คลึง

/kʰlɯŋ˧/^((สัมผัส))

ใช้ฝ่ามือกดสิ่งใดสิ่งหนึ่งเบา ๆ แล้วเคลื่อนมือหมุนไปมา เพื่อให้กลมหรือให้เรียบเป็นต้น

อาการที่ทำเช่นนั้นด้วยสิ่งอื่น

คลึงด้วยลูกประคบ


เจรจา

ยืมมาจากสันสกฤต चर्चा (จรฺจา, “พูด”)

/t͡ɕeː˧.ra˦˥.t͡ɕaː˧/^((สัมผัส))

/t͡ɕeːn˧.ra˦˥.t͡ɕaː˧/^((สัมผัส))

พูด, พูดจากัน

พูดจากันเป็นทางการ


เค้น

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

บีบเน้นลงไปโดยแรง

เค้นผลไม้ให้น่วม

เค้นฝีให้หนองออก

เค้นคอให้ยอมหรือให้ตาย

โดยปริยายหมายถึงบีบบังคับหรือฝืนทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

เค้นเอาความลับออกมา

เค้นหัวเราะ


จุ้ม

เทียบจีนยุคกลาง蘸 (MC tsreamH); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ จุ่ม, จิ้ม, และ จ่อม

/t͡ɕum˥˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งชุบหรือจุ่มลงไปในของเหลว

เอาปากกาจุ้มหมึก


โคลน

ยืมมาจากอังกฤษ clone

สร้างสิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะทางพันธุกรรมเหมือนกับต้นแบบ


โทรม

ยืมมาจากเขมร ទ្រោម (ทฺโรม)

การโทรม (abstract-noun)
ความโทรม (abstract-noun)

เสื่อมสภาพเดิม

เรือนหลังนี้โทรมมาก

ปีนี้เธอดูโทรมลงไปมาก

ไฟโทรมแล้ว

ผักโทรม

โทรมหญ้า


ขีดคั่น

/kʰiːt̚˨˩.kʰan˥˩/^((สัมผัส))

ขีดกั้นไว้, กำหนดไว้โดยเฉพาะ

อ่านหนังสือไปถึงไหนแล้ว ให้ทำเครื่องหมายขีดคั่นไว้


ท่วม

จาก *ถ้วม, จากไทดั้งเดิม *C̬.tuəmᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳ᩠ᩅ᩶ᨾ (ถว้ม), เขิน ᨳ᩠ᩅ᩶ᨾ (ถว้ม), ลาว ຖ້ວມ (ถ้วม), ไทลื้อ ᦏᦳᧄᧉ (ถุ้ม), ไทใหญ่ ထူမ်ႈ (ถู้ม), ไทใต้คง ᥗᥨᥛᥲ (โถ้ม) หรือ ᥗᥧᥛᥲ (ถู้ม), อาหม 𑜌𑜤𑜉𑜫 (ถุม์), จ้วง dumh, แสก ทุม, จ้วงแบบจั่วเจียง tuemj

ไหลหลาก บ่า หรือเอ่อท้นจนลบพื้นที่หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

น้ำท่วมทุ่ง

น้ำท่วมฝั่ง

ซาบซึมไปทั่ว

เหงื่อท่วมตัว

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

หนี้ท่วมตัว

ความรู้ท่วมหัว


นอ

ร่วมเชื้อสายกับไทย โน, ลาว ນໍ (นํ, “เขา”), ໂນ (โน) หรือ ໂໜ (โหน, “ปูดขึ้น”), ไทดำ ꪙꪷ (นํ), ไทขาว ꪙꪮ, ไทใหญ่ ၼေႃး (น๊อ̂, “เขา”), อาหม 𑜃𑜦𑜡 (นอ̂, “เนื้อที่ปูดขึ้น”)

/nɔː˧/^((สัมผัส))

แม้นมีไม้ใกล้ตัวหัวจะนอ


สระ

เทียบลาว ສະ (สะ), ไทลื้อ ᦉ (ส)

/saʔ˨˩/^((สัมผัส))

ฟอกให้สะอาดหมดจด

สระหัว

สระผม

ชำระล้างให้สะอาด

สระหวี


ผยอง

การผยอง (abstract-noun)
ความผยอง (abstract-noun)

/pʰa˨˩.jɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ลำพอง, เย่อหยิ่ง, ฮึกเหิม


ห่ม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩫ᩠᩵ᨾ (ห็่ม)

เด็กห่มกิ่งพุทรา

ห่มเสาเข็ม


ห่ม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *homᴮ¹, จากไทดั้งเดิม *hɤmᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩫ᩠᩵ᨾ (ห็่ม), ลาว ຫົ່ມ (ห็่ม), ไทลื้อ ᦠᦳᧄᧈ (หุ่ม), ไทใหญ่ ႁူမ်ႇ (หู่ม), ไทดำ ꪶꪬ꪿ꪣ (โห่ม), อาหม 𑜑𑜤𑜪 (หุํ), จ้วง hoemq

ใช้ผ้าเป็นต้นคลุมหรือพันสิ่งใดสิ่งหนึ่งทั้งหมดหรือเพียงบางส่วน

ห่มผ้า

ห่มสไบ

เอาผ้าไปห่มต้นโพ


บันทึก

จากเขมรเก่า ផ្ទិក៑ (ผฺทิกฺ, “ทำให้น้อย; ทำให้สั้น”)

ᦷᦈᧆᦖᦻ

จดเพื่อช่วยความจำหรือเพื่อเป็นหลักฐาน

ບັນທຶກ

จดเพื่อช่วยความจำหรือเพื่อเป็นหลักฐาน

จดข้อความหรือถ่ายทำไว้เพื่อช่วยความทรงจำหรือเพื่อเป็นหลักฐาน

บันทึกรายงานการประชุม

บันทึกภาพ

บันทึกเสียง

จดย่อ ๆ ไว้เพื่อให้รู้เรื่องเดิม

ย่นย่อ, ทำให้สั้น

อันว่าเทพยดาก็ปรานีกระษัตรท้งงสี่ ก็บันทึกที่หนทางน้นนเข้ามา


ละลาย

ยืมมาจากเขมร រលាយ (รลาย)

อาการที่ของแข็งเปลี่ยนสภาพเป็นของเหลวด้วยความร้อน

น้ำแข็งละลาย

คลายตัวหรือทำให้คลายตัวซึมซาบสลายไปในน้ำหรือของเหลว

ยาละลาย

เกลือละลายในน้ำ

ละลายยาหอม

ละลายน้ำตาลในน้ำกะทิ

โดยปริยายหมายความว่า หายไป, หมดไป

พอเห็นน้ำตา ความโกรธแค้นก็ละลายหายไป

เอาเงินไปละลายในวงไพ่หมด

อาการที่สารอย่างหนึ่งแผ่กระจายในสารอีกอย่างหนึ่งอย่างสม่ำเสมอโดยไม่มีปฏิกิริยาเคมีต่อกัน, ผลที่ได้เรียกว่า สารละลาย

คาร์บอนละลายในเหล็ก

แอลกอฮอล์ละลายในน้ำ

แก๊สออกซิเจนละลายในแก๊สไนโตรเจน


ขึ้นเขียง

ขึ้น + เขียง

/kʰɯn˥˩.kʰia̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ตกอยู่ในภาวะที่แทบไม่มีทางจะต่อสู้หรือเอาชนะหรือหลีกเลี่ยงได้เลย

ตกอยู่ในภาวะที่ถูกซักไซ้ สอบสวน หรือโจมตี เป็นต้น อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

นักศึกษาปริญญาเอกต้องโดนขึ้นเขียงทุกคนตอนสอบวิทยานิพนธ์

ถูกส่งตนเข้าห้องผ่าตัด


หอบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫອບ (หอบ), ไทใหญ่ ႁွပ်ႇ (ห่อ̂ป), อาหม 𑜍𑜨𑜆𑜫 (รอ̂ป์), จ้วง rop, จ้วงแบบจั่วเจียง hop (หอบ), แสก โร̄บ

/hɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาแขนทั้ง 2 ข้างรวบสิ่งของไป

ขนสมบัติย้ายไป

หอบข้าวหอบของ

หอบลูกหอบเต้า

ลมหอบเมฆฝนไปหมด


หอบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫອບ (หอบ)

/hɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

หายใจถี่ด้วยความเหนื่อยหรืออ่อนเพลีย


ปลิว

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pliwᴬ²; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩥᩅ (ปลิว), ลาว ປິວ (ปิว), ไทลื้อ ᦔᦲᧁ (ปีว), ไทใหญ่ ပိဝ် (ปิว), ไทดำ ꪜꪲꪫ (ปิว), ไทขาว ꪜꪲꪫ, พ่าเก ပိဝ် (ปิว์), อาหม 𑜆𑜢𑜈𑜫 (ปิว์), จ้วงแบบจั่วเจียง bieu

ลอยตามลม, ถูกลมพัด, (ใช้แก่สิ่งที่มีลักษณะเบา)

ใช้เป็นคำเปรียบเทียบ มีความหมายคล้ายคลึงเช่นนั้น

เดินตัวปลิว

หลุดหรือหายไปจากเดิมที่เคยมีอยู่

เก้าอี้ปลิว

หลุดจากตำแหน่ง

เพจปลิว


ตรึง

/trɯŋ˧/^((สัมผัส))

ทำให้อยู่กับที่

ตรึงตะปู

ตรึงที่นอน

ตรึงข้าศึก

ทำให้อยู่คงที่

ตรึงราคาสินค้าไว้

ตรึงใจ


ต่อต้าน

/tɔː˨˩.taːn˥˩/^((สัมผัส))

ปะทะไว้, ต้านทานไว้, สู้รบป้องกันไว้

เป็นปฏิปักษ์


ทำเนียบ

แผลงมาจาก เทียบ

เทียบ, เปรียบ


เรื้อ

/rɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

ขาดการฝึกฝนเสียนาน

ไม่ได้พูดภาษาฝรั่งเศสมานานเลยเรื้อไป

เรื้อเวที

เรื้อสังเวียน


ลงเอย

/loŋ˧.ʔɤːj˧/^((สัมผัส))

จบ, เลิก, สิ้นสุด, ยุติ

เรื่องนี้ลงเอยเสียที


ลงดาบ

ประหารชีวิตด้วยการใช้ดาบฟันคอให้ขาด

เพชฌฆาตลงดาบนักโทษ


ลงขัน

เอาเงินใส่ลงในขันเป็นต้นเพื่อช่วยในงานต่าง ๆ เช่น งานตัดจุก

ช่วยกันออกเงินเพื่อการใดการหนึ่ง

ลงขันซื้อตู้เย็นไว้ใช้เป็นส่วนกลาง

ลงขันเพื่อรวมเงินเป็นค่าอาหารในเวลาเดินทาง


ลงทะเบียน

ลง + ทะเบียน

จดเป็นหลักฐาน

จดหมายลงทะเบียน

ลงชื่อรายงานตัวเป็นหลักฐาน

ลงทะเบียนเข้าร่วมสัมมนา

ลงชื่อแสดงความจำนงเข้าเรียน

ลงทะเบียนเรียนภาคที่ 1


รายงานตัว

รายงาน + ตัว

รายงานต่อผู้บังคับบัญชาตามแบบพิธีโดยบอกชื่อ นามสกุล ยศ ตำแหน่ง หน้าที่ และภารกิจที่ต้องรับผิดชอบ


ลงแขก

/loŋ˧.kʰɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ร่วมแรงเพื่อนบ้านมาช่วยกันทำงานเช่นดำนา เกี่ยวข้าว ให้ลุล่วงเร็วขึ้นโดยไม่รับค่าจ้าง และผลัดเปลี่ยนช่วยกันไปตามความจำเป็นของแต่ละบ้าน

รุมกันข่มขืนกระทำชำเราหญิง


ผลัดเปลี่ยน

ผลัด + เปลี่ยน

ผฺลัด-เปฺลี่ยน

ผลัดกันประจำหน้าที่

ผลัดเปลี่ยนเวรยาม


ลงนาม

เขียนชื่อ, ลงลายมือชื่อ


ลงมติ

ลงความเห็นร่วมกันอย่างใดอย่างหนึ่ง


ลงคะแนน

แสดงความเห็นโดยลงเป็นคะแนน


ลงเรือลำเดียวกัน

ลง + เรือ + ลำ + เดียว + กัน

ลง-เรือ-ลำ-เดียว-กัน

/loŋ˧.rɯa̯˧.lam˧.dia̯w˧.kan˧/^((สัมผัส))

ทำงานร่วมกัน, ร่วมรับผลการกระทำด้วยกัน


ลงชื่อ

/loŋ˧.t͡ɕʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

เขียนชื่อ, ลงลายมือชื่อ


ลงข่าว

ตีพิมพ์ข่าวออกเผยแพร่


แจกจ่าย

/t͡ɕɛːk̚˨˩.t͡ɕaːj˨˩/^((สัมผัส))

แบ่งปันให้ไปทั่ว ๆ


เฉยเมย

เฉย + (เมย, เป็นคำสร้อย)

การเฉยเมย (abstract-noun)
ความเฉยเมย (abstract-noun)

/t͡ɕʰɤj˩˩˦.mɤːj˧/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰɤːj˩˩˦.mɤːj˧/^((สัมผัส))

ละเลย, เพิกเฉย, ไม่นำพา


ทดสอบ

ᨵᩫ᩠ᨯᩈᩬᨷ

ตรวจสอบเพื่อความถูกต้องแน่นอน

ທົດສອບ

ตรวจสอบเพื่อความถูกต้องแน่นอน

test

ตรวจสอบเพื่อความถูกต้องแน่นอน

/tʰot̚˦˥.sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ตรวจสอบเพื่อความถูกต้องแน่นอน

ทดสอบเครื่องยนต์

สอบเพื่อวัดความรู้ความสามารถเป็นต้น

ทดสอบความรู้ของนักเรียนด้วยการให้ลองปฏิบัติ


แค้น

การแค้น (abstract-noun)
ความแค้น (abstract-noun)

/kʰɛːn˦˥/^((สัมผัส))

โกรธเจ็บใจอยู่ไม่หาย

แค้นใจ

แค้นเคือง


เจ็บใจ

การเจ็บใจ (abstract-noun)
ความเจ็บใจ (abstract-noun)

/t͡ɕep̚˨˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


ช้ำใจ

การช้ำใจ (abstract-noun)
ความช้ำใจ (abstract-noun)

/t͡ɕʰam˦˥.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

เจ็บใจ, ระทมใจ


ชิง

เทียบจีนยุคกลาง爭 (MC tsreang); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊີງ (ซีง), เขิน ᨩᩥ᩠ᨦ (ชิง), ไทดำ ꪋꪲꪉ (จฺิง), ไทใหญ่ ၸိင်း (จิ๊ง), อาหม 𑜋𑜢𑜂𑜫 (ฉิง์), จ้วง ceng (แชง, “ชิง”), จ้วงแบบจั่วเจียง zeng (แจง, “ชิง”)

/t͡ɕʰiŋ˧/^((สัมผัส))

แข่ง, แข่งขัน

ชิงรางวัล

ชิงทุน

ชิงอำนาจ


แข่ง

เทียบจีนยุคกลาง爭 (MC tsreang); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຂ່ງ (แข่ง), ไทลื้อ ᦵᦀᧂᧈ (เอ่ง), เขิน ᨡᩮ᩠᩵ᨦ (เข่ง), ไทใหญ่ ၶဵင်ႇ (เข่ง)

/kʰɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

ชิงเอาชนะกัน, ชิงดี, ชิงขึ้นหน้า


ถ่ายเท

/tʰaːj˨˩.tʰeː˧/^((สัมผัส))

ให้ระบายเข้าออกได้ (มักใช้แก่อากาศหรือน้ำ)

ยักย้ายหลีกเลี่ยงด้วยอุบาย, มักใช้ว่า ยักย้ายถ่ายเท


ยักย้าย

เปลี่ยนที่เสีย หรือนำไปไว้เสียที่อื่น, ยักย้ายถ่ายเท ก็ว่า, ใช้เพียง ยัก คำเดียว ก็มี


ยักยอก

/jak̚˦˥.jɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เอาทรัพย์ของผู้อื่นที่อยู่ในความดูแลรักษาของตนไปโดยทุจริต, ใช้เพียง ยัก คำเดียว ก็มี


ตกฟาก

เกิด, เรียกเวลาที่เด็กออกพ้นครรภ์มารดาว่า เวลาตกฟาก (พื้นเรือนโบราณโดยมากเป็นฟาก)


ทะนง

การทะนง (abstract-noun)
ความทะนง (abstract-noun)

ถือตัว, หยิ่งในเกียรติของตัว


ตระหนัก

การตระหนัก (abstract-noun)
ความตระหนัก (abstract-noun)

รู้ประจักษ์ชัด, รู้ชัดแจ้ง


หารือ

/haː˩˩˦.rɯː˧/^((สัมผัส))


หาฤๅ

/haː˩˩˦.rɯː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ หารือ


มุทะลุ

หุนหันพลันแล่น, โกรธแล้วทำลงไปอย่างไม่คำนึงถึงเหตุผลหรือไม่ยับยั้ง


ปาม

ขยุ้มด้วยมือ

ซุ่มซ่ามเข้าไป

กินอย่างตะกละ


สวาปาม

สวา (“ลิง”) + ปาม (“ขยุ้ม”)

การสวาปาม (abstract-noun)
ความสวาปาม (abstract-noun)

ขยุ้มกินอย่างตะกละลุกลนอย่างลิงกิน

กินอย่างตะกละ


วางแผน

計劃

กำหนดแผนเพื่อเป็นแนวทาง

计划

กำหนดแผนเพื่อเป็นแนวทาง

打算

กำหนดแผนเพื่อเป็นแนวทาง

ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ

กำหนดแผนเพื่อเป็นแนวทาง

တမ်းဝၢင်းၽႅၼ်

กำหนดแผนเพื่อเป็นแนวทาง

ວາງແຜນ

กำหนดแผนเพื่อเป็นแนวทาง

plan

กำหนดแผนเพื่อเป็นแนวทาง

/waːŋ˧.pʰɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กะกำหนดแผนหรือโครงการที่จะดำเนินการต่อไป, วางแผนการ ก็ว่า

ทำท่าทีใหญ่โต

ทำวางแผนเป็นขุนนางชั้นสูง


ร่วงโรย

การร่วงโรย (abstract-noun)
ความร่วงโรย (abstract-noun)

เสื่อมไป, สิ้นไป

สังขารร่วงโรย

อดนอนหน้าตาร่วงโรย


ตุน

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 囤 (tung5)

เก็บหรือกักไว้เพื่อกันขาดแคลนหรือหวังกำไรในการค้า

ตุนสินค้า

ซื้อของตุนไว้


เร่งรัด

เร็วอย่างกวดขัน


เร่งรีบ

การเร่งรีบ (abstract-noun)
ความเร่งรีบ (abstract-noun)

/reŋ˥˩.riːp̚˥˩/^((สัมผัส))

กิริยาที่ทำอย่างใดอย่างหนึ่งให้เร็วขึ้นกว่าปรกติ

เขาเร่งรีบทำงานให้เสร็จก่อนค่ำ


วาด

เทียบลาว ວາດ (วาด) หรือ ລວາດ (ลวาด), ไทลื้อ ᦞᦱᧆ (วาด), จ้วงแบบหนง ngvad (ในคำ ngvadbih)

គូរ

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

ᦃᦲᧆᧈ

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

ᦞᦱᧆ

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

တႅမ်ႈ

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

တႅမ်ႈႁၢင်ႈ

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

ၸၼ်ႁၢင်ႈ

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

dessiner

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

zeichnen

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

ແຕ້ມ

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

dibujar

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

draw

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

चित्र बनाना

ลากเส้นเป็นรูปหรือลาย

/waːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เขียนหรือลากเส้นเป็นลวดลายหรือรูปภาพ

วาดภาพดอกไม้

วาดภาพทิวทัศน์

เขียนเป็นลายเส้น

วาดภาพลายไทย

การกระทำที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

วาดวิมานในอากาศเสียสวยหรู

วาดโครงการในอนาคต

ทอดแขนหรือกรายแขนอย่างอ่อนช้อยในการฟ้อนรำ


วาด

เทียบลาว ວາດ (วาด)

/waːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พายเรือโดยกวาดพายเป็นแนวโค้งเข้าหาตัว, ตรงข้ามกับ คัด


ระเหย

เทียบเวียดนาม rã hơi (สา เฮย)

evaporate

การที่ของเหลวกลายเป็นไอ

/ra˦˥.hɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ของเหลวกลายเป็นไอ


ลอก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lɔːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩬᨠ (ลอก), เขิน ᩃᩬᨠ (ลอก), ลาว ລອກ (ลอก), ไทลื้อ ᦟᦸᧅ (ลอ̂ก), ไทใหญ่ လွၵ်ႈ (ล้อ̂ก), พ่าเก လွက် (ลอ̂ก์), อาหม 𑜎𑜨𑜀𑜫 (ลอ̂ก์)

/lɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เอาเปลือกหรือผิวออกมาเป็นแผ่น ๆ

ลอกหนังงู

ลอกเปลือกปอกระเจา

กิริยาที่เปลือกหรือผิวหลุดออกเป็นแผ่น ๆ

หนังลอก

ตักเอาโคลนหรือเลนเป็นต้นขึ้น

ลอกคลอง

ลอกท้องร่อง

ไสหรือแซะให้ลึกเป็นร่อง

ลอกบัว

ลอกท้องไม้

เขียน คัด หรือจำลองออกมาจากต้นฉบับ ต้นแบบ

ลอกหนังสือ

ลอกลวดลาย

ลอกแบบ

โดยปริยายหมายถึงอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

ลอกความคิด


คัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄັດ (คัด)

/kʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

เลือก, แยกสิ่งที่รวมกันอยู่

คัดออก

คัดเอาไว้

งัดให้เผยอหรือเคลื่อนที่

คัดไม้ซุง

ใช้พายหรือแจวงัดน้ำออกจากตัว ตรงข้ามกับ วาด

ลอกข้อความหรือลวดลายออกมาจากต้นฉบับ

เอาหนังสือนี้ไปคัด


คัด

/kʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

เขียนด้วยตัวบรรจง

เขียนเร็ว ๆ อย่ามัวแต่คัด


พอก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *bɔːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພອກ (พอก)

/pʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

พอกไข่

พูน, โปะให้หนา

พอกแป้ง


พอก

เทียบอาหม 𑜆𑜨𑜀𑜫 (ปอ̂ก์, “เอาผ้าห่อตัว”)

/pʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))


หวั่น

หว่นน
การหวั่น (abstract-noun)
ความหวั่น (abstract-noun)

พรั่น, มีอาการกริ่งเกรงไป


หมัก

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หมัก, ลาว ໝັກ (หมัก)

แช่ไว้, เก็บทิ้งไว้

ปล่อยให้พักฟื้นเพื่อให้หายบอบช้ำ (ใช้แก่ปลากัด)

เอาปลากัดไปหมักไว้


วุ่น

การวุ่น (abstract-noun)
ความวุ่น (abstract-noun)

ยุ่ง, ก้าวก่าย

คุณไม่ควรไปวุ่นกับเรื่องของคนอื่นเขา

งานมากทำให้สมองวุ่นไปหมด

อาการที่ต้องทำอะไรหลาย ๆ อย่างในขณะเดียวกัน

เขาต้องวุ่นอยู่กับงานสารพัดตลอดเวลา

มีแขกมามากทำให้วุ่นกันไปทั้งบ้าน


ส้อม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩬ᩶ᨾ (สอ้ม), เขิน ᩈᩬ᩶ᨾ (สอ้ม), ลาว ສ້ອມ (ส้อม); อาจร่วมเชื้อสายกับไทลื้อ ᦉᦸᧄᧉ (ส้อ̂ม, “ปลูก”), เขิน ᩈᩬ᩶ᨾ (สอ้ม, “ปลูก”), ไทใหญ่ သွမ်ႈ (ส้อ̂ม, “ปลูก”), ไทใต้คง ᥔᥩᥛᥲ (ส้อ̂ม, “ปลูก”), อาหม 𑜏𑜨𑜪 (สอ̂ํ, “ปลูกข้าวกล้า”)

/sɔm˥˩/^((สัมผัส))

ปาด เหลา หรือเจียน

ส้อมงวงมะพร้าว


วอดวาย

การวอดวาย (abstract-noun)
ความวอดวาย (abstract-noun)

/wɔːt̚˥˩.waːj˧/^((สัมผัส))

หมดไป, สิ้นไป, วอด ก็ว่า

บ้านเรือนถูกไฟไหม้วอดวายแล้ว

ถึงสุราพารอดไม่วอดวาย ไม่ใกล้กรายแกล้งเมินก็เกินไป


ปลื้ม

การปลื้ม (abstract-noun)
ความปลื้ม (abstract-noun)

/plɯːm˥˩/^((สัมผัส))

เบิกบานยินดีมาก

ชอบ, พอใจ, ชื่นชม

ลูกดื้ออย่างนี้แม่ไม่ปลื้ม


สำรวม

การสำรวม (abstract-noun)
ความสำรวม (abstract-noun)

สำรวมกิริยามารยาท

สำรวมตา

สำรวมปาก

เหนี่ยวรั้ง, ครอง

สำรวมสติ


ฝ่อ

/fɔː˨˩/^((สัมผัส))

เหี่ยวยุบ, เหี่ยวแฟบ

หัวหอมฝ่อ

หัวกระเทียมฝ่อ

ไข่เหาฝ่อ

โดยปริยายหมายความว่า ตกใจ, ใจหาย, เสียขวัญ

ใจฝ่อ

ดีฝ่อ


คิดค้น

ตริตรองเพื่อหาความจริง

คิดประดิษฐ์บางสิ่งขึ้นมา


ค้ำจุน

การค้ำจุน (abstract-noun)
ความค้ำจุน (abstract-noun)

อุดหนุนให้ดำรงอยู่ได้


ค้ำชู

การค้ำชู (abstract-noun)
ความค้ำชู (abstract-noun)

/kʰam˦˥.t͡ɕʰuː˧/^((สัมผัส))

