ตาย

นอนคุยกับรากมะม่วง

อรรถาภิธาน:ตาย

นอนห่มหนังสือพิมพ์

อรรถาภิธาน:ตาย

นอนอ่านหนังสือพิมพ์

อรรถาภิธาน:ตาย

นิคาลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

นิพพาน

อรรถาภิธาน:ตาย

นิรพาณ

อรรถาภิธาน:ตาย

บรรลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ปรลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ปรินิพพาน

อรรถาภิธาน:ตาย

ปลดปลง

อรรถาภิธาน:ตาย

ปิดฉากชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

เป็นสุข

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปค้าถ่าน

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปต่างโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปปรโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปไม่กลับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปสบาย

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปสวรรค์

อรรถาภิธาน:ตาย

แผ่นดินกลบหน้า

อรรถาภิธาน:ตาย

พิราลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณ

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณ์

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณภาพ

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณะ

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณา

อรรถาภิธาน:ตาย

มลาน

อรรถาภิธาน:ตาย

มลาย

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วย

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วยมรณ์

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วยมรณัง

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วยมอด

อรรถาภิธาน:ตาย

ม่อง

อรรถาภิธาน:ตาย

ม่องเท่ง

อรรถาภิธาน:ตาย

มอดม้วย

อรรถาภิธาน:ตาย

ม่อยกระรอก

อรรถาภิธาน:ตาย

มะตี

อรรถาภิธาน:ตาย

ล้ม

อรรถาภิธาน:ตาย

ล้มหายตายจาก

อรรถาภิธาน:ตาย

ล่วงลับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ละโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ละสังขาร

อรรถาภิธาน:ตาย

ลับหน้า

อรรถาภิธาน:ตาย

ลาลับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ลาโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ลงโลง

อรรถาภิธาน:ตาย

วอดวาย

อรรถาภิธาน:ตาย

วางวาย

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชนม์

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชีพ

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชีวา

อรรถาภิธาน:ตาย

วายปราณ

อรรถาภิธาน:ตาย

วายวอด

อรรถาภิธาน:ตาย

วายวาง

อรรถาภิธาน:ตาย

วายสังขาร

อรรถาภิธาน:ตาย

สวรรคต

อรรถาภิธาน:ตาย

สวรรคาลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

สังขาร

อรรถาภิธาน:ตาย

สังขาร์

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้น

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นกรรมสิ้นเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นใจ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีพ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีพิตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีวี

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชื่อ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นบุญ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นพระชนม์

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นลมปราณ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นเวรสิ้นกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นอายุขัย

อรรถาภิธาน:ตาย

สุขิต

อรรถาภิธาน:ตาย

สู่ขิต

อรรถาภิธาน:ตาย

สู่สัมปรายภพ

อรรถาภิธาน:ตาย

เสร็จ

อรรถาภิธาน:ตาย

เสีย

อรรถาภิธาน:ตาย

เสียชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

เสียตัว

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดกรรมหมดเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดบุญ

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดลม

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดเวรหมดกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดอายุ

อรรถาภิธาน:ตาย

หลับไม่ตื่น

อรรถาภิธาน:ตาย

หายไปจากโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

แหงแก๋

อรรถาภิธาน:ตาย

อาสัญ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นใจ, สิ้นชีวิต, ไม่เป็นอยู่ต่อไป, สิ้นสภาพของการมีชีวิต

สภาวะสมองตาย

เคลื่อนไหวไม่ได้

มือตาย

ตีนตาย

ไม่เดินเพราะเครื่องเสียหรือหยุดเป็นต้น

รถยนต์ตาย

นาฬิกาตาย

ยืนแต้มอยู่อย่างเดียว

ลูกเต๋าตายหก

ลักษณะที่ประตูในการเล่นการพนันบางประเภท เช่น โป ถั่ว ไม่ออกเลย หรือนาน ๆ จึงจะออกสักครั้งหนึ่ง

ผิดตามที่กติกากำหนดไว้ในการเล่นกีฬาหรือการละเล่นบางชนิด


ถือ

เทียบจีนยุคกลาง戴 (MC tojH, “แบกไว้บนหัว”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ถือ, ลาว ຖື (ถื), คำเมือง ᨳᩨ (ถื), เขิน ᨳᩨ (ถื), ไทลื้อ ᦏᦹ (ถื), จ้วง dawz, จ้วงแบบจั่วเจียง tw; เทียบไทดำ ꪕꪳ (ตฺึ), ไทขาว ꪕꪳ

/tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาไว้ในมือ, จับยึดไว้ เช่น ถือมีด ถือปืน ถือหนังสือ

ทรงไว้, ดำรงไว้

เอาไว้ในใจ เช่น ถือศีล ถือศักดินา

ยึดเอาว่า, นับเอาว่า เช่น ถือเป็นญาติกัน ถือเราถือเขา ถือพวก ถือโทษ

เชื่อมั่นว่าเป็นมงคลหรืออัปมงคล เช่น ถือไม่ให้ใครจับหัว ถือไม่ลอดใต้ถุน

นับถือ เช่น ถือศาสนา

เช่า ในคำว่า ถือสวน, เช่าถือสวน


ถีบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຖີບ (ถีบ), ไทใหญ่ ထိပ်ႇ (ถิ่ป)

/tʰiːp̚˨˩/^((สัมผัส))

งอเข่าแล้วใช้ฝ่าเท้ากระแทกออกไป

งอเข่าแล้วใช้ฝ่าเท้าดันไปโดยแรง เช่น ถีบรถ ถีบจักร

ดัน เช่น ว่าวถีบสูง


ทำ

ตัดทอนจาก กระทำ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທຳ (ทำ)

ประกอบขึ้น, ผลิตขึ้น, สร้างขึ้น, ก่อขึ้น

ทำเก้าอี้

ทำโต๊ะ

ทำรองเท้า

ทำรัง

ประกอบการงาน

ทำนา

ทำสวน

ทำโป๊ะ

ดำเนินการ, ปฏิบัติงาน

ทำหน้าที่ประธาน

ทำตามคำสั่ง

ทำตามกฎหมาย

ทำผม

ทำนัยน์ตา

ทำจมูก

คิดและปฏิบัติไปตามกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้

ทำเลข

ทำการฝีมือ

ประกอบพิธีกรรมเกี่ยวกับการนั้น ๆ

ทำวัตร

ทำศพ

ทำบท

ทำเพลง

ทำเบ่ง

ศึกษาในระดับปริญญา

ทำปริญญา

ทำดอกเตอร์


บีบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບີບ (บีบ), ไทดำ ꪚꪲꪚ (บิบ), ไทใหญ่ မိပ်ႇ (มิ่ป), ဝိပ်ႇ (วิ่ป) หรือ พ่าเก မိပ် (มิป์), อาหม 𑜈𑜢𑜆𑜫 (บิป์) หรือ 𑜉𑜢𑜆𑜫 (มิป์)
Jonsson (1991) ได้แนะนำว่ามาจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbiːpᴰ³ᴸ แต่คำร่วมเชื้อสายมีแค่บางส่วน

/biːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ใช้มือเป็นต้นกดด้านทั้ง 2 ของสิ่งใดสิ่งหนึ่งเข้าหากัน

บีบมะนาว

โดยปริยายหมายถึง กดดัน

ถูกบีบ


ป่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *paːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸ᩵ᩣ (ป่า), ลาว ປ່າ (ป่า), ไทลื้อ ᦔᦱᧈ (ป่า), ไทดำ ꪜ꪿ꪱ (ป่า), ไทใหญ่ ပႃႇ (ป่า), อาหม 𑜆𑜡 (ปา), จ้วงแบบจั่วเจียง baq

/paː˨˩/^((สัมผัส))

ตีดะไป ในคำว่า ตีป่า


ไป

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไป, ลาว ໄປ (ไป), ญ้อ ไป, คำเมือง ᨻᩱ (ไพ), เขิน ᨻᩱ (ไพ), ไทลื้อ ᦺᦔ (ไป) และ ᦺᦗ (ไพ), ไทดำ ꪼꪜ (ไป), ไทใหญ่ ပႆ (ไป), อ่ายตน ပႝ (ปย์), พ่าเก ပႝ (ปย์), จ้วง bae, ปู้อี bail

เคลื่อนจากตัวผู้พูด

เขาไปตลาด

เขาเข็นเรือไม่ไปเพราะเรือเกยตื้น


ผ่า

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰaːᴮ¹, จากจีนยุคกลาง破 (MC phaH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹ᩵ᩣ (ผ่า), ลาว ຜ່າ (ผ่า), ไทลื้อ ᦕᦱᧈ (ผ่า), ไทใหญ่ ၽႃႇ (ผ่า), ไทใต้คง ᥚᥣᥱ (ผ่า), พ่าเก ၸႃ (ผา), อาหม 𑜇𑜡 (ผา)

/pʰaː˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้แยกออกจากกันตามยาวด้วยมีดหรือขวานอย่างผ่าฟืน

โดยปริยายหมายถึง กิริยาที่ทำให้แยกออก

ผ่าฝี

ผ่าปากม้า

ผ่าเข้าไป

ทำสิ่งที่ไม่น่าจะทำหรือในลักษณะที่ไม่ควรจะเป็นเช่นนั้น

วิ่งผ่าเข้าไปกลางวง แทนที่จะเล่นกันอยู่ข้างล่าง

ผ่าขึ้นไปอยู่บนยอดไม้


พูด

ᩋᩪ᩶

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

説

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

说

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

ꪹꪫ꫁ꪱ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

ᥖᥣᥢᥲ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

လၢတ်ႈ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

ເວົ້າ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

speak

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

เว่า

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

กระพอก

อรรถาภิธาน:พูด

กล่าว

อรรถาภิธาน:พูด

คุย

อรรถาภิธาน:พูด

จรรจา

อรรถาภิธาน:พูด

จา

อรรถาภิธาน:พูด

จำนรรจ์

อรรถาภิธาน:พูด

จำนรรจา

อรรถาภิธาน:พูด

เจรจา

อรรถาภิธาน:พูด

ดำรัส

อรรถาภิธาน:พูด

ตรัส

อรรถาภิธาน:พูด

บอก

อรรถาภิธาน:พูด

บอกเล่า

อรรถาภิธาน:พูด

ประภาษ

อรรถาภิธาน:พูด

ปราศรัย

อรรถาภิธาน:พูด

เปรย

อรรถาภิธาน:พูด

ฝอย

อรรถาภิธาน:พูด

พ่น

อรรถาภิธาน:พูด

พรอก

อรรถาภิธาน:พูด

พร้อง

อรรถาภิธาน:พูด

พูด

อรรถาภิธาน:พูด

พูดจา

อรรถาภิธาน:พูด

ภณะ

อรรถาภิธาน:พูด

ภาษ

อรรถาภิธาน:พูด

รับสั่ง

อรรถาภิธาน:พูด

เล่า

อรรถาภิธาน:พูด

วทะ

อรรถาภิธาน:พูด

ว่า

อรรถาภิธาน:พูด

เว้า

อรรถาภิธาน:พูด

สนทนา

อรรถาภิธาน:พูด

อื้น

อรรถาภิธาน:พูด

เอ่ย

อรรถาภิธาน:พูด

เอ่ยปาก

อรรถาภิธาน:พูด

เอิ้น

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อน

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนวาจา

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนอรรถ

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนเอ่ย

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนโอฐ

อรรถาภิธาน:พูด

/pʰuːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ


พา

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨻᩣ (พา), ลาว ພາ (พา), ไทลื้อ ᦗᦱ (พา), ไทดำ ꪝꪱ (ปฺา), ไทใหญ่ ပႃး (ป๊า), ไทใต้คง ᥙᥣᥰ (ป๊า)

/pʰaː˧/^((สัมผัส))

นำไปหรือนำมา (ใช้กับคนหรือสัตว์)


ฟัน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *vanᴬ (“ฟาดด้วยของมีคม”), จากไทดั้งเดิม *walᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຟັນ (ฟัน), ไทใหญ่ ၽၼ်း (ผั๊น) หรือ ၾၼ်း (ฝั๊น), อาหม 𑜇𑜃𑜫 (ผน์) หรือ 𑜇𑜞𑜃𑜫 (ผฺรน์), แสก วั๋น, จ้วง faenz, จ้วงแบบจั่วเจียง faenz

เอาของมีคมเช่นดาบฟาดลงไป

อาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เอาสันมือฟันอิฐ

อย่ามาคิดจะฟันกันง่าย ๆ


มี

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *miːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน มี, ลาว ມີ (มี), คำเมือง ᨾᩦ (มี), เขิน ᨾᩦ (มี), ไทลื้อ ᦙᦲ (มี), ไทดำ ꪣꪲ (มิ), ไทขาว ꪣꪲ, ไทใหญ่ မီး (มี๊), ไทใต้คง ᥛᥤᥰ (มี๊), อาหม 𑜉𑜣 (มี), จ้วง miz

ka

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ունենալ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imati

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

haver

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imati

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

mít

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

have

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hebben

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

havi

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

olla

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

omistaa

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

avoir

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

haben

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

de

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

έχω

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

bír

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

birtokol

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

van

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

-nak

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

-nek

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

punya

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

avere

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

持つ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

もつ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

있다

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hebûn

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

heyîn

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

habeō

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

měś

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ha

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

have

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

aver

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

habban

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hafva

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

داشتن

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

mieć

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ter

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

avea

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

иметь

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hae

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

имати

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imati

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

mať

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imeti

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

tener

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

äga

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ha

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

magkaroón

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

мати

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

có

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

האָבן

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ᨾᩦ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

有

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ꪣꪲ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

မီး

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ມີ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

have

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

มีเงิน

มีลูก

อริยสัจ 4 มี ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

มีดาวหางขึ้นในท้องฟ้า

มีโรคระบาด

มีคนอยู่ไหม


มา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩣ (มา), เขิน ᨾᩣ (มา), อีสาน มา, ลาว ມາ (มา), ไทลื้อ ᦙᦱ (มา), ไทดำ ꪣꪱ (มา), ไทขาว ꪝꪱ, ไทใหญ่ မႃး (ม๊า), ไทใต้คง ᥛᥣᥰ (ม๊า), อ่ายตน မႃ (มา), พ่าเก မႃ (มา), อาหม 𑜉𑜠 (มะ) หรือ 𑜉𑜡 (มา) หรือ 𑜉𑜡𑜠 (มาะ), จ้วง maz

เคลื่อนออกจากที่เข้าหาตัวผู้พูด

มานี่มาหาฉันหน่อย

เขาบอกว่าจะมาแล้วไม่มา

ใช้ในการเขียนจดหมายทางการ ใช้แสดงทิศทางสู่ตัวผู้ที่เขียนถึง

พรุ่งนี้ผมจะมาหาคุณ


รอ

/rɔː˧/^((สัมผัส))

รอรถ

รอเรือ

รอการพิจารณาไว้ก่อน

รอการลงอาญาไว้ก่อน

เกือบจด, จ่อ

เอายาดมรอจมูก

เอามีดรอคอ


ลอง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลอง, ลาว ລອງ (ลอง), คำเมือง ᩃᩬᨦ (ลอง), เขิน ᩃᩬᨦ (ลอง), ไทลื้อ ᦟᦸᧂ (ลอ̂ง), ไทดำ ꪩꪮꪉ (ลอง), เขมร លង (ลง)

/lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

กระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้รู้ว่าเป็นอย่างไร

ลองชิมผลไม้ว่าจะมีรสชาติอย่างไร

กระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้รู้ว่าเป็นอะไรหรือใช่หรือไม่

ลองชิมก้อนขาว ๆ ว่าเป็นเกลือหรือน้ำตาล

ทดสอบความสามารถหรือคุณภาพว่าพอดีหรือเหมาะสมหรือไม่

ลองเสื้อ

ลองแว่น

ลองรองเท้า

ลองกำลัง

ลองรถ

ลองชวนเขาไปเที่ยวซิ

ลองเกี้ยวเขาดู


แล

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ แล, อีสาน แล, ลาว ແລ (แล), คำเมือง ᩃᩯ (แล), เขิน ᩃᩯ (แล), ไทลื้อ ᦶᦟ (แล), ไทดำ ꪵꪩ (แล), อาหม 𑜎𑜦𑜧 (เล), จ้วง lez (แล, “มอง, ดู”)

/lɛː˧/^((สัมผัส))

สองตาก็ไม่อยากแล

เหลียวซ้ายแลขวา

ทอดตาดูเพื่อให้รู้ให้เห็น, มักใช้เข้าคู่กับคำ ดู หรือ เห็น เป็น แลดู แลเห็น


ว่า

ยืมมาจากจีนยุคกลาง話 (MC hwaejH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ວ່າ (ว่า), คำเมือง ᩅ᩵ᩤ (ว่า), เขิน ᩅ᩵ᩤ (ว่า), ไทลื้อ ᦞᦱᧈ (ว่า), ไทดำ ꪫ꪿ꪱ (ว่า), ไทใหญ่ ဝႃႈ (ว้า), อาหม 𑜈𑜠 (บะ), จ้วง vah

/waː˥˩/^((สัมผัส))

เขาว่า ที่นี่ฝนตกทุกวัน

อย่าเอะอะไปเดี๋ยวครูว่าเอา

ดีแต่ว่าเขา

ดุด่าว่ากล่าว

ว่าไม่ได้ ก็เลี้ยงไม่ได้

ว่าเพลง

จ้าง, ตกลงให้ทำการสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยให้ค่าจ้าง

ไปว่าขนมมาเลี้ยงแขก

เป็นคำใช้แทนกริยาอื่นบางคำได้ เป็นต้นว่าใช้แทนคำว่ากิน, ใช้แทนคำว่า ทำ

ว่าเสียเรียบ

ว่าเสียเต็มคราบ

ว่าเสียเอง


วิ่ง

ไม่ทราบรากศัพท์

run

ก้าวไปโดยเร็ว

/wiŋ˥˩/^((สัมผัส))

ก้าวไปโดยเร็วยิ่งกว่าเดิน

คนวิ่งไปวิ่งมา

ม้าวิ่งในสนาม

แล่นไปโดยเร็ว

เรือวิ่งข้ามฟาก

รถวิ่งไปตามถนน


สด

มีความมั่นใจ, ใจกล้า เช่น สดมาก ๆ เดี๋ยวจะโดน


เหนื่อย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯəjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥ᩠᩵ᨿ (เหนอิ่ย, “สะบัดร้อนสะบัดหนาว”), ลาว ເໜື່ອຍ (เหนื่อย), ไทดำ ꪹꪘ꪿ꪥ (เหน่ย), ไทขาว ꪘꪷꪥꫀ, พ่าเก ꩫုၺ် (นุญ์), อาหม 𑜃𑜤𑜐𑜫 (นุญ์), จ้วงแบบหนง noiq, จ้วงแบบจั่วเจียง nwaj

การเหนื่อย (abstract-noun)
ความเหนื่อย (abstract-noun)

