ข้างใน

ตรงข้ามกับ ข้างนอก, ไม่ใช่ข้างนอก


ข้างนอก

ตรงข้ามกับ ข้างใน, ไม่ใช่ข้างใน


แก่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແກ່ (แก่)

/kɛː˨˩/^((สัมผัส))

ใช้นำหน้านามฝ่ายรับ

องค์กรการกุศลมอบทุนการศึกษาแก่นักเรียน


ฉัน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສັນ (สัน), ไทลื้อ ᦶᦉᧃ (แสน) หรือ ᦉᧃ (สัน)

/t͡ɕʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

เสมอเหมือน, เช่น, อย่าง

ฉันญาติ


ณ

เป็นไปได้ว่าพัฒนามาจาก ใน โดยเขียนตัวอักษรเชื่อมกัน

/naʔ˦˥/^((สัมผัส))

ใน, ที่, เป็นคำบ่งเวลาหรือสถานที่ว่าตรงนั้นตรงนี้

ถ้าใช้นำหน้าสกุล หมายความว่า แห่ง

ณ อยุธยา : ณัฏฐ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา

ณ ระนอง : กิตติรัตน์ ณ ระนอง


ของ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χɔːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩬᨦ (ของ), ลาว ຂອງ (ของ), ไทลื้อ ᦃᦸᧂ (ฃอ̂ง), ไทดำ ꪄꪮꪉ (ฃอง), ไทใหญ่ ၶွင် (ขอ̂ง), ไทใต้คง ᥑᥩᥒᥴ (ฃ๋อ̂ง), พ่าเก ၵွင် (ขอ̂ง์), อาหม 𑜁𑜨𑜂𑜫 (ขอ̂ง์), จ้วง hong, จ้วงแบบจั่วเจียง kong

ᨡᩬᨦ

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

van

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

ຂອງ

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

of

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

/kʰɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แห่ง (ใช้สำหรับนำหน้านามที่เป็นผู้ครอบครอง)


ใน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.daɰᴬ จากจีนยุคกลาง內 (MC nwojH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃນ (ใน), คำเมือง ᨶᩱ (ไน), ไทลื้อ ᦺᦓ (ไน), ไทใหญ่ ၼႂ်း (ใน๊), ไทดำ ꪻꪙ (ใน), อาหม 𑜃𑜧 (นว์), จ้วง ndaw, ภาษาจ้วงใต้ naw/ndaw

ᨶᩱ

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

在

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

in

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ꪀꪺꪉ

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ၼႂ်း

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ໃນ

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

in

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ตรงกันข้ามกับ นอก, ไม่ใช่นอก, อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ในบ้าน

ในเมือง


ใน

ยืมมาจากเขมร នៃ (ไน, “แห่ง, ของ”)

พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว


หา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kraᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ (หา), ลาว ຫາ (หา), ไทลื้อ ᦠᦱ (หา), ไทดำ ꪬꪱ (หา), ไทใหญ่ ႁႃ (หา), ไทใต้คง ᥑᥣᥴ (ฃ๋า), อาหม 𑜁𑜡 (ขา) หรือ 𑜁𑜞𑜠 (ขฺระ), จ้วง ra, แสก หร่า, ภาษาจ้วงใต้ ha

/haː˩˩˦/^((สัมผัส))

เขาอยู่หาไหน ๆ ก็ไม่รู้ จะไปตามตัวเขาได้อย่างไร

เด็กว่ายน้ำเข้าหาฝั่ง


กว่า

ยืมมาจากจีนยุคกลาง過 (MC kwa|kwaH). ร่วมเชื้อสายกับลาว ກວ່າ (กว่า), คำเมือง ᨠ᩠ᩅ᩵ᩣ (กว่า), ไทใหญ่ ၵႂႃႇ (กฺว่า), จ้วง gvaq, เวียดนาม quá (กฺว๊า)

เลยไป, พ้นไป


หลัง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlaŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩢᨦ (หลัง), ลาว ຫຼັງ (หลัง), ไทลื้อ ᦜᧂ (หลัง), ไทดำ ꪨꪰꪉ (หลัง), ไทใหญ่ လင် (ลัง), อ่ายตน လင် (ลง์), อาหม 𑜎𑜂𑜫 (ลง์), ปู้อี langl, จ้วง laeng

/laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

อยู่ตรงข้ามกับข้างหน้า


ที่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *diːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທີ່ (ที่), คำเมือง ᨴᩦ᩵ (ที่), ไทลื้อ ᦑᦲᧈ (ที่), ไทดำ ꪕꪲ꪿ (ตฺิ่), ไทขาว ꪕꪲꫀ, ไทใหญ่ တီႈ (ตี้), ไทใต้คง ᥖᥤ (ตี), พ่าเก တီ (ตี), อาหม 𑜄𑜣 (ตี), จ้วง deih, จ้วงแบบจั่วเจียง thi; นอกกลุ่มภาษาไท-กะได: เทียบมอญ-เขมรดั้งเดิม *tiʔ ~ tiiʔ ~ tiəʔ, มอญ တေံ (เตํ), เขมร ទី (ที), เวียดนาม thì (ถี่)

/tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

อยู่ที่บ้าน


กับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน กับ, ลาว ກັບ (กับ), ญ้อ กั๊บ, คำเมือง ᨠᩢ᩠ᨷ (กับ), เขิน ᨠᩢ᩠ᨷ (กับ), ไทลื้อ ᦂᧇ (กับ), ไทดำ ꪀꪚꪾ (กับ), ไทใหญ่ ၵပ်း (กั๊ป), ไทใต้คง ᥐᥙᥴ (กั๋ป), อาหม 𑜀𑜆𑜫 (กป์)

คำที่ใช้เชื่อมคำหรือความเข้าด้วยกัน มีความหมายว่ารวมกันหรือเกี่ยวข้องกัน

จะไปกรุงเทพกับใคร

หายวับไปกับตา


ใกล้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩖᩲ᩶ (ใกล้) หรือ ᨠᩖᩱ᩶ (ไกล้), ลาว ໃກ້ (ใก้) หรือ ໄກ້ (ไก้), ไทลื้อ ᦺᦂᧉ (ไก้), ไทใหญ่ ၵၢႆ (กาย), อาหม 𑜀𑜧 (กว์) หรือ 𑜀𑜩 (กย์), จ้วง gyawj, ปู้อี jaec

ᨧᩣᩴ

เคียง, ไม่ห่าง

ᨠᩱ᩶

เคียง, ไม่ห่าง

ᨠᩖᩱ᩶

เคียง, ไม่ห่าง

近

เคียง, ไม่ห่าง

ᦺᦂᧉ

เคียง, ไม่ห่าง

ᦈᧄ

เคียง, ไม่ห่าง

ၸမ်

เคียง, ไม่ห่าง

ໃກ້

เคียง, ไม่ห่าง

near

เคียง, ไม่ห่าง

close to

เคียง, ไม่ห่าง

เคียง, ไม่ห่าง


ดัง

เช่น, อย่าง, ราวกับ, คล้าย, เหมือน


กลาง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *klaːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩖᩣ᩠ᨦ (กลาง), ลาว ກາງ (กาง), ไทลื้อ ᦂᦱᧂ (กาง), ไทขาว ꪀꪱꪉ, ไทใหญ่ ၵၢင် (กาง), ไทใต้คง ᥐᥣᥒ (กาง), อาหม 𑜀𑜂𑜫 (กง์) หรือ 𑜀𑜝𑜂𑜫 (กฺลง์), ปักษ์ใต้ กล๋าง, จ้วง gyang, จ้วงแบบจั่วเจียง gyang

ในที่หรือเวลาระหว่าง

กลางป่า

กลางฝน

กลางทาง


ถึง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tʰɤŋᴬ¹ (Pittayaporn, 2008), จากไทดั้งเดิม *C̬.tɤŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩮᩥ᩠ᨦ (เถิง), ลาว ເຖິງ (เถิง), ไทใหญ่ ထိုင် (ถึง), อาหม 𑜌𑜢𑜤𑜂𑜫 (ถึง์), จ้วง daengz, จ้วงแบบจั่วเจียง twng

/tʰɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สู่, กระทั่ง, ยัง

เรื่องนี้ถ้ารู้ถึงผู้ใหญ่จะไม่ดี

เมื่อวานนี้เธอไม่มา ทุกคนต่างก็พูดถึงเธอ

ใช้เป็นคำจ่าหน้าในจดหมายระบุตัวผู้รับ


กะ

* กร่อนเสียงมาจาก กับ หรือ แก่

/kaʔ˨˩/^((สัมผัส))

ใช้นำหน้าผู้รับพูดหรือรับบอก

พี่พูดกะน้อง

เขากล่าวกะฉัน

เขาบอกกะท่าน


กะ

* กร่อนเสียงมาจาก กับ หรือ แก่

/kaʔ˨˩/^((สัมผัส))