บำรุงให้เจริญขึ้น

พยุงให้สูงขึ้น


ค้ำ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄ້ຳ (ค้ำ), ไทลื้อ ᦅᧄᧉ (คั้ม), ไทดำ ꪁꪾ꫁ (กฺ้ำ), ไทใหญ่ ၵမ်ႉ (กั๎ม), ไทใต้คง ᥐᥛᥳ (กั๎ม), อาหม 𑜀𑜪 (กํ), ตั่ย cặm

เอาไม้ง่ามเป็นต้นยันไว้เพื่อไม่ให้ทรุด ไม่ให้ล้ม หรือไม่ให้เข้ามา

คำย่อของ ค้ำประกัน


ค้ำประกัน

ค้ำ + ประกัน

ค้ำ-ปฺระ-กัน

ไปเป็นผู้ค้ำประกัน

ตั้งทรัพย์สินไว้เป็นประกัน


ปราศัย

รูปที่สะกดผิดของ ปราศรัย


กางเกียง

ไม่ลงรูป, ไม่ลงรอย, ไม่ลงที่, รวมกันไม่เข้า


กางเกี่ยง

/kaːŋ˧.kia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

เมื่อนั้น พระคาวีเห็นนางยังกางเกี่ยง ยิ้มพลางทางลงไปจากเตียง แล้วกล่าวเกลี้ยงแกล้งปลอบให้ชอบใจ. — คาวี พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๒ พิมพ์ จ.ศ. ๑๒๔๙


เปลือง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເປືອງ (เปือง), จ้วงแบบจั่วเจียง bweng (เปลือง, “เสียของเปล่า, เปลือง (Jingxi)”)

/plɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ใช้หมดไปสิ้นไปเกินควร, หมดไปสิ้นไปโดยใช่เหตุ

เปลืองเงิน

เปลืองเวลา

เปลืองที่


แลกเปลี่ยน

แลก + เปลี่ยน

แลก-เปฺลี่ยน

เอาของต่อของเป็นต้น แลกกัน

แลกเปลี่ยนตำแหน่ง

แลกเปลี่ยนวัฒนธรรม


ช็อก

ยืมมาจากอังกฤษ shock

/t͡ɕʰɔk̚˦˥/^((สัมผัส))

อาการที่เกิดสภาวะเช่นนั้น


สัด

ร่วมเพศเพื่อสืบพันธุ์ (ใช้แก่สัตว์)


เข้าคู่

/kʰaw˥˩.kʰuː˥˩/^((สัมผัส))

เอาไพ่ตอง 2 ใบที่เหมือนกันมาเข้าชุดกันเป็น 1 คู่

ไปด้วยกันได้อย่างดี


ว่าย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫວ້າຍ (หว้าย), คำเมือง ᩉ᩠ᩅ᩶ᩣ᩠ᨿ (หว้าย), ไทลื้อ ᦛᦻᧉ (หว้าย), ไทใหญ่ ဝၢႆႈ (ว้าย)

เคลื่อนไปโดยอาศัยกำลังแขน ขา ครีบ หรือ หาง แหวกไปในน้ำ (มักจะตามด้วยคำ น้ำ เป็น ว่ายน้ำ)


ตรวจสอบ

/trua̯t̚˨˩.sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ตรวจเพื่อค้นหาข้อเท็จจริง

ตำรวจไปตรวจสอบหาหลักฐานในสถานที่เกิดเหตุ


ตะแคง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᨣᩯ᩠ᨦ (สแคง), อีสาน สะแคง, ลาว ສະແຄງ (สะแคง), ไทลื้อ ᦉᦶᦅᧂ (สแคง), ไทใหญ่ သၵႅင်း (สแก๊ง) หรือ သီႈၵႅင်း (สี้แก๊ง)

/ta˨˩.kʰɛːŋ˧/^((สัมผัส))

นอนตะแคง

ตะแคงตัวเข้าไป


รอน

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ႁွၼ်း (ห๊อ̂น)

/rɔːn˧/^((สัมผัส))

ตัดหรือฟันให้เป็นท่อน ๆ

รอนฟืน

ทำให้ลดลงหรือให้สั้นลง

รอนกำลัง


ออกชื่อ

/ʔɔːk̚˨˩.t͡ɕʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

บอกชื่อ, ขานชื่อ, แสดงชื่อ


ละเมียด

ลมยด
การละเมียด (abstract-noun)
ความละเมียด (abstract-noun)

มิดชิดอย่างสุภาพ, มักใช้เข้าคู่กับคำ ละไม เป็น ละเมียดละไม

คล้ายคลึง, ละม้าย, มักใช้เข้าคู่กับคำ เหมือน เป็น ละเมียดเหมือน


ลมยด

รูปเลิกใช้ของ ละเมียด


เชอง

/t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เชิง


เสวอย

/sa˨˩.wɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เสวย


ละหมาด

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก نماز (นะมาซฺ); พยัญชนะขึ้นต้น ล- อาจปนเปื้อนมาจากอาหรับ صَلَاة (ศะลาฮ); เทียบสันสกฤต नमस् (นมสฺ); เกี่ยวข้องกับไทย นมัสการ

ปฏิบัติศาสนกิจเช่นนั้น


บรรหาร

แผลงมาจาก บริหาร

เฉลย, กล่าวแก้, ตรัสสั่ง


หิ้ว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *triːwꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫິ້ວ (หิ้ว), ไทใหญ่ ႁိဝ်ႈ (หิ้ว), ปู้อี riuc, จ้วง riuj, แสก ริ̂ว， จ้วงแบบจั่วเจียง hiuj/tiuj-หิ้ว ถิ้ว

จับหรือถือให้ห้อยถ่วงลงมา

นำสิ่งของที่ผู้อื่นวานให้ซื้อกลับจากต่างประเทศ โดยใส่มากับสัมภาระ


รูด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮູດ (ฮูด), คำเมือง ᩁᩪᨯ (รูด), ไทใหญ่ ႁုတ်ႈ (หุ้ต), จ้วงแบบจั่วเจียง lwt (ลืด)

/ruːt̚˥˩/^((สัมผัส))

กิริยาที่เอามือกำหรือจับสิ่งซึ่งมีลักษณะยาว ๆ ให้เลื่อนไปตามยาว

รูดชะอม

รูดใบมะยม

รูดราวบันได

เอาใบข่อยรูดปลาไหล


รูดทรัพย์

รูด + ทรัพย์

ยึดเอาสิ่งมีค่าเช่น แหวน นาฬิกา สายสร้อย ออกจากตัวโดยเจ้าของไม่รู้ตัว หรือโดยถูกขู่บังคับ


พะวง

การพะวง (abstract-noun)
ความพะวง (abstract-noun)

กังวล, ห่วงใย


ประหม่า

การประหม่า (abstract-noun)
ความประหม่า (abstract-noun)

สะทกสะท้าน, พรั่นใจ


ร่วมมือ

การร่วมมือ (abstract-noun)
ความร่วมมือ (abstract-noun)

พร้อมใจช่วยกัน


ร่วมรัก

รักซึ่งกันและกัน

ผูกสมัครรักใคร่ฉันเพื่อน

คนขำอย่าร่วมรัก

ร่วมรักนักปราชญ์เชื้อ ชาตรี เราผิดชอบชั่วดี ท่านแจ้ง

เสพสังวาส, ร่วมเพศ ก็ว่า


ยืนกราน

ยืนคำอยู่อย่างใดก็อย่างนั้น (ไม่ยอมถอนหรือเปลี่ยนความเห็นเป็นอื่น)


รอบรู้

การรอบรู้ (abstract-noun)
ความรอบรู้ (abstract-noun)

/rɔːp̚˥˩.ruː˦˥/^((สัมผัส))

รู้หลายอย่าง, รู้กว้างขวาง

เขารอบรู้ในเรื่องกฎหมาย


รุกเงียบ

/ruk̚˦˥.ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

กระทำ หรือดำเนินการอย่างเงียบ ๆ ไม่เปิดเผย

นายทุนรุกเงียบสร้างบ้านในที่สาธารณะ


รุกราน

ล่วงล้ำเข้าไปก้าวร้าวระราน

ถูกข้าศึกรุกราน


รุกล้ำ

รุกล่วงล้ำเข้าไป

รุกล้ำอธิปไตย

รุกล้ำดินแดน


รุกไล่

ไล่โจมตีให้หนีไป

รุกไล่ข้าศึก


ดีดพิมพ์

พิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์ดีด


เด็ด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.decᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເດັດ (เดัด), ไทลื้อ ᦵᦡᧆ (เดด)

ทำให้ขาดด้วยเล็บหรือนิ้ว

เด็ดดอกไม้


หลาบ

/laːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เข็ด, ขยาดกลัว, มักใช้เข้าคู่กับคำ เข็ด เป็น เข็ดหลาบ


หลาบจำ

เข็ดจนไม่กล้าทำอีกต่อไป


ฉาก

/t͡ɕʰaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ฉากหนี

หลบฉาก


บีบคั้น

การบีบคั้น (abstract-noun)
ความบีบคั้น (abstract-noun)

บีบบังคับให้ได้รับความลำบาก


บีบบังคับ

บีบ + บังคับ


ตั้งหน้าตั้งตา

ตั้ง + หน้า + ตั้ง + ตา

การตั้งหน้าตั้งตา (abstract-noun)

ตั้ง-น่า-ตั้ง-ตา

ตั้งใจทำ, มุ่งมั่นทำอย่างจริงจัง


ตั้งหน้า

/taŋ˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ตั้งใจทำ, มุ่งมั่นทำอย่างจริงจัง


ดวด

ดื่มทีเดียวหมด (มักใช้แก่เหล้า)


บอกบุญ

บอกชักชวนให้ทำบุญเช่นในการสร้างโบสถ์ทอดกฐิน


ร้องทุกข์

ร้อง + ทุกข์

/rɔːŋ˦˥.tʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

บอกความทุกข์เพื่อขอให้ช่วยเหลือ


เสียหลัก

ผิดไปจากหลักการ หลักเกณฑ์ หรือความถูกต้องเป็นต้น

เป็นผู้ใหญ่มีคนเขานับถือ ทำสิ่งใดอย่าให้เสียหลัก

ซวดเซ, พลาดท่า, ทรงตัวไม่ได้

คนเมาเสียหลักเลยพลัดตกลงไปในคลอง


พลาดท่า

/pʰlaːt̚˥˩.tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

เสียที, เสียรู้


เสียท่า

/sia̯˩˩˦.tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

ตั้งใจจะไปต่อว่าเขา แต่เสียท่าถูกเขาว่ากลับมา


ซวดเซ

ซวด + เซ , จ้วง cat (ชาด-ลื่น ล้มลง เอนไป), จ้วงแบบจั่วเจียง cvat (ชวาด-ลื่น ล้มลง เอนไป)

เอนไป, เอียงไป, จวนล้ม, เสียหลัก, (มักใช้แก่ฐานะความเป็นอยู่)

ฐานะซวดเซ


ปลูกสร้าง

ปลูก + สร้าง

/pluːk̚˨˩.saːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งต่าง ๆ มาปรุงกันเข้าเพื่อทำเป็นที่อยู่หรือที่พักอาศัยโดยวิธีฝังเสาลงในดิน, ปลูก ก็ว่า

ปลูกสร้างบ้าน

ปลูกสร้างเรือน


ลิดรอน

ลิดรอนอำนาจ

ลิดรอนสิทธิ์


ตัดทอน

/tat̚˨˩.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

ทำให้ลดลงหรือทำให้สั้นลง

ตัดทอนอำนาจ


ตั้งท้อง

/taŋ˥˩.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))


ท้อถอย

การท้อถอย (abstract-noun)
ความท้อถอย (abstract-noun)

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/tʰɔː˦˥.tʰɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

มีความพยายามลดน้อยถอยลง


โยงใย

เกี่ยวเนื่อง

ตำรวจจับผู้ร้ายได้ทำให้โยงใยไปถึงหัวหน้าผู้ก่อการร้าย

เรื่องนี้มีปัญหาโยงใยไปถึงอีกเรื่องหนึ่ง


เกี่ยวเนื่อง

เกี่ยว + เนื่อง

การเกี่ยวเนื่อง (abstract-noun)
ความเกี่ยวเนื่อง (abstract-noun)

เกี่ยว-เนื่อง

/kia̯w˨˩.nɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เกี่ยวพันติดต่อกัน

โครงการนี้เกี่ยวเนื่องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ


บริภาษ

ยืมมาจากสันสกฤต परिभाष (ปริภาษ); เทียบบาลี ปริภาส

/bɔː˧.ri˦˥.pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

กล่าวติเตียน, กล่าวโทษ, ด่าว่า


ติเตียน

ยืมมาจากเขมร តិះដៀល (ติะเฎียล); เหมือนกับ ติ + เตียน

ยกโทษขึ้นพูด, กล่าวร้าย


เปลี่ยนใจ

เปลี่ยน + ใจ

เลิกล้มความตั้งใจเดิม, เปลี่ยนความตั้งใจเดิมไปเป็นอย่างอื่น


ปลงศพ

เผาผี, จัดการเผาหรือฝังศพให้เสร็จสิ้นไป


สะบัด

เคลื่อนไหวหรือทำให้เคลื่อนไหวไปมาอย่างเร็วและแรง

หมาสะบัดขนเพื่อให้น้ำที่ติดอยู่หลุดกระเซ็นไป

แมวคาบหนูสะบัดไปมา

ธงสะบัด


สะบัด

ฉ้อโกง, กระบัด ตระบัด หรือ ประบัด ก็ใช้


ปลง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ploŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປົງ (ป็ง), เขิน ᨸᩫ᩠ᨦ (ป็ง), ไทใหญ่ ပူင် (ปูง), ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง boengq (ป่ง-ปล่อย) , จ้วงแบบจั่วเจียง buengq (ป่วง-ปล่อย)

ปลงหม้อข้าว

ปล่อยหรือเปลื้องให้พ้นไป (ในลักษณะที่รู้สึกว่าหนักอยู่)

ปลงหาบ


ปลงผม

โกนผม (ใช้แก่บรรพชิต)


ปลงกรรมฐาน

ปลง + กรรมฐาน

ปฺลง-กำ-มะ-ถาน

พิจารณากรรมฐาน


ปลงช้าง

/ploŋ˧.t͡ɕʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ปลดเปลื้องของหนักบนหลังช้างแล้วปล่อยให้พัก


ปลงตก

การปลงตก (abstract-noun)
ความปลงตก (abstract-noun)

พิจารณาจนเห็นจริงแล้วปล่อยไปตามสภาพ


ปลงอาบัติ

ปลง + อาบัติ

แสดงความผิดของตนเพื่อเปลื้องโทษทางวินัย (ใช้แก่พระภิกษุ)


สอพลอ

/sɔː˩˩˦.pʰlɔː˧/^((สัมผัส))

กล่าวร้ายป้ายสีผู้อื่นเพื่อให้ผู้บังคับบัญชาหรือผู้มีฐานะสูงกว่าเกลียดชังผู้นั้นเพื่อประโยชน์ของตน


กรี๊ดสลบ

กฺรี๊ด-สะ-หฺลบ

ตื่นเต้นและชื่นชมมาก

พอเห็นดาราคนโปรดเธอก็กรี๊ดสลบ


กรึ๊บ

เลียนเสียงธรรมชาติ

/krɯp̚˦˥/^((สัมผัส))

เลิกงานแล้วขอไปกรึ๊บสักหน่อย


กรุยทาง

ขจัดอุปสรรคไว้ก่อนเพื่อที่จะเข้าไปดำเนินการได้สะดวก

ผมไปกรุยทางไว้ให้แล้วนะ คุณไปเดินเรื่องต่อได้เลย


กลับบ้านเก่า

กลับ + บ้าน + เก่า, เทียบจีน回老家 (huí lǎojiā)

กฺลับ-บ้าน-เก่า

กลับไปยังบ้านเกิดเมืองนอนของตน

เมื่ออาทิตย์ที่แล้วเขายังมาทำบุญที่วัด วันนี้กลับบ้านเก่าไปเสียแล้ว

ขับรถไม่ระวังแบบนี้ ระวังจะกลับบ้านเก่านะ


กลับลำ

เปลี่ยนความคิด

เมื่อวานเขาให้สัมภาษณ์ว่าจะไม่ยอมให้มีวันหยุดชดเชย วันนี้กลับลำอนุญาตให้มีตามเดิมแล้ว


กลางทะเล

ไม่เข้าท่า, ไม่มีจุดหมาย, ไม่เป็นไปตามประสงค์

แม่คนนี้หึงกลางทะเล ไม่ดูตาม้าตาเรือ เอะอะก็ขอหึงไว้ก่อน


กลืนน้ำลายตัวเอง

กลืน + น้ำลาย + ตัวเอง

กฺลืน-น้ำ-ลาย-ตัว-เอง

/klɯːn˧.nam˦˥.laːj˧.tua̯˧.ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))

พูดไว้อย่างหนึ่งแล้วกลับพูดแย้งคำที่พูดไว้เดิม

เขาบอกว่าจะลงโทษคนที่ทุจริต พอลูกน้องตนเองทุจริตกลับกลืนน้ำลายตัวเองออกมาปกป้องลูกน้อง


กลืนเลือด

กลืน + เลือด

/klɯːn˧.lɯa̯t̚˥˩/^((สัมผัส))

กล้ำกลืนความเจ็บแค้นอย่างแสนสาหัส

แม้จะแค้นหัวหน้าพวกเขาก็ยอมกลืนเลือด เพราะยังต้องพึ่งพาหัวหน้าคนนี้อยู่


กอดเก้าอี้

กอด + เก้าอี้

กอด-เก้า-อี้

/kɔːt̚˨˩.kaw˥˩.ʔiː˥˩/^((สัมผัส))

ยึดตำแหน่ง, ไม่ยอมละตำแหน่ง

ไม่ว่างานของเขาจะล้มเหลวและก่อให้เกิดความเสียหายเพียงใด เขาก็กอดเก้าอี้แน่น ไม่ยอมลาออก


ก๊อป

ตัดทอนจาก ก๊อปปี้, จากอังกฤษ copy (“ลอก, คัดลอก, เลียนแบบ”)

/kɔp̚˦˥/^((สัมผัส))

เขาแต่งตัวเดิ้นมากยังกับก๊อปมาจากแม็กกาซีน


กะเปิ๊บ

/ka˨˩.pɤːp̚˦˥/^((สัมผัส))

มีท่าทางกระโดกกระเดกไม่เรียบร้อย

เวลาไปพบอาจารย์ใหญ่ ระวังอย่าไปกะเปิ๊บเข้าล่ะ


กางมุ้งรอ

กาง + มุ้ง + รอ

/kaːŋ˧.muŋ˦˥.rɔː˧/^((สัมผัส))

แข่งฟุตบอลเมื่อวานนี้ ผู้รักษาประตูทั้งสองฝ่ายกางมุ้งรอรับลูกจนเกือบหมดเวลาถึงได้มีการยิงประตูกัน


การันตี

ยืมมาจากอังกฤษ guaranty หรือ guarantee

ขอการันตีว่ากับข้าวร้านนี้อร่อยทุกอย่าง


กินไข่แดง

กิน + ไข่แดง

ทำลายความบริสุทธิ์ของผู้หญิง

พวกเธออย่าไปหลงคารมเจ้าหนุ่มคนนั้นนะ เดี๋ยวก็ถูกหลอกกินไข่แดงหรอก


กินคำโต

กิน + คำ + โต

คอร์รัปชั่นในโครงการขนาดใหญ่ จำนวนเงินมากนับพันหรือหมื่นล้าน

โครงการสนามบินใหม่เป็นโครงการกินคำโตของนักการเมืองหลายคน


กินถั่วดำ

กิน + ถั่วดำ (มาจากชื่อเล่นของผู้ชายที่ถูกตำรวจจับเมื่อ พ.ศ. 2478 เนื่องจากมีพฤติกรรมทางเพศกับเด็กชายจำนวนมากและให้เด็กชายเหล่านั้นค้าประเวณี)

นิยมชายรักร่วมเพศ

เห็นล่ำบึ้กมาดแมนอย่างนี้เถอะ ใคร ๆ ก็รู้ว่าเขาเป็นพวกกินถั่วดำ


กิน…ไม่ลง

กิน + … + ไม่ + ลง

กิน-…-ไม่-ลง

ไม่สามารถเอาชนะได้

สองคนนี้เก่งด้วยกันทั้งคู่ แข่งกันทีไรกินกันไม่ลงสักที

คู่ต่อสู้โคตรเก่งเลย กินมันไม่ลงสักที


กินลูกตะกั่ว

กิน + ลูกตะกั่ว

กิน-ลูก-ตะ-กั่ว

ไปขัดผลประโยชน์ของผู้มีอิทธิพลระวังจะได้กินลูกตะกั่ว


กินลูกปืน

กิน + ลูกปืน

ไปขัดผลประโยชน์ของผู้มีอิทธิพลระวังจะได้กินลูกปืน


กินเล็กกินน้อย

กิน + เล็ก + กิน + น้อย

การกินเล็กกินน้อย (abstract-noun)

กิน-เล็ก-กิน-น้อย

เบียดบังแม้แต่เงินหรือของเล็ก ๆ น้อย ๆ

ถ้าเจ้าหน้าที่ในโครงการไม่กินเล็กกินน้อย โครงการนี้คงจะก้าวหน้าไปไกลแล้ว


เกทับบลั๊ฟแหลก

เกทับ + บลั๊ฟ + แหลก

เก-ทับ-บฺลั๊บ-แหฺลก

เก-ทับ-บฺลั๊ฟ-แหฺลก

/keː˧.tʰap̚˦˥.blap̚˦˥.lɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

/keː˧.tʰap̚˦˥.blaf˦˥.lɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

วางเงินพนันเป็นจำนวนมากกว่าคู่แข่งเพื่อข่มว่าตนมีไพ่เหนือกว่า แต่มักไม่มีไพ่ที่เหนือกว่าจริง

ทำทีว่าตนเหนือกว่ามากหรือมีสิ่งที่เหนือกว่ามากทั้ง ๆ ที่ไม่มีจริง

เขาบอกว่าสนิทกับรัฐมนตรี เราจึงเกทับบลั๊ฟแหลกว่าเราน่ะสนิทกับนายกรัฐมนตรี


เกทับบลัฟแหลก

เกทับ + บลัฟ + แหลก

เก-ทับ-บฺลั๊บ-แหฺลก

เก-ทับ-บฺลั๊ฟ-แหฺลก

รูปแบบอื่นของ เกทับบลั๊ฟแหลก


เก๋ไก๋

(เก๋ มาจากฝรั่งเศส coquet) + (ไก๋ เป็นคำสร้อย)

/keː˩˩˦.kaj˩˩˦/^((สัมผัส))

แปลกแต่น่าดู

วันนี้เธอผูกผ้าพันคอดูเก๋ไก๋จริง ๆ


จ๊ะ

/t͡ɕaʔ˦˥/^((สัมผัส))

เจอกันหรือพ้องกันโดยบังเอิญ

เดินมาจ๊ะกัน

แกงจ๊ะกัน


หรี่

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง liq (หลี่-หรี่ ตาหรี่ หรี่ตา)

/riː˨˩/^((สัมผัส))

ลดให้น้อยลงหรือเบาลง

หรี่ไฟ

หรี่วิทยุ

หรี่เสียง


คั้น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡalꟲ, จ้วงแบบหนง jenj , จ้วงแบบจั่วเจียง kaenx (คั้น จับ บีบ ขยำ นวด)

บีบขยำโดยแรงเพื่อให้ของเหลวที่มีอยู่ออกมา

คั้นกะทิ

คั้นส้ม


ยั่งยืน

การยั่งยืน (abstract-noun)
ความยั่งยืน (abstract-noun)

/jaŋ˥˩.jɯːn˧/^((สัมผัส))

ยืนยง, อยู่นาน

ขอให้มีความสุขยั่งยืน

สังขารไม่จีรังยั่งยืน

เจดีย์นี้มีอายุยั่งยืนมาได้ 700 ปีแล้ว


อุ่นใจ

การอุ่นใจ (abstract-noun)
ความอุ่นใจ (abstract-noun)

มีความรู้สึกสบายใจขึ้น, มีความมั่นใจ, ไม่มีกังวล

มีเงินมากอยู่ในกระเป๋าทำให้อุ่นใจ


ขัดขืน

การขัดขืน (abstract-noun)
ความขัดขืน (abstract-noun)

/kʰat̚˨˩.kʰɯːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่ประพฤติตาม, ไม่ทำตาม


ขัดใจ

การขัดใจ (abstract-noun)
ความขัดใจ (abstract-noun)

โกรธเพราะทำไม่ถูกใจ

ไม่ยอมให้ทำตามใจ


ขับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.rapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັບ (ขับ), ไทลื้อ ᦃᧇ (ฃับ), ไทดำ ꪄꪚꪾ (ฃับ), จ้วงแบบจั่วเจียง kaep, จ้วง gaep

/kʰap̚˨˩/^((สัมผัส))

ต้อนให้ไป, บังคับให้ไป, ไล่

บังคับให้เคลื่อนไปได้

ขับเกวียน

ขับรถม้า

สามารถบังคับเครื่องยนต์ให้ยานพาหนะเคลื่อนที่ไปได้

ขับรถ

ขับเรือ

บังคับให้ออก

ขับปัสสาวะ

ประชดอย่างล้อ, พูดล้อเพื่อสนุก


ขับ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขับ, ลาว ຂັບ (ขับ), คำเมือง ᨡᩢ᩠ᨷ (ขับ), เขิน ᨡᩢ᩠ᨷ (ขับ), ไทลื้อ ᦃᧇ (ฃับ), ไทดำ ꪄꪚꪾ (ฃับ), ไทขาว ꪄꪚꪾ, ไทใหญ่ ၶပ်း (ขั๊ป)

/kʰap̚˨˩/^((สัมผัส))

ร้องเป็นทำนอง

ขับกล่อม

ขับเสภา


ติดเชื้อ

/tit̚˨˩.t͡ɕʰɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

รับเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกาย และเชื้อนั้นเจริญในร่างกาย มักแสดงอาการเจ็บป่วย