ꪹꪘ꪿ꪥ

รู้สึกอ่อนแรงลง

ᥟᥥᥲ

รู้สึกอ่อนแรงลง

ᦙᦾᧈ

รู้สึกอ่อนแรงลง

ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈ

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansado

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansada

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatigado

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatigada

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatigué

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatiguée

รู้สึกอ่อนแรงลง

müden

รู้สึกอ่อนแรงลง

ເມື່ອຍ

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansado

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansada

รู้สึกอ่อนแรงลง

𑜉𑜨𑜩

รู้สึกอ่อนแรงลง

tired

รู้สึกอ่อนแรงลง

थका

รู้สึกอ่อนแรงลง

/nɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

รู้สึกอ่อนแรงลง, อิดโรย


หา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kraᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ (หา), ลาว ຫາ (หา), ไทลื้อ ᦠᦱ (หา), ไทดำ ꪬꪱ (หา), ไทใหญ่ ႁႃ (หา), ไทใต้คง ᥑᥣᥴ (ฃ๋า), อาหม 𑜁𑜡 (ขา) หรือ 𑜁𑜞𑜠 (ขฺระ), จ้วง ra, แสก หร่า, ภาษาจ้วงใต้ ha

/haː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไปหาหมอ

เพื่อนมาหา

เยี่ยม, เยี่ยมเยียน

เพิ่งทราบว่าครูกำลังป่วย ต้องไปหาท่านเสียหน่อย

ฟ้อง, กล่าวโทษ

เขาหาว่า…

ไม่รู้จะหันหน้าไปหาใคร

บางทีก็ใช้ควบกับคำอื่น มีความหมายว่า ขวนขวายเพื่อให้ได้มาโดยวิธีต่าง ๆ

ค้นหา

สืบหา

เที่ยวหา

ตามหา

เสาะหา

แสวงหา


หก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫົກ (ห็ก)

อาการที่ส่วนเบื้องสูงของร่างกาย ของภาชนะ หรือของสิ่งใดสิ่งหนึ่งเอียงลง เทลง ในทันใดจากที่เดิม

หกต่ำหกสูง

น้ำหก

ข้าวหก

โดยปริยายเรียกอาการเช่นนั้น

กระดานหก


อยู่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjuːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩪ᩵ (อยู่), ลาว ຢູ່ (อยู่), ไทลื้อ ᦊᦴᧈ (หยู่), ไทดำ ꪤꪴ꪿ (หยุ่), ไทใหญ่ ယူႇ (ยู่), อาหม 𑜊𑜥 (ยู), ไทใต้คง ᥕᥧᥱ (ยู่), ปู้อี qyus, จ้วง youq, ภาษาจ้วงใต้ yuq; เทียบจีนยุคกลาง于 (MC hju)

/juː˨˩/^((สัมผัส))

เขาอยู่บ้านหลังนี้

เขายังอยู่

เงินที่ให้มายังอยู่ครบ

วันนี้เขาอยู่บ้าน

ใช้ประกอบหลังกริยา แสดงว่ากำลังเป็นอยู่ในขณะนั้น

นอนอยู่

ตั้งอยู่


อยาก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjɯǝkᴰ (“หิว”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩣ᩠ᨠ (อยาก), ลาว ຢາກ (อยาก), ไทลื้อ ᦊᦱᧅ (หยาก), ไทใหญ่ ယၢၵ်ႇ (ย่าก), จ้วง yiek, ภาษาจ้วงใต้ yak; เทียบจีนยุคกลาง欲 (MC yowk)

การอยาก (abstract-noun)
ความอยาก (abstract-noun)

/jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ปรารถนา, ประสงค์, ต้องการ, ใคร่

อยากเป็นใหญ่เป็นโต

อยากมีเงิน

หิว, กระหาย (ใช้แก่อาหาร)

อยากข้าว

อยากน้ำ


อิ่ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔiːmᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອິ່ມ (อิ่ม) หรือ ອີ່ມ (อี่ม), คำเมือง ᩋᩥ᩠᩵ᨾ (อิ่ม), เขิน ᩋᩥ᩠᩵ᨾ (อิ่ม, “อิ่ม; เบื่อ”), ไทลื้อ ᦀᦲᧄᧈ (อี่ม), ไทใหญ่ ဢိမ်ႇ (อิ่ม, “อิ่ม; เบื่อ; ขยะแขยง, รังเกียจ”), อาหม 𑜒𑜢𑜉𑜫 (อิม์), จ้วง imq; เทียบจีนยุคกลาง厭 (MC 'jiemH)

/ʔim˨˩/^((สัมผัส))

เต็มแล้ว, พอแล้ว

หายหิว, หายอยาก


ออก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔoːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອອກ (ออก), คำเมือง ᩋᩬᨠ (ออก), ไทลื้อ ᦀᦸᧅᧈ (อ่อ̂ก), ไทดำ ꪮꪮꪀ (ออก), ไทขาว ꪮꪮꪀ, ไทใหญ่ ဢွၵ်ႇ (อ่อ̂ก), พ่าเก ဢွက် (ออ̂ก์), อาหม 𑜒𑜨𑜀𑜫 (ออ̂ก์), จ้วง ok

/ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่เคลื่อนไปข้างนอกหรือพ้นจากที่ปิดบัง

เลือดออก

แดดออก

เคลื่อนจากที่

รถออก

ออกภาพทางโทรทัศน์

ทำให้เกิดขึ้นมีขึ้น

ออกกฎหมาย

ออกจากงาน

แตก, ผลิ, งอก

ออกกิ่ง

ออกใบอ่อน

ออกราก

ออกหัด

ออกเงิน

ออกท่า

ออกหน้า

เปลี่ยนการบรรเลงจากเพลงหนึ่งไปเป็นอีกเพลงหนึ่ง

ออกเพลงเรือ

ออกลูกหมด

เป็นกริยาช่วยหมายความว่า รู้สึกว่า

ใจออกจะโกรธ

ออกฉุน


ลบ

เป็นไปได้ว่ามาจากเขมร លោប (โลบ), จากเขมรเก่า លោបេ (โลเป), លោបេយ (โลเปย), จากสันสกฤต लोप (โลป) หรือบาลี โลป; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລົບ (ล็บ) หรือ ລຶບ (ลึบ)

ทำให้หายไปด้วยอาการเช็ดหรือถู, ทำให้หายไป

น้ำลบฝั่ง

หักออก, ชักออก, (ใช้แก่วิธีเลข)


กรน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *klɤlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກົນ (ก็น) หรือ ຂົນ (ข็น), อีสาน โกน, ไทใหญ่ ၶူၼ် (ขูน), จ้วง gyaen (จัน), จ้วงแบบจั่วเจียง gyoen (เจิน)

หายใจมีเสียงดังในลำคอขณะหลับ เหตุลิ้นตกจุกคอหอย หรือลิ้นตกจุกคอหอยและลิ้นไก่กับเพดานอ่อนสั่น


กรอก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກອກ (กอก)

/krɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เทลงในช่องแคบ

กรอกหม้อ

กรอกขวด

โดยปริยายหมายถึงอาการเช่นนั้น

พูดกรอกหู

ลงข้อความหรือจำนวนเลข

กรอกบัญชี


กรรสะ

แผลงมาจาก กาสะ, จากสันสกฤต कास (กาส) หรือบาลี กาส

รูปแบบอื่นของ กาสะ (“ไอ”)


ไอ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩱ (ไอ), ลาว ໄອ (ไอ), ไทลื้อ ᦺᦀ (ไอ), ไทดำ ꪼꪮ (ไอ), ไทใหญ่ ဢႆ (ไอ), ไทใต้คง ᥟᥭ (อัย), อ่ายตน ဢႝ (อย์), อาหม 𑜒𑜩 (อย์), จ้วง ae, แสก ไอ๋

ᩋᩱ

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

hoesten

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

ဢႆ

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

ໄອ

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

toser

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

cough

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

อาการที่ลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง เพื่อขับสิ่งที่อาจเป็นอันตรายออกมา ทำให้เกิดเสียงพิเศษจากลำคอ


กรรลึง

แผลงมาจาก กระลึง


กรรแสง

แผลงมาจาก กระแสง

/kan˧.sɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ส่งเสียงร้อง

เทพฤๅษีสรรเสริญแชรง ชัยชัยรบแรง กรรแสงแลสาธุการา


กรรแสง

/kan˧.sɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สมเด็จพระบรม-บพิตรพระพุทธเจ้าอยู่หัว ทราบแล้วทรงพระกรรแสง


กรวดน้ำ

กรวด (“หลั่ง”) + น้ำ

แผ่ส่วนบุญด้วยวิธีหลั่งน้ำ

ตัดขาดไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย, มักใช้ว่า กรวดน้ำคว่ำกะลา หรือ กรวดน้ำคว่ำขัน


กรอ

/krɔː˧/^((สัมผัส))

ม้วนด้ายเข้าหลอดด้วยไนหรือเครื่องจักร, กิริยาอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

กรอด้าย

กรอเทป

กรเกาะขอกรอธาร เงือดง้าง

แต่งให้เรียบ

กรอฟัน

กรอไม้


กรอ

/krɔː˧/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาเลียบเคียงกันในเชิงชู้สาว มักเป็นอาการที่ผู้ชายหนุ่ม ๆ แต่งตัวแล้วชวนเพื่อนกันเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง, บางทีก็ใช้ว่า กรอผู้หญิง

นักเลงหนุ่มหนุ่มนั้น เที่ยวกรอ


แพร่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແພ່ງ (แพ่ง); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ แบ่ง

/pʰrɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

แตกออก, แยกออก


เพิกถอน

/pʰɤːk̚˥˩.tʰɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))


หมดบุญ

สิ้นอำนาจวาสนา, หมดอำนาจ หรือ หมดวาสนาบารมี ก็ว่า


ผายปอด

ช่วยทำให้ปอดของผู้ป่วยได้รับออกซิเจนเพียงพอ


กินเวลา

เปลืองเวลา, ใช้เวลามาก


กินแรง

เอาเปรียบผู้อื่นในการทำงานหรือในการเลี้ยงชีพ

หนักแรง, ต้องใช้แรงมาก


กินตัว

ผุหรือขาดกร่อนไปเอง


กำหนัด

กำดัด
กำนัด
การกำหนัด (abstract-noun)
ความกำหนัด (abstract-noun)

ใคร่ในกามคุณ


ลา

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩣ (ลา), ลาว ລາ (ลา), ไทลื้อ ᦟᦱ (ลา), เขมร លា (ลา)

จากไปโดยแสดงให้ทราบด้วยกิริยาท่าทาง คำพูด หรือด้วยหนังสือ

ขออนุญาตหยุดงานชั่วคราว

ลากิจ

ลาป่วย

ลาพักผ่อน

ลาไปศึกษาต่อ

ขอคืนของที่บูชาหรือบนไว้

ลาข้าวพระภูมิ

ลาของที่บนไว้


อกหัก

/ʔok̚˨˩.hak̚˨˩/^((สัมผัส))

พลาดหวัง (มักใช้ในด้านความรัก)


ลำเอียง

ยืมมาจากเขมรเก่า ល្អៀង (ลฺเอียง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร លំអៀង (ลํเอียง) หรือ លម្អៀង (ลมฺเอียง), ល្អៀង (ลฺเอียง), ลาว ລຳອຽງ (ลำอยง); เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ เอียง

การลำเอียง (abstract-noun)
ความลำเอียง (abstract-noun)

เข้ากับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ไม่วางตัวเป็นกลาง, ไม่เที่ยงธรรม


นก

พลาด, อด, ชวด


กก

แนบไว้กับอก โดยปรกติเป็นอิริยาบถนอน

กกกอด

กกไข่

กกลูก

โดยปริยายหมายความว่า เก็บนิ่งไว้นานเกินควร

เอาเรื่องไปกกไว้


กง

เทียบไทลื้อ ᦷᦂᧂ (โกง, “ขอบเขตที่ล้อม”), คำเมือง ᨠᩫ᩠ᨦ (ก็ง, “อาณาเขต”)

ม้ากันม้ากง


ก๊ง

จากหมิ่นใต้ 管 (ก้วง, “กระบอก”)

/koŋ˦˥/^((สัมผัส))

ดื่ม (ใช้แก่เหล้า)

วันนี้จะไปก๊งกันที่บ้านใครดี

วัน ๆ เอาแต่ก๊งเหล้า ไม่ช่วยทำงานทำการบ้างเลย

มึน, งง, เมา

วันนี้ทำอะไรผิด ๆ พลาด ๆ ไปหมด สงสัยจะก๊ง


กด

เทียบลาว ກົດ (ก็ด)

ใช้กำลังดันให้ลง

โดยปริยายหมายความว่า แกล้งกักไว้

กดคดี

ทำให้มีค่าน้อยลงกว่าที่ควรจะเป็น

กดราคา

กดคะแนน


กตัญชลี

ยืมมาจากบาลี กตญฺชลี; เทียบสันสกฤต कृताञ्जली (กฺฤตาญฺชลี)

กะ-ตัน-ชะ-ลี


กน

มัว, คอย, เฝ้า

จะกนกินแต่น้ำตาอนาทร


ก่น

ตั้งหน้า, มุ่ง

อยู่เย็นยงงก่นเกอด พิจลการ


ก่น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩫ᩠᩵ᨶ (ก็่น), เขิน ᨠᩫ᩠᩵ᨶ (ก็่น), ลาว ກົ່ນ (ก็่น), ไทลื้อ ᦷᦂᧃᧈ (โก่น), ไทใหญ่ ၵူၼ်ႇ (กู่น), ไทใต้คง ᥐᥨᥢᥱ (โก่น), พ่าเก ကုꩫ် (กุน์), อาหม 𑜀𑜤𑜃𑜫 (กุน์)

ขุดโค่น, ขุดอย่างถอนรากถอนโคน


กบฏ

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรเก่า កបត (กปต), จากสันสกฤต कपट (กปฏ, “ความคด, ความโกง”); เทียบกับเขมร ក្បត់ (กฺบต̍)

ประทุษร้ายต่อทางอาณาจักร, ทรยศ


กบดาน

ไม่ทราบรากศัพท์

นอนพังพาบกับพื้นใต้น้ำ เป็นอาการของจระเข้

โดยปริยายหมายถึงหลบซ่อนตัวไม่ออกมา


กบูร

แต่ง, ประดับ


กม

เกลือกเจ้าแม่มาคิดคม ครุบคั้นกินกม บไว้บวางตัวตู


ก้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kɤmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກົ້ມ (ก็้ม), เขิน ᨠᩫ᩠᩶ᨾ (ก็้ม), ไทลื้อ ᦂᦳᧄᧉ (กุ้ม), ไทดำ ꪶꪀ꫁ꪣ (โก้ม), ไทใหญ่ ၵူမ်ႈ (กู้ม), อาหม 𑜀𑜤𑜪 (กุํ), จ้วง gumj (กุ้ม), จ้วงแบบจั่วเจียง gumj (กุ้ม)

ทำให้ต่ำลงโดยอาการน้อม (ใช้เฉพาะ หัว หน้า และหลัง)

ก้มหัว

ก้มหน้า

ก้มหลัง


กรม

ยืมมาจากเขมร ក្រំ (กฺรํ, “ลำบาก”)

ระทม, เจ็บอยู่ภายในเรื่อยไป

กรมใจ

กรมหนอง


กรรชิด

สองกรกลเกียดเกี้ยว กรรชิด


กรรเชียง

ยืมมาจากเขมร ក្រជីង (กฺรชีง)

กิริยาที่นั่งหันหน้าไปทางท้ายเรือแล้วใช้มือเหนี่ยวกรรเชียงพุ้ยน้ำให้เรือเคลื่อนไป, ตีกรรเชียง ก็ว่า


กรรโชก

กันโชก
กำโชก
การกรรโชก (abstract-noun)

/kan˧.t͡ɕʰoːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ขู่เอาด้วยกิริยาหรือวาจาให้กลัว


กรวม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน กวม, ลาว ກວມ (กวม), ไทลื้อ ᦷᦂᧄ (โกม), ไทใหญ่ ၵူမ် (กูม); ร่วมรากกับ กวม

วงแหวนกรวมหัวเสา

เอากรวยกรวมพนมดอกไม้

ปลูกเรือนกรวมตอ

ปลูกเรือนกรวมทาง

รวมความหมายหลายอย่าง

กรวมความ

พูดกรวมข้อ


กรวย

เทียบเขมร ពួយ (พัวย, “ขว้าง, พุ่ง (สิ่งที่ยาวและแหลม)”) (ซึ่งเป็นรากของไทย พวย)

สักหรือแทงด้วยแหลน

กรวยปลา


กรอง

ยืมมาจากเขมรเก่า ត្រង (ตฺรง, “คัดกรอง; ทำให้ตึง; กรอง”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ត្រង (ตฺรง)

/krɔːŋ˧/^((สัมผัส))

กรองมาลัย

กรองแฝก

กรองคา

เอาของละเอียดออกจากของหยาบ

กรองทราย

เอาฝุ่นละอองหรือของสกปรกออก

กรองน้ำมัน

กรองอากาศ

คัดเอาผงหรือกากออกจากน้ำหรือสิ่งที่เป็นน้ำ

กรองน้ำ

กรองกะทิ


กรอด

การแบ่งพยางค์ กฺรอด
 การแผลงเป็น
อักษรโรมัน ไพบูลย์พับบลิชชิง grɔ̀ɔt
 ราชบัณฑิตยสภา krot
 (มาตรฐาน) สัทอักษรสากล^((คำอธิบาย)) /krɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

บรรเลงดนตรีประเภทเครื่องตีดำเนินทำนอง โดยวิธีบังคับหรือห้ามเสียงในช่วงท้ายให้สั้นลง มักใช้ในการตีระนาด ฆ้องวง และกรับเสภา


กร่อน

หมดไปสิ้นไปทีละน้อย, ร่อยหรอ, สึกหรอ


กระกอง

/kra˨˩.kɔːŋ˧/^((สัมผัส))

กอด, เกี่ยวพัน

เกษแก้วกระกองกลม แลกทดกทันงาม


ตระกอง

กอด, เกี่ยวพัน


กระกัด

ใคร่, อยาก, ยินดี

ด้วยกระกัดศรัทธา


ตระกัด

ยินดี, อยาก, ใคร่


กระจร

แผลงมาจาก ขจร

/kra˨˩.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))


กระจัด

แผลงจาก ขจัด

แยกย้ายออกไป

ลูกหลานกระจัดพลัดพราย


กระจาย

แผลงมาจาก ขจาย, จากเขมร ខ្ចាយ (ขฺจาย)

ทำให้แพร่หรือแตกแยกออกจากกันไปในที่ต่าง ๆ

กระจายข่าว

กระจายรายได้

แพร่หรือแตกแยกออกจากกันไปในที่ต่าง ๆ

ละอองเกสรกระจาย

แผ่ซ่าน, จางออก, นิยมใช้เข้าคู่กับคำ กระจัด กระจุย เป็น กระจัดกระจาย กระจุยกระจาย


