ขวับ

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

เหลียวขวับ

หันขวับ


ขำ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ ขำ

/kʰam˩˩˦.kʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำเล่น ๆ แค่พอสนุก, ไม่จริงจัง


เต็มสูบ

คำกริยาวิเศษณ์

เต็ม + สูบ ซึ่งหมายถึง เร่งเครื่องยนต์เพื่อสูบน้ำมันเต็มที่

เต็มกำลัง, เต็มที่

แม่ของเธอแต่งหน้าซะเต็มสูบ

ปตท. ลงทุนเต็มสูบ 'รถยนต์ไฟฟ้า' ดันไทยผงาดศูนย์กลางผลิตในภูมิภาค


เช้ง

คำกริยาวิเศษณ์

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/t͡ɕʰeːŋ˦˥/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰeŋ˦˥/^((สัมผัส))

ขนตางอนเช้ง

สวยเช้ง

สวยเพราะตกแต่งงามเป็นพิเศษ

งามเช้ง


แข็งแรง

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰɛŋ˩˩˦.rɛːŋ˧/^((สัมผัส))

อย่างเต็มกำลัง

ทำงานแข็งแรง


มาก

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *mlaːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩣ᩠ᨠ (มาก), ลาว ມາກ (มาก), ไทลื้อ ᦙᦱᧅ (มาก), ไทใหญ่ မၢၵ်ႈ (ม้าก), ไทใต้คง ᥛᥣᥐ (มาก), พ่าเก မက် (มก์), อาหม *𑜉𑜀𑜫 (*มก์) (ความหมายใกล้เคียง: มั่งมี)

ᨶᩢ᩠ᨠ

หลาย, ไม่น้อย

ᩉᩖᩣ᩠ᨿ

หลาย, ไม่น้อย

ᩉ᩠ᨶᩣᩴ

หลาย, ไม่น้อย

ᨾᩣ᩠ᨠ

หลาย, ไม่น้อย

ꪨꪱꪥ

หลาย, ไม่น้อย

ၼမ်

หลาย, ไม่น้อย

ຫຼາຍ

หลาย, ไม่น้อย

a lot

หลาย, ไม่น้อย

/maːk̚˥˩/^((สัมผัส))

กินมาก

พูดมาก


สัตว์

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต सत्त्व (สตฺตฺว); เทียบบาลี สตฺต; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສັດ (สัด), ไทดำ ꪎꪰꪒ (สัด)

สัตว
สัด
สัส
สราด
สาด
สาส
สึด
สึส
แสด
แสรด

น่ารักสัตว์

ฮาสัตว์

ร้อนสัตว์


ประปราย

คำกริยาวิเศษณ์

มีกระจายอยู่ห่าง ๆ

ผมหงอกประปราย

ผลไม้ติดประปราย

มีห่าง ๆ เป็นระยะ ๆ, เรี่ยราย, เล็กน้อย

ยิงกันประปราย


บ

คำกริยาวิเศษณ์

/bɔː˧/^((สัมผัส))

ไม่, มักใช้ในหนังสือเก่าหรือกวีนิพนธ์ หรือบางท้องถิ่น, ในที่ใช้ บ เมื่อใช้ว่า บ่ ก็มีความเช่นเดียวกัน


ฤ

คำกริยาวิเศษณ์

/rɯʔ˦˥/^((สัมผัส))

ฤบังควร


เอื้อง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເອື້ອງ (เอื้อง), คำเมือง ᩋᩮᩬᩥ᩶ᨦ (เออิ้ง), ไทใหญ่ ဢိူင်ႈ (เอิ้ง)

/ʔɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

โดยปริยายหมายความว่า ทำอะไรช้า ๆ


เข้า

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ เค้า, ลาว ເຂົ້າ (เข็้า), ไทลื้อ ᦃᧁᧉ (เฃ้า), ไทดำ ꪹꪄ꫁ꪱ (เฃ้า), ไทขาว ꪹꪄꪱꫂ, ไทใต้คง ᥑᥝᥲ (เฃ้า), ไทใหญ่ ၶဝ်ႈ (ข้ว), อาหม 𑜁𑜧 (ขว์), 𑜁𑜨𑜧 (ขอ̂ว์), 𑜁𑜧𑜈𑜫 (ขว์ว์) หรือ 𑜁𑜨𑜧𑜈𑜫 (ขอ̂ว์ว์), จ้วง haeuj, ภาษาจ้วงใต้ kaeuj

ใช้ประกอบคำอื่นแสดงความหมายเร่งรัดหรือเน้นความว่ามากขึ้น

เร็วเข้า

คิดเข้า

หนักเข้า

ดึกเข้า

นานเข้า


จริง

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากจีนยุคกลาง真 (MC tsyin); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈິງ (จิง); การสะกดคำปนเปื้อนจากคำยืม จร- อื่น ๆ ที่มาจากภาษาเขมร

/t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

ทำจริง

โดยไม่เท็จ, โดยไม่โกหก, โดยไม่หลอกลวง

พูดจริง


ฉะนั้น

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก ฉันนั้น

/t͡ɕʰa˨˩.nan˦˥/^((สัมผัส))

ฉันนั้น, เช่นนั้น, อย่างนั้น, ดังนั้น, ดั่งนั้น, เพราะฉะนั้น, เพราะเหตุนั้น


ช้า

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ค่อย ๆ เคลื่อนไป, ไม่เร็ว, ไม่ไว

ล่า, ไม่ทันเวลาที่กำหนด


ใช่

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຊ່ (ใซ่), คำเมือง ᨩᩱ᩵ (ไช่), ไทใหญ่ ၸႂ်ႈ (ใจ้), อาหม 𑜋𑜨𑜧 (ฉอ̂ว์)

/t͡ɕʰaj˥˩/^((สัมผัส))

คำรับรองแสดงว่า เป็นเช่นนั้น, เป็นอย่างนั้น, ถูก, แน่

ใช่ว่า


เซ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ขาดความทรงตัวจนโอนเอนไปข้างใดข้างหนึ่ง

เดินเซ


ตาย

คำกริยาวิเศษณ์

คำประกอบท้ายประโยคหรือหน้าประโยค หมายความว่า แย่, เต็มที, ยิ่งนัก

ร้อนจะตาย

ตายละทีนี้


เต็ม

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.temᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩮ᩠ᨾ (เตม), ลาว ເຕັມ (เตัม), เขิน ᨲᩮ᩠ᨾ (เตม), ไทลื้อ ᦎᦲᧄ (ตีม), ไทใหญ่ တဵမ် (เตม), ไทดำ ꪹꪔꪸꪣ (เตย̂ม)， ，จ้วงแบบจั่วเจียง dim/dem， จ้วง dim

สุดขีด, เต็มที่

ตะโกนเต็มเสียง

วิ่งเต็มฝีเท้า

ถ้าใช้ประกอบหน้ากริยา หมายความว่าแทบไม่ไหว

เต็มกิน

เต็มทน

เต็มสู้


ไป

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไป, ลาว ໄປ (ไป), ญ้อ ไป, คำเมือง ᨻᩱ (ไพ), เขิน ᨻᩱ (ไพ), ไทลื้อ ᦺᦔ (ไป) และ ᦺᦗ (ไพ), ไทดำ ꪼꪜ (ไป), ไทใหญ่ ပႆ (ไป), อ่ายตน ပႝ (ปย์), พ่าเก ပႝ (ปย์), จ้วง bae, ปู้อี bail

เป็นคำประกอบกริยาแสดงทิศทางออกจากตัวผู้พูด

เขาเดินไปโรงเรียน

ในการเขียนจดหมายทางการ ใช้แสดงทิศทางออกจากตัวผู้ที่เขียนถึง

ผมขอให้คุณเดินทางไปหาผมวันอาทิตย์นี้

เป็นคำประกอบกริยามีความหมายว่า เรื่อยไป, ไม่หยุด (...ไป...ไป)

ทำไปกินไป

เป็นคำประกอบท้ายคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมายให้หนักแน่นยิ่งขึ้น

ขาวไป

ช้าไป

ดีเกินไป


พอ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พอ, ลาว ພໍ (พํ), คำเมือง ᨻᩬᩴ (พอํ), เขิน ᨻᩳ (พอ), ไทลื้อ ᦗᦸ (พอ̂), ไทดำ ꪝꪷ (ปฺํ), ไทใหญ่ ပေႃး (ป๊อ̂), ไทใต้คง ᥙᥨᥝᥰ (โป๊ว), อาหม 𑜆𑜦𑜡 (ปอ̂)

/pʰɔː˧/^((สัมผัส))

เท่าที่ต้องการ, ควรแก่ความต้องการ, เต็มเท่าที่จำเป็น, เต็มตามต้องการ

ในการเดินทางจะต้องเตรียมเงินไปเท่าไรจึงจะพอ

เหมาะ, เพียงทำได้, ควร

พอใจ

พอตา

พอหู

ตาพอดู

หูพอฟัง


มา

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩣ (มา), เขิน ᨾᩣ (มา), อีสาน มา, ลาว ມາ (มา), ไทลื้อ ᦙᦱ (มา), ไทดำ ꪣꪱ (มา), ไทขาว ꪝꪱ, ไทใหญ่ မႃး (ม๊า), ไทใต้คง ᥛᥣᥰ (ม๊า), อ่ายตน မႃ (มา), พ่าเก မႃ (มา), อาหม 𑜉𑜠 (มะ) หรือ 𑜉𑜡 (มา) หรือ 𑜉𑜡𑜠 (มาะ), จ้วง maz

