สะดม

ยืมมาจากเขมร សណ្ដំ (สณฺฎํ, “ทำให้หลับสนิท”)

ปล้นโดยใช้วิธีรมยาให้เจ้าของทรัพย์หลับสนิทไม่รู้สึกตัว


ปลอม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปลอม, ลาว ປອມ (ปอม), คำเมือง ᨸᩖᩬᨾ (ปลอม) หรือ ᨸᩬᨾ (ปอม), เขิน ᨸᩬᨾ (ปอม), ไทดำ ꪜꪮꪣ (ปอม), เขมร ប្លម (บฺลม)

ทำให้เหมือนคนอื่นหรือสิ่งอื่น เพื่อให้หลงผิดว่าเป็นคนนั้นหรือสิ่งนั้น

ปลอมตัว


หลงผิด

การหลงผิด (abstract-noun)
ความหลงผิด (abstract-noun)

/loŋ˩˩˦.pʰit̚˨˩/^((สัมผัส))

สำคัญผิด, เข้าใจไม่ถูกต้อง

หลงประพฤติไปในทางที่ผิด


แทรก

ยืมมาจากเขมรเก่า ជ្រេក (ชฺเรก); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ជ្រែក (ชฺแรก)

/sɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เข้าไปอยู่ในระหว่างสิ่งอื่นในลักษณะที่เบียดเสียดหรือสอดเป็นต้น

แทรกตัว

เจือเพียงนิดหน่อย

แทรกยาดำ

แทรกพิมเสน

เกิดขึ้นในระหว่าง

โรคแทรก

เติมเข้าไปในระหว่าง

แทรกเนื้อความ

โดยปริยายหมายถึงกิริยาอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

พูดแทรก


คืน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄືນ (คืน), ไทดำ ꪁꪳꪙ (กฺึน), ไทใหญ่ ၶိုၼ်း (ขึ๊น), อาหม 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (ขึน์)

/kʰɯːn˧/^((สัมผัส))

กลับเข้าสู่ภาวะหรือฐานะเดิม


ซด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊົດ (ซ็ด), ไทใหญ่ သူတ်ႉ (สู๎ต); เทียบมอญ သောတ် (โสต์) , จ้วง soet (สด-ซด), จ้วงแบบจั่วเจียง soet (สด-ซด)

อาการที่กินน้ำร้อน น้ำชา หรือน้ำแกงทีละน้อย ๆ มักมีเสียงดังซู้ด


ซู้ด

เลียนเสียงธรรมชาติ

/suːt̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำเสียงดังเช่นนั้น


ซก

เปียกชุ่มจนถึงหยด

เหงื่อซก


ซุก

หมกซ่อนหรือยัดแทรกไว้ในที่มิดชิดเช่นตามซอกตามมุม


เซ็ก

เซ็กห้องเสียงหัว


แวบ

waep (romanization RTGS)
การแวบ (abstract-noun)

ปรากฏให้เห็นชั่วเวลาสั้น ๆ

แสงไฟจากรถดับเพลิงแวบเข้าตา

ความคิดแวบขึ้นมา


แว็บ

waep (romanization RTGS)
การแว็บ (abstract-noun)

ปรากฏให้เห็นชั่วเวลานิดเดียว

มาเดี๋ยวเดียวแว็บไปแล้ว

นั่ง ๆ อยู่ความคิดก็แว็บเข้ามา


แว่บ

waep (romanization RTGS)
การแว่บ (abstract-noun)

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/wɛp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่แสงหรือประกายไฟปรากฏให้เห็นในช่วงเวลาสั้น ๆ

ตีหินเหล็กไฟแล้วประกายไฟแว่บขึ้นมา

หลบไปอย่างรวดเร็ว

พอวางกระเป๋า ก็แว่บไปเลย


บาย

ยืมมาจากอังกฤษ bye (บาย, “คู่แข่งที่ถอนตัว”)

ถอนตัวจากการแข่งขัน

การแข่งขันวันนี้ผมบายเพราะป่วย


บาย

ยืมมาจากอังกฤษ bye (บาย, “ลาก่อน”)

ไม่ยุ่งเกี่ยว, ไม่เกี่ยวข้อง

ถ้ายุ่งกันอย่างนี้ ฉันท่าจะต้องบาย

ม.นครพนม ปัญหาลามบานปลาย คณะบุคคลถอดใจขอบาย


จำลอง

ยืมมาจากเขมรเก่า ចម្លង (จมฺลง) หรือ ចំឡង (จํฬง), แผลงมาจาก ឆ្លង (ฉฺลง)

/t͡ɕam˧.lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

จำลองจากของจริง


แต่งตั้ง

/tɛŋ˨˩.taŋ˥˩/^((สัมผัส))

ยกย่องขึ้น, ชุบเลี้ยงให้มียศ, ให้ตำแหน่ง


บังคับบัญชา

บังคับ + บัญชา

การบังคับบัญชา (abstract-noun)
ความบังคับบัญชา (abstract-noun)

บัง-คับ-บัน-ชา

มีอำนาจปกครองควบคุมดูแลและสั่งการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่


แต่ง

ยืมมาจากเขมร តែង (แตง); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕ່ງ (แต่ง), ไทลื้อ ᦶᦎᧂᧈ (แต่ง), ไทดำ ꪵꪔ꪿ꪉ (แต่ง)

/tɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

แต่งร้าน

แต่งบ้าน

แต่งต้นไม้

แต่งผม

แต่งทนาย

แต่งราชทูต

แต่งเครื่องราชบรรณาการ

แต่งทัพ

เรียบเรียงให้เป็นเรื่องราว

แต่งหนังสือ

แต่งโคลงกลอน

คิดทำขึ้นเอง

แต่งเรื่อง

แต่งเมือง

คำตัดทอนของ แต่งงาน


คบคนจรหมอนหมิ่น

คบ + คน + จร + หมอน + หมิ่น

คบ-คน-จอน-หฺมอน-หฺมิ่น

/kʰop̚˦˥.kʰon˧.t͡ɕɔːn˧.mɔːn˩˩˦.min˨˩/^((สัมผัส))

คบคนหลักลอยอาจเกิดโทษได้ เช่นเดียวกับนอนหนุนหมอนหมิ่นอาจทำให้ตกหมอนคอเคล็ดได้


เบน

เหหรือทำให้เหไปข้างใดข้างหนึ่ง

หัวเรือเบน

เบนหัวเรือ

เบนความคิด

เบนความสนใจ


โยน

เทียบลาว ໂຍນ (โยน)

ซัดให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งพ้นไปจากตัวโดยวิธีหงายมือ

โยนสตางค์

โยนของ

เคลื่อนไหวหรือทำให้เคลื่อนไหวอย่างแรงจากที่เดิม

คลื่นซัดจนเรือโยน

คลื่นโยนเรือ

ไหวอย่างแรง แต่ไม่เคลื่อนจากที่เดิม

ลมพัดกิ่งไม้โยนไปโยนมา

หอบจนตัวโยน

เหวี่ยงเป็นวงกว้าง

โยนค้อนตีเหล็ก

ปัดให้พ้นตัวไป

โยนบาป

โยนเรื่อง


คลัง

ผูกคอสัตว์ให้เข้าคู่กัน เพื่อไม่ให้พรากกัน หรือฝึกหัดตัวที่ไม่ชำนาญงาน

เอาวัวไปคลัง

เอาวัวไปผูกเข้าคู่กัน


พราก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *braːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາກ (พาก), ไทลื้อ ᦘᦱᧅ (ภาก), ไทใหญ่ ၽၢၵ်ႈ (ผ้าก), ไทใต้คง ᥚᥣᥐ (ผาก), จ้วงแบบจั่วเจียง pyag, จ้วง byag หรือ biek

/pʰraːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้จากไป, พาไปเสียจาก, ทำให้แยกออกจากกัน, (มักใช้เกี่ยวกับความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดของคนหรือของสัตว์บางชนิด)

พรากลูกออกจากอกแม่

พรากลูกนกลูกกา


พรัด

พรากออกจากกัน, พลัด ก็ว่า


พลัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພັດ (พัด)

พลาด หลุด หรือตกจากที่ใดที่หนึ่ง

ของพลัดจากมือ

เด็กพลัดจากต้นไม้

พรากจากกันโดยไม่รู้ว่าหลงไปอยู่ที่ใด, พรัด ก็ว่า

พลัดพ่อ

พลัดแม่

พรากจากถิ่นฐานหรือบ้านเกิดเมืองนอนเดิม

พลัดถิ่นฐานบ้านเมือง

พลัดบ้าน

พลัดเมือง


หน่าย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnaːjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶ᩵ᩣ᩠ᨿ (หน่าย), ลาว ໜ່າຍ (หน่าย), เขิน ᩉ᩠ᨶ᩵ᩣ᩠ᨿ (หน่าย), ไทลื้อ ᦐᦻᧈ (หน่าย), ปู้อี naais, จ้วง naiq, จ้วงแบบจั่วเจียง naiq

เบื่อ, มักใช้เข้าคู่กับคำ เบื่อ เป็น เบื่อหน่าย

จืดจาง, คลายจากความพัวพัน, คลายจากความรัก


จืดจาง

การจืดจาง (abstract-noun)
ความจืดจาง (abstract-noun)

/t͡ɕɯːt̚˨˩.t͡ɕaːŋ˧/^((สัมผัส))

คลายลง, เหินห่าง

ความสัมพันธ์จืดจาง


ยกย่อง

การยกย่อง (abstract-noun)
ความยกย่อง (abstract-noun)

/jok̚˦˥.jɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

เชิดชู, เยินยอในคุณความดี


ย่อง

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง yongq (หย่อง) , จ้วงแบบจั่วเจียง yongh (ย่อง)

/jɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

เดินอย่างใช้ปลายเท้าจดลงเบา ๆ


ย้อม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɲɔːmꟲ², จากไทดั้งเดิม *ɲwuːmꟲ, จากจีนยุคกลาง染 (MC nyemX); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ย้อม, คำเมือง ᨿᩬ᩶ᨾ (ยอ้ม), ลาว ຍ້ອມ (ย้อม), ญ้อ ญ่อม, ไทลื้อ ᦍᦸᧄᧉ (ย้อ̂ม), ไทดำ ꪑ꫁ꪮꪣ (ญ้อม), ไทใหญ่ ယွမ်ႉ (ย๎อ̂ม), ไทใต้คง ᥕᥩᥛᥳ (ย๎อ̂ม), พ่าเก ယွံ (ยอ̂ํ), อาหม 𑜊𑜨𑜪 (ยอ̂ํ) หรือ 𑜐𑜨𑜉𑜫 (ญอ̂ม์), จ้วง yumx หรือ nyumx, จ้วงแบบจั่วเจียง yomx, จ้วงแบบหนง nyomx, แสก ญุม

/jɔːm˦˥/^((สัมผัส))

ชุบด้วยสี, อาบด้วยสี

ทำให้ด้าย ไหม หรือผ้าเป็นต้นเป็นสีต่าง ๆ ด้วยการชุบลงไปในน้ำสี


ชุบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊຸບ (ซุบ), คำเมือง ᨩᩩᨷ (ชุบ), เขิน ᨩᩩᨷ (ชุบ), ไทลื้อ ᦋᦳᧇ (ชุบ), ไทใหญ่ ၸုပ်ႉ (จุ๎ป), ไทใต้คง ᥓᥧᥙ (จูป)

/t͡ɕʰup̚˦˥/^((สัมผัส))

เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งจุ่มลงไปในน้ำหรือของเหลวอื่น ๆ เพื่อให้เปียก ให้กล้า ให้แข็ง เป็นต้น

ชุบมือ

ชุบมีด

ชุบแป้ง

เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งจุ่มลงไปในสารละลายเพื่อให้โลหะในสารละลายติดสิ่งที่ชุบ

ชุบทอง

ชุบโครเมียม

เขียนหนังสือด้วยหมึกเป็นต้น


จุ่ม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ จุ้ม, จิ้ม, และ จ่อม; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน จุ่ม, ลาว ຈຸ່ມ (จุ่ม), คำเมือง ᨧᩩ᩵ᨾ (จุ่ม), เขิน ᨧᩩ᩵ᨾ (จุ่ม), ไทลื้อ ᦈᦳᧄᧈ (จุ่ม), ไทดำ ꪊꪴ꪿ꪣ (จุ่ม), ไทใหญ่ ၸုမ်ႇ (จุ่ม), ไทใต้คง ᥓᥧᥛᥱ (จู่ม), อาหม 𑜋𑜤𑜉𑜫 (ฉุม์); เทียบจีนยุคกลาง蘸 (MC tsreamH)

/t͡ɕum˨˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งจ่อมลงไปในของเหลวแล้วยกขึ้น

เอาผ้าจุ่มน้ำ


จ่อม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ จุ่ม, จุ้ม, และ จิ้ม; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน จ่อม, ลาว ຈ່ອມ (จ่อม), คำเมือง ᨧᩬ᩵ᨾ (จอ่ม), เขิน ᨧᩬ᩵ᨾ (จอ่ม), ไทลื้อ ᦈᦸᧄᧈ (จ่อ̂ม), ไทใหญ่ ၸွမ်ႇ (จ่อ̂ม); เทียบจีนยุคกลาง蘸 (MC tsreamH)

/t͡ɕɔm˨˩/^((สัมผัส))

หย่อนลง, วางลง

เอาเบ็ดไปจ่อม

จ่อมก้นไม่ลง

ปวงเทพเจ้าตกจม จ่อมม้วย

ใจจ่อมเจ้า

ฟุบ, หมอบ, (ใช้แก่สัตว์ เช่น โค กระบือ)


ยุบ

เทียบลาว ຍຸບ (ยุบ)， ภาษาจ้วง yup （ยุ่บ）

ดั้งจมูกยุบ

หัวกะโหลกยุบ

หน้าหม้อรถยนต์ยุบ

พุงยุบ

ฝียุบ

เรียกจังหวะรำของโขนละครเมื่อทำตัวให้เตี้ยลงหลังจากยืดตัวขึ้นก่อนแล้ว

เลิก, ยกเลิก

ยุบกระทรวง

ยุบตำแหน่ง

ทำให้หลอมละลายเพื่อทำให้เป็นอีกอย่างหนึ่ง

ยุบกำไลทำแหวน


ตุนาหงัน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย tunangan (“คู่หมั้น”) หรือชวา tunangan (“คู่หมั้น”)

หมั้นไว้ (เพื่อแต่งงาน)


ดาหงัน

ยืมมาจากชวา pedhangan (“ฟาดฟันกันด้วยดาบ”)

/daː˧.ŋan˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำสงคราม, รบศึก


แบหลา

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย bela

/bɛː˧.laː˩˩˦/^((สัมผัส))

เห็นเพลิงพลุ่งรุ่งโรจน์โชตนา ก็แบหลาโจนเข้าในอัคคี

ฉวยคว้าได้กริชของพี่ยา จะแบหลาชีวันให้บรรลัย

น้องจะแบหลาครานี้ ตายตามพระพี่ที่หายไป


บิดเบือน

การบิดเบือน (abstract-noun)
ความบิดเบือน (abstract-noun)

ทำให้ผิดแผกไปจากเดิมหรือจากข้อเท็จจริง


เบือน

หันหน้าหนี ในคำว่า เบือนหน้า


ต้านทาน

ขัดขวาง, ยับยั้ง, ต่อสู้ยันไว้


ขัดขวาง

/kʰat̚˨˩.kʰwaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ไม่สะดวก, ทำให้ติดขัด


ติดขัด

การติดขัด (abstract-noun)
ความติดขัด (abstract-noun)


ขัดข้อง

การขัดข้อง (abstract-noun)
ความขัดข้อง (abstract-noun)

/kʰat̚˨˩.kʰɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ยอมให้ทำ, ไม่ตกลงด้วย, ติดขัด


บ่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓaːᴮ

/baː˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่น้ำไหลล้นมาโดยเร็ว


ลาก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *laːkᴰ²ᴸ, จากไทดั้งเดิม *C̬.laːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลาก, ลาว ລາກ (ลาก), คำเมือง ᩃᩣ᩠ᨠ (ลาก), เขิน ᩃᩣ᩠ᨠ (ลาก), ไทลื้อ ᦟᦱᧅ (ลาก), ไทดำ ꪩꪱꪀ (ลาก), ไทขาว ꪩꪱ, ไทใหญ่ လၢၵ်ႈ (ล้าก), ไทใต้คง ᥘᥣᥐ (ลาก), อาหม 𑜎𑜀𑜫 (ลก์), จ้วง rag, จ้วงแบบหนง laeg, จ้วงแบบจั่วเจียง lag

/laːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เคลื่อนที่ตามไปโดยวิธีต่าง ๆ เช่น ดึง ฉุด ระไป ถูไป ล่ามไป โยงไป

ลากเกวียน

ม้าลากรถ

กระโปรงยาวลากดิน

โดยปริยายหมายความว่า ใช้อย่างสมบุกสมบัน, ใช้ถูไถ

เอาผ้าซิ่นไหมมานุ่งลากอยู่กับบ้าน


โต้แย้ง

/toː˥˩.jɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

แสดงความเห็นแย้งกัน


โต้เถียง

/toː˥˩.tʰia̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เถียงกันไปมา


โต้ตอบ

/toː˥˩.tɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

มีหนังสือไปมา

ตอบกันไปมาในเรื่องนั้น ๆ


เผ่น

อาการที่กระโดดโจนไปโดยไม่รั้งรอ


รั้งรอ

/raŋ˦˥.rɔː˧/^((สัมผัส))

รอคอย, หยุดคอย, (มักใช้ในความปฏิเสธ)

โดยไม่รั้งรอ


ครอง

ยืมมาจากเขมรเก่า គ្រោង (คฺโรง), គ្រង (คฺรง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร គ្រង (คฺรง)

/kʰrɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ปกครองรักษาโดยความเป็นใหญ่

ครองเมือง

ดำรงไว้, รักษาไว้

ครองสิกขา

ครองชีพ

ครองตัว

นุ่งห่ม (ใช้แก่นักบวช)

ครองจีวร

ครองผ้า

ถือสิทธิเป็นเจ้าของ

เอาไปครองเสียหลายวัน


เคี่ยว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂ້ຽວ (ข้ยว), ไทใหญ่ ၶဵဝ်ႈ (เข้ว) หรือ ၵဵဝ်ႈ (เก้ว)

ต้มให้เดือดนาน ๆ เพื่อให้งวด ข้น หรือเปื่อยเป็นต้น


ปอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *poːkᴰ, จากจีนยุคกลาง剝 (MC paewk); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປອກ (ปอก), ไทลื้อ ᦔᦸᧅᧈ (ป่อ̂ก), ไทใหญ่ ပွၵ်ႇ (ป่อ̂ก)，จ้วงแบบจั่วเจียง bog， จ้วง bog

/pɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาเปลือกหรือสิ่งที่ห่อหุ้มออก, ถ้าเป็นผิวนอก ใช้ว่า ถลอก ก็ได้

หัวปอก


ตำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tamᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ตำ, ลาว ຕຳ (ตำ), คำเมือง ᨲᩣᩴ (ตาํ), เขิน ᨲᩣᩴ (ตาํ), ไทลื้อ ᦎᧄ (ตัม), ไทใหญ่ တမ် (ตัม), อาหม 𑜄𑜪 (ตํ), จ้วง daem

หนามตำ

ใช้สากหรือสิ่งอื่นที่คล้ายคลึงเช่นนั้นทิ่มลงไปอย่างแรงเรื่อย ๆ

ตำข้าว

ตำน้ำพริก


ทิ้ง

เทียบกับภาษากวางตุ้ง 掟 /ting/ โยน ทิ้ง

ᨤ᩠ᩅ᩵ᩣ᩠ᨦ

โยนสิ่งที่ไม่ต้องการออกไป

ꪖꪲ꫁ꪣ

โยนสิ่งที่ไม่ต้องการออกไป

ထိမ်ႈ

โยนสิ่งที่ไม่ต้องการออกไป

ຖິ້ມ

โยนสิ่งที่ไม่ต้องการออกไป

throw away

โยนสิ่งที่ไม่ต้องการออกไป

/tʰiŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ถืออยู่หลุดจากมือด้วยอาการต่าง ๆ, ถ้าด้วยอาการขว้าง เรียกว่า ขว้างทิ้ง, ถ้าด้วยอาการโยน เรียกว่า โยนทิ้ง, ถ้าด้วยอาการเท เรียกว่า เททิ้ง เป็นต้น

ทิ้งทาน

ทิ้งบ้าน

ทิ้งเรือน

โยนหรือเทเสียโดยไม่ต้องการ

ทิ้งขยะ

ทิ้งระเบิด

ทิ้งไว้ให้เย็น

ทิ้งเงินไว้ให้ใช้

ทิ้งระยะ

ทิ้งช่วง

เรียกแพรหรือผ้าเนื้อหนัก ๆ ลื่น ๆ ที่มีลักษณะถ่วงหรือทิ้งตัวลงว่า ผ้าเนื้อทิ้ง หรือ ผ้าทิ้งตัว

โดยปริยายหมายความว่าปล่อยด้วยกิริยาอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

ทิ้งลูกทิ้งเมีย

ทิ้งบ้าน

ทิ้งการเล่าเรียน

ทิ้งเพื่อน

ทิ้งกันเสียไกล

พูดทิ้งไว้ที


เห

เทียบลาว ເຫ (เห) (ในคำว่า ຫັນເຫ (หันเห)), พ่าเก ꩭေ (เห)

/heː˩˩˦/^((สัมผัส))

เหหัวเรือ

เขาเหไปเข้าข้างศัตรู

รถยนต์เหออกนอกทาง


ลด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລົດ (ล็ด)

น้อยลง ต่ำลง หรือทำให้น้อยลงต่ำลงกว่าที่มีอยู่เป็นอยู่แต่เดิม

น้ำลด

ลดโทษ

ลดราคา

ลดน้ำหนัก

ไข้ลด

ลดธงลงจากเสา

ลดฝีเท้า

ลดฝีจักร

ลดระดับ

ลดเสียง

ลดฝาเรือนออกด้านหนึ่งทำให้ห้องโล่งขึ้น

หย่อนตัวลงนั่งหรือนอน

ลดตัวลงนั่ง


ขึง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂຶງ (ขึง), ຄຶງ (คึง)

/kʰɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ขึงเชือก

ขึงจอภาพยนตร์

ผูกสิ่งเป็นเส้นให้ยาวเหยียดออกไปเป็นราว

ขึงราว

โดยปริยายหมายถึงอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

หน้าขึง


เปล่ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป่ง, ลาว ເປັ່ງ (เปั่ง) หรือ ເປ່ງ (เป่ง), คำเมือง ᨸᩖᩮ᩵ᨦ (เปล่ง), เขิน ᨸᩮ᩠᩵ᨦ (เป่ง), ไทลื้อ ᦔᦲᧂᧈ (ปี่ง) หรือ ᦵᦔᧂᧈ (เป่ง)

ฉายออก, แผ่ออก

เปล่งรัศมี

เปล่งเสียง


ออกเสียง

ออก + เสียง; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩬᨠᩈ᩠ᨿᨦ (ออกสยง), ลาว ອອກສຽງ (ออกสยง), ไทลื้อ ᦀᦸᧅᧈᦵᦉᧂ (อ่อ̂กเสง), ไทใหญ่ ဢွၵ်ႇသဵင် (อ่อ̂กเสง)

/ʔɔːk̚˨˩.sia̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ลงคะแนนเสียง, ลงคะแนนเลือกตั้ง


ลงท้าย

ลงท้ายจดหมายว่า ขอแสดงความนับถือ


สลัด

ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ติดอยู่ให้หลุดไปโดยวิธีสะบัด ซัด หรือกระพือ เป็นต้น

สลัดรองเท้าให้หลุดจากเท้า

เม่นสลัดขน

เขาสลัดมีดสั้นไปที่คู่ต่อสู้

ไก่สลัดขนปีก

อาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

สลัดรัก

สลัดไมตรี


อาโนเนะ

/ʔaː˧.noː˧.neʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทำเป็นเด็กใสซื่อบริสุทธิ์น่าเอ็นดู, น่ารัก, น่าเอ็นดู

แก่แล้วยังชอบทำตัวอาโนเนะอีก

มีลักษณะ สีสัน ลวดลาย รูปแบบ ที่เหมาะกับเด็ก ๆ

กระเป๋าใบนี้อาโนเนะน่ารักจัง


วาย

เทียบเขมร ពាយ (พาย), ลาว ວາຍ (วาย)

ค่อยสิ้นไปตามคราวหรือกำหนดอายุเวลา

มะม่วงวาย

ตลาดวาย

หัวใจวาย


วาย

ยืมมาจากเขมรเก่า វាយ៑ (วายฺ, “ตี, ทุบ, ชน, หวด”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร វាយ (วาย)

วายทรวง


เอฟ

ยืมมาจากอังกฤษ ef (เอฟ/แอฟ, “ชื่อเรียกอักษร F”)

/ʔeːf˦˥/^((สัมผัส))

/ʔef˦˥/^((สัมผัส))

/ʔeːp̚˦˥/^((สัมผัส))

/ʔep̚˦˥/^((สัมผัส))

จองสินค้าที่เสนอขายทางโซเชียลมีเดีย โดยยังไม่ต้องจ่ายเงิน


ย่อย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍ່ອຍ (ย่อย), ไทลื้อ ᦍᦾᧈ (ย่อ̂ย), ไทใหญ่ ယွႆႈ (ย้อ̂ย)

/jɔj˥˩/^((สัมผัส))

ทำเป็นส่วนเล็กส่วนน้อยโดยแยกจากส่วนใหญ่

ย่อยหิน

ทำให้ละลายจนซึมซาบได้

ย่อยอาหาร


โป๊

จากฮกเกี้ยน 補 (pó͘ ป้อ, “ปะชุนเสื้อผ้า, ซ่อมแซม, บำรุงร่างกาย”)

/poː˦˥/^((สัมผัส))

ส่งเสริมสิ่งที่บกพร่อง

ยาโป๊

ทำสิ่งยังบกพร่องอยู่ให้สมบูรณ์

เอาสีโป๊ตรงที่เป็นช่องเป็นรู

ก่อนทาสีเอาปูนโป๊รอยที่ชำรุด


ถ่ายแบบ

/tʰaːj˨˩.bɛːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ถอดแบบ, ถอดลักษณะหรือนิสัยใจคอมา