เขาติดเชื้อมาจากผู้อื่น

รับเอานิสัยหรือพฤติกรรมบางอย่างของคนที่อยู่รอบข้างเป็นต้นมาใช้หรือเป็นแบบอย่าง

เขาติดเชื้อพูดคำหยาบมาจากเพื่อน


ติดลม

อาการที่ว่าวขึ้นไปสูงได้ลมพยุงให้ทรงตัวอยู่

โดยปริยายหมายความว่า พูดมากเรื่อยไปไม่รู้จักจบ


ติดสำนวน

พูดใช้สำนวนมาก ๆ, พูดจาเล่นสำนวน


ติดอันดับ

ติด + อันดับ

เข้าขั้นหรือลำดับที่กำหนดไว้


ติดไฟ

จุดไฟ, ก่อไฟ

ติดไฟหุงข้าว

สามารถลุกเป็นไฟได้

แอลกอฮอล์ติดไฟง่าย

ติดไฟราวงานวันเฉลิมพระชนมพรรษา


ติดเครื่อง

ติด + เครื่อง

ติด-เคฺรื่อง

/tit̚˨˩.kʰrɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เครื่องจักรกลติดหรือเดิน


สมจร

/som˩˩˦.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

เจ้าสมจรด้วยเมียข้าคนตนเองไซ้ ท่านให้ไหมให้ผัวมันเปนไท

ข้าสมจรด้วยกันพ่อแม่แลเจ้าข้ามิให้แลมันภากันหนีไกล

มีนิทานเรื่องนางนาคสมจรกับงูดิน


สมสู่

ร่วมประเวณี (มักใช้ในทางไม่ดี บางทีก็ใช้กับสัตว์บางชนิด)

เขาไปสมสู่กันเอง

สมสู่อยู่กินกันฉันผัวเมีย

เดือน 12 เป็นฤดูที่สุนัขสมสู่กัน


สมคบ

ร่วมคบคิดกัน (ใช้ในทางไม่ดี)

เขาสมคบกันไปปล้น


คบคิด

/kʰop̚˦˥.kʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

ร่วมคิดกันทำการอย่างใดอย่างหนึ่งโดยไม่เปิดเผย


อยู่ไม่สุข

อยู่ + ไม่ + สุข

หฺยู่-ไม่-สุก

อยู่นิ่ง ๆ ไม่ได้


ปีนป่าย

ปีนหรือตะกายขึ้นไปด้วยความยากลำบาก


ป่ายปีน

ปีนหรือตะกายขึ้นไปด้วยความยากลำบาก


ขาดแคลน

การขาดแคลน (abstract-noun)
ความขาดแคลน (abstract-noun)

/kʰaːt̚˨˩.kʰlɛːn˧/^((สัมผัส))

ขัดสน, อัตคัด


ขืนใจ

/kʰɯːn˩˩˦.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

บังคับให้ยอมทำตาม

ขืนใจเด็กให้กินยา


ขุดคุ้ย

ค้นเอาเรื่องเก่าขึ้นมาเปิดเผย, ขุด หรือ คุ้ยเขี่ย ก็ว่า


ขุ่นเคือง

ขุ่น + เคือง

การขุ่นเคือง (abstract-noun)
ความขุ่นเคือง (abstract-noun)

/kʰun˨˩.kʰɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

โกรธกรุ่น ๆ อยู่ในใจ


เคืองขุ่น

เคือง + ขุ่น

การเคืองขุ่น (abstract-noun)
ความเคืองขุ่น (abstract-noun)

/kʰɯa̯ŋ˧.kʰun˨˩/^((สัมผัส))

โกรธกรุ่น ๆ อยู่ในใจ


ขู่เข็ญ

/kʰuː˨˩.kʰen˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้กลัวโดยบังคับ

แสดงกิริยาหรือวาจาให้ผู้อื่นต้องกลัวว่าจะเป็นอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย เสรีภาพ ชื่อเสียง หรือทรัพย์สินของผู้นั้น หรือของบุคคลที่สาม


เข็ด

การเข็ด (abstract-noun)
ความเข็ด (abstract-noun)

/kʰet̚˨˩/^((สัมผัส))

กลัวจนไม่กล้าทำเช่นนั้นอีก เพราะเคยได้รับผลร้ายมาแล้ว, หลาบจำ

เข็ดข้อ

เข็ดข้อเข็ดลำ

เข็ดเขี้ยว


เข้มแข็ง

การเข้มแข็ง (abstract-noun)
ความเข้มแข็ง (abstract-noun)

/kʰem˥˩.kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แข็งแรงในการงาน, ขยันขันแข็ง

ไม่ย่อท้อหวั่นไหว


เข้มงวด

การเข้มงวด (abstract-noun)
ความเข้มงวด (abstract-noun)

/kʰem˥˩.ŋua̯t̚˥˩/^((สัมผัส))

กวดขัน, เคร่งครัด


เขย่ง

/kʰa˨˩.jeŋ˨˩/^((สัมผัส))

ยืนด้วยปลายเท้า, พยุงตัวให้สูงขึ้น


เขย่า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຍົ່າ (เย็่า), ไทลื้อ ᦃᧁᧈ (เฃ่า) และ ᦊᧁᧈ (เหย่า), ไทใหญ่ ၶဝ်ႇ (ข่ว) หรือ ၶဝ်း (ข๊ว), จ้วงแบบจั่วเจียง haeuq (เห่า-เขย่า)

อาการที่จับสิ่งใดสั่นหรือยกขึ้นยกลงเร็ว ๆ เพื่อให้สิ่งนั้นกระเทือนหรือเคลื่อนไหว

เขย่าตัวเพื่อให้ตื่น

เขย่าขวดเพื่อให้ยาระคนกัน

เขย่ากิ่งไม้เพื่อให้ลูกไม้หล่น

กระเทือน, ทำให้กระเทือน

รถเขย่า

เกวียนเขย่า

อาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เขย่าขวัญ

เขย่าโลก


เข้าข้าง

/kʰaw˥˩.kʰaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เข้าเป็นฝ่าย


แย้

/jɛː˦˥/^((สัมผัส))

ก้นแย้

ท้องแย้


เคร่งเครียด

เคร่ง + เครียด

การเคร่งเครียด (abstract-noun)
ความเคร่งเครียด (abstract-noun)

เคฺร็่ง-เคฺรียด

เคร่งมากไม่หย่อนคลาย

อาการที่สมองไม่ได้พักผ่อนเพราะคร่ำเคร่งอยู่กับงานจนเกินไป


เคร่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຄັ່ງ (เคั่ง), คำเมือง ᨣᩕᩮ᩠᩵ᨦ (เคร่ง), เขิน ᨤᩮ᩠᩵ᨦ (เฅ่ง), ไทลื้อ ᦆᦲᧂᧈ (ฅี่ง), ไทใหญ่ ၶဵင်ႈ (เข้ง)

/kʰreŋ˥˩/^((สัมผัส))

ถือปฏิบัติตามระเบียบข้อบังคับ

พระเคร่งวินัย


ผ่อนคลาย

ลดความตึงเครียด

เหตุการณ์ผ่อนคลาย


ผ่อนชำระ

/pʰɔn˨˩.t͡ɕʰam˧.raʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทยอยจ่ายเป็นงวด ๆ


ผ่อนส่ง

/pʰɔn˨˩.soŋ˨˩/^((สัมผัส))

ผ่อนส่งบ้าน

ค่อยเป็นค่อยไปทีละน้อย

ตายแบบผ่อนส่ง


เกี๊ยะเซียะ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 行成 (gian5 sian5)

เกี๊ยะ-เซียะ

/kia̯ʔ˦˥.sia̯ʔ˦˥/^((สัมผัส))

เจรจาประนอมความ, รอมชอม

ลูกพรรคทะเลาะกัน หัวหน้าต้องลงไปเกี๊ยะเซียะทุกที


เกี้ยเซียะ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 行成 (gian5 cian5)

เจรจาประนอมความ, รอมชอม


โกตั๊ก

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 孤獨 (กอตั๊ก go1 dak8, “ใจแคบ”)

ใจแคบ, ไม่อารีอารอบ

อย่าโกตั๊กนักเลย คนเขาเดือดร้อนมาก็ช่วยเขาบ้างเถอะ


โก๋ตั๊ก

/koː˩˩˦.tak̚˦˥/^((สัมผัส))

ใจแคบ, ไม่อารีอารอบ


โกอินเตอร์

ตัดมาจากอังกฤษ go international (โก อินเทอรฺเนเชินนัล, “ไปสู่นานาชาติ”)

เผยแพร่ ขาย หรือแสดงในต่างประเทศ

เดี๋ยวนี้สินค้าโอท็อปหลายชนิดผลิตได้มาตรฐานจนโกอินเตอร์ไปแล้ว

พอเธอเป็นนางแบบดังในเมืองไทยก็อยากโกอินเตอร์


เก๊กชงค์

เก๊ก + ชงค์ ตัดมาจากคำว่า ภุชงค์

/kek̚˦˥.t͡ɕʰoŋ˧/^((สัมผัส))

วางท่าทางเป็นผู้ชายแท้ทั้ง ๆ ที่จริงเป็นกะเทย

มาเที่ยวบ้านฉันต้องเก๊กชงค์ให้ดี อย่าออกท่าหญิงให้พ่อเห็นนะ


เก๊กแมน

เก๊ก + แมน (จากอังกฤษ man (แมน, “ผู้ชาย”))

วางท่าทางเป็นผู้ชายแท้ทั้ง ๆ ที่จริงเป็นตุ๊ด

นักร้องหนุ่มคนนั้น หน้าเวทีก็เก๊กแมนดีอยู่หรอก แต่หลังเวทีแต๋วแตกสนิท


เก๊กหล่อ

/keːk̚˦˥.lɔː˨˩/^((สัมผัส))

ทำท่าให้ดูหล่อ

เวลาถ่ายรูปทุกคนเก๊กหล่อสุดขีด


แก้หมาก

/kɛː˥˩.maːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แก้อุบายของอีกฝ่ายหนึ่ง

การถอนตัวจากตำแหน่งครั้งนี้เขาไม่น่าจะตัดสินใจเอง แต่เป็นการแก้หมากกันภายใน


โกยสี่ตีนหมา

โกย-สี่-ตีน-หฺมา

วิ่งหนีไปโดยเร็ว

พอได้ยินคนร้องว่าตำรวจมากพวกขาไพ่ก็โกยสี่ตีนหมา


โกยอ้าว

หนีไปโดยเร็ว

ผู้ร้ายโกยอ้าวหนีตำรวจ


โก๊ะ

/koʔ˦˥/^((สัมผัส))

ผลุบผลับและขี้หลงขี้ลืม

แม่คนนี้โก๊ะจริง ๆ ตกบันไดได้ทุกวัน

เซ่อ ๆ, ไม่ทันคำพูดคน

เพื่อนปล่อยมุกตลก เขาหัวเราะกันไปหมดแล้ว เธอยังนั่งไม่รู้เรื่องอยู่ได้ โก๊ะจริง ๆ


ขวางทางปืน

ขวาง + ทาง + ปืน

ขฺวาง-ทาง-ปืน

/kʰwaːŋ˩˩˦.tʰaːŋ˧.pɯːn˧/^((สัมผัส))

ขัดขวางการกระทำหรืองานของผู้มีอิทธิพลซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

คุณเข้าไปขวางทางปืนของพวกนี้ ไม่กลัวจะถูกเก็บหรือ


ขังเดี่ยว

/kʰaŋ˩˩˦.dia̯w˨˩/^((สัมผัส))

ถูกแยกขังอยู่ในคุกแต่เพียงลำพัง

เธอพยายามหนีแต่ถูกจับได้จึงถูกขังเดี่ยว


ขัดตาทัพ

แก้ไขสถานการณ์ด้วยการหาสิ่งอื่นมาทดแทนเพื่อถ่วงเวลาให้กลับคืนสถานการณ์เดิมได้

แขกมากันเต็มแล้ว อาหารยังไม่เสร็จ เอาของว่างไปขัดตาทัพไว้ก่อน


ขับขี่

/kʰap̚˨˩.kʰiː˨˩/^((สัมผัส))

ขับ, สามารถบังคับเครื่องยนต์ให้ยานพาหนะเคลื่อนที่ไปได้

ผมไม่มีวันจะขับขี่ยวดยานที่แสนแพงขนาดนี้เป็นแน่


ขานรับนโยบาย

ขานรับ + นโยบาย

การขานรับนโยบาย (abstract-noun)

ขาน-รับ-นะ-โย-บาย

/kʰaːn˩˩˦.rap̚˦˥.na˦˥.joː˧.baːj˧/^((สัมผัส))

ดำเนินการให้สอดคล้องกับนโยบายโดยทันที

บริษัทที่ทำการค้ากับประเทศจีนต้องปรับตัวเพื่อขานรับนโยบายเปิดการค้าเสรี


ขายขนมจีบ

ขาย + ขนมจีบ

ขาย-ขะ-หฺนม-จีบ

/kʰaːj˩˩˦.kʰa˨˩.nom˩˩˦.t͡ɕiːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เกี้ยวพาราสี

เขายังไม่มีแฟน เลยขายขนมจีบไปทั่ว


ขี่เก๋ง

ขี่ + เก๋ง (ตัดจากรถเก๋ง)

/kʰiː˨˩.keŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีรถยนต์ส่วนตัวใช้

เมื่อก่อนขึ้นรถเมล์ เดี๋ยวนี้เขาขี่เก๋งแล้ว


ขี้แตกขี้แตน

การขี้แตกขี้แตน (abstract-noun)

คี่-แตก-คี่-แตน

/kʰiː˥˩.tɛːk̚˨˩.kʰiː˥˩.tɛːn˧/^((สัมผัส))

กลัวมากหรือตกใจมาก

พอได้ยินเสียงระเบิดต่างก็วิ่งหนีกันขี้แตกขี้แตน


เข้าเกียร์เดินหน้า

เข้าเกียร์ + เดิน + หน้า, (เกียร์ มาจากอังกฤษ gear (เกียรฺ))

เค่า-เกีย-เดิน-น่า

สู้กับฝ่ายตรงข้าม

พวกเราพร้อมที่จะเข้าเกียร์เดินหน้าวัดดวงช่วงเลือกตั้ง

โดยปริยายหมายถึงเริ่มต้นทำงานทันที

พอได้ทุนวิจัยมา เขาก็เข้าเกียร์เดินหน้าทันที


เข้าเกียร์ถอยหลัง

เข้าเกียร์ (เกียร์ มาจากอังกฤษ gear (เกียรฺ)) + ถอยหลัง

เค่า-เกีย-ถอย-หฺลัง

/kʰaw˥˩.kia̯˧.tʰɔːj˩˩˦.laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ยังไม่ทันจะสู้เลยเข้าเกียร์ถอยหลังเสียแล้ว


เข้าแก๊ป

เข้า + แก๊ป (จากอังกฤษ gap (แกป, “ช่อง, ร่อง”))

/kʰaw˥˩.kɛːp̚˦˥/^((สัมผัส))

ดีเนื่องจากเหมาะกับบุคลิกลักษณะ สภาพ หรือสถานการณ์

เจ้าของร้านท่าทางดี แต่งตัวก็เข้าแก๊ป

เขาโกรธที่ถูกวิจารณ์ว่าข้อเสนอไม่เข้าแก๊ป


เข้าครัว

ลงมือทำกับข้าวเองเป็นครั้งเป็นคราว

วันนี้คุณพ่อลงทุนเข้าครัวเอง เพราะจะมีแขกสำคัญมา

ใคร ๆ ก็บอกว่าคุณพ่อทำกับข้าวเก่ง แต่พอคุณพ่อเข้าครัว ผู้คนก็ชุลมุนไปทั้งบ้าน


เข้าโลง

ตาย (ใช้กับคนแก่)

แก่จะเข้าโลงอยู่แล้วยังจะทำเจ้าชู้อีก


เข้าวิน

เข้า + วิน (จากอังกฤษ win)

เข้าเส้นชัย (ใช้กับม้าแข่ง)

แข่งม้าวันนี้ ม้าของคอกศิริชัยเข้าวิน

เข้าแถวตามลำดับก่อนหลัง (ใช้กับมอเตอร์ไซค์และรถตู้รับจ้าง)

วันนี้มีรถตู้เข้าวิน ๓๐ คัน


เข้าหม้อ

/kʰaw˥˩.mɔː˥˩/^((สัมผัส))

ลืมวิชาความรู้ที่ได้เรียนมา

ภาษาฝรั่งเศสไม่ได้ใช้นานก็เข้าหม้อหมดแล้ว


เขียม

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 儉 (kiem6/kiam6 เขียม, “ประหยัด”)

/kʰia̯m˩˩˦/^((สัมผัส))

ประหยัด, กระเหม็ดกระแหม่

ตอนนี้ของแพงต้องเขียมหน่อย


เขียม

แผลงมาจาก ขำ

/kʰia̯m˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ ขำ


เขียม ๆ

คำซ้ำ ของ เขียม

/kʰia̯m˩˩˦.kʰia̯m˩˩˦/^((สัมผัส))

ประหยัด, กระเหม็ดกระแหม่

ตอนนี้้ของแพงต้องเขียม ๆ หน่อย


ไขลาน

เตือน, บอกซ้ำบ่อย ๆ ให้ทำ

เด็กคนนี้ถ้าจะให้ทำงานก็ต้องไขลานกันหน่อยนะ

กระตุ้นให้มีกำลัง

พอขึ้นชกยกที่ ๕ พี่เลี้ยงก็ต้องไขลานให้นักมวยแล้ว


ชะลอ

/t͡ɕʰa˦˥.lɔː˧/^((สัมผัส))

อาการที่ลากเลื่อนสิ่งของที่หนักให้ค่อย ๆ เคลื่อนไปจากที่, พยุงไว้, ประคองไว้, ค่อย ๆ ประคองไป

ชะลอต้นไม้ใหญ่มาปลูก

ค่อย ๆ พยุงขึ้นให้ตรง

สุครีพชะลอเขาไกรลาศ

ทำให้ช้าลง, ทำให้ช้าลงเพื่อรอ

ชะลอเวลา

ชะลอการเกิด


แฉลบ

/t͡ɕʰa˨˩.lɛːp̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งแบน ๆ เคลื่อนเฉไปเฉมาไม่ตรงแนวทาง

ว่าวแฉลบ

ร่อนกระเบื้องให้แฉลบไปตามผิวน้ำ


โหม

/hoːm˩˩˦/^((สัมผัส))

โหมกำลัง

โหมไฟ


คว้าน

เอาสิ่งที่มีคมแหวะให้กว้าง

แขวะให้เป็นช่องเพื่อเอาส่วนข้างในออก

คว้านผลมะปราง

คว้านไส้

คว้านคอเสื้อ


ไขว่

สาน, ทำให้ก่ายกัน

ไขว่ชะลอม

ไขว่สาแหรก


เคย

/kʰɤːj˧/^((สัมผัส))

เคยสนาม

เคยเวที


เคียด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เคียด, ลาว ຄຽດ (คยด), คำเมือง ᨣ᩠ᨿᨯ (คยด), ไทลื้อ ᦵᦅᧆ (เคด), เขิน ᨣ᩠ᨿᨯ (คยด), ไทใหญ่ ၸဵတ်ႈ (เจ้ต) , จ้วงแบบจั่วเจียง ket (แคด-ไม่ชอบ แค้น)

/kʰia̯t̚˥˩/^((สัมผัส))


ปา

ซัดไปด้วยอาการยกแขนขึ้นสูงแล้วเอี้ยวตัว

คำใช้แทนกิริยาได้หลายอย่างแล้วแต่คำประกอบที่ทำให้รู้ว่าเกินกว่าที่คาดคิด, มักใช้ว่า ปาขึ้นไป หรือ ปาเข้าไป

ค่าโดยสารปาขึ้นไปตั้ง 10 บาท

กว่าจะทำงานเสร็จก็ปาเข้าไปตั้ง 2 ทุ่ม


ยำ

เทียบเขมร ញាំ (ญาํ), แคะ 醃 /腌 (âm, “ดองเกลือ”)

เคล้าคละ, ปะปน

ทำอาหารโดยเคล้าเข้าด้วยกัน (ดูคำนาม)

ซอยกัญชาผสมกับยาเส้น

ทำร้ายร่างกาย, ประทุษร้าย

ผู้เสียหายแฉต้นตอ! โดนยำตีน 20 ต่อ 1 หน้าพังยับ เย็บ 94 เข็ม งง ผิดอะไร? ไม่รู้จักมาก่อน

ดาบห้าวกินไม่จ่ายโดนยำ เจอข้อหาหนัก-สอบวินัย


ยำ

เคารพ, นับถือ


อึด

/ʔɯt̚˨˩/^((สัมผัส))

ทน, อดกลั้น, อั้นไว้


เข้าเมืองตาหลิ่วต้องหลิ่วตาตาม

เข้า + เมือง + ตา + หลิ่ว + ต้อง + หลิ่ว + ตา + ตาม

เค่า-เมือง-ตา-หฺลิ่ว-ต็้อง-หฺลิ่ว-ตา-ตาม

/kʰaw˥˩.mɯa̯ŋ˧.taː˧.liw˨˩.tɔŋ˥˩.liw˨˩.taː˧.taːm˧/^((สัมผัส))

ประพฤติตนตามที่คนส่วนใหญ่ประพฤติกัน

th-เข้าเมืองตาหลิ่วต้องหลิ่วตาตาม-th-verb-Psr-iyVK


ไหล

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlajᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩱ (ไหล), ลาว ໄຫຼ (ไหล), ไทลื้อ ᦺᦜ (ไหล), ไทใหญ่ လႆ (ไล), อาหม 𑜎𑜩 (ลย์) หรือ 𑜎𑜩𑜤 (ลาย์); เทียบเบดั้งเดิม *ləːjᴬ¹, จ้วง bya lae (ปลาไหล), จ้วงแบบจั่วเจียง bya lae (ปลาไหล)

เคลื่อนที่ไปอย่างของเหลวเช่นน้ำ

น้ำไหล

น้ำตาไหล

ลาวาไหล

รถไหลไปตามพื้นเอียง


เสี้ยน

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก เงี่ยน

การเสี้ยน (abstract-noun)
ความเสี้ยน (abstract-noun)

ต้องการอย่างแรงกล้า (เดิมใช้กับยาเสพติด)

หนุ่มก่อสร้างเสี้ยนยาป่วน โดนเพื่อนมีดแทงคอเจ็บ


เสี้ยมเขาควายให้ชนกัน

เสี้ยม + เขา + ควาย + ให้ + ชน + กัน

เซี่ยม-เขา-คฺวาย-ไห้-ชน-กัน

/sia̯m˥˩.kʰaw˩˩˦.kʰwaːj˧.haj˥˩.t͡ɕʰon˧.kan˧/^((สัมผัส))

ยุยงให้โกรธ เกลียด หรือวิวาทกัน

th-เสี้ยมเขาควายให้ชนกัน-th-verb-6s~PAbYy


เสี้ยมสอน

เสี้ยม + สอน

/sia̯m˥˩.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

สอนโดยยุยงให้ใช้เล่ห์กล

เขาถูกเสี้ยมสอนให้กระด้างกระเดื่องต่อฝ่ายปกครอง

เขาเสี้ยมสอนลูกให้เป็นโจร


ชิน

การชิน (abstract-noun)
ความชิน (abstract-noun)

/t͡ɕʰin˧/^((สัมผัส))

เคยบ่อย ๆ จนคุ้นหรือเจน


ชิน

/t͡ɕʰin˧/^((สัมผัส))

บุอย่างบุทองแดง


ระทึก

การระทึก (abstract-noun)
ความระทึก (abstract-noun)

/ra˦˥.tʰɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

อาการที่ใจเต้นตึก ๆ เพราะตื่นเต้นตกใจเป็นต้น


ตกตะกอน

มีตะกอนนอนก้น


นอนก้น

อาการที่ผงหรือตะกอนเป็นต้นในของเหลวตกลงไปอยู่ก้นที่รับของเหลวนั้น

ตะกอนนอนก้น


บู๊

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 武 (bú บู้, “การต่อสู้, การรบ”)

/buː˦˥/^((สัมผัส))

เขาถนัดแต่เรื่องบู๊ ไม่ถนัดเรื่องเจรจา


บอนไซ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากญี่ปุ่น 盆栽 (บนซะอิ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

ไม่ให้เจริญเติบโตตามปรกติ (ใช้กับไม้ยืนต้น)

ฉันสงสารต้นไม้ที่ถูกบอนไซ น่าจะปล่อยให้เติบโตตามธรรมชาติ

กีดกันไม่ให้พัฒนาหรือเจริญก้าวหน้า

ระบบการศึกษาของไทยทำให้เด็กส่วนใหญ่ถูกบอนไซจนยากจะพัฒนาได้


แคะ

/kʰɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

ใช้เล็บหรือสิ่งมีปลายแหลม เป็นต้น ทำให้สิ่งที่ติดอยู่ข้างในหรือในซอกในรูหลุดออกมา


ปรุ

ทำให้เป็นรู ๆ

สลักให้เป็นรู ๆ มีลวดลายต่าง ๆ


สลัก

สลักโจรไว้อย่าให้หนีไปได้


สลัก

เทียบเขมร ឆ្លាក់ (ฉฺลาก̍)

ทำให้เป็นลวดลายหรือรูปภาพด้วยวิธีใช้สิ่วสกัด ตัด ตอก ดุน เป็นต้น หรือใช้สิ่งอื่นขูด ขีด ให้เป็นตัวหนังสือเป็นต้น

สลักไม้

สลักลูกนิมิต

สลักชื่อบนหีบบุหรี่


สลักหลัง

สะ-หฺลัก-หฺลัง

เขียนข้อความและลงลายมือชื่อที่ด้านหลังตราสาร เพื่อโอนไปซึ่งบรรดาสิทธิอันเกิดแต่ตราสารนั้น