ᨾᩣ

เคลื่อนที่เข้าหา

ꪣꪱ

เคลื่อนที่เข้าหา

မႃး

เคลื่อนที่เข้าหา

ມາ

เคลื่อนที่เข้าหา

come

เคลื่อนที่เข้าหา

เป็นคำประกอบกริยาแสดงทิศทางเข้าหาตัวผู้พูด

หันมาทางนี้

เอามานี่

เป็นคำประกอบกริยาแสดงอาการที่ต่อเนื่องเรื่อยมาถึงปัจจุบัน

ความเป็นมา

อยู่มาวันหนึ่ง

ส่งหนังสือบอกข่าวมา


แล

คำกริยาวิเศษณ์

/lɛː˧/^((สัมผัส))

อาการที่ทิ้งไว้นานโดยไม่ใส่ใจ, แร ก็ว่า

กับข้าวทิ้งแลไว้บนโต๊ะไม่มีคนกิน

ของวางแลไม่มีคนซื้อ


อย่า

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰɲaːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩵ᩣ (อย่า), ลาว ຢ່າ (อย่า), ไทลื้อ ᦊᦱᧈ (หย่า), เขิน ᩀ᩵ᩣ (อย่า), ไทดำ ꪑꪱ (ญา), ไทขาว ꪑꪱ, ไทใหญ่ ယႃႇ (ย่า), ไทใต้คง ᥕᥣᥱ (ย่า), อาหม 𑜊𑜠 (ยะ) หรือ 𑜊𑜡 (ยา), ผู้ไท ญา, จ้วงแบบจั่วเจียง yaq

ᨧᨻᩱ

คำประกอบกริยาบอกความห้ามหรือไม่ยอมให้ทำการต่าง ๆ

/jaː˨˩/^((สัมผัส))


ออก

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔoːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອອກ (ออก), คำเมือง ᩋᩬᨠ (ออก), ไทลื้อ ᦀᦸᧅᧈ (อ่อ̂ก), ไทดำ ꪮꪮꪀ (ออก), ไทขาว ꪮꪮꪀ, ไทใหญ่ ဢွၵ်ႇ (อ่อ̂ก), พ่าเก ဢွက် (ออ̂ก์), อาหม 𑜒𑜨𑜀𑜫 (ออ̂ก์), จ้วง ok

dal

ตรงข้ามกับ เข้า

mennä

ตรงข้ามกับ เข้า

ulos

ตรงข้ามกับ เข้า

ausgehen

ตรงข้ามกับ เข้า

βγαίνω

ตรงข้ามกับ เข้า

出る

ตรงข้ามกับ เข้า

でる

ตรงข้ามกับ เข้า

exeō

ตรงข้ามกับ เข้า

wyjść

ตรงข้ามกับ เข้า

wychodzić

ตรงข้ามกับ เข้า

выходить

ตรงข้ามกับ เข้า

выйти

ตรงข้ามกับ เข้า

/ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

คลี่ออก

แยกเป็นคนละส่วน

แบ่งออก

หลุดไปได้, สำเร็จไปได้

ร้องออก

ถอนออก

อ่านออก

นึกออก

คิดออก

คำประกอบหลังคำอื่นเพื่อเน้นให้ความเด่นขึ้น

ดำออกอย่างนี้


อีก

คำกริยาวิเศษณ์

จากจีนยุคกลาง益 (MC 'jiek); ร่วมเชื้อสายกับลาว ອີກ (อีก), ไทลื้อ ᦀᦲᧅᧈ (อี่ก), ไทใหญ่ ဢိၵ်ႇ (อิ่ก), พ่าเก ဢိက် (อิก์), อาหม 𑜒𑜢𑜀𑜫 (อิก์)

/ʔiːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ต่อไป, ซ้ำ, เพิ่มเติม

ขออีก


กรอ

คำกริยาวิเศษณ์

/krɔː˧/^((สัมผัส))

อาการที่ติดพันกันในเชิงชู้สาว

หนุ่มคนนี้มีผู้หญิงติดกรอทีเดียว


กระเง้ากระงอด

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-เง้า-กฺระ-งอด

/kra˨˩.ŋaw˦˥.kra˨˩.ŋɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ทำกิริยาให้เอาใจ, เง้างอด หรือ เง้า ๆ งอด ๆ ก็ว่า


กระจัด

คำกริยาวิเศษณ์

ชัดเจน, กระจะ, จะจะ

ฝ่ายล่ามบอกออกอรรถกระจัดแจ้ง


กระจุย

คำกริยาวิเศษณ์

กระจายยุ่งเหยิง

เขารื้อข้าวของกระจุยเต็มไปหมด


กระเจิง

คำกริยาวิเศษณ์

การกระเจิง (noun-from-adj)
ความกระเจิง (noun-from-adj)

/kra˨˩.t͡ɕɤːŋ˧/^((สัมผัส))

เลยไป, หลงไป, แตกจากหมู่ไป, นิยมใช้เข้าคู่กับคำ กระเจอะ กระเจิด เป็น กระเจอะกระเจิง กระเจิดกระเจิง


กระฉ่อน

คำกริยาวิเศษณ์

/kra˨˩.t͡ɕʰɔn˨˩/^((สัมผัส))

แพร่สนั่นไป, อึงไปทั่ว, อื้อฉาว


กระชั้น

คำกริยาวิเศษณ์

ใกล้ชิด, เร่งเข้า


กระชาก

คำกริยาวิเศษณ์

/kra˨˩.t͡ɕʰaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

โดยปริยายหมายความว่า กระตุกโดยแรง

ออกรถกระชาก

พูดกระแทกเสียงดังห้วน ๆ, มักใช้เข้าคู่กับคำ กระโชก เป็น กระโชกกระชาก

พูดกระชากเสียง


กระโชก

คำกริยาวิเศษณ์

/kra˨˩.t͡ɕʰoːk̚˥˩/^((สัมผัส))

พูดกระโชก

เห่ากระโชก

ทำให้กลัว, ทำให้ตกใจ

ขู่กระโชก

ม้าก็กระโชกวิ่งหนักเข้า


กระดักกระเดี้ย

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ดัก-กฺระ-เดี้ย

ไม่มีแรง, ขยับเขยื้อนไม่ใคร่ได้, เกือบจะหมดกำลังกาย

เพิ่งหายไข้ใหม่ ๆ จะลุกจะนั่งก็กระดักกระเดี้ย

หากินกระดักกระเดี้ย


กระท้อมกระแท้ม

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ท็้อม-กฺระ-แท็้ม

เล็ก ๆ น้อย ๆ, ไม่ใหญ่โต

หากินกระท้อมกระแท้มไปวันหนึ่ง ๆ


กระบัด

คำกริยาวิเศษณ์


กระยืดกระยาด

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ยืด-กฺระ-ยาด

/kra˨˩.jɯːt̚˥˩.kra˨˩.jaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยืดยาด, เสียเวลานาน, ช้า, ไม่ฉับไว


กระวาย

คำกริยาวิเศษณ์


กระเสาะกระแสะ

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-เสาะ-กฺระ-แสะ

/kra˨˩.sɔʔ˨˩.kra˨˩.sɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ป่วยอยู่บ่อย ๆ, เสาะแสะ ก็ว่า


กระหน่ำ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง naemq (หน่ำ-ฝนตกกระหน่ำ)

ซ้ำ ๆ ลงอย่างหนัก


กระหึ่ม

คำกริยาวิเศษณ์

เสียงดังหึ่มอย่างน่ากลัว, เสียงก้องกังวาน

พายุพัดกระหึ่ม

เสียงดนตรีดังกระหึ่ม


กระออดกระแอด

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ออด-กฺระ-แอด

/kra˨˩.ʔɔːt̚˨˩.kra˨˩.ʔɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ออดแอด, อาการที่บ่นไม่รู้จักจบ

ออดแอด, อาการที่ป่วยอยู่บ่อย ๆ


กระอักกระอ่วน

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-อัก-กฺระ-อ่วน

ป่วน, พิพักพิพ่วน, ลังเลใจ, ตกลงใจไม่ได้, อักอ่วน ก็ว่า


กราก

คำกริยาวิเศษณ์

น้ำไหลเชี่ยวกราก


แหลก

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຫຼກ (แหลก), อาหม 𑜎𑜢𑜀𑜫 (ลิก์)

/lɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ละเอียดเป็นผง

บดยาให้แหลก

ตีกันแหลก

มากอย่างไม่น่าเชื่อ

โม้แหลก

ดะไป, ไม่เลือก

กินแหลก

ลุยแหลก


กรู

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ไปพร้อม ๆ กันอย่างเร็วโดยมีจุดหมาย

วิ่งกรูกันไป

มดพรูออกจากรังแล้วกรูเข้าไปกัดศัตรู


กว่า

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากจีนยุคกลาง過 (MC kwa|kwaH). ร่วมเชื้อสายกับลาว ກວ່າ (กว่า), คำเมือง ᨠ᩠ᩅ᩵ᩣ (กว่า), ไทใหญ่ ၵႂႃႇ (กฺว่า), จ้วง gvaq, เวียดนาม quá (กฺว๊า)

ใช้เปรียบเทียบ

มากกว่า

น้อยกว่า

ล้มหายตายกว่า


กะทันหัน

คำกริยาวิเศษณ์

ทันทีทันใด, ปัจจุบันทันด่วน, จวนแจ


กัน

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kanᴬ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ กั๋น, อีสาน กัน, ลาว ກັນ (กัน), คำเมือง ᨠᩢ᩠ᨶ (กัน), ไทลื้อ ᦂᧃ (กัน), ไทดำ ꪀꪽ (กัน), ไทขาว ꪀꪽ, ไทใหญ่ ၵၼ် (กัน), ไทใต้คง ᥐᥢ (กัน), อาหม 𑜀𑜃𑜫 (กน์), จ้วงแบบจั่วเจียง gaen (nduij gaen-ด้วยกัน)