กระจุก

รวมกันอยู่เป็นกลุ่ม

ธุรกิจใหญ่ ๆ กระจุกกันอยู่ในตัวเมือง


กระเจิดกระเจิง

การกระเจิดกระเจิง (abstract-noun)
ความกระเจิดกระเจิง (abstract-noun)

กฺระ-เจิด-กฺระ-เจิง

/kra˨˩.t͡ɕɤːt̚˨˩.kra˨˩.t͡ɕɤːŋ˧/^((สัมผัส))

แตกหนีไปคนละทิศละทาง

กองทัพข้าศึกถูกตีแตกกระเจิดกระเจิงไป

แตกหมู่เพ่นพ่านไป

ฝูงวัววิ่งหนีกระเจิดกระเจิงไป


กระโจน

พุ่งตัวลงไปโดยเร็ว, เผ่นข้ามไป, กระโดดไปโดยเร็ว


กระฉอก

/kra˨˩.t͡ɕʰɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ของเหลวเช่นน้ำเป็นต้นกระเพื่อมอย่างแรงหรือล้นหกเพราะความสั่นสะเทือน

กระดอนหรือกระเด้ง

ลูกบอลกระฉอกออกจากมือผู้รักษาประตู


กระฉูด

เทียบเขมร កញ្ឈូស (กญฺฌูส, “เตะดิน, ตะกุยดิน”)

/kra˨˩.t͡ɕʰuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

พุ่งออกโดยแรง (ใช้แก่ของเหลว)

น้ำกระฉูด

ช้างกระฉูดเท้า


กระชาก

/kra˨˩.t͡ɕʰaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ดึงเข้ามาโดยเร็วและแรง

กระชากผม


กระซิก

ค่อยเบียดเข้าไป


กระซิบกระซาบ

การกระซิบกระซาบ (abstract-noun)

กฺระ-ซิบ-กฺระ-ซาบ

พูดเสียงค่อยๆ เบาๆ


กระเซ็น

แผลงมาจาก เซ็น

อาการที่ของเหลวเช่นน้ำเป็นต้นกระเด็นเป็นฝอย


กระเซ้า

พูดรบเร้า, พูดเย้าแหย่


กระดก

ทำให้ปลายข้างหนึ่งยกสูงขึ้น, เผยอขึ้นข้างหนึ่ง


กระดก

ตระหนก, กลัว

ก็กระดกตกใจกลววแก่มรณภยานตราย (ม. คำหลวง ชูชก)


กระดาก

การกระดาก (abstract-noun)
ความกระดาก (abstract-noun)

รู้สึกขวยเขิน, วางหน้าไม่สนิท, ตะขิดตะขวงใจไม่กล้าพูดหรือไม่กล้าทำเพราะเกรงจะได้รับความอับอาย


กระดาก

เทียบอาหม 𑜄𑜀𑜫 (ตก์)

กระเดาะ, กระดก

สิ้นทั้งพันปากกระดากลิ้น

สิบปากกระดากลิ้นเคี้ยวฟัน


กระดิก

ทำปลายอวัยวะเช่นมือหรือเท้าให้ไหว


กระเด็น

เคลื่อนที่จากที่เดิมโดยเร็วเพราะกระทบกับของแข็งกว่า


กระเดาะ

ทำให้กระเด็นขึ้นมาเบา ๆ


กระเดิด

/kra˨˩.dɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ลงกันไม่สนิท, กระดกสูงกว่าพื้น

กระดานกระเดิด

ไม่เรียบร้อยถูกต้องตามขนบนิยม

ไหว้กระเดิด ๆ


กระเดียด

เอาเข้าสะเอว, ค่อนไปข้างใดข้างหนึ่ง


กระเดือก

แผลงมาจาก เดือก (ซึ่ง ลูกเดือก กลายมาเป็น ลูกกระเดือก)

กลืนอย่างลำบาก

ข้าวแข็งอย่างนี้ กระเดือกไม่ลงเลย

ว่ายน้ำไปอย่างลำบาก

เขาหมดแรงแต่ก็กระเดือกไปจนถึงฝั่ง

มีความสัมพันธ์เชิงชู้สาว

แม่คนนี้ขี้เหร่มาก จะให้จีบมาเป็นแฟน เห็นท่าจะกระเดือกไม่ลง


หื่น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩨ᩠᩵ᨶ (หื่น), ไทลื้อ ᦠᦹᧃᧈ (หื่น)

การหื่น (abstract-noun)
ความหื่น (abstract-noun)

/hɯːn˨˩/^((สัมผัส))

สนุกสนาน, บันเทิง, ฮึกเหิม, คึกคะนอง, กำเริบใจ

กรีฑาหมู่นาเวศ จากนคเรศโดยสาชล เหิมหื่นชื่นกมล ยลมัจฉาสารพันมี

มีความอยากอย่างแรงกล้า (มักใช้ในทางกามารมณ์)

จำคุกไอ้หื่นพยายามขืนใจสาวในลิฟท์


ค้นหา

/kʰon˦˥.haː˩˩˦/^((สัมผัส))

หา, ตรวจหา, เสาะหา


พก

/pʰok̚˦˥/^((สัมผัส))

เอาเก็บหรือซ่อนไว้ในพกหรือในสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

พกมีด

พกนาฬิกา

ใช้เรียกสิ่งที่นำติดตัวไปในลักษณะเช่นนั้น

มีดพก

ปืนพก

นาฬิกาพก

ดุจพสุธาพังดังพสุธาพก

ภายหลังมาจึงพราหมณ์ชูชก พกมาทวงทอง


แดก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແດກ (แดก), ไทลื้อ ᦶᦡᧅᧈ (แด่ก)

/dɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ลมในท้องดันขึ้นมา เรียกว่า ลมแดกขึ้น

กิน, กินอย่างเกินขนาด, โดยปริยายใช้แทนกริยาอย่างอื่นที่มีอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

พูดกระทบให้โกรธ โดยยกเอาสิ่งที่อีกฝ่ายหนึ่งชอบขึ้นมาย้อนเปรียบเทียบ

ลงโทษแกมแกล้ง (ใช้ในหมู่ทหาร)


ฟาด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *vaːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨼᩣ᩠ᨯ (ฟาด), ลาว ຟາດ (ฟาด), เขิน ᨼᩣ᩠ᨯ (ฟาด), ไทลื้อ ᦝᦱᧆ (ฟาด), อาหม 𑜇𑜄𑜫 (ผต์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ *vatᴰ (ซึ่งเป็นรากของ ฟัด), จ้วงแบบจั่วเจียง fad, จ้วง fad

/faːt̚˥˩/^((สัมผัส))

หวด, เหวี่ยง

กินอย่างเต็มที่

เช้าฟาดผัดฟัก เย็นฟาดฝักผัด

“ผู้การแต้ม” ฟาดไม่เลี้ยง คิดได้ไงให้พกยาบ้า 5 เม็ด


ปรากฏ

ยืมมาจากสันสกฤต प्रकट (ปฺรกฏ); เทียบบาลี ปากฏ, มอญ ပြာကတ် (ปฺรากต์, “ปรากฏ”)

การปรากฏ (abstract-noun)
ความปรากฏ (abstract-noun)

สำแดงออกมาให้เห็น


ปรับทุกข์

ปรับ + ทุกข์

บอกเล่าความทุกข์, พรรณนาถึงความทุกข์


ปรับไหม

ให้ผู้กระทำผิดชำระค่าสินไหมทดแทนหรือค่าปรับ


สก

สกข้าว

เอาข้าวที่ซาวน้ำแล้วใส่ในตะแกรงเพื่อให้น้ำแห้ง


โศกศัลย์

การโศกศัลย์ (abstract-noun)
ความโศกศัลย์ (abstract-noun)

เป็นทุกข์เดือดร้อน


โทรเลข

โทร + เลข; เทียบลาว ໂທລະເລກ (โทละเลก)

ส่งข้อความไปยังอีกบุคคลหนึ่งทางโทรเลข


แว่น

เทียบไทใหญ่ ဝႅၼ် (แวน, “กระโดด”)

/wɛn˥˩/^((สัมผัส))

กระโดด, ว่องไว

ผิว่าแว่นเร็วอ้า


ชวด

/t͡ɕʰua̯t̚˥˩/^((สัมผัส))

ผิดหวัง, ไม่ได้ดังหวัง


กระเดื่อง

/kra˨˩.dɯa̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

จะกระเดื่องใจเมื่อไปถึง

กระดาก, นิยมใช้เข้าคู่กันเป็น กระดากกระเดื่อง

ไป่กระเดื่องสะดุ้ง ฟูมฟาย


กระแดะ

การกระแดะ (abstract-noun)
ความกระแดะ (abstract-noun)

/kra˨˩.dɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

ทำในสิ่งที่ไม่น่าทำ


กระโดด

แผลงมาจาก โดด

ᨯᩰᩫ᩠ᨯ

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอย

ᩅᩥ᩠ᨯ

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอย

ꪒꪲꪒ

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอย

ၵျွၵ်း

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอย

ဝႅၼ်

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอย

ໂດດ

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอย

jump

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอย

ใช้กำลังเท้าถีบพื้นให้ตัวลอยสูงขึ้น, โดด ก็ว่า

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ปลากระโดด

ตัวพิมพ์กระโดด


กระตุก

ดึงเข้ามาโดยเร็วทันที

กระตุกเชือก

ดึงเข้ามาโดยเร็วทันทีแล้วผ่อนออก

กระตุกสายป่านว่าว

โดยปริยายหมายความว่า สะดุด, ไม่ราบรื่น

เครื่องยนต์กระตุก

รั้งไว้, ห้ามไว้โดยเร็ว

เกือบจะมีเรื่องกับเขาแล้ว ดีว่าเพื่อนกระตุกไว้

อาการที่กล้ามเนื้อหดและยืดตัวขึ้นทันที

เส้นกระตุก

ขากระตุก


กระเตื้อง

/kra˨˩.tɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เบาขึ้น, ทุเลาขึ้น

อาการไข้กระเตื้องขึ้น

เดี๋ยวนี้ฐานะเขาค่อยกระเตื้องขึ้น

พยุงยกให้เผยอขึ้น


กระโตกกระตาก

การกระโตกกระตาก (abstract-noun)

ส่งเสียงให้รู้อย่างไก่


กระถด

ขยับออกไปเล็กน้อย, ถด ก็ว่า


กระเถิบ

/kra˨˩.tʰɤːp̚˨˩/^((สัมผัส))

/kra˨˩.tʰɤp̚˨˩/^((สัมผัส))

ขยับก้นเลื่อนที่ไปในขณะที่นั่ง


กระทบ

โดน, ถูกต้อง, ปะทะ

พูดหรือทำให้กระเทือนไปถึงผู้อื่น

พูดกระทบเขา

ตีวัวกระทบคราด


กระทอก

เทียบมาเลเซีย getok (“ตอก, ทุบ”) หรือ ketuk (“ตอก, ทุบ”)

/kra˨˩.tʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

กระแทกขึ้นกระแทกลง

กำแน่นแล้วรูดขึ้นรูดลง

กระทอกเลือดกระแทกล้มกระดิกดิ้น


กระท้อน

สะท้อน
การกระท้อน (abstract-noun)

/kra˨˩.tʰɔːn˦˥/^((สัมผัส))

กระเด็นกลับ, กระดอนขึ้น


กระทั่ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ทั่ง หรือ ถั่ง, ลาว ທັ່ງ (ทั่ง), คำเมือง ᨴᩢ᩠᩵ᨦ (ทั่ง), ไทลื้อ ᦑᧂᧈ (ทั่ง), ไทดำ ꪕꪰ꪿ꪉ (ตฺั่ง), จ้วง daengh (ตั่ง-ตี ตำ ปัก), จ้วงแบบจั่วเจียง taengh (ทั่ง-ตี ตำ ปัก)


กระทาย

กระทกของเอากากออก


กระทืบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກະທືບ (กะทืบ) หรือ ທືບ (ทืบ), ไทลื้อ ᦒᦹᧇ (ธืบ), ไทใหญ่ ထိုပ်ႇ (ถึ่ป)

/kra˨˩.tʰɯːp̚˥˩/^((สัมผัส))

กระแทกเท้าลงไปอย่างแรง


กระเทือน

มีอาการสั่นไหวเพราะถูกกระทบ

นั่งรถที่แล่นไปตามทางขรุขระก็รู้สึกกระเทือน

เสียงระเบิดทำให้บ้านกระเทือน

โดยปริยายหมายความว่า เป็นทุกข์กังวล

เขาว่าลูกก็กระเทือนไปถึงแม่

ใครจะว่าอย่างไร ๆ ก็ไม่กระเทือน


กระแทก

/kra˨˩.tʰɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

กระทบอย่างแรง


กระแทกกระทั้น

การกระแทกกระทั้น (abstract-noun)


กระบิด

บิดเชือกให้ขอดเป็นปม


กระเบ็ดกระบวน

การกระเบ็ดกระบวน (abstract-noun)


กระพัก

ไหล่เขาที่เป็นชั้นๆ


กระพือ

/kra˨˩.pʰɯː˧/^((สัมผัส))

เอาสิ่งที่เป็นผืนแผ่นบาง ๆ โบกขึ้นลง

พัดหรือโบกด้วยอาการเช่นนั้น

โดยปริยายหมายถึงแพร่กระจาย

ข่าวนี้กระพือไปอย่างรวดเร็ว


กระเพื่อม

อาการของสิ่งเหลวหรือนุ่มที่ไหวขึ้น ๆ ลง ๆ

น้ำกระเพื่อม


กระย่อน

แผลงมาจาก ขย้อน

ขย้อน คือ อาการขยับขึ้นขยับลง, กระหย่อน ก็ใช้

ยวบยาบ, แกว่ง

ลมไกวกิ่งกลฟ้อนก็กระย่อนอยู่ยานโยน

ยกค้อนกระย่อนดูบริพาร


กระยิ้มกระย่อง

แผลงมาจาก ยิ้มย่อง

การกระยิ้มกระย่อง (abstract-noun)

กฺระ-ยิ้ม-กฺระ-ย็่อง

ยิ้มด้วยความอิ่มใจ


กระวน

วนเวียน วุ่น หวน


กระเวน

รูปแบบอื่นของ ตระเวน


กระเสือกกระสน

การกระเสือกกระสน (abstract-noun)

กฺระ-เสือก-กฺระ-สน

/kra˨˩.sɯa̯k̚˨˩.kra˨˩.son˩˩˦/^((สัมผัส))

ดิ้นรนเพื่อให้พ้นทุกข์


กระหมวด

เทียบเขมร ក្របួច (กฺรบัวจ), ក្បួច (กฺบัวจ)

บิดม้วนแล้วขอดให้เป็นปม


กระหมิบ

ทำปากหรือช่องทวารให้เม้มอยู่


กระหมุดกระหมิด

การกระหมุดกระหมิด (abstract-noun)


กระหยับ

แผลงมาจาก ขยับ

มือถือธนูกระหยับลั่น


กระหาย

กรรหาย
กัลหาย
การกระหาย (abstract-noun)
ความกระหาย (abstract-noun)

รู้สึกคอแห้งอยากดื่มน้ำมาก

อยากได้มาก, อยากเป็นกำลัง

กระหายอำนาจ

กระหายเงิน


กระหึ่ม

โด่งดัง, รู้กันไปทั่ว

นักร้องคนนนี้มีชื่อเสียงกระหึ่ม

เรื่องคอร์รัปชั่นตอนนี้กำลังกระหึ่มไปทั่ว


กระเหม็ดกระแหม่

การกระเหม็ดกระแหม่ (abstract-noun)

ใช้จ่ายอย่างประหยัด


กระเหิม

/kra˨˩.hɤːm˩˩˦/^((สัมผัส))


กระแหนะกระแหน

การกระแหนะกระแหน (abstract-noun)

พูดเป็นเชิงกระทบหรือเสียดสี


กระแหม่ว

แผลงมาจาก แขม่ว

กฺระ-แหฺม็่ว

ผ่อนลมหายใจให้ท้องยุบลง

บังคับกล้ามเนื้อท้องให้ท้องยุบลง


กระอัก

เทียบเขมร ក្អក (กฺอก, “ไอ”)

ทะลักออกมาจากคอ

กระอักเลือด

กินอิ่มจนแทบกระอัก


กระอิดกระเอื้อน

แผลงมาจาก อิดเอื้อน

การกระอิดกระเอื้อน (abstract-noun)
ความกระอิดกระเอื้อน (abstract-noun)

กฺระ-อิด-กฺระ-เอื้อน

ไม่กล้าที่จะพูด, กล่าวไม่เต็มปาก

แสดงอาการไม่สู้เต็มใจ


กระอึด

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง saek wk (สักอึก-สะอึก)


กระอืด

ร้องไห้ร่ำไร


กระแอม

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/kra˨˩.ʔɛːm˧/^((สัมผัส))

ทำเสียงแอมในคอคล้ายไอ เพื่อให้โปร่งคอ ให้เสียงหายเครือ เพื่อให้เขารู้ หรือระวัง เป็นต้น


กระไอ

ไอ, ใช้เข้าคู่กับคำ กระอัก หรือ กระแอม เป็น กระอักกระไอ กระแอมกระไอ หรือ กระไอกระแอม


กรัง

เทียบเขมร ក្រាំង (กฺราํง, “(จระเข้)ผึ่งแดด”)

เสบียงกรัง

แห้งติดแน่นอยู่

ขี้มูกขี้ตากรัง


กรับ

แห้งติดอยู่เหมือนกาวติดชาม ว่า กรับแห้ง (ปรัดเล)


กราก

ตรงเข้าไปโดยเร็ว

กรากเข้าไป


กราน

ทอดตัว, ล้มตัวลงราบ

ก้มกราน

หมอบกราน

ก็กรานในกลางรณภู

ยันกราน

ยืนกราน

พระรามตัดตีนสินมือเสีย กรานคอไปไว้ที่นอกเมือง


แหลก

แผลงมาจาก แดก

/lɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))


รัก

จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *r(a)k; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮัก, ลาว ຮັກ (ฮัก), คำเมือง ᩁᩢ᩠ᨠ (รัก), ไทลื้อ ᦣᧅ (ฮัก), ไทดำ ꪭꪰꪀ (ฮัก), ไทใหญ่ ႁၵ်ႉ (หั๎ก), ไทใต้คง ᥞᥐ (หัก); นอกกลุ่มภาษาไท-กะได: ร่วมเชื้อสายกับเขมร រាក់ (ราก̍)

การรัก (abstract-noun)
ความรัก (abstract-noun)

มีใจผูกพันด้วยความห่วงใย

พ่อแม่รักลูก

รักชาติ

รักชื่อเสียง

มีใจผูกพันด้วยความเสน่หา, มีใจผูกพันฉันชู้สาว

ชายรักหญิง

รักสนุก

รักสงบ


กราย

เดินอย่างมีท่าทางด้วยการทอดแขนไปข้างหน้าและข้างหลังอย่างช้า ๆ

ลอยชายกรายแขนเข้าในห้อง (คาวี)