ถ่ายแบบพ่อ

ถ่ายแบบแม่

เป็นนางแบบหรือนายแบบให้ถ่ายรูปเพื่อลงนิตยสารเป็นต้น


เจียว

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 焦 (zieu1, “ไหม้, แห้ง, กรอบ”)

ทอดมันสัตว์เพื่อเอาน้ำมัน

เจียวน้ำมันหมู

ทอดของบางอย่างด้วยน้ำมัน

เจียวไข่

เจียวหอม

เจียวกระเทียม


โหม่

/moː˨˩/^((สัมผัส))


รวน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง luenh (ล่วน, “รวน, วุ่นวาย”), จ้วงแบบจั่วเจียง luenh (ล่วน, “รวน, วุ่นวาย”)

เอาเนื้อสดหรือปลาสดเป็นต้นที่หั่นเป็นชิ้นแล้วคั่วให้พอสุกเพื่อเก็บเอาไว้แกงเป็นต้น

แสดงกิริยาหรือวาจาชวนวิวาท, ตีรวน ก็ว่า

เขาถูกรวน


หั่น

เอาของวางลงบนที่รองรับแล้วตัดให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ

ตัด (สิ่งนามธรรม)

หั่นงบประมาณ


คั่ว

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᩅᩫ᩶ (ขว็้), เขิน ᨡ᩠ᩅᩫ᩶ (ขว็้), อีสาน ขั้ว, ลาว ຂົ້ວ (ข็้ว), ไทลื้อ ᦷᦃᧉ (โฃ้), ไทใหญ่ ၶူဝ်ႈ (ขู้ว), ไทดำ ꪄ꫁ꪺ (ฃั้ว), อาหม 𑜁𑜤𑜈𑜫 (ขุว์)

/kʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

เอาสิ่งของใส่กระเบื้องหรือกระทะตั้งไฟให้ร้อนแล้วคนไปจนสุกหรือเกรียม

คั่วถั่ว

คั่วงา


คั่ว

/kʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

คอยกิน (ใช้ในการเล่นไพ่ผ่องไทยหรือไพ่ผ่องจีนเป็นต้น)

คบกันอย่างคู่รักมานานแล้ว

สองคนนี้คั่วกันมาหลายปีก็ยังไม่ได้แต่งงานกัน

พยายามที่จะเป็นคู่รัก

เขากำลังคั่วผู้หญิงคนนี้อยู่ อย่าไปยุ่งเชียวนะ

ใกล้ถึงลำดับที่จะได้หรือจะเป็น

เขาคั่วตำแหน่งอธิบดีอยู่ สิ้นปีนี้ก็คงจะได้เป็น


เบียด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷ᩠ᨿᨯ (บยด), ลาว ບຽດ (บยด)

แทรกหรือเสียด

เบียดเข้าไป

แต่งงาน, มีคู่ครอง

บวชก่อนเบียด


วิวาท

ยืมมาจากสันสกฤต विवाद (วิวาท) หรือบาลี วิวาท; ร่วมรากกับ พิพาท

ทะเลาะ, มักใช้เข้าคู่กันเป็น ทะเลาะวิวาท

เด็กวิวาทกัน


พิพาท

ยืมมาจากสันสกฤต विवाद (วิวาท) หรือบาลี วิวาท; ร่วมรากกับ วิวาท

/pʰi˦˥.pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

โต้แย้งสิทธิ์

พิพาทเรื่องที่ดิน

พิพาทเรื่องมรดก


คอย

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง koiz,goiz (คอย,กอย-มอง ดู แล)

/kʰɔːj˧/^((สัมผัส))

มุ่งรออยู่, รอ

เฝ้า, เฝ้าดู

คอยจับผิด


ทะยานอยาก

ทะยาน + อยาก

การทะยานอยาก (abstract-noun)
ความทะยานอยาก (abstract-noun)

ทะ-ยาน-หฺยาก

อยากได้หรืออยากมีอยากเป็นยิ่ง ๆ ขึ้น


ใคร่

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩕᩱ᩵ (ไคร่) หรือ ᨣᩕᩲ᩵ (ใคร่), ลาว ໃຄ່ (ใค่), ไทลื้อ ᦺᦆᧈ (ไฅ่), ไทใหญ่ ၶႂ်ႈ (ใข้), อาหม 𑜁𑜧 (ขว์) หรือ 𑜁𑜞𑜧 (ขฺรว์), จ้วง gyaez

การใคร่ (abstract-noun)
ความใคร่ (abstract-noun)

อยาก, ต้องการ, ปรารถนา, ใฝ่

ใช้เป็นคำช่วยกริยาแสดงการขอร้องอย่างสุภาพ

ใคร่ขออนุญาตดำเนินการ

รัก, มักใช้คู่กับ รัก เป็น รักใคร่


หลงใหล

การหลงใหล (abstract-noun)
ความหลงใหล (abstract-noun)

/loŋ˩˩˦.laj˩˩˦/^((สัมผัส))

คลั่งไคล้ในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

หลงใหลนักร้อง

เลอะเลือน, มีสติเฟือน

คนแก่มักหลงใหล กินแล้วก็ว่าไม่ได้กิน


ใหลหลง

การใหลหลง (abstract-noun)
ความใหลหลง (abstract-noun)

/laj˩˩˦.loŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

คลั่งไคล้ในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

ใฝ่ใจใครใคร่ให้ ใหลหลง

เลอะเลือน, มีสติเฟือน

ใครใคร่แลยองใย อันใดใช้แลใหลหลง


เจ็บท้องข้องใจ

เจ็บ + ท้อง + ข้อง + ใจ

เจ็บ-ท้อง-ค็่อง-ไจ

/t͡ɕep̚˨˩.tʰɔːŋ˦˥.kʰɔŋ˥˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

เดือดเนื้อร้อนใจ (จารึกพ่อขุนรามคำแหง)


เอา…หาร

เอา + … + หาร; ในช่องว่างเป็นจำนวนเลข

ลดส่วนที่กล่าวอ้างลงตามจำนวนเลขจึงจะใกล้ความจริง

ถ้าเขาเล่าอะไรให้ฟัง อย่าลืมเอาห้าหารก่อนนะ


เช็ก

ยืมมาจากอังกฤษ check

/t͡ɕʰek̚˦˥/^((สัมผัส))


หมาเห่าเครื่องบิน

หมา + เห่า + เครื่องบิน

การหมาเห่าเครื่องบิน (abstract-noun)

หฺมา-เห่า-เคฺรื่อง-บิน

/maː˩˩˦.haw˨˩.kʰrɯa̯ŋ˥˩.bin˧/^((สัมผัส))

หวังสิ่งที่สูงเกินฐานะ, อยากได้สิ่งที่เกินฐานะของตน


หมาเห็นเครื่องบิน

หมา + เห็น + เครื่องบิน

การหมาเห็นเครื่องบิน (abstract-noun)

หฺมา-เห็น-เคฺรื่อง-บิน

/maː˩˩˦.hen˩˩˦.kʰrɯa̯ŋ˥˩.bin˧/^((สัมผัส))


ตุ๋ย

มาจากชื่อเล่นของ ธรรมนัส พรหมเผ่า

ร่วมเพศทางทวารหนัก


ตุ๊ย

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 搥 (dui5, “ทุบ, ตี”)

เอาหมัดกระแทกเอา

ตุ๊ยท้อง

ตุ๊ยหน้า


ปกครอง

การปกครอง (abstract-noun)
ความปกครอง (abstract-noun)

/pok̚˨˩.kʰrɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ดูแล, คุ้มครอง, ระวังรักษา


จัดตั้ง

/t͡ɕat̚˨˩.taŋ˥˩/^((สัมผัส))

ตั้งขึ้น, แต่งตั้งให้มั่นคง


ยัง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲaŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍັງ (ยัง), ญ้อ ญัง, ไทดำ ꪑꪰꪉ (ญัง)

คงอยู่, มีอยู่

ถามว่า หมดแล้วหรือ ตอบว่า ยังมีอีก

ยังชีวิตให้เป็นไป

ยังใจให้ชุ่มชื่น


เสร็จสิ้น

เสร็จ + สิ้น

การเสร็จสิ้น (abstract-noun)
ความเสร็จสิ้น (abstract-noun)

สำเร็จแล้ว, หมดแล้ว

ภารกิจที่ได้รับมอบหมายเสร็จสิ้นแล้ว


เนื่อง

/nɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ติดต่อกัน, เกี่ยวข้องกัน

เรื่องนี้เนื่องกับเรื่องนั้น

เรื่องมันเนื่องถึงกัน


ลุย

จากมอญ လုဲ (ลุย)

เคลื่อนที่ฝ่าเรื่อยเข้าไป

ลุยน้ำ

ลุยโคลน

ลุยไฟ

ลุยป่า

ขับรถลุยเข้าไปในฝูงคน

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ลุยงานให้เสร็จภายในเวลาที่กำหนด

หัวหน้าสั่งลูกน้องลุยฝ่ายตรงข้าม


โรย

อาการที่ดอกไม้ค่อย ๆ เหี่ยวแห้งและเริ่มหลุดร่วงไป

ดอกไม้โรย

ดอกจำปาโรย

อาการที่กลีบหรือเกสรดอกไม้ค่อย ๆ หลุดร่วงไป

กลีบกุหลาบโรย

เกสรบัวโรย

อาการที่หน้าตาไม่สดชื่นเพราะอดนอนหรือเพิ่งหายไข้เป็นต้น

หน้าตายังโรยอยู่

อดนอนตาโรย

หย่อนกำลัง, เพลีย, ในคำว่า อิดโรย

ค่อย ๆ ผ่อนลง

โรยเชือก

โรยอวน

ค่อย ๆ โปรยลงไป, โปรยลงไปทีละน้อย

เอาแป้งโรยตัว

โรยอาหารให้ปลา

โรยพริกไทย

โรยผักชี


ผ้าย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜ້າຍ (ผ้าย), ภาษาจ้วงใต้ pyaij (เดิน/ไปมา), ภาษาจ้วงเหนือ byai่j, ไท-กะได /phla:i/ ผล้าย

/pʰaːj˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนจากที่, เดิน, ขยับ ใช้ ผาย ก็มี


ผาย

/pʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

อกผาย

ตะโพกผาย

เคลื่อนจากที่, ผ้าย ก็ว่า

แบะออก, แยกออก


พาย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາຍ (พาย)

ใช้ใบพายวักหรือดันน้ำไปทางท้ายเรือเพื่อให้เรือเคลื่อนไป


พ่าย

ยืมมาจากจีนยุคกลาง敗 (MC baejH|paejH); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พ่าย, ลาว ພ່າຍ (พ่าย), คำเมือง ᨻ᩵ᩣ᩠ᨿ (พ่าย), เขิน ᨻ᩵ᩣ᩠ᨿ (พ่าย), ไทลื้อ ᦗᦻᧈ (พ่าย), ไทดำ ꪝ꪿ꪱꪥ (ปฺ่าย), ไทใหญ่ ပၢႆႈ (ป้าย), ไทใต้คง ᥙᥣᥭ (ปาย), อาหม 𑜆𑜩 (ปย์) หรือ 𑜆𑜩𑜤 (ปาย์)

การพ่าย (abstract-noun)
ความพ่าย (abstract-noun)

/pʰaːj˥˩/^((สัมผัส))


ไซ้

กิริยาที่นกหรือเป็ดเอาปากย้ำ ๆ ขนหรือหาอาหาร

อาการที่ทำให้ปวดมวน

ยาดำไซ้ท้อง


ปวด

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ป่วย; เทียบลาว ປວດ (ปวด), คำเมือง ᨸ᩠ᩅᨯ (ปวด), เขิน ᨸ᩠ᩅᨯ (ปวด)

การปวด (abstract-noun)
ความปวด (abstract-noun)

รู้สึกเจ็บต่อเนื่องอยู่ในร่างกาย

ปวดหัว

ปวดท้องเยี่ยว

ปวดฟัน


เต๊าะ

ไม่ทราบรากศัพท์

/tɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

พูดหรือแสดงอาการเลียบเคียงให้พอใจเพื่อให้ได้สิ่งที่ต้องการ เช่น ขอเงิน ขอทรัพย์ หรือจีบ

วันนี้เต๊าะเงินจากพี่มาได้ 200 บาท


เต้าข่าว

แต่งเรื่องขึ้นแล้วนำเสนอเป็นข่าว


ซื่อสัตย์

ซื่อ + สัตย์

/sɯː˥˩.sat̚˨˩/^((สัมผัส))

ประพฤติตรงและจริงใจ, ไม่คิดคดทรยศ, ไม่คดโกงและไม่หลอกลวง

เราต้องซื่อสัตย์ต่อตนเอง


คิดคด

/kʰit̚˦˥.kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


เล่นพรรคเล่นพวก

เล่น + พรรค + เล่น + พวก

การเล่นพรรคเล่นพวก (abstract-noun)

เล็่น-พัก-เล็่น-พวก

/len˥˩.pʰak̚˦˥.len˥˩.pʰua̯k̚˥˩/^((สัมผัส))

ถือพวกพ้องเป็นใหญ่หรือสำคัญ


ชำนะ

แผลงมาจาก ชนะ

/t͡ɕʰam˧.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

ชนะ, ทำให้เขาพ่ายแพ้


โอน

/ʔoːn˧/^((สัมผัส))

น้อมลง, โน้ม


โอน

เทียบอังกฤษ own

/ʔoːn˧/^((สัมผัส))

ยกไปไว้อีกที่หนึ่ง

โอนบัญชี

ทำให้สิทธิตกไปเป็นของบุคคลอื่น

โอนกรรมสิทธิ์


เพิก

/pʰɤːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ถอน, ถลกออก, เบิก


ระวัง

ไม่ทราบรากศัพท์

การระวัง (abstract-noun)
ความระวัง (abstract-noun)

ระวังเด็กให้ดี

เอาใจใส่โดยไม่ประมาท, กันไว้ไม่ให้เกิดภัยอันตรายหรือความเสื่อมเสียเป็นต้น

ระวังตัวให้ดี

ระวังโจรผู้ร้าย

ระวังถูกล้วงกระเป๋า

เวลาข้ามถนนให้ระวังรถ


ประมาท

ยืมมาจากสันสกฤต प्रमाद (ปฺรมาท); เทียบบาลี ปมาท

การประมาท (abstract-noun)
ความประมาท (abstract-noun)

ขาดความรอบคอบ, ขาดความระมัดระวังเพราะทะนงตัว

เวลาขับรถอย่าประมาท

ประมาทฝีมือ


ประมาณ

ยืมมาจากสันสกฤต प्रमाण (ปฺรมาณ); เทียบบาลี ปมาณ

กะหรือคะเนให้ใกล้เคียงจำนวนจริงหรือให้พอเหมาะพอควร

ประมาณราคาไม่ถูก


ประเมิน

กำหนดหรือให้ค่าหรือราคาเท่าที่ควรจะเป็นตามหลักเกณฑ์ที่ตั้งไว้

เจ้าหน้าที่กรมที่ดินประเมินราคาที่ดินผืนนี้ไว้ 7 ล้านบาท


ยกเว้น

ไม่เกี่ยวด้วย, กันเอาออก, ยอมให้เป็นพิเศษ


ประสบ

แผลงมาจาก สบ

พบ, พบปะ, พบเห็น


ลอม

/lɔːm˧/^((สัมผัส))

รวมตะล่อมกันขึ้นไปให้เป็นจอม

อาการที่โค้งเข้าหากันเป็นวง, รอม ก็ว่า

ควายเขาลอม


รอม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩬᨾ (รอม), อีสาน ฮวม, ลาว ຮວມ (ฮวม), ໂຮມ (โฮม), หรือ ລວມ (ลวม), ไทลื้อ ᦣᦸᧄ (ฮอ̂ม), ไทดำ ꪶꪭꪣ (โฮม), ไทใหญ่ ႁွမ်း (ห๊อ̂ม), อาหม 𑜑𑜨𑜪 (หอ̂ํ), แสก โร๊ม

/rɔːm˧/^((สัมผัส))

เก็บหอมรอมริบ


แรม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຮມ (แฮม), คำเมือง ᩁᩯ᩠ᨾ (แรม), ไทใหญ่ ႁႅမ်း (แห๊ม)

/rɛːm˧/^((สัมผัส))

พักแรม


ปด

โกหก, พูดเท็จ, จงใจกล่าวคำที่ไม่จริง, โป้ปด ก็ว่า


นุ่ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน นุ่ง, ลาว ນຸ່ງ (นุ่ง), คำเมือง ᨶᩩ᩵ᨦ (นุ่ง), เขิน ᨶᩩ᩵ᨦ (นุ่ง), ไทลื้อ ᦓᦳᧂᧈ (นุ่ง), ไทดำ ꪙꪴ꪿ꪉ (นุ่ง), ไทใหญ่ ၼုင်ႈ (นุ้ง), ไทใต้คง ᥘᥧᥒ (ลูง), อาหม 𑜃𑜤𑜂𑜫 (นุง์), จ้วงแบบจั่วเจียง nungh (นุ่ง, “ใส่, สวม”)

/nuŋ˥˩/^((สัมผัส))

ใช้ผ้าปกปิดกายท่อนล่าง

นุ่งผ้าถุง

นุ่งกางเกง

แต่เดิมหมายความว่า ปกปิดร่างกายท่อนบนก็ได้

นุ่งเสื้อ


ทอน

/tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

ตัดหรือหั่นให้เป็นท่อน

ทอนฟืน

ทำให้ลดลงหรือให้สั้นลง

ทอนกำลัง

ทอนอายุ

หักจำนวนเงินตามราคาแล้วคืนส่วนที่เหลือไป

ทอนเงิน

ทอนสตางค์


รับใช้

/rap̚˦˥.t͡ɕʰaj˦˥/^((สัมผัส))

รับว่าจะใช้เงินให้

คอยปรนนิบัติพ่อแม่ครูอาจารย์เป็นต้นด้วยความเต็มใจ

ลูกรับใช้พ่อแม่

ศิษย์รับใช้ครู

ปฏิบัติหน้าที่ตามที่นายหรือผู้มีอำนาจเหนือสั่งหรือใช้

พลทหารอยู่รับใช้ผู้บังคับบัญชา


เต็มใจ

การเต็มใจ (abstract-noun)
ความเต็มใจ (abstract-noun)

มีน้ำใจไม่บกพร่อง, มีใจสมัครด้วยยินดี, ไม่มีข้ออิดเอื้อนหรือขัดแย้ง


หลั่ง

/laŋ˨˩/^((สัมผัส))

ไหลลงหรือทำให้ไหลลงอย่างต่อเนื่อง

หลั่งน้ำตา

หลั่งทักษิโณทก

หลั่งน้ำสังข์


ฟ้องร้อง

/fɔːŋ˦˥.rɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

กล่าวโทษ, กล่าวหา


แหลม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɛːmᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰleːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แหลม, ลาว ແຫຼມ (แหลม), คำเมือง ᩉᩖᩯᨾ (แหลม), เขิน ᩉᩖᩯᨾ (แหลม), ไทลื้อ ᦶᦜᧄ (แหลม), ไทดำ ꪵꪨꪣ (แหลม), ไทขาว ꪵꪨꪣ, ไทใหญ่ လႅမ် (แลม), ไทใต้คง ᥘᥦᥛᥴ (แล๋ม), จ้วง lem หรือ liem, จ้วงแบบจั่วเจียง liem; เทียบไหลดั้งเดิม *tçʰəːm, ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *Cazem (ซึ่งเป็นรากของมาเลเซีย tajam, ตากาล็อก matalim)

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/lɛːm˩˩˦/^((สัมผัส))

/lɛm˩˩˦/^((สัมผัส))


พลั้ง

/pʰlaŋ˦˥/^((สัมผัส))

พลาดโดยไม่ตั้งใจหรือไม่ทันคิด, มักใช้เข้าคู่กับคำ พลาด เป็น พลั้งพลาด หรือ พลาดพลั้ง


พลาด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *blaːtᴰ (“ลื่นและล้ม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາດ (พาด) หรือ ພະລາດ (พะลาด), ไทใหญ่ ပြၢတ်ႈ (ปฺร้าต), ပရၢတ် (ปราต) หรือ ပလၢတ်ႈ (ปล้าต)

/pʰlaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ตรงที่หมาย ในลักษณะเช่น เพลี่ยงไป เลี่ยงไป หรือไถลไป

ยิงพลาด

เหยียบบันไดพลาด

ผิดพลาด เพราะไม่รู้เท่าหรือเชื่อตัวเองเกินไปเป็นต้น

ตอบพลาด


เพลี่ยง

/pʰlia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เลี่ยง, หลีก, พลาด


เพลี่ยงพล้ำ

เพลี่ยง + พล้ำ

เพฺลี่ยง-พฺล้ำ

พลั้งพลาด, ผิดพลาด, เสียที


ยี

ยีลูกตาล

ยีแป้งขนมขี้หนู

ยีผม

ตักอาหารมามาก ๆ กินไม่หมดจะเอายีหัว


ยวบ

อาการที่ไหวจะยุบลง

นอกชานยวบ


ยู่

/juː˥˩/^((สัมผัส))

บู้, ย่น, เยิน

ฟันต้นไม้เสียมีดยู่

คมมีดยู่


ทึก

/tʰɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ตู่เอาเป็นของตัว

ถือเอาเป็นจริงเป็นจัง, เหมาเอาว่าเป็นอย่างนั้นอย่างนี้


แซ้ด

ภาษาอังกฤษ sadแซด

เขาอกหักคราวนี้ แซ้ดไปเป็นเดือน


โซแซ้ด

ยืมมาจากอังกฤษ so + sad

/soː˧.sɛːt̚˦˥/^((สัมผัส))

ชีตกรอบประกวดร้องเพลง โซแซ้ดร้องไห้ทั้งคืน


เตี๊ยม

แผลงมาจาก เตรียม

เตรียมการโดยตกลงกันไว้ก่อน

ถ้าเขาจะมาทวงหนี้ เราต้องเตี๊ยมกันไว้ก่อนว่าจะพูดอย่างไรเขาจึงจะผ่อนผันให้


ลิปซิ้ง

ภาษาอังกฤษ lip-synchลิปซิงคฺ

ร้องเพลงโดยเปิดแผ่นเสียงหรือเทปเพลง แล้วผู้ร้องทำปากให้เหมือนกำลังร้องเพลงนั้น ๆ โดยไม่เปล่งเสียง

นักร้องดัง ๆ ถ้าต้องทั้งร้องทั้งเต้นหลายเพลงติดต่อกัน บางเพลงก็ต้องลิปซิ้ง


กินเด็ก

มีแฟนอายุน้อยกว่ามาก (ใช้กับผู้หญิงหรือกะเทย)

มีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่มีอายุน้อยกว่า


ซิกแซ็ก

ยืมมาจากอังกฤษ zigzag

/sik̚˦˥.sɛk̚˦˥/^((สัมผัส))

พลิกแพลงให้แปลกออกไป

บ้านนี้ออกแบบซิกแซ็ก มีซอกมีมุมเยอะ

หาช่องทางพลิกแพลงเพื่อให้ตนได้ผลประโยชน์มากที่สุด

เขาบอกว่าถ้าอยากจะค้าขาย ต้องรู้จักซิกแซ็กถึงจะรวย


โปรโหมต

ยืมมาจากอังกฤษ promote

รูปแบบอื่นของ โปรโมต


คอมเมนต์

ยืมมาจากอังกฤษ comment

ค็อมเม้นต์
การคอมเมนต์ (abstract-noun)

วิจารณ์ผลงาน, แสดงความคิดเห็น, พูดสั้น ๆ ว่า เมนต์

ฉันทำงานนี้เสร็จแล้วคุณช่วยคอมเมนต์หน่อยซิ


พุ่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພຸ່ງ (พุ่ง), คำเมือง ᨻᩩ᩵ᨦ (พุ่ง), ไทลื้อ ᦗᦳᧂᧈ (พุ่ง), ไทใหญ่ ပုင်ႈ (ปุ้ง)

/pʰuŋ˥˩/^((สัมผัส))

พุ่งหอก

พุ่งกระสวย

อาการที่ปล่อยออกไปโดยเร็ว

พุ่งตัว

พุ่งหมัด

พุ่งความสนใจ

อาการที่น้ำหรือไฟพวยพุ่งออกไป

น้ำพุ่ง

แสงไฟฉายพุ่งเป็นลำออกไป

พูดพุ่งไป


แน่ใจ

การแน่ใจ (abstract-noun)
ความแน่ใจ (abstract-noun)

/nɛː˥˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


เม้น

ปิดริม, พับริม, เม้ม ก็ว่า


พับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *bapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พับ, ลาว ພັບ (พับ), คำเมือง ᨻᩢ᩠ᨷ (พับ), เขิน ᨻᩢ᩠ᨷ (พับ), ไทลื้อ ᦗᦸᧇ (พอ̂บ), ไทดำ ꪝꪚꪾ (ปฺับ, “หนังสือ”), ไทขาว ꪝꪚꪾ, ไทใหญ่ ပပ်ႉ (ปั๎ป, “หนังสือพับ”), จ้วงแบบจั่วเจียง paeb, จ้วง baeb

/pʰap̚˦˥/^((สัมผัส))

พับผ้า

พับกระดาษ

พับมีด

นั่งพับขา

สิ้นกำลังทรงตัว

คอพับ

ตัดบัญชีเป็นสูญ

เป็นพับไป


ทบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *dopᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທົບ (ท็บ), ไทใหญ่ တူပ်ႉ (ตู๎ป), ไทใต้คง ᥖᥨᥙ (โตป)， ， จ้วงแบบจั่วเจียง toep，จ้วง doep

/tʰop̚˦˥/^((สัมผัส))

ทบผ้า

ทบเชือก

เอาเชือกมาทบเข้าอีกเส้นหนึ่ง


ทบ

/tʰop̚˦˥/^((สัมผัส))

ของ้าวทบทะกัน


คู้

/kʰuː˦˥/^((สัมผัส))

คู้เข่า


คู

เลียนเสียงธรรมชาติ

/kʰuː˧/^((สัมผัส))

กิริยาที่นกบางชนิดเช่นนกเขาหรือนกพิราบขันหรือร้อง

โน่นแน่ะนกเขาคู จุ๊กจุ๊กกรู นกมันเฝ้าคูหาชู้มัน

พูดแทะโลมกัน

ข้อยคูดนูแนบนิทรา


สูญ

ยืมมาจากบาลี สุญฺญ, จากสันสกฤต शून्य (ศูนฺย); ร่วมเชื้อสายกับเขมร សុញ្ញ (สุญฺญ), ลาว ສູນ (สูน); ร่วมรากกับ ศูนย์

/suːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้หายสิ้นไป

คนโบราณใช้ปูนแดงสูญฝี

ทรัพย์สมบัติสูญไปในกองเพลิง


ยั่น

เทียบลาว ຢ້ານ (อย้าน, “กลัว”)

ครั่นคร้าม, ท้อถอย


อุทธรณ์

ยืมมาจากสันสกฤต उद्धरण (อุทฺธรณ) หรือบาลี อุทฺธรณ

อุทรณ์
อุธรณ์
การอุทธรณ์ (abstract-noun)

/ʔut̚˨˩.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

ยื่นฟ้องหรือยื่นคำร้องต่อศาลสูงคัดค้านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น

ยื่นคำร้องคัดค้านคำสั่งหรือคำวินิจฉัยของพนักงานเจ้าหน้าที่

ร้องเรียน, ร้องทุกข์

ร้องอุทธรณ์


ครรไล

แผลงมาจาก ไคล


โน้ต

ยืมมาจากอังกฤษ note (โนทฺ, “บันทึกย่อ”)

/noːt̚˦˥/^((สัมผัส))

บันทึก, เขียนหรือบันทึกไว้อย่างย่อ ๆ

ฉันกลัวจะจำไม่ได้ เลยต้องโน้ตไว้


เบรก

ยืมมาจากอังกฤษ brake

เบรกรถกะทันหัน แต่ฝ่ายที่ชนก็ต้องรับผิด

หยุด, ระงับ, ยับยั้ง

รัฐบาลเบรก! ยังไม่นำมาตรการแจกเงินคนละ 2,000 บาทเข้า ครม.