คำประกอบท้ายกริยาของผู้กระทำตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปแสดงการกระทำร่วมกัน อย่างเดียวกันหรือต่อกัน

คิดกัน

หารือกัน


ไพเราะ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก พิเราะ, จากเขมร ពីរោះ (พีโระ)

/pʰaj˧.rɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

เพราะ, เสนาะ, น่าฟัง

ร้องเพลงได้ไพเราะ


แรง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *reːŋᴬ (“แข็งแรง; ความแข็งแรง”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩯ᩠ᨦ (แรง), เขิน ᩁᩯ᩠ᨦ (แรง), อีสาน แฮง, ลาว ແຮງ (แฮง), ไทลื้อ ᦶᦣᧂ (แฮง), ไทดำ ꪵꪭꪉ (แฮง), ไทใหญ่ ႁႅင်း (แห๊ง), ไทใต้คง ᥞᥦᥒᥰ (แห๊ง), อาหม 𑜍𑜢𑜂𑜫 (ริง์), ปู้อี reengz, จ้วง rengz, แสก เร๊ง

/rɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ใช้กำลังกระทำถึงขีด

อย่าทำแรง

ตีแรง ๆ


ฮวบ

คำกริยาวิเศษณ์

อย่างรวดเร็ว (มักใช้แก่กริยาลงหรือทรุด)

ลงฮวบ

ทรุดฮวบ


แน่น

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰnɛːnꟲ¹ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩯ᩶ᩁ (แหน้ร), อีสาน แหน้น, ลาว ແໜ້ນ (แหน้น), ไทลื้อ ᦶᦐᧃᧉ (แหน้น), ไทดำ ꪵꪘ꫁ꪙ (แหน้น), ไทใหญ่ ၼႅၼ်ႉ (แน๎น), พ่าเก ꩫိꩫ် (นิน์), อาหม 𑜃𑜢𑜐𑜫 (นิญ์)

/nɛn˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่แออัดยัดเยียดหรือเบียดเสียดจนแทบไม่มีที่ว่าง

คนแน่น

ต้นไม้ขึ้นแน่น

อยู่กับที่หรือทำให้อยู่กับที่อย่างมั่นคงไม่ให้หลุดไม่ให้คลอน

เกาะแน่น

ปักเสาแน่น

ลักษณะของเสียงดังแบบหนึ่งที่เนื่องมาจากมีการอัดแน่นเป็นพิเศษอย่างเสียงพลุเสียงระเบิด


งก

คำกริยาวิเศษณ์

/ŋok̚˦˥/^((สัมผัส))

มีอาการสั่นอย่างคนแก่ หรืออย่างกลัวหรืออย่างหนาวมาก


ระเบียบ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เรียบ; จากเขมร របៀប (รเบียบ, “ระเบียบ, ความเรียบ”), แผลงมาจาก រៀប (เรียบ, “เรียบ”)

ถูกลำดับ, ถูกที่เป็นแถวเป็นแนว

นักเรียนเข้าแถวอย่างเป็นระเบียบ

มีลักษณะเรียบร้อย

เขาทำงานอย่างมีระเบียบ


ย้าย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿ᩶ᩣ᩠ᨿ (ย้าย), ลาว ຍ້າຍ (ย้าย), ไทลื้อ ᦍᦻᧉ (ย้าย), ไทใหญ่ ယၢႆႉ (ย๎าย)

อาการที่ร่างกายบางส่วนเช่น พุง เอว เคลื่อนไหวไปมาข้างโน้นทีข้างนี้ทีตามจังหวะขณะเดินเป็นต้น (มักใช้แก่คนอ้วน)

เดินย้ายพุง

เดินย้ายเอว


ขนหัวลุก

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ตกใจหรือกลัวมากเป็นต้นจนรู้สึกคล้ายกับผมตั้งชันขึ้น


ขนัด

คำกริยาวิเศษณ์

แออัด มักใช้เป็นคำว่า แน่นขนัด


ฟุ้ง

คำกริยาวิเศษณ์

/fuŋ˦˥/^((สัมผัส))

มากเกินควร (ใช้แก่กริยาคุย)

คุยฟุ้ง


กระจัดกระจาย

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก ขจัดขจาย

กฺระ-จัด-กฺระ-จาย

/kra˨˩.t͡ɕat̚˨˩.kra˨˩.t͡ɕaːj˧/^((สัมผัส))

เรี่ยรายไป, แตกฉานซ่านเซ็นไป

ไม่รวมอยู่ในพวกเดียวกัน


กลาดเกลื่อน

คำกริยาวิเศษณ์

กลาด + เกลื่อน

กฺลาด-เกฺลื่อน

ดาษดื่น, เรี่ยรายหรือกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป


เกลื่อน

คำกริยาวิเศษณ์

เรี่ยรายหรือกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป

ลอยเกลื่อน

หล่นเกลื่อน


จ้อย

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕɔj˥˩/^((สัมผัส))

คล่อง, ไม่หยุดปาก

พูดจ้อย

พูดจ้อย ๆ

ไม่ได้วี่แวว, ไร้วี่แวว

หายจ้อย

เงียบจ้อย


บัดนี้

คำกริยาวิเศษณ์

บัด + นี้; ร่วมเชื้อสายกับลาว ບັດນີ້ (บัดนี้)

ขณะนี้, เดี๋ยวนี้, ตอนนี้


ใหญ่

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰɲaɰᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨿᩱ᩵ (ไหย่) หรือ ᩉ᩠ᨿᩲ᩵ (ใหย่), ลาว ໃຫຍ່ (ใหย่), ไทลื้อ ᦺᦊᧈ (ไหย่), ไทดำ ꪻꪐ꪿ (ใหญ่), ไทใหญ่ ယႂ်ႇ (ใย่), ไทใต้คง ᥕᥬᥱ (ใย่), พ่าเก ယၞ် (ใย), อาหม 𑜐𑜧 (ญว์), 𑜊𑜨𑜧 (ยอ̂ว์) หรือ 𑜊𑜧𑜤 (ยาว์)

รุนแรงมาก, อุตลุต


กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้

คำกริยาวิเศษณ์

กว่า + ถั่ว + จะ + สุก + งา + ก็ + ไหม้

กฺว่า-ถั่ว-จะ-สุก-งา-เก้าะ-ไม่

/kwaː˨˩.tʰua̯˨˩.t͡ɕa˨˩.suk̚˨˩.ŋaː˧.kɔʔ˥˩.maj˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของการทำงานที่มีความลังเลใจ ทำให้แก้ปัญหาได้ไม่ทันท่วงที เมื่อได้อย่างหนึ่ง แต่ต้องเสียอีกอย่างหนึ่งไป เหมือนเอาถั่วกับงามาคั่วพร้อมกัน กว่าจะคั่วถั่วสุกงาก็จะไหม้หมดไปก่อน

th-กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้-th-adv-04FJmuv7


เกลือจิ้มเกลือ

คำกริยาวิเศษณ์

เกลือ + จิ้ม + เกลือ

เกฺลือ-จิ้ม-เกฺลือ

ไม่ยอมเสียเปรียบกัน, แก้เผ็ดให้สาสมกัน


ไกลปืนเที่ยง

คำกริยาวิเศษณ์

ไกล + ปืน + เที่ยง; มาจากการยิงปืนใหญ่บอกเวลาเที่ยงวันในพระนคร เมื่ออยู่ไกลจึงไม่ได้ยิน

ไกฺล-ปืน-เที่ยง

อยู่ห่างไกลเมืองหลวงทำให้ไม่รู้ข่าวคราวหรือเรื่องราว


เที่ยง

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากจีนยุคกลาง定 (MC dengH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴ᩠ᨿ᩵ᨦ (ทย่ง), เขิน ᨴ᩠ᨿ᩵ᨦ (ทย่ง), ลาว ທ່ຽງ (ท่ยง), ไทลื้อ ᦵᦑᧂᧈ (เท่ง), ไทใหญ่ တဵင်ႈ (เต้ง), อาหม 𑜄𑜢𑜂𑜫 (ติง์), จ้วงแบบหนง dingh หรือ dingq, จ้วงแบบจั่วเจียง tingq, แสก เถี้ยง

/tʰia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

นาฬิกาเดินเที่ยง


ขนมผสมน้ำยา

คำกริยาวิเศษณ์

กร่อนมาจาก ขนมพอสมน้ำยา; ขนม นี้หมายถึง ขนมจีน

ขะ-หฺนม-ผะ-สม-น้ำ-ยา

/kʰa˨˩.nom˩˩˦.pʰa˨˩.som˩˩˦.nam˦˥.jaː˧/^((สัมผัส))

พอดีกัน จะว่าข้างไหนดีกว่ากันก็ไม่ได้


ขวานผ่าซาก

คำกริยาวิเศษณ์

ขวาน + ผ่า + ซาก

ขฺวาน-ผ่า-ซาก

/kʰwaːn˩˩˦.pʰaː˨˩.saːk̚˥˩/^((สัมผัส))

โผงผางไม่เกรงใจใคร (ใช้แก่กริยาพูด)


คง

คำกริยาวิเศษณ์

ၶေး

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

လႅပ်ႈ

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

ယူဝ်

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

ຄືຈະ

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

ຄືຊິ

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

might

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

/kʰoŋ˧/^((สัมผัส))