วัน ๆ ไม่ทำอะไรได้แต่กรายไปกรายมา

เดินเฉียดเข้าไปใกล้ ๆ

เขาทำอะไรกัน กรายเข้าไปดูซิ


กริ้ว

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ เกรี้ยว

การกริ้ว (abstract-noun)
ความกริ้ว (abstract-noun)


กรุ

เทียบเขมร គ្រុះ (คฺรุะ, “ครุ, ชะลอมตักน้ำ”)

รองไว้ข้างล่าง

กรุก้นชะลอม

ปิดกันช่องโหว่หรือที่ว่าง

กรุฝาเรือน

กรุบ่อ


กรุ่ม

ขันบ่อย ๆ (ปรกติใช้แก่นกเขา แต่ใช้แก่นกอื่นก็มีบ้าง)

บางพวกจับเป็นคู่คูขันกันโดยธรรมดา เวลากรุ่มกำลังที่ตั้งขึ้นตามฤดู

โดยปริยายหมายความว่า สบายเรื่อย ๆ ไป

มีเงินตรากินกรุ่มเป็นภูมิฐาน

รุ่มร้อน, ระอุ

นรกเท่ากรุ่ม เปลวร้อนเหมือนไฟ

นิ่งเฉยคิดอยู่ในใจ, มักใช้คู่กับ เฉย เป็น เฉยกรุ่ม


กฤดาญชลี

ยืมมาจากสันสกฤต कृताञ्जली (กฺฤตาญฺชลี); เทียบเท่า กฤด + อัญชลี; เทียบบาลี กตญฺชลี

กฺริ-ดาน-ชะ-ลี


กลวม

บงงเมฆกลวมกลุ้มหล้าหล่อแสง


กลเหย

/ka˨˩.la˦˥.hɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ระเหย, ซ่านออก


กล้อง

เทียบจีนยุคกลาง糠 (MC khang, “แกลบ, รำ”)

/klɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ตำหรือสีข้าวเปลือกให้เปลือกหลุด

ทุบ, บุ, ตีแผ่เป็นแผ่น


กล้อน

ตัดหรือทำให้เกรียน


กล่อม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน กล่อม, ลาว ກ່ອມ (ก่อม), คำเมือง ᨠᩖᩬ᩵ᨾ (กลอ่ม) หรือ ᨠᩬ᩵ᨾ (กอ่ม), เขิน ᨠᩬ᩵ᨾ (กอ่ม), ไทลื้อ ᦂᦸᧄᧈ (ก่อ̂ม), ไทใหญ่ ၵွမ်ႇ (ก่อ̂ม), ไทใต้คง ᥐᥩᥛᥱ (ก่อ̂ม), จ้วง gyomq (กล่อม, “ร้องเพลงกล่อมเด็กนอน”)

ร้องเป็นทำนองเพื่อเล้าโลมใจหรือให้เพลิน

พูดให้น้อมใจตาม หรือทำให้เพลิดเพลิน

กล่อมใจ

กล่อมอารมณ์


กล่อม

ถากแต่งให้กลมงาม

กล่อมเสา

กล่อมไม้

น้ำหอมกล่อมกลิ่นดอกไม้กลั่น


กลัด

เสียบขัดไว้ให้อยู่ด้วยของแหลม

ใช้ไม้กลัดกลัดกระทง

ทำให้ติดขวางไว้ไม่ให้หลุดออก

กลัดกระดุม

โดยปริยายเรียกอาการที่สิ่งบางอย่างคั่งอยู่ข้างใน

กลัดหนอง


กลั่น

เทียบจีนเก่า揀 (OC *kreːnʔ, *ɡ·reːns, “เลือก”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ກັ່ນ (กั่น), จ้วงแบบจั่วเจียง genj, จ้วง genj

คัดเอาแต่ส่วนหรือสิ่งที่สำคัญหรือที่เป็นเนื้อแท้ด้วยวิธีต้มให้ออกเป็นไอ แล้วใช้ความเย็นบังคับให้เป็นของเหลว

กลั่นน้ำ

โดยปริยายหมายความว่า คัดเอา เลือกเอา


กลั้น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *klanꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກັ້ນ (กั้น), อีสาน กลั้น, คำเมือง ᨠᩖᩢ᩶ᩁ (กลั้ร), เขิน ᨠᩢ᩠᩶ᨶ (กั้น), ไทลื้อ ᦂᧃᧉ (กั้น), ไทใหญ่ ၵၼ်ႈ (กั้น), ไทใต้คง ᥐᥢᥲ (กั้น), อาหม 𑜀𑜃𑜫 (กน์), จ้วงแบบจั่วเจียง gyaenj, จ้วง gyaenj

บังคับความรู้สึกหรือสิ่งที่อยู่ภายในร่างกายไม่ให้แสดงออกหรือหลุดออกมา


กล้า

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩖ᩶ᩣ (กล้า), ลาว ກ້າ (ก้า), ไทลื้อ ᦂᦱᧉ (ก้า)

การกล้า (abstract-noun)
ความกล้า (abstract-noun)

dapper

ฟรีเชียตะวันตก

moedich

ฟรีเชียตะวันตก

ไม่กลัว, ไม่ครั่นคร้าม


กล่าว

ยืมมาจากจีนยุคกลาง告 (MC kawH|kowk, “รายงาน”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩖ᩵ᩣ᩠ᩅ (กล่าว), ลาว ກ່າວ (ก่าว), ไทลื้อ ᦂᦱᧁᧈ (ก่าว), ไทใหญ่ ၵၢဝ်ႇ (ก่าว), อาหม 𑜀𑜈𑜫 (กว์), 𑜀𑜨𑜧 (กอ̂ว์) หรือ 𑜀𑜨𑜈𑜫 (กอ̂ว์), จ้วงแบบจั่วเจียง gauq, จ้วง gauq; เทียบพ่าเก ကွ် (เกา, “บนบานศาลกล่าว”)

บอก, แจ้ง, พูด


กวัด

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง gvaet (กวัด, “กระดิก, สะบัด”), จ้วงแบบจั่วเจียง gvaet (กวัด, “กระดิก, สะบัด”)

จับด้ามวัตถุแล้วปัดไปมา, ใช้เข้าคู่กับคำ แกว่ง เป็น กวัดแกว่ง หรือ แกว่งกวัด หรือใช้เข้าคู่กับคำ ไกว เป็น กวัดไกว


กวัดแกว่ง

กวัด + แกว่ง

กฺวัด-แกฺว็่ง

จับด้ามวัตถุให้ปลายตั้งขึ้นแล้วปัดไปมา

กวัดแกว่งอาวุธ

จิตกวัดแกว่ง


กวัดไกว

วัดเหวี่ยงไปมา

ใบไม้ต้องลมกวัดไกวไปมา


กว่า

ยืมมาจากจีนยุคกลาง過 (MC kwa|kwaH). ร่วมเชื้อสายกับลาว ກວ່າ (กว่า), คำเมือง ᨠ᩠ᩅ᩵ᩣ (กว่า), ไทใหญ่ ၵႂႃႇ (กฺว่า), จ้วง gvaq, เวียดนาม quá (กฺว๊า)

แทบทางที่จกว่า


กวาดล้าง

กวาด (“ทำให้เตียนหรือหมดฝุ่นละออง”) + ล้าง (“ทำให้หมดสิ้นไปโดยใช้สิ่งเช่นน้ำหรือไฟเป็นต้น”)

/kwaːt̚˨˩.laːŋ˦˥/^((สัมผัส))


กว้าน

ฉุดด้วยกว้าน

รวบรวมจากที่ต่าง ๆ มาไว้เป็นจำนวนมาก


กษมา

ยืมมาจากสันสกฤต क्षमा (กฺษมา, “ความอดทน; ความอภัย; แผ่นดิน”); เทียบบาลี ขมา, ฉมา; ร่วมรากกับ ขมา and ฉมา

กล่าวคำขอโทษ


กอก

/kɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ดูดเลือด หนอง หรือลมออกจากร่างกาย หรือดูดเอาน้ำนมออกจากเต้านม โดยใช้ถ้วย กระบอก ฯลฯ เป็นเครื่องดูด


กอบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *koːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກອບ (กอบ), ปู้อี goobt，จ้วงแบบจั่วเจียง goep, จ้วง gaep

/kɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เอามือ 2 ข้างรวบสิ่งของเข้ามาจนสันมือชิดกันแล้วยกขึ้น


กอปร

แผลงมาจาก ประกอบ

/kɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))


ก้อม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກ້ອມ (ก้อม)

/kɔːm˥˩/^((สัมผัส))


กะเทาะ

/ka˨˩.tʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ล่อนหลุดออกมาเป็นชิ้น ๆ หรือเป็นแผ่น ๆ, ทำให้ล่อนหลุดออก

กะเทาะเม็ดบัว


กะเผลก

เดินเอียงไปข้างใดข้างหนึ่ง


กะพริบ

กพริบ
กระพริบ
การกะพริบ (abstract-noun)

blink

ปิดและเปิดตา

ปิดและเปิดหนังตาโดยเร็ว

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ไฟกะพริบ


กั๊ก

แผลงมาจาก กัก

mumble

ภาษาอังกฤษ|อังกฤษ

กักไว้ส่วนหนึ่ง

เขาบอกเราเหมือนกันว่าจะแต่งงาน แต่ยังกั๊กชื่อเจ้าสาวไว้


กั้ง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩢ᩠᩶ᨦ (กั้ง), ลาว ກັ້ງ (กั้ง), เขิน ᨠᩢ᩠᩶ᨦ (กั้ง), ไทลื้อ ᦂᧂᧉ (กั้ง), ไทใหญ่ ၵင်ႈ (กั้ง)

/kaŋ˥˩/^((สัมผัส))


กังขา

จากบาลี กงฺข

/kaŋ˧.kʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

เคลือบแคลง, สงสัย


กังวล

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ kaṅval หรือเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ kaṅval, แผลงมาจาก khval, แผลงมาจาก val; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກັງວົນ (กังว็น), เขมร កង្វល់ (กงฺวล̍)

การกังวล (abstract-noun)
ความกังวล (abstract-noun)

ห่วงใย, มีใจพะวงอยู่


กัน

ยืมมาจากจีนยุคกลาง干 (MC kan); ร่วมเชื้อสายกับลาว ກັນ (กัน), ไทดำ ꪀꪽ (กัน), ไทใหญ่ ၵၼ် (กัน), เขมร កាល់ (กาล̍)

protéger

ภาษาฝรั่งเศส

กีดขวางไว้ไม่ให้เข้ามาหรือออกไป หรือไม่ให้เกิดมีขึ้น

กันฝน, กันสนิม, กันภัย

กันเงินไว้ 500 บาทเพื่อจ่ายในสิ่งที่จำเป็น

กันเอาไว้เป็นพยาน


กัน

ยืมมาจากเขมร កាល់ (กาล̍, “โกนให้เสมอ”)

โกนให้เป็นเขตเสมอ

กันคิ้ว

กันคอ

กันหน้า


กันต์

เกศากันต์

สุนทรกันต์

มุทุกันต์


กันต์

น่าใคร่, น่าพอใจ, งดงาม

กันตาภิรมย์

ยินดียิ่งในสิ่งที่น่าพอใจ


กัลปนา

ยืมมาจากสันสกฤต कल्पना (กลฺปนา); เทียบบาลี กปฺปนา

กัน-ละ-ปะ-นา


กัลหาย

กระหาย
กรรหาย

กระหาย, อยากได้

ชายใดเดอรร้อนรนน จวนจวบ สร้อยสรสวรก็หายกัลหายหื่นหรรษ์. — กัณฑ์จุลพน มหาชาติคำหลวง ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ.ศ. ๒๔๖๐


กัลโหย

โหย, คร่ำครวญ

สารเสียงหงสกัลโหย. — สมุทรโฆษคำฉันท์ ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ.ศ. ๒๔๖๘


กา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kaːᴬ, แรกเริ่มมาจากการเลียนเสียงธรรมชาติ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກາ (กา), คำเมือง ᨠᩣ (กา), ไทลื้อ ᦂᦱ (กา), ไทใหญ่ ၵႃ (กา), ไทใต้คง ᥐᥣ (กา), ไทดำ ꪀꪱ (กา), จ้วง roegga

ทำเครื่องหมายเป็นรูปกากบาท ทำเครื่องหมายไว้ให้สังเกตได้

ดูเฉพาะที่กาไว้


ก้าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kaːŋꟲ, จากจีนยุคกลาง鯁 (MC kaengX); ร่วมเชื้อสายกับลาว ກ້າງ (ก้าง), คำเมือง ᨠ᩶ᩣ᩠ᨦ (ก้าง), ไทใหญ่ ၵၢင်ႈ (ก้าง)，จ้วงแบบจั่วเจียง gangj, จ้วง gangj

/kaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

กั้ง, กั้น, ขวาง

สองท้าวยินสองสายใจ จักก้างกลใด บดีบันโดยดังถวิล — สรรพสิทธิ์คำฉันท์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงนิพนธ์ ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ.ศ. ๒๔๖๗


กาน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ການ (กาน)

ตัดเพื่อให้แตกใหม่

กานต้นมะขาม

ตัดเพื่อให้ลำต้นเปลา

กานต้นสน

ควั่นเปลือกและกระพี้ต้นไม้เพื่อให้ยืนต้นตาย

กานต้นสัก

ควั่นเปลือกและกระพี้ต้นไม้เพื่อให้มีลูก

กานต้นมะพร้าว


เพิกเฉย

การเพิกเฉย (abstract-noun)
ความเพิกเฉย (abstract-noun)

pə̂ək-chə̌əi

/pʰɤːk̚˥˩.t͡ɕʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/pʰɤːk̚˥˩.t͡ɕʰɤj˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่เอาใจใส่, ละเลย, ไม่นำพา

เพิกเฉยต่อหน้าที่


ชน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨩᩫ᩠ᨶ (ช็น), ลาว ຊົນ (ซ็น); เทียบเขมร ជល់ (ชล̍), จีนยุคกลาง衝 (MC tsyhowng), จ้วงแบบจั่วเจียง cwnj (เฉิ้น, “พุ่งเขาไปชนอย่างแรง”)

/t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

รถยนต์ชนต้นไม้

ตั้งตู้ชนฝา

ชนขวบ

ให้ต่อสู้กัน (ใช้กับสัตว์บางชนิด)

ชนโค

ชนไก่


ทัก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ທັກ (ทัก), คำเมือง ᨴ᩠ᩅᩢᨠ (ทวัก)

/tʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

กล่าวเป็นเชิงเตือน

พูดโอภาปราศรัยด้วยอัธยาศัยไมตรีเมื่อพบหน้ากัน

กล่าวหรือออกเสียงให้ระวังหรือสังเกตว่าจะเป็นภัยตามลัทธิที่ถือกัน

จิ้งจกทัก


หวง

การหวง (abstract-noun)
ความหวง (abstract-noun)

/hua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่อยากให้, สงวนไว้, กันไว้


หวัง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩢᨦ (หวัง), ลาว ຫວັງ (หวัง), ไทลื้อ ᦛᧂ (หวัง)

การหวัง (abstract-noun)
ความหวัง (abstract-noun)

/waŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

คาดว่าจะได้, ปองไว้, หมายไว้


ปอง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩬᨦ (ปอง), เขิน ᨸᩬᨦ (ปอง), ลาว ປອງ (ปอง), ไทลื้อ ᦔᦸᧂ (ปอ̂ง), ไทใหญ่ ပွင် (ปอ̂ง)

/pɔːŋ˧/^((สัมผัส))


แรง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *reːŋᴬ (“แข็งแรง; ความแข็งแรง”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩯ᩠ᨦ (แรง), เขิน ᩁᩯ᩠ᨦ (แรง), อีสาน แฮง, ลาว ແຮງ (แฮง), ไทลื้อ ᦶᦣᧂ (แฮง), ไทดำ ꪵꪭꪉ (แฮง), ไทใหญ่ ႁႅင်း (แห๊ง), ไทใต้คง ᥞᥦᥒᥰ (แห๊ง), อาหม 𑜍𑜢𑜂𑜫 (ริง์), ปู้อี reengz, จ้วง rengz, แสก เร๊ง

/rɛːŋ˧/^((สัมผัส))

แรงเสพ

แรงเล่น


บันดาล

ยืมมาจากเขมร បណ្ដាល (บณฺฎาล)

ให้เกิดมีขึ้นเป็นขึ้นด้วยแรงอำนาจของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

บุญบันดาล

บันดาลโทสะ


หิน

เปลี่ยนจากทิศทางเดิมไปเล็กน้อย


หวี

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰrwɯːjᴬ; เทียบจีนเก่า篦 (OC *piː, *bis); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫວີ (หวี), ไทลื้อ ᦛᦲ (หวี), ไทดำ ꪪꪲ (หวิ), ไทใหญ่ ဝီ (วี), อาหม 𑜈𑜣 (บี) , จ้วงแบบจั่วเจียง vi (หวี)

/wiː˩˩˦/^((สัมผัส))

แต่งผมด้วยหวี, สางผม


เย

แผลงมาจาก เย็ด


เปรียบ

ร่วมเชื้อสายกับภาษาเขมรปัจจุบัน ប្រៀប (บฺเรียบ, “เทียบเคียงกัน”)

ᨷᩕ᩠ᨿᨷ

เอาเทียบเพื่อวัดความเหมือนหรือแตกต่าง

ꪵꪫꪒꪻꪎ꪿

เอาเทียบเพื่อวัดความเหมือนหรือแตกต่าง

တႅၵ်ႈၼိူင်း

เอาเทียบเพื่อวัดความเหมือนหรือแตกต่าง

တႅၵ်ႈတိူင်း

เอาเทียบเพื่อวัดความเหมือนหรือแตกต่าง

ປຽບ

เอาเทียบเพื่อวัดความเหมือนหรือแตกต่าง

comparar

เอาเทียบเพื่อวัดความเหมือนหรือแตกต่าง

compare

เอาเทียบเพื่อวัดความเหมือนหรือแตกต่าง

เอาสิ่งหนึ่งเข้ามาเทียบกับอีกสิ่งหนึ่งเพื่อให้เห็นว่าใกล้กัน เสมอกัน หรือผิดกัน, ถ้าเอามาเทียบกันดูแล้ว ฝ่ายที่มีภาษีกว่า เรียกว่า ได้เปรียบ ฝ่ายที่เป็นรอง เรียกว่า เสียเปรียบ, ถ้าจะเอาฝ่ายตนให้มีภาษีข้างเดียว เรียกว่า เอาเปรียบ


งก

การงก (abstract-noun)
ความงก (abstract-noun)

/ŋok̚˦˥/^((สัมผัส))