เบรก

ยืมมาจากอังกฤษ break

พักระหว่างทำบางสิ่ง


ไยไพ

เยาะเย้ย, พูดให้เขาอาย


อาวรณ์

ยืมมาจากสันสกฤต आवरण (อาวรณ, “เครื่องกั้น, เครื่องกำบัง”) หรือบาลี อาวรณ (“idem”)

การอาวรณ์ (abstract-noun)
ความอาวรณ์ (abstract-noun)

/ʔaː˧.wɔːn˧/^((สัมผัส))

ห่วงใย, อาลัย, คิดกังวลถึง, นิยมใช้เข้าคู่กับคำ อาลัย เป็น อาลัยอาวรณ์


อุปโลกน์

ยืมมาจากบาลี อปโลกน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อุบ-ปะ-โหฺลก

/ʔu˨˩.pa˨˩.loːk̚˨˩/^((สัมผัส))

/ʔup̚˨˩.pa˨˩.loːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ยกกันขึ้นเป็น, อปโลกน์ ก็ว่า

อุปโลกน์ให้เป็นหัวหน้า


อุปถัมภ์

ยืมมาจากบาลี อุปตฺถมฺภ

การอุปถัมภ์ (abstract-noun)
ความอุปถัมภ์ (abstract-noun)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/ʔu˨˩.pa˨˩.tʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

/ʔup̚˨˩.pa˨˩.tʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

ค้ำจุน, ค้ำชู, สนับสนุน, เลี้ยงดู


เทียบเคียง

เทียบ + เคียง

/tʰia̯p̚˥˩.kʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))


อาเจียน

ไม่ทราบรากศัพท์; เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก เอียน

อาเจียร
การอาเจียน (abstract-noun)

vomit

สำรอกออกมาทางปาก, รากออกมา, อ้วกออกมา

ฮัว

เลอเวือะตะวันออก

สำรอกออกมาทางปาก, รากออกมา, อ้วกออกมา

/ʔaː˧.t͡ɕia̯n˧/^((สัมผัส))

สำรอกออกมาทางปาก, รากออกมา, อ้วกออกมา


อนุมัติ

ยืมมาจากสันสกฤต अनुमति (อนุมติ) หรือบาลี อนุมติ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອະນຸມັດ (อะนุมัด), เขมร អនុមតិ (อนุมติ)

ให้อำนาจกระทำการตามระเบียบที่กำหนดไว้


อนาถ

ยืมมาจากสันสกฤต अनाथ (อนาถ, “ไม่มีที่พึ่ง”) หรือบาลี อนาถ (“ไม่มีที่พึ่ง”); เทียบเท่า อ + นาถ

/ʔa˨˩.naːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สงสาร, สังเวช, สลดใจ


สาทร

ยืมมาจากสันสกฤต सादर (สาทร) หรือบาลี สาทร

/saː˩˩˦.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

เอื้อเฟื้อ, เอาใจใส่


เส้า

รูปเลิกใช้ของ เศร้า


สกัด

ยืมมาจากเขมร ស្កាត់ (สฺกาต̍)

สกัดหน้า

ตัดหรือกะเทาะของแข็งเช่นเหล็ก หิน ให้เป็นร่อง รอย ทะลุ หรือให้ขาดจากกัน, เรียกเหล็กที่ใช้ตัดหรือกะเทาะของแข็งเช่นนั้นว่า เหล็กสกัด

เค้นหรือแยกเอาออกมา

สกัดน้ำมัน

สกัดน้ำหอมจากดอกกุหลาบ


เวนคืน

โอนคืนที่ดินหรืออสังหาริมทรัพย์อย่างอื่นของเอกชนมาเป็นของรัฐ โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย


เรี่ยไร

ขอร้องให้ช่วยออกเงินทำบุญเป็นต้นตามสมัครใจ

เรี่ยไรสงเคราะห์เด็กกำพร้า


เรี่ยราย

กระจายเกลื่อนไป

กินข้าวหกเรี่ยรายไปทั่ว

หมาคุ้ยขยะตกเรี่ยราย


ยา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩣ (อยา), ลาว ຢາ (อยา), ไทลื้อ ᦊᦱ (หยา), ไทดำ ꪤꪱ (หยา), ไทใหญ่ ယႃ (ยา), ปู้อี iel, จ้วง yw, จ้วงแบบจั่วเจียง ya (อยา), จ้วง yaz (ยา, “ปิด, บัง, ห่ม”), จ้วงแบบจั่วเจียง yaz (ยา, “ปิด, บัง, ห่ม”)

ทำให้หายโรค, รักษาให้หาย (ในคำว่า เยียวยา)

ทำให้หายรั่ว

ยาเรือ


ปรุง

เป็นไปได้ว่ามาจากเขมร ប្រុង (บฺรุง, “เตรียม; ทำให้พร้อม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປຸງ (ปุง)

ประสมหรือประกอบให้เหมาะส่วน

ปรุงอาหาร

ปรุงรส

ทำรสชาติให้ดี


เลี้ยง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *liəŋꟲ, จากจีนเก่า養 (OC *laŋʔ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃ᩠ᨿ᩶ᨦ (ลย้ง), ลาว ລ້ຽງ (ล้ยง), ไทลื้อ ᦵᦟᧂᧉ (เล้ง), ไทดำ ꪩꪸ꫁ꪉ (ลย้̂ง), ไทขาว ꪩꪸꪉꫂ, ไทใหญ่ လဵင်ႉ (เล๎ง), ไทใต้คง ᥘᥥᥒᥳ (เล๎ง), อาหม 𑜎𑜢𑜂𑜫 (ลิง์)，จ้วง yiengx

เฬี้ยง
การเลี้ยง (abstract-noun)

/lia̯ŋ˦˥/^((สัมผัส))

ดูแล, เอาใจใส่, บำรุง, เลี้ยงดู ก็ว่า

เลี้ยงกล้วยไม้

ปรนปรือด้วยอาหารการกินเป็นต้น, เลี้ยงดู ก็ว่า

เลี้ยงสัตว์

เลี้ยงลูก

ประคับประคองให้ทรงตัวอยู่ได้

เลี้ยงชีพ

เลี้ยงตะกร้อไว้ได้นาน ๆ

กินร่วมกันเพื่อความรื่นเริงหรือความสามัคคีเป็นต้น

เลี้ยงเพื่อน

เลี้ยงรุ่น

เลี้ยงสังสรรค์

เป็นเจ้ามือจ่ายค่าอาหารหรือค่าบันเทิงเป็นต้น

เลี้ยงโต๊ะจีน

เลี้ยงหนัง


จิ้น

ยืมมาจากอังกฤษ imagine

/t͡ɕin˥˩/^((สัมผัส))

เธอจิ้นไปเองว่าหนุ่มหล่อบ้านตรงข้ามมาแอบชอบ


จิ้น

ยืมมาจากอังกฤษ virgin

/t͡ɕin˥˩/^((สัมผัส))

ยังเป็นสาวบริสุทธิ์

น้องใหม่คนนี้ดูหน้าใส ๆ แต่ใคร ๆ ก็ว่าไม่จิ้นแล้ว


เอ๋อ

การเอ๋อ (abstract-noun)
ความเอ๋อ (abstract-noun)

/ʔɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

ปัญญาอ่อนเล็กน้อย, คิดช้า, สมองช้า

เด็กคนนี้ท่าทางเอ๋อ เพราะขาดไอโอดีน

มีท่าทางเหมือนคนปัญญาอ่อน

พวกเขารุมว่า แต่เธอยังนั่งเอ๋ออยู่ได้

ไม่อยู่ในสถานะหรือสภาพที่ถูกต้อง, ไม่ทำงานอย่างถูกต้อง

อาจ ล่วงเกิน

โทรศัพท์เอ๋อ

คอมเอ๋อ


เออร์ลี

ยืมมาจากอังกฤษ early, ตัดทอนจาก early retire

เออร์ลี่
การเออร์ลี (abstract-noun)

/ʔɤː˧.liː˥˩/^((สัมผัส))

ลาออกจากราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือบริษัท ก่อนกำหนดเกษียณ

เขารับราชการมาจนอายุ 58 แต่ขอเออร์ลีก่อน 2 ปี เพราะสุขภาพไม่ดี


ต่าง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ต่าง, ลาว ຕ່າງ (ต่าง), คำเมือง ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (ต่าง), เขิน ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (ต่าง), ไทลื้อ ᦎᦱᧂᧈ (ต่าง), ไทดำ ꪔ꪿ꪱꪉ (ต่าง), ไทใหญ่ တၢင်ႇ (ต่าง), ไทใต้คง ᥖᥣᥒᥱ (ต่าง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์)

/taːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ต่างข้าวเข้ามาส่ง

ใช้อย่างมาตราตวงก็ได้

ได้ข้าวไม่ถึง 5 ต่าง


ห้อย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *hoːjꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້ອຍ (ห้อย), ไทลื้อ ᦠᦾᧉ (ห้อ̂ย), ไทดำ ꪬ꫁ꪮꪥ (ห้อย), ไทขาว ꪬꪮꪥꫂ, ไทใหญ่ ႁွႆႈ (ห้อ̂ย), ไทใต้คง ᥞᥩᥭᥲ (ห้อ̂ย), พ่าเก ꩭွႝ (หอ̂ย์), อาหม 𑜍𑜨𑜩 (รอ̂ย์), จ้วง hoij, จ้วงแบบจั่วเจียง hoijเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ cernuous, pendulous (คำคุณศัพท์)

/hɔj˥˩/^((สัมผัส))

ห้อยอุบะ

ปล่อยหรือหย่อนให้แขวนติดอยู่

นั่งห้อยเท้า


ตวง

แผลงมาจากเขมร ដង (ฎง) [ดอง]

ตักด้วยภาชนะต่าง ๆ เพื่อให้รู้จำนวนหรือปริมาณ

นับ, กะ, ประมาณ, ทำให้เต็ม

ช่วยมันตวงเป็นบ้านเป็นเมือง


อัปเปหิ

ยืมมาจากบาลี อเปหิ (“จงหลีกไป”)

/ʔap̚˨˩.peː˧.hiʔ˨˩/^((สัมผัส))


อเปหิ

ยืมมาจากบาลี อเปหิ (“จงหลีกไป”)

/ʔa˨˩.peː˧.hiʔ˨˩/^((สัมผัส))


เสนอ

propose

ยื่นให้พิจารณา

offer

ยื่นให้พิจารณา

/sa˨˩.nɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

ยื่นเรื่องราว ความเห็น ญัตติ เป็นต้น เพื่อให้ทราบ ให้พิจารณา หรือให้สั่งการ

เสนอรายงานการเดินทางให้ผู้บังคับบัญชาทราบ

เสนอโครงการให้พิจารณา

เสนอบันทึกความเห็นเพื่อพิจารณาสั่งการ

ลูก ๆ เสนอให้ไปพักผ่อนชายทะเล

เสนอตัวอย่างสินค้า

เสนอละครเรื่องใหม่


จัดหา

/t͡ɕat̚˨˩.haː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไปเลือกเฟ้นหามา


วางหน้า

/waːŋ˧.naː˥˩/^((สัมผัส))

วางหน้าไม่สนิท

วางหน้าเก้อ ๆ


ตีหน้า

แกล้งทำสีหน้าให้ผิดจากใจจริง

ตีหน้าเซ่อ


ปล้น

เป็นไปได้ว่ามาจากเขมร ប្លន់ (บฺลน̍)

ປຸ້ນ

ใช้กำลังลอบมาหักโหมแย่งชิงเอาโดยไม่รู้ตัว


หักโหม

การหักโหม (abstract-noun)
ความหักโหม (abstract-noun)

ระดมเข้าไปด้วยกำลังให้แตกหัก, โหมหัก ก็ว่า

เอากำลังแรงเข้ามาหักเอา

ทำงานโดยไม่บันยะบันยัง


โหมหัก

ระดมเข้าไปด้วยกำลังให้แตกหัก, หักโหม ก็ว่า


ระดม

ทำพร้อม ๆ กัน

ระดมยิง

รวบรวม, รวมเข้าด้วยกัน

ระดมทุน

ระดมคนช่วยกันทำงาน


แย่งชิง

/jɛːŋ˥˩.t͡ɕʰiŋ˧/^((สัมผัส))

ยึดถือเอาทรัพย์หรือประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สินของผู้อื่น


พอง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *boːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພອງ (พอง) หรือ ໂພງ (โพง), ไทใหญ่ ပွင်း (ป๊อ̂ง) , จ้วงแบบจั่วเจียง pongz (พอง) ; เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ โปง, โป่ง, โพรง

การพอง (abstract-noun)
ความพอง (abstract-noun)

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/pʰɔːŋ˧/^((สัมผัส))

/pʰɔŋ˧/^((สัมผัส))

อาการที่โป่งหรือฟูขึ้นมาเพราะมีอากาศหรือน้ำเป็นต้นอยู่ภายใน

ลูกโป่งพองลม

ถูกน้ำร้อนลวกหนังพอง

เหยียบไฟเท้าพอง

ทำให้โป่ง ฟู หรือตั้งขึ้น

อึ่งอ่างพองตัว

เป่าลูกโป่งให้พอง

เป่าปี่จนแก้มพอง

ลิงพองขน

แมวทำขนพอง

ขยายตัวให้โตขึ้น

เห็ดหูหนูเมื่อแช่น้ำย่อมพองตัว

ข้าวตังเมื่อเอาไปทอดก็จะพอง


ฟู

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *vuːᴬ⁴ (“ลอย”), จากไทดั้งเดิม *wuːᴬ (“ลอย”), จากจีนยุคกลาง浮 (MC bjuw); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฟู, ลาว ຟູ (ฟู), คำเมือง ᨼᩪ (ฟู), เขิน ᨼᩪ (ฟู), ไทลื้อ ᦝᦴ (ฟู), ไทดำ ꪡꪴ (ฟุ), ไทขาว ꪡꪴ, ไทใหญ่ ၽူး (ผู๊) หรือ ၾူး (ฝู๊), พ่าเก ၸူ (ผู), อาหม 𑜇𑜥 (ผู), จ้วง fouz, ปู้อี fux

การฟู (abstract-noun)
ความฟู (abstract-noun)

พองตัวขึ้น, ขยายตัวนูนขึ้น

ขนมสาลี่ฟูมาก

ปลาดุกฟู

แป้งหมักฟูขึ้น

พองโป่งขึ้นมา

ผมฟู

ปุยนุ่นฟู

สุนัขขนฟู


อูด

/ʔuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

น้ำอูด

นูนเบ่งขึ้นมาในลักษณะอย่างดินอูด


เบ่ง

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง mbengq (แบ่ง, “เบ่ง, พยายามขับดัน”), จ้วงแบบจั่วเจียง mbingq (แบ่ง, “บิ่ง, พยายามขับดัน”); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ตะเบ็ง

/beŋ˨˩/^((สัมผัส))

เบ่งเสียง

พยายามขับดันสิ่งเช่นอุจจาระปัสสาวะเป็นต้นให้ออกมา

เบ่งอุจจาระ

เบ่งปัสสาวะ

เบ่งลูก

ทำให้พองตัวขึ้นหรือขยายตัวออก

อึ่งอ่างเบ่ง

เบ่งกล้าม

เบ่งรถให้ขึ้นหน้า

อวดว่ามีอำนาจ, อวดทำเป็นใหญ่

อวดเบ่ง


ตะเบ็ง

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ เบ่ง

เบ่งเสียงออกให้ดังเกินสมควร


ยุ

เทียบลาว ຍູ້ (ยู้), อีสาน ยู้, คำเมือง ᨿᩪ᩶ (ยู้), เขิน ᨿᩪ᩶ (ยู้), ไทลื้อ ᦍᦴᧉ (ยู้), ไทใหญ่ ယူႉ (ยู๎), ယု (ยุ) ซึ่งทั้งหมดแปลว่า ดัน, ผลัก, แทง; ช่วย; กระตุ้น

/juʔ˦˥/^((สัมผัส))

กล่าวชักชวน ส่งเสริม หนุน หรือเป็นใจให้ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง (มักใช้ในทางที่ไม่สมควร)

ยุให้เขาทะเลาะกัน

ยุให้โกรธ

ยุให้กำเริบ


เป็นใจ

การเป็นใจ (abstract-noun)
ความเป็นใจ (abstract-noun)

รู้กัน, สมรู้ร่วมคิด


รู้กัน

รู้เป็นนัยกันเฉพาะในกลุ่มของตน

เรื่องนี้เขารู้กัน


ชักชวน

/t͡ɕʰak̚˦˥.t͡ɕʰua̯n˧/^((สัมผัส))

ชวนให้ทำด้วยกัน


เน้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເນັ້ນ (เนั้น) หรือ ເນ້ນ (เน้น)

ทำให้หนักแน่นเพื่อให้เห็นความสำคัญ (ใช้แก่กริยาพูด)

เน้นถ้อยเน้นคำ

เน้นเสียง

เน้นเหงือก

เน้นฟัน


เลื่อมใส

การเลื่อมใส (abstract-noun)
ความเลื่อมใส (abstract-noun)

มีความเชื่อถือ

เลื่อมใสศาสนา

มีจิตยินดี, เห็นชอบด้วย

เลื่อมใสในความรู้ความสามารถ

เลื่อมใสในแนวการประพฤติปฏิบัติของเขา


ลุ

/luʔ˦˥/^((สัมผัส))

ถึง (ในลักษณะที่ต้องใช้ความพยายาม)

ลุความสำเร็จ

ถึง, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคำ ถึง เป็น ลุถึง

ลุศักราช

ลุท้องตรา

ลุหนังสือ


รู้ความ

เข้าใจภาษา (ใช้แก่เด็ก)


สอน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *soːlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສອນ (สอน), คำเมือง ᩈᩬᩁ (สอร), เขิน ᩈᩬᩁ (สอร), ไทลื้อ ᦉᦸᧃ (สอ̂น), ไทดำ ꪎꪮꪙ (สอน), ไทใหญ่ သွၼ် (สอ̂น), ไทใต้คง ᥔᥩᥢᥴ (ส๋อ̂น), อาหม 𑜏𑜨𑜃𑜫 (สอ̂น์), จ้วง son

ᩈᩬᩁ

บอกวิชาความรู้ให้

onderwijzen

บอกวิชาความรู้ให้

ꪚꪮꪀ

บอกวิชาความรู้ให้

ꪚꪮꪀꪎꪮꪙ

บอกวิชาความรู้ให้

သွၼ်ပၼ်

บอกวิชาความรู้ให้

သင်ႇသွၼ်

บอกวิชาความรู้ให้

ສອນ

บอกวิชาความรู้ให้

teach

บอกวิชาความรู้ให้

/sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

บอกวิชาความรู้ให้

ครูสอนหนังสือนักเรียน

แสดงให้เข้าใจโดยวิธีบอกหรือทำให้เห็นเป็นตัวอย่างเพื่อให้รู้ดีชั่วเป็นต้น

สอนแม่ไม้มวยไทย

สอนเย็บปักถักร้อย

สอนเท่าไรไม่รู้จักจำ

เด็กสอนพูด

ผู้เป็นอัมพาตต้องมาสอนเดินใหม่

ไก่สอนขัน

ต้นไม้สอนเป็น


เอาใจ

การเอาใจ (abstract-noun)
ความเอาใจ (abstract-noun)

please

คอยปฏิบัติให้ถูกใจ

คอยปฏิบัติให้ถูกใจ, ตามใจ


แท็กซี่

ยืมมาจากอังกฤษ taxi

/tʰɛk̚˦˥.siː˥˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนไปอย่างช้า ๆ ก่อนจะนำเครื่องบินขึ้นหรือหลังจากเครื่องบินลงเพื่อนำไปจอด

เครื่องบินแท็กซี่ไปนานมากก่อนกัปตันจะนำเครื่องขึ้น


รับจ้าง

/rap̚˦˥.t͡ɕaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

รับทำงานเพื่อค่าจ้าง

รับจ้างทำงานบ้าน


แต่งตัว

/tɛŋ˨˩.tua̯˧/^((สัมผัส))

สวมเสื้อผ้าหรือประดับประดาร่างกาย

แต่งตัวชุดไทยย้อนยุค

แต่งตัวออกไปทำงาน


คุกเข่า

(คุก แผลงมาจาก คู้) + เข่า

ย่อเข่าลงให้ติดพื้น


สาธิต

ยืมมาจากสันสกฤต साधित (สาธิต, “ให้สำเร็จ”)

/saː˩˩˦.tʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

แสดงเป็นตัวอย่าง

สาธิตการสอน

สาธิตการทำขนม


เลือกตั้ง

เลือก + ตั้ง

បោះឆ្នោត

เลือกคนเป็นผู้แทน

ᩃᩮᩬᩥᨠᨲᩢ᩠᩶ᨦ

เลือกคนเป็นผู้แทน

ᦵᦟᦲᧅᦶᦌᧃ

เลือกคนเป็นผู้แทน

ເລືອກຕັ້ງ

เลือกคนเป็นผู้แทน

elect

เลือกคนเป็นผู้แทน

/lɯa̯k̚˥˩.taŋ˥˩/^((สัมผัส))

เลือกสรรบุคคลให้เป็นผู้แทนหรือให้ดำรงตำแหน่งด้วยการออกเสียงลงคะแนน

เลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

เลือกตั้งกรรมการ


เสพ

ยืมมาจากสันสกฤต सेव (เสว) หรือบาลี เสว

/seːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ซ่องเสพ

เสพสุรา

เสพเมถุน


คบ

/kʰop̚˦˥/^((สัมผัส))

เข้าเป็นพวกกัน

คบหา

คบค้าสมาคม

ตอนนี้เราคบกันอยู่ ยังไม่ได้คิดถึงการแต่งงาน


คลอด

เทียบลาว ຄອດ (คอด); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ลอด

/kʰlɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ออกลูก, ออกจากครรภ์, ราชาศัพท์ว่า ประสูติ

ออก, สำเร็จออกมาให้เห็น

กฎหมายใหม่ยังไม่คลอด

วารสารฉบับใหม่จะคลอดสิ้นเดือนนี้แล้ว


ออกลูก

/ʔɔːk̚˨˩.luːk̚˥˩/^((สัมผัส))

คลอดลูก (ใช้กับสัตว์)

มีผล (ใช้กับต้นไม้)


คลีน

ยืมมาจากอังกฤษ clean (คลีน)

สะอาด, ทำความสะอาด

แม่บ้านมาขอคลีนห้อง

สะอาดสะอ้าน (ใช้กับชายหนุ่ม)

เด็กหนุ่มคนนี้คลีนตั้งแต่หัวจดเท้า

นายกหนุ่มคนนี้คลีนมาก ไม่เคยมีประวัติด่างพร้อย


ควิซ

ยืมมาจากอังกฤษ quiz

สอบความรู้โดยไม่บอกให้รู้ล่วงหน้า

เราไม่ได้ท่องหนังสือ อาจารย์มาควิซเมื่อเช้าทำไม่ได้เลย


ไม่แคร์สื่อ

ไม่ + แคร์ + สื่อ

mâi-kɛɛ-sʉ̀ʉ

/maj˥˩.kʰɛː˧.sɯː˨˩/^((สัมผัส))

ไม่สนใจ, ไม่สะทกสะท้าน

ไม่ว่าใครจะนินทาเขาเพียงไหน เขาก็ยังไม่แคร์สื่ออยู่เหมือนเดิม


กินเลือดกินเนื้อ

กิน + เลือด + กิน + เนื้อ

กิน-เลือด-กิน-เนื้อ

แสดงอาการปองร้าย, อิจฉา, อยากจะฆ่าให้ตาย

เธออย่าไปยุ่งกับตระกูลนั้นเลย ดูพวกเขาแต่ละคนสิ มองเธออย่างกับจะกินเลือดกินเนื้อ


นิ่ง ๆ

คำซ้ำ ของ นิ่ง

/niŋ˥˩.niŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่แพร่งพราย

รู้แล้วนิ่ง ๆ ไว้


เคาะ

เทียบจีนเก่า叩 (OC *kʰoːʔ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຄາະ (เคาะ) หรือ ໂຄະ (โคะ)