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

อีกไม่นานเธอคงมาแล้ว

คงจะเป็นเช่นนั้น


เคียงบ่าเคียงไหล่

คำกริยาวิเศษณ์

เคียง-บ่า-เคียง-ไหฺล่

/kʰia̯ŋ˧.baː˨˩.kʰia̯ŋ˧.laj˨˩/^((สัมผัส))

ร่วมสุขร่วมทุกข์ หรือร่วมเป็นร่วมตายด้วยกัน

รบเคียงบ่าเคียงไหล่


น้อย

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *noːjꟲ (“เล็ก”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩬ᩠᩶ᨿ (นอ้ย), ลาว ນ້ອຍ (น้อย), ไทลื้อ ᦓᦾᧉ (น้อ̂ย), ไทดำ ꪙ꫁ꪮꪥ (น้อย), ไทขาว ꪙꪮꪥꫂ, ไทใหญ่ ၼွႆႉ (น๎อ̂ย), ไทใต้คง ᥘᥩᥭᥳ (ล๎อ̂ย) หรือ ᥢᥩᥭᥳ (น๎อ̂ย), พ่าเก ꩫွႝ (นอ̂ย์), อาหม 𑜃𑜨𑜩 (นอ̂ย์) หรือ 𑜃𑜨𑜐𑜫 (นอ̂ญ์), จ้วง noix

/nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

มีเงินน้อย

พูดน้อย


เกลียว

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kliəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກຽວ (กยว) หรือ ແກວ (แกว), ไทใหญ่ ၵိဝ် (กิว)

โดยปริยายหมายความว่า ขยันขันแข็ง

หากินตัวเป็นเกลียว

น้ำหนึ่งใจเดียวกัน

เข้ากันเป็นเกลียว


พลิกแพลง

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰlik̚˦˥.pʰlɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ยักเยื้องเป็นอย่างอื่น

ทำให้เปลี่ยนแปลงผิดไปจากเดิม หรือผิดไปจากปกติ


เชือนแช

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰɯa̯n˧.t͡ɕʰɛː˧/^((สัมผัส))

ไถล, เถลไถลไม่ตรงไปตรงมา

อย่ามัวแต่เชือนแชอยู่เดี๋ยวจะไม่ทันรถไฟ

ความจริงมีอย่างไรก็พูดมา อย่าพูดจาเชือนแช

อาการที่เดินไม่ตรงทางอย่างคนเมา


แชเชือน

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰɛː˧.t͡ɕʰɯa̯n˧/^((สัมผัส))

ไถล, เถลไถลไม่ตรงไปตรงมา

ปิดประตูรูแกลไม่แชเชือน


เขม็ง

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰa˨˩.meŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

อย่างแน่วแน่

จ้องเขม็ง


ไถล

คำกริยาวิเศษณ์

เชือนแช, พูดออกนอกเรื่อง

ถามเรื่องหนึ่ง ไถลตอบอีกเรื่องหนึ่ง


ทั้งหมด

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰaŋ˦˥.mot̚˨˩/^((สัมผัส))


ทั้งมวล

คำกริยาวิเศษณ์


ฮวบฮาบ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ขึ้น ลง หรือลดอย่างรวดเร็ว


ฮืดฮาด

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

/hɯːt̚˥˩.haːt̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ถอนใจใหญ่ ยาว ๆ คล้ายเสียงคนที่หายใจไม่สะดวก


โด่งดัง

คำกริยาวิเศษณ์

/doːŋ˨˩.daŋ˧/^((สัมผัส))

แพร่สนั่นไป, เป็นที่เลื่องลือ

เหตุการณ์นี้เป็นเหตุการณ์ที่โด่งดังไปทั่วโลก


พลุกพล่าน

คำกริยาวิเศษณ์

พฺลุก-พฺล่าน

อาการที่เคลื่อนไหวขวักไขว่ไม่เป็นระเบียบ

เดินพลุกพล่าน

วิ่งพลุกพล่าน

แล่นพลุกพล่าน


ขวักไขว่

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เคลื่อนไหวสวนกันไปมาอย่างสับสน

เดินขวักไขว่

บินขวักไขว่


ขอไปที

คำกริยาวิเศษณ์

ขอ + ไป + ที

/kʰɔː˩˩˦.paj˧.tʰiː˧/^((สัมผัส))

พอให้พ้น ๆ ไป, พอเอาตัวรอด

ทำอย่างขอไปที

ทำหรือพูดพอให้พ้นตัว, ไม่ได้ตั้งใจจริง

เรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญ ห้ามทำแบบขอไปที


ซุ่มซ่าม

คำกริยาวิเศษณ์

กิริยาที่กระทำไปโดยไม่ระมัดระวังหรือไม่ถูกกาลเทศะ

เดินซุ่มซ่ามชนสิ่งของจนเสียหาย

ซุ่มซ่ามเข้าไปในห้องที่กำลังประชุม


ชอบกล

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩.kon˧/^((สัมผัส))

ต้องด้วยชั้นเชิง, เข้าที, น่าคิด

อนึ่งซึ่งจะตั้งค่ายอยู่นี้ก็ไม่ชอบกล หาเป็นที่ชัยภูมิไม่ จำจะยกถอยไปตั้งอยู่ ณ เมืองตะเกิงจึงจะทำถนัด

แปลกผิดปรกติ

คนข้างหลังลาดเลาเป็นเจ้าชู้ ตาหูชอบกลเจ้ามณฑา

หน้าตาชอบกล

ท่าทางชอบกล


ระรวย

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ รวย แบบอัพภาส

รวย ๆ, แผ่ว, เบา, อ่อน

หายใจระรวย

ลมพัดมาระรวย

ส่งกลิ่นหอมน้อย ๆ

หอมระรวย


ลม ๆ แล้ง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ ลม +คำซ้ำ ของ แล้ง

ลม-ลม-แล้ง-แล้ง

/lom˧.lom˧.lɛːŋ˦˥.lɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เลื่อนลอยเปล่า ๆ, ไม่มีผล


เชี่ยวกราก

คำกริยาวิเศษณ์

เชี่ยว + กราก

เชี่ยว-กฺราก

/t͡ɕʰia̯w˥˩.kraːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่สายน้ำไหลเร็วและรุนแรง


เพิ่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɤŋ˥˩/^((สัมผัส))

เวลาที่ล่วงไปหยก ๆ ในขณะที่พูดนั้น

ผมเพิ่งอยู่เมืองไทยมาได้เจ็ดเดือน


แค่

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบปักษ์ใต้ แข, ลาว ແຄ່ (แค่); น่าจะร่วมเชื้อสายกับอีสาน ค่า, ลาว ຄ່າ (ค่า), คำเมือง ᨣ᩵ᩤ (ค่า), เขิน ᨣ᩵ᩤ (ค่า), ไทลื้อ ᦅᦱᧈ (ค่า), ไทใหญ่ ၵႃႈ (ก้า), อาหม 𑜀𑜠 (กะ)

/kʰɛː˥˩/^((สัมผัส))


เหวง

คำกริยาวิเศษณ์

/weːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มาก, เป็นคำใช้ประกอบคำ เบา เป็น เบาเหวง หมายความว่าเบามาก


กาหล

คำกริยาวิเศษณ์

เอะอะอื้ออึง


งูกินหาง

คำกริยาวิเศษณ์

งู + กิน + หาง

/ŋuː˧.kin˧.haːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เกี่ยวโยงกันไปเป็นทอด ๆ


เงียบเป็นเป่าสาก

คำกริยาวิเศษณ์

เงียบ-เป็น-เป่า-สาก

/ŋia̯p̚˥˩.pen˧.paw˨˩.saːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะที่เงียบสนิท


ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์

คำกริยาวิเศษณ์

ชั่ว + ช่าง + ชี + ดี + ช่าง + สงฆ์

ชั่ว-ช่าง-ชี-ดี-ช่าง-สง

/t͡ɕʰua̯˥˩.t͡ɕʰaːŋ˥˩.t͡ɕʰiː˧.diː˧.t͡ɕʰaːŋ˥˩.soŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ปล่อยไปตามเรื่องตามราว ไม่เอาเป็นธุระ

th-ชั่วช่างชี_ดีช่างสงฆ์-th-adv-dZTpV4q6


ชั่วนาตาปี

คำกริยาวิเศษณ์

ชั่ว + นา + ตา + ปี

ชั่ว-นา-ตา-ปี

แม่น้ำสายนี้มีน้ำไหลอยู่ชั่วนาตาปี

ชั่วเวลานานนับปี

ยายคนนี้ขายหมากพลูอยู่ร้านนี้อยู่ชั่วนาตาปี ไม่เคยเห็นแกไปไหนเลย


ใกล้

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raɰꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩖᩲ᩶ (ใกล้) หรือ ᨠᩖᩱ᩶ (ไกล้), ลาว ໃກ້ (ใก้) หรือ ໄກ້ (ไก้), ไทลื้อ ᦺᦂᧉ (ไก้), ไทใหญ่ ၵၢႆ (กาย), อาหม 𑜀𑜧 (กว์) หรือ 𑜀𑜩 (กย์), จ้วง gyawj, ปู้อี jaec


โกลาหล

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต कोलाहल (โกลาหล) หรือบาลี โกลาหล

อื้ออึง, เอิกเกริก, วุ่นวาย


แกล้ม

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบเขมร ក្លែម (กฺแลม), จ้วงแบบจั่วเจียง gyaemj หรือ zaemj, จ้วง gyaemj

/klɛːm˥˩/^((สัมผัส))