สลักหลังตั๋วแลกเงิน

เขียนลงข้างหลังเอกสารเป็นต้น

สลักหลังเช็ค

สลักหลังรูปให้ไว้เป็นที่ระลึก


ทะลุ

/tʰa˦˥.luʔ˦˥/^((สัมผัส))

เกิดเป็นรูหรือทำให้เป็นรูถึงอีกข้างหนึ่ง


ไปมาหาสู่

ไป + มา + หา + สู่

ไป-มา-หา-สู่

ไปเยี่ยมเยียน

เขาไปมาหาสู่ญาติที่ต่างจังหวัดบ่อย ๆ


แต้ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕ້ມ (แต้ม), คำเมือง ᨲᩯ᩠᩶ᨾ (แต้ม), เขิน ᨲᩯ᩠᩶ᨾ (แต้ม), ไทลื้อ ᦶᦎᧄᧉ (แต้ม), ไทดำ ꪵꪔ꫁ꪣ (แต้ม), ไทใหญ่ တႅမ်ႈ (แต้ม), ไทใต้คง ᥖᥦᥛᥲ (แต้ม)

/tɛːm˥˩/^((สัมผัส))

เอาสีหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งแตะ ๆ ให้เป็นจุด

แต้มสี

แต้มยา

ปลูก (เฉพาะต้นยา)


ขับไล่

บังคับให้ออกไปให้พ้น

ขับไล่กลุ่มกบฏที่พยายามจะเข้ายึดเมือง

ขับไล่รัฐบาลเผด็จการที่ผูกขาดอำนาจมายาวนาน

บังคับให้ไปหรือให้ออกจากที่เดิม


รังเกียจ

การรังเกียจ (abstract-noun)
ความรังเกียจ (abstract-noun)

เกลียดเพราะรู้สึกขยะแขยงหรือไม่ชอบใจเป็นต้น


หวาดกลัว

การหวาดกลัว (abstract-noun)
ความหวาดกลัว (abstract-noun)

มีความรู้สึกกริ่งเกรง

รู้สึกสะดุ้งกลัว


ผัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜັດ (ผัด), เขมร ផាត់ (ผาต̍)

/pʰat̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งที่ใช้เป็นอาหารใส่ลงในกระทะที่มีน้ำมันหรือน้ำเล็กน้อย ตั้งไฟแล้วพลิกกลับไปมาจนสุก

ผัดข้าว

ผัดหมี่

ย้ายไปย้ายมา, หมุนไปมา

ขอเลื่อนเวลาไป

ผัดวัน

ผัดหนี้

เอาแป้งลูบที่หน้าเพื่อให้นวล

ผัดหน้า


มั่ง

การมั่ง (abstract-noun)
ความมั่ง (abstract-noun)

/maŋ˥˩/^((สัมผัส))


ตะโกน

ไม่ทราบรากศัพท์

ออกเสียงดังกว่าปรกติเพื่อให้ได้ยิน


เสดจ

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}


บิณฑบาตร

ยืมมาจากบาลี ปิณฺฑปาต (“การตกแห่งก้อนข้าว”) หรือสันสกฤต पिण्डपत्र (ปิณฺฑปตฺร)

รูปเลิกใช้ของ บิณฑบาต

รูปที่สะกดผิดของ บิณฑบาต


ประชวน

รูปเลิกใช้ของ ประชวร


แพลง

/pʰlɛːŋ˧/^((สัมผัส))

บิดไป, พลิกตะแคง


โปรยทาน

ให้ทานโดยวิธีหว่านหรือโปรยสตางค์หรือเหรียญ


ทิ้งทาน

/tʰiŋ˦˥.tʰaːn˧/^((สัมผัส))


เทกระจาด

/tʰeː˧.kra˨˩.t͡ɕaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่รถบรรทุกหรือรถโดยสารคว่ำทำให้ผู้โดยสารตายหรือได้รับบาดเจ็บหรือข้าวของต้องเสียหายไปทั้งคัน


ลำเลิก

ยืมมาจากเขมร រំលើក (รํเลิก)

กล่าวทวงบุญคุณ, กล่าวคำตัดพ้อต่อว่า โดยยกเอาความดีที่ตนทำไว้แก่อีกฝ่ายหนึ่งเพื่อให้สำนึกถึงบุญคุณที่ตนมีอยู่กับผู้นั้น


ซิ่ง

ตัดมาจากอังกฤษ racing

/siŋ˥˩/^((สัมผัส))

ขับรถอย่างเร็ว

เธอซิ่งรถเกินกำหนดอย่างนี้ เดี๋ยวก็โดนตำรวจจับหรอก

ขับรถเร็วด้วยความคะนอง

พวกวัยรุ่นชอบขับรถซิ่ง

ไปโดยรถอย่างรวดเร็ว

รอเดี๋ยวนะ ขอซิ่งไปรับลูกก่อน


ทุรนทุราย

ทุรน + (ทุราย เป็นคำสร้อย)

ทุ-รน-ทุ-ราย

กระวนกระวาย, กระสับกระส่าย, ดิ้นรนจะให้พ้นจากทรมาน


ลำคาน

รูปที่สะกดผิดของ รำคาญ


ลำคาญ

รูปที่สะกดผิดของ รำคาญ


ตะแบง

ยืมมาจากเขมร ត្របែង (ตฺรแบง, “ผูกไขว้, ผูกบิดอย่างขันชะเนาะ”)

/ta˨˩.bɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ผูกไขว้, ผูกบิด

ผ้าประเจียดประจงจีบซ้อนสวมเศียรแสร้งตะแบงบิดโพกพัน


แฉะ

/t͡ɕʰɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

เปียกหรือชุ่มน้ำอยู่เสมอ

ถนนแฉะ

ตาแฉะ

เปียกหรือชุ่มน้ำเกินไป

ข้าวแฉะ

ไม่รีบร้อน, เฉื่อยชา

ทำงานแฉะ


หอบหืด

/hɔːp̚˨˩.hɯːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการหายใจไม่สะดวก มีเสียงหวีดหวือเนื่องจากหลอดลมหดเกร็ง มักเกิดในผู้ป่วยโรคหืด


สังขาร

ยืมมาจากบาลี สงฺขาร; เทียบสันสกฤต संस्कार (สํสฺการ)

[เสียงสมาส]
สัง-ขา-ระ-

[เสียงสมาส]
สัง-ขาน-ระ-

/saŋ˩˩˦.kʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

/saŋ˩˩˦.kʰaː˩˩˦.ra˦˥./

ถึงซึ่งสังขาร


ถอดสี

/tʰɔːt̚˨˩.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

มีสีตัวจางหรือซีดลง เป็นลักษณะของปลากัดตัวที่สู้ไม่ได้


เฉา

/t͡ɕʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))

เหี่ยว, ไม่สดชื่น


เฉาะ

/t͡ɕʰɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

เอามีดสับลงเป็นที่ ๆ เฉพาะที่ต้องการแล้วงัดให้แยกออก

เฉาะตาล

เฉาะฝรั่ง

ทำลายความบริสุทธิ์ของผู้หญิง

ผู้หญิงคนนี้ถูกเฉาะไปแล้ว

ผ่าตัดแปลงเพศชายให้เป็นเพศหญิง

กะเทยคนนี้ไปเฉาะมาแล้วกลายเป็นผู้หญิงเต็มตัว


งดเว้น

เว้นด้วยการงด คือ หยุดไม่กระทำหรือไม่ดำเนินการตามปรกติ

งดเว้นอบายมุขระหว่างเข้าพรรษา


โต้

/toː˥˩/^((สัมผัส))

โต้คลื่น

โต้ลม

เขาตีลูกเทนนิสมา ก็ตีโต้กลับไป


ตื๊อ

เป็นคำยืมมาจากภาษาจีนแต้จิ๋ว มักใช้กับเด็กที่เซ้าซี้กวนใจผู้เป็นแม่ ตัวอย่างที่ใช้คือ ตื่อสีนั้ง(除死人), ตื้อนั้ง(除人)

/tɯː˦˥/^((สัมผัส))

รบเร้าจะเอาให้ได้

เซ้าซี้รบกวนร่ำไป


ประจาน

ยืมมาจากเขมร ផ្ចាល (ผฺจาล, “ทำให้เข็ดหลาบ”)

ประจาญ
ประจาร
การประจาน (abstract-noun)

ประกาศเปิดเผยความชั่วให้รู้ทั่วกันด้วยวิธีต่าง ๆ

พูดประจาน

ตัดหัวเสียบประจาน

พาตระเวนประจานทั่วเมือง


ตกทอง

/tok̚˨˩.tʰɔːŋ˧/^((สัมผัส))

กระทำการหลอกลวงด้วยวิธีการดังกล่าว


ตีโต้

ตีกลับไป (ในการเล่นกีฬา)


ตีกิน

ฉวยโอกาสเอาประโยชน์ที่ไม่ควรจะได้


ตีกลับ

ย้อนกลับคืนผู้ส่ง (ใช้แก่หนังสือหรือจดหมาย)

หนังสือถูกตีกลับจดหมายถูกตีกลับเพราะหาผู้รับไม่ได้


ตีขนาบ

ประกบเข้ามาทั้ง 2 ข้าง


ตีกรรเชียง

ตี + กรรเชียง

ตี-กัน-เชียง

กิริยาที่นั่งหันหน้าไปทางท้ายเรือแล้วใช้มือเหนี่ยวกรรเชียงพุ้ยน้ำให้เรือเคลื่อนไป, กรรเชียง ก็ว่า

ว่ายน้ำโดยนอนหงายแล้วใช้แขนทั้ง 2 พุ้ยน้ำให้ตัวเลื่อนไป

กิริยาที่ชกไปถอยไป เรียกว่า ชกแบบตีกรรเชียง


ปิดกล้อง

/pit̚˨˩.klɔːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เสร็จการถ่ายภาพยนตร์ครั้งสุดท้ายของแต่ละเรื่อง


โผงเผง

/pʰoːŋ˩˩˦.pʰeːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เอ็ดอึงเป็นทำนองเกะกะเกเร


ลัดวงจร

/lat̚˦˥.woŋ˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

ลักษณะที่วงจรไฟฟ้าซึ่งมีกระแสไฟฟ้าไหลผ่าน มีตัวนำซึ่งมีความต้านทานต่ำกว่าความต้านทานของวงจรไฟฟ้านั้นมากมาแตะพาด เป็นเหตุให้กระแสไฟฟ้าจำนวนมากไหลผ่านตัวนำที่มาแตะพาดนั้น ทำให้เกิดความร้อนสูงมากจนเกิดไฟไหม้ได้ เรียกว่า ไฟฟ้าลัดวงจร


ยึดเหนี่ยว

ยึด + เหนี่ยว

ยึด-เหฺนี่ยว

อาศัยเป็นที่พึ่ง


อนุมาน

ยืมมาจากสันสกฤต अनुमान (อนุมาน) หรือบาลี อนุมาน, จาก อนุ (“ตาม”) + มาน (“วัด, มานะ”)

คาดคะเนตามหลักเหตุผล

พอจะอนุมานได้ว่า ต่อไปนี้การเมืองบ้านเราจะเดินหน้าไปไกลได้อย่างมีเสถียรภาพ


โนน

นอน (จารึกสยาม)


ทับถม

/tʰap̚˦˥.tʰom˩˩˦/^((สัมผัส))

เพิ่มซับซ้อนกันเข้ามามากมาย

โดยปริยายหมายความว่ากล่าวซ้ำเติมให้เขาเสียหายหนักขึ้น


ซ้ำเติม

เพิ่มเติมให้หนักหรือให้มากขึ้น


บล็อก

ยืมมาจากอังกฤษ block

/blɔk̚˦˥/^((สัมผัส))

ป้องกันไว้, ระงับไว้


ดูแคลน

พูดหรือแสดงอาการเป็นเชิงดูหมิ่นหรือเหยียดหยามผู้อื่นที่ขัดสนหรือยากจนกว่า


ล้มละลาย

สิ้นเนื้อประดาตัว, หมดทรัพย์สมบัติของตัว


เหยียดหยาม

เหยียด + หยาม

เหฺยียด-หฺยาม


หยามเหยียด

หยาม + เหยียด

หฺยาม-เหฺยียด


ดราฟต์

ยืมมาจากอังกฤษ draft หรือ draught


จำแลง

/t͡ɕam˧.lɛːŋ˧/^((สัมผัส))


เหาะ

ยืมมาจากเขมร ហោះ (โหะ)

/hɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนที่ไปในอากาศด้วยฤทธิ์


ล้อเล่น

/lɔː˦˥.len˥˩/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาหรือวาจาเพื่อความสนุก

พูดล้อเล่นอย่าถือเป็นจริงจัง


เผานั่งยาง

เผา + นั่ง + ยาง

เผา-นั่ง-ยาง

/pʰaw˩˩˦.naŋ˥˩.jaːŋ˧/^((สัมผัส))

ฆ่าคนหรือกำจัดศพโดยนำเหยื่อไปวางที่ยางรถยนต์แล้วจุดไฟเผา ซึ่งจะทำให้พิสูจน์ตัวตนของเหยื่อได้ยาก


บวงสรวง

ยืมมาจากเขมร បួងសួង (บัวงสัวง)

/bua̯ŋ˧.sua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

บูชาเทวดาหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยเครื่องสังเวยและดอกไม้ธูปเทียนเป็นต้น


ปู

วางทอดลงเป็นพื้น เช่น ปูกระดาน ปูหินอ่อน, วางแผ่ลง กับพื้น เช่น ปูเสื่อ ปูผ้า.


ประจาร

รูปที่สะกดผิดของ ประจาน


ดัดสันดาน

ดัด + สันดาน

แก้นิสัยให้ดี


สืบสันดาน

สืบ + สันดาน

สืบเชื้อสายมาโดยตรง


สืบเชื้อสาย

สืบ + เชื้อสาย

สืบ-เชื้อ-สาย

/sɯːp̚˨˩.t͡ɕʰɯa̯˦˥.saːj˩˩˦/^((สัมผัส))

สืบสกุล, สืบสาย ก็ว่า


สืบสกุล

สืบวงศ์ตระกูล, สืบเชื้อสาย


สืบสาย

/sɯːp̚˨˩.saːj˩˩˦/^((สัมผัส))

สืบสกุล, สืบเชื้อสาย ก็ว่า


สืบทอด

/sɯːp̚˨˩.tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รับช่วงปฏิบัติต่อ

เขาสืบทอดความรู้มาจากบรรพบุรุษ


เสียสันดาน

เสีย + สันดาน

เสีย-สัน-ดาน

เสียอุปนิสัยที่มีมาแต่กำเนิด (ใช้เป็นคำตำหนิ)

เด็กคนนี้เสียสันดาน ชอบลักขโมยของคนอื่น


ช้อน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊ້ອນ (ซ้อน), คำเมือง ᨩᩬ᩶ᩁ (ชอ้ร), ไทใหญ่ ၸွၼ်ႉ (จ๎อ̂น); เทียบพม่า ဇွန်း (ชฺวน์:), มอญ ဇန် (ชน์), จ้วง conj (ฉ้อน, “ช้อน, ตัก”), จ้วงแบบจั่วเจียง conj (ฉ้อน, “ช้อน, ตัก”)

/t͡ɕʰɔːn˦˥/^((สัมผัส))

ตักเอาสิ่งที่อยู่ในของเหลวหรือที่ผิวของของเหลวแยกออกมา

ช้อนปลา

ช้อนลูกน้ำ

ช้อนแหน

ตักเอาสิ่งที่อยู่บนผิวพื้น

ช้อนผง

เอามือสอดลงไปข้างใต้แล้วยกขึ้น

ช้อนศีรษะ

ช้อนตัว


ล่อน

/lɔn˥˩/^((สัมผัส))

หลุดออกหมดไม่มีเหลือติดอยู่ (ใช้แก่สิ่งที่เป็นเนื้อเยื่อ หรือสิ่งซึ่งห่อหุ้มอยู่)

เงาะล่อน

พริกไทยล่อน

หลุดออกเป็นชิ้นเป็นแผ่น

สะเก็ดล่อน

สีล่อน

หลุดออกง่ายเมื่อกะเทาะหรือแซะออกเป็นต้น

แป้งขนมเบื้องล่อ


ตั้งวง

กิริยาที่ผู้รำหักนิ้วหัวแม่มือเข้าหาฝ่ามือ นิ้วที่เหลือทั้ง 4 เรียงชิดติดกัน หักข้อมือขึ้น


ประจำการ

อยู่ในตำแหน่งหน้าที่ประจำ


รับราชการ

รับ + ราชการ

รับ-ราด-ชะ-กาน

/rap̚˦˥.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/^((สัมผัส))

เข้าทำงานของรัฐบาลหรือของพระเจ้าแผ่นดิน


ขึ้นทะเบียน

ขึ้น + ทะเบียน

คึ่น-ทะ-เบียน

เอาเข้าไว้ในทะเบียน

ขึ้นทะเบียนนักศึกษา

ขึ้นทะเบียนโบราณสถาน


ไว้ทุกข์

แต่งกายหรือแสดงเครื่องหมายตามประเพณีนิยมว่าตนมีทุกข์เพราะบุคคลสำคัญในครอบครัวเป็นต้นตายไป

ไว้ทุกข์ให้พ่อ


ตัดพ้อ

/tat̚˨˩.pʰɔː˦˥/^((สัมผัส))

พูดต่อว่าด้วยความน้อยใจ


ตัดพ้อต่อว่า

ตัดพ้อ + ต่อว่า

การตัดพ้อต่อว่า (abstract-noun)

ตัด-พ้อ-ต่อ-ว่า

/tat̚˨˩.pʰɔː˦˥.tɔː˨˩.waː˥˩/^((สัมผัส))

พูดต่อว่าด้วยความน้อยใจ


บัลลังก์

ยืมมาจากบาลี ปลฺลงฺก (“บัลลังก์, แท่นนั่งขัดสมาธิ”); เทียบสันสกฤต पल्यङ्क (ปลฺยงฺก)

บันลังก์
บันลังค์

นั่งขัดสมาธิ เรียกว่า นั่งคู้บัลลังก์


เข้าเศียร

เข้า + เศียร

เอาไพ่ตอง 3 ใบพวกเดียวกันแต่ไม่เหมือนกันมาเข้าชุดกันเป็น 1 เศียร


ทึ้ง

/tʰɯŋ˦˥/^((สัมผัส))

พยายามดึงของเหนียวหรือสิ่งที่ติดอยู่แน่นโดยแรง

ทึ้งผม

แร้งทึ้งศพ

ทึ้งสมบัติของชาติ


คล้อยตาม

การคล้อยตาม (abstract-noun)
ความคล้อยตาม (abstract-noun)

สอดคล้องไปในทางเดียวกัน, มีความเห็นอย่างเดียวกัน

ฉันเห็นคล้อยตามเขา


คุ้นเคย

การคุ้นเคย (abstract-noun)
ความคุ้นเคย (abstract-noun)

/kʰun˦˥.kʰɤːj˧/^((สัมผัส))

รู้จักชอบพอสนิทสนมเป็นกันเอง

พวกเขาทำงานด้วยกันมานาน เลยคุ้นเคยกัน

เคยเห็นเคยทำบ่อย ๆ จนชิน

เขาเดินในที่มืดได้เพราะคุ้นเคยกับสถานที่แห่งนี้


จู๋จี๋

/t͡ɕuː˩˩˦.t͡ɕiː˩˩˦/^((สัมผัส))

พูดกันเบา ๆ ด้วยอาการสนิทสนม


จู้จี้

การจู้จี้ (abstract-noun)
ความจู้จี้ (abstract-noun)

/t͡ɕuː˥˩.t͡ɕiː˥˩/^((สัมผัส))

เด็กจู้จี้

บ่นจุกจิกร่ำไร

คนแก่จู้จี้

พิถีพิถันเกินไป

ซื้อของเลือกแล้วเลือกอีกจู้จี้มาก


จุกจิก

/t͡ɕuk̚˨˩.t͡ɕik̚˨˩/^((สัมผัส))

รบกวน, กวนใจ

อย่าจุกจิกนักเลย


ขึ้นหิ้ง

/kʰɯn˥˩.hiŋ˥˩/^((สัมผัส))

เก็บไว้โดยไม่ได้ใช้ประโยชน์


บังคับการ

บังคับ + การ

รับผิดชอบในการควบคุมและสั่งการ

เรียกผู้มีอำนาจเช่นนั้น ว่า ผู้บังคับการ


ปฏิบัติการ

ปฏิบัติ + การ

ปะ-ติ-บัด-กาน

ทำงานตามหน้าที่


ประดิษฐ์

ยืมมาจากสันสกฤต प्रतिष्ठ (ปฺรติษฺฐ)

ประดิษฐ
การประดิษฐ์ (abstract-noun)

ตั้งขึ้น, จัดทำขึ้น, คิดทำขึ้น, สร้างขึ้น, แต่งขึ้น


ตะกาย

ไม่ทราบรากศัพท์

พยายามป่ายปีน

แมวตะกายฝา

หมาตะกายเจ้าของ


ตะกุย

เอามือหรือเท้าเป็นต้นคุ้ยหรือข่วน


ตะกุยตะกาย

ตะกุย + ตะกาย

ตะ-กุย-ตะ-กาย

พยายามคุ้ยข่วนหรือป่ายปีน


ตะโบม

เล้าโลม, โอบกอด


ตั้งนาฬิกา

ตั้ง + นาฬิกา

ตั้ง-นา-ลิ-กา

เทียบนาฬิกาให้ตรงเวลา


ตั้งเวลา

เทียบนาฬิกาให้ตรงเวลา


ตัดประเด็น

ตัด + ประเด็น

ตัด-ปฺระ-เด็น

ตัดข้อความสำคัญบางเรื่องที่หยิบยกขึ้นพิจารณาออก

คดีนี้ตำรวจตัดประเด็นชู้สาวออก


ตัดราคา

ลดราคาให้ต่ำกว่าคู่แข่งขัน


ตัดหนามอย่าไว้หน่อ ฆ่าพ่ออย่าไว้ลูก

ตัด + หนาม + อย่า + ไว้ + หน่อ + ฆ่า + พ่อ + อย่า + ไว้ + ลูก

ตัด-หฺนาม-หฺย่า-ไว้-หฺน่อ-ค่า-พ่อ-หฺย่า-ไว้-ลูก

/tat̚˨˩.naːm˩˩˦.jaː˨˩.waj˦˥.nɔː˨˩.kʰaː˥˩.pʰɔː˥˩.jaː˨˩.waj˦˥.luːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำลายให้หมดสิ้น ไม่ให้เหลือลูกหลานไว้สืบเชื้อสาย

th-ตัดหนามอย่าไว้หน่อ_ฆ่าพ่ออย่าไว้ลูก-th-verb-ID57o1m6


ตัดขาด

/tat̚˨˩.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เลิกติดต่อคบหากัน


ตัดกิเลส

ตัด-กิ-เหฺลด

ดับกิเลสได้สิ้นเชิง


ตั้วสิว

จากหมิ่นใต้ 大修 (“ซ่อมแซมครั้งใหญ่”)

ต้องตั้วสิวสำเภาเอาเข้าอู่


ตามล้างตามเช็ด

ตาม + ล้าง + ตาม + เช็ด

การตามล้างตามเช็ด (abstract-noun)

ตาม-ล้าง-ตาม-เช็ด

/taːm˧.laːŋ˦˥.taːm˧.t͡ɕʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

คอยแก้ไขให้ถูกต้องอยู่เนือง ๆ


ตายอดตายอยาก

ตาย + อด + ตาย + อยาก

การตายอดตายอยาก (abstract-noun)

ตาย-อด-ตาย-หฺยาก


เตลิดเปิดเปิง

เตลิด + เปิดเปิง

การเตลิดเปิดเปิง (abstract-noun)

ตะ-เหฺลิด-เปิด-เปิง

/ta˨˩.lɤːt̚˨˩.pɤːt̚˨˩.pɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ไปโดยเร็วจนยั้งไม่ได้, ไปอย่างไร้ทิศทาง

เตลิดเปิดเปิงไปไหนแล้วก็ไม่รู้


แตกเงิน

/tɛːk̚˨˩.ŋɤn˧/^((สัมผัส))

เอาเงินตราหน่วยใหญ่ไปแลกเป็นเงินปลีกหรือหน่วยย่อย


หวาดระแวง

หวาด + ระแวง

การหวาดระแวง (abstract-noun)
ความหวาดระแวง (abstract-noun)

หฺวาด-ระ-แวง

/waːt̚˨˩.ra˦˥.wɛːŋ˧/^((สัมผัส))

หวั่นเกรงสงสัยไปเอง


ไต่ไม้ลำเดียว

ไต่ + ไม้ + ลำ + เดียว

ไต่-ม้าย-ลำ-เดียว

กระทำการใด ๆ ตามลำพังตัวคนเดียวโดยไม่พึ่งพาอาศัยผู้อื่น อาจพลั้งพลาดได้


สั่งเสีย

/saŋ˨˩.sia̯˩˩˦/^((สัมผัส))

เตือน, กำชับ, บอกให้เข้าใจ

พอแม่จะออกจากบ้าน ก็สั่งเสียลูกให้ปิดประตูหน้าต่างให้เรียบร้อย

บอกไว้อาลัยในการที่จะจากไป, บอกเป็นการอำลา

เขาตายโดยไม่ได้สั่งเสียลูกเมีย


ฝีก

/fiːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แฝง, เร้น, ซ่อน


เฝ้าศพ

อยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพในงานศพ


เฝ้าไข้

คอยดูแล ปรนนิบัติ พยาบาลผู้ป่วยไข้


ละโมบ

การละโมบ (abstract-noun)
ความละโมบ (abstract-noun)

โลภมาก, มักได้


เอาหูไปนา เอาตาไปไร่

เอา + หู + ไป + นา + เอา + ตา + ไป + ไร่

เอา-หู-ไป-นา-เอา-ตา-ไป-ไร่

/ʔaw˧.huː˩˩˦.paj˧.naː˧.ʔaw˧.taː˧.paj˧.raj˥˩/^((สัมผัส))