แสดงอาการอยากได้หรือไม่อยากเสียจนเกินควร

ตระหนี่ ขี้เหนียว เรียกว่า ขี้งก


ฆ่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *qaːꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂ້າ (ข้า), ไทลื้อ ᦃᦱᧉ (ฃ้า), ไทดำ ꪄ꫁ꪱ (ฃ้า), ไทขาว ꪄꪱꫂ, ไทใหญ่ ၶႃႈ (ข้า), ไทใต้คง ᥑᥣᥲ (ฃ้า), อาหม 𑜁𑜠 (ขะ, “ตัด; ฆ่า”), จ้วง gaj, จ้วงแบบหนง kaj; การสะกดคำถูกปนเปื้อนมาจาก ฆาต ซึ่งเป็นคำยืมจากภาษาบาลี

deadzje

ฟรีเชียตะวันตก

กำจัด

อรรถาภิธาน:ฆ่า

เก็บ

อรรถาภิธาน:ฆ่า

เข่นฆ่า

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ฆ่า

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ฆ่าแกง

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ฆ่าฟัน

อรรถาภิธาน:ฆ่า

จัดการ

อรรถาภิธาน:ฆ่า

เชือด

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ดับชีพ

อรรถาภิธาน:ฆ่า

เด็ดชีพ

อรรถาภิธาน:ฆ่า

เด็ดหัว

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ทำลาย

อรรถาภิธาน:ฆ่า

แบหลา

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ประหาร

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ประหารชีวิต

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ปลงชีวิต

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ปลงพระชนม์

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ปลิดชีพ

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ปลิดปลง

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ผลง

อรรถาภิธาน:ฆ่า

พิฆาต

อรรถาภิธาน:ฆ่า

มล้าง

อรรถาภิธาน:ฆ่า

ล้ม

อรรถาภิธาน:ฆ่า

วธ

อรรถาภิธาน:ฆ่า

วัชฌ์

อรรถาภิธาน:ฆ่า

วิฆาต

อรรถาภิธาน:ฆ่า

สังหาร

อรรถาภิธาน:ฆ่า

หตะ

อรรถาภิธาน:ฆ่า

อภิฆาต

อรรถาภิธาน:ฆ่า

เอาชีวิต

อรรถาภิธาน:ฆ่า

/kʰaː˥˩/^((สัมผัส))

ฆ่าคน

ฆ่าสัตว์

ทำให้หมดไป, ทำให้สิ้นไป

ฆ่าเวลา

ฆ่ากลิ่น

ฆ่าข้อความ

ทำให้อับอาย, ทำให้เสียหน้า

เอากูมาฆ่าชัด ๆ


กุ๊กกิ๊ก

กลุ่มวัยรุ่นที่หมายถึงการออกไปเที่ยว หรือไปใช้เวลาร่วมกัน


นอย

จากอังกฤษ annoy (“ทำให้รำคาญ”) หรือจากอังกฤษ paranoid (“มีปัญหาทางจิต, หวาดระแวง”)

/nɔːj˧/^((สัมผัส))

ก่อความรำคาญ


ทวีต

ยืมมาจากอังกฤษ tweet (“เสียงนกร้อง”)

/tʰa˦˥.wiːt̚˦˥/^((สัมผัส))

ส่งข้อความไปยังเว็บไซต์ทวิตเตอร์


ขจร

ยืมมาจากเขมร ខ្ចរ (ขฺจร), จากสันสกฤต खचर (ขจร) หรือ บาลี ขจร

/kʰa˨˩.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))


ขจัด

ยืมมาจากเขมร ខ្ចាត់ (ขฺจาต̍, “แยก, เคลื่อน, กระจาย, หก”)

/kʰa˨˩.t͡ɕat̚˨˩/^((สัมผัส))

น้ำยาล้างห้องน้ำขวดนี้ ขจัดสิ่งสกปรกได้ดีมาก

กระจัด, แยกย้ายออกไป


ขจัดขจาย

ขะ-จัด-ขะ-จาย

/kʰa˨˩.t͡ɕat̚˨˩.kʰa˨˩.t͡ɕaːj˧/^((สัมผัส))

กระจัดกระจาย


ขจาย

ยืมมาจากเขมร ខ្ចាយ (ขฺจาย)

/kʰa˨˩.t͡ɕaːj˧/^((สัมผัส))


ขจิต

* จากภาษาบาลี

/kʰa˨˩.t͡ɕit̚˨˩/^((สัมผัส))

ประดับ, ตกแต่ง


ขจุยขจาย

* มาจากคำว่า ขจุย (กระจุย) + ขจาย (กระจาย)

กระจุยกระจาย


ขด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂົດ (ข็ด), ไทใหญ่ ၶူတ်း (ขู๊ต), จ้วง gyoet, จ้วงแบบจั่วเจียง koet

/kʰot̚˨˩/^((สัมผัส))

ม้วนตัวให้เป็นวง ๆ

งูเห่าขดตัวอยู่ใต้กองไม้

ทำให้เป็นวง ๆ

เอาลวดมาขด

นอนขด

ขดให้เป็นลวดลาย


ขน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂົນ (ข็น), แสก ขุ่น，จ้วงแบบจั่วเจียง konz, จ้วง gonz

/kʰon˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาสิ่งของเป็นต้นจำนวนมากจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่งโดยบรรทุก หาบ หาม หรือด้วยวิธีอื่น


ข้นแค้น

มักใช้เข้าคู่กับคำว่า "ยากจน" รวมเป็น ยากจนข้นแค้น

/kʰon˥˩.kʰɛːn˦˥/^((สัมผัส))

อัตคัด, ขัดสน, ยากจน


อัตคัด

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/ʔat̚˨˩.ta˨˩.kʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

อัตคัดน้ำ


ถ่าย

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳ᩵ᩣ᩠ᨿ (ถ่าย), เขิน ᨳ᩵ᩣ᩠ᨿ (ถ่าย), ลาว ຖ່າຍ (ถ่าย), ไทลื้อ ᦏᦻᧈ (ถ่าย)

/tʰaːj˨˩/^((สัมผัส))

เอาออกจากที่หนึ่งไปใส่อีกที่หนึ่ง

ถ่ายรถ

ถ่ายเรือ

เอาสิ่งหนึ่งออกแล้วเอาอีกสิ่งหนึ่งใส่เข้าไปแทนที่

ถ่ายน้ำ

ถ่ายเลือด

ถ่ายยา


รุ

/ruʔ˦˥/^((สัมผัส))

ระบายสิ่งที่ไม่ต้องการออกไป

บริษัทรุคนงานเก่าออก

พี่รุเสื้อผ้าให้น้อง


ย้าย

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿ᩶ᩣ᩠ᨿ (ย้าย), ลาว ຍ້າຍ (ย้าย), ไทลื้อ ᦍᦻᧉ (ย้าย), ไทใหญ่ ယၢႆႉ (ย๎าย)

ย้ายเก้าอี้ไปไว้มุมห้อง


ขนส่ง

/kʰon˩˩˦.soŋ˨˩/^((สัมผัส))


บรรทุก

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ បន្ទុក៑ (บนฺทุกฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร បន្ទុក (บนฺทุก)

วางไว้ ใส่ลง หรือบรรจุลงบนยานพาหนะเป็นต้นเพื่อขนย้ายไปทีละมาก ๆ, ประทุก ก็ใช้

บรรทุกงานไว้มาก

กินเกินอัตรา

บรรทุกเข้าไปจนท้องแทบแตก


หลัง

/laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

บ้าหลัง

เป็นบ้าเป็นหลัง


นิ่ง

เทียบจีนยุคกลาง寧 (MC neng)

การนิ่ง (abstract-noun)
ความนิ่ง (abstract-noun)

/niŋ˥˩/^((สัมผัส))

เฉย, ไม่กระดุกกระดิก, ไม่เคลื่อนไหว

นอนนิ่ง

น้ำนิ่ง

นั่งนิ่ง

เงียบ, ไม่ส่งเสียง

นิ่งเสีย อย่าร้อง

ถามแล้วนิ่ง

ไม่แพร่งพราย

รู้แล้วนิ่งเสีย


ขนัน

กัน, บัง, ขวาง


บัง

ยืมมาจากเขมร បាំង (บาํง); ร่วมเชื้อสายกับลาว ບັງ (บัง)

กัน กั้น หรือปิดไม่ให้เห็น ไม่ให้ผ่าน ไม่ให้โดน

บังแดด

บังฝน

บังลม

ยืนบัง


บัง

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย abang (“พี่ชาย”)

คำเรียกชายผู้มีเชื้อสายแขกมลายูหรือแขกอินเดีย


ขนาง

/kʰa˨˩.naːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


อาย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʔaːjᴬ³ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩣ᩠ᨿ (อาย), เขิน ᩋᩣ᩠ᨿ (อาย), ลาว ອາຍ (อาย), ไทลื้อ ᦀᦻ (อาย), ไทดำ ꪮꪱꪥ (อาย), ไทใหญ่ ဢၢႆ (อาย), ไทใต้คง ᥟᥣᥭ (อาย), อาหม 𑜒𑜩 (อย์)

การอาย (abstract-noun)
ความอาย (abstract-noun)

ᩋᩣ᩠ᨿ

รู้สึกกระดาก

ဢၢႆ

รู้สึกกระดาก

ອາຍ

รู้สึกกระดาก

shy

รู้สึกกระดาก

/ʔaːj˧/^((สัมผัส))

รู้สึกกระดาก, รู้สึกขายหน้า


เรียก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *riəkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩠ᨿᨠ (รยก), เขิน ᩁ᩠ᨿᨠ (รยก), อีสาน เฮียก, ลาว ຮຽກ (ฮยก), ไทลื้อ ᦵᦣᧅ (เฮก), ไทดำ ꪭꪸꪀ (ฮย̂ก), ไทใหญ่ ႁဵၵ်ႈ (เห้ก), พ่าเก ꩭိက် (หิก์), อาหม 𑜍𑜢𑜀𑜫 (ริก์), แสก เหร้ก, จ้วง lig (ลีก) (เมือง Jingxi) หรือ lieg (เลียก) (เมือง Daxin)

cridar

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ᩁᩬ᩶ᨦ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

roepen

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ꪵꪄꪀ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ꪭꪸꪀ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ႁွင်ႉ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ເອີ້ນ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

llamar

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

call

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไปเป็นต้น

แม่เรียกให้มาทำการบ้าน

ช่วยเรียกสุนัขไปเสียที

ครูเรียกมาลีให้มาหา

เรียกประชุม

เรียกหมอ

เรียกน้ำ

เรียกลม

น้ำที่ทำให้แข็งเรียกว่าน้ำแข็ง

ภาชนะอย่างนี้เรียกว่าถ้วย

กำหนดเอา, ร้องเอา

หมอเรียกค่ารักษาพยาบาล

โจทก์เรียกค่าเสียหาย

รัฐบาลเรียกเก็บภาษี

ชวนให้มีอาการเช่นนั้น

เรียกน้ำตา

เรียกเสียงตบมือ


ขนาบ

/kʰa˨˩.naːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ประกบเข้าให้แน่น

เอาไม้ขนาบทั้งข้างล่างข้างบนหรือขนาบข้างเป็นต้น

ประชิดเข้าไปทั้ง 2 ข้าง

กองทัพตีขนาบ

ติดชิดกันอยู่ทั้ง 2 ข้าง

ที่ดินขนาบคาบเกี่ยวกัน

โดยปริยายหมายความว่า เรื่อยมา, ตลอดมา

รับของถวายกันขนาบมา


ขนาบ

/kʰa˨˩.naːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ถูกขนาบ

ดุ, ว่า, เอ็ด

ฉันกลับบ้านเย็นไม่ได้ เดี๋ยวโดนแม่ขนาบ

อยู่ในความควบคุมอย่างเข้มงวด

เขาไปไหนไม่ได้ เพราะถูกพ่อแม่ขนาบตลอดเวลา


ประชิด

/pra˨˩.t͡ɕʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

เข้าถึงตัว, เข้าชิดตัว

ผู้ร้ายมาประชิดตัว


ประกบ

เทียบเขมร ផ្គួប (ผฺคัวบ), มอญ ဗ္ဂပ် (พฺคป์) / ဗဂပ် (พคป์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ประกอบ

แนบชิดกัน, ทาบกัน

ฝาหอยแครงประกบกันอยู่

ขนมครก 2 ฝาประกบกัน


เล่นงาน

กระทำเอา (มักใช้ในทางไม่ดี เช่น ถูกดุด่า ว่ากล่าว ทำร้าย เป็นต้น)


ดุ

/duʔ˨˩/^((สัมผัส))

ว่ากล่าวหรือทักท้วง ด้วยความโกรธหรือไม่พอใจ เพราะมีความผิดหรือไม่อยู่ในโอวาท

(โดยนัย) มีอันตรายมาก, มีคนเสียชีวิตมาก


ตำหนิ

ยืมมาจากเขมร តំណិះ (ตํณิะ), แผลงมาจาก តិះ (ติะ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕຳໜິ (ตำหนิ)

ติว่าบกพร่อง


ตักเตือน

(ตัก แผลงมาจาก ทัก) + เตือน

พูดให้รู้ตัวว่าอย่าทำผิด


ว่ากล่าว

ตำหนิ, ตักเตือน

มาทำงานสายเป็นประจำจึงถูกผู้บังคับบัญชาเรียกไปว่ากล่าว

ผู้ใหญ่ว่ากล่าวไม่เชื่อฟัง


กำราบ

แผลงมาจากกราบ. จากเขมร កំរាប (กํราบ, “to subdue; to flatten; etc”), แผลงมาจากក្រាប (กฺราบ)

ทำให้เข็ดหลาบ กลัว สิ้นพยศ สิ้นฤทธิ์


ขวาง

ยืมมาจากจีนยุคกลาง橫 (MC hwaeng); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂວາງ (ขวาง), ไทใหญ่ ၶႂၢင် (ขฺวาง), อาหม 𑜁𑜞𑜂𑜫 (ขฺรง์), จ้วง gang/hang, จ้วงแบบจั่วเจียง kvang/kvangj

/kʰwaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

กีดกั้น, สกัด

น้ำท่วมขวางทางสัญจรของยานพาหนะ

รำคาญหรือไม่ถูกใจ


แปลง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩯᨦ (แปลง) หรือ ᨸᩯ᩠ᨦ (แปง), ลาว ແປງ (แปง), เขิน ᨸᩯ᩠ᨦ (แปง), ไทลื้อ ᦶᦔᧂ (แปง)

/plɛːŋ˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยนสิ่งเดิมให้ผิดแปลกออกไป

เปลี่ยนรูปทั้งหมดให้กลายเป็นอีกรูปหนึ่ง

เปลี่ยนจากรูปเดิมแต่บางส่วน

เปลี่ยนจากรูปเดิมโดยแก้ไขเปลี่ยนแปลงเล็กน้อย

แปลงขวัญ

สร้างคำโดยการเปลี่ยนรากศัพท์ของอีกคำหนึ่งหรือโดยการเพิ่มหน่วยคำเติม เช่น อุปสรรคหรือปัจจัย

แปลงคำ


ฟุ้ง

/fuŋ˦˥/^((สัมผัส))

หอมฟุ้ง

กลิ่นฟุ้ง

ปลิวไป, กระจายไป

ฝุ่นฟุ้ง


แพร่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແພ່ (แพ่), ไทดำ ꪵꪝ꪿ (แปฺ่)

/pʰrɛː˥˩/^((สัมผัส))

กระจายออกไป, แผ่ออกไป

ผู้ป่วยต้องป้องกันตนเองไม่ให้แพร่เชื้อโรคไปสู่ผู้อื่น

มีการแพร่ข่าวออกไปในทุกหนแห่ง


กำจัด

แผลงมาจากขจัด; จากเขมร កំចាត់ (กํจาต̍), แผลงมาจาก ខ្ចាត់ (ขฺจาต̍, “แยก, เคลื่อน, กระจาย, หก”)

ᨠᩴᩣᨧᩢ᩠ᨯ

ทำให้สิ้นซาก

消除

ทำให้สิ้นซาก

ၽဵဝ်ႈပဵတ်ႈ

ทำให้สิ้นซาก

ယႃႉပႅတ်ႈ

ทำให้สิ้นซาก

ກຳຈັດ

ทำให้สิ้นซาก

eliminate

ทำให้สิ้นซาก

eradicate

ทำให้สิ้นซาก

remove

ทำให้สิ้นซาก

ขับไล่, ปราบ, ทำให้สิ้นไป


เกลื่อน

ทำให้ยุบหรือราบลง

เกลื่อนที่

เกลื่อนฝี


เกลื่อน

ทำเนื้อความให้เชือนแชหรือไถลไปเป็นเรื่องอื่น


แก้ไข

/kɛː˥˩.kʰaj˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำส่วนที่เสียให้คืนดีอย่างเดิม

แก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจ

แก้ไขปัญหายาเสพติด

แก้ไขวิกฤติของประเทศ

ดัดแปลงให้ดีขึ้น


ประดับ

จากเขมรเก่า ប្រតាប (ปฺรตาป), ប្រតាប្ប (ปฺรตาปฺป), ប្រតប្ប (ปฺรตปฺป, “ทำให้เป็นระเบียบ”), ซึ่งแผลงมาจาก *តាប៑ (*ตาปฺ, “เป็นระเบียบ”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ប្រដាប់ (บฺรฎาบ̍), ลาว ປະດັບ (ปะดับ)

ตกแต่งให้งามด้วยสิ่งต่าง ๆ มีสร้อย แหวน เป็นต้น

ประดับเหรียญตรา

ประดับอาคารสถานที่

ประดับโคมไฟ

โดยปริยายหมายความว่า ประกอบ, เพิ่ม

ประดับบารมี


ตกแต่ง

แผลงมาจาก ตบแต่ง

/tok̚˨˩.tɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

ประดับ, ปรุงจัดให้ดี, ทำให้งาม


ขบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.qɤpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂົບ (ข็บ), ไทใหญ่ ၶူပ်း (ขู๊ป), จ้วง goep, จ้วงแบบจั่วเจียง koep

/kʰop̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาฟันเน้นเพื่อให้แตก

ขบเมล็ดแตงโม

เอาฟันเน้นกัน

ขบฟัน

หมาใดตัวร้ายขบ บาทา

อาการที่เมื่อยปวดเหมือนมีอะไรบีบหรือกดอยู่ที่ตรงนั้น เรียกว่า เมื่อยขบ

ลักษณะของสิ่งที่ยังเข้ากันได้ไม่สนิท ยังปีนหรือเกยกันอยู่

บานประตูขบกัน

อาการที่เล็บมือเล็บเท้ายาวจนกดเนื้อข้างเล็บ เรียกว่า เล็บขบ


กัด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *katᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩢ᩠ᨯ (กัด), ลาว ກັດ (กัด), ไทลื้อ ᦂᧆ (กัด), ไทดำ ꪀꪰꪒ (กัด), ไทใหญ่ ၵတ်း (กั๊ต);, จ้วง gaet
เทียบลักเกียkat⁵⁵, มอญ သ္ကိတ် (สฺกิต์, “กัด, งับด้วยปาก”)

ᨡᩫ᩠ᨷ

เอาฟันกดไว้โดยแรง

เอาฟันกดไว้โดยแรง เพื่อไม่ให้สิ่งที่กดไว้หลุดไป หรือเพื่อให้เข้าไป ให้ทะลุ หรือให้ฉีกขาด