ไปด้วยกัน, ควบคู่กันไป, แกมกัน, (ใช้แก่กริยากิน)

กินแกล้มเหล้า


แกร่ว

คำกริยาวิเศษณ์

ทนรอหรือทนอยู่กับที่เป็นเวลานาน


แกน

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ axial, axis, core, nucleus, key

/kɛːn˧/^((สัมผัส))

อยู่ไปแกน ๆ

เต็มแกน


ญญ่าย

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทยเก่าสมัยสุโขทัย

แตกจากหมู่, กระจัดกระจาย

หนีญญ่ายพายจแจ้น


ฐิตะ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากบาลี ฐิต

/tʰi˨˩.taʔ˨˩/^((สัมผัส))

ยืนอยู่, ตั้งอยู่แล้ว


ฤๅ

คำกริยาวิเศษณ์

/rɯː˧/^((สัมผัส))

กวีฤๅแล้งแหล่งสยาม


กอง

คำกริยาวิเศษณ์

pile

สิ่งที่รวมสุมกันไว้

heap

สิ่งที่รวมสุมกันไว้

troop

ภาษาอังกฤษ|อังกฤษ

กำลังพลของทหาร ตำรวจ

force

ภาษาอังกฤษ|อังกฤษ

กำลังพลของทหาร ตำรวจ

division

ภาษาอังกฤษ|อังกฤษ

ส่วนราชการรองจากกรม

/kɔːŋ˧/^((สัมผัส))

มาก (ใช้กับคำว่า เป็น กลายเป็น เป็นกอง)

ไม่เจอกันนาน โตขึ้นเป็นกอง

เขามีของมากกว่าเป็นกอง


โต

คำกริยาวิเศษณ์

โดยปริยายเมื่อใช้ประกอบกับคำอื่นบางคำหมายความว่า อวดอ้างความเป็นใหญ่เป็นโต

คุยโต

อวดโต

วางโต


ดัง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗaŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกัยจ้วง ndaeng

ทำให้เสียงบังเกิดขึ้นอย่างแรง

พูดดัง


บ่

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *boːᴮ (“ไม่”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน บ่, ลาว ບໍ່ (บํ่), คำเมือง ᨷᩴ᩵ (บํ่), เขิน ᨷᩢ (บั), ไทลื้อ ᦢᧁᧈ (เบ่า), ไทดำ ꪹꪚ꪿ꪱ (เบ่า), ไทใหญ่ မဝ်ႇ (ม่ว), จ้วงแบบจั่วเจียง mboh, จ้วง mbouj; เทียบหมิ่นใต้ 無 (บ๊อ, “ไม่มี”)

/bɔː˨˩/^((สัมผัส))

/bɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

ไม่, มักใช้ในหนังสือเก่าหรือกวีนิพนธ์ หรือบางท้องถิ่น, ในที่ใช้ บ เมื่อใช้ว่า บ่ ก็มีความเช่นเดียวกัน


มัก

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง มัก, ลาว ມັກ (มัก), ไทลื้อ ᦙᧅ (มัก), ไทดำ ꪣꪰꪀ (มัก), ไทใหญ่ မၵ်ႉ (มั๎ก)

โดยมาก, ค่อนข้าง, เนือง ๆ


เฟื้อย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วงแบบจั่วเจียง fweh (เฟื่อ "ห้อยลงมา ยืดยาวออกมา")

/fɯa̯j˦˥/^((สัมผัส))

ลักษณะของสิ่งที่ยาวมาก ในคำว่า ยาวเฟื้อย


จม

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *cɤmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩫ᩠ᨾ (จ็ม), ลาว ຈົມ (จ็ม), ไทลื้อ ᦈᦳᧄ (จุม), ไทใหญ่ ၸူမ် (จูม), อาหม 𑜋𑜤𑜉𑜫 (ฉุม์), จ้วง caem ，ภาษาจ้วงใต้ joem

วันนี้มีการบ้านจมเลย


กัดหางตัวเอง

คำกริยาวิเศษณ์

กัด + หาง + ตัวเอง

กัด-หาง-ตัว-เอง

/kat̚˨˩.haːŋ˩˩˦.tua̯˧.ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))


กลางคัน

คำกริยาวิเศษณ์

กลาง + คัน (“สิ่งที่มีลักษณะยาว”)

ในระหว่างเหตุการณ์, ในระหว่างที่ยังไม่เสร็จ


ราง

คำกริยาวิเศษณ์

/raːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่กระจ่าง, ไม่ชัดเจน


กระโจมอก

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่นุ่งผ้าสูงปิดอก

นุ่งผ้ากระโจมอก


กระต้วมกระเตี้ยม

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ต้วม-กฺระ-เตี้ยม

/kra˨˩.tua̯m˥˩.kra˨˩.tia̯m˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ค่อย ๆ เคลื่อนไหว หรือเคลื่อนไหวอย่างช้า ๆ


กระปรี้กระเปร่า

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ปฺรี้-กฺระ-เปฺร่า

แคล่วคล่องว่องไว เพราะมีกำลังวังชา, กระฉับกระเฉง, ไม่เนิบนาบ


กระปอดกระแปด

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ปอด-กฺระ-แปด

/kra˨˩.pɔːt̚˨˩.kra˨˩.pɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่บ่นไม่รู้จักจบ, อาการที่บ่นร่ำรี้ร่ำไร, ปอดแปด ก็ว่า


กระวีกระวาด

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-วี-กฺระ-วาด

รีบเร่งอย่างไม่นอนใจ


กระหืดกระหอบ

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-หืด-กฺระ-หอบ

/kra˨˩.hɯːt̚˨˩.kra˨˩.hɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

มีอาการรีบร้อนอย่างเหนื่อยหอบ

วิ่งกระหืดกระหอบ


กระอ้อมกระแอ้ม

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-อ็้อม-กฺระ-แอ็้ม

/kra˨˩.ʔɔm˥˩.kra˨˩.ʔɛm˥˩/^((สัมผัส))

อ้อมแอ้ม, ไม่ฉะฉาน, ไม่ชัดเจน, ไม่เต็มปาก, (ใช้แก่กริยาพูด)


กระอึกกระอัก

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-อึก-กฺระ-อัก

/kra˨˩.ʔɯk̚˨˩.kra˨˩.ʔak̚˨˩/^((สัมผัส))

อึกอัก, อาการที่พูดไม่ออก ติดกึกกักอยู่ในคอเพราะกลัวหรือประหม่าเป็นต้น, อึก ๆ อัก ๆ ก็ว่า


กริบ

คำกริยาวิเศษณ์

เงียบไม่มีเสียงดัง


กริ่ม

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เมาเหล้า


กลับตาลปัตร

คำกริยาวิเศษณ์

กลับ + ตาลปัตร

กฺลับ-ตา-ละ-ปัด

ผิดความคาดหมายอย่างตรงกันข้ามแบบพลิกหน้ามือเป็นหลังมือ


กว้างขวาง

คำกริยาวิเศษณ์

กว้าง + ขวาง

กฺว้าง-ขฺวาง

/kwaːŋ˥˩.kʰwaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


กว้างใหญ่

คำกริยาวิเศษณ์

กว้าง + ใหญ่

กฺว้าง-ไหฺย่


ฟรี

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากอังกฤษ free

ไม่เสียมูลค่าหรือไม่ได้ค่าตอบแทนใด ๆ

เรียนฟรี

ทำงานฟรี

โดยไม่มีความผิดหรือโดยเปล่าประโยชน์

ติดคุกฟรี

โดนด่าฟรี

เจ็บตัวฟรี


ฟ่าม

คำกริยาวิเศษณ์

ฟุ, ไม่แน่นเพราะแก่เกินกำหนด (มักใช้ แก่ผลไม้) เช่น ส้มเนื้อฟ่าม


ถนัด

คำกริยาวิเศษณ์


ถาก

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩣ᩠ᨠ (ถาก), ลาว ຖາກ (ถาก), ไทลื้อ ᦏᦱᧅ (ถาก), ไทใหญ่ ထၢၵ်ႇ (ถ่าก), ไทใต้คง ᥗᥣᥐᥱ (ถ่าก), พ่าเก ထက် (ถก์), อาหม 𑜌𑜀𑜫 (ถก์)

/tʰaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เฉียง ๆ, ถูกผิว ๆ


ถูก

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบจีนยุคกลาง觸 (MC tsyhowk, “สัมผัส, โดน”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨳᩪᨠ (ถูก), ปักษ์ใต้ ทู๊ก, อีสาน ถืก, ลาว ຖືກ (ถืก), ไทลื้อ ᦏᦳᧅᧈ (ถุ่ก), เขิน ᨳᩪᨠ (ถูก), ไทใหญ่ ထုၵ်ႇ (ถุ่ก), ไทใต้คง ᥗᥧᥐᥴ (ถู๋ก), อาหม 𑜌𑜤𑜀𑜫 (ถุก์)

/tʰuːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ถูกใจ

เหมาะสม, ไม่ผิด

คิดถูก

ทำถูก


งมโข่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/ŋom˧.kʰoːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ไม่ทันเหตุการณ์


งอแง

คำกริยาวิเศษณ์

งอ (“สีหน้าไม่พอใจ”) + แง (“เสียงเด็กร้องไห้”)

/ŋɔː˧.ŋɛː˧/^((สัมผัส))

ขี้แย, ขี้อ้อน, (ใช้แก่เด็ก)

รวนเร, บิดพลิ้ว


เงอะงะ

คำกริยาวิเศษณ์

/ŋɤʔ˦˥.ŋaʔ˦˥/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาอาการเคอะเขินไม่แนบเนียนเพราะหย่อนความชำนาญ