แสร้งทำเป็นไม่รู้ไม่เห็นไม่สนใจ

th-เอาหูไปนา_เอาตาไปไร่-th-verb-bLf38S-b


แสร้ง

/sɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

จงใจทำให้ผิดจากความจริง

รังไรโรยด้วยแป้ง เหมือนนกแสร้งทำรังรวง


เหิมเกริม

เหิม + (เกริม เป็นคำสร้อย)

การเหิมเกริม (abstract-noun)
ความเหิมเกริม (abstract-noun)

/hɤːm˩˩˦.krɤːm˧/^((สัมผัส))

กำเริบเสิบสาน


เอาเปรียบ

เอา + เปรียบ

การเอาเปรียบ (abstract-noun)
ความเอาเปรียบ (abstract-noun)

พยายามให้ได้ประโยชน์มากกว่า


กดราคา

ตีราคาต่ำกว่าปกติ


ประกอบอาหาร

ประกอบ + อาหาร

ปฺระ-กอบ-อา-หาน

/pra˨˩.kɔːp̚˨˩.ʔaː˧.haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำหรือปรุงแต่งอาหารต่าง ๆ


อารักขา

ยืมมาจากบาลี อารกฺข; เทียบสันสกฤต आरक्ष (อารกฺษ)

/ʔaː˧.rak̚˦˥.kʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

ป้องกัน, คุ้มครอง, ดูแล


ย้อนแย้ง

การย้อนแย้ง (abstract-noun)
ความย้อนแย้ง (abstract-noun)

yɔ́ɔn-yɛ́ɛng

/jɔːn˦˥.jɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ขัดแย้งอยู่ในตัวเอง (ใช้กับความคิดหรือการกระทำ)


หนามยอกเอาหนามบ่ง

หนาม + ยอก + เอา + หนาม + บ่ง

หฺนาม-ยอก-เอา-หฺนาม-บ่ง

/naːm˩˩˦.jɔːk̚˥˩.ʔaw˧.naːm˩˩˦.boŋ˨˩/^((สัมผัส))

ตอบโต้หรือแก้ด้วยวิธีการทำนองเดียวกัน


กินทิ้งกินขว้าง

กิน + ทิ้ง + กิน + ขว้าง

การกินทิ้งกินขว้าง (abstract-noun)

กิน-ทิ้ง-กิน-คฺว่าง

กินอย่างสุรุ่ยสุร่าย, กินเหลือทิ้งมากมาย


กินล้างกินผลาญ

กิน + ล้าง + กิน + ผลาญ

การกินล้างกินผลาญ (abstract-noun)

กิน-ล้าง-กิน-ผฺลาน

กินครึ่งทิ้งครึ่ง, กินทิ้งกินขว้าง, กินอย่างสุรุ่ยสุร่าย


เตรียม

จัดแจงไว้ให้เรียบร้อย, จัดหรือทำไว้ล่วงหน้า

ทำให้เกิดสารเคมีที่ต้องการจากสารเคมีอื่นด้วยกระบวนการทางเคมี

เตรียมแก๊สออกซิเจนจากดินประสิว


ขุ่นข้องหมองใจ

ขุ่น + ข้อง + หมองใจ

การขุ่นข้องหมองใจ (abstract-noun)
ความขุ่นข้องหมองใจ (abstract-noun)

ขุ่น-ค็่อง-หฺมอง-ไจ

/kʰun˨˩.kʰɔŋ˥˩.mɔːŋ˩˩˦.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


ประชดประชัน

ประชด + ประชัน

ปฺระ-ชด-ปฺระ-ชัน

/pra˨˩.t͡ɕʰot̚˦˥.pra˨˩.t͡ɕʰan˧/^((สัมผัส))

พูดหรือทำเป็นเชิงกระทบกระแทกแดกดัน


แดยัน

ผวาวิ่งประหวั่นจิตต์ ไม่ทันคิดก็โศกา กอดแก้วขนิษฐา ฤดีดิ้นอยู่แดยัน


ม่อย

/mɔj˥˩/^((สัมผัส))

เคลิ้มหลับไปชั่วครู่

ม่อยไปหน่อยหนึ่ง


เฉียวฉุน

/t͡ɕʰia̯w˩˩˦.t͡ɕʰun˩˩˦/^((สัมผัส))


ฉุนเฉียว

/t͡ɕʰun˩˩˦.t͡ɕʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))


เคลือบแคลง

เคลือบ + แคลง

การเคลือบแคลง (abstract-noun)
ความเคลือบแคลง (abstract-noun)

เคฺลือบ-แคฺลง

/kʰlɯa̯p̚˥˩.kʰlɛːŋ˧/^((สัมผัส))

สงสัย, แคลงใจ, ระแวง


พ้องพาน

/pʰɔːŋ˦˥.pʰaːn˧/^((สัมผัส))

ประสบ, แตะต้อง

ขออย่าให้มีภัยอันตรายมาพ้องพาน


อิดเอื้อน

อิด + เอื้อน

การอิดเอื้อน (abstract-noun)
ความอิดเอื้อน (abstract-noun)

/ʔit̚˨˩.ʔɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

ไม่กล้าที่จะพูด

แสดงอาการไม่ค่อยเต็มใจ


ยิ้มย่อง

/jim˦˥.jɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ยิ้มด้วยความอิ่มใจ


ยื้อยุด

/jɯː˦˥.jut̚˦˥/^((สัมผัส))


เมียงม่าย

เมียง + ม่าย

ทำอาการประเดี๋ยวชำเลืองประเดี๋ยวเมิน


ช่วงใช้

จากไทใหญ่ သုင်း (สุ๊ง, “ใช้”) + ภาษาไทย ใช้

/t͡ɕʰua̯ŋ˥˩.t͡ɕʰaj˦˥/^((สัมผัส))

เป็นข้าช่วงใช้


ยิ้มหัว

ยิ้มแกมหัวเราะ, ยิ้มแย้มหยอกล้อกัน


เมามาย

เลียนมาจาก มากมาย

การเมามาย (abstract-noun)
ความเมามาย (abstract-noun)


คลับคล้าย

การคลับคล้าย (abstract-noun)
ความคลับคล้าย (abstract-noun)

คฺลับ-คฺล้าย

จำได้แต่ไม่แน่ใจ, จำได้อย่างเลือนราง, ไม่แน่ใจว่าใช่

คลับคล้ายว่าเป็นคนคนเดียวกัน


ถลากไถล

ถะ-หฺลาก-ถะ-ไหฺล

เสไปเรื่องอื่น ๆ ไม่ตรงไปตรงมา (ใช้แก่กริยาพูด)

ถามเรื่องหนึ่ง กลับถลากไถลไปตอบเรื่องอื่น


เจนจัด

การเจนจัด (abstract-noun)
ความเจนจัด (abstract-noun)

/t͡ɕeːn˧.t͡ɕat̚˨˩/^((สัมผัส))

สันทัด, ชำนาญ, มีประสบการณ์มาก


ยิ้มย่องผ่องใส

ยิ้มย่อง + ผ่องใส

การยิ้มย่องผ่องใส (abstract-noun)

ยิ้ม-ย็่อง-ผ็่อง-ไส

/jim˦˥.jɔŋ˥˩.pʰɔŋ˨˩.saj˩˩˦/^((สัมผัส))

ยิ้มด้วยความอิ่มใจ


คลับคล้ายคลับคลา

การคลับคล้ายคลับคลา (abstract-noun)
ความคลับคล้ายคลับคลา (abstract-noun)

คฺลับ-คฺล้าย-คฺลับ-คฺลา

/kʰlap̚˦˥.kʰlaːj˦˥.kʰlap̚˦˥.kʰlaː˧/^((สัมผัส))

ฉันคลับคล้ายคลับคลาว่าจะเคยพบเขามาก่อน


ยอกย้อน

/jɔːk̚˥˩.jɔːn˦˥/^((สัมผัส))

ซับซ้อนซ่อนเงื่อน

ทำกลอุบายยอกย้อน

กลับไปกลับมาอย่างมีเงื่อนงำ

พยานให้การยอกย้อน

ยุ่งยากซับซ้อนสะสางยาก

คดียอกย้อน


ขาดเหลือ

การขาดเหลือ (abstract-noun)
ความขาดเหลือ (abstract-noun)

/kʰaːt̚˨˩.lɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่ครบตามที่ควรมี

ถ้ามีสิ่งใดขาดเหลือ ก็ขอให้บอก


จัดเจน

การจัดเจน (abstract-noun)
ความจัดเจน (abstract-noun)

/t͡ɕat̚˨˩.t͡ɕeːn˧/^((สัมผัส))

สันทัด, ชำนาญ, มีประสบการณ์มาก


โยนขี้

ตำหนิ, กล่าวหา

ผลักภาระไปให้คนอื่น (โดยปกติจะหมายถึงภาระที่ตนไม่ชอบ)


ผลักภาระ

ทำให้พ้นตัวไป


แผ้ว

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แผ้ว, ลาว ແຜ້ວ (แผ้ว), คำเมือง ᨹ᩠ᨿ᩶ᩅ (ผย้ว), เขิน ᨹ᩠ᨿᩴ᩶ (ผยํ้), ไทลื้อ ᦵᦕᧁᧉ (เผ้ว), ไทดำ ꪵꪠ꫁ꪫ (แฝ้ว), ไทขาว ꪵꪞꪫꫂ, ไทใหญ่ ၽဵဝ်ႈ (เผ้ว), จ้วง beuj (แป้ว-ถาง), จ้วงแบบจั่วเจียง peuj (แผ้ว-ถาง ตัดให้เตียน)

/pʰɛw˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เตียน, ทำให้หมดสิ้นไป, มักใช้ ประกอบกับคำอื่น เช่น แผ้วถาง


ถอนทุน

/tʰɔːn˩˩˦.tʰun˧/^((สัมผัส))

ทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อเอาทุนคืน


ทำให้

ทำให้เขาได้เรียนจบ

ทำให้เขาต้องออกจากงาน


อภิเษกสมรส

อภิเษก + สมรส

อะ-พิ-เสก-สม-รด

/ʔa˨˩.pʰi˦˥.seːk̚˨˩.som˩˩˦.rot̚˦˥/^((สัมผัส))

แต่งงาน (ใช้แก่เจ้านายชั้นสมเด็จเจ้าฟ้า)


ชุม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ซุม, ลาว ຊຸມ (ซุม), คำเมือง ᨩᩩᨾ (ชุม), เขิน ᨩᩩᨾ (ชุม), ไทลื้อ ᦋᦳᧄ (ชุม), ไทดำ ꪏꪴꪣ (ซุม), ไทใหญ่ ၸုမ်း (จุ๊ม), เขมร ជុំ (ชุํ)

การชุม (abstract-noun)
ความชุม (abstract-noun)

/t͡ɕʰum˧/^((สัมผัส))

เตรียบต้งงโชมโรมราชา ชุมทับพลับพลา แลร้งงยงงฝั่งสระสนาน

ดาษดื่น, มีมาก

ขโมยชุม

ยุงชุม


ชุมพล

รวบรวมกำลังไพร่พล


ศิการ

ยืมมาจากเบงกอล শিকার (ศิการ, “การล่า”)

หาเนื้อหาปลา


เล็ดลอด

/let̚˦˥.lɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

แอบซ่อนไป, ลอบเข้าไปหรือออกมาได้ด้วยความยากลำบาก แม้สถานที่นั้นจะมีผู้พิทักษ์รักษาและการป้องกัน

มดเล็ดลอดเข้าไปในถุงน้ำตาลจนได้

ขโมยเล็ดลอดเข้าไปในบ้าน


พิทักษ์

/pʰi˦˥.tʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

ดูแลคุ้มครอง


หมิ่นประมาท

หมิ่น + ประมาท

การหมิ่นประมาท (abstract-noun)
ความหมิ่นประมาท (abstract-noun)

หฺมิ่น-ปฺระ-หฺมาด

แสดงกิริยาวาจาดูถูกเหยียดหยามผู้อื่น


แอบอ้าง

/ʔɛːp̚˨˩.ʔaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เอาไปอ้างโดยเจ้าตัวไม่รู้


แอบแฝง

การแอบแฝง (abstract-noun)
ความแอบแฝง (abstract-noun)

/ʔɛːp̚˨˩.fɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ทักท้วง

/tʰak̚˦˥.tʰua̯ŋ˦˥/^((สัมผัส))

กล่าวหรือแสดงออกเป็นทำนองว่ายังไม่เห็นด้วย


สดับ

เทียบเขมร ស្ដាប់ (สฺฎาบ̍)

ตั้งใจฟัง, มักใช้เข้าคู่กับคำ ตรับฟัง เป็น สดับตรับฟัง

สดับพระธรรมเทศนา

ถึงแม้ว่าจะสนิทนิทรา ก็ผวาเมื่อสดับศัพท์เสียงพี่


บั่น

ตัดให้เป็นท่อน ๆ


บั่นทอน

ทำให้สั้นหรือลดน้อยลง

บั่นทอนอายุ

บั่นทอนกำลัง

ทำให้เสียกำลังใจ ในคำว่า บั่นทอนจิตใจ


ใส่ความ

พูดหรือเขียนให้ร้ายป้ายสี, กล่าวหาเรื่องร้ายให้ผู้อื่นได้รับความเสียหาย

เขามีนิสัยไม่ดี ชอบใส่ความคนอื่น


ขูดรีด

/kʰuːt̚˨˩.riːt̚˥˩/^((สัมผัส))

แสวงหาประโยชน์โดยวิธีบีบบังคับเอา, แสวงหาประโยชน์โดยวิธีบีบบังคับให้จำยอม


คั่งค้าง

การคั่งค้าง (abstract-noun)
ความคั่งค้าง (abstract-noun)

/kʰaŋ˥˩.kʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ติดค้างทับถมอยู่, ตกค้างทับถมอยู่

งานคั่งค้าง


พอกพูน

การพอกพูน (abstract-noun)
ความพอกพูน (abstract-noun)

/pʰɔːk̚˥˩.pʰuːn˧/^((สัมผัส))

เพิ่มขึ้นโดยลำดับ

ทรัพย์สินพอกพูน

พอกพูนความรู้


พลุ่งพล่าน

พลุ่ง + พล่าน

การพลุ่งพล่าน (abstract-noun)
ความพลุ่งพล่าน (abstract-noun)

พฺลุ่ง-พฺล่าน

บันดาลโทสะจนนั่งไม่ติด

มีอารมณ์หรือความรู้สึกอย่างแรงกล้า


ขึ้นเสียง

ขึ้น + เสียง

/kʰɯn˥˩.sia̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ออกเสียงดังด้วยความโกรธ

เทียบเสียงเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสาย


ยั่วเย้า

พูดหยอกล้อ, กระเซ้า


ผูกมัด

/pʰuːk̚˨˩.mat̚˦˥/^((สัมผัส))

ผูกพันไว้แน่น


เขยื้อน

/kʰa˨˩.jɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

ไหวตัวหรือเคลื่อนที่, ทำให้ไหวตัวหรือให้เคลื่อนที่, (มักใช้แก่ของหนัก)

ตู้ใบนี้หนักมาก ดันเท่าไรไม่เขยื้อนเลย

โดยปริยายหมายความว่า ขยับตัว

เรียกใช้ให้ทำงานเท่าไร ๆ ก็นั่งนิ่งไม่ยอมเขยื้อน


ไหวตัว

รู้ตัวพร้อมที่จะรับเหตุการณ์ (มักใช้ในทางไม่ดี)

ตำรวจกรุงเก่าล่อซื้อยาบ้า แต่คนร้ายไหวตัวทัน ยิงตำรวจบาดเจ็บ 1 ราย


เจริญรอย

/t͡ɕa˨˩.rɤːn˧.rɔːj˧/^((สัมผัส))

ประพฤติ, ทำตามแบบอย่าง, เอาอย่าง

เจริญรอยตามผู้ใหญ่


โอหัง

การโอหัง (abstract-noun)
ความโอหัง (abstract-noun)

/ʔoː˧.haŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาวาจาหยิ่งยโส


สวะ

แผลงมาจาก สละ

สวะบาปแสวงบุญบท ที่แล้ว


ปลดแอก

/plot̚˨˩.ʔɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้พ้นจากอำนาจหรือการกดขี่, ทำให้เป็นอิสระ


ทุ่มเท

การทุ่มเท (abstract-noun)
ความทุ่มเท (abstract-noun)

ให้อย่างเต็มที่หรือเต็มกำลังความสามารถ

ทุ่มเทเงินทอง

ทุ่มเทกำลังความคิด


มอบอำนาจ

/mɔːp̚˥˩.ʔam˧.naːt̚˥˩/^((สัมผัส))

มอบหมายให้มีอำนาจจัดการหรือทำการแทน


ย่อท้อ

ย่อ + ท้อ; เทียบลาว ຫຍໍ້ທໍ້ (หยํ้ทํ้)

การย่อท้อ (abstract-noun)
ความย่อท้อ (abstract-noun)

/jɔː˥˩.tʰɔː˦˥/^((สัมผัส))

ไม่คิดสู้เพราะขาดกำลังใจ


ลองเชิง

/lɔːŋ˧.t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

หยั่งท่าทีดูว่ามีความสามารถแค่ไหน

นักมวยประหมัดเบา ๆ ลองเชิงคู่ต่อสู้

คะนอง, ตื่นเต้น, โลดโผน


เหนี่ยวรั้ง

เหนี่ยว + รั้ง

เหฺนี่ยว-รั้ง

ดึงไว้, ประวิงไว้, ชะลอไว้


คำนวณ

計算

คิดหาผลลัพธ์โดยวิธีเลข

ၼပ်ႉ

คิดหาผลลัพธ์โดยวิธีเลข

ຄຳນວນ

คิดหาผลลัพธ์โดยวิธีเลข

ຄິດໄລ່

คิดหาผลลัพธ์โดยวิธีเลข

calculate

คิดหาผลลัพธ์โดยวิธีเลข

คิดหาผลลัพธ์โดยวิธีเลข


คำนวน

รูปที่สะกดผิดของ คำนวณ


สำเนา

คัดหรือถ่ายข้อความหรือภาพเป็นต้นจากต้นแบบหรือต้นฉบับ

ก่อนส่งใบเสร็จรับเงินไปให้ลูกค้า ควรสำเนาไว้ก่อน


ประหวัด

หวนคิดเพราะผูกใจอยู่


หวัดหวั่น

หฺวัด-หฺวั่น

รูปที่สะกดผิดของ หวาดหวั่น


อยู่ไฟ

นอนใกล้ไฟโดยเชื่อว่าความร้อนจะทำให้มดลูกเข้าสู่ภาวะปรกติได้เร็วหลังคลอดลูกแล้ว


ไหมหน้า

แผลงมาจาก หมายหน้า

หมายหน้า, ตราหน้า

ไหมหน้าว่าเบียนเมือง ข้าคิดเปลื้องทานทำแห่งหอคำข้าดอก


หมายหน้า

/maːj˩˩˦.naː˥˩/^((สัมผัส))

ประมาทหน้า, ดูถูก

หมายหน้าไว้ว่าจะต้องสอบตกแน่ ๆ

เขาถูกหมายหน้าว่าเป็นคนไม่ดี


ทระนง

แผลงมาจาก ทะนง

การทระนง (abstract-noun)
ความทระนง (abstract-noun)

/tʰɔː˧.ra˦˥.noŋ˧/^((สัมผัส))


อิน

ยืมมาจากอังกฤษ in

การอิน (abstract-noun)
ความอิน (abstract-noun)

เข้าถึงอารมณ์อย่างแท้จริง

ดาราคนนี้อินกับบทบาทมาก ผู้กำกับสั่งคัตแล้วยังร้องไห้อยู่

มีอารมณ์อ่อนไหวตาม

คนใช้ที่บ้านดูละครแล้วอิน ร้องไห้ตามนางเอกไปด้วย


ตรัสรู้

การตรัสรู้ (abstract-noun)
ความตรัสรู้ (abstract-noun)

ตฺรัด-สะ-รู้

รู้แจ้ง (ใช้เฉพาะพระพุทธเจ้า)

รู้เอาเองว่าเป็นอย่างนั้นอย่างนี้


ดอด

/dɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

แอบไปหรือแอบมาทำอย่างใดอย่างหนึ่งโดยไม่ให้ใครรู้

ดอดมาหยิบเงินไปตั้งแต่เมื่อไร

บอกให้เฝ้าบ้าน ก็ดอดไปเที่ยวกลางคืนเสียนี่


ตอกหน้า

/tɔːk̚˨˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ว่าใส่หน้าอย่างไม่ไว้หน้า


ไว้หน้า

รักษาเกียรติฐานะของผู้อื่นไม่ให้ต้องได้รับความอับอายขายหน้า

ไม่ว่าจะพูดจะทำอะไรควรต้องไว้หน้าผู้หลักผู้ใหญ่บ้าง

ติเตียนศิษย์ต้องไว้หน้าครู


ไว้ลาย

แสดงความกล้าหาญหรือความสามารถอันเป็นลักษณะพิเศษของตนฝากไว้ให้ประจักษ์แก่ผู้อื่น

ชาติเสือต้องไว้ลาย


บัดกรี

เทียบมาเลเซีย pateri

เชื่อมหรือประสานโลหะให้ติดกัน


หยุมหยิม

จู้จี้, ชอบถือเอาเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ ว่าเป็นเรื่องสำคัญ

อย่าไปหยุมหยิมกับเขามากนัก


ประสานงา

ใช้งาสวนแทงกันในการยุทธหัตถี

ขัดแย้งกันอย่างรุนแรง

โดยปริยายหมายถึง ลักษณะที่รถหรือเรือแล่นเข้าชนกันอย่างแรง


ปัด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pacᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປັດ (ปัด), จ้วง baet

ทำให้หมดไปด้วยการพัดหรือโบกเป็นต้น

ปัดฝุ่น

ปัดแมลงวัน

พระอาทิตย์ปัดเหนือปัดใต้

ท้ายรถปัดไปทางหนึ่ง

เดินขาปัด

กระทบเรียดไป

กิ่งไม้ปัดหลังคา

เกลี่ยให้เสมอกัน, เกลี่ยให้เรียบ

ปัดขนตา

ปัดคิ้ว

ปัดแก้ม


ดั้ง

/daŋ˥˩/^((สัมผัส))


ปีน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *piːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປີນ (ปีน), จ้วง bin, จ้วงแบบจั่วเจียง bin

climb

ไต่โดยใช้มือและเท้า

ไต่โดยใช้มือและเท้าเกาะยึดขึ้นไป

ปีนต้นไม้

ปีนเขา

ใช้ในอาการที่ไต่ลงก็มี

ปีนลงทางหน้าต่าง

โดยปริยายหมายความว่า ออกนอกที่นอกทาง

ปีนทาง


ซ้อม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *zoːmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง somx，จ้วง somx

/sɔːm˦˥/^((สัมผัส))

ทำข้าวกล้องให้เป็นข้าวสาร โดยวิธีใส่ครกตำ เรียกว่า ซ้อมข้าว

ทำร้ายร่างกาย

เขาถูกอันธพาลซ้อมจนบาดเจ็บ


ซ้อม

/sɔːm˦˥/^((สัมผัส))

ทำทดลองเพื่อให้ชำนาญหรือให้แน่นอน

ซ้อมรบ

ซ้อมความเข้าใจ

ซ้อมละคร


ปลุก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *plokᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປຸກ (ปุก), ไทใหญ่ ပူၵ်း (ปู๊ก), อาหม 𑜆𑜤𑜀𑜫 (ปุก์)， จ้วงแบบจั่วเจียง zoek（byoek）， จ้วง byoek

ทำให้ตื่นจากหลับ

ทำให้ได้สติรู้สึกตัว

กระตุ้นให้เกิดแรงกำลัง ความขลัง และความกล้าแข็ง เป็นต้น


ดม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗɤmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດົມ (ด็ม), ไทลื้อ ᦡᦳᧄ (ดุม), ไทใหญ่ ၼူမ် (นูม), อาหม 𑜃𑜤𑜉𑜫 (นุม์), จ้วง ndumq

ใช้จมูกสูดกลิ่น, สูดเอากลิ่น


เห็นใจ

การเห็นใจ (abstract-noun)
ความเห็นใจ (abstract-noun)

เห็นน้ำใจว่าเป็นอย่างไร เช่นดีหรือชั่ว

ร่วมรู้สึกในความทุกข์ยากของผู้อื่น

รู้สึกเห็นใจคนจนที่ต้องอดมื้อกินมื้อ

มาทันพบก่อนตาย

เขามาทันเห็นใจก่อนพ่อจะสิ้นลม


แล้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.leːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ແລ້ງ (แล้ง), ไทลื้อ ᦶᦟᧂᧉ (แล้ง), ไทดำ ꪵꪩ꫁ꪉ (แล้ง), ไทใหญ่ လႅင်ႉ (แล๎ง), จ้วง rengx, จ้วงแบบจั่วเจียง lengx

/lɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

แล้งน้ำใจ

แล้งน้ำ

แล้งกวี


ตด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.tɤtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕົດ (ต็ด), ไทใหญ่ တူတ်း (ตู๊ต), ไทดำ ꪶꪔꪒ (โตด), พ่าเก တုတ် (ตุต์), อาหม 𑜄𑜢𑜤𑜄𑜫 (ตึต์), จ้วง roet, จ้วงแบบจั่วเจียง doet

อาการที่ลมระบายออกทางทวารหนัก, ผายลม


นิ่ว

ทำหน้าย่นขมวดคิ้วแสดงความไม่พอใจหรือรู้สึกเจ็บเป็นต้น


สัก

ทำให้ตึง, ทำให้แน่น

สักว่าว

สักที่นอน


สัก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง caeg (ชัก, ปัก, แทง, สัก)

เอาของแหลมแทงลงด้วยวิธีการหรือเพื่อประโยชน์ต่าง ๆ กัน

สักปลาไหล

สักหาของในน้ำ

สักรอยช้ำเพื่อรีดเอาเลือดที่คั่งออก

ใช้เหล็กแหลมจุ้มหมึกหรือน้ำมันแทงที่ผิวหนังให้เป็นอักขระเครื่องหมายหรือลวดลาย, ถ้าใช้หมึก เรียกว่า สักหมึก, ถ้าใช้น้ำมัน เรียกว่า สักน้ำมัน