กัดสำลีไว้ให้แน่น

สุนัขกัดเข้าไปถึงกระดูก

หนูกัดผ้าเป็นรู

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้กร่อนสลายหรือจางไป

สนิมกัดเหล็ก

กัดสิวกัดฝ้าออกให้หมด

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้เปื่อยเป็นแผล

ปูนกัดปาก

น้ำกัดเท้า

เขากัดฉันไม่เลิก

สองคนนี้กัดกันอยู่เรื่อย

พูดว่า, พูดเหน็บแนม

ครูคนนี้สอนดีแต่ชอบกัดเด็กอยู่เรื่อย


ขบคิด

คิดตรึกตรองอย่างหนัก


ใคร่ครวญ

ตรึกตรอง, พิจารณา, คิดทบทวน

ใช้ปัญญาใคร่ครวญให้มากก่อนตกลงใจ


ขัน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັນ (ขัน), จ้วง haen

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ตึงหรือให้แน่นด้วยวิธีหมุนกวดเร่งเข้าไป

ขันชะเนาะ

ขันเกลียว


ขัน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χalᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັນ (ขัน), ไทลื้อ ᦃᧃ (ฃัน), ไทดำ ꪄꪽ (ฃัน), ไทขาว ꪄꪽ, ไทใหญ่ ၶၼ် (ขัน), จ้วง haen, จ้วงแบบหนง kaen, แสก หั่น

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการร้องอย่างหนึ่งของไก่หรือนกบางชนิดเฉพาะในตัวผู้ เช่น ไก่ ไก่ฟ้า นกเขา ใช้เป็นสัญญาณติดต่อสื่อสารในสัตว์ประเภทเดียวกัน จะร้องมากในระหว่างฤดูผสมพันธุ์ หรือในเวลาจำเพาะเช่นเช้าตรู่

(องคชาต) แข็งตัว


ขัน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

หัวเราะ, นึกอยากหัวเราะ


ตลก

ยืมมาจากเขมร ត្លុក (ตฺลุก)

ทำให้คนอื่นขบขันด้วยคำพูดหรือกิริยาท่าทางเป็นต้น

โดยปริยายหมายความว่า แกล้งทำหรือพูดให้คนอื่นเข้าใจผิดเพื่อผลประโยชน์ของตน


ขบเขี้ยวเคี้ยวฟัน

ขบ + เขี้ยว + เคี้ยว + ฟัน

ขบ-เคี่ยว-เคี้ยว-ฟัน

/kʰop̚˨˩.kʰia̯w˥˩.kʰia̯w˦˥.fan˧/^((สัมผัส))

แสดงอาการโกรธเมื่อยังทำอะไรเขาไม่ได้


โกรธ

ยืมมาจากสันสกฤต क्रोध (กฺโรธ)

โกรฎ
การโกรธ (abstract-noun)
ความโกรธ (abstract-noun)

憤怒

มีความรู้สึกขุ่นเคืองใจ ไม่พอใจ หรือไม่อยากเป็นมิตรอย่างรุนแรง

ขุ่นเคืองใจอย่างแรง, ไม่พอใจอย่างรุนแรง

ก็จะทรงพระโกรธดั่งเพลิงกาล


เคี้ยว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡiəwꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣ᩠ᨿ᩶ᩅ (คย้ว), เขิน ᨣ᩠ᨿᩴ᩶ (คยํ้), ลาว ຄ້ຽວ (ค้ยว), ไทลื้อ ᦵᦅᧁᧉ (เค้ว), ไทดำ ꪵꪁ꫁ꪫ (แกฺ้ว), ไทขาว ꪵꪁꪫꫂ, ไทใหญ่ ၵဵဝ်ႉ (เก๎ว), อาหม 𑜀𑜢𑜈𑜫 (กิว์)，จ้วงแบบจั่วเจียง keux，จ้วง geux

บดให้แหลกด้วยฟัน

เคี้ยวหมากฝรั่ง


ขบฉัน

เคี้ยวกิน (ใช้กับนักบวช)


ของขบฉัน

อาหารการกินของนักบวช


ขบถ

แผลงมาจาก กบฏ

รูปแบบอื่นของ กบฏ


ทรยศ

ยืมมาจากเขมรเก่า ទូរយស (ทูรยส), จากสันสกฤต दुर्यशस् (ทุรฺยศสฺ); เทียบเท่า ทร + ยศ; ร่วมรากกับ ทุรยศ

การทรยศ (abstract-noun)
ความทรยศ (abstract-noun)

/tʰɔː˧.ra˦˥.jot̚˦˥/^((สัมผัส))

คิดร้ายต่อผู้มีอุปการะ, กบฏ


ขบไม่แตก

คิดไม่ออก, แก้ไม่ตก (ใช้กับปัญหา)


ทิ่ม

เอาสิ่งที่มีลักษณะยาว ๆ หรือแหลม ๆ กระแทกโดยแรง

เอามีดทิ่มพุง

เอานิ้วทิ่มตา

เรียกอาการที่หัวหรือหน้าพุ่งไปข้างหน้า

หัวทิ่ม

หน้าทิ่ม


ก้มหน้า

ต้องก้มหน้าทำตามประสายาก


ก้มหน้าก้มตา

ก้ม + หน้า + ก้ม + ตา

ก้ม-น่า-ก้ม-ตา

ทำโดยไม่มองดูสิ่งอื่น, ทำโดยตั้งใจ

ก้มหน้าก้มตาทำไปจนกว่าจะสำเร็จ


กรวดน้ำคว่ำกะลา

กรวดน้ำ + คว่ำ + กะลา

กฺรวด-น้าม-คฺว่ำ-กะ-ลา

/krua̯t̚˨˩.naːm˦˥.kʰwam˥˩.ka˨˩.laː˧/^((สัมผัส))

ตัดขาดไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย


กรวดน้ำคว่ำขัน

กรวดน้ำ + คว่ำ + ขัน

กฺรวด-น้าม-คฺว่ำ-ขัน

/krua̯t̚˨˩.naːm˦˥.kʰwam˥˩.kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ตัดขาดไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย


กลับเนื้อกลับตัว

กลับ + เนื้อ + กลับ + ตัว

การกลับเนื้อกลับตัว (abstract-noun)

กฺลับ-เนื้อ-กฺลับ-ตัว

/klap̚˨˩.nɯa̯˦˥.klap̚˨˩.tua̯˧/^((สัมผัส))

เลิกทำความชั่วแล้วหันมาทำความดี


กลับหน้ามือเป็นหลังมือ

การกลับหน้ามือเป็นหลังมือ (abstract-noun)

เปลี่ยนแปลงหรือทำให้ผิดไปจากเดิมอย่างตรงกันข้าม

th-กลับหน้ามือเป็นหลังมือ-th-verb-slMYdo1m


พลิกหน้ามือเป็นหลังมือ

การพลิกหน้ามือเป็นหลังมือ (abstract-noun)

th-พลิกหน้ามือเป็นหลังมือ-th-verb-slMYdo1m


กวนน้ำให้ขุ่น

กวน + น้ำ + ให้ + ขุ่น

กวน-น้าม-ไฮ่-ขุ่น

ทำเรื่องราวที่สงบอยู่แล้วให้เกิดเป็นปัญหาขึ้นมา


กวัดไกวไสส่ง

การกวัดไกวไสส่ง (abstract-noun)

ขออย่าได้พบได้เห็นเช่นนั้นอีก


ก่อกรรมทำเข็ญ

ก่อ + กรรม + ทำ + เข็ญ

การก่อกรรมทำเข็ญ (abstract-noun)

ก่อ-กำ-ทำ-เข็น

ก่อความเดือดร้อนให้


กอดแข้งกอดขา

กอด + แข้ง + กอด + ขา

กอด-แค็่ง-กอด-ขา

/kɔːt̚˨˩.kʰɛŋ˥˩.kɔːt̚˨˩.kʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))


กอดมือกอดตีน

กอด + มือ + กอด + ตีน

กอด-มือ-กอด-ตีน

/kɔːt̚˨˩.mɯː˧.kɔːt̚˨˩.tiːn˧/^((สัมผัส))


ก่อร่างสร้างตัว

ก่อ + ร่าง + สร้าง + ตัว

การก่อร่างสร้างตัว (abstract-noun)

ก่อ-ร่าง-ซ่าง-ตัว

/kɔː˨˩.raːŋ˥˩.saːŋ˥˩.tua̯˧/^((สัมผัส))

ตั้งเนื้อตั้งตัวเป็นหลักเป็นฐาน


ก่อแล้วต้องสาน

ก่อ + แล้ว + ต้อง + สาน

ก่อ-แล้ว-ต็้อง-สาน

/kɔː˨˩.lɛːw˦˥.tɔŋ˥˩.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เริ่มอะไรแล้วต้องทำต่อให้เสร็จ


กำเริบเสิบสาน

กำเริบ + เสิบสาน

การกำเริบเสิบสาน (abstract-noun)

กำ-เริบ-เสิบ-สาน

/kam˧.rɤːp̚˥˩.sɤːp̚˨˩.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่ยำเกรง, ได้ใจ, เหิมเกริม


กินที่ลับไขที่แจ้ง

การกินที่ลับไขที่แจ้ง (abstract-noun)

เปิดเผยเรื่องที่ทำกันในที่ลับ


กินน้ำตาต่างข้าว

การกินน้ำตาต่างข้าว (abstract-noun)

ร้องไห้เศร้าโศกจนไม่เป็นอันกิน


กินน้ำใต้ศอก

กิน + น้ำ + ใต้ + ศอก

กิน-น้าม-ต้าย-สอก

จำต้องยอมเป็นรองเขา, ไม่เทียมหน้าเทียมตาเท่า (มักหมายถึงเมียน้อยที่ต้องยอมลงให้แก่เมียหลวง)


กินน้ำพริกถ้วยเก่า

กิน + น้ำพริก + ถ้วย + เก่า

กิน-น้ำ-พฺริก-ท่วย-เก่า

/kin˧.nam˦˥.pʰrik̚˦˥.tʰua̯j˥˩.kaw˨˩/^((สัมผัส))

อยู่กับเมียคนเดิม


กินน้ำไม่เผื่อแล้ง

การกินน้ำไม่เผื่อแล้ง (abstract-noun)

มีอะไรใช้หมดทันทีไม่คิดถึงวันข้างหน้า


กินน้ำเห็นปลิง

กิน + น้ำ + เห็น + ปลิง

กิน-น้าม-เห็น-ปฺลิง

รู้สึกตะขิดตะขวงใจเหมือนจะกินน้ำเห็นปลิงอยู่ในน้ำก็กินไม่ลง


กินบนเรือนขี้บนหลังคา

กิน + บน + เรือน + ขี้ + บน + หลังคา

กิน-บน-เรือน-คี่-บน-หฺลัง-คา

/kin˧.bon˧.rɯa̯n˧.kʰiː˥˩.bon˧.laŋ˩˩˦.kʰaː˧/^((สัมผัส))

th-กินบนเรือนขี้บนหลังคา-th-verb--bMwb8-7


กินบ้านกินเมือง

กิน + บ้าน + กิน + เมือง

กิน-บ้าน-กิน-เมือง

สายตะวันโด่งแล้ว ยังนอนกินบ้านกินเมืองอยู่ได้

ฉ้อราษฎร์บังหลวง

พวกกินบ้านกินเมืองนี่ต้องจับเข้าคุกเข้าตะรางเสียให้หมด


กินบุญเก่า

ได้รับผลแห่งความดีที่ทำไว้แต่ปางก่อน (มักใช้เป็นสำนวนอุปมาแก่คนที่นอนกินนั่งกินสมบัติเก่า)


กินปูนร้อนท้อง

กิน + ปูน + ร้อน + ท้อง

กิน-ปูน-ร้อน-ท้อง

/kin˧.puːn˧.rɔːn˦˥.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำอาการมีพิรุธขึ้นเอง, แสดงอาการเดือดร้อนขึ้นเอง


กินรังแตน

กิน + รัง + แตน

มีอารมณ์เสียหงุดหงิดบ่นว่าเกินกว่าเหตุ


กินลมกินแล้ง

กิน + ลม + กิน + แล้ง

การกินลมกินแล้ง (abstract-noun)

กิน-ลม-กิน-แล้ง

ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย


กินเศษกินเลย

การกินเศษกินเลย (abstract-noun)

ยักยอกเอาเพียงบางส่วนที่มีจำนวนเล็กน้อยไว้

ยักยอกเอาส่วนที่เหลือไว้เป็นของตน

เอาเพียงบางส่วนไว้เป็นของตน


กินอยู่กับปาก อยากอยู่กับท้อง

การกินอยู่กับปาก อยากอยู่กับท้อง (abstract-noun)

กิน-หฺยู่-กับ-ปาก-หฺยาก-หฺยู่-กับ-ท้อง

/kin˧.juː˨˩.kap̚˨˩.paːk̚˨˩.jaːk̚˨˩.juː˨˩.kap̚˨˩.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

รู้ดีอยู่แล้วแสร้งทำเป็นไม่รู้

th-กินอยู่กับปาก_อยากอยู่กับท้อง-th-verb-yTs3ETw2


กู่ไม่กลับ

กู่ + ไม่ + กลับ

กู่-ไม่-กฺลับ

ไม่ฟังคำทัดทาน, ห้ามไม่อยู่


เก็บดอกไม้ร่วมต้น

เก็บ + ดอกไม้ + ร่วม + ต้น

เก็บ–ดอก–ม้าย–ร่วม–ต้น

/kep̚˨˩.dɔːk̚˨˩.maːj˦˥.rua̯m˥˩.ton˥˩/^((สัมผัส))

เคยทำบุญกุศลร่วมกันมาแต่ชาติปางก่อน จึงมาอยู่ร่วมกันในชาตินี้


เด็ดดอกไม้ร่วมต้น

เด็ด + ดอกไม้ + ร่วม + ต้น

เด็ด–ดอก–ม้าย–ร่วม–ต้น

/det̚˨˩.dɔːk̚˨˩.maːj˦˥.rua̯m˥˩.ton˥˩/^((สัมผัส))


เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน

เก็บ–เบี้ย–ไต้–ถุน–ร้าน

/kep̚˨˩.bia̯˥˩.taj˥˩.tʰun˩˩˦.raːn˦˥/^((สัมผัส))

เก็บเล็กผสมน้อย, ทำอะไรที่ประกอบด้วยส่วนเล็กส่วนน้อย โน่นบ้างนี่บ้าง จนสำเร็จเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา


เกลียดตัวกินไข่

การเกลียดตัวกินไข่ (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง รวมเป็น เกลียดตัวกินไข่ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

เกลียดตัวเขา แต่อยากได้ผลประโยชน์จากเขา


เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

การเกลียดปลาไหลกินน้ำแกง (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ เกลียดตัวกินไข่ รวมเป็น เกลียดตัวกินไข่ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

เกลียดตัวเขา แต่อยากได้ผลประโยชน์จากเขา

th-เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง-th-verb-f86JJSOE


เกลียดตัวกินไข่ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

เกลียดตัวเขา แต่อยากได้ผลประโยชน์จากเขา

th-เกลียดตัวกินไข่_เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง-th-verb-f86JJSOE


เกี่ยวแฝกมุงป่า

เกี่ยว + แฝก + มุง + ป่า

เกี่ยว-แฝก-มุง-ป่า

ทำอะไรเกินกำลังความสามารถของตัว


แกว่งตีนหาเสี้ยน

แกว่ง + ตีน + หา + เสี้ยน

แกฺว็่ง-ตีน-หา-เซี่ยน

/kwɛŋ˨˩.tiːn˧.haː˩˩˦.sia̯n˥˩/^((สัมผัส))

รนหาเรื่องเดือดร้อน


แกว่งเท้าหาเสี้ยน

แกว่ง + เท้า + หา + เสี้ยน

แกฺว็่ง-ท้าว-หา-เซี่ยน

/kwɛŋ˨˩.tʰaːw˦˥.haː˩˩˦.sia̯n˥˩/^((สัมผัส))

รนหาเรื่องเดือดร้อน


ใกล้เกลือกินด่าง

ใกล้ + เกลือ + กิน + ด่าง

ไกฺล้-เกฺลือ-กิน-ด่าง

มองข้ามหรือไม่รู้ค่าของดีที่อยู่ใกล้ตัวซึ่งจะเป็นประโยชน์แก่ตนกลับไปแสวงหาสิ่งอื่นที่ด้อยกว่า

อยู่ใกล้ผู้ใหญ่แต่กลับไม่ได้ดี


ขนทรายเข้าวัด

ขน + ทราย + เข้า + วัด

ขน-ซาย-เค่า-วัด

/kʰon˩˩˦.saːj˧.kʰaw˥˩.wat̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำบุญกุศลโดยวิธีนำหรือขนทรายไปก่อพระเจดีย์ทรายเป็นต้นที่วัด

หาประโยชน์ให้ส่วนรวม


ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า

ข่ม + เขา + โค + ขืน + ให้ + กิน + หญ้า

ข่ม-เขา-โค-ขืน-ให้-กิน-ย่า

/kʰom˨˩.kʰaw˩˩˦.kʰoː˧.kʰɯːn˩˩˦.haj˥˩.kin˧.jaː˥˩/^((สัมผัส))

บังคับขืนใจผู้อื่นให้ทำตามที่ตนต้องการ

จะจัดแจงแต่งตามอารมณ์เรา เหมือนข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า

th-ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า-th-verb-ByevPoeM


ขว้างงูไม่พ้นคอ

การขว้างงูไม่พ้นคอ (abstract-noun)

ขฺว้าง-งู-ไม่-พ้น-คอ

/kʰwaːŋ˥˩.ŋuː˧.maj˥˩.pʰon˦˥.kʰɔː˧/^((สัมผัส))

ทำอะไรแล้วผลร้ายกลับมาสู่ตัวเอง


ข้ามน้ำข้ามทะเล

ข้าม + น้ำ + ข้าม + ทะเล

การข้ามน้ำข้ามทะเล (abstract-noun)

ค่าม-น้าม-ค่าม-ทะ-เล

/kʰaːm˥˩.naːm˦˥.kʰaːm˥˩.tʰa˦˥.leː˧/^((สัมผัส))

ต้องฟันฝ่าอุปสรรคและความลำบากต่างๆ กว่าจะได้ผลสำเร็จ


ข้ามน้ำข้ามท่า

การข้ามน้ำข้ามท่า (abstract-noun)


ข้ามหน้าข้ามตา

การข้ามหน้าข้ามตา (abstract-noun)

ทำโดยไม่ไว้หน้าผู้ใด


ขายผ้าเอาหน้ารอด

ขาย + ผ้า + เอา + หน้า + รอด

ขาย-พ่า-เอา-น่า-รอด

/kʰaːj˩˩˦.pʰaː˥˩.ʔaw˧.naː˥˩.rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอมเสียสละแม้แต่ของจำเป็นที่ตนมีอยู่ เพื่อรักษาชื่อเสียงของตนไว้

ทำให้สำเร็จลุล่วงไป เพื่อรักษาชื่อเสียงของตนไว้


ขายหน้าขายตา

ขาย + หน้า + ขาย + ตา

ขาย-น่า-ขาย-ตา

/kʰaːj˩˩˦.naː˥˩.kʰaːj˩˩˦.taː˧/^((สัมผัส))


ขายหน้าวันละห้าเบี้ย

ขายหน้า + วัน + ละ + ห้า + เบี้ย

ขาย-น่า-วัน-ละ-ฮ่า-เบี้ย

/kʰaːj˩˩˦.naː˥˩.wan˧.la˦˥.haː˥˩.bia̯˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้ต้องอับอายขายหน้าอยู่ทุกวัน

th-ขายหน้าวันละห้าเบี้ย-th-verb-L7i490df


ขี่ช้างจับตั๊กแตน

ขี่ + ช้าง + จับ + ตั๊กแตน

ขี่-ช้าง-จับ-ตั๊ก-กะ-แตน

/kʰiː˨˩.t͡ɕʰaːŋ˦˥.t͡ɕap̚˨˩.tak̚˦˥.ka˨˩.tɛːn˧/^((สัมผัส))

ลงทุนมากแต่ได้ผลนิดหน่อย


ขี้ก้อนใหญ่ให้เด็กเห็น

ขี้ + ก้อน + ใหญ่ + ให้ + เด็ก + เห็น

คี่-ก้อน-ไหฺย่-ไฮ่-เด็ก-เห็น

/kʰiː˥˩.kɔːn˥˩.jaj˨˩.haj˥˩.dek̚˨˩.hen˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำสิ่งที่ไม่สมควรให้ผู้น้อยเห็น

th-ขี้ก้อนใหญ่ให้เด็กเห็น-th-verb-k0g3o9lh


ขี้เกียจสันหลังยาว

ขี้เกียจ + สันหลัง + ยาว

คี่-เกียด-สัน-หฺลัง-ยาว

/kʰiː˥˩.kia̯t̚˨˩.san˩˩˦.laŋ˩˩˦.jaːw˧/^((สัมผัส))

เกียจคร้านเอาแต่นอน


ขี้เกียจหลังยาว

ขี้เกียจ + หลัง + ยาว

คี่-เกียด-หฺลัง-ยาว

/kʰiː˥˩.kia̯t̚˨˩.laŋ˩˩˦.jaːw˧/^((สัมผัส))

เกียจคร้านเอาแต่นอน.