ꪔ꪿ꪮꪥ

ตีหรือทุบให้เกิดเสียง

တွႆႇ

ตีหรือทุบให้เกิดเสียง

ເຄາະ

ตีหรือทุบให้เกิดเสียง

knock

ตีหรือทุบให้เกิดเสียง

/kʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ใช้อวัยวะมีมือเป็นต้นกระทบเบา ๆ

เคาะจังหวะ

เคาะบุหรี่

ใช้มือหรือวัตถุงอ ๆ ตีหรือทุบให้เกิดเสียงเป็นต้น

เคาะประตู

เคาะระฆัง

เคาะตัวถังรถ


เคาะ

/kʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))


เคาะ

มาจากการเคาะโต๊ะด้วยค้อนในการประมูล

/kʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ตัดสินใจขั้นสุดท้าย, อนุมัติ

โครงการอบรมเพื่อพัฒนาบุคลากรประจำปีนี้ กรรมการส่วนใหญ่ก็เห็นชอบแล้ว แต่ท่านประธานยังไม่เคาะ

เคาะแล้ว! อัตราใหม่ค่าจ้างขั้นต่ำ เพิ่มทุกจังหวัด 5-22 บาท


เคาะ

/kʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

งดออกความเห็น

เรื่องหัวหน้าไปยุ่งกับเลขา ฉันขอเคาะ ไม่อยากวิจารณ์


รู้ทัน

รู้ถึงเหตุการณ์หรือความคิดของบุคคลอื่นไม่เพลี่ยงพล้ำเสียเปรียบ, รู้เท่าทัน ก็ว่า

รู้ทันว่าน้ำจะท่วมจึงขนของหนีเสียก่อน

รู้ทันความคิดของเพื่อนว่าจะหักหลังเรื่องผลประโยชน์


เซ็น

เย็บแบบด้วยดอกไม้หรือใบไม้ให้เป็นแถบยาว เพื่อใช้ตกแต่งประดับโครงประทุนคลุมผ้าไตรเป็นต้น, สวน ก็ว่า


เซ็น

ยืมมาจากอังกฤษ sign

ลงลายมือชื่อ

เซ็นชื่อ

ซื้อโดยค้างชำระเงินและผู้ขายลงบัญชีไว้เป็นหลักฐาน

เซ็นค่าก๋วยเตี๋ยวไว้ก่อน


เซ็น

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ သဵၼ် (เสน), อาหม 𑜏𑜢𑜃𑜫 (สิน์)

กระเซ็น, กระจัดกระจาย


ริน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง rinz (ริน, “เท”), จ้วงแบบจั่วเจียง rinz (ริน, “เท”)

เทให้ไหลออกเรื่อย ๆ ทีละน้อย

รินน้ำใส่ถ้วย


อนุญาต

ยืมมาจากบาลี อนุญฺญาต (“รู้ตามแล้ว”)

อนุญาติ
การอนุญาต (abstract-noun)

/ʔa˨˩.nu˦˥.jaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยินยอม, ยอมให้, ตกลง


พนัน

เล่นเอาเงินหรือสิ่งอื่นโดยอาศัยความฉลาด ความชำนาญ เล่ห์เหลี่ยม ไหวพริบและฝีมือ รวมทั้งโชคด้วย


พริบ

ไม่ทราบรากศัพท์ เทียบ เขมร ព្រិច (พฺริจ), ลาว ພິບ (พิบ)

กะพริบ, ในคำว่า พริบตา


เห็นจะ

/hen˩˩˦.t͡ɕaʔ˨˩/^((สัมผัส))

คงจะ, ถ้าใช้ในความปฏิเสธ เป็น ไม่เห็นจะ

เห็นจะจริง

ไม่เห็นจะน่ากลัว


ลงราก

ลง + ราก (“อาเจียน”)

ท้องเดินและอาเจียน


ลงราก

ลง + ราก (“ฐานที่อยู่ใต้ดิน หรือ ส่วนของต้นไม้”)

วางฐานรากอันเป็นโครงสร้างส่วนที่รองรับอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างตอนล่างสุดไม่ให้ทรุด

ลงรากตึก

ลงรากอาคาร

มีรากงอกลงไปยึดดิน

ต้นไม้ลงราก


มันดี

ยืมมาจากชวา [Term?]


สังกัด

ยืมมาจากเขมร សង្កាត់ (สงฺกาต̍)

/saŋ˩˩˦.kat̚˨˩/^((สัมผัส))

ขึ้นอยู่, รวมอยู่

กรมวิชาการสังกัดกระทรวงศึกษาธิการ


ดีอกดีใจ

ดี + อก + ดี + ใจ

การดีอกดีใจ (abstract-noun)
ความดีอกดีใจ (abstract-noun)

ยินดี, ชอบใจ, ปลาบปลื้มใจ, ดีใจมาก, ดีเนื้อดีใจ ก็ว่า


ดีเนื้อดีใจ

ดี + เนื้อ + ดี + ใจ

การดีเนื้อดีใจ (abstract-noun)
ความดีเนื้อดีใจ (abstract-noun)

ดี-เนื้อ-ดี-ไจ

ยินดี, ชอบใจ, ปลาบปลื้มใจ, ดีใจมาก, ดีอกดีใจ ก็ว่า


ปล่อย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *plɔːjᴮ²; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩬ᩠᩵ᨿ (ปลอ่ย), เขิน ᨸᩭ᩵ (ปอย่), ลาว ປ່ອຍ (ป่อย), ไทลื้อ ᦔᦾᧈ (ป่อ̂ย), ไทดำ ꪜ꪿ꪮꪥ (ป่อย), ไทขาว ꪜꪮꪥꫀ, ไทใหญ่ ပွႆႇ (ป่อ̂ย), อาหม 𑜆𑜨𑜩 (ปอ̂ย์)

ทำให้ออกจากสิ่งที่ติดอยู่ ผูกอยู่ หรือข้องอยู่ เป็นต้น

ปล่อยนักโทษ

ปล่อยนก

ปล่อยให้เข้ามา

ปล่อยให้บ้านรกรุงรัง

ปล่อยให้น้ำล้น

ที่ที่ซื้อไว้ปล่อยไปแล้วราคา 5 ล้านบาท


ผึ่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜຶ່ງ (ผึ่ง)

/pʰɯŋ˨˩/^((สัมผัส))

เอาไว้หรือให้อยู่อย่างเปิดเผย เพื่อให้ได้รับแดด ลม น้ำค้าง เป็นต้น

ผึ่งแดด

ผึ่งลม


แจง

/t͡ɕɛːŋ˧/^((สัมผัส))

กระจายออกเป็นส่วน ๆ

แจงเบี้ย

แจงถั่ว

พูดหรือเขียนขยายความออกไปในคำว่า ชี้แจง


แจกแจง

/t͡ɕɛːk̚˨˩.t͡ɕɛːŋ˧/^((สัมผัส))

อธิบายขยายความออกไป, อธิบายแสดงรายละเอียด


ชี้แจง

/t͡ɕʰiː˦˥.t͡ɕɛːŋ˧/^((สัมผัส))

พูดขยายความให้เข้าใจชัดเจน


จัดแจง

/t͡ɕat̚˨˩.t͡ɕɛːŋ˧/^((สัมผัส))


แจงสี่เบี้ย

แจง + สี่ + เบี้ย

แจง-สี่-เบี้ย

/t͡ɕɛːŋ˧.siː˨˩.bia̯˥˩/^((สัมผัส))

อธิบายละเอียดชัดแจ้ง


ลงทุน

นำเงินหรือทรัพย์สินเป็นทุนเพื่อประกอบธุรกิจ

โดยปริยายหมายความว่า ยอมทำสิ่งที่ยากและไม่น่าจะทำได้

เขาลงทุนโกนหัวแสดงละคร


เขก

/kʰeːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ใช้ด้านหลังของข้อนิ้วที่งอเข้าด้วยกันเคาะลงไป

ใช้มะเหงกเขกหัว


เขก

แผลงมาจาก โขก (ขายราคาแพง)

/kʰeːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ขายราคาแพงกว่าปรกติ

ในหมู่บ้านมีร้านขายของอยู่ร้านเดียว เวลาต้องการของที่จำเป็นก็ต้องยอมให้เขาเขกเอา ราคาแพงเกือบเท่าตัว


ล่อง

/lɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ล่องเรือ

ล่องแพ

ล่องลม

โดยปริยายหมายความว่า ด้นดั้นไป

ล่องป่า

ล่องไพร


เล่น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼິ້ນ (หลิ้น) หรือ ເຫຼັ້ນ (เหลั้น), คำเมือง ᩉᩖᩮ᩶ᩁ (เหล้ร), ไทใหญ่ လဵၼ်ႈ (เล้น), ไทดำ ꪹꪩꪸ꪿ꪙ (เลย่̂น), อาหม 𑜎𑜢𑜃𑜫 (ลิน์)

ᩉᩮ᩠ᩃ ᩶ᩁ

ทำเพื่อให้เพลิดเพลิน

เหล้น

ทำเพื่อให้เพลิดเพลิน

ᦡᦲᧃᧉ

ทำเพื่อให้เพลิดเพลิน

လဵၼ်ႈ

ทำเพื่อให้เพลิดเพลิน

ຫຼິ້ນ

ทำเพื่อให้เพลิดเพลิน

ทำเพื่อสนุกหรือผ่อนอารมณ์

เล่นเรือ

เล่นดนตรี

เล่นโขน

เล่นละคร

เล่นงานเหมา

สาละวนหรือหมกมุ่นอยู่กับสิ่งใด ๆ ด้วยความเพลิดเพลินเป็นต้น

เล่นกล้วยไม้

สะสมของเก่าพร้อมทั้งศึกษาหาความเพลิดเพลินไปด้วย

เล่นเครื่องลายคราม

เล่นพระเครื่อง

เล่นแสตมป์

เล่นม้า

เล่นมวย

ร่วมด้วย, เอาด้วย

งานนี้ขอเล่นด้วยคน

เรื่องคอขาดบาดตาย เขาคงไม่เล่นด้วย

อวดดีนัก เล่นเสีย 2 แผลเลย

หิวมาก เลยเล่นข้าวเสีย 3 จาน

เสพ (ยาเสพติด)


มล้าง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ม้าง, ลาว ມ້າງ (ม้าง), คำเมือง ᨾ᩶ᩣ᩠ᨦ (ม้าง), เขิน ᨾ᩶ᩣ᩠ᨦ (ม้าง), ไทลื้อ ᦙᦱᧂᧉ (ม้าง)

/ma˦˥.laːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เหล่าศัตรูปองมล้างทำลายบ้านเมืองเรา


เค่า

คำเอกโทษของเข้า

รูปแบบอื่นของ เข้า

ยกค่อยอประโยชน์ เค่าเหยี้ยง


เขรอะ

/kʰrɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

จับหรือเกาะซับซ้อนกันอยู่

สนิมเขรอะ

ฝุ่นเขรอะ


เขลอะ

/kʰlɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

จับหรือเกาะซับซ้อนกันอยู่

สนิมเขลอะ

ฝุ่นเขลอะ


คร่า

/kʰraː˥˩/^((สัมผัส))

ฉุดลากไปอย่างไม่ปรานี


เบียดเบียน

เบียด + เบียน

เบียดเบียฬ
การเบียดเบียน (abstract-noun)
ความเบียดเบียน (abstract-noun)

ทำให้เดือดร้อน

เบียดเบียนสัตว์

โรคภัยเบียดเบียน

เบียดเบียนเพื่อนให้สิ้นเปลือง


เดือดร้อน

เดือด + ร้อน

การเดือดร้อน (abstract-noun)
ความเดือดร้อน (abstract-noun)

dʉ̀ʉat-rɔ́ɔn

/dɯa̯t̚˨˩.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))

เป็นทุกข์กังวลไม่เป็นสุข

พอพ่อป่วยครอบครัวก็เลยเดือดร้อน

งานนี้ฉันเลยเดือดร้อนต้องทำแทนเขา


เดือด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗɤːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເດືອດ (เดือด), ไทใหญ่ လိူတ်ႇ (เลิ่ต), คำตี้ ꩫိူတ်, จ้วง ndat (ดาด), จ้วงแบบจั่วเจียง ndwed (เดือด)

/dɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ของเหลวพลุ่งขึ้นเพราะความร้อนจัด

น้ำเดือด

โดยปริยายหมายความว่า บันดาลโทสะ


เดือดดาล

โกรธมาก, โกรธพลุ่งพล่าน, ดาลเดือด ก็ใช้


ดุด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ดุด, ลาว ດຸດ (ดุด)

กิริยาที่หมูเอาจมูกดุนดิน


โหวต

ยืมมาจากอังกฤษ vote (โวท)

/woːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ออกเสียงลงคะแนน

คุณจะโหวตให้ใครเป็นประธานกรรมการบริหารชุดใหม่


ไล่เบี้ย

ไล่เลียงหาคนทำผิดตั้งแต่หัวแถวจนถึงปลายแถว

เรียกร้องให้รับผิดในการชำระหนี้ย้อนขึ้นไปเป็นลำดับ

โดยปริยายหมายถึงการกระทำในลักษณะเช่นนั้น


รับผิด

การรับผิด (abstract-noun)
ความรับผิด (abstract-noun)

ยอมรับว่าทำผิด

มีหน้าที่ผูกพันตามกฎหมายที่จะต้องชำระหนี้หรือกระทำการหรืองดเว้นกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง


เอาชนะ

/ʔaw˧.t͡ɕʰa˦˥.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทำให้อีกฝ่ายหนึ่งแพ้


ญาติดี

ดีกัน, ร่วมกัน, เป็นพวกเดียวกัน


แวด

/wɛːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เฝ้า, ระวัง, รักษา


ราญ

นักเลงเขาไม่หาญราญนักเลง


เหนียม

การเหนียม (abstract-noun)
ความเหนียม (abstract-noun)


ทุ่ง

/tʰuŋ˥˩/^((สัมผัส))


ม่ง

แผลงมาจาก มุ่ง

/moŋ˥˩/^((สัมผัส))


ชโลม

/t͡ɕʰa˦˥.loːm˧/^((สัมผัส))

ลูบไล้ให้เปียก

ชโลมยา

ชโลมน้ำมันยาง

ทำให้ชุ่มชื่น

ชโลมใจ


สืบพันธุ์

สืบ + พันธุ์

/sɯːp̚˨˩.pʰan˧/^((สัมผัส))

ทำให้เกิดลูกหลานสืบเนื่องต่อไป


ดักแด้

/dak̚˨˩.dɛː˥˩/^((สัมผัส))

ลำบากเต็มแย่, ขัดสนเต็มแย่


ได้เสีย

ได้เงินเสียเงินจากการเล่นการพนันเป็นต้น


แจม

ยืมมาจากอังกฤษ jam

/t͡ɕɛːm˧/^((สัมผัส))

งานเลี้ยงเย็นนี้ขอไปแจมด้วยคน


บลัฟ

ยืมมาจากอังกฤษ bluff

เพื่อน ๆ ที่ทำงานไม่ค่อยชอบเธอ เพราะชอบบลัฟคนอื่นอยู่เรื่อย


ให้ทาง

ยอมให้รถในทางเอกหรือรถในวงเวียนผ่านไปก่อน


ต้อนรับ

/tɔːn˥˩.rap̚˦˥/^((สัมผัส))

รับรอง, รับแขก


บันลือ

ยืมมาจากเขมร បន្លឺ (บนฺลื)

การบันลือ (abstract-noun)
ความบันลือ (abstract-noun)

เปล่งเสียงดังก้อง

บันลือสีหนาท

โด่งดัง, เลื่องลือ

ข่าวบันลือโลก


สงัด

ยืมมาจากเขมร ស្ងាត់ (สฺงาต̍, “เงียบ”)

/sa˨˩.ŋat̚˨˩/^((สัมผัส))

คลื่นสงัด

ลมสงัด


อึ๊บ

/ʔɯp̚˦˥/^((สัมผัส))

อย่าหวังว่าจะได้อึ๊บเธอง่าย ๆ

ทำศัลยกรรมเสริมความงามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

ไปอึ๊บหน้าให้ตึง


โผล่

/pʰloː˨˩/^((สัมผัส))

ผุดขึ้น, สูงขึ้น

โผล่ขึ้นมาจากน้ำ

ชะโงกออกมา, เยี่ยมออกมา

โผล่หัวออกมาจากรัง

ยื่นออกให้ปรากฏ

โผล่หน้า


สงสาร

การสงสาร (abstract-noun)
ความสงสาร (abstract-noun)

/soŋ˩˩˦.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

รู้สึกเห็นใจในความเดือดร้อนหรือความทุกข์ของผู้อื่น, รู้สึกห่วงใยด้วยความเมตตากรุณา

เห็นเด็ก ๆ อดอยากก็รู้สึกสงสาร

เห็นเขาประสบอัคคีภัยแล้วสงสาร


เวียนว่ายตายเกิด

เวียน + ว่าย + ตาย + เกิด

การเวียนว่ายตายเกิด (abstract-noun)

เวียน-ว่าย-ตาย-เกิด

/wia̯n˧.waːj˥˩.taːj˧.kɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการเช่นนั้น


ค่ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɣamᴮ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ขำ, อีสาน ค่ำ, ลาว ຄ່ຳ (ค่ำ), คำเมือง ᨤ᩵ᩣᩴ (ฅ่าํ), เขิน ᨤ᩵ᩣᩴ (ฅ่าํ), ไทลื้อ ᦆᧄᧈ (ฅั่ม), ไทดำ ꪁꪾ꪿ (กฺ่ำ), ไทขาว ꪅꪝꪾꫀ, ไทใหญ่ ၶမ်ႈ (ขั้ม), ไทใต้คง ᥑᥛ (ฃัม), อาหม 𑜁𑜪 (ขํ), จ้วง haemh, จ้วงแบบจั่วเจียง kaemh, แสก กฺั้ม

สิ้นแสงเมื่อดวงอาทิตย์ตกดินแล้ว

จวนจะค่ำแล้ว


คว่ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *qwamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄວ່ຳ (คว่ำ), ไทใหญ่ ၶႂမ်ႈ (ขฺวั้ม), จ้วง gvaemj หรือ vaemj, จ้วงแบบจั่วเจียง kvaemj

พลิกเอาด้านบนลงล่าง

รถคว่ำ

เรือคว่ำ

กิริยาที่เอาด้านหน้าลง

นอนคว่ำ

กิริยาที่เอาด้านบนลงล่าง

คว่ำชาม

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้อีกฝ่ายหนึ่งพ่ายแพ้

คว่ำคู่ต่อสู้


พลิก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨻᩖᩥᨠ (พลิก), ᨻ᩠ᩃᩥᨠ (พลิก), หรือ ᨻᩥ᩠ᨠ (พิก), ลาว ພິກ (พิก), ไทดำ ꪝꪲꪀ (ปฺิก)

กลับด้านหนึ่งเป็นอีกด้านหนึ่ง

เรือพลิกท้อง

ปลาพลิกท้อง

นอนพลิกข้าง

พลิกหน้าหนังสือ

พลิกถ้อยคำ


หงาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰŋaːjᴬ (“เอาหน้าขึ้น”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫງາຍ (หงาย), ไทใหญ่ ငၢႆ (งาย)， จ้วง mai, ngai

/ŋaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

พลิกเอาด้านหน้าขึ้น, ตรงข้ามกับ คว่ำ

หงายหน้า

หงายมือ

หงายไพ่


ขับร้อง

/kʰap̚˨˩.rɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))


ร้องเพลง

/rɔːŋ˦˥.pʰleːŋ˧/^((สัมผัส))

ขับลำเป็นทำนองต่าง ๆ, บางทีก็ใช้ว่า ร้อง คำเดียว


ประพันธ์

ยืมมาจากสันสกฤต प्रबन्ध (ปฺรพนฺธ, “ความต่อเนื่อง; การเชื่อมโยง; ผูก; โยง; การจัดการ; การบริหาร”)

ประพันธ
การประพันธ์ (abstract-noun)

แต่ง, เรียบเรียง, ร้อยกรอง, ผูกถ้อยคำเป็นข้อความเชิงวรรณคดี


ตะคอก

ไม่ทราบรากศัพท์

/ta˨˩.kʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ตวาด, ขู่เสียงดัง


ฟิตเครื่อง

ฟิต + เครื่อง

ฟิด-เคฺรื่อง

/fit̚˦˥.kʰrɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ปรับเครื่องยนต์ให้กระชับหรืออยู่ในสภาพปรกติ, เรียกช่างแก้เครื่องยนต์ว่า ช่างฟิต


ดูดเสียง

/duːt̚˨˩.sia̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

กรองคลื่นความถี่เสียงที่ไม่เหมาะสมหรือไม่ต้องการ เพื่อให้อยู่ในระดับที่ไม่สามารถได้ยินเมื่อเวลาออกอากาศ


โต้หลง

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย tolong (“การช่วย, การช่วยเหลือ”)

/toː˥˩.loŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สงเคราะห์, ช่วย


ตะเบ๊ะ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย tabik (“ทำความเคารพ”)

ทำความเคารพอย่างคนในเครื่องแบบ คือ ทำวันทยหัตถ์


ประชุมเพลิง

ประชุม + เพลิง

ปฺระ-ชุม-เพฺลิง

/pra˨˩.t͡ɕʰum˧.pʰlɤːŋ˧/^((สัมผัส))


สะเก็ดตีนเมรุ

สะเก็ด + ตีน + เมรุ

สะ-เก็ด-ตีน-เมน

เลวมาก, ไม่มีค่า

เขาเป็นพวกสะเก็ดตีนเมรุ จะอบรมสั่งสอนอย่างไรก็ไม่ได้ดี


ไปค้าถ่าน

ไป + ค้า + ถ่าน


ดำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗamᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ လမ် (ลัม)，จ้วงแบบจั่วเจียง ndaem，จ้วง ndaem

มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ


ดำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *t.namᴬ; เทียบเขมร ដាំ (ฎาํ, “ปลูก”), ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *taɬem (“ปลูกถ่าย”)，，จ้วงแบบจั่วเจียง ndaem，จ้วง ndaem

ปลูกข้าวกล้า

เรียกนาชนิดหนึ่งซึ่งใช้ถอนต้นกล้ามาปลูกว่า นาดำ, คู่กับ นาหว่านซึ่งใช้หว่านเมล็ดข้าวลงในนา


เงย

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง ngweh (เงื่อ, “เงยหน้าขึ้น, ยืดออกไป”)

/ŋɤːj˧/^((สัมผัส))


โอม

ยืมมาจากสันสกฤต ॐ (โอํ์) มาจาก अ (อ)อ + उ (อุ)อุ + म (ม)ม

/ʔoːm˧/^((สัมผัส))

กล่าวคำขึ้นต้นของมนตร์


เลียน

เอาอย่าง, ทำหรือพยายามทำให้เหมือนหรือคล้ายคลึงกับแบบอย่าง

พูดเลียนเสียงเด็กร้องเลียนเสียงนก

ชั่งโดยเอาเงินตราเป็นเกณฑ์น้ำหนัก


เอาอย่าง

/ʔaw˧.jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

เลียนแบบ, ทำตาม


สอบถาม

/sɔːp̚˨˩.tʰaːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ถามเพื่อขอทราบข้อมูลที่ต้องการ

สอบถามเวลาเดินรถ


หมั้น

มอบสิ่งของให้ฝ่ายหญิงเพื่อแสดงความมั่นหมายว่าจะแต่งงานด้วย


เลี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง lengq (แหล่ง-ทำให้ห่าง)

/lia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะอาการที่เบี่ยงออกไปจากทางหรือแนวเดิม

คำนี้ไม่สุภาพ เลี่ยงไปใช้คำอื่น

เจ้าหน้าที่ไม่ต้องการยิงให้ถูกผู้ประท้วง จึงยิงเลี่ยงไปทางอื่น

ขับรถเลี่ยงลงข้างทาง เพื่อไม่ให้ชนวัวที่ยืนขวางถนน

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เลี่ยงงาน

เลี่ยงกฎหมาย

เลี่ยงภาษี

เลี่ยงบาลี


เบี่ยง

/bia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

เลี่ยง, เบน, เอี้ยว

เบี่ยงตัว


เอี้ยว

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ เอว; ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ဢဵဝ်ႈ (เอ้ว)

/ʔia̯w˥˩/^((สัมผัส))

บิดไป, หันไป

เอี้ยวคอ

เอี้ยวตัว

ถนนสายนี้ไม่ตรง เอี้ยวไปทางขวาเล็กน้อย


หัน

ผันร่างไปทางใดทางหนึ่ง

หันซ้าย

หันขวา

ผินไปทางใดทางหนึ่ง

นิยมสร้างโบสถ์หันหน้าไปทางทิศตะวันออก

หันหน้ามาทางนี้

หมูหัน

หันไปเข้ากับศัตรู

ลงพยัญชนะสองตัวให้เป็นตัวสะกดของสระอะ, ปัจจุบันเหลือใช้เพียง ร หัน


คลื่น

/kʰlɯːn˥˩/^((สัมผัส))

เพื่อเกรงพระเจ้าคลื่น คลาพล แลพ่อ


สาธยาย

กร่อนมาสันสกฤต स्वाध्याय (สฺวาธฺยาย) < บาลี สชฺฌาย

ท่อง, สวด, ทบทวน

ชี้แจงแสดงเรื่อง


ท่อง

/tʰɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

เดินก้าวไปในน้ำ

ท่องน้ำ

ว่าซ้ำ ๆ ให้จำได้

ท่องหนังสือ


สวด

ว่าเป็นทำนองอย่างพระสวดมนต์

สวดสังคหะ

สวดพระอภิธรรม

นินทาว่าร้าย

ถูกแม่สวด

จัดงานเลี้ยงเสียงดังขนาดนี้ ระวังจะโดนชาวบ้านสวดเอา


นินทา

ยืมมาจากสันสกฤต निन्दा (นินฺทา, “การติเตียน”) หรือบาลี นินฺทา (“การติเตียน”)