ทำเครื่องหมายโดยใช้เหล็กแหลมจุ้มหมึกจิ้มที่ผิวหนังเพื่อแสดงเป็นหลักฐานบนร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่ง เช่น สักข้อมือ แสดงว่าได้ขึ้นทะเบียนเป็นชายฉกรรจ์หรือเป็นเลกมีสังกัดกรมกองแล้ว สักหน้า แสดงว่าเป็นผู้ที่ต้องโทษปาราชิกเป็นต้น


ประมวล

รวบรวมให้เข้าระเบียบเป็นหมวดหมู่


ขันเชนาะ

/kʰan˩˩˦.t͡ɕʰa˦˥.nɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ ขันชะเนาะ


ขันชะเนาะ

ขัน + ชะเนาะ

ขันชเนาะ
ขันเชนาะ
การขันชะเนาะ (abstract-noun)

/kʰan˩˩˦.t͡ɕʰa˦˥.nɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

บิดลูกชะเนาะให้ตึง


เขี่ยน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂ່ຽນ (ข่ยน)

หนามเขี่ยน


ส้องสุม

/sɔŋ˥˩.sum˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ซ่องสุม


ซ่องสุม

ส้องสุม
การซ่องสุม (abstract-noun)

/sɔŋ˥˩.sum˩˩˦/^((สัมผัส))

รวบรวมผู้คนอย่างลับ ๆ เพื่อกระทำการใหญ่อย่างใดอย่างหนึ่ง


ย่ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲamᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿ᩵ᩣᩴ (ย่าํ), เขิน ᨿ᩵ᩣᩴ (ย่าํ), ลาว ຍ່ຳ (ย่ำ) หรือ ຢ່ຳ (อย่ำ), ไทลื้อ ᦍᧄᧈ (ยั่ม) หรือ ᦶᦍᧄᧈ (แย่ม), จ้วง yaemh（ย่ำ-เหยียบ）

เหยียบหนัก ๆ ซ้ำ ๆ

ย่ำโคลน

ย่ำเลน

เดินในลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น


ตัดต่อ

/tat̚˨˩.tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ตัดฟิล์มภาพยนตร์ เทปบันทึกภาพ เป็นต้น ที่ไม่ติดต่อกัน แล้วนำมาต่อกันเพื่อให้เป็นไปตามที่ต้องการ

ดัดแปลงภาพ เสียง หรือภาพยนตร์ให้เปลี่ยนไปจากเดิมด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์

ตัดต่อภาพ


อุ้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔuːmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອຸ້ມ (อุ้ม) หรือ ອູ້ມ (อู้ม), ไทใหญ่ ဢုမ်ႈ (อุ้ม), อาหม 𑜒𑜤𑜪 (อุํ), จ้วง umj

/ʔum˥˩/^((สัมผัส))

โอบยกขึ้น, ยกขึ้นไว้กับตัว

อุ้มเด็ก

เมฆอุ้มฝน

อุปถัมภ์ค้ำชู


หาบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *traːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫາບ (หาบ), คำเมือง ᩉᩣ᩠ᨷ (หาบ), ไทลื้อ ᦠᦱᧇ (หาบ), ไทดำ ꪬꪱꪚ (หาบ), ไทใหญ่ ႁၢပ်ႇ (ห่าป), ปู้อี raabt, ，จ้วงแบบจั่วเจียง hap，จ้วง rap, จ้วงแบบหนง taeb, แสก ร̄าบ

/haːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาของห้อยปลายคาน 2 ข้างแล้วแบกกลางคานพาไป


ห้ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tramꟲ， จ้วง taemj

เข้าทำร้ายกัน

ตัดให้สั้นอย่างไม่เป็นระเบียบ

เข้าตะครุบขบกัด (ใช้แก่สัตว์)


บวกลบคูณหาร

บวก + ลบ + คูณ + หาร

บวก-ลบ-คูน-หาน

/bua̯k̚˨˩.lop̚˦˥.kʰuːn˧.haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

คิดเลข, คำนวณ

เขาบวกลบคูณหารคล่องโดยไม่ต้องใช้เครื่องคิดเลข

คิด, พิจารณา

ฉันบวกลบคูณหารดูแล้วว่ามันไม่คุ้มเลยไม่ได้ลงทุนไป


รำพึง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩵ᩣᩴᨻᩮᩥ᩠ᨦ (ร่าํเพิง), เทียบเขมร រំពឹង (รํพึง)

การรำพึง (abstract-noun)
ความรำพึง (abstract-noun)

คิดถึง, คิดคำนึงอยู่ในใจ

เขารำพึงถึงความหลังด้วยความเศร้าใจ


หัวร้อน

แปลตรงตัวจากอังกฤษ hothead; เทียบเท่า หัว + ร้อน

/hua̯˩˩˦.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))


ออมสิน

/ʔɔːm˧.sin˩˩˦/^((สัมผัส))

เก็บเงินทีละเล็กทีละน้อย


ออม

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ဢွမ် (ออ̂ม)

/ʔɔːm˧/^((สัมผัส))

เก็บหอมรอมริบ

ออมทรัพย์

ออมสิน

ออมแรง


จาม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈາມ (จาม), ไทใหญ่ ၸၢမ် (จาม)

/t͡ɕaːm˧/^((สัมผัส))

อาการของลมที่พุ่งออกมาทางจมูกและปาก มักจะเป็นห้วง ๆ ในทันทีทันใดโดยไม่ตั้งใจ เพราะเกิดระคายเคืองในจมูก


จาม

ยืมมาจากจีนยุคกลาง斬 (MC tsreamX)

/t͡ɕaːm˧/^((สัมผัส))

ฟันลงไปเต็มที่

เอาขวานจามหัว


แหล

ตัดมาจาก ตอแหล

/lɛː˩˩˦/^((สัมผัส))


เจื๋อน

แผลงมาจาก เฉือน

/t͡ɕɯa̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

ตัดอวัยวะเพศชาย

ย้อนรอยเจื๋อน ขุนนางผู้ถูกตอน

ขึ้นเขียงให้หมอเจื๋อน

พาน้องหมาไปเจื๋อน


ทุจริต

ยืมมาจากบาลี ทุจฺจริต; เทียบเท่า ทุ + จริต

ทุจจริต
การทุจริต (abstract-noun)

ทุด-จะ-หฺริด

/tʰut̚˦˥.t͡ɕa˨˩.rit̚˨˩/^((สัมผัส))

ทุจริตในการสอบ

คดโกง, ฉ้อโกง

ทุจริตต่อหน้าที่


อนุสรณ์

ยืมมาจากบาลี อนุสฺสรณ (“ความทรงจำ; ความจำ”)

/ʔa˨˩.nu˦˥.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ระลึก, คำนึงถึง


ลอยแพ

/lɔːj˧.pʰɛː˧/^((สัมผัส))

จับใส่แพแล้วปล่อยให้ลอยล่องไปในน้ำตามยถากรรม

สมัยโบราณเอาคนชั่วลอยแพไป

นางกากีถูกลอยแพ

โดยปริยายหมายถึง ปล่อยให้ตกอยู่ในสถานะลำบาก

โรงงานขาดทุนต้องปิดกิจการ คนงานจึงถูกลอยแพ


ลุ่มหลง

การลุ่มหลง (abstract-noun)
ความลุ่มหลง (abstract-noun)

หมกมุ่น, มัวเมา

ลุ่มหลงในอบายมุข


ชิมลาง

/t͡ɕʰim˧.laːŋ˧/^((สัมผัส))

หยั่งดูท่าทีหรือเหตุการณ์ว่าจะดีหรือ ร้าย

ทดลองดูลาดเลาว่าจะเป็นอย่างไร


ครอบคลุม

การครอบคลุม (abstract-noun)
ความครอบคลุม (abstract-noun)

แผ่ไปถึง, รวมไปถึง

เราควรเน้นการพัฒนาคุณภาพชีวิต อย่างครอบคลุมทุกมิติ


แบ่งย่อย

/bɛŋ˨˩.jɔj˥˩/^((สัมผัส))

แยกจากส่วนรวม ออกเป็นส่วนเล็กส่วนน้อย

แบ่งย่อยชาติสมาชิก 27 ประเทศ ลงเป็น 271 ภูมิภาค


เหาะเหินเดินอากาศ

เหาะ + เหิน + เดิน + อากาศ

การเหาะเหินเดินอากาศ (abstract-noun)

เหาะ-เหิน-เดิน-อา-กาด

/hɔʔ˨˩.hɤːn˩˩˦.dɤːn˧.ʔaː˧.kaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

งานสร้างเครื่องบินเหาะเหินเดินอากาศมิใช่ง่าย ๆ

ขี่ไม้กวาดเหาะเหินเดินอากาศ


เย้ยหยัน

/jɤːj˦˥/^((สัมผัส))

เยาะเย้ยดูหมิ่นให้อายหรือเจ็บใจ

นักกีฬาออกมาเย้ยหยันคู่แข่ง


สอดคล้อง

การสอดคล้อง (abstract-noun)
ความสอดคล้อง (abstract-noun)

/sɔːt̚˨˩.kʰlɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ขัดแย้งกัน, พ้อง, ประสาน

เตรียมปรับโครงสร้างให้สอดคล้องตาม รัฐธรรมนูญใหม่


แบกรับ

/bɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ทนแบกรับภาระที่ต้องเลี้ยงลูกไม่ไหว


บ่นพึม

ตัดมาจาก บ่น + พึมพำ

พ่อค้าแม่ค้าบ่นพึมว่ายอดขายหดหาย


นิ่งเงียบ

นิ่ง + เงียบ

/niŋ˥˩.ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

เฉยไม่พูดอะไร

ภรรยาของเขานิ่งเงียบอยู่พักหนึ่ง


หยาบกร้าน

หยาบ + กร้าน

หฺยาบ-กฺร้าน

กระด้าง, ไม่นุ่มเนียน

ผิวที่เคยนุ่มเนียน กลายเป็นผิวที่หยาบกร้าน


อิ่มเอิบ

/ʔim˨˩.ʔɤːp̚˨˩/^((สัมผัส))

สดชื่น, ผ่องใส, แช่มชื่น

หน้าตาอิ่มเอิบ

ปลาบปลื้ม, รู้สึกยินดี, สบายใจ

จิตใจอิ่มเอิบ


บ่งชี้

/boŋ˨˩.t͡ɕʰiː˦˥/^((สัมผัส))

สัตว์เลื้อยคลาน มักจะเป็นตัวบ่งชี้ ถึงความหลากหลายทางชีวภาพ ของแต่ละประเทศที่มันอาศัยอยู่


เทอด

/tʰɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เทิด


ปักดำ

ถอนต้นกล้ามาปลูกในนาดำ โดยปัก ลงไปให้รากจมดิน

ชาวนาเร่งปักดำหลังช่วงนี้ฝนตกต่อเนื่องจนมีน้ำเพียงพอ


ฝึกปรือ

/fɯk̚˨˩.prɯː˧/^((สัมผัส))

ฝึกหรือหัดจนเป็นหรือเชี่ยวชาญ, หัดทำหรือหัดให้ทำจนดี

นักกีฬาได้ฝึกปรือฝีมือและแลกเปลี่ยนประสบการณ์


ปรนปรือ

บำรุงเลี้ยงดูให้สมบูรณ์ ยิ่งขึ้น

ปรนปรือด้วยอามิส


เลือกเฟ้น

เลือก + เฟ้น

คัดเอาเฉพาะที่ต้องการ, คัดเอาแต่ที่ดีที่สุด

ในช่วงใกล้เทศกาลนี้ คนจำนวนมาก ต่างพยายามเลือกเฟ้นหาของขวัญของฝาก


พลอด

/pʰlɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พูดจาอ่อนหวาน

พลอดคำหวานกับเธอ จนทำให้เธอปลื้มปริ่ม


ขัดเคือง

การขัดเคือง (abstract-noun)
ความขัดเคือง (abstract-noun)

/kʰat̚˨˩.kʰɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

โกรธเพราะถูกขัดใจ, ไม่พอใจกรุ่นอยู่เพราะมาขัดความคิด

ความรู้สึกเดือดดาลขุ่นข้องขัดเคืองวูบเข้ามาในอารมณ์อีกครั้ง


คละคลุ้ง

การคละคลุ้ง (abstract-noun)
ความคละคลุ้ง (abstract-noun)

เหม็นตลบไปทั่วคล้ายกลิ่นของเน่าเสีย, คลุ้ง

โรงงานผลิตไตปลา ส่งกลิ่นเหม็นคละคลุ้งไปทั่ว


แหวกว่าย

/wɛːk̚˨˩.waːj˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนไปในน้ำหรืออากาศโดยใช้ กำลังแขน ขา หรือครีบหางแหวกไป

ฉลามวาฬขนาดใหญ่ แหวกว่ายตามฝูงปลาขนาดเล็ก

เวียนว่ายตายเกิด

แหวกว่ายตายเกิดในวัฏสงสาร


ถาโถม

/tʰaː˩˩˦.tʰoːm˩˩˦/^((สัมผัส))

กระโจนเข้าไป, พุ่งเข้าไป

วิกฤติเรื่องงานและเรื่องสุขภาพ ถาโถมเข้ามาในชีวิต


อาน

ยืมมาจากเขมร អាន (อาน)

/ʔaːn˧/^((สัมผัส))

ลับมีดหรืออาวุธให้คม

อานดาบ

อานอาวุธ

ใช้มีดหรืออาวุธถูกับหินให้เรียบหรือให้คม

อานมีด

อานหอก


อาน

/ʔaːn˧/^((สัมผัส))

เครื่องอาน

เครื่องกินหรือเครื่องเซ่น


ม้าดีดกะโหลก

ม้า + ดีด + กะโหลก

ม้า-ดีด-กะ-โหฺลก

มีกิริยากระโดกกระเดกลุกลนหรือไม่เรียบร้อย มักใช้กับผู้หญิง


ทะลัก

อาการที่สิ่งที่แออัดกันอยู่หรือถูกกีดกั้นผลุดหรือหลุดออกมาโดยแรง เมื่อสิ่งกีดกั้นแตกหรือพังทลายลง

ถูกแทงไส้ทะลัก

น้ำทะลักออกจากเขื่อน

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

สินค้าที่กักตุนทะลักออกมา


เบียฬ

รูปเลิกใช้ของ เบียน


บูชายัญญ์

บูชา + ยัญญ์

รูปเลิกใช้ของ บูชายัญ


แจว

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩯ᩠ᩅ (แจว), ลาว ແຈວ (แจว) หรือ ແຊວ (แซว), ไทลื้อ ᦶᦌᧁ (แซว), เขิน ᨧᩯ᩠ᩅ (แจว); เทียบเขมร ចែវ (แจว), เวียดนาม chèo (แจ่ว)

/t͡ɕɛːw˧/^((สัมผัส))

เอาแจวพุ้ยน้ำให้เรือเคลื่อนไป

แจวอ้าว


คลื่นใส้

รูปที่สะกดผิดของ คลื่นไส้


ร่ำลา

ลา, อำลา, กล่าวลา, ล่ำลา ก็ว่า

กอดร่ำลาด้วยความอาลัย พร้อมจูบหน้าผากฝากรอยรักเป็นครั้งสุดท้าย


โพล่ง

/pʰloːŋ˥˩/^((สัมผัส))

พูดออกมาทันทีโดย ไม่ยับยั้งหรือไม่ทันคิด

นักข่าวโพล่งภาษาหยาบคายต่อผู้ชม

ดังอย่างเสียงกระโดด ลงไปในน้ำ


แผ่ซ่าน

/pʰɛː˨˩.saːn˥˩/^((สัมผัส))

ซึมซาบไปทั่ว, กระจายไปทั่ว

ความแตกแยกเกลียดชังแผ่ซ่านไปทั่วทุกซอกทุกมุม ทำให้สังคมอยู่ในภาวะอึมครึม


เมื้อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເມືອ (เมือ), ไทลื้อ ᦵᦙᦲ (เมี), ไทใหญ่ မိူဝ်း (เมิ๊ว)

/mɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

เข้ารุกรวนทวนแทง รแรงเร่งมาหนา ถึงพิมพิสาครราช พระบาทขาดคอช้าง ขุนพลคว้างขวางรบ กันพระศพกษัตรีย์ หนีเมื้อเมืองท่านไท ครั้นพระศพเข้าได้ ลั่นเขื่อนให้หับทวาร ท่านนา

ธก็สั่งมนตรี แลไพร่ฟ้า ช้างม้าคลี่คืนเมื้อ โองการเชื้อสองพี่ คิดที่เราจะไป ก็ให้ผูกกระไดข่าวคอย ผู้รู้รอยชาวด่าน หว่านความรักชักชิด


กระจัดพลัดพราย

การกระจัดพลัดพราย (abstract-noun)

กฺระ-จัด-พฺลัด-พฺราย

/kra˨˩.t͡ɕat̚˨˩.pʰlat̚˦˥.pʰraːj˧/^((สัมผัส))

แตกฉานซ่านเซ็นไป, ไม่รวมอยู่ในพวกเดียวกัน


ซ่านเซ็น

กระจัดกระจาย, มักใช้เข้าคู่กับคำ แตกฉาน เป็น แตกฉานซ่านเซ็น


กระซิกกระซวย

การกระซิกกระซวย (abstract-noun)

กฺระ-ซิก-กฺระ-ซวย

ค่อยกระแซะเข้าไป

เจ้าก็ระรี่ระริกกระซิกกระซวย


เย้าหยอก

/jaw˦˥.jɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

สัพยอก, กระเซ้าเย้าแหย่


เย้า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຍົ້າ (เย็้า), คำเมือง ᨿᩮᩢ᩶ᩣ (เยั้า), เขิน ᨿᩮᩢ᩶ᩣ (เยั้า), ไทใหญ่ ယဝ်ႉ (ย๎ว), จ้วง yaeux (เย้า-หยอก หลอก ล้อ), จ้วงแบบจั่วเจียง yaeuh (เย่า-หยอก หลอก ล้อ)

หยอก, สัพยอก


สัพยอก

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/sap̚˨˩.pʰa˦˥.jɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ผู้ใหญ่สัพยอกเด็กว่าเป็นแม่สายบัวแต่งตัวเก้อ


หยอกเย้า

/jɔːk̚˨˩.jaw˦˥/^((สัมผัส))

สัพยอก, กระเซ้าเย้าแหย่


แหย่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຫຍ່ (แหย่), ไทดำ ꪵꪐ꪿ (แหญ่)

/jɛː˨˩/^((สัมผัส))

เอานิ้วมือหรือปลายไม้เป็นต้นแยงเข้าไป

เย้า, ทำให้เกิดความรำคาญหรือไม่สงบอยู่ได้

ลองดูชั้นเชิง


แยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຍງ (แยง), ไทลื้อ ᦶᦍᧂ (แยง), ไทใหญ่ ယဵင်း (เย๊ง), อาหม 𑜐𑜢𑜂𑜫 (ญิง์)

/jɛːŋ˧/^((สัมผัส))

แหย่เข้าไปในช่องหรือในรู

เอาขนไก่แยงหู


แยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຢງ (แอยง); ร่วมรากกับ เยง

/jɛːŋ˧/^((สัมผัส))

เยง, กลัว, เกรง


แยงตา

/jɛːŋ˧.taː˧/^((สัมผัส))

อาการที่แสงส่องสวนตรงมายังนัยน์ตา

แสงอาทิตย์แยงตา


ฉลอง

เทียบเขมร ឆ្លង (ฉฺลง)

/t͡ɕʰa˨˩.lɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำบุญหรือบูชาสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เป็นงานครึกครื้นเอิกเกริก เพื่อแสดงความปีติยินดี

ฉลองโบสถ์

ฉลองหนังสือ

ฉลองกฐิน

จัดงานเลี้ยงครึกครื้นเอิกเกริกเพื่อแสดงความยินดี ในโอกาสต่าง ๆ บางทีใช้คู่กับคำว่า เฉลิม เป็น เฉลิมฉลอง

ฉลองแต่งงาน

ฉลองอายุ

แทน, ตอบแทน, ทดแทน

ฉลองคุณ

ฉลองศรัทธา

รอง, จำลอง, ช่วย, แทนที่

ท่าฉลอง


นอง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน นอง, ลาว ນອງ (นอง), คำเมือง ᨶᩬᨦ (นอง), เขิน ᨶᩬᨦ (นอง), ไทลื้อ ᦓᦸᧂ (นอ̂ง), ไทดำ ꪙꪮꪉ (นอง), ไทใหญ่ ၼွင်း (น๊อ̂ง), จ้วง nongz (นอง, “น้ำนอง”), จ้วงแบบจั่วเจียง nongz (นอง, “น้ำนอง”)

/nɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ค้าง เจิ่ง หรือขังอยู่บนพื้น ใช้แก่ ของเหลว

น้ำนองถนน


แทรกแซง

/sɛːk̚˥˩.sɛːŋ˧/^((สัมผัส))

แทรกเข้าไปเกี่ยวข้องในกิจการของผู้อื่น


บังอาจ

ยืมมาจากเขมร បង្អាច (บงฺอาจ)

การบังอาจ (abstract-noun)
ความบังอาจ (abstract-noun)

/baŋ˧.ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กล้าแสดงกล้าทำด้วยทะนงใจหรือฮึกเหิม โดยไม่ยำเกรงหรือไม่รู้จักที่ต่ำที่สูง

กล้าละเมิดกฎหมาย


เหน้า

คำโทโทษของเน่า

รูปแบบอื่นของ เน่า

น้ำเหม็นมล้างสิ่งเหน้า ไฉนหยุด


เสย

/sɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/sɤj˩˩˦/^((สัมผัส))

ช้อนขึ้น, งัดขึ้น

ช้างเสยงา

เอามือหรือหวี ตลบผมขึ้นไปด้านบน

เสยผม

เรือเสยฝั่ง

อาการที่ใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งงัดขึ้นแรง ๆ

เอาหมัดเสยคาง


อธิฐาน

/ʔa˨˩.tʰi˦˥.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ อธิษฐาน หรือ อธิฏฐาน


ละ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ละ, ลาว ລະ (ละ), คำเมือง ᩃᩡ (ละ) หรือ ᩃ (ล), เขิน ᩃᩡ (ละ), ไทลื้อ ᦟᦰ (ละ); เทียบเขมร លះ (ละ) หรือ ស្រឡះ (สฺรฬะ), มอญ ဗၠး (พฺลห์)

/laʔ˦˥/^((สัมผัส))

แยกตัวไปให้พ้นจากสิ่งที่เกี่ยวข้องอยู่

ละถิ่นฐาน

ละสังขาร

ทิ้ง, ปล่อย, วาง, เลิก

ละพยศ

เว้นว่างคำหรือข้อความโดยใช้ เครื่องหมาย ฯ หรือ ฯลฯ หรือเขียนว่างเป็น จุด ๆ ดังนี้ ... หรือเว้นว่างไว้โดยใช้เครื่องหมาย รูป -"แสดงว่าคำหรือข้อความดังกล่าวซ้ำกับ บรรทัดบน.