ใช้แทนคำว่า กับ

ยายกะตา

ใช้แทนคำว่า แก่

มีกะใจ


ข้าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ (ข้าง) (ในคำ ᨡᩦ᩶ᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ (ขี้ข้าง), ᩈ᩠ᩅ᩶ᨦᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ (สว้งข้าง)), ลาว ຂ້າງ (ข้าง), ไทใหญ่ ၶၢင်ႈ (ข้าง) และ ၶၢင်း (ข๊าง), ไทใต้คง ᥑᥣᥒᥲ (ฃ้าง), พ่าเก ၵင် (ขง์), อาหม 𑜁𑜂𑜫 (ขง์) หรือ 𑜁𑜞𑜂𑜫 (ขฺรง์), จ้วง hangj (ในคำ ndokhangj), จ้วงแบบจั่วเจียง hangj; เทียบออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *baʀaŋ, *tageʀaŋ (“ซี่โครง”)

/kʰaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ต้นฝรั่งข้างรั้ว


ก่อน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *koːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກ່ອນ (ก่อน), ไทลื้อ ᦂᦸᧃᧈ (ก่อ̂น), ไทดำ ꪀ꪿ꪮꪙ (ก่อน), ไทใหญ่ ၵွၼ်ႇ (ก่อ̂น), อาหม 𑜀𑜨𑜃𑜫 (กอ̂น์), จ้วง gonq

antes

ในเวลาที่อยู่ข้างหน้า

ກ່ອນ

ในเวลาที่อยู่ข้างหน้า

antes

ในเวลาที่อยู่ข้างหน้า

before

ในเวลาที่อยู่ข้างหน้า

/kɔːn˨˩/^((สัมผัส))

ใช้นำหน้าคำนามบอกเวลาหรือสถานที่ หมายความว่า ยังไม่ถึงเวลานั้นหรือสถานที่นั้น

คุณต้องมาก่อนเที่ยง

บ้านเขาอยู่ก่อนบ้านผม


รอบ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩬᨷ (รอบ), เขิน ᩁᩬᨷ (รอบ), ลาว ຮອບ (ฮอบ), อีสาน ฮอบ, ไทลื้อ ᦣᦸᧇ (ฮอ̂บ), ไทใหญ่ ႁွပ်ႈ (ห้อ̂ป), ไทใต้คง ᥞᥩᥙ (หอ̂ป), พ่าเก ꩭွပ် (หอ̂ป์), อาหม 𑜍𑜨𑜆𑜫 (รอ̂ป์), จ้วงแบบจั่วเจียง hob

/rɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่เวียนมาบรรจบกัน เช่น วงสายสิญจน์รอบบ้าน เดินรอบตลาด


ริม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *riːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩥ᩠ᨾ (ริม), อีสาน ฮิม, ลาว ຮິມ (ฮิม), ไทลื้อ ᦣᦲᧄ (ฮีม), ไทดำ ꪭꪲꪣ (ฮิม), ไทใหญ่ ႁိမ်း (หิ๊ม), ไทใต้คง ᥞᥤᥛᥰ (หี๊ม), อาหม 𑜍𑜢𑜉𑜫 (ริม์), 𑜍𑜢𑜪 (ริํ), หรือ 𑜍𑜧𑜪 (รว์ํ), จ้วง simz, จ้วงแบบจั่วเจียง rimz หรือ simz

นั่งริมหน้าต่าง


ตั้งแต่

/taŋ˥˩.tɛː˨˩/^((สัมผัส))

นับจากเวลาหนึ่งหรือสถานที่หนึ่งเป็นต้นไป (มักใช้เข้าคู่กับคำ จนถึง หรือ จนกระทั่ง)


เพื่อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເພື່ອ (เพื่อ), ไทลื้อ ᦵᦗᦲᧈ (เพี่), ไทดำ ꪹꪝ꪿ (เปฺ่), ไทใหญ่ ပိူဝ်ႈ (เปิ้ว)

/pʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

เหตุด้วย, เพราะด้วย, เพราะ, เพราะว่า, ด้วย

ทำงานเพื่อจะได้เงิน

ด้วยว่า, เกี่ยวกับ, เนื่องด้วย, สำหรับ

สละชีวิตเพื่อประเทศชาติ

ทำงานเพื่อลูก


ด้วย

Li Fang-Kuei (1977) สืบสร้าง *ʔduəi C1 ในภาษาไทดั้งเดิม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດ້ວຍ (ด้วย), คำเมือง ᨴ᩠ᩅ᩠ᨿ (ทวย), ไทลื้อ ᦑᦽ (โทย), ไทใหญ่ လူၺ်ႈ (ลู้ญ), จ้วง ndij (ดี้-ด้วยกัน และ), จ้วงแบบจั่วเจียง nduij,nduoij (ดู้ย,ด้วย-ด้วยกัน และ), จ้วงแบบจั่วเจียง nduoij gaen (ด้วยกัน พร้อมกัน-Daxin city)

คำนำหน้านามเพื่อให้รู้ว่านามนั้นเป็นเครื่องใช้หรือเป็นสิ่งที่ใช้เป็นเครื่องกระทำ

ฟันด้วยมีด

ทำด้วยอารมณ์


บน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓɯnᴬ (“ฟ้า, สวรรค์”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩫ᩠ᨶ (บ็น), ลาว ບົນ (บ็น), ไทลื้อ ᦥᦳᧃ (บฺุน) หรือ ᦢᦳᧃ (บุน), ไทใหญ่ ဝူၼ် (วูน) หรือ မူၼ် (มูน), จ้วง mbwn, ปู้อี mbenl, แสก บึ๋น

在…上

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

ၵႃႈၼိူဝ်

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

ເທິງ

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

on

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

upon

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ

นั่งอยู่บนเรือน

วางมือบนหนังสือ

มีหนังสือวางอยู่บนโต๊ะ


เหนือ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ (เหนอิอ), ลาว ເໜືອ (เหนือ), ไทลื้อ ᦵᦐᦲ (เหนี), ไทดำ ꪹꪘ (เหน), ไทใหญ่ ၼိူဝ် (เนิว), ไทใต้คง ᥘᥫᥴ (เล๋อ̂), อ่ายตน ꩫိုဝ် (นึว์), อาหม 𑜃𑜢𑜤𑜈𑜫 (นึว์), จ้วง nw, จ้วงแบบจั่วเจียง nwe (เหนือ)

/nɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

พ้นขึ้นไป, เลยขึ้นไป

เมฆลอยอยู่เหนือภูเขา


ซึ่ง

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ຊຶ່ງ (ซึ่ง), ເຊິ່ງ (เซิ่ง)

/sɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

คำสำหรับนำหน้านามที่เป็นผู้ถูกกระทำ

รักษาไว้ซึ่งความยุติธรรม


นอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *l̩.noːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນອກ (นอก), คำเมือง ᨶᩬᨠ (นอก), เขิน ᨶᩬᨠ (นอก), ไทลื้อ ᦓᦸᧅ (นอ̂ก), ไทดำ ꪙꪮꪀ (นอก), ไทขาว ꪙꪮ, ไทใหญ่ ၼွၵ်ႈ (น้อ̂ก), ไทใต้คง ᥘᥩᥐ (ลอ̂ก), อาหม 𑜃𑜨𑜀𑜫 (นอ̂ก์), ปู้อี roh, จ้วง rog, จ้วงแบบหนง nog, จ้วงแบบจั่วเจียง nog

/nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ตรงข้ามกับใน, ไม่ใช่ใน


แต่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕ່ (แต่), ไทดำ ꪵꪔ꪿ (แต่)

/tɛː˨˩/^((สัมผัส))

นำหน้านามบอกเวลาหรือบอกสถานที่

มาแต่เช้า

มาแต่บ้าน

แต่ไหนแต่ไรมา


โดย

ยืมมาจากเขมรเก่า តោយ៑ (โตยฺ), តោឥ (โตอิ) หรือเขมรกลาง តោយ (โตย), ដោយ (โฏย); เทียบจีนยุคกลาง追 (MC trwij)

โดยสัจจริง

โดยธรรม


ตาม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taːmᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕາມ (ตาม), ไทลื้อ ᦎᦱᧄ (ตาม), ไทใหญ่ တၢမ်း (ต๊าม), ไทใต้คง ᥖᥣᥛᥰ (ต๊าม), จ้วงแบบจั่วเจียง dam, จ้วง dam

แถว, แนว, ถิ่น, ที่

มีอยู่ตามป่า

ปิดไว้ตามกำแพง

ตามที่ปรากฏว่า


รอด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮอด, ลาว ຮອດ (ฮอด), คำเมือง ᩁᩬᨯ (รอด), ไทลื้อ ᦣᦸᧆ (ฮอ̂ด), ไทดำ ꪭꪮꪒ (ฮอด), ไทใหญ่ ႁွတ်ႈ (ห้อ̂ต), จ้วงแบบจั่วเจียง lot (หลอด, “ถึง”)

/rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ถึง (เฉพาะในคำประสม)

ตลอดรอดฝั่ง


แด่

/dɛː˨˩/^((สัมผัส))

แก่ (ใช้ในที่เคารพ)


ตรง

ยืมมาจากเขมรเก่า *ត្រង៑ (*ตฺรงฺ), តុរង៑ (ตุรงฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ត្រង់ (ตฺรง̍), ลาว ຕົງ (ต็ง) หรือ ກົງ (ก็ง)

ที่แห่งใดแห่งหนึ่งโดยเฉพาะ

ตรงนี้

ตรงนั้น


แห่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຫ່ງ (แห่ง), ไทใหญ่ ႁဵင်း (เห๊ง)

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/hɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

หอสมุดแห่งชาติ


สู่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສູ່ (สู่), ไทดำ ꪎꪴ꪿ (สุ่)

/suː˨˩/^((สัมผัส))

หันหน้าสู่ทิศเหนือ

ขอจงไปสู่สุคติ


จาก

ยืมมาจากเขมรเก่า ចាក (จาก)

/t͡ɕaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

คำนำหน้านามบอกต้นทางที่มา

ดื่มน้ำจากแก้ว

เขามาจากอยุธยา

จากเช้าจดค่ำ


จวบ

ยืมมาจากเขมรเก่า ឆ្វប (ฉฺวป), ចួប្ប (จัวปฺป); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ជួប (ชัวบ), ចួប (จัวบ)

/t͡ɕua̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

กระทั่ง, จน, ถึง


สำหรับ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ សំរាប៑ (สํราบฺ), សំរប៑ (สํรบฺ) หรือ សម្រាប៑ (สมฺราบฺ), จากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ សំរប៑ (สํรบฺ), แผลงมาจาก *ស្រាប៑ (*สฺราบฺ) หรือ *ស្រប៑ (*สฺรบฺ, “จัดไว้, พร้อม, เหมาะสม”), แผลงมาจาก រប៑ (รบฺ) หรือ *រាប៑ (*ราบฺ, “จัดเตรียม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສຳລັບ (สำลับ), เขมร សម្រាប់ (สมฺราบ̍); ร่วมรากกับ สำรับ

ของสำหรับถวายพระ

วันนี้ฉันทำกับข้าวเป็นพิเศษสำหรับเธอ


เมื่อ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เมื่อ, ลาว ເມື່ອ (เมื่อ), คำเมือง ᨾᩮᩬᩥ᩵ᩋ (เมอิ่อ), เขิน ᨾᩮᩬᩨ᩵ (เมอื่), ไทลื้อ ᦵᦙᦲᧈ (เมี่), ไทดำ ꪹꪣ꪿ (เม่), ไทใหญ่ မိူဝ်ႈ (เมิ้ว), ไทใต้คง ᥛᥫ (เมอ̂), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜈𑜫 (มึว์), จ้วงแบบจั่วเจียง mweh (เมื่อ)

/mɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

คำนำหน้าคำบอกเวลาที่ล่วงไปแล้ว

เมื่อคืนนี้

เมื่อเช้านี้

เมื่อวานซืน


ใต้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *taɰꟲ; เทียบจีนยุคกลาง底 (MC tejX); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຕ້ (ใต้), ไทลื้อ ᦺᦎᧉ (ไต้), ไทใหญ่ တႂ်ႈ (ใต้), ไทใต้คง ᥖᥬᥲ (ใต้), อาหม 𑜄𑜧 (ตว์) หรือ 𑜄𑜨𑜧 (ตอ̂ว์), จ้วง dawj, จ้วงแบบจั่วเจียง dawj; เทียบเบดั้งเดิม *ɗaːwᴬ²

อยู่ใต้ต้นไม้


คะใน

ข้างใน, ในกลอนเขียนเป็น คใน


คใน

ปางพระไปนอน คในพนานต์ พระเอาภูบาล ไปสมกัลยา


ยัง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲaŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍັງ (ยัง), ญ้อ ญัง, ไทดำ ꪑꪰꪉ (ญัง)

แจ้งความมายังท่านทั้งหลาย

ไปยังบ้าน

ตลอด, ตลอดถึง

วันยังค่ำ

คืนยังรุ่ง


ตลอด

เทียบมอญ တွဵု (ตฺเวอ̂)