ติเตียนลับหลัง


ทบทวน

ย้อนกลับทำซ้ำอีกเพื่อให้แม่นยำ, ทวนทบ ก็ว่า

ทบทวนตำรา

พิจารณาอีกครั้งหนึ่ง

ทบทวนนโยบาย


คั่น

แทรกหรือกั้นอยู่ในระหว่าง


ศูนย์

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ឝូន្យ (ศูนฺย), จากสันสกฤต शून्य (ศูนฺย); ร่วมเชื้อสายกับเขมร សូន្យ (สูนฺย), ลาว ສູນ (สูน); ร่วมรากกับ สูญ, สุญ, and สุญญ

/suːn˩˩˦/^((สัมผัส))


อาบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔaːpᴰ ร่วมเชื้อสายกับลาว ອາບ (อาบ), ไทลื้อ ᦀᦱᧇ (อาบ), คำเมือง ᩋᩣ᩠ᨷ (อาบ), ไทใหญ่ ဢၢပ်ႇ (อ่าป), ไทดำ ꪮꪱꪚ (อาบ), ไทขาว ꪮꪱꪚ, ไทใต้คง ᥟᥣᥙᥱ (อ่าป), จ้วงแบบหนง aeb, จ้วงแบบจั่วเจียง ab, จ้วง ab, ตั่ย áp

/ʔaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาน้ำรดตัวหรือลงในน้ำทั้งตัว เพื่อแก้ร้อนหรือชำระล้างเหงื่อไคลเป็นต้น เรียกว่า อาบน้ำ

ชโลม, ทา, ทำให้ซึมซาบ

อาบน้ำรัก

ลูกศรอาบยาพิษ

เหงื่ออาบหน้า


อาบน้ำ

/ʔaːp̚˨˩.naːm˦˥/^((สัมผัส))

เอาน้ำรดตัวหรือลงในน้ำทั้งตัว เพื่อแก้ร้อนหรือชำระล้างเหงื่อไคลเป็นต้น


ค้างเติ่ง

ค้าง + เติ่ง

/kʰaːŋ˦˥.tɤŋ˨˩/^((สัมผัส))

ไม่สำเร็จลุล่วงไปได้


อวด

เทียบคำเมือง ᩋ᩠ᩅᨯ (อวด), ลาว ອວດ (อวด), ไทลื้อ ᦷᦀᧆᧈ (โอ่ด), เขมร អួត (อัวต)

/ʔua̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

สำแดงให้รู้เห็น

อวดฤทธิ์อวดเดช

แสดงให้ปรากฏ

อวดความสามารถ

นำออกให้ดูให้ชม

เอาของมาอวด

ยกย่องต่อหน้าคน

อวดว่าลูกตัวเก่ง

แสดงให้ผู้อื่นเข้าใจว่าตนมีคุณสมบัติเช่นนั้น ทั้ง ๆ ที่มิได้มี

อวดเก่ง

อวดภูมิ


ผอวด

แผลงมาจาก อวด

/pʰa˨˩.ʔua̯t̚˨˩/^((สัมผัส))


ย่อ

/jɔː˥˩/^((สัมผัส))

ย่อตัว

ย่อเข่า

ลดให้สั้นหรือเล็กลง

ย่อความ

ย่อส่วน

ทำให้ยุบเข้าไป, ทำให้จมลึกเข้าไป

ย่อเก็จ

ย่อมุม


ตัด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tacᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩢ᩠ᨯ (ตัด), ลาว ຕັດ (ตัด), ไทลื้อ ᦶᦎᧆ (แตด), ไทดำ ꪔꪰꪒ (ตัด), ไทใหญ่ တတ်း (ตั๊ต), อาหม 𑜄𑜄𑜫 (ตต์), จ้วง daet

ทำให้ขาดด้วยของมีคม

ตัดกระดาษ

ตัดผ้า

ตัดเงินเดือน

เดินตัดทาง

ตัดสิ่งใดสิ่งหนึ่งทำให้เป็นสิ่งสำเร็จรูป

ตัดเสื้อ

ตัดรองเท้า

โดยปริยายหมายถึง ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ตัดญาติ

ตัดกิเลส


ส่อง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩬ᩵ᨦ (สอ่ง), ลาว ສ່ອງ (ส่อง), ไทลื้อ ᦉᦸᧂᧈ (ส่อ̂ง), ไทดำ ꪎ꪿ꪮꪉ (ส่อง), ไทใหญ่ သွင်ႇ (ส่อ̂ง) และ ထွင်ႇ (ถ่อ̂ง), ไทใต้คง ᥔᥩᥒᥱ (ส่อ̂ง), ᥗᥩᥒᥱ (ถ่อ̂ง) และ ᥖᥩᥒᥱ (ต่อ̂ง), อาหม 𑜏𑜨𑜂𑜫 (สอ̂ง์)

ฉ่อง
ถ่อง
การส่อง (abstract-noun)

/sɔŋ˨˩/^((สัมผัส))

แดดส่อง

ไฟส่อง

ส่องไฟ

แสงจันทร์ส่อง

ตะวันส่องหน้า

ส่องสัตว์ในป่า

ส่องทาง

ส่องกบ

ส่องกล้อง

ส่องปืน

ถูกส่องด้วยปืนลูกซอง


เพ่ง

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰeŋ˥˩/^((สัมผัส))

จ้องดู, เล็งดู, (ใช้แก่ตา)

เพ่งสายตา

เพ่งหนังสือ

มุ่งเฉพาะอารมณ์ภายใน (ทางใจ)

เพ่งกสิณ


เล็ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເລັງ (เลัง)

เพ่งมอง, จ้องตรงไป

หมาย, หมายเฉพาะ

อาการที่ดาวพระเคราะห์ดวงหนึ่งอยู่ในเรือนตรงกันข้ามกับดาวพระเคราะห์อีกดวงหนึ่งซึ่งอยู่ในเรือนที่ 7 นับจากเรือนที่ตนอยู่


พยายาม

ยืมมาจากสันสกฤต व्यायाम (วฺยายาม); เทียบบาลี วายาม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພະຍາຍາມ (พะยายาม), เขมร ព្យាយាម (พฺยายาม)

วยายาม
การพยายาม (abstract-noun)
ความพยายาม (abstract-noun)

ทำโดยมานะบากบั่น


ทราบ

ยืมมาจากเขมร ជ្រាប (ชฺราบ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊາບ (ซาบ)

/saːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทราบข่าว

ได้รับทราบแล้ว

เรียนมาเพื่อทราบ


สั่งสอน

ᩈᩢ᩠᩵ᨦᩈᩬᩁ

ชี้แจงให้เข้าใจและบอกให้ทำ

ᥔᥒᥱᥔᥩᥢᥴ

ชี้แจงให้เข้าใจและบอกให้ทำ

ᦉᧂᧈᦉᦸᧃ

ชี้แจงให้เข้าใจและบอกให้ทำ

သင်ႇသွၼ်

ชี้แจงให้เข้าใจและบอกให้ทำ

ສັ່ງສອນ

ชี้แจงให้เข้าใจและบอกให้ทำ

/saŋ˨˩.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชี้แจงให้เข้าใจและบอกให้ทำ, สอนสั่ง ก็ว่า

แม่สั่งสอนลูกให้เป็นคนดี

ประทุษร้ายเพื่อให้หลาบจำ


เสริม

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก เฉลิม หรือ เจิม เพื่อเข้าคู่กับ สร้าง เป็น สร้างเสริม/เสริมสร้าง

/sɤːm˩˩˦/^((สัมผัส))

เพิ่ม, เติม, ต่อเติม, หนุน

เสริมคันกั้นน้ำ

เสริมกราบเรือให้สูงขึ้น

เสริมจมูก


ส่งเสริม

ส่งเสิม
การส่งเสริม (abstract-noun)

ᦑᦳᧃᧉᦍᦴᧉ

ช่วยเหลือให้ดีขึ้น

ສົ່ງເສີມ

ช่วยเหลือให้ดีขึ้น

/soŋ˨˩.sɤːm˩˩˦/^((สัมผัส))

เกื้อหนุน, ช่วยเหลือสนับสนุนให้ดีขึ้น

ส่งเสริมการลงทุน

ส่งเสริมการศึกษา


เลือก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lɯəkᴰ²ᴸ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เลือก, ลาว ເລືອກ (เลือก), คำเมือง ᩃᩮᩬᩥᨠ (เลอิก), เขิน ᩃᩮᩨ᩠ᨠ (เลืก), ไทลื้อ ᦵᦟᦲᧅ (เลีก), ไทดำ ꪹꪩꪀ (เลก), ไทขาว ꪩꪷꪀ, ไทใหญ่ လိူၵ်ႈ (เลิ้ก), ไทใต้คง ᥘᥫᥐ (เลอ̂ก), อ่ายตน လိုက် (ลึก์), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜀𑜫 (ลึก์), จ้วงแบบจั่วเจียง lweg (เลือก)

/lɯa̯k̚˥˩/^((สัมผัส))

คัดสิ่งที่มีจำนวนมากกว่าหนึ่งขึ้นไปเพื่อเอาไว้หรือเอาออกตามต้องการ

เลือกผู้ใหญ่บ้าน

เลือกหัวหน้าชั้น


อุดหนุน

/ʔut̚˨˩.nun˩˩˦/^((สัมผัส))

ช่วยเหลือ, เกื้อกูล

ซื้อหรือใช้บริการร้านค้า


ดูถูก

/duː˧.tʰuːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการเป็นเชิงดูหมิ่นหรือเหยียดหยามเขา


รักษาการ

ปฏิบัติหน้าที่แทนชั่วคราว

รองอธิบดีรักษาการแทนอธิบดี


เยียวยา

บำบัดโรค, แก้โรค

ไม่มีหมอจะมาเยียวยาได้

แก้ไข, ทำให้ดีขึ้น

เศรษฐกิจกำลังทรุดหนัก ยากที่จะเยียวยาได้


สงวน

ยืมมาจากเขมร ស្ងួន (สฺงัวน)

/sa˨˩.ŋua̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

ถนอมรักษาไว้

เสียสินสงวนศักดิ์ไว้ วงศ์หงส์

สงวนมรดกของชาติ

สงวนเนื้อสงวนตัว

สงวนลิขสิทธิ์

สงวนสิทธิ์


ป้องกัน

กั้นไว้เพื่อต้านทานหรือคุ้มครอง


ป้อง

ไม่ทราบรากศัพท์

/pɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

บังเพื่อกักหรือกั้นไว้


คุ้มครอง

การคุ้มครอง (abstract-noun)
ความคุ้มครอง (abstract-noun)

/kʰum˦˥.kʰrɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ป้องกันรักษา, ระวังรักษา, ปกป้องรักษา


หวั่นเกรง

หวั่น + เกรง

[wä̃n˨˩.krẽːŋ˧]

หวั่นวิตกไปเอง, นึกกลัวไปเอง


เศร้า

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩮᩢ᩶ᩣ (เสั้า, “เศร้า; คล้ำดำ; หม่นหมอง”), ลาว ເສົ້າ (เส็้า), ไทใหญ่ သဝ်ႈ (ส้ว), ไทใต้คง ᥔᥝᥲ (เส้า, “สกปรก”), พ่าเก ꩬွ် (เสา, “(ฟ้า)มืดมัว”), อาหม 𑜏𑜧 (สว์)

เส้า
การเศร้า (abstract-noun)
ความเศร้า (abstract-noun)

เสา

ไม่บริสุทธิ์, ไม่สะอาด, ขุ่นมัว

สลด, ระทด, หมอง, ไม่เบิกบาน, เป็นทุกข์, เหี่ยวแห้ง

หน้าเศร้า

ใจเศร้า

ตามีแววเศร้า

เรื่องเศร้า

สกปรก, คล้ำ, ขุ่นมัว, มืดมัว


ร่วง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮ່ວງ (ฮ่วง) หรือ ຫ່ວງ (ห่วง), ไทใหญ่ ႁူင်ႈ (หู้ง), อาหม 𑜍𑜤𑜂𑜫 (รุง์)

/rua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ใบไม้ร่วง

ผลไม้ร่วง

ถูกชกฟันร่วง

ผมร่วง


ทำไม

แผลงมาจากคำเก่า ทำไร

ฉันจะทำอย่างนี้ ใครจะทำไม


หนีหน้า

[niː˩˥.näː˥˩]

หลบไม่ยอมให้พบหน้า


งอกงาม

การงอกงาม (abstract-noun)
ความงอกงาม (abstract-noun)

/ŋɔːk̚˥˩.ŋaːm˧/^((สัมผัส))

เจริญผลิดอกออกผล


หลับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩢᨷ (หลับ), ลาว ຫຼັບ (หลับ), ไทลื้อ ᦜᧇ (หลับ), ไทใหญ่ လပ်း (ลั๊ป), อาหม 𑜎𑜆𑜫 (ลป์), จ้วง laep

睡著

ทำให้สมองและร่างกายลดการการรับรู้สภาพแวดล้อม

อาการพักผ่อนของร่างกายที่มีการรับรู้สภาพแวดล้อมน้อยลง


รับรู้

การรับรู้ (abstract-noun)
ความรับรู้ (abstract-noun)

ยืนยันว่ารู้, รับว่ารู้

รับผิดชอบ, มักใช้ในความปฏิเสธ

ลูกไปทำผิด พ่อแม่จะไม่รับรู้ได้อย่างไร


ยืนยัน

พูดคงคำโดยแน่นแฟ้น, พูดรับว่ารู้เห็นหรือทำเป็นต้นโดยแน่นอน

เขายืนยันว่าเขาเห็นขโมยแน่

ย้ำหรือแจ้งความจำนงโดยไม่เปลี่ยนแปลง, ใช้ว่า ยัน คำเดียวก็มี

เขายืนยันการเดินทางในเที่ยวหน้า


รู้เห็น

รู้และเห็นเหตุการณ์ด้วยตนเอง

เขาเป็นพยานที่รู้เห็น


เปลี่ยนแปลง

เปลี่ยน + แปลง

การเปลี่ยนแปลง (abstract-noun)
ความเปลี่ยนแปลง (abstract-noun)

เปฺลี่ยน-แปฺลง

ทำให้ลักษณะต่างไป


พักผ่อน

relax

หยุดทำงานชั่วคราว

/pʰak̚˦˥.pʰɔn˨˩/^((สัมผัส))

หยุดทำงานชั่วคราวให้คลายเหนื่อย


แวดล้อม

/wɛːt̚˥˩.lɔːm˦˥/^((สัมผัส))

เฝ้าระวังรักษาอยู่โดยรอบ

ตำรวจแวดล้อมบุคคลสำคัญ

ผู้มีอำนาจไปไหนก็มีมือปืนแวดล้อม

มีบริวารแวดล้อม

พอร้องเพลงจบก็มีคนมาแวดล้อมขอลายเซ็น


ล้อม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ล้อม, ลาว ລ້ອມ (ล้อม), ไทดำ ꪩ꫁ꪮꪣ (ล้อม), ไทใหญ่ လွမ်ႉ (ล๎อ̂ม), เขมร ឡោម (โฬม)

/lɔːm˦˥/^((สัมผัส))

โอบเป็นวงโดยรอบ, ตีวงเข้าไปโดยรอบ

ล้อมค่าย

ล้อมรั้ว

ล้อมคอก

โดยปริยายหมายถึงรุมล้อมเข้ามาเพื่อจะทำร้าย, ล้อมกรอบ ก็ว่า


ล้อมวง

/lɔːm˦˥.woŋ˧/^((สัมผัส))

ป้องกันระวังโดยกวดขัน

นั่งหรือยืนเป็นวง

ล้อมวงกินข้าว

ล้อมวงจับระบำชาวไร่


ห้อมล้อม

/hɔːm˥˩.lɔːm˦˥/^((สัมผัส))

โอบล้อม, แวดล้อม

ฝูงชนห้อมล้อมดาราภาพยนตร์ชื่อดัง


เคียว

รีบไป, รีบมา, เครียว หรือ เขียว ก็ใช้


ขืน

/kʰɯːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ยั้งไว้หรือบังคับไว้ไม่ให้เป็นไปตาม

ขืนตัว

ขืนเรือ

ไม่ควรทำแต่ยังกล้าทำ

ขืนกิน

ขืนสู้

ขืนคำสั่ง


ยั้ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ยั้ง, ลาว ຢັ້ງ (อยั้ง), คำเมือง ᨿᩢ᩠᩶ᨦ (ยั้ง), เขิน ᨿᩢ᩠᩶ᨦ (ยั้ง), ไทลื้อ ᦍᧂᧉ (ยั้ง), ไทดำ ꪥꪰ꫁ꪉ (ยั้ง), ไทขาว ꪥꪰꪉꫂ, ไทใหญ่ ယင်ႉ (ยั๎ง)

/jaŋ˦˥/^((สัมผัส))

ตีไม่ยั้ง

กินไม่ยั้ง

ยั้งไม่ทัน

ลื่นยั้งไม่อยู่

หยุดพักชั่วคราว

ยั้งทัพอยู่ที่นครสวรรค์ 3 คืน แล้วจึงเดินทัพต่อไป

ชะงักชั่วคราว

ยั้งคิด

ยั้งมือ

ยั้งไม่หยุด

อย่าใช้เงินจนหมด ยั้งไว้บ้าง


ชะงัก

ไม่ทราบรากศัพท์

/t͡ɕʰa˦˥.ŋak̚˦˥/^((สัมผัส))

หยุดลงกลางคันทันที


เลีย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *liəᴬ⁴, จากไทดั้งเดิม *C̬.lwiəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເລຍ (เลย), คำเมือง ᩃ᩠ᨿᩮ (เลย), ไทลื้อ ᦵᦟ (เล), ไทดำ ꪩꪸ (ลย̂), ไทใหญ่ လေး (เล๊), ไทใต้คง ᥘᥥᥰ (เล๊), อาหม 𑜎𑜦 (เล), จ้วง riz, จ้วงแบบหนง liz，จ้วงแบบจั่วเจียง liz

แลบลิ้นกวาดบนสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

เลียริมฝีปาก

หมาเลียแผล

แมวเลียขน

เรียกอาการของความร้อนหรือสิ่งที่เป็นเปลว เช่นไฟที่แลบออกมากระทบสิ่งใดแล้วทำให้สิ่งนั้นไหม้ แห้ง หรือซีดเผือดไป

ผ้าถูกแดดเลียสี

ฝาบ้านถูกไฟเลียเป็นรอยไหม้

เรียกผมตอนเหนือท้ายทอยของเด็กอ่อนที่นอนพลิกตะแคงตัวยังไม่ได้ มีลักษณะแหว่งเป็นแถบยาวตามขวาง คล้ายมีอะไรมากัดแทะไปว่า ถูกผ้าอ้อมเลีย หรือ ผ้าอ้อมกัด

ประจบประแจงด้วยอาการดูประหนึ่งว่าเป็นอย่างสุนัขเลียแข้งเลียขาเพื่อให้นายรัก

ลุกเป็นไฟ! ส.ว. ด่า ส.ส. ขี้ข้าโจร ก่อนเจอสวนกลับเลียรองเท้าทหาร


แลบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແມບ (แมบ) หรือ ແລບ (แลบ), คำเมือง ᨾᩯ᩠ᨷ (แมบ), เขิน ᨾᩯ᩠ᨷ (แมบ), ไทลื้อ ᦙᦶᦟᧇ (มแลบ), ไทใหญ่ မႅပ်ႈ (แม้ป)，ภาษาจ้วง meb，mab（แมบ ，มาบ），ภาษาจ้วงใต้ myaep （มยับ ยับ）

/lɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

/lɛp̚˥˩/^((สัมผัส))

เหลื่อมหรือทำให้เหลื่อมออกจากที่เดิม (มักใช้แก่ของแบน ๆ)

แขนเสื้อชั้นในแลบ

แลบลิ้น

เป็นแสงแวบ ๆ ออกไป

ฟ้าแลบ

ไฟแลบ


พลุ่ง

แผลงมาจาก พุ่ง

/pʰluŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ไอน้ำหรือควันดันตัวพุ่งออกมาโดยแรง

น้ำเดือดไอน้ำพลุ่งขึ้นมา

ไฟไหม้ควันพลุ่งขึ้นมา

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

โทสะพลุ่งขึ้นมา

อารมณ์เดือดพลุ่ง


ประมง

ยืมมาจากเขมร ប្រមង់ (บฺรมง̍)

กาน้ำดำน้ำคือประมง

ตระบัดประมงลงทัน


รบกวน

ทำให้รำคาญ, ทำให้เดือดร้อน

ปัญหาที่เกิดขึ้นรบกวนจิตใจมาก แต่เราก็ต้องเผชิญหน้ากับมัน

อาการบาดเจ็บที่กล้ามเนื้อท้องรบกวนเขามานานกว่า 3 เดือน


จูน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอังกฤษ tune

/t͡ɕuːn˧/^((สัมผัส))

ปรับแต่งเครื่องให้ทำงานได้พอดี

จูนคลื่นวิทยุ

จูนเครื่องยนต์

จูนเปียโนไม่ให้เสียงเพี้ยน

ปรับแต่งให้เข้ากัน, ปรับปรุงให้เหมาะกัน, (ใช้กับความคิด)

คู่แต่งงานใหม่ ต้องพยายามจูนเข้าหากันถึงจะอยู่กันยืด


จู๊ด ๆ

[t͡ɕuːt̚˦˥.t͡ɕuːt̚˦˥]

ใครไม่ทำตามสัญญา ขอให้จู๊ด ๆ วิ่งเข้าห้องน้ำไม่ทัน


สะ

/saʔ˨˩/^((สัมผัส))

ใส่หรือสุมเพื่อกันไว้

เอาหนามสะ


จร

ยืมมาจากเขมร ចរ (จร), จากสันสกฤต चर (จร) หรือบาลี จร; ร่วมรากกับ จเร

[เสียงสมาส]
จอ-ระ-

[เสียงสมาส]
จะ-ระ-

/t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

/t͡ɕɔː˧.ra˦˥./

ไป, เที่ยวไป, ใช้เป็นบทท้ายสมาสก็มี ที่ใช้ควบกับคำไทยก็มี

ขจร

วนจร


ขับเคลื่อน

ขับ + เคลื่อน

ขับ-เคฺลื่อน

/kʰap̚˨˩.kʰlɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

ผลักหรือดันให้ไปด้วยแรงดันไอน้ำหรือกังหันเป็นต้น

รถคันนี้ขับเคลื่อนด้วยพลังงานไฟฟ้า

โดยปริยายหมายถึงกิริยาที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

การขับเคลื่อนธุรกิจด้วยนวัตกรรมในระดับประเทศและสากล


ผลัก

ไม่ทราบรากศัพท์

ᨿᩪ᩶

ดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

ꪎꪴꪥ

ดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

ᦍᦴᧉ

ดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

ဢီး

ดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

ຊຸກ

ดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

push

ดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

ซุก

ดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

ใช้มือดันให้พ้นตัวหรือให้เคลื่อนที่ไปทันที

ผลักประตู


ท่อ

/tʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

ขุนสามชนเจ้าเมืองฉอดมาท่อเมืองตาก

กูไปท่อบ้านท่อเมือง


ท่อ

/tʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

นกท่อเสียงกัน

เคยดัดฤดีตาตื่นตรับ สยงสารสงงคีตขับทรอท่อ


ประสาน

แผลงมาจาก ผสาน

ทำให้เข้ากันสนิท, เชื่อม


ผสาน

ยืมมาจากเขมร ផ្សារ (ผฺสาร, “เชื่อม”)

/pʰa˨˩.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ประสาน, ทำให้เข้ากันสนิท, เชื่อม


ประกับ

ประกอบเข้าทั้ง 2 ข้างเพื่อให้แน่น


ปลีก

เทียบจ้วงแบบจั่วเจียง biek (เปียก-แยกออก)

แยกหรือหลีกออกจากหมู่จากพวกไป, ย่อยออกไปจากส่วนใหญ่

ขายปลีก

เงินปลีก


หลีก

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หลีก, ลาว ຫຼີກ (หลีก), คำเมือง ᩉᩖᩦᨠ (หลีก), เขิน ᩉᩖᩦᨠ (หลีก), ไทลื้อ ᦜᦲᧅᧈ (หลี่ก), อาหม 𑜎𑜢𑜀𑜫 (ลิก์); เทียบไทใหญ่ လိၵ်ႇ (ลิ่ก)

/liːk̚˨˩/^((สัมผัส))

หลบสิ่งที่กีดขวาง, เลี่ยง, ขยับไปให้พ้นที่เดิม, ให้ทาง


หลบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼົບ (หล็บ), ไทลื้อ ᦷᦜᧇ (โหลบ), ไทใหญ่ လုပ်ႇ (ลุ่ป), อาหม 𑜎𑜤𑜆𑜫 (ลุป์); เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ หลุบ

หลีก, เลี่ยงไม่ให้พบ, เลี่ยงไม่ให้ถูก

หลบลูกปืน

หลบเข้าหลังตู้

ไข้หลบ

ปกคลุมหลุบลงมา (ใช้เฉพาะการมุงหลังคาตรงอกไก่)


แอบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແອບ (แอบ)

/ʔɛːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ทำโดยไม่ให้ผู้อื่นรู้เห็นโดยอาการต่าง ๆ

แอบทำ

รถพยาบาลมาให้รถอื่นแอบเข้าข้างทาง


รื่นเริง

การรื่นเริง (abstract-noun)
ความรื่นเริง (abstract-noun)

/rɯːn˥˩.rɤːŋ˧/^((สัมผัส))

สนุกสนานเบิกบานใจ, เพลิน

ทุกคนรื่นเริงในวันปีใหม่

โทรทัศน์บางรายการทำให้ผู้ดูรื่นเริง


เพลิน

การเพลิน (abstract-noun)
ความเพลิน (abstract-noun)

/pʰlɤːn˧/^((สัมผัส))

อาการที่ปล่อยอารมณ์อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ชอบใจจนลืมนึกถึงสิ่งอื่น

ทำงานเพลิน

ฟังดนตรีเพลิน

กินเล่นเพลิน ๆ


ลืม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lɯːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩨ᩠ᨾ (ลืม), ลาว ລືມ (ลืม), เขิน ᩃᩨ᩠ᨾ (ลืม), ไทลื้อ ᦟᦹᧄ (ลืม), ไทดำ ꪩꪳꪣ (ลึม), ไทใหญ่ လိုမ်း (ลึ๊ม), ไทใต้คง ᥘᥪᥛᥰ (ลื๊ม), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜉𑜫 (ลึม์), จ้วง lumz

忘記

หายไปจากความจำ, นึกไม่ได้, นึกไม่ออก

忘记

หายไปจากความจำ, นึกไม่ได้, นึกไม่ออก

လိုမ်း

หายไปจากความจำ, นึกไม่ได้, นึกไม่ออก

ລືມ

หายไปจากความจำ, นึกไม่ได้, นึกไม่ออก

forget

หายไปจากความจำ, นึกไม่ได้, นึกไม่ออก

/lɯːm˧/^((สัมผัส))

หายไปจากความจำ, นึกไม่ได้, นึกไม่ออก

เขาลืมความหลัง

ลืมชื่อเพื่อน

ระลึกไม่ได้เพราะขาดความเอาใจใส่เป็นต้น

ลืมทำการบ้าน

ลืมรดน้ำต้นไม้


ลืม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *mlɯnᴬ (“เปิด(ตา)”) (Pittayaporn, 2008); พยัญชนะท้าย /*-n/ กลายเป็น /-m/ เนื่องจากการกลืนเสียงไปกับพยัญชนะต้น /*m-/: พยัญชนะต้น /*ml-/ กลายเป็น /l-/ ตามปกติ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน มืน, ลาว ມືນ (มืน), คำเมือง ᨾᩨ᩠ᨶ (มืน), เขิน ᨾᩨ᩠ᨶ (มืน), ไทลื้อ ᦙᦹᧃ (มืน), ไทใหญ่ မိုၼ်း (มึ๊น)

/lɯːm˧/^((สัมผัส))

เปิด(ตา) (ในคำว่า ลืมตา).