กะเปิ๊บกะป๊าบ

คำกริยาวิเศษณ์

กะ-เปิ๊บ-กะ-ป๊าบ

/ka˨˩.pɤːp̚˦˥.ka˨˩.paːp̚˦˥/^((สัมผัส))

พูดเสียงดังเอะอะและไม่ระมัดระวังวาจาหรือท่าทาง, มีกิริยาท่าทางกระโดกกระเดกไม่เรียบร้อย

งานนี้มีผู้ใหญ่มากันหลายคน ขอให้ระมัดระวังอย่างทำกะเปิ๊บกะป๊าบให้ขายหน้าล่ะ

แต่งตัวรุงรังไม่เรียบร้อย

เธอเป็นคนสวยแต่แต่งตัวกะเปิ๊บกะป๊าบ


กะโปโล

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ได้เรื่องราว, ไม่พิถีพิถัน

แต่งตัวกะโปโล


กะรุ่งกะริ่ง

คำกริยาวิเศษณ์

กะ-รุ่ง-กะ-ริ่ง

ขาดออกเป็นริ้ว ๆ, เป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย


มูล

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากบาลี มูล

[เสียงสมาส]
มูน-ละ-

มวล, ทั้งหมด, ทั้งสิ้น

จัดข้าวของไว้ให้โดยพร้อมมูล

เตรียมเอกสารหลักฐานไว้ให้พร้อมมูล


ได้อีก

คำกริยาวิเศษณ์

/daːj˥˩.ʔiːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ต่อไป, ซ้ำ, เพิ่มเติม

ทำได้อีก

มากมาย, มากเหลือเกิน

สวยได้อีก


กัก

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກັກ (กัก), คำเมือง ᨠᩢ᩠ᨠ (กัก), ไทลื้อ ᦂᧅ (กัก, “อย่า, หยุด, ห้าม”), จ้วงแบบจั่วเจียง gaeg (กั๊ก)


กงโก้กงกก

คำกริยาวิเศษณ์

กง-โก้-กง-กก

เกะกะ, ไม่เรียบร้อย

ยืนกงโก้กงกกทำอะไรอยู่ตรงนี้ นั่งลงเสียก่อน


เลย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເລີຍ (เลีย), ไทใหญ่ လိူဝ် (เลิว)

/lɤːj˧/^((สัมผัส))

แสดงการกระทำกริยาอีกอย่างหนึ่งต่อไป ใช้ประกอบหน้ากริยา

จะไปซื้อของแล้วเลยกินข้าวนอกบ้าน

ผมเปียกแล้วเลยสระผมเสียด้วย

เน้นความว่า ทันที, ทีเดียว ใช้ประกอบหลังคำอื่น

ออกจากนี่แล้วไปเลยไม่ต้องแวะเวียนที่ไหน

พอนั่งโต๊ะก็กินเลยไม่รอใคร

อายุ ๗๐ แล้วยังดูหนุ่มอยู่เลย

โดยสิ้นเชิง, แม้แต่น้อย

ฉันไม่เชื่อเลย ไม่เห็นด้วยเลย

ซื้อของจนเงินหมดกระเป๋าเลย


ดู

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀduːᴬ³; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດູ (ดู), คำเมือง ᨯᩪ (ดู), ไทดำ ꪒꪴ (ดุ), ไทใหญ่ လူ (ลู), พ่าเก ꩫူ (นู), อาหม 𑜎𑜥 (ลู), จ้วงแบบจั่วเจียง ndu (ใน ndaej ndu (“ได้ดู-มองเห็น”) (Daxin))

ใช้ประกอบกริยาเพื่อให้รู้ให้เห็นประจักษ์แจ้ง

คิดดูให้ดี

ลองกินดู


ยุ่ง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲuŋᴮ/ꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨿᩩ᩶ᨦ (หยุ้ง), ลาว ຫຍຸ້ງ (หยุ้ง), ไทขาว ꪶꪐꪉꫂ, ไทใหญ่ ယုင်ႈ (ยุ้ง), ไทใต้คง ᥕᥧᥒᥲ (ยู้ง), จ้วง nyungj, ภาษาจ้วงใต้ yungj

/juŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่เรียบร้อย

เขียนหนังสือยุ่งอ่านไม่ออก

ข้าวของปนกันยุ่ง


เจี๊ยบ

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

/t͡ɕia̯p̚˦˥/^((สัมผัส))

จัด, มาก, ยิ่งนัก

น้ำเย็นเจี๊ยบ

เสียงร้องของลูกเจี๊ยบ


เท่

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เท

/tʰeː˥˩/^((สัมผัส))

เอียงน้อย ๆ มักใช้แก่การสวมหมวก

แต่งตัวเท่


กระเท่เร่

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-เท่-เร่

เอียงทื่ออยู่, เอียงไปมาก


ตามเนื้อผ้า

คำกริยาวิเศษณ์

ตาม + เนื้อผ้า

ตาม-เนื้อ-พ่า

/taːm˧.nɯa̯˦˥.pʰaː˥˩/^((สัมผัส))

ตามที่ปรากฏ, ตามข้อเท็จจริง

เทศน์ตามเนื้อผ้า

ว่าไปตามเนื้อผ้า


ยถากรรม

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต यथाकर्म (ยถากรฺม) หรือบาลี ยถากมฺม โดยสะกดพยางค์ท้ายเป็น กรรม; เทียบเท่า ยถา + กรรม

ตามบุญตามกรรม, ตามแต่จะเป็นไป


ตาลีตาเหลือก

คำกริยาวิเศษณ์

(ตาลี เป็นคำสร้อย) + ตาเหลือก

ตา-ลี-ตา-เหฺลือก

อาการรีบร้อนลนลาน, ตื่นกลัว


ถี่ลอดตาช้าง ห่างลอดตาเล็น

คำกริยาวิเศษณ์

ถี่ + ลอด + ตา + ช้าง + ห่าง + ลอด + ตา + เล็น

ถี่-ลอด-ตา-ช้าง-ห่าง-ลอด-ตา-เล็น

/tʰiː˨˩.lɔːt̚˥˩.taː˧.t͡ɕʰaːŋ˦˥.haːŋ˨˩.lɔːt̚˥˩.taː˧.len˧/^((สัมผัส))

ดูเหมือนรอบคอบถี่ถ้วน แต่ไม่รอบคอบถี่ถ้วนจริง

th-ถี่ลอดตาช้าง_ห่างลอดตาเล็น-th-adv-iLIMUTeT

ประหยัดในสิ่งที่ไม่ควรประหยัด ไม่ประหยัดในสิ่งที่ควรประหยัด

th-ถี่ลอดตาช้าง_ห่างลอดตาเล็น-th-adv-VE8utlkZ


น้ำขุ่นไว้ในน้ำใสไว้นอก

คำกริยาวิเศษณ์

น้ำ + ขุ่น + ไว้ + ใน + น้ำ + ใส + ไว้ + นอก

น้าม-ขุ่น-ไว้-ไน-น้าม-ไส-ไว้-นอก

/naːm˦˥.kʰun˨˩.waj˦˥.naj˧.naːm˦˥.saj˩˩˦.waj˦˥.nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

แม้จะไม่พอใจก็ยังแสดงสีหน้ายิ้มแย้ม

th-น้ำขุ่นไว้ในน้ำใสไว้นอก-th-adv-rvLJUamk


เป็นเงาตามตัว

คำกริยาวิเศษณ์

เป็น + เงา + ตาม + ตัว

เป็น-เงา-ตาม-ตัว

คอยติดตามอยู่ตลอดเวลา

เพิ่มขึ้นหรือลดลงตามส่วน


เป็นตุเป็นตะ

คำกริยาวิเศษณ์

เป็น-ตุ-เป็น-ตะ

อย่างเป็นจริงเป็นจัง


เป็นปี่เป็นขลุ่ย

คำกริยาวิเศษณ์

จาก เป็น + ปี่ + เป็น + ขลุ่ย

เป็น-ปี่-เป็น-ขฺลุ่ย

ถูกคอกัน, เข้ากันได้ดี


เป็นฟืนเป็นไฟ

คำกริยาวิเศษณ์

เป็น + ฟืน + เป็น + ไฟ

มักใช้กับกริยา โกรธ เป็น โกรธเป็นฟืนเป็นไฟ

เป็น-ฟืน-เป็น-ไฟ

รุนแรง, เต็มที่

ไปทำอะไรให้เขาโกรธเป็นฟืนเป็นไฟ


เป็นล่ำเป็นสัน

คำกริยาวิเศษณ์

เป็น + ล่ำ + เป็น + สัน

เป็น-ล่ำ-เป็น-สัน

เป็นหลักฐานมั่นคง, เป็นชิ้นเป็นอัน, เป็นจริงเป็นจัง


ไม่เข้ายา

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ + เข้ายา

ไม่ได้เรื่อง, ไม่ได้ความ


ไม่เหลือบ่ากว่าแรง

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ + เหลือบ่ากว่าแรง

[mäj˥˩.lɯ(ː)ä˩˥.bäː˨˩.kwäː˨˩.rɛ̃ːŋ˧]

ไม่เกินความสามารถที่จะทำได้


ก๋า

คำกริยาวิเศษณ์

/kaː˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ทำท่าว่าเก่ง

ยืนก๋า

เต้นก๋า

ปลาน้ำจืดชนิด Pristolepis fasciata, หมอช้างเหยียบ


กำไร

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก ไกร; เทียบเขมร កម្រៃ (กมฺไร)