ชะ

ยืมมาจากเขมร ជះ (ชะ); ร่วมเชื้อสายกับมอญ ဇး (ชห์)

/t͡ɕʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))

ล้างหรือทำให้สิ่งที่ติดอยู่หลุดออกไปด้วยน้ำ ในลักษณะและอาการอย่างชะแผล

ชำระล้างด้วยน้ำหรือน้ำฝนเป็นต้น

ฝนชะช่อมะม่วง

ฝนชะหน้าดิน


เขน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง kin (ขีน, “กางให้ตึง, เปิด, ลืมตา”)

/kʰeːn˩˩˦/^((สัมผัส))

คลี่ออก, แผ่ออก, ใช้แก่นกเมื่อคลี่ขนหาง

นกกางเขน


เปื้อน

เทียบลาว ເປື້ອນ (เปื้อน), จ้วงแบบจั่วเจียง banj (ป้าน "ติดสิ่งสกปรก โรคติดต่อกัน")

/pɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

ติดสิ่งที่ทำให้เกิดสกปรก น่ารังเกียจ หรือไม่ต้องการ

เปื้อนโคลน

เปื้อนแกง

เปื้อนเลือด


ปัจจุทธรณ์

ยืมมาจากบาลี ปจฺจุทฺธรณ

/pat̚˨˩.t͡ɕut̚˨˩.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

ถอนคืน (ในวินัยใช้คู่กับ อธิษฐาน ซึ่งแปลว่า ตั้งใจ)


ล็อก

ยืมมาจากอังกฤษ lock (“ทำให้แน่น”)

/lɔk̚˦˥/^((สัมผัส))

ตวัดรัดให้แน่น

ล็อกคอ

ล็อกแขน

ใส่กลอน, ลงกลอน

ล็อกประตู

ล็อกหน้าต่าง

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งไม่สามารถเปลี่ยนไปจากเดิมได้

ล็อกฐานข้อมูล

ล็อกสเปก

ล็อกเก้าอี้


ย่นย่อ

/jon˥˩.jɔː˥˩/^((สัมผัส))

กล่าวโดยย่นย่อพอได้ความ

อย่าได้ย่นย่อ


ผทมเพลิง

ผะ-ทม-เพฺลิง

/pʰa˨˩.tʰom˧.pʰlɤːŋ˧/^((สัมผัส))


ยายี

เบียดเบียน, รบกวน


ลงรัก

เอารักทาลงบนผิวสิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อทำให้ผิวเรียบ เกลี้ยง ดำ เป็นมัน


ลงยา

ใช้น้ำยาเคมีใส่ลงในพื้นที่เป็นร่องระหว่างลวดลายในเครื่องเงิน แล้วใช้ความร้อนอบให้น้ำยาติดและให้พื้นเป็นสีต่าง ๆ, เรียกเต็มว่า ลงถมยาสี


มาริ

ยืมมาจากชวา mari (“เดินทางมาหา”); เทียบอินโดนีเซีย mari, มาเลเซีย mari


ยกกระเปาะ

ยก + กระเปาะ

ยก-กฺระ-เปาะ

ยกขอบขึ้นเป็นรูปทรงกระบอกขนาดเล็ก เพื่อใช้ฝังเพชรพลอยในงานโลหะรูปพรรณ


ตรัส

ยืมมาจากเขมร ត្រាស់ (ตฺราส̍)


บุกบั่น

บุกบัน
การบุกบั่น (abstract-noun)
ความบุกบั่น (abstract-noun)

ฝ่าไปโดยไม่ท้อถอย


บึกบึน

บึก + (บึน เป็นคำสร้อย)

/bɯk̚˨˩.bɯn˧/^((สัมผัส))

ทรหดอดทน, ไม่ท้อถอย


บุกบัน

แผลงมาจาก บุกบั่น

ฝ่าไปโดยไม่ท้อถอย

เข้าโรมรุกบุกบันฟันแทง


ดั้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດັ້ນ (ดั้น), จ้วง ndonj (ด้อน-ด้นดั้น), จ้วงแบบจั่วเจียง ndienj (เดี้ยน-ด้นดั้น)（Daxin）, จ้วงแบบจั่วเจียง ndaenj (ดั้น-ด้นดั้น)（Jingxi）

มุ่งหน้าฝ่าไป

ดั้นหมอกออกเมฆด้วยฤทธิไกร ผ่านพิชัยขีดขินบูรินมา


ดาล

เกิดขึ้น, เป็นขึ้น, มีขึ้น


พนม

เขมรเก่า bnaṃ (“ภูเขา, วัดบนภูเขา”); เทียบเขมรเก่า vnaṃ, vnaṃm, vnam; เขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ vnaṃ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ភ្នំ (ภฺนํ)

ทำให้มีรูปอย่างดอกบัวตูม

พนมมือ


ลาด

/laːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ลาดพรม

ปูลาดอาสนะ

โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่มีอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

ถนนลาดยาง


แว้ง

/wɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

อาการที่เอี้ยวหัวหรืออวัยวะบางส่วนโดยเร็วเพื่อกัดหรือทำร้ายเป็นต้น

ควายแว้งขวิด

จระเข้แว้งหางฟาดเรือล่ม

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เตือนดี ๆ มาแว้งเอาได้


เสียหน้า

การเสียหน้า (abstract-noun)
ความเสียหน้า (abstract-noun)

/sia̯˩˩˦.naː˥˩/^((สัมผัส))

ลูกประพฤติตัวไม่ดี พลอยทำให้พ่อแม่เสียหน้าไปด้วย


รัง

เทียบพม่า ရင် (รง์)

แต่ง, สร้าง, ตั้ง


พินิจ

แผลงมาจาก วินิจ, ตัดมาจาก หรือ แผลงมาจากวินิจฉัย, จากบาลี วินิจฺฉย

พิจารณา, ตรวจตรา, ตริตรอง


ไถ่บาป

ช่วยให้พ้นบาป (ใช้แก่พระเยซูที่อุทิศชีวิตช่วยมนุษย์ให้พ้นบาปตามพระประสงค์ของพระเป็นเจ้า โดยยอมถูกตรึงไม้กางเขน)

ชดใช้สิ่งที่เคยทำไม่ดีไว้


ออกบวช

/ʔɔːk̚˨˩.bua̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

ไปถือเพศเป็นพระหรือนักพรตอื่น ๆ

เลิกถือศีลอด


วิสาสะ

ยืมมาจากบาลี วิสฺสาส (“ความคุ้นเคย; ความนอนใจ”); เทียบสันสกฤต विश्वास (วิศฺวาส, “ความเชื่อถือ”)

/wi˦˥.saː˩˩˦.saʔ˨˩/^((สัมผัส))

พูดจาปราศรัยอย่างคุ้นเคยกัน (มักใช้ในความปฏิเสธ)

ไม่เคยวิสาสะกันมาก่อน


ภัญชะ

ยืมมาจากสันสกฤต भञ्ज (ภญฺช) หรือบาลี ภญฺช

/pʰan˧.t͡ɕʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้แตก, หัก


ปาฐกถา

/paː˧.tʰa˨˩.ka˨˩.tʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

บรรยายเรื่องราวในที่ชุมนุมชนเป็นต้น


สาธก

ยืมมาจากสันสกฤต साधक (สาธก, “ทำให้สำเร็จ”) หรือบาลี สาธก (“ทำให้สำเร็จ”)

/saː˩˩˦.tʰok̚˦˥/^((สัมผัส))

ยกตัวอย่างมาอ้างให้เห็น


เสนา

/seː˩˩˦.naː˧/^((สัมผัส))

วัดนา, ตรวจสอบที่นา


แสวงหา

/sa˨˩.wɛːŋ˩˩˦.haː˩˩˦/^((สัมผัส))

เที่ยวหา, ค้นหา, เสาะหา


อุทัย

ยืมมาจากสันสกฤต उदय (อุทย) หรือบาลี อุทย

เริ่มส่องแสง ในคำว่า อาทิตย์อุทัย


สาธุ

ยืมมาจากสันสกฤต साधु (สาธุ, “ดี; สำเร็จ”), จากบาลี สาธุ (“ดี; สำเร็จ”)

/saː˩˩˦.tʰuʔ˦˥/^((สัมผัส))

เปล่งวาจาแสดงความเห็นว่าชอบแล้วหรืออนุโมทนาด้วย, มักใช้เข้าคู่กับคำ โมทนา เป็น โมทนาสาธุ

ไหว้ (เป็นคำบอกให้เด็กแสดงความเคารพตามธรรมเนียม, กร่อนเสียง เป็น ธุ ก็มี)


เผือก

แผลงมาจาก เสือก

/pʰɯa̯k̚˨˩/^((สัมผัส))

เข้าไปจุ้นจ้านในเรื่องของคนอื่น


ปลิ้น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pliːnꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปลิ้น หรือ ปิ้น, ลาว ປີ້ນ (ปี้น), คำเมือง ᨸᩖᩥ᩶ᩁ (ปลิ้ร), เขิน ᨸᩥ᩠᩶ᨶ (ปิ้น), ไทลื้อ ᦔᦲᧃᧉ (ปี้น), ไทดำ ꪜꪲ꫁ꪙ (ปิ้น), ไทใหญ่ ပိၼ်ႈ (ปิ้น), ไทใต้คง ᥙᥤᥢᥲ (ปี้น), อาหม 𑜆𑜢𑜃𑜫 (ปิน์, “กลับคืน”), จ้วงแบบจั่วเจียง binj, จ้วง binj

กลับข้างในบางส่วนให้โผล่ออกมา

ปลิ้นตา

โผล่ยื่นหรือทำให้โผล่ยื่นออกมาจากสิ่งที่มีอะไรห่อหุ้มอยู่

พุงปลิ้น

ตาปลิ้น

ลักลอบหรือหลอกลวงเอาไปซึ่งหน้า

ปลิ้นเอาเงินไป


อย้าง

/jaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ย่าง


อภัย

ยืมมาจากสันสกฤต अभय (อภย), จากบาลี อภย; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອະໄພ (อะไพ), เขมร អភ័យ (อภัย); เหมือนกับ อ + ภัย

[เสียงสมาส]
อะ-ไพ-ยะ-

ฉันอภัยให้เธอ


บริจาค

ยืมมาจากบาลี ปริจฺจาค

ปริจาค
ประจาค
การบริจาค (abstract-noun)

/bɔː˧.ri˦˥.t͡ɕaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

สละให้, เสียสละ


สละ

เทียบมอญ သၠး (สฺลห์), ลาว ສະລະ (สะละ)

สละทรัพย์ช่วยการกุศล

กัปตันสละเรือ

สละบ้านเรือนออกบวช

ละวาง, ปล่อยวาง (สิ่งที่ยังต้องการจะรักษาไว้กับตนอยู่เพื่อเห็นแก่ความสุขความสงบเรียบร้อย หรือเพื่อพลีบูชาเป็นต้น)

สละกิเลส


ไห้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *t.hajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไห่, ลาว ໄຫ້ (ไห้), ไทใหญ่ ႁႆႈ (ไห้), ไทดำ ꪼꪬ꫁ (ไห้), อาหม 𑜑𑜩 (หย์) หรือ 𑜍𑜩 (รย์), จ้วง haej

กรรแสง

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กระโหย

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กระอืด

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กลืนน้ำตา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ก๊อกแตก

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กันแสง

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กำสรวล

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กําสรวญ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กินน้ำตา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

กินน้ำตาต่างข้าว

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

เขื่อนแตก

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

คร่ำ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

เครงครำ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

เครงคร่ำ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

จาบัล

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

จาบัลย์

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ต่อมน้ำตาแตก

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

น้ำตาตก

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

น้ำตาแตก

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

น้ำตาร่วง

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

น้ำท่วมตา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

น้ำล้นตา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

บีบน้ำตา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ประปราน

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ปล่อยโฮ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

เป่าปี่

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

พิลาป

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ยม

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

รวะ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร้อง

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร้องกระจองอแง

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร้องห่ม

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร้องห่มร้องไห้

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร้องไห้

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร้องไห้ร้องห่ม

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร่ำไห้

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โรท

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โรทะ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ลักสร้อย

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โศก

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โศกา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โศกาดูร

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โศกาลัย

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โศกี

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

สะอึกสะอื้น

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

เสียน้ำตา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

หลั่งน้ำตา

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

หอน

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โหย

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โหยไห้

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ไห้

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โอด

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โอดกาเหว่า

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

โอดครวญ

อรรถาภิธาน:ร้องไห้

ร้องไห้, มักใช้คู่กับ ร้อง เป็น ร้องไห้


ซาว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *zaːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊາວ (ซาว), จ้วง sauz (ซาว-ล้าง อาบ), จ้วงแบบจั่วเจียง sauz (ซาว-ล้าง อาบ)

ล้างน้ำด้วยวิธีใช้มือคนให้ทั่วเพื่อให้สะอาดก่อนหุงต้ม

ซาวข้าว

ซาวถั่ว


กระชับวงล้อม

กระชับ + วงล้อม

การกระชับวงล้อม (abstract-noun)

กฺระ-ชับ-วง-ล้อม

/kra˨˩.t͡ɕʰap̚˦˥.woŋ˧.lɔːm˦˥/^((สัมผัส))

โอบล้อมเข้าไปให้ใกล้ขึ้น ๆ

ตำรวจกระชับวงล้อมกลุ่มโจรค้ายาเสพติดข้ามชาติ

ควบคุมพื้นที่ชุมนุมให้แคบลง ๆ

ตำรวจส่งชุดเฉพาะกิจเข้ากระชับวงล้อมบริเวณที่เกิดจลาจล

ควบคุมการดำเนินงานให้อยู่ในขอบเขตจำกัด

คณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติเร่งกระชับวงล้อมบริษัทมือถือให้เก็บค่าโทรศัพท์ในอัตราเดียวกัน


ชำรุด

แผลงมาจาก ทรุด

เสื่อมจากสภาพเดิมจนถึงบกพร่องเสียหายหรือบุบสลายไป

หนังสือชำรุด

เกวียนชำรุด


ดอย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດອຍ (ดอย), อีสาน ดอย, ไทใหญ่ လွႆ (ลอ̂ย), ไทใต้คง ᥘᥩᥭ (ลอ̂ย)

/dɔːj˧/^((สัมผัส))

ดอยศพ


ดอย

/dɔːj˧/^((สัมผัส))

ดอยลูกทอยขึ้นต้นไม้

ดอยลูกคาง


ร้องห่มร้องไห้

การร้องห่มร้องไห้ (abstract-noun)

ร้อง-ห่ม-ร้อง-ฮ่าย

/rɔːŋ˦˥.hom˨˩.rɔːŋ˦˥.haːj˥˩/^((สัมผัส))

ร้องรํ่าไรอย่างน้อยอกน้อยใจ


ดำรง

จากเขมรเก่า តំរង៑ (ตํรงฺ), តំម្រង (ตํมฺรง), តុំម្រង (ตุํมฺรง), តុំរ្រង (ตุํรฺรง) ซึ่งแผลงมาจาก ត្រង (ตฺรง); เทียบเขมร តំរង់ (ตํรง̍)

ทรงไว้, ชูไว้, ทำให้คงอยู่, เช่น ดำรงวงศ์ตระกูล ดำรงธรรม, คงอยู่

ประเทศชาติจะดำรงอยู่ได้ด้วยความสามัคคี


แหน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง hen, จ้วงแบบจั่วเจียง hen

/hɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

หวง, มักใช้คู่กับคำ หวง เป็น หวงแหน

ตูจะให้สูงทั้งหลายฆ่า ว่าผู้ดูชาดูแคลน แหนความเราจงมิด ปิดความเราจงทั่ว


ตะเพิด

/ta˨˩.pʰɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ตวาดให้หนีไป, ไล่ส่งไป


ทะยาน

เทียบมอญ ဒျာန် (ทฺยาน์)

เครื่องบินทะยานขึ้นสู่ฟ้า

ทะยานเข้าสู้


สัญจร

ยืมมาจากสันสกฤต संचर (สํจร) หรือบาลี สญฺจร

/san˩˩˦.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

ทางสัญจร


ระอิก

/ra˦˥.ʔik̚˨˩/^((สัมผัส))


ร่ะก้อมระแก้ม

ร่ะ-ก้อม-ระ-แก้ม

/ra˥˩.kɔːm˥˩.ra˦˥.kɛːm˥˩/^((สัมผัส))

เขินอาย, อาย


ตกกะเมินเทินเท่อ

ตก-กะ-เมิน-เทิน-เท่อ

/tok̚˨˩.ka˨˩.mɤːn˧.tʰɤːn˧.tʰɤː˥˩/^((สัมผัส))


โซ่โม่

/soː˥˩.moː˥˩/^((สัมผัส))

สะลึมสะลือ, งัวเงีย, ซึมเซา


ตี

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩦ (ตี), ลาว ຕີ (ตี), ไทลื้อ ᦎᦲ (ตี), ไทใหญ่ တီ (ตี)

ᨲᩦ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ᨷᩩ᩠ᨷ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ᨻᩳ᩶

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

擊

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

击

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ᦗᦸᧉ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ᦢᦳᧇ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ᦎᦲ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ပေႃႉ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ထုပ်ႉ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ຕີ

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

hit

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

เอามือหรือไม้เป็นต้นฟาดหรือเข่นลงไป

ตีเด็ก

ตีดาบ

ตีพุง

บุให้เข้ารูป

ตีขัน

ตีบาตร

ตีทอง

ทำให้เกิดเสียง

ตีระฆัง

ตีพิมพ์

ตีตรา

ทำให้เข้ากัน

ตีเกลียวเชือก

ตีราคา

ตีไพ่

ชักว่าวให้ไปในทิศทางที่ตนต้องการ

ตีว่าวไปทางซ้าย

ตีว่าวหนี

ตีว่าวแยกกัน


บุ

/buʔ˨˩/^((สัมผัส))

ตีให้เข้ารูป

บุขัน

เอาของบาง ๆ หุ้มข้างนอก หรือรองข้างใน

บุหนัง

บุพลาสติก

บุหลังคา


ไสกบ

กดกบลงบนไม้แล้วดันกบเพื่อทำให้หน้าไม้เรียบ ให้เป็นราง หรือลอกบัว ลอกลวด เป็นต้น


เสมอหรึ่ม

สะ-เหฺมอ-หฺรึ่ม

sà-mə̌ə-rʉ̀m

/sa˨˩.mɤː˩˩˦.rɯm˨˩/^((สัมผัส))

ไม่สนใจใครเลย


ว่ะวาบ

โล่งอกขึ้นทันที


ผกผงก

/pʰok̚˨˩.pʰa˨˩.ŋok̚˨˩/^((สัมผัส))

ผงกหัวขึ้นเหลียวดู


ผงก

จากเขมร ងក់ (งก̍); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ สัปหงก

/pʰa˨˩.ŋok̚˨˩/^((สัมผัส))

ยกหัวขึ้นน้อย ๆ,

ก้มหัวลงแล้วเงยขึ้นโดยเร็วแสดงอาการยอมรับหรือเห็นด้วย


ปรด

วิ่ง, วิ่งแล่น

เร่งรถปรดปรึง


หน่วง

/nua̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ดึงไว้แต่น้อย ๆ, เหนี่ยวไว้, ทำให้ช้า

หน่วงเรื่องไว้

หน่วงเวลาไว้

หน่วงตัวไว้


น็อก

ตัดมาจากอังกฤษ knock out

/nɔk̚˦˥/^((สัมผัส))

ชกจนสลบ (ในกีฬามวย)

ชนะน็อก

ชนะโดยชกคู่ต่อสู้จนสลบ

กระแทกกับของแข็ง (ใช้กับศีรษะ)

หัวน็อกพื้น

หมดสติเพราะศีรษะถูกกระแทกหรือเหตุอย่างอื่น

ลูกสาวข้องใจ พ่อน็อกเป็นเจ้าชายนิทรา หลังฉีดxxx

จับแก๊งเหี้ยมห่อสาวถ่วงสระ อ้างน็อกยาดับเอง

หยุดเองเพราะทำงานผิดปกติ (ใช้กับเครื่องยนต์เครื่องจักร)

เครื่องยนต์น็อก


หม่า

/maː˨˩/^((สัมผัส))

ในห้องมีของกินมาก เข้าไปหม่าเสียซิ


หม่า

/maː˨˩/^((สัมผัส))

ปล่อยไว้ไม่เป็นระเบียบ

เสื้อผ้าข้าวของไม่เก็บ หม่าไว้เต็มห้อง


หม่า

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾ᩵ᩣ (หม่า), อีสาน หม่า, ลาว ໝ່າ (หม่า), ไทลื้อ ᦖᦱᧈ (หม่า), ไทใหญ่ မႃႇ (ม่า)

/maː˨˩/^((สัมผัส))

หมัก, แช่ให้อ่อนตัว

หม่าข้าว

หม่าแป้ง

หม่าปูน


นัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ນັດ (นัด), คำเมือง ᨶᩢ᩠ᨯ (นัด), เขิน ᨶᩢ᩠ᨯ (นัด), ไทดำ ꪙꪰꪒ (นัด)

ตกลงกันเพื่อการอย่างใดอย่างหนึ่งตามแต่จะกำหนด


นัด

เป่าหรือสูดให้วัตถุที่เป็นผงอย่างยานัตถุ์เข้าในจมูก

นัดยานัตถุ์


ฟองกาม

/fɔːŋ˧.kaːm˧/^((สัมผัส))


ประพรม

ประโปรยด้วยสิ่งที่มีลักษณะเป็นน้ำ

ประพรมน้ำมนต์

เอาน้ำอบประพรมอัฐิ


ประโปรย

ทำน้ำให้กระจายเป็นเม็ดเล็ก ๆ

ประโปรยน้ำจากพระสุหร่าย


ประ

ปะทะ เช่น ประหมัด, กระทบ, ระ

ผมประบ่า


ประ

ทำให้เป็นจุด ๆ เช่น ประไข่ปลา, ทำให้เป็นจุด ๆ หรือเม็ด ๆ ทั่วไปอย่างประแป้ง


เดินเรือ

/dɤːn˧.rɯa̯˧/^((สัมผัส))

ประกอบกิจการขนส่งทางเรือ


ประกอบด้วย

ประกอบ + ด้วย

ปฺระ-กอบ-ด้วย

ประกอบด้วยเมตตา


สร้างชาติ

สร้าง + ชาติ

/saːŋ˥˩.t͡ɕʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้ชาติมีความเป็นปึกแผ่นมั่นคง


ยกกลีบ

ยกกลีบผ้าโจงกระเบนข้างหลังให้โก่งขึ้น, รีดกางเกงตามแนวพับด้านหน้าและด้านหลังขาให้เป็นสันขึ้น


โห่

เลียนเสียงธรรมชาติ

/hoː˨˩/^((สัมผัส))

ทำเสียงเช่นนั้น

โดยปริยายหมายความว่า เย้ยให้ โดยทำเสียงเช่นนั้น


ยอ

เทียบจีนยุคกลาง諛 (MC yu); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩬᩴ (ยอํ), ลาว ຍໍ (ยํ), ไทลื้อ ᦍᦸ (ยอ̂), ไทดำ ꪑꪷ (ญํ), ไทขาว ꪑꪮ, ไทใหญ่ ယေႃး (ย๊อ̂), พ่าเก ယေႃ (ยอ̂), จ้วง yoj

/jɔː˧/^((สัมผัส))

กล่าวคำเพื่อเชิดชู หรือเพื่อให้ชอบใจ

ยอพระเกียรติ

เด็กชอบให้ยอ

ยอกร

ยกเพื่อกระแทก

ยอด้วยเข่า


ยอ

เทียบภาษาจ้วง hoj（ห้อ-บอกใหควายหยุด）

/jɔː˧/^((สัมผัส))

บอกให้หยุด (ใช้แก่วัวควาย)

ให้หยุด, หยุด

ยอทัพ

โดยปริยายหมายความว่า เหนี่ยวรั้งไม่ไหว

ยอไม่หยุด


ซักถาม

/sak̚˦˥.tʰaːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ถามและไล่เลียงให้ตอบ


ไล่เลียง

ซักไซ้, ไต่ถาม, มักใช้เข้าคู่กับคำ ซักไซ้ เป็น ซักไซ้ไล่เลียง


ซักไซ้

ไต่ถามไล่เลียงให้ถี่ถ้วน


ถามค้าน

/tʰaːm˩˩˦.kʰaːn˦˥/^((สัมผัส))

การที่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งซักถามพยาน เมื่อคู่ความฝ่ายที่อ้างพยานได้ซักถามพยานเสร็จแล้ว


จดหมัด

/t͡ɕot̚˨˩.mat̚˨˩/^((สัมผัส))


หมายหมั้น

รูปเลิกใช้ของ หมายมั่น


ประดอย

ทำให้งดงามและละเอียดลออยิ่งขึ้น


พยาม

ตัดมาจาก พยายาม


คอยเหตุ

/kʰɔːj˧.heːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ระวังเหตุการณ์


คอยท่า

/kʰɔːj˧.tʰaː˥˩/^((สัมผัส))


รอคอย

/rɔː˧.kʰɔːj˧/^((สัมผัส))


ตกกล้า

เพาะข้าวปลูกลงในแปลงเพาะกล้าสำหรับนาดำ


ผัดช้าง

/pʰat̚˨˩.t͡ɕʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ล่อให้ช้างไล่


รองท้อง

/rɔːŋ˧.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

กินพอกันหิวไปก่อน


ใฝ่ฝัน

คิดอยากได้, มุ่งหวัง

เขาใฝ่ฝันจะเป็นหมอ


มุ่งหวัง

/muŋ˥˩.waŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ตั้งใจ, หวังจะเอาให้ได้


กลอกกลิ้ง

การกลอกกลิ้ง (abstract-noun)
ความกลอกกลิ้ง (abstract-noun)

กฺลอก-กฺลิ้ง

/klɔːk̚˨˩.kliŋ˥˩/^((สัมผัส))

กลับไปกลับมาเอาแน่ไม่ได้


กะเจิ้บ

/ka˨˩.t͡ɕɤːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ย่ำในที่ที่มีน้ำตื้น ๆ


ปาล

ยืมมาจากสันสกฤต पाल (ปาล) หรือ บาลี ปาล

รักษา, คุ้มครอง


กทรรป

ยืมมาจากสันสกฤต कन्दर्प (กนฺทรฺป, “กามเทพ”)

ตรูกามกทรรปหฤทัย


อุ่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔunᴮ, จากจีนยุคกลาง溫 (MC 'won); ร่วมเชื้อสายกับลาว ອຸ່ນ (อุ่น), ไทลื้อ ᦀᦳᧃᧈ (อุ่น), ไทดำ ꪮꪴ꪿ꪙ (อุ่น), ไทใหญ่ ဢုၼ်ႇ (อุ่น), อาหม 𑜒𑜤𑜃𑜫 (อุน์), จ้วง unq (อุ่น, “หุง, ต้ม”), จ้วงแบบจั่วเจียง unq (อุ่น, “หุง, ต้ม”)

/ʔun˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้ยังคงร้อนอยู่

อุ่นข้าวไว้รอ

ทำให้ร้อนใหม่หลังจากเย็นแล้ว

อุ่นแกงเมื่อวาน


ขอบคุณ

การขอบคุณ (abstract-noun)
ความขอบคุณ (abstract-noun)

/kʰɔːp̚˨˩.kʰun˧/^((สัมผัส))

แสดงความรู้สึกบุญคุณ ด้วยการพูดว่า ขอบคุณ


ดอง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀblɔːŋᴬ³, จากไทดั้งเดิม *ɗoːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩬᨦ (ดอง), อีสาน บอง, ลาว ດອງ (ดอง), ບອງ (บอง), ไทลื้อ ᦢᦸᧂ (บอ̂ง), ไทขาว ꪚꪮꪉ, ไทใหญ่ မွင် (มอ̂ง), จ้วง myong, ndong, ปู้อี doongl

/dɔːŋ˧/^((สัมผัส))

แช่หรือหมักผัก ผลไม้ หรือสิ่งต่าง ๆ ไว้ในน้ำส้ม น้ำเกลือ เป็นต้น เพื่อเก็บรักษาไว้ให้อยู่ได้นาน ๆ หรือเพื่อไม่ให้เปื่อยเน่า

ดองผัก

ดองผลไม้

ดองศพ

โดยปริยายหมายความว่า เก็บหมกไว้นานเกินควร

เอาหนังสือไปดองไว้


ดอง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *t.noːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩬᨦ (ดอง), อีสาน ดอง, ลาว ດອງ (ดอง), ไทลื้อ ᦡᦸᧂ (ดอ̂ง)

/dɔːŋ˧/^((สัมผัส))