/ta˨˩.lɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

แต่ต้นไปจนถึงปลาย, แต่ต้นจนจบ, แต่จุดหนึ่งไปจนถึงอีกจุดหนึ่ง

ตลอดวันตลอดคืน

ตลอดทาง


ยกเว้น

นอกจาก, เว้นแต่, เว้นเสียแต่


ระหว่าง

ยืมมาจากเขมร រវាង (รวาง, “ระหว่าง”)

ᩉ᩠ᩅ᩵ᩣ᩠ᨦ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ᩁᩡᩉ᩠ᩅ᩵ᩣ᩠ᨦ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

之間

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

之间

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ᦛᦱᧂᧈ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ၵႄႈ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ဝူင်ႈ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

ລະຫວ່າງ

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

between

ส่วนประกอบที่รวมเข้าเป็นรูปร่างเดียวกัน

/ra˦˥.waːŋ˨˩/^((สัมผัส))

คำที่แสดงถึงความสัมพันธ์ของบุคคลหรือสถาบันเป็นต้นตั้งแต่ 2 ขึ้นไป

งานมงคลสมรสระหว่างนาย ก กับนางสาว ข

แบ่งมรดกในระหว่างลูก ๆ

การแข่งขันฟุตบอลระหว่างมหาวิทยาลัย

การประชุมระหว่างชาติ


ต่อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕໍ່ (ตํ่), คำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทดำ ꪔꪷ꪿ (ตํ่), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂)

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

เฉพาะ, ประจันหน้า

ต่อหน้า

ยื่นต่ออำเภอ

มาต่อปีหน้า

ต่อคน

ต่อปี

เทียบส่วนกัน

3 ต่อ 1

ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้แก่ศิษย์เป็นการเฉพาะ

ครูต่อหนังสือให้

นักเรียนเพลงต่อเพลงให้ศิษย์

เรียนวิชาบางอย่างจากครูเป็นการเฉพาะ

นักเรียนไปต่อหนังสือกับครู

ศิษย์ไปต่อเพลงกับครูเพลง

ให้รักษาองค์รับอ่างเขียวต่อพระคลังในซ้ายไปตั้งให้ฝรั่ง ๓ ใบ […] ให้กรมเมืองรับเอาตุ่มน้ำต่อกรมพระกลาโหมไปตั้งให้ฝรั่งแขกเมือง ๒ ใบ

2393, จดหมายเหตุเรื่องทูตอเมริกันเข้ามาในรัชกาลที่ 3 เมื่อปีจอ พ.ศ. 2393, พระนคร: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 2466, page 52:


ตั้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *taŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩢ᩠᩶ᨦ (ตั้ง), ลาว ຕັ້ງ (ตั้ง), ไทลื้อ ᦎᧂᧉ (ตั้ง), ไทใหญ่ တင်ႈ (ตั้ง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วง daengj

/taŋ˥˩/^((สัมผัส))

คำแสดงความหมายว่า มาก หรือ นาน

เสียตั้งชั่ง

ไปตั้งปี


ดั่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດັ່ງ (ดั่ง), ไทใหญ่ ၼင်ႇ (นั่ง), อาหม 𑜃𑜂𑜫 (นง์)

/daŋ˨˩/^((สัมผัส))

เช่น, อย่าง, ราวกับ, คล้าย, เหมือน


ไน

รูปเลิกใช้ของ ใน


เลอ

ยืมมาจากเขมรกลาง លេ (เล), លេហ (เลห), លើ (เลิ), លើហ (เลิห, “เหนือ, ยอด, บน”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร លើ (เลิ), เขมรเหนือ ลฺือ

/lɤː˧/^((สัมผัส))

เหนือ, ข้างบน


ท่ามกลาง

ท่าม (“ไม่มีความหมาย”) + กลาง; เทียบลาว ຖ້າມກາງ (ถ้ามกาง) หรือ ທ່າມກາງ (ท่ามกาง) (ซึ่งอาจยืมไปจากภาษาไทย)

ระหว่างกลางสิ่งแวดล้อม

อยู่ท่ามกลางอันตราย


ฃอง

/kʰɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ของ (“แห่ง”)


ฃ้าง

/kʰaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ข้าง


ว่าด้วย

วารสารชุดนี้ว่าด้วยเรื่องวัฒนธรรม

กฎหมายว่าด้วยลิขสิทธิ์


นอกจาก

/nɔːk̚˥˩.t͡ɕaːk̚˨˩/^((สัมผัส))