ขี้แพ้ชวนตี

ขี้ + แพ้ + ชวน + ตี

คี่-แพ้-ชวน-ตี

/kʰiː˥˩.pʰɛː˦˥.t͡ɕʰua̯n˧.tiː˧/^((สัมผัส))

แพ้ตามกติกาแล้วยังไม่ยอมรับว่าแพ้ จะเอาชนะด้วยกำลัง


ขี้ไม่ให้หมากิน

ขี้ + ไม่ + ให้ + หมา + กิน

คี่-ไม่-ไฮ่-หฺมา-กิน

/kʰiː˥˩.maj˥˩.haj˥˩.maː˩˩˦.kin˧/^((สัมผัส))

ขี้เหนียว, ตระหนี่เหนียวแน่น


ขี้ราดโทษล่อง

ขี้ + ราด + โทษ + ล่อง

การขี้ราดโทษล่อง (abstract-noun)

คี่-ราด-โทด-ล่อง

/kʰiː˥˩.raːt̚˥˩.tʰoːt̚˥˩.lɔːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำผิดเอง แล้วกลับโทษผู้อื่น


ขึ้นต้นไม้สุดยอด

ขึ้น + ต้นไม้ + สุดยอด

การขึ้นต้นไม้สุดยอด (abstract-noun)

คึ่น-ต้น-ม้าย-สุด-ยอด

/kʰɯn˥˩.ton˥˩.maːj˦˥.sut̚˨˩.jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขึ้นถึงตำแหน่งสูงสุด, หมดทางเจริญต่อไป


ขุดด้วยปากถากด้วยตา

การขุดด้วยปากถากด้วยตา (abstract-noun)

ขุด–ด้วย–ปาก–ถาก–ด้วย–ตา

/kʰut̚˨˩.dua̯j˥˩.paːk̚˨˩.tʰaːk̚˨˩.dua̯j˥˩.taː˧/^((สัมผัส))

แสดงอาการเหยียดหยามทั้งด้วยวาจาและสายตา


ขุนนางใช่พ่อแม่ หินแง่ใช่ตายาย

การขุนนางใช่พ่อแม่ หินแง่ใช่ตายาย (abstract-noun)

ขุน-นาง-ไช่-พ่อ-แม่-หิน-แง่-ไช่-ตา-ยาย

/kʰun˩˩˦.naːŋ˧.t͡ɕʰaj˥˩.pʰɔː˥˩.mɛː˥˩.hin˩˩˦.ŋɛː˥˩.t͡ɕʰaj˥˩.taː˧.jaːj˧/^((สัมผัส))

ร้องไห้เศร้าโศกจนไม่เป็นอันกิน

th-ขุนนางใช่พ่อแม่_หินแง่ใช่ตายาย-th-verb-DZcProit


ต้อนรับขับสู้

ต้อนรับ + ขับ + สู้

การต้อนรับขับสู้ (abstract-noun)

ต้อน-รับ-ขับ-ซู่

/tɔːn˥˩.rap̚˦˥.kʰap̚˨˩.suː˥˩/^((สัมผัส))

ต้อนรับอย่างแข็งขัน


เข็นครกขึ้นเขา

เข็น + ครก + ขึ้น + เขา

เข็น-คฺรก-คึ่น-เขา

/kʰen˩˩˦.kʰrok̚˦˥.kʰɯn˥˩.kʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำงานที่ยากลำบากอย่างยิ่งโดยต้องใช้ความเพียรพยายามและอดทนอย่างมาก หรือบางทีก็เกินกำลังความสามารถหรือสติปัญญาของตน


กลิ้งครกขึ้นภูเขา

กลิ้ง + ครก + ขึ้น + ภูเขา

กฺลิ้ง-คฺรก-คึ่น-พู-เขา

/kliŋ˥˩.kʰrok̚˦˥.kʰɯn˥˩.pʰuː˧.kʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))


เข็นครกขึ้นภูเขา

เข็น + ครก + ขึ้น + ภูเขา

เข็น-คฺรก-คึ่น-พู-เขา

/kʰen˩˩˦.kʰrok̚˦˥.kʰɯn˥˩.pʰuː˧.kʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))


เข้าตามตรอกออกตามประตู

เข้า + ตาม + ตรอก + ออก + ตาม + ประตู

เค่า-ตาม-ตฺรอก-ออก-ตาม-ปฺระ-ตู

/kʰaw˥˩.taːm˧.trɔːk̚˨˩.ʔɔːk̚˨˩.taːm˧.pra˨˩.tuː˧/^((สัมผัส))

ทำตามธรรมเนียมในเรื่องการสู่ขอ

th-เข้าตามตรอกออกตามประตู-th-verb-EAshyr3w


เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า

เข้า + เถื่อน + อย่า + ลืม + พร้า

เค่า-เถื่อน-หฺย่า-ลืม-พฺร้า

/kʰaw˥˩.tʰɯa̯n˨˩.jaː˨˩.lɯːm˧.pʰraː˦˥/^((สัมผัส))

ให้มีความรอบคอบอย่าประมาท เช่นเดียวกับเวลาจะเข้าป่าจะต้องหามีดติดตัวไปด้วย

th-เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า-th-verb-MWOS5UVn


เข้าพกเข้าห่อ

(สำนวน) เอาไว้เป็นของส่วนตัว

(สำนวน) รู้จักเก็บเอาไว้บ้าง, รู้จักเก็บไม่ใช้สุรุ่ยสุร่าย


เข้าพระเข้านาง

(สำนวน) แสดงบทเกี้ยวพาราสี


เข้ารกเข้าพง

(สำนวน) พูดหรือทำไม่ถูกต้องกับเรื่องเพราะขาดความชำนาญในเรื่องนั้น


เข้ารูปเข้ารอย

เข้ารูป + เข้ารอย

การเข้ารูปเข้ารอย (abstract-noun)
ความเข้ารูปเข้ารอย (abstract-noun)

เค่า-รูบ-เค่า-รอย

/kʰaw˥˩.ruːp̚˥˩.kʰaw˥˩.rɔːj˧/^((สัมผัส))

ถูกกับแบบแผน


เข้าหูซ้ายทะลุหูขวา

เข้า + หู + ซ้าย + ทะลุ + หู + ขวา

เค่า-หู-ซ้าย-ทะ-ลุ-หู-ขฺวา

/kʰaw˥˩.huː˩˩˦.saːj˦˥.tʰa˦˥.lu˦˥.huː˩˩˦.kʰwaː˩˩˦/^((สัมผัส))

บอกหรือสอนไม่ได้ผล

ไม่ได้ตั้งใจฟัง


เขียนด้วยมือลบด้วยตีน

เขียน + ด้วย + มือ + ลบ + ด้วย + ตีน

เขียน-ด้วย-มือ-ลบ-ด้วย-ตีน

/kʰia̯n˩˩˦.dua̯j˥˩.mɯː˧.lop̚˦˥.dua̯j˥˩.tiːn˧/^((สัมผัส))

ยกย่องแล้วกลับทำลายในภายหลัง

th-เขียนด้วยมือลบด้วยตีน-th-verb-9vRXsxmt


เขียนเสือให้วัวกลัว

เขียน + เสือ + ให้ + วัว + กลัว

การเขียนเสือให้วัวกลัว (abstract-noun)

เขียน-เสือ-ไฮ่-วัว-กฺลัว

/kʰia̯n˩˩˦.sɯa̯˩˩˦.haj˥˩.wua̯˧.klua̯˧/^((สัมผัส))

ทำอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อให้อีกฝ่ายหนึ่งเสียขวัญหรือเกรงขาม


คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ

คบ-คน-ไฮ่-ดู-น่า-ซื้อ-พ่า-ไฮ่-ดู-เนื้อ

/kʰop̚˦˥.kʰon˧.haj˥˩.duː˧.naː˥˩.sɯː˦˥.pʰaː˥˩.haj˥˩.duː˧.nɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

จะคบใครให้พิจารณาเสียก่อน เช่นเดียวกับจะซื้อผ้าก็ต้องพิจารณาเนื้อผ้า

th-คบคนให้ดูหน้า_ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ-th-verb-p7zitWsx


คลุกคลีตีโมง

การคลุกคลีตีโมง (abstract-noun)

มั่วสุมหรืออยู่ร่วมคลุกคลีพัวพันอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา


คลุมถุงชน

คลุม + ถุง + ชน

คฺลุม-ถุง-ชน

ลักษณะที่ทั้ง 2 ฝ่ายมาเผชิญกัน ทั้งที่ไม่เคยเห็น ไม่เคยรู้จักกันมาก่อน มักใช้แก่ประเพณีแต่งงานสมัยก่อนที่พ่อแม่เป็นผู้จัดการให้ โดยที่เจ้าตัวไม่เคยรู้จักหรือรักกันมาก่อน


คว้าน้ำเหลว

ไม่ได้ผลตามต้องการ


คว่ำบาตร

การที่พระสงฆ์ประกาศลงโทษคฤหัสถ์ผู้ประทุษร้ายต่อศาสนาด้วยการไม่คบหา ไม่รับบิณฑบาต เป็นต้น

ไม่ยอมคบค้าสมาคมด้วย


คง

/kʰoŋ˧/^((สัมผัส))

ยังมียังเป็นอยู่อย่างเดิม

ประเทศไทยยังคงความเป็นไทไว้


คม

ตัดมาจาก บังคม, จากเขมร បង្គំ (บงฺคํ)


กดดัน

การกดดัน (abstract-noun)
ความกดดัน (abstract-noun)


วง

จากเขมรเก่า វាង៑ (วางฺ), វាង្ង៑ (วางฺงฺ), វង៑ (วงฺ), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *wa(a)ŋ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร វង់ (วง̍), ลาว ວົງ (ว็ง); ร่วมรากกับ วัง and เวียง

ทำเครื่องหมายเป็นวง


งอ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨦᩬᩴ (งอํ), ลาว ງໍ (งํ), ไทลื้อ ᦇᦸ (งอ̂), ไทใหญ่ ငေႃး (ง๊อ̂), อาหม 𑜂𑜦𑜡 (งอ̂), แสก ง๊อ

/ŋɔː˧/^((สัมผัส))

ทำให้มีรูปหรือเป็นเช่นนั้น

เรียกอาการของคนที่หัวเราะจนตัวงอว่า หัวเราะงอ


ข่ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂົ່ມ (ข็่ม), ไทลื้อ ᦃᦳᧄᧈ (ฃุ่ม)

กดไว้, อดกลั้น, ไม่แสดงออกทางอารมณ์

ใช้เส้นสานลอดใต้เส้นยืน ตรงข้ามกับคำว่า ยก

(โดยนัย) แสดงกิริยาวาจาให้เห็นว่าเหนือกว่า, ทำให้อีกฝ่ายหนึ่งรู้สึกว่าด้อยกว่า


บังคับ

ร่วมเชื้อสายกับเขมร បង្គាប់ (บงฺคาบ̍, “สั่งการ”)

การบังคับ (abstract-noun)
ความบังคับ (abstract-noun)

ᨷᩢ᩠ᨦᨤᩢ᩠ᨷ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

ၼိူင်ႇ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

forcer

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

zwingen

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

ບັງຄັບ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

obligar

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

force

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

compel

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำหรือให้ปฏิบัติหรือให้จำต้องทำ

เขาถูกสถานการณ์บังคับ

ให้เป็นไปตามความประสงค์

บังคับเครื่องบินให้ขึ้นลง

ทำให้เป็นไปตามกฎเกณฑ์การใช้ภาษา

บังคับให้ใช้เครื่องหมายอัญประกาศเมื่ออ้างถึงคำพูดของผู้อื่น

ภาษาไทยไม่บังคับการใช้เครื่องหมายมหัพภาคเคร่งครัดนัก

ทำตามสภาพที่ถูกกำหนดไว้

ทางนี้บังคับให้เลี้ยวซ้าย

ประตูนี้บังคับให้ผลักเข้า


กดขี่

/kot̚˨˩.kʰiː˨˩/^((สัมผัส))

ข่มให้อยู่ในอำนาจตน, ใช้บังคับเอา, ทำอำนาจเอา, บางทีใช้เข้าคู่กับคำ ข่มเหง เป็น กดขี่ข่มเหง


ตรอมตรม

ระทมใจจนเหี่ยวแห้ง, ทุกข์ใจ


บิด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓitᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ບິດ (บิด), ไทลื้อ ᦢᦲᧆ (บีด), ไทใหญ่ မိတ်း (มิ๊ต), อาหม 𑜉𑜢𑜄𑜫 (มิต์), จ้วง mbit, จ้วงแบบจั่วเจียง mbit

หมุนให้เป็นเกลียวอย่างบิดผ้า, หมุนไปทางใดทางหนึ่ง

บิดลูกบิด

เผล้ไปจากสภาพปรกติ

ล้อรถบิด

ทำให้ผิดไปจากสภาพความจริง

บิดข้อความ

หลีกเลี่ยงเพราะความเกียจคร้านเป็นต้น

บิดงาน

บิดการ

เอานิ้วมือบีบเนื้ออย่างแรงทำนองแหนบแล้วหมุน

บิดเนื้อ

บิดหู

กิริยาที่ปลากัดปลาเข็มเอาปากต่อปากกัดกันจนติดแล้วกลับตัวไปมา


เกลียว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kliəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກຽວ (กยว) หรือ ແກວ (แกว), ไทใหญ่ ၵိဝ် (กิว)

กิริยาที่หมุนบิดให้เชือกควบรวมเป็นเส้นเขม็งขึ้น

เกลียวฟาง


หมุน

เทียบลาว ໝູນ (หมูน)

หันเวียนไปในแนวโค้ง

โลกหมุน

ทำให้หันเวียนไปในแนวโค้ง

หมุนเข็มนาฬิกา

นำสิ่งของไปจำนำหรือขายเพื่อเอาเงินมาใช้


พลิกแพลง

/pʰlik̚˦˥.pʰlɛːŋ˧/^((สัมผัส))

กลับกลาย, เปลี่ยนแปลง

ดัดแปลง, ยักย้ายถ่ายเท


เขม็ง

/kʰa˨˩.meŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เขม็งเกลียว


หมุนเวียน

หมุน + เวียน

เวียนไป, เปลี่ยนมือไป


หมุนเงิน

ทำให้เงินเปลี่ยนมือโดยวิธีให้กู้หรือลงทุน เป็นต้น โดยมุ่งผลประโยชน์


ดัดแปลง

/dat̚˨˩.plɛːŋ˧/^((สัมผัส))

แก้ไขเปลี่ยนแปลงให้เหมาะสม

เปลี่ยนจากรูปเดิมโดยแก้ไขเปลี่ยนแปลงบ้างเล็กน้อย

ดัดแปลงเรือนชั้นเดียวให้เป็น 2 ชั้น

เปลี่ยนแปลงต่อเติม เพิ่ม ลด หรือขยายซึ่งลักษณะขอบเขตแบบ รูปทรง สัดส่วนน้ำหนัก เนื้อที่ ของโครงสร้างของอาคารหรือส่วนต่าง ๆ ของอาคาร ซึ่งได้ก่อสร้างไว้แล้วให้ผิดไปจากเดิม และมิใช่การซ่อมแซมหรือการดัดแปลงที่กำหนดในกฎกระทรวง

ทำซ้ำโดยเปลี่ยนรูปใหม่ ปรับปรุงแก้ไข เพิ่มเติม หรือจำลองงานต้นฉบับในส่วนอันเป็นสาระสำคัญ โดยไม่มีลักษณะเป็นการจัดทำงานขึ้นใหม่ ทั้งนี้ ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน


ไถล

ฝนตกถนนลื่น ระวังรถไถลออกนอกทาง

เลยไปออกนอกทางไป

เลิกเรียนแล้วรีบกลับบ้าน อย่ามัวแต่ไถลอยู่


ฮะเบสสมอ

จากจามตะวันออก [Term?] (“ดึงขึ้น”) + สมอ

หะ-เบด-สะ-หฺมอ

/ha˨˩.beːt̚˨˩.sa˨˩.mɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

กว้านสมอเรือขึ้นเก็บเพื่อนำเรือออก

ฮะเบสสมอพลัน ออกสันดอนไป ลัดไปเกาะสีชัง จนกระทั่งกระโจมไฟ


ฮะเรียสมอ

จากจามตะวันออก [Term?] (“ทิ้งลง”) + สมอ

หะ-เรีย-สะ-หฺมอ

ปล่อยโซ่สมอให้ยาวออกไปจากตัวเรือ


ฮั้ว

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 和 (hua5/huê5, “ปรองดอง, รวมกัน”)

รวมหัวกัน, ร่วมกันกระทำการ

สมยอมกันในการเสนอราคาเพื่อมุ่งหมายมิให้มีการแข่งขันราคาอย่างเป็นธรรม


ฮา

เลียนเสียงธรรมชาติ

หัวเราะเสียงดังพร้อมกัน เพราะขบขันหรือชอบใจ


ฮาป่า

ส่งเสียงดังพร้อม ๆ กันแสดงความไม่พอใจหรือขับไล่


ฮึกโหม

ฮึก (“คะนอง”) + โหม (“ระดม”)