เอาใจใส่

เอา + ใจ + ใส่

การเอาใจใส่ (abstract-noun)
ความเอาใจใส่ (abstract-noun)

ใฝ่ใจ, ตั้งใจ


อ้างอิง

/ʔaːŋ˥˩.ʔiŋ˧/^((สัมผัส))

ระบุที่มาเพื่อเป็นหลักฐาน, ยกมากล่าวเป็นหลัก

ในการให้ความหมายของคำ เขามักอ้างอิงพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน


ครึ้ม

/kʰrɯm˦˥/^((สัมผัส))

กริ่ม, กระหยิ่ม, ร่าเริงในใจ

ครึ้มใจ


ตั้งท่า

/taŋ˥˩.tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

เตรียมตัวพร้อม, คอยทีอยู่


คอยที

/kʰɔːj˧.tʰiː˧/^((สัมผัส))


วางท่า

/waːŋ˧.tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

วางท่าเป็นอธิบดี


ทำท่า

แสดงกิริยาหรืออาการอย่างใดอย่างหนึ่ง


ดูดวง

ทำนายหรือบอกเหตุการณ์ความเป็นไปที่จะเกิดในเบื้องหน้า


เป็นไป

การเป็นไป (abstract-noun)
ความเป็นไป (abstract-noun)


มีอันเป็น

มี + อัน + เป็น

เกิดขึ้นอย่างไม่คาดฝัน (มักใช้ในทางร้ายมีภัยพิบัติเป็นต้น)

ขอให้มีอันเป็นไปเถิด

มีอันเป็นให้ป่วยไข้เวลามีนัด


แพ่ง

/pʰɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

เพ่ง, ตรวจดู, พิจารณา


ค้า

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ค้า, ลาว ຄ້າ (ค้า), คำเมือง ᨣ᩶ᩤ (ค้า), เขิน ᨣ᩶ᩤ (ค้า), ไทลื้อ ᦅᦱᧉ (ค้า), ไทดำ ꪁ꫁ꪱ (กฺ้า), ไทใหญ่ ၵႃႉ (ก๎า), ไทใต้คง ᥐᥣᥳ (ก๎า), อาหม 𑜀𑜠 (กะ)

/kʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ซื้อขายสินค้าหรือบริการ


ค้า

/kʰaː˦˥/^((สัมผัส))

บค้าอาตม์ออกรงค์

มีมือถือดาบกล้าอวดค้าค้าคำราม


ค้าขาย

ᨣ᩶ᩤᨡᩣ᩠ᨿ

หากินด้วยการซื้อขาย

買賣

หากินด้วยการซื้อขาย

handelen

หากินด้วยการซื้อขาย

ၵႃႉၶၢႆ

หากินด้วยการซื้อขาย

ຄ້າຂາຍ

หากินด้วยการซื้อขาย

trade

หากินด้วยการซื้อขาย

/kʰaː˦˥.kʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำมาหากินในทางซื้อขาย


ค้าความ

ชอบหาเรื่องขึ้นโรงศาล


ยิง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲɯŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍິງ (ยิง), อีสาน ยิง, คำเมือง ᨿᩥ᩠ᨦ (ยิง), เขิน ᨿᩥ᩠ᨦ (ยิง), ไทใหญ่ ယိူင်း (เยิ๊ง, “เล็ง”), ไทดำ ꪑꪲꪉ (ญิง, “เล็ง”), ไทใต้คง ᥕᥥᥒᥰ (เย๊ง, “เล็ง”) หรือ ᥕᥫᥒᥰ (เย๊อ̂ง, “เล็ง”), อาหม 𑜊𑜢𑜤𑜂𑜫 (ยึง์, “เล็ง”), จ้วง nyingz หรือ ningz, ภาษาจ้วงเมืองหนิงหมิง nyaengz (ญัง), แสก ญิ๊ง

ປິໟ

ทำให้อาวุธแล่นออกไปโดยแรงด้วยกำลังส่ง

ယိုဝ်း

ทำให้อาวุธแล่นออกไปโดยแรงด้วยกำลังส่ง

ຍິງ

ทำให้อาวุธแล่นออกไปโดยแรงด้วยกำลังส่ง

shoot

ทำให้อาวุธแล่นออกไปโดยแรงด้วยกำลังส่ง

fire

ทำให้อาวุธแล่นออกไปโดยแรงด้วยกำลังส่ง

ทำให้อาวุธเช่นลูกศรหรือลูกปืนแล่นออกไปโดยแรงด้วยกำลังส่ง

ยิงธนู

ยิงปืน

โทรศัพท์ไปแล้วรีบวางสายโดยที่ผู้รับยังไม่ทันรับเพื่อให้โทรกลับเป็นต้น (ใช้กับโทรศัพท์มือถือ)

ฉันจะยิงไปหาเธอพรุ่งนี้นะ เธอจะได้เม็มเบอร์โทรศัพท์ของฉันไว้

ส่งสัญญาณโทรศัพท์ ดาวเทียม เป็นต้น

สถานีโทรทัศน์บีบีซียิงสัญญาณผ่านดาวเทียมไปทั่วโลก


เทียม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ທຽມ (ทยม); เทียบเขมร ទឹម, នឹម (ทึม, นึม, “ผูกสัตว์กับยาน; วางหรือยืนข้างกัน”)

เอาสัตว์พาหนะผูกเข้ากับยานหรือคราดไถเป็นต้น

เทียมเกวียน

เทียมรถ

เทียมแอก


ย้ายสำมะโนครัวไปอยู่ในคุก

ย้าย + สำมะโนครัว + ไป + อยู่ + ใน + คุก

ย้าย-สำ-มะ-โน-คฺรัว-ไป-หฺยู่-ไน-คุก

/jaːj˦˥.sam˩˩˦.ma˦˥.noː˧.kʰrua̯˧.paj˧.juː˨˩.naj˧.kʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

เขาถูกจับคดีค้ายาบ้า เลยต้องย้ายสำมะโนครัวไปอยู่ในคุก

th-ย้ายสำมะโนครัวไปอยู่ในคุก-th-verb-o7f-HUfh


เยส โน โอเค

ภาษาอังกฤษ yesเยส (ใช่) + noโน (ไม่ใช่) + OKโอเค (ตกลง)

เย็่ส-โน-โอ-เค

พูดภาษาอังกฤษได้เพียงแค่บางคำ

ภาษาอังกฤษของผมก็แค่เยส โน โอเค เท่านั้นแหละ


ร่อน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩬ᩵ᩁ (รอ่ร), ลาว ຮ່ອນ (ฮ่อน), ไทใหญ่ ႁွၼ်ႈ (ห้อ̂น, “เที่ยวไป”), อาหม 𑜍𑜨𑜃𑜫 (รอ̂น์, “เที่ยวไป”)

/rɔn˥˩/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งมีลักษณะแบนเลื่อนลอยไปหรือมาในอากาศ, ทำให้สิ่งแบน ๆ เคลื่อนไปในอากาศหรือบนผิวน้ำ

ร่อนรูป

ร่อนกระเบื้องไปบนผิวน้ำ

กางปีกแผ่ถาไปมาหรือถาลง

นกร่อน

เครื่องบินร่อนลง

แยกเอาของละเอียดออกจากของหยาบ โดยใช้เครื่องแยกมีแร่งเป็นต้นแกว่งยักไปย้ายมา ให้ของที่ละเอียดหลุดลงไป

ร่อนข้าว

แกว่งวนเวียนไปรอบตัว

ร่อนดาบ

เอาคมมีดถูวนเบา ๆ ที่หิน ในคำว่า ร่อนมีด

พรุ่งนี้พวกเราจะไปร่อนที่ไหนกันดี

ขี่มอเตอร์ไซค์เที่ยวไปอย่างไม่มีจุดหมาย

อาทิตย์นี้เรานัดกันไปร่อนนอกเมือง


เตร่

เดินไปเดินมาอย่างไม่มีจุดหมาย


ใส่ใจ

การใส่ใจ (abstract-noun)
ความใส่ใจ (abstract-noun)

ใส่ไว้ในใจ, จดจำ

จำใส่ใจไว้ให้ดีนะ

นักเรียนควรใส่ใจในการศึกษาเล่าเรียนให้มาก


จดจำ

การจดจำ (abstract-noun)
ความจดจำ (abstract-noun)

/t͡ɕot̚˨˩.t͡ɕam˧/^((สัมผัส))

กำหนดไว้ในใจ, จำไว้ในใจ


เรื่องมาก

เรื่อง + มาก

การเรื่องมาก (abstract-noun)
ความเรื่องมาก (abstract-noun)

/rɯa̯ŋ˥˩.maːk̚˥˩/^((สัมผัส))

แอ๊ก, ยักท่าหรือเล่นแง่เพื่อให้เห็นความสำคัญของตน

ถ้าเขาเรื่องมากนัก ก็อย่าไปเชิญมาออกรายการเลย

จู้จี้จุกจิก

จะกินอาหารแต่ละที ต้องลวกภาชนะทุกอย่าง 2 ครั้ง เรื่องมากจริง ๆ


เล่นแง่

เล่น + แง่ (เหลี่ยม, ชั้นเชิง)

[lẽn˥˩.ŋɛː˥˩]

หาแง่มาขัดขวางไม่ให้เป็นไปอย่างสะดวกเพื่อเอาเปรียบหรือแสดงว่าตนเหนือกว่า

เล่นแง่ในทางกฎหมาย


บูชา

ยืมมาจากสันสกฤต पूजा (ปูชา) หรือบาลี ปูชา

ᨷᩪᨩᩣ

แสดงความเคารพด้วยเครื่องสักการะ

ꪼꪪ꫁ꪹꪏꪷ

แสดงความเคารพด้วยเครื่องสักการะ

လူႇ

แสดงความเคารพด้วยเครื่องสักการะ

ບູຊາ

แสดงความเคารพด้วยเครื่องสักการะ

worship

แสดงความเคารพด้วยเครื่องสักการะ

/buː˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

แสดงความเคารพบุคคลหรือสิ่งที่นับถือด้วยเครื่องสักการะมีดอกไม้ ธูป เทียน เป็นต้น

บูชาพระ

บูชาเทวดา

บูชาไฟ

ยกย่องเทิดทูนด้วยความนับถือหรือเลื่อมใสในความรู้ความสามารถ

บูชาวีรบุรุษ

บูชาความรู้

บูชาฝีมือ


บัญญัติ

ยืมมาจากบาลี ปญฺญตฺติ

ตราหรือกำหนดขึ้นไว้เป็นข้อบังคับ เป็นหลักเกณฑ์ หรือเป็นกฎหมาย

บัญญัติศัพท์

บัญญัติกฎหมาย


รายงาน

บอกเรื่องของการงาน

รายงานให้ผู้บังคับบัญชาทราบ


ราวี

ยกทัพไปราวีข้าศึก

รบกวนหรือระรานโดยใช้กำลังรังแกเป็นต้น

อันธพาลชอบราวีชาวบ้าน

ทำร้าย, โจมตี

เมียน้อยราวีเมียหลวงจนอยู่ไม่ได้

คอยหาเรื่อง, คอยขัดขวาง

ทำไมหมอนี่ถึงได้ตามราวีฉันมาตลอด

สู้กัน, ตะลุมบอนกัน

นักเรียนกำลังราวีกัน


ทำร้าย

ทำให้บาดเจ็บหรือเสียหาย


ตะลุมบอน

รบประจัญบาน, ต่อสู้กันด้วยอาวุธอย่างชุลมุน, ต่อสู้กันอย่างชุลมุน


ยุยง

ยุหรือส่งเสริมให้ทำในสิ่งที่ไม่ดีหนักขึ้น

ยุยงให้หนีโรงเรียน

ยุยงให้เล่นการพนัน


หาเรื่อง

/haː˩˩˦.rɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เกิดเหตุ

อยู่ดี ๆ ก็ไปหาเรื่อง

เอาความไม่ดีมาให้

เด็กคนนี้หาเรื่องให้ปวดหัวอยู่เรื่อย

หาสาเหตุเพื่อทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

หาเรื่องกินเหล้ากัน

พวกเรานั่งอยู่ดี ๆ มาหาเรื่องกันได้


รังแก

/raŋ˧.kɛː˧/^((สัมผัส))

แกล้งทำความเดือดร้อนให้ผู้อื่น (มักใช้แก่ผู้มีอำนาจมากกว่า)

ผู้ใหญ่รังแกเด็ก


ระราน

ประพฤติเป็นพาลเกเร ทำให้เดือดร้อน, มักใช้เข้าคู่กับคำ เกะกะ เป็น เกะกะระราน

เขาเที่ยวระรานชาวบ้าน


สับสน

การสับสน (abstract-noun)
ความสับสน (abstract-noun)

ปะปนกันยุ่งไม่เป็นระเบียบ

ข่าวสับสนทำให้ได้ข้อมูลไม่ถูกต้อง

ผู้คนมากมายเดินไปมาสับสน


วุ่นวาย

การวุ่นวาย (abstract-noun)
ความวุ่นวาย (abstract-noun)

เอาเป็นธุระมากเกินไป

เขาชอบเข้าไปวุ่นวายกับเรื่องของคนอื่น

ไม่ต้องเตรียมอะไรมากหรอก อย่าวุ่นวายไปเลย

บ้านเมืองวุ่นวายเกิดจลาจลไปทุกหนทุกแห่ง


เจือจาน

/t͡ɕɯa̯˧.t͡ɕaːn˧/^((สัมผัส))

เผื่อแผ่, อุดหนุน, จานเจือ ก็ว่า


ปลุกระดม

เร้าใจและยุยงให้ประชาชนลุกฮือขึ้น


ปลุกปั่น

ยุยงให้แตกแยกกัน


ทลาย

ยืมมาจากเขมรเก่า ថ្លាយ (ถฺลาย) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ទ្លាយ៑ (ทฺลายฺ), ទ្លៃយ៑ (ทฺไลยฺ), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *laaj; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ធ្លាយ (ธฺลาย); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ สลาย

อาการที่สิ่งซึ่งเป็นกลุ่มก้อนแตกหักหรือพังกระจัดกระจาย

กองทรายทลาย

พังหรือทำให้พัง, มักใช้เข้าคู่กันเป็น พังทลาย

กำแพงทลาย

ทลายกำแพง

โดยปริยายหมายความว่า ล้มเหลวไม่ได้ดังหวัง

ความฝันพังทลาย

วิมานทลาย


โจม

/t͡ɕoːm˧/^((สัมผัส))

โถมเข้าไป, กระโดดเข้าไป

โจมจับ

โจมฟัน


โถม

/tʰoːm˩˩˦/^((สัมผัส))

โผเข้าไปอย่างรวดเร็ว

โถมตัวเข้าหา

รวมกำลังพุ่งเข้าใส่

โถมกำลัง


กอบโกย

/kɔːp̚˨˩.koːj˧/^((สัมผัส))

ขนเอาไปเป็นจำนวนมาก, รวบเอาไปเป็นจำนวนมาก


ประหาร

ยืมมาจากสันสกฤต प्रहार (ปฺรหาร); เทียบบาลี ปหาร


ยึดอำนาจ

[jɯt̚˥.ʔä̃m˧.näːt̚˥˩]

ใช้กำลังเข้าแย่งอำนาจในการบริหารบ้านเมือง


เตียน

ยืมมาจากเขมร ដៀល (เฎียล)


ติ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ តិះ (ติะ), *តិស៑ (*ติสฺ), *តេះ (*เตะ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕິ (ติ), คำเมือง ᨲᩥ (ติ), ไทลื้อ ᦎᦲᦰ (ตีะ), เขมร តិះ (ติะ)

/tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ชี้ข้อบกพร่อง


แนบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແນບ (แนบ)จ้วง nep (แนบ)

/nɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

แอบชิด, แอบเคียง

แนบข้าง

แนบกาย

แนบเนื้อ

ได้แนบสำเนาจดหมายมาด้วยแล้ว


ปิดบัง

ปิดบังความรู้

ปิดบังความจริง


บิ่น

แตกลิไปเล็กน้อย (ที่คม ที่แง่ หรือที่ยอด)

มีดบิ่น

ชามปากบิ่น


ลิ

/liʔ˦˥/^((สัมผัส))

แตกบิ่นไปเล็กน้อย, อาการที่ของเป็นปุ่มเป็นแง่แตกบิ่นไปเล็กน้อย

พระกรรณพระพุทธรูปลิไปข้างหนึ่ง

ขอบถ้วยลิไปนิดหนึ่ง


ชุ่มชื่น

การชุ่มชื่น (abstract-noun)
ความชุ่มชื่น (abstract-noun)

/t͡ɕʰum˥˩.t͡ɕʰɯːn˥˩/^((สัมผัส))

รู้สึกสดชื่น, สดชื่น


ชุ่ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊຸ່ມ (ซุ่ม), คำเมือง ᨩᩩ᩵ᨾ (ชุ่ม), ไทลื้อ ᦋᦳᧄᧈ (ชุ่ม), จ้วง cumx

การชุ่ม (abstract-noun)
ความชุ่ม (abstract-noun)

/t͡ɕʰum˥˩/^((สัมผัส))

มีน้ำหรือของเหลวซึมซาบเอิบอาบอยู่

ชุ่มคอ


เอิบอาบ

/ʔɤːp̚˨˩.ʔaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

อาบไปทั่ว, ซึมซาบ

ซาบซ่าน, อาบเอิบ ก็ว่า


เอิบ

ซึมเข้าไป, ซาบเข้าไป


ซึมซาบ

เอิบอาบเข้าไปทั่วถึง


ซาบซ่าน

แล่นไปทั่วร่างกาย

ปีติซาบซ่าน


ซ่าน

แล่นกระจายไปทั่วตัว

พิษซ่าน

เสียวซ่าน


รั่ว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rwoːᴮ; เทียบจีนเก่า漏 (OC *roːs); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩠ᩅᩫ᩵ (รว็่), ลาว ຮົ່ວ (ฮ็่ว), ไทขาว ꪭꪺꫀ, ไทใหญ่ ႁူဝ်ႈ (หู้ว), อาหม 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (รึว์), จ้วง roh, จ้วงแบบหนง roh, จ้วงแบบจั่วเจียง rueh (รั่ว)

อาการที่อากาศหรือของเหลวเป็นต้นไหลเข้าหรือออกทางรอยแตกหรือรูที่เกิดจากความชำรุด

น้ำรั่ว

ฝนรั่ว


รั่ว

เหมือนมีสติไม่สมประกอบ มักทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งผิดแปลกไปจากบุคคลทั่วไป

หมอนั่นดูรั่ว ๆ ยังไงพิกล มีอย่างที่ไหนชวนผู้หญิงไปเดตแถว ๆ ฮวงซุ้ย

ทำตัวกล้าเกินเหตุ, บ้าบิ่น

ผู้หญิงคนนั้นรั่วจริง ๆ กระโดดขึ้นไปเต้นกลางเวทีคอนเสิร์ตได้หน้าตาเฉย


โหม่ง

/moːŋ˨˩/^((สัมผัส))

/moŋ˨˩/^((สัมผัส))

เอาหัวรับหรือกระแทกลูกตะกร้อหรือฟุตบอลเป็นต้น

โดยปริยายหมายถึงอาการที่สิ่งหนึ่งตกลงมากระแทกพื้นอย่างแรง

หัวโหม่งพื้น

เครื่องบินโหม่งโลก


ฝัน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *hwanᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฝัน, ลาว ຝັນ (ฝัน), คำเมือง ᨺᩢ᩠ᨶ (ฝัน), เขิน ᨺᩢ᩠ᨶ (ฝัน), ไทลื้อ ᦚᧃ (ฝัน), ไทดำ ꪠꪽ (ฝัน), ไทใหญ่ ၽၼ် (ผัน) หรือ ၾၼ် (ฝัน), ไทใต้คง ᥜᥢᥴ (ฝั๋น), อาหม 𑜇𑜃𑜫 (ผน์) หรือ 𑜇𑜞𑜃𑜫 (ผฺรน์), คำตี้ ၸꩫ်, ภาษาจ้วงใต้ paen, จ้วง faen

ฝนน
การฝัน (abstract-noun)
ความฝัน (abstract-noun)

ᨺᩢ᩠ᨶ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

做夢

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

做梦

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

dromen

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ꪠꪽ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ၽၼ်

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ၾၼ်

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

rêver

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

träumen

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

ຝັນ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

soñar

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

dream

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

เห็นเป็นเรื่องราวเมื่อหลับ

เมื่อคืนเขาฝันว่าเป็นเศรษฐี

นึกเห็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้


เหม่อ

/mɤː˨˩/^((สัมผัส))

ไม่ตั้งใจระวัง, ไม่ตั้งใจดู, เผลอใจลอย


เผลอ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຜີ (เผี)

การเผลอ (abstract-noun)
ความเผลอ (abstract-noun)

/pʰlɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

หลงลืมไปชั่วขณะ

เผลอตัว

เผลอสติ

เลินเล่อ, ไม่ระวังตัว

เผลอไปแผล็บเดียว แมวคาบปลาไปกินเสียแล้ว


หลงลืม

การหลงลืม (abstract-noun)
ความหลงลืม (abstract-noun)

/loŋ˩˩˦.lɯːm˧/^((สัมผัส))

มีความจำเลอะเลือน, มีความจำเสื่อมจึงทำให้ลืม, มีสติเฟือนไป


ใจลอย

เผลอสติ, เคลิบเคลิ้ม


เผลอสติ

/pʰlɤː˩˩˦.sa˨˩.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

หลงลืมสติไปชั่วขณะ, ขาดสติไปชั่วขณะ


ขาดทุน

ขาด + ทุน; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ loss (คำนาม)

ได้น้อยกว่าต้นทุน


เสื่อม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເສື່ອມ (เสื่อม)

การเสื่อม (abstract-noun)
ความเสื่อม (abstract-noun)

/sɯa̯m˨˩/^((สัมผัส))

น้อยลง, หย่อนลง

เครื่องจักรเมื่อใช้ไปนาน ๆ คุณภาพก็ค่อย ๆ เสื่อมไป

เสื่อมเกียรติ

ความจำเสื่อม

ต่ำกว่าระดับเดิม

เมื่อความเจริญทางวัตถุมีมากขึ้น คุณธรรมของคนก็เสื่อมลง

มนตร์เสื่อม


แตกใน

หลั่งน้ำอสุจิในช่องคลอดหรือทวารหนัก


คลี่

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩖᩦ᩵ (คลี่), เขิน ᨣᩦ᩵ (คี่), อีสาน ควี่, ลาว ຄວີ່ (ควี่), ไทลื้อ ᦅᦲᧈ (คี่), ไทใหญ่ ၵီႈ (กี้), พ่าเก ကီ (กี), อาหม 𑜀𑜣 (กี), 𑜀𑜧𑜣 (กว์ี)

/kʰliː˥˩/^((สัมผัส))

คลายสิ่งที่ม้วนหรือพับอยู่

คลี่ผ้า

คลี่มวยผม

คลี่พัด

คลี่ไพ่

ดอกไม้คลี่กลีบ


คุมขัง

/kʰum˧.kʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

คุมตัว ควบคุม ขัง กักขัง หรือจำคุก


คุมตัว

ควบคุมไว้หรือจับกุมไว้

ตำรวจคุมตัวผู้ร้าย


เอี่ยว

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 幺 (iao1, “หนึ่ง, แต้ม 1”)

/ʔia̯w˨˩/^((สัมผัส))

เรื่องนี้ขอเอี่ยวด้วยคน


สถาปนา

ยืมมาจากสันสกฤต स्थापना (สฺถาปนา); ร่วมรากกับ สถาบัน

ยกย่องโดยแต่งตั้งให้สูงขึ้น เช่นเลื่อนเจ้านายให้สูงศักดิ์ขึ้น หรือยกวัดราษฎร์ขึ้นเป็นพระอารามหลวง

ตั้งขึ้น (มักใช้แก่หน่วยราชการหรือองค์การที่สำคัญ ๆ ในระดับกระทรวง ทบวงมหาวิทยาลัย)

วันสถาปนากระทรวงมหาดไทย

วันสถาปนาราชบัณฑิตยสถาน

วันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย


ตัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *takᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕັກ (ตัก), ไทลื้อ ᦎᧅ (ตัก), ไทใหญ่ တၵ်း (ตั๊ก), จ้วง daek, ปู้อี dagt