ทรงบำเพ็ญบารมีสี่อสงไขยกำไรแสนมหากัป


กำลัง

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมรเก่า kanlāṅ หรือ kanlaṅ, แผลงมาจาก khlāṅ หรือ klaṅ (ซึ่งเป็นรากของไทย ขลัง), แผลงมาจาก lāṅ หรือ *laṅ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກຳລັງ (กำลัง), เขมร កម្លាំង (กมฺลาํง)

ᨴᩧ᩠ᨠ

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่

ᨠ᩵ᩣᩴᩃᩢ᩠ᨦ

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่

ᨽᩬᨦ

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่

ᦑᦹᧅ

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่

တိုၵ်ႉ

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่

ກຳລັງ

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่

ພວມ

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่

ที่กระทำอยู่, ที่เกิดขึ้นอยู่, ใช้ขยายหน้าคำกริยา

กำลังทำความสะอาด

ดอกกระเจียวกำลังบานสะพรั่ง


กร่อม

คำกริยาวิเศษณ์

/krɔːm˨˩/^((สัมผัส))

ช้า ๆ, เงี่อง ๆ แต่ทำเรื่อยไป


กระจุกกระจุย

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-จุก-กฺระ-จุย

/kra˨˩.t͡ɕuk̚˨˩.kra˨˩.t͡ɕuj˧/^((สัมผัส))

กระจายไม่เป็นระเบียบ

เขารื้อตู้เสื้อผ้ากระจุกกระจุย


กระจู๋กระจี๋

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-จู๋-กฺระ-จี๋

/kra˨˩.t͡ɕuː˩˩˦.kra˨˩.t͡ɕiː˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่พูดกันเบา ๆ ด้วยความสนิทสนม


กระดกกระดนโด่

คำกริยาวิเศษณ์

กระดก + (กระดน เป็นคำสร้อย) + โด่

กฺระ-ดก-กฺระ-ดน-โด่

/kra˨˩.dok̚˨˩.kra˨˩.don˧.doː˨˩/^((สัมผัส))

ตั้งอยู่อย่างไม่เรียบร้อย

ท่าทางเก้งก้างไม่เรียบร้อย


กระต่องกระแต่ง

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-ต็่อง-กฺระ-แต็่ง

/kra˨˩.tɔŋ˨˩.kra˨˩.tɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่แขวนอยู่และแกว่งไปแกว่งมา


กระสับกระส่าย

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-สับ-กฺระ-ส่าย

เร่าร้อนใจทนนิ่งเป็นปรกติไม่ได้, กระวนกระวาย, ทุรนทุราย


กระแหย่ง

คำกริยาวิเศษณ์

กฺระ-แหฺย็่ง

/kra˨˩.jɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

อาการปีนขึ้นอย่างพลั้ง ๆ พลาด ๆ


กราว

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

ร่วงลงจำนวนมากพร้อม ๆ กัน

ผลมะม่วงร่วงกราวเต็มพื้น

หุ้นไทยร่วงกราวกว่า 20 จุด


กราวรูด

คำกริยาวิเศษณ์

ตลอดทั้งหมด, ไม่เว้น

ไม่มีใครรับว่าเอาตุ๊กแกไปใส่ลิ้นชักโต๊ะครู เลยถูกตีกราวรูด


กรีดกราย

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เดินทอดแขนและจีบนิ้ว

มีท่าทางหยิบหย่ง

มัวแต่เดินกรีดกรายอยู่นั่นแหละ เมื่อไหร่จะทำงานเสร็จเสียที


กรูด

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

ที่ถอยอย่างไม่มีระเบียบ, ถอยอย่างตั้งตัวไม่ติด, ในคำว่า ถอยกรูด


กลอกกลับ

คำกริยาวิเศษณ์

เปลี่ยนไปมาเชื่อถือไม่ได้

พูดจากลอกกลับ


กลับกลอก

คำกริยาวิเศษณ์

เปลี่ยนไปมาเชื่อถือไม่ได้

พูดจากลับกลอก


กวดขัน

คำกริยาวิเศษณ์

เอาจริงเอาจัง, เร่งรัดให้ยิ่งขึ้น


ก่อน

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *koːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກ່ອນ (ก่อน), ไทลื้อ ᦂᦸᧃᧈ (ก่อ̂น), ไทดำ ꪀ꪿ꪮꪙ (ก่อน), ไทใหญ่ ၵွၼ်ႇ (ก่อ̂น), อาหม 𑜀𑜨𑜃𑜫 (กอ̂น์), จ้วง gonq

/kɔːn˨˩/^((สัมผัส))

ก่อนอื่น

หยุดก่อน

รอก่อน


กะเตง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

กะ-เตง-กะ-เตง

ลักษณะที่ไปอย่างไม่เรียบร้อยคล้ายกับมีของถ่วงอยู่ข้างหนึ่ง


กะเร่อกะร่า

คำกริยาวิเศษณ์

กะ-เร่อ-กะ-ร่า

/ka˨˩.rɤː˥˩.ka˨˩.raː˥˩/^((สัมผัส))

แบกหรือหอบของพะรุงพะรัง

แต่งตัวพะรุงพะรัง


กังก้า

คำกริยาวิเศษณ์

จังก้า, ลักษณะยืนถ่างขาตั้งท่าเตรียมสู้

ถกเขมรกังก้าเรียกข้าไทย


กึกก้อง

คำกริยาวิเศษณ์

/kɯk̚˨˩.kɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ดังสนั่น, ดังมาก


กึกกัก

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

/kɯk̚˨˩.kak̚˨˩/^((สัมผัส))


กึง

คำกริยาวิเศษณ์

/kɯŋ˧/^((สัมผัส))


กุ๊ก

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

เสียงร้องของไก่หรือนก


กุกกัก

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

ติด ๆ ขัด ๆ ไม่สะดวก


เก้กัง

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากภาษาถิ่นภาษาใดภาษาหนึ่งของจีน 尷尬 /尴尬 (gāngà) โดยสลับคำหน้าหลัง ความหมายเหมือนไทย

ขวาง ๆ รี ๆ, กีดเกะกะ, (ใช้แก่กริยายืนและเดิน)


เก้ ๆ กัง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ เก้กัง โดยซ้ำทีละพยางค์

เก้-เก้-กัง-กัง


เก่ง

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากจีนยุคกลาง勁 (MC kjiengH) หรือจีนเก่า勁 (OC *kɯns, *keŋs); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເກັ່ງ (เกั่ง), ไทลื้อ ᦶᦂᧂ (แกง), ปักษ์ใต้ เก๋ง, จ้วงแบบจั่วเจียง gengz (เก่ง-เก่ง)

/keŋ˨˩/^((สัมผัส))

สามารถในทางใดทางหนึ่ง

เรียนเก่ง

เป็นเช่นนั้นบ่อย ๆ, มักเป็นเช่นนั้น

เป็นหวัดเก่ง

หลับเก่ง

ลืมเก่ง


เก้งก้าง

คำกริยาวิเศษณ์

/keːŋ˥˩.kaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะหรือกิริยาท่าทางดูเกะกะไม่เรียบร้อย


เกร่อ

คำกริยาวิเศษณ์

/krɤː˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะบางอย่างที่เกี่ยวกับเรื่องกินเรื่องใช้เป็นต้นที่คนโดยมากมักทำกัน

กินกันเกร่อ

เที่ยวกันเกร่อ

ใช้กันเกร่อ


เกรียว

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร ក្រេវ (กฺเรว, “ร้อง, ตะโกน”)

ลักษณะที่ต่อเนื่องกันมาก ๆ เป็นแถว ๆ

มากันเกรียว

ลักษณะอาการที่เป็นอย่างเดียวพร้อม ๆ กัน

ขนลุกเกรียว

เสียงเอ็ดอึงพร้อมกันหลาย ๆ เสียง

หมาเห่าเกรียว

เล่นกันเกรียว


เกรียวกราว

คำกริยาวิเศษณ์

เกฺรียว-กฺราว

เสียงเอ็ดอึงพร้อมกันหลาย ๆ เสียง

ที่รู้และพูดกันทั่วไป

เป็นข่าวเกรียวกราว


เกลื่อนกลาด

คำกริยาวิเศษณ์

เกลื่อน + กลาด

เกฺลื่อน-กฺลาด

ดาษดื่น, เรี่ยรายหรือกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป


เก้อ

คำกริยาวิเศษณ์

/kɤː˥˩/^((สัมผัส))

แสดงสีหน้าเจื่อนเพราะรู้สึกผิดคาดหรือทำอะไรผิดพลาดไป

ทำหน้าเก้อ

รู้สึกผิดคาดผิดหวัง

ไปเก้อ

คอยเก้อ

ผิดแผกไปจากผู้อื่นเขาหรือแต่งตัวรอจะไปงานแล้วไม่ได้ไป

แต่งตัวเก้อ

ทำแก้เก้อ

ขัดเขินหรือค้างอยู่เพราะไม่เข้ากัน ไม่รับกัน

รำเก้อ

เรือนหลังนี้ทำไม่ได้ส่วนดูเก้อ

ข้อความที่เขียนไว้เก้อไม่รับกัน


เกิง

คำกริยาวิเศษณ์

/kɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ตกพ่างบุษบนนเกิง ขาดขว้นน.