/hɯk̚˦˥.hoːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ระดมเข้าไปด้วยความคะนอง


คะนอง

เขมร ឃ្នង (ฆฺนง)

การคะนอง (abstract-noun)
ความคะนอง (abstract-noun)

/kʰa˦˥.nɔːŋ˧/^((สัมผัส))

แสดงอาการร่าเริง, คึก, ลำพอง

พูด หรือทำเกินขอบเขต

มีเสียงดังต่อเนื่อง

ฟ้าคะนอง


โหมฮึก

/hoːm˩˩˦.hɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ระดมเข้าไปด้วยความคะนอง


ฮึด

/hɯt̚˦˥/^((สัมผัส))

กลับคิดมุ, รวมรวบกำลังใจทำอย่างเอาจริงเอาจัง


มุ

/muʔ˦˥/^((สัมผัส))

ตั้งใจเอาจริงเอาจัง, มักใช้เข้าคู่กับคำ มานะ เป็น มุมานะ

มุดูหนังสือ

มุสู้

มุจะเอาชนะให้ได้

เขามุมานะทำงาน


ฮึดฮัด

/hɯt̚˦˥.hat̚˦˥/^((สัมผัส))

แสดงท่าทางไม่พอใจ เพราะไม่ได้อย่างที่ตนต้องการ


ฮึ่ม

/hɯm˥˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการโกรธ หรือไม่พอใจ ทำท่าว่าเข้าหากัน


ขู่

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขู่, ลาว ຂູ່ (ขู่), คำเมือง ᨡᩪ᩵ (ขู่), เขิน ᨡᩪ᩵ (ขู่)

drohen

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

intimidate

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

threaten

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

/kʰuː˨˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

พ่อแม่ขู่เด็กว่าถ้าไม่หยุดร้องไห้ตุ๊กแกจะมากินตับ

งูตัวใหญ่ขู่ฟ่อ ๆ อยู่หลังบ้าน


ไล่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lajᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄລ່ (ไล่), คำเมือง ᩃᩱ᩵ (ไล่), เขิน ᩃᩱ᩵ (ไล่), ไทลื้อ ᦺᦟᧈ (ไล่), ไทขาว ꪼꪩꫀ, อาหม 𑜎𑜩 (ลย์), จ้วง laeh

ตามไปติด ๆ เพื่อให้ทันหรือเพื่อกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง

ไล่ยิง

ไล่กัด

ไล่ขวิด

ไล่จิก

ขับ, มักใช้เข้าคู่กันเป็น ไล่ขับ หมายความว่า บังคับให้ออกไปให้พ้น, บังคับให้ไปหรือให้ออกจากที่เดิม

ไล่ควายเข้าคอก

ไล่คนออกจากบ้าน

ต้อนให้จนมุม

เอาม้าและเรือไล่ขุน

สอบดูลำดับก่อนหลังเพื่อทบทวนความรู้ความจำเป็นต้น

เรียกนักเรียนมาไล่แบบ


ฮือ

/hɯː˧/^((สัมผัส))

กรูกันเข้ามา หรือออกไป, แตกตื่นชั่วขณะ

ผู้คนฮือกันออกจากอาคารเนื่องจากเกิดแผ่นดินไหว


แตกตื่น

การแตกตื่น (abstract-noun)
ความแตกตื่น (abstract-noun)

/tɛːk̚˨˩.tɯːn˨˩/^((สัมผัส))

แห่กันไปด้วยความตื่นเต้น ตกอกตกใจ หรืออยากรู้อยากเห็น เป็นต้น


ลุกฮือ

/luk̚˦˥.hɯː˧/^((สัมผัส))

ไฟไหม้โพลงขึ้นลุกลามอย่างรวดเร็ว

พอมีลมพัดมา ไฟที่ไหม้ตึกก็ลุกฮือ

อาการที่คนจำนวนมากลุกขึ้นพร้อม ๆ กัน เพราะแตกตื่นชั่วขณะ

พอเห็นตำรวจมาก็ลุกฮือ

อาการที่กลุ่มคนรวมกันต่อต้าน หรือต่อสู้กับผู้มีอำนาจ

ประชาชนลุกฮือต่อต้านรัฐบาลที่ทำงานไม่โปร่งใส


คราง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡraːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน คราง, ลาว ຄາງ (คาง), คำเมือง ᨣᩕᩣ᩠ᨦ (คราง), เขิน ᨤᩣ᩠ᨦ (ฅาง), ไทลื้อ ᦆᧂ (ฅัง), ไทดำ ꪋꪱꪉ (จฺาง), ไทขาว ꪋꪱꪉ, ไทใหญ่ ၶၢင်း (ข๊าง), ไทใต้คง ᥑᥒᥰ (ฃั๊ง), อาหม 𑜁𑜟𑜂𑜫 (ขฺรง์) หรือ 𑜁𑜂𑜫 (ขง์), จ้วง gangz

/kʰraːŋ˧/^((สัมผัส))

ร้องเบา ๆ ด้วยความเจ็บปวด หรือเสียใจ

น้องร้องครางเมื่อถูกหมอถอนฟัน

ร้องเสียงลากยาว ๆ


ฮุบ

งับเอาไว้ในปาก

ปลาฮุบเหยื่อ

รวบเอามาเป็นของตน

ฮุบที่ดินของรัฐมาเป็นของตน


งับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ŋapᴰˢ⁴; ร่วมเชื้อสายกับลาว ງັບ (งับ)

/ŋap̚˦˥/^((สัมผัส))

ปิดอย่างไม่สนิทหรือปิดอย่างไม่ลงกลอน

งับประตู

อาการที่อ้าปากคาบหรือกัดโดยเร็ว


กระทุ้ง

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง dungj (ตุ้ง-กระทุ้ง แหย่) , จ้วงแบบจั่วเจียง tungx (ทุ้ง-กระทุ้ง แหย่)

เอาสิ่งที่ยาวกระแทกให้แน่น หรือให้ออกมา

หนุนให้กระทำ หรือกล่าวแสดงออกมา


เฮ

อาการที่คนหมู่มากพรูกันไปยังที่แห่งเดียวกัน


เฮ

เลียนเสียงธรรมชาติ

แสดงความสนุกสนานครึกครื้นหรือชอบอกชอบใจ


พลุกพล่าน

พฺลุก-พฺล่าน

เกะกะ, ขวักไขว่, เกลื่อนกล่น


วรรณนา

ยืมมาจากสันสกฤต वर्णना (วรฺณนา, “การทาสี”); เทียบบาลี วณฺณนา

กล่าวเป็นเรื่องเป็นราวอย่างละเอียดให้ผู้ฟังนึกเห็นเป็นภาพ


เฆี่ยน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᨿ᩶ᩁ (ขย้ร), ลาว ຂ້ຽນ (ข้ยน); การสะกดคำถูกปนเปื้อนมาจาก ฆ่า

ตีด้วยหวายหรือไม้เรียว เป็นการลงโทษ

เร่งความเร็ว, เอาชนะคู่แข่งขันอย่างขาดลอย


โฆษณาชวนเชื่อ

โฆษณา + ชวนเชื่อ

การโฆษณาชวนเชื่อ (abstract-noun)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โคด-สะ-นา-ชวน-เชื่อ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โค-สะ-นา-ชวน-เชื่อ

/kʰoːt̚˥˩.sa˨˩.naː˧.t͡ɕʰua̯n˧.t͡ɕʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

/kʰoː˧.sa˨˩.naː˧.t͡ɕʰua̯n˧.t͡ɕʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

เผยแพร่ลัทธิความเชื่อ อุดมการณ์ หรือความคิดเห็น ด้วยกลอุบายต่าง ๆ เพื่อโน้มน้าวจิตใจผู้อื่นให้เห็นคล้อยตาม

บริษัทเทปโฆษณาชวนเชื่อให้วัยรุ่นซื้อเทปจากบริษัท


ฆ่าแกง

/kʰaː˥˩.kɛːŋ˧/^((สัมผัส))


ฆ่าควายเสียดายเกลือ

การฆ่าควายเสียดายเกลือ (abstract-noun)

ค่า–คฺวาย–เสีย–ดาย–เกฺลือ

/kʰaː˥˩.kʰwaːj˧.sia̯˩˩˦.daːj˧.klɯa̯˧/^((สัมผัส))

ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่


ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก

ค่า-คฺวาย-หฺย่า-เสีย-ดาย-พฺริก

/kʰaː˥˩.kʰwaːj˧.jaː˨˩.sia̯˩˩˦.daːj˧.pʰrik̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่

th-ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก-th-verb-0diq2-I3


ฆ่าช้างเอางา

ฆ่า + ช้าง + เอา + งา

ค่า-ช้าง-เอา-งา

/kʰaː˥˩.t͡ɕʰaːŋ˦˥.ʔaw˧.ŋaː˧/^((สัมผัส))

ทำลายของใหญ่เพื่อให้ได้ของเล็กน้อยซึ่งไม่คุ้มค่ากัน


ฆ่าไม่ตายขายไม่ขาด

ฆ่า + ไม่ + ตาย + ขาย + ไม่ + ขาด

ค่า-ไม่-ตาย-ขาย-ไม่-ขาด

/kʰaː˥˩.maj˥˩.taːj˧.kʰaːj˩˩˦.maj˥˩.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ตัดเยื่อใยไม่ขาด (มักใช้แก่พ่อแม่ที่รักลูกมากถึงจะโกรธจะเกลียดอย่างไรก็ตัดไม่ขาด)


ฆ่าฟัน

ใช้อาวุธฆ่ากัน


เลหลัง

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากโปรตุเกส leilão (“ขายทอดตลาด”)

/leː˧.laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ขายสิ่งของโดยวิธีที่ผู้ต้องการประมูลราคากันให้สูงขึ้นโดยลำดับ ใครให้ราคาสูงสุดก็เป็นผู้ซื้อได้

ขายสิ่งของในราคาถูกมากเพื่อให้หมดไป


ฦๅ

/lɯː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลือ


ฦๅชา

/lɯː˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลือชา


จังกอบ

แผลงมาจาก จกอบ, จากเขมร [Term?]

/t͡ɕaŋ˧.kɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))


สะเด็ด

ทำให้น้ำหยุดหยด หรือหยุดไหล โดยวิธีรินหรือสง

เช็ดน้ำข้าวให้สะเด็ดน้ำ


ตายด้าน

การตายด้าน (abstract-noun)
ความตายด้าน (abstract-noun)

หมดความรู้สึกทางสัมผัส, ไม่มีความรู้สึกเหมือนอย่างที่เคยมี

หยุดเจริญก้าวหน้า ติดอยู่แค่นั้น


งง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ງົງ (ง็ง); เทียบจ้วง ngoengh (ง่ง, “งงงวย, สับสน”) หรือ จ้วง ngongh (ง่อง, “โง่, สมองเสื่อม, ปัญญาอ่อน”)

การงง (abstract-noun)
ความงง (abstract-noun)

/ŋoŋ˧/^((สัมผัส))

ฉงน, คิดไม่ออกเพราะยุ่งยากซับซ้อน, ทำอะไรไม่ถูกเพราะยังตั้งสติไม่อยู่

อาการมึนเกิดเพราะหัวหรือบริเวณหน้าได้รับความกระทบกระเทือนอย่างแรง


งงงวย

งง + งวย (อาจเป็นคำสร้อย)

/ŋoŋ˧.ŋua̯j˧/^((สัมผัส))

เคลิบเคลิ้ม, เผลอสติ, มึนงง


งงงัน

/ŋoŋ˧.ŋan˧/^((สัมผัส))

งงจนทำอะไรไม่ถูก


งงเป็นไก่ตาแตก

งง + เป็น + ไก่ + ตา + แตก

การงงเป็นไก่ตาแตก (abstract-noun)

งง-เป็น-ไก่-ตา-แตก

/ŋoŋ˧.pen˧.kaj˨˩.taː˧.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

งงมากจนทำอะไรไม่ถูก


สโมสร

ยืมมาจากบาลี สโมสรณ; เทียบสันสกฤต समवसरण (สมวสรณ)

/sa˨˩.moː˧.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ร่วมชุมนุมกัน

ไปร่วมสโมสร


พบปะ

/pʰop̚˦˥.paʔ˨˩/^((สัมผัส))

พบด้วยความสนิทสนมคุ้นเคย


สมาคม

ยืมมาจากสันสกฤต समागम (สมาคม) หรือบาลี สมาคม


คุย

เทียบลาว ຄຸຍ (คุย)

พูดจาสนทนากัน

เรื่องนี้ขอคุยกันก่อนที่จะตัดสินใจ

พูดเป็นเชิงโอ้อวด

เรื่องแค่นี้ทำเป็นคุย

พูดจาเพื่อปรับความเข้าใจ

ถ้าคุณยังคอยขัดผมอยู่อย่างนี้ เห็นทีต้องคุยกันหน่อย


โม้

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂມ້ (โม้)

/moː˦˥/^((สัมผัส))

โว, พูดเกินความจริง


แกล้ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແກ້ງ (แก้ง), เขิน ᨠᩯ᩠᩶ᨦ (แก้ง, “ทำให้เสียชื่อเสียงลับหลัง”), ไทใหญ่ ၵႅင်ႈ (แก้ง, “แสร้ง”) หรือ ၵဵင်ႈ (เก้ง), ไทใต้คง ᥐᥦᥒᥴ (แก๋ง, “เยาะเย้ย”), อาหม 𑜀𑜢𑜂𑜫 (กิง์, “แสร้ง”)

/klɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เดือดร้อนรำคาญ

เขามักแกล้งฉันในเวลาเรียน

เขาแกล้งทำเป็นปวดฟัน

จงใจทำ พูด หรือแสดงอาการอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้เขาเสียหาย อาย เดือดร้อน ขัดข้อง เข้าใจผิด เป็นต้น

ข้าพเจ้าไม่ได้ทำผิดเลยแต่เขาแกล้งใส่ร้าย

ตั้งใจ, จงใจ

แกล้งประกาศแก่สงฆ์.


จาระไน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากทมิฬ சாணை (จาไณ, “ลับให้คม”); ร่วมรากกับ เจียระไน

พูดชี้แจงอย่างละเอียดลออหรือถี่ถ้วน


จี่

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ciːᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩦ᩵ (จี่), เขิน ᨧᩦ᩵ (จี่), อีสาน จี่, ลาว ຈີ່ (จี่), ไทลื้อ ᦈᦲᧈ (จี่), ไทใหญ่ ၸီႇ (จี่), ไทใต้คง ᥓᥤᥱ (จี่), อาหม 𑜋𑜣 (ฉี), จ้วงแบบหนง jiq

/t͡ɕiː˨˩/^((สัมผัส))

เผา, ใช้เข้าคู่กับคำ เผา เป็น เผาจี่

จี่กะปิ

จี่พริก

โดยปริยายหมายความว่า ทอดในกระทะที่ทาน้ำมันน้อย ๆ

แป้งจี่


นึ่ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩧ᩶ᨦ (หนึ้ง), ลาว ໜຶ້ງ (หนึ้ง), ไทลื้อ ᦐᦹᧂᧉ (หนื้ง), ไทใหญ่ ၼိုင်ႈ (นึ้ง), อาหม 𑜃𑜢𑜤𑜂𑜫 (นึง์), จ้วง naengj หรือ nungj, จ้วงแบบหนง naengj，จ้วงแบบจั่วเจียง nwngj

/nɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำของให้สุกหรือร้อนด้วยไอน้ำร้อนในหวด (ภาชนะดินเผา) หรือในลังถึง (ภาชนะที่มีฝาครอบ) เป็นต้น


ประดิดประดอย

การประดิดประดอย (abstract-noun)

ปฺระ-ดิด-ปฺระ-ดอย

ตั้งใจทำอย่างประณีตและงดงาม


ผิง

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ปิ้ง; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ผิง หรือ ฝิง, ลาว ຝີງ (ฝีง) หรือ ຝິງ (ฝิง), คำเมือง ᩉᩥ᩠ᨦ (หิง), เขิน ᩉᩥ᩠ᨦ (หิง), ไทลื้อ ᦕᦲᧂ (ผีง) หรือ ᦠᦲᧂ (หีง), ไทดำ ꪠꪲꪉ (ฝิง), ไทใต้คง ᥜᥤᥒᥴ (ฝี๋ง), อาหม 𑜇𑜢𑜂𑜫 (ผิง์), จ้วง hing (หิง, “ผิงไฟ, อังไฟ”)

/pʰiŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ร่างกายอบอุ่นด้วยวิธีอังไฟ

ผิงไฟ

ทำให้ร่างกายอบอุ่นด้วยแดด

ผิงแดด

ทำให้สุกด้วยไฟล่างไฟบน


ดำรงชีวิต

ดำ-รง-ชี-วิด


สังสรรค์

ยืมมาจากสันสกฤต संसर्ग (สํสรฺค)

/saŋ˩˩˦.san˩˩˦/^((สัมผัส))

พบปะพูดจากันเป็นครั้งคราวด้วยความสนิทสนม


หมาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːjᴬ, จากจีนเก่า麾 (OC *hmral); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หมาย, ลาว ໝາຍ (หมาย), คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨿ (หมาย), เขิน ᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨿ (หมาย), ไทลื้อ ᦖᦻ (หมาย), ไทดำ ꪢꪱꪥ (หมาย), ไทใหญ่ မၢႆ (มาย), ไทใต้คง ᥛᥣᥭᥴ (ม๋าย), อาหม 𑜈𑜩𑜤 (บาย์), จ้วง mai

/maːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ขีดไว้เป็นเครื่องกำหนด


เห่อ

การเห่อ (abstract-noun)
ความเห่อ (abstract-noun)

/hɤː˨˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการตื่นเต้นยินดีมากจนออกนอกหน้า

เห่อรถ

เห่อเสื้อผ้าใหม่

เห่อยศ

เห่ออำนาจ


ตีรวน

แสดงกิริยาหรือวาจาชวนวิวาท, รวน ก็ว่า


ฟัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *wakᴰ (“กกไข่”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຟັກ (ฟัก), จ้วง faeg

กกไข่ให้เป็นตัว, ทำให้ไข่อบอุ่นเพื่อให้เป็นตัว


เกื้อกูล

การเกื้อกูล (abstract-noun)
ความเกื้อกูล (abstract-noun)

อุดหนุน, เจือจาน, เอื้อเฟื้อ, เผื่อแผ่


ขยะแขยง

ขะ–หฺยะ–ขะ–แหฺยง

kà–yà–kà–yɛ̌ɛng

/kʰa˨˩.ja˨˩.kʰa˨˩.jɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เกลียดเมื่อได้เห็นหรือถูกต้องสิ่งที่สกปรกน่ารังเกียจหรือน่าเกลียดน่ากลัวหรือเมื่อนึกถึงสิ่งนั้น


สบประมาท

สบ-ปฺระ-หฺมาด

แสดงกิริยาวาจาดูถูกดูหมิ่น