เอาภาชนะช้อนสิ่งของขึ้นจากที่เดิม

ตักน้ำ

ตักแกง

ตักดิน


ตักตวง

หาประโยชน์ใส่ตัว, กอบโกยมาเป็นของตนเมื่อมีโอกาส


ขายชาติ

/kʰaːj˩˩˦.t͡ɕʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขยายความลับประเทศชาติของตนแก่ศัตรูหรือเอาใจออกหากไปเข้ากับศัตรู เพราะเห็นแก่สินจ้างหรือสิ่งตอบแทน เพื่อทำลายล้างประเทศชาติของตน


ออกหาก

[ʔɔːk̚˨˩.häːk̚˨˩]

อาการที่ทำห่างเหินไม่ร่วมมือร่วมใจเหมือนเดิมในคำว่า ตีตัวออกหาก เอาใจออกหาก


ตอบแทน

/tɔːp̚˨˩.tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

ทำทดแทนแก่ผู้ทำก่อน, ให้ทดแทนแก่ผู้ให้ก่อน, บางทีใช้สั้น ๆ ว่า ตอบ

ตอบแทนบุญคุณ

เลี้ยงตอบแทน


จล

ยืมมาจากสันสกฤต चल (จล) หรือบาลี จล

จลวิจล


ลี้ภัย

หลีกหนีภัย, หลบหนีภัย

ลี้ภัยการเมือง

ลี้ภัยสงคราม


ลุกลาม

แผ่กว้างออกไปโดยเร็ว

ไฟลุกลามไปอย่างรวดเร็ว


ลาม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລາມ (ลาม), ไทลื้อ ᦟᦱᧄ (ลาม), ไทใหญ่ လၢမ်း (ล๊าม)

แผ่ขยายต่อเนื่องออกไป

ไฟลาม

แผลลาม

กระทำกิริยาไม่รู้จักที่ต่ำที่สูงเรื่อยไปต่อบุคคลเมื่อเห็นว่าเขาไม่ถือ


วางมวย

[wä̃ːŋ˧.muːäj˧]

ชกต่อยวิวาทกัน


ชก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊົກ (ซ็ก)

/t͡ɕʰok̚˦˥/^((สัมผัส))

กำหมัดแล้วพุ่งตรงไปยังที่หมาย

ชกหน้า


กักตัว

ยึดไว้, ไม่ปล่อยไป (ใช้กับคน)


ยึด

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ เหยียด (“ลบออก, หักออก”)

/jɯt̚˦˥/^((สัมผัส))

ยึดราวบันไดไว้ให้ดี

เหนี่ยว, รั้ง

หนุมานยึดรถพระอาทิตย์

เข้าครอบครอง

ยึดพื้นที่

ใช้อำนาจกฎหมายรับสิ่งใดสิ่งหนึ่งมา

ยึดใบขับขี่

ยึดทรัพย์


ยึดถือ

การยึดถือ (abstract-noun)
ความยึดถือ (abstract-noun)

/jɯt̚˦˥.tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เอามารักษา, นับถือ

ยึดถือพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง


ยึดมั่น

การยึดมั่น (abstract-noun)
ความยึดมั่น (abstract-noun)

ยึดถืออย่างมั่นคง ไม่เปลี่ยนแปลงง่าย ๆ

ยึดมั่นในหลักการ

ยึดมั่นในตัวบุคคล


ครอบครอง

ครอบ + ครอง; เทียบเขมร គ្របគ្រង (คฺรบคฺรง)

การครอบครอง (abstract-noun)
ความครอบครอง (abstract-noun)

/kʰrɔːp̚˥˩.kʰrɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ยึดถือไว้, มีสิทธิปกครอง

ยึดถือทรัพย์สินไว้โดยเจตนาจะยึดถือเพื่อตน อันทำให้บุคคลได้มาซึ่งสิทธิครอบครอง ทั้งนี้จะยึดถือไว้เองหรือบุคคลอื่นยึดถือไว้ให้ก็ได้


ยืม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjɯːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢືມ (อยืม), ญ้อ หยืม, จ้วง yim, จ้วงแบบจั่วเจียง yum

/jɯːm˧/^((สัมผัส))

ขอสิ่งของ เงิน เป็นต้น มาใช้ชั่วระยะเวลาหนึ่งแล้วคืนให้หรือใช้คืน

นำของของผู้อื่นมาใช้เป็นของตน

ยืมคำในภาษาบาลีมาใช้

ยืมวัฒนธรรมตะวันตกมาใช้

ยืมความคิด

ในการลบเลข ถ้าเลขตัวตั้งในหลักใดน้อยกว่าเลขที่จะนำมาลบ ให้นำเลขจากหลักสูงถัดไปมาเพิ่มเลขตัวตั้งเพื่อให้มากพอที่จะลบได้

43 − 5 ตัวตั้งน้อยกว่าตัวลบในหลักหน่วย ต้องยืม 1 มาจากหลักสิบเสียก่อน


เริ่มต้น

ตั้งต้น, ขึ้นต้น

เขาเริ่มต้นถักเสื้อตัวใหม่แล้ว

ครูเริ่มต้นแต่งคำประพันธ์


ปฏิวัติ

จากบาลี ปฏิวตฺติ

กระทำการเปลี่ยนแปลงระบบหรือระบอบ


สำนัก

ยืมมาจากเขมร សំណាក់ (สํณาก̍), แผลงมาจากស្នាក់ (สฺนาก̍)

อยู่, (โบราณเขียนเป็น สำนักนิ)

เวลานี้สำนักที่ไหน


อบรม

อบ + รม; เทียบเขมร អប់រំ (อบ̍รํ)

แนะนำพร่ำสอนให้ซึมซาบเข้าไปจนติดเป็นนิสัย, ขัดเกลานิสัย, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับ บ่มนิสัย เป็น อบรมบ่มนิสัย

แนะนำชี้แจงให้เข้าใจในเรื่องที่ต้องการ


บ่มนิสัย

อบรมให้มีการประพฤติปฏิบัติในทางที่ดีจนเป็นนิสัย


บ่ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບົ່ມ (บ็่ม), ไทใหญ่ မူမ်ႇ (มู่ม), ไทใต้คง ᥛᥨᥛᥱ (โม่ม), พ่าเก မုံ (มุํ), อาหม 𑜈𑜤𑜉𑜫 (บุม์)

ทำให้สุกหรือให้แห้งด้วยความอบอุ่น

บ่มผลไม้

บ่มใบยา

โดยปริยายหมายความว่า สั่งสมอบรมให้สมบูรณ์ ในคำว่า บ่มบารมี บ่มนิสัย


แนะนำ

ชี้แจงให้ทำหรือปฏิบัติ

แนะนำให้ทำความดี

แนะนำในการใช้ยา

บอกให้รู้จักกันตามธรรมเนียม


รับผิดชอบ

รับ + ผิด + ชอบ; เทียบความหมายตามตัวอักษรของเขมร ទទួលខុសត្រូវ (ททัวลขุสตฺรูว, “รับผิดชอบ”)

การรับผิดชอบ (abstract-noun)
ความรับผิดชอบ (abstract-noun)

/rap̚˦˥.pʰit̚˨˩.t͡ɕʰɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอมรับผลทั้งที่ดีและไม่ดีในกิจการที่ตนได้ทำลงไปหรือที่อยู่ในความดูแลของตน

สมุห์บัญชีรับผิดชอบเรื่องเกี่ยวกับการเงิน

รับเป็นภารธุระ

งานนี้เขารับผิดชอบเรื่องอาหาร

เธอจะไปไหนก็ไปเถอะ ฉันรับผิดชอบทุกอย่างในบ้านเอง


โทษ

ยืมมาจากสันสกฤต दोष (โทษ); เทียบบาลี โทส

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
โทด-สะ-

/tʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

อ้างเอาความผิดให้

อย่าโทษเด็กเลย


ซุกซ่อน

/suk̚˦˥.sɔːn˥˩/^((สัมผัส))

ซ่อนไว้ในที่มิดชิดหรือที่ลี้ลับ


คุม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɣumꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຸມ (คุม), ไทใหญ่ ၵုမ်း (กุ๊ม), อาหม 𑜀𑜤𑜪 (กุํ); ร่วมรากกับ คุ้ม, คลุม, and กุม

คอยกำกับดูแล

คุมงาน

คุมพล

คุมพวก

ป้องกันรักษา

คุมของ

คุมบ่อน


คุม

รวมสิ่งที่กระจายอยู่ให้เข้าชุดเข้าพวกเป็นระเบียบเดียวกัน

คุมยา

คุมเรือน


ติดตาม

ไปด้วย, มาด้วย

แสวงหาเพิ่มเติม, สดับตรับฟังความเคลื่อนไหวไปเรื่อย ๆ

ติดตามข่าว

ตำรวจติดตามผู้ร้าย


สดับตรับฟัง

สดับ + ตรับ + ฟัง

สะ-ดับ-ตฺรับ-ฟัง

ฟังด้วยความเอาใจใส่

สดับตรับฟังพระธรรมเทศนา


จับกุม

เกาะกุมตัวไว้ไม่ให้หนี

จับกุมผู้ร้าย

เกาะกุมตัวไว้โดยเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจตามกฎหมาย, จับ ก็ว่า


แสวง

ยืมมาจากเขมร ស្វែង (สฺแวง)

/sa˨˩.wɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เที่ยวหา, ค้นหา, เสาะหา


ปราบปราม

ทำให้สงบราบคาบ


ปราม

ยืมมาจากเขมร ប្រាម (บฺราม, “การห้าม, ดุ”)

ว่ากล่าวตักเตือนให้เกรงกลัว


ปราบ

ยืมมาจากเขมร ប្រាប (บฺราบ, “ทำให้ราบคาบยอมแพ้”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปราบ หรือ ผาบ, ลาว ປາບ (ปาบ) หรือ ຜາບ (ผาบ), คำเมือง ᨷᩕᩣ᩠ᨷ (บราบ) หรือ ᨹᩣ᩠ᨷ (ผาบ), เขิน ᨷᩕᩣ᩠ᨷ (บราบ) หรือ ᨹᩣ᩠ᨷ (ผาบ), ไทลื้อ ᦕᦱᧇ (ผาบ)

ทำให้อยู่ในอำนาจ


อายัด

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่าแผลงมาจากสันสกฤต आज्ञप्ति (อาชฺญปฺติ, “คำสั่ง”) หรือบาลี อาณตฺติ (“คำสั่ง”)

/ʔaː˧.jat̚˦˥/^((สัมผัส))

ห้ามจำหน่ายจ่ายโอนทรัพย์สินหรือสิทธิเรียกร้อง


เรียกร้อง

เรียก + ร้อง

/ria̯k̚˥˩.rɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ร้องขอแกมบังคับให้ทำหรือให้งดการกระทำ

เรียกร้องขอความเป็นธรรม

เรียกร้องขอความเห็นใจ


บำบัด

ยืมมาจากเขมร បំបាត់ (บํบาต̍, “ขจัด; หยุด”) หรือ បម្បាត់ (บมฺบาต̍), แผลงมาจาก បាត់ (บาต̍) หรือ จากបំ (บํ) + បាត់ (บาต̍)

ทำให้เสื่อมคลาย

บำบัดทุกข์

ทำให้ทุเลาลง

บำบัดโรค


ยัด

บรรจุหรือใส่สิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยอัดดันหรือผลักดันเข้าไป

ยัดที่นอน

บรรจุหรือใส่สิ่งที่ระบุไว้ด้วยอาการเช่นนั้น

ยัดนุ่น

ยัดกระสอบ

ยัดเข้าห้องขัง

โดยปริยายหมายถึงบรรจุ ใส่ หรือ ให้ โดยอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

เอาเงินยัดให้เป็นสินบน

ยัดความรู้ที่ให้โทษเข้าไปในสมอง

ใช้แทนคำว่า กิน (ใช้ในลักษณะกินอย่างตะกรุมตะกราม ถือว่าเป็นคำหยาบ)


ยัดข้อหา

[jät̚˥.kʰɔː˥˩.häː˩˥]

ยัดความผิดให้แล้วตั้งข้อหา


ยัดไส้

บรรจุสิ่งอื่นไว้ข้างใน

สอดของปลอมไว้ข้างใน

ธนบัตรยัดไส้


หยัด

ยืดเหยียดออก

หยัดกาย

หยดลง, ตกลง, (ใช้แก่น้ำ)


ยืนหยัด

ยืน + หยัด (ยืดออก)

สู้ไม่ยอมถอย

เขายืนหยัดสู้ได้ตลอด 5 ยก


เบิก

ยืมมาจากเขมรเก่า បេក៑ (เปกฺ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເບີກ (เบีก), เขมร បើក (เบิก), เขมรเหนือ เบฺิก

/bɤːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เบิกบายศรี

เปิดผ้าคลุมบายศรีออก

อรุณเบิกฟ้า

เบิกถนนออกไป

เบิกท้องร่อง

เบิกเงิน

เบิกของ

เบิกตัว

เบิกทูต


ขูด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขูด, ลาว ຂູດ (ขูด), คำเมือง ᨡᩪᨯ (ขูด), เขิน ᨡᩪᨯ (ขูด), ไทลื้อ ᦃᦳᧆᧈ (ฃุ่ด), ไทดำ ꪄꪴꪒ (ฃุด), ไทขาว ꪄꪴꪒ, ไทใหญ่ ၶုတ်ႇ (ขุ่ต), จ้วงแบบจั่วเจียง kvat (ขวาด) หรือ kvet (แขวด)

/kʰuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาของมีคมเป็นต้นครูด

เอาช้อนขูดมะพร้าว

เอาเล็บขูดขี้ผึ้ง

ครูดสิ่งใดสิ่งหนึ่งกับของมีคม

เอามะพร้าวไปขูดกับกระต่าย


ครูด

/kʰruːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขูดหรือรู่ไป


หาเหาใส่หัว

หา + เหา + ใส่ + หัว

หา-เหา-ไส่-หัว

/haː˩˩˦.haw˩˩˦.saj˨˩.hua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

รนหาเรื่องเดือดร้อนรำคาญมาใส่ตน


ทำบุญ

ທຳບຸນ

ประกอบกรรมดี

ประกอบกรรมดี มีการเลี้ยงพระ ตักบาตร ถวายจตุปัจจัยแก่พระสงฆ์เป็นต้น, ทำบุญทำกุศล ก็ว่า


นุ่งห่ม

นุ่งห่มให้เรียบร้อย


โศกา

แผลงมาจาก โศก, จากสันสกฤต शोक (โศก); เทียบบาลี โสก

/soː˩˩˦.kaː˧/^((สัมผัส))

รู้ว่าผิดแล้วก็แก้ตัวใหม่ อย่ามัวแต่นั่งโศกาอยู่เลย


หลั่น

อาการที่ควั่นปลายเสาให้เหลือเป็นเดือยสำหรับรับขื่อ เรียกว่า หลั่นหัวเทียน


คราก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง kag (คาก, “แตกออก, แยกออก, ขยายออก”)

/kʰraːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ยืดขยายออกแล้วไม่คืนตัว

กระเพาะคราก

ท้องคราก

รูกลอนคราก

รูรอดคราก

กระดูกตะโพกเคลื่อนที่แยกออก เรียกว่า ตะโพกคราก


คืนตัว

[kʰɯ̃ːn˧.tuːä˧]

กลับสู่สภาพเดิม

ลักษณะที่สารละลายของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำให้เป็นของแข็งแล้วกลับเป็นของเหลวอีก

น้ำตาลคืนตัว

ลักษณะที่ของแข็งที่ทำให้เป็นของเหลวแล้วกลับเป็นของแข็งอีก

โลหะคืนตัว


เอาตัวรอด

เอา + ตัว + รอด

รักษาตัวให้พ้นจากความยากลำบาก, หลบหลีกปัญหายุ่งยากไปได้


สาง

ยืมมาจากเขมร ស្រាង (สฺราง, “แสงตอนเช้ามืด”)

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้แจ้งให้กระจ่าง

สางคดี


สาง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາງ (สาง), อาหม 𑜏𑜂𑜫 (สง์, “ผู้สร้าง, พรหม, เทวดา”), ไทใต้คง ᥔᥣᥒᥴ (ส๋าง, “เทวดา”), ไทใหญ่ သၢင် (สาง, “ผู้สร้าง, พรหม, เทวดา”); นอกจากนี้ เสฐียรโกเศศ (2503) ก็ยังเทียบ จีน 聖 /圣 (shèng, “ศักดิ์สิทธิ์”)

/saːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้หายยุ่ง

สางผม


เหม็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmenᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເໝັນ (เหมัน), ไทลื้อ ᦖᦲᧃ (หมีน), ไทดำ ꪢꪲꪙ (หมิน), ไทใหญ่ မဵၼ် (เมน), อาหม 𑜉𑜢𑜃𑜫 (มิน์), จ้วงแบบหนง maen

ได้รับกลิ่นไม่ดี

คำตัดทอนของ เหม็นหน้า/เหม็นขี้หน้า


เหม็นหน้า

เหม็น + หน้า

การเหม็นหน้า (abstract-noun)
ความเหม็นหน้า (abstract-noun)

เบื่อหน้า, ไม่ชอบหน้ากัน


เบื่อหน้า

เบื่อ + หน้า

การเบื่อหน้า (abstract-noun)
ความเบื่อหน้า (abstract-noun)

/bɯa̯˨˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ชอบหน้ากัน


สร่าง

/saːŋ˨˩/^((สัมผัส))

คลาย, ถอย, ทุเลา, (ใช้แก่ลักษณะความเป็นไปของร่างกายหรืออารมณ์ที่ผิดปรกติจากธรรมดา)

สร่างไข้

สร่างโศก

ไข้ยังไม่สร่าง

สร่างเมา

เมาไม่สร่าง


คร้าม

ขยาด, ไม่กล้าสู้, กลัวเกรง, มักใช้เข้าคู่กับคำ ครั่น เป็นครั่นคร้าม หมายความว่า เกรงขาม, รู้สึกพรั่นพรึง, สะทกสะท้านด้วยความกลัว


คลอก

/kʰlɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ไฟล้อมเผาหนีออกไม่ได้

ถูกไฟคลอกตาย


น่วม

ไอ้โจรที่กระชากสร้อยผู้หญิงโดนชาวบ้านรุมเสียน่วม

หนักมาก, รุนแรงมาก

ขับรถบริษัทไปชนนิดเดียวแต่ถูกเจ้านายด่าเสียน่วม


ทุบตี

ทำร้ายร่างกายด้วยการทุบ ตี เตะ ต่อย เป็นต้น


ออกกำลัง

/ʔɔːk̚˨˩.kam˧.laŋ˧/^((สัมผัส))

บริหารร่างกายเพื่อให้แข็งแรง


ต่อย

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ต่อย, ลาว ຕ່ອຍ (ต่อย), คำเมือง ᨲᩬ᩠᩵ᨿ (ตอ่ย), เขิน ᨲᩭ᩵ (ตอย่), ไทลื้อ ᦎᦾᧈ (ต่อ̂ย), ไทดำ ꪔ꪿ꪮꪥ (ต่อย), ไทใหญ่ တွႆႇ (ต่อ̂ย), ไทใต้คง ᥖᥩᥭᥱ (ต่อ̂ย), อาหม 𑜄𑜨𑜐𑜫 (ตอ̂ญ์), จ้วง doiz (ตอย, “ชก, ต่อย”)

/tɔj˨˩/^((สัมผัส))

ต่อยปาก

เอาของแข็งหรือของหนักตีหรือทุบให้ลิ ให้แตก ให้หลุดออก

ต่อยหิน

ต่อยมะพร้าว

ใช้เหล็กในที่ก้นแทงเอา

ผึ้งต่อย

มดตะนอยต่อย

โดยปริยายหมายความว่า ทำแตก

เด็กเอาจานไปต่อยเสียแล้ว


คุ้น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡunꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຸ້ນ (คุ้น)，จ้วงแบบจั่วเจียง kunj

การคุ้น (abstract-noun)
ความคุ้น (abstract-noun)

รู้จักชอบพอกันมานาน

เป็นคนคุ้นกัน

เคยผ่านหูหรือผ่านตาบ่อย ๆ

คุ้นหน้า

คุ้นตา

คุ้นหู


ชอบพอ

การชอบพอ (abstract-noun)
ความชอบพอ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩.pʰɔː˧/^((สัมผัส))

รักใคร่กัน, ถูกอัธยาศัยกัน


ชินชา

/t͡ɕʰin˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

เคยบ่อย ๆ จนเลิกเอาใจใส่


สู้

/suː˥˩/^((สัมผัส))

เอาชนะกันด้วยกำลังกาย อาวุธ หรือสติปัญญาความสามารถเป็นต้น

ชกสู้เขาไม่ได้จึงยอมแพ้

ทหารสู้กันในสนามรบ

เล่นหมากรุกสู้กัน

มีสติปัญญาความสามารถเป็นต้นทัดเทียมกันหรือเหนือกว่า

มีสติปัญญาสู้เขาได้

พูดไปก็ไม่ดี สู้นิ่งไม่ได้


ทัดทาน

ทัด (ต้าน) + ทาน

[tʰät̚˥.tʰä̃ːn˧]

กล่าวหรือแสดงออกเป็นทำนองห้ามหรือท้วงเพื่อให้งดไว้


ค้น

พยายามหาให้พบโดยวิธีสืบ เสาะ แสวง เป็นต้น


ท่า

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tʰaːꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ถ้า หรือ ถ่า, ลาว ຖ້າ (ถ้า), คำเมือง ᨳ᩶ᩣ (ถ้า), เขิน ᨳ᩶ᩣ (ถ้า), ไทลื้อ ᦏᦱᧉ (ถ้า), ไทดำ ꪖ꫁ꪱ (ถ้า), ไทใหญ่ ထႃႈ (ถ้า), พ่าเก ထႃ (ถา), อาหม 𑜌𑜠 (ถะ), 𑜌𑜡 (ถา), หรือ 𑜌𑜡𑜠 (ถาะ)

/tʰaː˥˩/^((สัมผัส))

รอคอย, มักใช้เข้าคู่กับ คอย หรือ รอ เป็น คอยท่า รอท่า

เหตุไฉนรีบมาไม่ท่ากัน


ปลอด

/plɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

พ้นจาก, ปราศจาก

ปลอดคน

ปลอดภัย


หลงเหลือ

[lõŋ˩˥.lɯːä˩˥]

มีเหลืออยู่บ้างทั้ง ๆ ที่เข้าใจหรือรู้สึกว่าหมดแล้ว

ยังมีเศษสตางค์หลงเหลืออยู่ในกระเป๋า


ปราศ

เทียบเขมรกลาง ប្រាស (ปฺราส, “ขว้าง, โยน, พุ่ง, ปล่อย”), สันสกฤต प्रास (ปฺราส, “การขว้าง, การโยน; หอก”)

พ้นไป, ไม่มี


ปราศจาก

การปราศจาก (abstract-noun)
ความปราศจาก (abstract-noun)

ปฺราด-สะ-จาก

/praːt̚˨˩.sa˨˩.t͡ɕaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

พ้นไป, ไม่มี


วิด

อาการที่ทำให้น้ำพร่องหรือหมดไปด้วยวิธีวัก สาด หรือด้วยเครื่องวิดมีระหัดเป็นต้น

วิดน้ำออกจากเรือ

วิดน้ำออกจากบ้าน

ถ้าใช้วิธีอย่างเดียวกันนั้นถ่ายเทน้ำจากที่หนึ่งเข้าสู่อีกที่หนึ่ง ใช้ว่าวิดเข้า

วิดน้ำเข้านา


วัก

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง vaeg

เอาอุ้งมือตักน้ำหรือของเหลวขึ้นมาค่อนข้างเร็ว

ใช้มือวักน้ำกิน

เอามือวักน้ำโคลนสาด

โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

วักควัน


วัก

เซ่น, มักใช้เข้าคู่กันเป็น เซ่นวัก


สาด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᨯ (สาด), ลาว ສາດ (สาด), จ้วง sad (สาด, “สาด”), จ้วงแบบจั่วเจียง sad (สาด, “สาด”)

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สาดน้ำ

สาดโคลน

สาดทราย

วักน้ำหรือตักน้ำซัดออกไปโดยแรง

สาดน้ำรดแปลงผัก

ซัดหรือกระเซ็นเข้ามา

ฝนสาด

ซัดหรือยิงอาวุธหรือกระสุนปืนทีละมาก ๆ

สาดอาวุธเข้าหากัน

สาดกระสุนเข้าใส่กัน

ส่องแสงเข้ามา

ดวงจันทร์สาดแสง

ห้องนี้แดดสาดทั้งวัน

ถูกตีหัวเลือดสาด


ประมูล

มาจากภาษาเขมร ប្រមូល (ปฺรมูล, "รวบรวม", "ตะล่อมเข้าด้วยกัน")

เสนอราคาแข่งขันกันในการซื้อหรือขายทรัพย์สินเป็นต้น

ประมูลหมายเลขทะเบียนรถ


เล็ม

เย็บริมชายผ้า

เล็มผ้า

ตัดแต่ริมหรือปลายทีละน้อย

เล็มผม

เลือกเก็บหรือเด็ดทีละน้อย

เล็มยอดกระถิน

เลือกเก็บแต่ผลที่เห็นว่าสุกหรือใช้ได้

เล็มมะม่วง

กัดกินทีละน้อย, และเล็ม ก็ว่า

เด็กเล็มขนม

แกะเล็มหญ้า


เคือง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຄືອງ (เคือง)

/kʰɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่พอใจและเริ่มรู้สึกโกรธ

เคืองตา

เคืองหู

เคืองใจ


รื้อ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮื้อ, ลาว ຮື້ (ฮื้), คำเมือง ᩁᩨ᩶ (รื้), เขิน ᩁᩨ᩶ (รื้)

/rɯː˦˥/^((สัมผัส))

แยกออกหรือถอดออกเป็นต้นจากสิ่งที่เป็นรูปแล้วให้เสียความเป็นกลุ่มก้อนของรูปเดิม

รื้อบ้าน

รื้อหลังคา

รื้อข้าวของกระจุยกระจาย

เอาขึ้นมาใหม่

รื้อเรื่องราวที่ระงับไว้ขึ้นมาพิจารณาใหม่

รื้อเรื่องเดิมขึ้นมาเขียนใหม่

รื้อสัตว์จากวัฏสงสาร


ตอบโต้

/tɔːp̚˨˩.toː˥˩/^((สัมผัส))