นับเป็นญาติกันทางเขยหรือสะใภ้

เขาดองกับครอบครัวของเรา


ไถ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *crwajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไถ, ลาว ໄຖ (ไถ), คำเมือง ᨳᩱ (ไถ), เขิน ᨳᩱ (ไถ), ไทลื้อ ᦺᦏ (ไถ), ไทขาว ꪼꪖ, ไทใหญ่ ထႆ (ไถ), อาหม 𑜌𑜩 (ถย์), จ้วง cae, จ้วงแบบจั่วเจียง tae (ไถ), แสก ไถ่

ploegen

ใช้ไถเพื่อฟื้นดิน

ထႆ

ใช้ไถเพื่อฟื้นดิน

ໄຖ

ใช้ไถเพื่อฟื้นดิน

arar

ใช้ไถเพื่อฟื้นดิน

plow

ใช้ไถเพื่อฟื้นดิน

plough

ใช้ไถเพื่อฟื้นดิน

/tʰaj˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาไถเทียมด้วยควายหรือวัวเป็นต้นลากไปเพื่อฟื้นดิน

เคลื่อนไปไถลไป

นั่งไม้ลื่นไถลงมา

ไถรถตัดหญ้าไปรอบสนาม

ขอร้องแกมบังคับ เพื่อเอาทรัพย์สินเป็นต้นอย่างไม่ถูกต้อง

รีดไถ


ระลึก

รฦก
การระลึก (abstract-noun)
ความระลึก (abstract-noun)

/ra˦˥.lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

คิดถึงหรือนึกถึงเรื่องราวหรือเหตุการณ์ในอดีตได้

ระลึกถึงความหลัง


เผดิม

ยืมมาจากเขมร ផ្ដើម (ผฺเฎิม), แผลงมาจาก ដើម (เฎิม)

/pʰa˨˩.dɤːm˧/^((สัมผัส))

ประเดิม, เริ่มแรก, ตั้งต้น, ลงมือก่อน


รีวิว

ยืมมาจากอังกฤษ review

วิจารณ์สินค้า, แนะนำสินค้า


ถาง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩣ᩠ᨦ (ถาง), ลาว ຖາງ (ถาง), ไทลื้อ ᦏᦱᧂ (ถาง), เขิน ᨳᩣ᩠ᨦ (ถาง), ไทใหญ่ ထၢင် (ถาง)

/tʰaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ใช้มีดเป็นต้นฟันให้เตียน

ถางหญ้า

ถางป่า


พรรณนา

จากเขมร ពណ៌នា (พรฺณนา), จากสันสกฤต वर्णना (วรฺณนา, “การทาสี”); เทียบบาลี วณฺณนา

วรรณนา
การพรรณนา (abstract-noun)

descrever

ใช้คำพูดเพื่อให้ผู้อื่นเห็นภาพ

ພັນລະນາ

ใช้คำพูดเพื่อให้ผู้อื่นเห็นภาพ

describir

ใช้คำพูดเพื่อให้ผู้อื่นเห็นภาพ

describe

ใช้คำพูดเพื่อให้ผู้อื่นเห็นภาพ

กล่าวเป็นเรื่องเป็นราวอย่างละเอียดให้ผู้ฟังนึกเห็นเป็นภาพ


เลิฟ

ยืมมาจากอังกฤษ love (“รัก”)
 การแบ่งพยางค์ เลิ้บ
 การแผลงเป็น
อักษรโรมัน ไพบูลย์พับบลิชชิง lə́əp
 ราชบัณฑิตยสภา loep
 (มาตรฐาน) สัทอักษรสากล^((คำอธิบาย)) /lɤːp̚˦˥/^((สัมผัส))

การเลิฟ (abstract-noun)
ความเลิฟ (abstract-noun)


คลิ๊ก

รูปที่สะกดผิดของ คลิก


คราด

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ กวาด และ กราด

/kʰraːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ชักหรือลากขี้หญ้าเป็นต้นด้วยคราดนั้น


โอดกาเหว่า

โอด + กาเหว่า

โอด-กา-เหฺว่า

ร้องไห้ครํ่าครวญ


ตกเบิก

/tok̚˨˩.bɤːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ได้รับเงินที่ค้างจ่ายย้อนหลัง


เต่าใหญ่ไข่กลบ

เต่า + ใหญ่ + ไข่ + กลบ

เต่า-ไหฺย่-ไข่-กฺลบ

กลบเกลื่อนความผิดไม่ให้คนอื่นทราบ


หลงรูปจูบเงา

หลง + รูป + จูบ + เงา

หฺลง-รูบ-จูบ-เงา

/loŋ˩˩˦.ruːp̚˥˩.t͡ɕuːp̚˨˩.ŋaw˧/^((สัมผัส))

หลงใหลในรูปลักษณ์


ชักเก๊ะ

/t͡ɕʰak̚˦˥.keʔ˦˥/^((สัมผัส))

ลักเล็กขโมยน้อย


ลักเล็กขโมยน้อย

ลัก + เล็ก + ขโมย + น้อย

การลักเล็กขโมยน้อย (abstract-noun)

ลัก-เล็ก-ขะ-โมย-น้อย

/lak̚˦˥.lek̚˦˥.kʰa˨˩.moːj˧.nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

ขโมยของเล็ก ๆ น้อย ๆ


เห่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰrawᴮ; เทียบจีนยุคกลาง吼 (MC xuwX|xuwH, “คำราม; ตะโกน”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩮᩢ᩵ᩣ (เหั่า), ลาว ເຫົ່າ (เห็่า), ไทลื้อ ᦠᧁᧈ (เห่า), ไทดำ ꪹꪬ꪿ꪱ (เห่า), ไทขาว ꪹꪬꪱꫀ, ไทใหญ่ ႁဝ်ႇ (ห่ว), ไทใต้คง ᥞᥝᥱ (เห่า), พ่าเก ꩭွ် (เหา), อาหม 𑜑𑜧 (หว์), จ้วง raeuq, จ้วงแบบหนง haeuq, จ้วงแบบจั่วเจียง haeuq

อาการส่งเสียงสั้น ๆ ของหมา

อาการที่งูเห่าขู่ด้วยเสียงฟู่ ๆ


ไต่

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taj/aɰᴮ¹, จากไทดั้งเดิม *twajᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩱ᩵ (ไต่), ลาว ໄຕ່ (ไต่), ไทลื้อ ᦺᦎᧈ (ไต่), ไทใหญ่ တႆႇ (ไต่), พ่าเก တႝ (ตย์), ไทใต้คง ᥖᥭᥱ (ตั่ย), อาหม 𑜄𑜩 (ตย์)

อาการที่เคลื่อนไปหรือคืบคลานไปของสัตว์บางจำพวก เช่น กระรอก กระแต มด หนอน

เดินไปด้วยความระมัดระวัง

ไต่กันสาด

ไต่ลวด

ขึ้นลงในที่สูงด้วยความระมัดระวัง

ไต่เสากระโดง

ไต่เขา

อาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ขี่รถมอเตอร์ไซค์ไต่ถัง


ปัน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *panᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩢ᩠ᨶ (ปัน), ลาว ປັນ (ปัน), ไทลื้อ ᦔᧃ (ปัน), ไทใหญ่ ပၼ် (ปัน), พ่าเก ပꩫ် (ปน์), อาหม 𑜆𑜃𑜫 (ปน์), จ้วง baen; เทียบจีนยุคกลาง分 (MC pjun|bjunH, “แบ่ง; แจกจ่าย”), 頒 (MC bjun|paen, “มอบ; ให้”), 朌 (MC bjun|paen, “แจกจ่าย”)

ปันเป็นส่วน ๆ

แบ่งซื้อ ในคำว่า ขอปัน

แบ่งขาย ในคำว่า ปันให้


ชี

/t͡ɕʰiː˧/^((สัมผัส))

ทำสิ่งที่เป็นปุยอย่างสำลีหรือที่เป็นเส้นอย่างกลุ่มยาเส้นให้กระจายตัวออก


ไข

ยืมมาจากจีนยุคกลาง開 (MC khoj); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄຂ (ไข), ไทดำ ꪼꪄ (ไฃ)

/kʰaj˩˩˦/^((สัมผัส))

กวดสิ่งที่ยังหลวมอยู่ให้แน่นหรือทำสิ่งที่แน่นอยู่ให้หลวม

ไขตะปูควง

ไขนอต

ไขลาน

ไขกระจก

บอก, อธิบาย, ขยาย

ไขความ

ไขข่าว

ไขปัญหา


อภิปราย

ยืมมาจากสันสกฤต अभिप्राय (อภิปฺราย, “ความคิดเห็น”)

พูดชี้แจงแสดงความคิดเห็น


รังสฤษฏ์

รัง-สะ-หฺริด


ทุกข์ร้อน

ทุกข์ + ร้อน

การทุกข์ร้อน (abstract-noun)
ความทุกข์ร้อน (abstract-noun)

/tʰuk̚˦˥.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))

กังวล, เดือดร้อน


ยกยอด

/jok̚˦˥.jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำพิธีเอายอดเมรุยอดปราสาทขึ้น

เก็บเอาสิ่งที่ทำค้างไว้ไปทำให้เสร็จในคราวเดียวกัน

เก็บเอาความเจ็บแค้นไว้แก้แค้นในคราวเดียว

โอนจำนวนเงินจากหน้าหนึ่งไปอีกหน้าหนึ่ง


เจ็บแค้น

/t͡ɕep̚˨˩.kʰɛːn˦˥/^((สัมผัส))


เดี้ยง

ไม่ทราบรากศัพท์

/dia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

บาดเจ็บ (โดยมากใช้กับขา)

ขาเดี้ยง

เข่าเดี้ยง

ซบเซา, ล่มจม

เศรษฐกิจเดี้ยง

ใช้การไม่ได้

อินเทอร์เน็ตเดี้ยง

นายเกือบเดี้ยงไปแล้วนะ เมื่อคืน


ลิเก

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก ذکر (ษิกร, “การเอ่ยถึง”), จากอาหรับ ذِكْر (ษิกร, “การรำลึก”)

ใช้คำหรูหราหรือใช้ความเปรียบมากเกินความจำเป็นจนฟังดูเชย

ท่าทางก็ไม่เชย แต่ทำไมพูดจาลิเกจัง

พูดเพ้อเจ้อเลื่อนลอย

งานกระจอกแบบนี้เขาจะยกขบวนนักร้องดังมาร้องเพลงเชียวรึ พูดลิเกไปได้

แต่งตัวให้หรูหราเกินพอดีจนดูเชย

จะไปงานทำบุญแค่นี้ก็ใส่เพชรเต็มตัว ลิเกจัง


สะพาย

ร่วมเชื้อสายกับเขมร ស្ពាយ (สฺพาย), ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *sapay

แขวนบ่า, ห้อยเฉียงบ่า


สะพายเฉียง

สะ-พาย-เฉียง

/sa˨˩.pʰaːj˧.t͡ɕʰia̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


กระหนก

ตระหนก, หวาด, ผวา, สะดุ้ง, ตกใจ


โพก

เทียบอาหม 𑜆𑜨𑜀𑜫 (ปอ̂ก์, “เอาผ้าห่อตัว”)

/pʰoːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เอาผ้าหรือสิ่งของพันหรือคลุมหัว


นำพา

เอาใจใส่, เอื้อเฟื้อ, ช่วยธุระ, มักใช้ในคำปฏิเสธเป็น ไม่นำพา


คาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɣaːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨤᩣ᩠ᨿ (ฅาย), ลาว ຄາຍ (คาย), ไทลื้อ ᦆᦻ (ฅาย), ไทใหญ่ ၶၢႆး (ข๊าย), แสก กฺ๊าย，จ้วง haiz

ปล่อยของที่ไม่ต้องการจะกลืนหรือกลืนไม่ได้ออกจากปาก

คายชานอ้อย

คายความร้อน

โดยปริยายหมายถึง อาการของสิ่งที่ติดแน่นเลื่อนออกจากที่เดิม

เรือคายหมัน

ลูกประสักคายตัว

โดยปริยายหมายถึง เปิดเผย, แสดงออก

คายความลับ


ตอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *toːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕອກ (ตอก), ไทลื้อ ᦎᦸᧅᧈ (ต่อ̂ก), ไทดำ ꪔꪮꪀ (ตอก), ไทใหญ่ တွၵ်ႇ (ต่อ̂ก), อาหม 𑜄𑜨𑜀𑜫 (ตอ̂ก์) ， ภาษาจ้วง dog

/tɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาค้อนหรือสิ่งอื่นตีตะปูหรือหลักเป็นต้นให้เข้าไป

มีเพศสัมพันธ์

สาวสุดทน ข้างห้องตอกกันดังสนั่น 4 คืนติด


ตอก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕອກ (ตอก)

/tɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แตก, ทำให้แตก

ตอกไข่ไก่


หักปากกาเซียน

หัก + ปากกา + เซียน

หัก-ปาก-กา-เซียน

ได้ผลออกมาไม่เป็นไปตามที่ผู้เชี่ยวชาญทำนายไว้


สับ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩢ᩠ᨷ (สับ), ลาว ສັບ (สับ), ไทใหญ่ သပ်း (สั๊ป), จ้วง saep (สับ, “หั่นเป็นท่อนๆ”)

เอาของมีคมเช่นมีดหรือขวานฟันลงไปโดยแรงหรือซอยถี่ ๆ

สับกระดูกหมู

สับมะละกอ

กิริยาที่เอาสิ่งมีปลายงอนหรือปลายแหลมเจาะลงไป

เอาขอสับช้าง

เอาสิ่งที่เป็นขอเกี่ยวเข้าไว้

สับขอหน้าต่าง

อาการที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

สับด้วยสันมือ

ถูกโขกถูกสับ

ทำเชือกให้เข้าเกลียวตั้งแต่ 3 เกลียวขึ้นไปให้เขม็งแน่น เรียกว่า สับเชือก

เปลี่ยนแทนที่กัน

วางของสับที่

ใส่รองเท้าสับข้าง

เต้นรำสับคู่

สับตัวจำเลย


ควักเนื้อ

ควัก + เนื้อ

/kʰwak̚˦˥.nɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

เสียเงินส่วนตัวเพราะเงินหรืองบประมาณที่ได้มาไม่เพียงพอ

ค่าวิ่งเต้นสูงกว่าที่คิดแทนที่ฉันจะได้กำไรกลับต้องควักเนื้อ

งานนี้ขาดทุนย่อยยับ บริษัทต้องควักเนื้อ


คัต

ยืมมาจากอังกฤษ cut

/kʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

ตัด, หยุดการแสดงหรือถ่ายทำในตอนนั้น

ผู้กำกับสั่งคัตตั้งนานแล้ว นักแสดงยังเล่นต่ออีก

ตัดเย็บเสื้อผ้า

เสื้อสูทต้องคัตดี ๆ ใส่แล้วจะดูดี


คาราโอเกะ

ยืมมาจากญี่ปุ่น カラオケ (คะระโอะเกะ); สะกดตามหลักเกณฑ์ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา พ.ศ. 2561

คา-รา-โอ-เกะ

/kʰaː˧.raː˧.ʔoː˧.keʔ˨˩/^((สัมผัส))

ร้องเพลงตามแผ่นซีดีบันทึกทำนองเพลงที่มีเนื้อร้องให้ร้องตามได้

วันหยุดฉันชอบชวนเพื่อน ๆ มาคาราโอเกะที่บ้าน

ค่ำนี้ทานข้าวแล้วคาราโอเกะกันที่บ้านฉันนะ


บรรสาน

แผลงมาจาก ประสาน

ทำให้ติดกัน, ทำให้สนิทกัน, เชื่อม, รัด, ผูกไว้


คีย์

ยืมมาจากอังกฤษ key

/kʰiː˧/^((สัมผัส))

ป้อนข้อมูลลงในเครื่องคอมพิวเตอร์

พนักงานคีย์ข้อมูลผิดพลาดทำให้คอมพิวเตอร์ประมวลผลผิด


เค้าต์ดาวน์

ยืมมาจากอังกฤษ count down

เคาต์ดาวน์
การเค้าต์ดาวน์ (abstract-noun)

ผู้คนมาชุมนุมกันเพื่อเค้าต์ดาวน์รับวันปีใหม่


เคาต์ดาวน์

ยืมมาจากอังกฤษ count down

เค้าต์ดาวน์
การเคาต์ดาวน์ (abstract-noun)

การสะกดแบบอื่นของ เค้าต์ดาวน์


ยัวะ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 熱 (ruah8, “ร้อน”)

/jua̯ʔ˦˥/^((สัมผัส))

ชักยัวะแล้วนะ


สะพัก

ห่มผ้า, ห่มคลุม

สะพักพระถันปทุเมศ


กระพริบ

รูปที่สะกดผิดของ กะพริบ


พิเคราะห์

ยืมมาจากสันสกฤต विग्रह (วิคฺรห); เทียบบาลี วิคฺคห

วิเคราะห์
การพิเคราะห์ (abstract-noun)

/pʰi˦˥.kʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ใคร่ครวญ, ไตร่ตรอง, พิจารณาอย่างถี่ถ้วนรอบคอบ


ทรมาน

การทรมาน (abstract-noun)
ความทรมาน (abstract-noun)

ทำทารุณ, ทำให้ลำบาก

ทรมานร่างกาย

ทรมานสัตว์

ทรมานจิตใจ

ทำให้ละพยศ, ทำให้ละการถือตัว, ทำให้ลดทิฐิมานะ


ทารุณ

การทารุณ (abstract-noun)
ความทารุณ (abstract-noun)

[เสียงสมาส]
ทา-รุน-นะ-

หยาบช้า, ดุร้าย, โหดร้าย, ร้ายกาจ

กระทำทารุณต่อสัตว์

มีการร้องเรียนจากชาวบ้านว่า มีเด็กถูกทารุณ และถูกทำร้าย จากแม่ของตัวเอง


พยศ

แสดงอาการดื้อดึง ไม่เชื่อฟัง หรือไม่ทำตาม

เขาพยายามขี่หลังกระทิงที่กำลังพยศ


พากเพียร

การพากเพียร (abstract-noun)
ความพากเพียร (abstract-noun)

มานะ, บากบั่น, มุ่งมั่นทำ, พยายาม

พยายามลุกขึ้นยืนแต่ล้มแผละล้มแผละ พากเพียรกี่ครั้งก็ยืนไม่ได้


หลอกหลอน

การหลอกหลอน (abstract-noun)
ความหลอกหลอน (abstract-noun)

/lɔːk̚˨˩.lɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

แสดงภาพหรือเสียงให้ตกใจกลัว

ผีตามหลอกหลอน

ชาวบ้านผวา วิญญาณ 4 ศพเหยื่อรถไฟชนหลอกหลอนยามค่ำคืน

รบกวนจิตใจให้คอยพะวงถึงหรือหวาดกลัว

คำพูดหลอกหลอนจิตใจ

ภาพหลอกหลอนจิตใจ


ผวา

/pʰa˨˩.waː˩˩˦/^((สัมผัส))

สะดุ้ง ไขว่คว้า หรือโผเข้ากอด เมื่อตกใจหรือตื่นเต้นเป็นต้น


ถาม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *c.raːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩣ᩠ᨾ (ถาม), ลาว ຖາມ (ถาม), ไทลื้อ ᦏᦱᧄ (ถาม), ไทดำ ꪖꪱꪣ (ถาม), ไทใหญ่ ထၢမ် (ถาม), ไทใต้คง ᥗᥣᥛᥴ (ถ๋าม), พ่าเก ထံ (ถํ), อาหม 𑜌𑜪 (ถํ), 𑜌𑜉𑜫 (ถม์) หรือ 𑜌𑜢𑜤𑜉𑜫 (ถึม์), จ้วง cam, แสก ถ่าม, จ้วงแบบจั่วเจียง tam (“ถาม”)

ᨳᩣ᩠ᨾ

ตั้งปัญหา, พูดเพื่อเอาคำตอบหรือข้อมูล

問

ตั้งปัญหา, พูดเพื่อเอาคำตอบหรือข้อมูล

ꪖꪱꪣ

ตั้งปัญหา, พูดเพื่อเอาคำตอบหรือข้อมูล

ᦏᦱᧄ

ตั้งปัญหา, พูดเพื่อเอาคำตอบหรือข้อมูล

ထၢမ်

ตั้งปัญหา, พูดเพื่อเอาคำตอบหรือข้อมูล

ຖາມ

ตั้งปัญหา, พูดเพื่อเอาคำตอบหรือข้อมูล

ask

ตั้งปัญหา, พูดเพื่อเอาคำตอบหรือข้อมูล

/tʰaːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ตั้งปัญหาหรือประเด็นเพื่อให้ได้คำตอบ


น้วย

คลอเคลีย, เคล้า


อุบัติ

ยืมมาจากบาลี อุปฺปตฺติ; เทียบสันสกฤต उत्पत्ति (อุตฺปตฺติ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
อุ-บัด-ติ-

/ʔu˨˩.bat̚˨˩/^((สัมผัส))

เกิด, เกิดขึ้น

สงครามโลกครั้งที่ 2 อุบัติขึ้นในปี ค.ศ. 1914


โยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂຍງ (โยง), ไทใหญ่ ယူင်ႉ (ยู๎ง)

/joːŋ˧/^((สัมผัส))

ผูกให้ต่อเนื่องกัน, ผูกให้ต่อเนื่องกันเพื่อลากหรือจูงไป

โยงมงคลคู่แต่งงาน

โยงเรือ

แขวนให้ห้อยอยู่เหนือพื้น

โยงแป้งขนมจีน

เกี่ยวเนื่อง

ให้การโยงไปถึงอีกคนหนึ่ง


โยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂຍງ (โยง), ไทใหญ่ ယူင်း (ยู๊ง)

/joːŋ˧/^((สัมผัส))

เอาไม้แซะข้าวให้สุกทั่วกัน, ทำให้โหย่ง, คุ้ย

โยงข้าว

โยงข้าวเม่า


ให้การ

ให้ถ้อยคำเกี่ยวกับเรื่องที่เป็นมา

จำเลยให้การต่อศาล

ให้การโยงไปถึงอีกคนหนึ่ง


นิทรา

ยืมมาจากสันสกฤต निद्रा (นิทฺรา); เทียบบาลี นิทฺทา


บาล

ยืมมาจากสันสกฤต पाल (ปาล) หรือ บาลี ปาล

รักษา, คุ้มครอง

บาลเมือง

มักใช้เป็นคำหลังสมาส หมายถึง ผู้รักษาไว้ซึ่งสิ่งนั้น

โลกบาล

รัฐบาล

นครบาล

โคบาล

นิรยบาล


สรวง

/sua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เซ่น, บูชา, บนบาน


โม่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂມ້ (โม้), จ้วง muh เปรียบภาษาจีน 磨 (mò)

/moː˥˩/^((สัมผัส))

บดให้ละเอียดด้วยโม่


สวน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສວນ (สวน)

อาการที่เคลื่อนไปตรงข้ามในเส้นทางเดียวกัน

เดินสวนกัน

มีรถสวนมา

เทียบสอบขนาดหรือปริมาณเครื่องตวง

สวนสัด

สวนทะนาน

เอาสายสวนใส่ทางช่องปัสสาวะให้เข้าไปในกระเพาะปัสสาวะเพื่อให้ปัสสาวะออก

เอาลูกสวนใส่ทวารหนักแล้วบีบน้ำยาหรือน้ำสบู่ให้เข้าไปในลำไส้ใหญ่เพื่อกระตุ้นให้ลำไส้ใหญ่บีบตัวให้อุจจาระออก


สวน

เย็บแบบด้วยดอกไม้หรือใบไม้ให้เป็นแถบยาว เพื่อใช้ตกแต่งประดับโครงประทุนคลุมผ้าไตรเป็นต้น


สวน

ยืมมาจากเขมรเก่า *ស្វរ៑ (*สฺวรฺ, “ถาม”), สามารถแผลงเป็น សំន្វរ៑ (สํนฺวรฺ) ซึ่งเป็นรากของ สำนวน; ร่วมเชื้อสายกับเขมร សួរ (สัวร)

ปัจจุบันอยู่ในคำประสม

สวนความแก่มันด้วยซื่อ


ปรนนิบัติ

ปรน + บาลี นิปตฺติ

เอาใจใส่คอยดูแลรับใช้


บำรุง

แผลงมาจาก ปรุง; จากเขมร បំរុង (บํรุง), แผลงมาจาก ប្រុង (บฺรุง)

ทำให้งอกงาม, ทำให้เจริญ

บำรุงต้นไม้

บำรุงบ้านเมือง

รักษาให้อยู่ในสภาพที่ดี

บำรุงสุขภาพ

บำรุงร่างกาย

เงินค่าบำรุง


สัมนา

รูปที่สะกดผิดของ สัมมนา


อนุญาติ

/ʔa˨˩.nu˦˥.jaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ อนุญาต


แปรพักตร์

แปร + พักตร์

/prɛː˧.pʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

เอาใจออกหาก, ไม่ซื่อตรง

ไปเข้ากับอีกฝ่ายหนึ่ง

ลูกน้องคนสนิทแปรพักตร์


ปลิดชีพ

/plit̚˨˩.t͡ɕʰiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ฆ่า, เด็ดชีพ

เขาตัดสินใจปลิดชีพตัวเองด้วยการกินยาพิษ


โหง

/hoːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ยกขึ้น, กระดกขึ้น

เกวียนโหง


อับปาง

/ʔap̚˨˩.paːŋ˧/^((สัมผัส))

ล่ม, จม, แตก (ใช้แก่เรือเดินทะเล)


ลดราวาศอก

ลด + รา + วา + ศอก

ลด-รา-วา-สอก

อ่อนข้อ, ยอมผ่อนปรนให้ (ใช้ในความปฏิเสธเป็น ไม่ลดราวาศอก, ไม่ยอมลดราวาศอก)

เถียงกันไม่ลดราวาศอก

เขาเป็นพี่ก็ต้องยอมลดราวาศอกให้เขาบ้าง


เชยชม

/t͡ɕʰɤːj˧.t͡ɕʰom˧/^((สัมผัส))

จับต้องเล้าโลม, กอดจูบ

พิศสวรรค์สุดเอื้อมมาเชยชม


ลูบคลำ

จับต้องด้วยความชอบใจหรือสนใจเป็นต้น

ลูบคลำอยู่นานไม่ซื้อเสียที


ลูบคม

ทำให้เกียรติหรือศักดิ์ศรีด้อยลงไป

นักเลงถูกลูบคม


บึ้ม

/bɯm˥˩/^((สัมผัส))