ตอบแทนการกระทำของฝ่ายตรงข้าม, แก้แค้น


นกน้อยทำรังแต่พอตัว

นก + น้อย + ทำ + รัง + แต่ + พอ + ตัว

นก-น้อย-ทำ-รัง-แต่-พอ-ตัว

/nok̚˦˥.nɔːj˦˥.tʰam˧.raŋ˧.tɛː˨˩.pʰɔː˧.tua̯˧/^((สัมผัส))

รู้จักประมาณตน ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งพอสมกับฐานะทางการเงินของตน

เราเงินเดือนน้อย อยู่กันแค่ 2 คน นกน้อยทำรังแต่พอตัว ซื้อแค่ทาวน์เฮ้าส์เล็ก ๆ ก็พอ


คบคนจรนอนหมอนหมิ่น

คบ + คน + จร + นอน + หมอน + หมิ่น

คบ-คน-จอน-นอน-หฺมอน-หฺมิ่น

/kʰop̚˦˥.kʰon˧.t͡ɕɔːn˧.nɔːn˧.mɔːn˩˩˦.min˨˩/^((สัมผัส))

คบคนหลักลอยอาจเกิดโทษได้ เช่นเดียวกับนอนหนุนหมอนหมิ่นอาจทำให้ตกหมอนคอเคล็ดได้


ดำเนิร

รูปเลิกใช้ของ ดำเนิน


ดำเนิน

แผลงมาจาก เดิน; จากเขมร ដំណើរ (ฎํเณิร), แผลงมาจาก ដើរ (เฎิร)

ดำเนิร
การดำเนิน (abstract-noun)

เดิน, ราชาศัพท์ใช้ว่า ทรงพระดำเนิน

ดำเนินงาน

ดำเนินชีวิต


เหิน

ยืมมาจากเขมร ហើរ (เหิร)

/hɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

บินอยู่ในระยะสูง

หงส์เหิน

นกเขาเหิน

ร่อนอยู่ในระยะสูง

นกนางแอ่นเหินลม


เหิร

/hɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เหิน


ชิม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟimᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊີມ (ซีม), ไทใหญ่ ၸိမ်း (จิ๊ม), ไทดำ ꪋꪲꪣ (จฺิม), จ้วง cimz, จ้วงแบบจั่วเจียง chimz; เทียบไหลดั้งเดิม *tçʰim

/t͡ɕʰim˧/^((สัมผัส))

ลองลิ้มรสดูด้วยปลายลิ้น, ทดลองให้รู้รส


ลิ้ม

ชิม, ลองรสดูด้วยลิ้น

โดยปริยายหมายถึงลักษณะอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

ลิ้มรสความลำบาก


จาบัลย์

ยืมมาจากสันสกฤต चापल्य (จาปลฺย, “ความหวั่นไหว”)

หวั่นไหว, กระสับกระส่าย

ดาลดับรงับจิตรจาบัลย์ เทียรทิพยสุคันธ ธรศมาโสรจโทรมสกนธ์

กำสรด, ร้องไห้คร่ำครวญ, สะอึกสะอื้น


เหลียว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼຽວ (หลยว), ไทลื้อ ᦵᦜᧁ (เหลว), ไทใหญ่ လဵဝ် (เลว), ไทใต้คง ᥘᥥᥝᥴ (เล๋ว), อาหม 𑜎𑜢𑜈𑜫 (ลิว์)

ผินไปทางขวาหรือทางซ้ายอย่างเอี้ยวคอ


ผิน

/pʰin˩˩˦/^((สัมผัส))

หัน, ผัน หรือ หิน ก็ว่า

แปรพระพักตร์ (ใช้แก่พระพุทธรูป)


เหี้ยน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້ຽນ (ห้ยน), ไทลื้อ ᦵᦠᧃᧉ (เห้น), ไทใหญ่ ႁဵၼ်ႈ (เห้น)

การเหี้ยน (abstract-noun)
ความเหี้ยน (abstract-noun)

กร่อนไปเกือบหมดหรือหมด


บด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບົດ (บ็ด), ไทลื้อ ᦢᦳᧆ (บุด); เทียบเขมร បោះ (โบะ), มอญ ပိုဟ် (ปิุห์)

กดและถูให้เปลือกแตก ให้แหลก ให้เป็นผง หรือให้เรียบและแน่น

บดข้าวเปลือก

บดข้าวสุก

บดยา

บดถนน


บด

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง mbwt (บืด- 1.บัง ปิดรู ทำให้หายใจไม่ได้ 2.ไม่มีอากาศ 3.ดำมืด)

ชลไพรผงแผ่นพื้น บนบด


ฉุน

ยืมมาจากเขมร ឆុរ (ฉุร, “เสียงน้ำหรือน้ำมันที่เดือด; โกรธ”)

/t͡ɕʰun˩˩˦/^((สัมผัส))

รู้สึกชักโกรธขึ้นมาทันที


พีอาร์

ยืมมาจากอังกฤษ PR ซึ่งย่อมาจาก public relations (“ประชาสัมพันธ์”)

/pʰiː˧.ʔaː˧/^((สัมผัส))

ประชาสัมพันธ์


รำพัน

พร่ำพรรณนาตามอารมณ์

เขารำพันถึงความทุกข์ของตน

แม่รำพันแต่ความดีของลูก


บาน

เผยออก, คลี่ออก, ขยายออก

ดอกไม้บาน

หอบซี่โครงบาน

เรือแล่นจนน้ำบาน


บาน

ยืมมาจากเขมรเก่า បាន (ปาน) หรือเขมรกลาง បាន (ปาน)


เอ็นดู

(เอ็น, เทียบจ้วง in (“เป็นที่ชื่นชอบมาก”)) + ดู; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເອັນດູ (เอันดู), ไทดำ ꪮꪲ꪿ꪙꪒꪴ (อิ่นดุ)

การเอ็นดู (abstract-noun)
ความเอ็นดู (abstract-noun)

มีใจรักใคร่, ปรานี


รักใคร่

การรักใคร่ (abstract-noun)
ความรักใคร่ (abstract-noun)

พี่น้องคู่นี้รักใคร่กันดี


สำออย

/sam˩˩˦.ʔɔːj˧/^((สัมผัส))

พูดพร่ำรำพันให้เอ็นดูสงสาร

เจ็บนิดเดียว สำออยอยู่นั่นแหละ

ร้องออดอ้อนจะเอาสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

ลูกสำออยพ่อแม่ขอซื้อตุ๊กตา


ออดอ้อน

[ʔɔːt̚˨˩.ʔɔ̃ːn˥˩]

รบเร้า, เซ้าซี้จะเอาให้ได้, อ้อนออด ก็ว่า


เซ้าซี้

การเซ้าซี้ (abstract-noun)
ความเซ้าซี้ (abstract-noun)

พูดรบเร้าร่ำไรเพื่อให้ได้ตามที่ต้องการ


อ้อน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອ້ອນ (อ้อน), คำเมือง ᩋᩬ᩶ᩁ (ออ้ร), เขิน ᩋᩬ᩶ᩁ (ออ้ร), ไทลื้อ ᦀᦸᧃᧉ (อ้อ̂น), ไทดำ ꪮ꫁ꪮꪙ (อ้อน), ไทใหญ่ ဢွၼ်ႈ (อ้อ̂น)

/ʔɔːn˥˩/^((สัมผัส))

พร่ำร้องขอ, ร้องสำออย, อาการร้องไห้อย่างเด็กอ่อน


สัมพันธ์

ยืมมาจากสันสกฤต सम्बन्ध (สมฺพนฺธ, “ติดพัน”) หรือบาลี สมฺพนฺธ

สัมพันธ
การสัมพันธ์ (abstract-noun)

ผูกพัน, เกี่ยวข้อง

เขากับฉันสัมพันธ์กันฉันญาติ

ข้อความข้างหลังไม่สัมพันธ์กับข้อความข้างหน้า


สัมพันธน์

ยืมมาจากบาลี สมฺพนฺธนํ (“ติดพัน”)

[sä̃m˩˥.pʰä̃n˧]

ผูกพัน, เกี่ยวข้อง


วัฒนา

แผลงมาจาก วัฒน

เจริญ, งอกงาม


ต่อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕໍ່ (ตํ่), คำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทดำ ꪔꪷ꪿ (ตํ่), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂)

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

เพิ่มให้ยืดออกไป

ต่อเวลาออกไป

ต่อหนังสือสัญญา

เพิ่มให้ยาวออกไป

ต่อเชือก

ทำให้ติดกันเป็นอันเดียว

ต่อสะพาน

เชื่อมให้ติดต่อกัน

ต่อคำ

ต่อความ

เอาวัตถุเช่นไม้มาประกอบเข้าเป็นรูป

ต่อกรง

ต่อเรือ

เรียกเรือชนิดที่ทำด้วยไม้กระดานโดยนำมาต่อขึ้นเป็นรูปเรืออาศัยกงหรือมือลิงเป็นเครื่องยึด ตัวเรือป่อง หัวและท้ายเรือเรียวเชิดขึ้นตามส่วนเช่นเรือสำปั้น เรือบด เรืออีแปะ ว่า เรือต่อ

ทำให้ติดอย่างไฟ

ต่อไฟ

ต่อเทียน

ขอลดราคาให้น้อยลง

ต่อราคา

ต่อของ

ท้าพนันโดยยอมลดเปรียบให้

ต่อให้

ฝ่ายเห็นว่าได้เปรียบเป็น ฝ่ายต่อ ฝ่ายเห็นว่าสู้ได้เป็น ฝ่ายรอง

นำสัตว์เลี้ยงไปล่อสัตว์ป่าในคำว่า ต่อนก ต่อไก่


ต่อ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ลาว ຕໍ່ (ตํ่), เขิน ᨲᩳ᩵ (ตอ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂), อาหม 𑜄𑜦𑜡 (ตอ̂); เทียบเขมร ត (ต) หรือ ទរ (ทร), จีนยุคกลาง鬥 (MC tuwH)

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ซึ่งเจ้ามาต่อด้วยพ่อได้


ท้า

/tʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ท้าพนัน

ท้ารบ


โดด

/doːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กระโดด, กระโจน

ขาด, ไม่เข้าร่วม

โดดเรียน

โดดงาน

โดดประชุม


เชิง

/t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

แง่งอน, กระบวน

ทำเชิง

เอาเชิง

ท่าที, ท่วงที

คุมเชิง

หยั่งเชิง

ลองเชิง

เชิงปริมาณ

เชิงคุณภาพ


เทียบ

เทียบเขมร ទៀប (เทียบ, “อยู่ใกล้กัน”), ลาว ທຽບ (ทยบ)

/tʰia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

จอดเรือเทียบท่า

เทียบรถ

เอามาให้ใกล้กัน

เอาเรือเล็กเข้าเทียบเรือใหญ่

เอาผ้า 2 ชิ้นมาเทียบสีกัน

เทียบสำรับ

ชิมอาหารหรือยาก่อนที่จะถวายพระเจ้าแผ่นดินหรือเจ้านายเพื่อป้องกันสิ่งที่เป็นพิษในคำว่า เทียบเครื่อง เทียบพระโอสถ


จ่า

/t͡ɕaː˨˩/^((สัมผัส))

บอก, เขียนบอก

จ่าหน้าซองจดหมาย

ถูกปรับ (ในการเล่นโยนหลุมเป็นต้น)


คลุก

เคล้าให้เข้ากัน, ขยำให้ระคนเข้ากัน

ประชิดติดพันเข้าไป

เข้าคลุกวงใน

คลุกเกลือ

คลุกน้ำตาล


ปรับ

ยืมมาจากเขมร ប្រាប់ (บฺราบ̍, “บอก, เล่า, ชี้ทาง”)


ปรับ

เปรียบ, เทียบ

ทำให้อยู่ในสภาพที่เหมาะหรือดีขึ้น, ทำให้เรียบ, ทำให้เสมอ

ลงโทษให้ใช้เงินเพราะทำผิด, ลงโทษให้เป็นแพ้


เคล้า

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง gyaeuj (เกล้า, “คน [ก.]”)

ใช้มือเป็นต้นคนเบา ๆ ให้ทั่ว

เคล้าเครื่องปรุงให้เข้ากันในการทำอาหาร

เคล้าแข้งเคล้าขา

แมลงภู่เคล้าเกสรดอกไม้

บรรเลงดนตรีไปพร้อม ๆ กับการขับร้อง ซึ่งเป็นเพลงเดียวกัน แต่ต่างก็ดำเนินทำนองไปตามทางของตน


คลอ

/kʰlɔː˧/^((สัมผัส))

เคียงคู่กันไปอย่างคู่รักหรืออย่างสนิทสนม

ปริ่ม, ใกล้จะไหล

น้ำตาคลอ

น้ำตาคลอหน่วย

บรรเลงดนตรีไปพร้อมกับการขับร้อง โดยพยายามดำเนินทำนองให้ใกล้เคียงกับทำนองร้องมากที่สุด


ติดพัน

การติดพัน (abstract-noun)
ความติดพัน (abstract-noun)

เกี่ยวข้อง, เกี่ยวเนื่องกัน

การรบติดพัน

รักใคร่ชอบพอ

ติดพันนักร้อง


ชี้ขาด

/t͡ɕʰiː˦˥.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สั่งเด็ดขาด, วินิจฉัยเด็ดขาด


ตื่นเต้น

การตื่นเต้น (abstract-noun)
ความตื่นเต้น (abstract-noun)

興奮

ลิงโลดเพราะดีใจ

兴奋

ลิงโลดเพราะดีใจ

ၸႂ်တွတ်ႇတဵၼ်ႈ

ลิงโลดเพราะดีใจ

ຕື່ນເຕັ້ນ

ลิงโลดเพราะดีใจ

excited

ลิงโลดเพราะดีใจ

enthusiastic

ลิงโลดเพราะดีใจ

แสดงอาการลิงโลดด้วยดีใจหรือแปลกใจ

มีความประหม่าเพราะไม่คุ้นเคย


เต้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຕັ້ນ (เตั้น), ไทใหญ่ တဵၼ်ႈ (เต้น)

กิริยาที่ยืนอยู่แล้วยกเท้าขึ้น ๆ ลง ๆ ถี่ ๆ

เคลื่อนไหวขึ้น ๆ ลง ๆ หรือไป ๆ มา ๆ

เนื้อเต้น

อกเต้น

ยกขาขึ้นลงให้เข้าจังหวะกับดนตรี

เต้นระบำ

โกรธมากและแสดงความโกรธ

พอรู้ว่าลูกน้องยักยอกเงินบริษัท เจ้านายก็เต้น


ยัน

ต้านไว้, ทานไว้, ดันไว้

ยันประตูไว้ไม่ให้ล้ม

ถือไม้เท้ายันกาย

เอามือยันตัวลุกขึ้นจากพื้น

เอาหลังยันกัน

นอนหัวยันฝา

โตจนตัวยันเปล

ตั้งกองทัพยันกัน

เขายันว่าเขาไม่ได้ทำผิด

เดี๋ยวยันเปรี้ยงเข้าให้


ยัน

เมา (ใช้แก่หมาก)

ยันหมาก

เอาหมากที่ยันไปแช่น้ำจะหายยัน


ศอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.swoːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩬᨠ (สอก), ลาว ສອກ (สอก), ไทลื้อ ᦉᦸᧅ (สอ̂ก) หรือ ᦉᦸᧅᧈ (ส่อ̂ก), ไทดำ ꪎꪮꪀ (สอก), ไทขาว ꪎꪮꪀ, ไทใหญ่ သွၵ်ႇ (ส่อ̂ก), อาหม 𑜏𑜨𑜀𑜫 (สอ̂ก์), จ้วง sok (ในคำว่า doegsok)

/sɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ฟาดหรือแทงด้วยศอก


คืบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɣɯːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄືບ (คืบ), ไทใหญ่ ၶိုပ်ႈ (ขึ้ป), จ้วง gyab

/kʰɯːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เขยิบตัวไปข้างหน้าอย่างหนอน

ข่าวคืบหน้า

ทำงานไม่คืบหน้า


เค็ม

จากจีนเก่า鹹 (OC *ɡrɯːm) หรือ 鹽 (OC *ɡ·lam, *ɡ·lams); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩮ᩠ᨾ (เคม), ลาว ເຄັມ (เคัม), ไทลื้อ ᦋᦲᧄ (ชีม), ไทดำ ꪹꪁꪸꪣ (เกฺย̂ม), ไทใหญ่ ၸဵမ်း (เจ๊ม), พ่าเก ꩡ်ံ (จ์ํ) หรือ ꩡိမ် (จิม์), อาหม 𑜀𑜧𑜪 (กว์ํ) หรือ 𑜀𑜢𑜉𑜫 (กิม์), จ้วงแบบจั่วเจียง keemz (เค็ม/คีม), แสก แค๊ม

การเค็ม (abstract-noun)
ความเค็ม (abstract-noun)

งกมาก ไม่ยอมเสียผลประโยชน์ของตนและต้องการได้ฝ่ายเดียว


สลด

การสลด (abstract-noun)
ความสลด (abstract-noun)

สังเวชใจ, รู้สึกรันทดใจ

เผือด, ถอดสี

หน้าสลด

เฉา, เหี่ยว, (ใช้แก่ใบไม้ดอกไม้ซึ่งขาดน้ำเลี้ยงหรือถูกความร้อน)

ต้นไม้ถูกความร้อนมาก ๆ ใบสลด


ดื้อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດື້ (ดื้)

/dɯː˥˩/^((สัมผัส))

ถ้ามันโกรธกูจะกรูเข้าคร่า ถ้ามันด่ากูจะดื้อเข้าเดียง ถ้ามันเถียงกูจะเข้าถอง

ไม่คม, (ใช้แก่มีด)


ทื่อ

/tʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

รี่เข้าใส่โดยไม่ระมัดระวัง

ทื่อเข้าใส่


เฉย

ไม่ทราบรากศัพท์

/t͡ɕʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰɤj˩˩˦/^((สัมผัส))

แสดงอาการเป็นปรกติไม่สนใจไยดีต่อสิ่งหรือเหตุการณ์ที่ประสบ

ถูกด่าว่า ก็เฉย


เคลือบ

/kʰlɯa̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

ไล้ ทา หรือพอกผิวเดิมด้วยของเหลวบางชนิด แล้วทิ้งไว้ให้เย็นจนแข็งตัว

ขนมปังเคลือบน้ำตาล

แอปเปิลเคลือบยาพิษ

ทาผิวนอกด้วยน้ำยาเคมีแล้วใช้ความร้อนอบให้น้ำยาเกาะแน่น, เรียกสิ่งที่เคลือบโดยกรรมวิธีเช่นนั้น ว่า เครื่องเคลือบ

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ปากเคลือบน้ำตาล


ไล้

เทียบลาว ໄລ້ (ไล้)

ทาโดยละเลงทั่ว ๆ ไป

ไล้ครีมให้ทั่วหน้า

เกลี่ยให้เสมอกัน, เกลี่ยให้เรียบ

ไล้ปูน


ลูบไล้

ใช้มือลูบไปทั่ว ๆ

เอามือลูบไล้ไปทั่วตัว

ทาบาง ๆ ให้ทั่ว

ใช้ครีมลูบไล้ใบหน้า


ไลไล้

ลูบไม่หยุด, ลูบถี่ ๆ


ย้ำ

พูดหรือทำซ้ำ ๆ (เพื่อเน้นให้แน่น ให้กระชับ ให้มั่นคง)

พูดย้ำ

ย้ำหัวตะปู


จุ

เกี่ยวข้องกับ บรรจุ และ ประจุ; เทียบมอญ စုတ် (จุต์)

/t͡ɕuʔ˨˩/^((สัมผัส))

มีขนาด ปริมาณ หรือจำนวนบรรจุ

ขวดใบนี้จุน้ำได้ 1 ลิตร

ลิฟต์นี้จุคนได้ 10 คน


ลงโทษ

/loŋ˧.tʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำโทษเช่นเฆี่ยน จำขัง ปรับเอาเงิน เป็นต้น


ตะขิดตะขวง

ตะ-ขิด-ตะ-ขวง

/ta˨˩.kʰit̚˨˩.ta˨˩.kʰua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ทำโดยไม่สนิทใจหรือไม่สะดวกใจเพราะกระดากอายเป็นต้น


ชั่ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟaŋᴮ, เป็นไปได้ว่ามาจากจีนยุคกลาง秤 (MC tsyhingH, “ตราชู”) หรือ 稱 (MC tsyhing|tsyhingH, “ชั่งน้ำหนัก”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊັ່ງ (ซั่ง), ไทลื้อ ᦋᧂᧈ (ชั่ง), ไทใหญ่ ၸင်ႈ (จั้ง), จ้วง caengh

/t͡ɕʰaŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระทำให้รู้น้ำหนักโดยใช้เครื่องชั่งหรือตราชูเป็นต้น


น้อมเกล้าฯ

คำย่อของ น้อมเกล้าน้อมกระหม่อม


ทูลเกล้าฯ

คำย่อของ ทูลเกล้าทูลกระหม่อม


ล้นเกล้าฯ

คำย่อของ ล้นเกล้าล้นกระหม่อม


เสด็จฯ

คำย่อของ เสด็จพระราชดำเนิน


เฝ้าฯ

คำย่อของ เฝ้าทูลละอองพระบาท

คำย่อของ เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท


เข้าเฝ้าฯ

คำย่อของ เข้าเฝ้าทูลละอองพระบาท

คำย่อของ เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท


วัด

วัดเบ็ด

เหวี่ยงแขนหรือขาไปโดยแรง

นอนดิ้นวัดแขนวัดขา


วัด

เทียบลาว ວັດ (วัด)

ᨴᩯ᩠ᨠ

สอบขนาดหรือปริมาณ

ᩅᩢ᩠ᨯ

สอบขนาดหรือปริมาณ

測量

สอบขนาดหรือปริมาณ

测量

สอบขนาดหรือปริมาณ

ᦶᦑᧅ

สอบขนาดหรือปริมาณ

တႅၵ်ႈ

สอบขนาดหรือปริมาณ

တိူင်း

สอบขนาดหรือปริมาณ

ວັດ

สอบขนาดหรือปริมาณ

ແທກ

สอบขนาดหรือปริมาณ

measure

สอบขนาดหรือปริมาณ

สอบขนาดหรือปริมาณของสิ่งต่าง ๆ เช่นวัดส่วนยาว ส่วนกว้าง ส่วนสูง หรือความรู้เป็นต้น


ชาย

/t͡ɕʰaːj˧/^((สัมผัส))

ลมชาย

ตะวันชาย

เดินเลียบเคียงไป

ชายไปดู


บ่าย

บ่ายหัวเรือออกไป

ตะวันบ่าย

เฒ่าก็ประดิษฐ์ประดับกายเป็นปะขาวดาบสเบือน บ่ายจำแลงเพศ


บ่ายเบี่ยง

บ่าย (“เลี่ยงไป”) + เบี่ยง

เลี่ยงพอให้พ้นไป (มักใช้แก่กริยาพูด), เบี่ยงบ่าย ก็ว่า


ตั้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *taŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩢ᩠᩶ᨦ (ตั้ง), ลาว ຕັ້ງ (ตั้ง), ไทลื้อ ᦎᧂᧉ (ตั้ง), ไทใหญ่ တင်ႈ (ตั้ง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วง daengj

/taŋ˥˩/^((สัมผัส))

ชูตัว, ชูตัวหรือทำให้ทรงตัวในลักษณะที่ไม่ใช่นอนหรือล้ม

ขนตั้งชัน

ต้นข้าวเอนแล้วกลับตั้งขึ้น

ตั้งขวด

ตั้งตุ๊กตา

ตั้งอยู่ในคลองธรรม

ตั้งอยู่ในศีลในธรรม

ทำให้มีขึ้น, สร้างให้มีขึ้น

ตั้งตำแหน่งใหม่

ตั้งบ้านตั้งเรือน

ยกฐานะให้สูงขึ้น

ตั้งพระราชาคณะ

ตั้งเปรียญ

ตั้งราคา

ตั้งสำรับ

วางซ้อนกันมาก ๆ

ตั้งหนังสือเป็นกองสูง

เริ่ม, เริ่มมี

ตั้งครรภ์

ตั้งเค้า

ตั้งท้อง


ชู

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊູ (ซู); เทียบจีนกลาง出 (chū, “ออก, ขึ้นมา”)

/t͡ɕʰuː˧/^((สัมผัส))

ยกขึ้นสูงกว่าระดับเดิม

ชูมือ

บำรุงให้ดีขึ้น

ชูกำลัง


ล้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lɤmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລົ້ມ (ล็้ม), ไทลื้อ ᦟᦳᧄᧉ (ลุ้ม), ไทใหญ่ လူမ်ႉ (ลู๎ม), พ่าเก လုံ (ลุํ), อาหม 𑜎𑜤𑜪 (ลุํ), จ้วง laemx, จ้วงแบบหนง laemx, จ้วงแบบจั่วเจียง loemx; เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ล่ม

กิริยาที่ตั้งอยู่แล้วเอนลงหรือทอดลงถึงพื้นหรือทลายลง

ต้นไม้ล้ม

ล้มตัวลงนอน

ตึกล้ม

ทำให้มีอาการเช่นนั้น

ล้มจอมปลวก

ถูกผลักล้มลง

ตั้งอยู่ไม่ได้

กิจการล้ม

ธนาคารล้ม

โรงเรียนล้ม

ฆ่า (ใช้กับสัตว์ใหญ่)

ล้มวัว

ล้มควาย

ตาย (ใช้กับสัตว์ใหญ่)

ช้างล้ม

ล้มกอไผ่

สมยอมหรือทำให้สมยอมกันในทางที่ไม่สุจริต

ล้มคดี

ล้มมวย


โค่น

/kʰoːn˥˩/^((สัมผัส))

ล้มหรือทำให้ล้มลง

ต้นไม้โค่น

โค่นต้นไม้

ยอดปรางค์โค่น

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้หมดไปหรือสิ้นไป

โค่นอำนาจ


สมยอม

การสมยอม (abstract-noun)
ความสมยอม (abstract-noun)

ยอมตกลงเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาบางอย่าง (มักใช้ในทางไม่ดี)

เจ้าทุกข์สมยอมกับเจ้าหน้าที่