เกิน

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເກີນ (เกีน)

/kɤːn˧/^((สัมผัส))

พ้น, เลย, คำนี้ใช้แก่ลักษณะที่มีมากกว่าหรือยิ่งกว่ากำหนด

เกินสมควร

มากเกิน

น้อยเกิน


เกินการ

คำกริยาวิเศษณ์

มากกว่าที่ต้องประสงค์

แก่เกินการ

เอาของมาเกินการ


เกินคน

คำกริยาวิเศษณ์

ยิ่งกว่าคนสามัญ

ฉลาดเกินคน

เลวเกินคน


เกินงาม

คำกริยาวิเศษณ์

/kɤːn˧.ŋaːm˧/^((สัมผัส))

มากไปจนหมดงาม

แต่งตัวเกินงาม


เกินดี

คำกริยาวิเศษณ์

เลยไปจนหมดดี

ทำเกินดี

ทำจนเกินต้องการ


เกินตัว

คำกริยาวิเศษณ์

ใช้จ่ายเกินตัว

เกินสภาพปรกติ

รู้เกินตัว

ทำงานเกินตัว


เกินไป

คำกริยาวิเศษณ์

太

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

te

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

for

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

altfor

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

trop

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

nimis

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

nimium

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

ເກີນໄປ

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

अतीव

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

demasiado

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

too

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

excessively

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

troppo

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

zu

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

allzu

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

quá

คำประกอบคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย

คำประกอบท้ายคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมาย แสดงว่าเกินกำหนด เกินพอดี

กินมากเกินไป

ดีเกินไป

สุกเกินไป


เกือบ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເກືອບ (เกือบ)

/kɯa̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

จวน, เจียน, แทบ, หวิด


นาน

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *naːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩣ᩠ᨶ (นาน), ลาว ນານ (นาน), ไทลื้อ ᦓᦱᧃ (นาน), ไทดำ ꪙꪱꪙ (นาน), ไทใหญ่ ၼၢၼ်း (น๊าน), ไทใต้คง ᥘᥣᥢᥰ (ล๊าน), พ่าเก ꩫꩫ် (นน์), อาหม 𑜃𑜃𑜫 (นน์), จ้วง nanz, จ้วงแบบจั่วเจียง nanz

ยาว, ช้า (ใช้แก่เวลา)

กินเวลานาน


นานนม

คำกริยาวิเศษณ์

นาน + นม; นม เป็นคำสร้อย


นานสองนาน

คำกริยาวิเศษณ์

นาน + สอง + นาน

/naːn˧.sɔːŋ˩˩˦.naːn˧/^((สัมผัส))

เธอไปทำอะไรมานานสองนาน


ไขว้โรง

คำกริยาวิเศษณ์

ไขว้ + โรง; เดิมเป็นภาษาใช้ในการพนันหวย ก ข มีตัวโรงเช้า โรงคํ่า เมื่อผู้แทงระบุตัวแทงแล้ว ถ้าหากตัวออกกลับกันเสีย ก็เรียกว่า ขุนบาลกินอย่างไขว้โรง

กลับตรงกันข้าม


หลุดลุ่ย

คำกริยาวิเศษณ์

แพ้หลุดลุ่ย

คะแนนทิ้งห่างกันหลุดลุ่ย


หลุน ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ หลุน

ก้อนหินตกจากยอดเขากลิ้งหลุน ๆ ลงมา

เด็กวิ่งหลุน ๆ หัวซุกหัวซุน


พาน

คำกริยาวิเศษณ์

พานจะเป็นลม

พานจะตาย

พานจะโกรธ

พี่ก็พานแก่ชราหูตามัว


อ่าง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʔaːŋᴮ¹, จากไทดั้งเดิม *ʔaːŋᴮ, จากจีนยุคกลาง盎 (MC 'angX|'angH); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อ่าง, ลาว ອ່າງ (อ่าง), คำเมือง ᩋ᩵ᩣ᩠ᨦ (อ่าง), เขิน ᩋ᩵ᩣ᩠ᨦ (อ่าง), ไทลื้อ ᦀᦱᧂᧈ (อ่าง), ไทดำ ꪮ꪿ꪱꪉ (อ่าง), ไทขาว ꪮꪱꪉꫀ, ไทใหญ่ ဢၢင်ႇ (อ่าง), ไทใต้คง ᥟᥣᥒᥱ (อ่าง), อาหม 𑜒𑜂𑜫 (อง์), จ้วงแบบจั่วเจียง angq, จ้วง angq

/ʔaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่พูดไม่ใคร่ออกทันใจ คือกว่าจะพูดได้แต่ละคำต้องย้ำเป็นอ่าง


พอใจ

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɔː˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


เยอะ

คำกริยาวิเศษณ์

/jɤʔ˦˥/^((สัมผัส))

มากเหลือหลาย, ถมไป


เร็ว

คำกริยาวิเศษณ์

ᩅᩮᩥ᩠ᨿ

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

快

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

snel

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

vlug

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

spoedig

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

ၽႂ်း

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

gau

ฟรีเชียตะวันตก

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

fluch

ฟรีเชียตะวันตก

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

hurd

ฟรีเชียตะวันตก

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

ໄວ

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

rápidamente

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

rápido

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

presto

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

quickly

ไว (คำกริยาวิเศษณ์)

กินเร็ว

หายเร็ว

เร็วเข้า

เร็วหน่อย

ด่วน, ไม่ชักช้า

ขอให้มาโดยเร็ว


ไว

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบจีนยุคกลาง快 (MC khwaejH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩅᩮᩥ᩠ᨿ (เวิย) หรือ ᩅᩰᩫ᩠ᨿ (โว็ย), ลาว ໄວ (ไว), ไทลื้อ ᦺᦞ (ไว), ไทใหญ่ ဝႆး (ไว๊), ไทใต้คง ᥝᥭᥰ (วั๊ย), อาหม 𑜈𑜩 (บย์)

ลักษณะที่เคลื่อนไหว หรือสามารถคิด หรือกระทำสิ่งใดได้คล่องแคล่วรวดเร็วหรือฉับพลันทันที

เด็กคนนั้นเดินไว


รีบ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮີບ (ฮีบ), คำเมือง ᩁᩦ᩠ᨷ (รีบ), ไทลื้อ ᦣᦲᧇ (ฮีบ), ไทใหญ่ ႁိပ်ႈ (หิ้ป)

/riːp̚˥˩/^((สัมผัส))

รวดเร็ว, ไม่รอช้า

เดินรีบหน่อยเดี๋ยวฝนจะตก


ด่วน

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ດ່ວນ (ด่วน)

รีบเร่ง, รวดเร็ว


รีบเร่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/riːp̚˥˩.reŋ˥˩/^((สัมผัส))

เร็วขึ้นกว่าปรกติ

เขาทำงานอย่างรีบเร่งเพื่อให้ได้งานมากขึ้น


รวดเร็ว

คำกริยาวิเศษณ์

ทำงานรวดเร็ว


ชักช้า

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰak̚˦˥.t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

โอ้เอ้, ล่าช้า


ล่าช้า

คำกริยาวิเศษณ์

/laː˥˩.t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))


แตก

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *p.reːkᴰ (“แตก; ระเบิด”); เทียบจีนเก่า爆 (OC *proːwɢs, *poːwɢ, *proːwɢ, “ระเบิด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕກ (แตก), ไทลื้อ ᦶᦎᧅ (แตก), ไทใหญ่ တႅၵ်ႇ (แต่ก), ไทดำ ꪵꪔꪀ (แตก), อาหม 𑜄𑜢𑜀𑜫 (ติก์)，จ้วงแบบจั่วเจียง pek， จ้วง dek

/tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่อ่านหนังสือออกคล่อง

อ่านหนังสือแตก


พัวพัน

คำกริยาวิเศษณ์

เกี่ยวเนื่องกัน, ผูกพันกัน, เกี่ยวโยงพาดพิงถึงกัน, พันพัว ก็ว่า

พัวพันกับคดีทุจริต


พันพัว

คำกริยาวิเศษณ์

เกี่ยวเนื่องกัน, ผูกพันกัน, เกี่ยวโยงพาดพิงถึงกัน, พัวพัน ก็ว่า

พันพัวกับคดีทุจริต


พึง

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɯŋ˧/^((สัมผัส))

พึงไป

จำเป็น, ต้อง

กิจที่สงฆ์จะพึงทำ


แน่นอน

คำกริยาวิเศษณ์

/nɛː˥˩.nɔːn˧/^((สัมผัส))

เที่ยงแท้, จริงแท้


สิ้นเชิง

คำกริยาวิเศษณ์

/sin˥˩.t͡ɕʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ทุกประการ

ข่าวลือนี้ไม่มีมูลความจริงโดยสิ้นเชิง

โครงการนี้ล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง


วูบวาบ

คำกริยาวิเศษณ์

/wuːp̚˥˩.waːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ระยับตา, เป็นอาการของแสงหรือเงามันที่ปรากฏแล้วหายลับไปทันทีทันใดต่อเนื่องกัน

เสื้อปักเลื่อมดูวูบวาบไปทั้งตัว


วับวาบ

คำกริยาวิเศษณ์

ระยับตา เป็นอาการของแสงหรือเงาที่ปรากฏแล้วหายลับไปทันทีทันใดต่อเนื่องกัน

แสงเพชรเป็นประกายวับวาบ


วับวาม

คำกริยาวิเศษณ์

แสงเพชรเป็นประกายวับวาม


แยบคาย

คำกริยาวิเศษณ์

/jɛːp̚˥˩.kʰaːj˧/^((สัมผัส))

เข้าที, เหมาะกับเหตุผล

พูดจาแยบคาย


สำเร็จ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจากเสร็จ; จากเขมร សំរេច (สํเรจ), แผลงมาจากស្រេច (สฺเรจ)

ได้ผลสมประสงค์

วางแผนการขายสินค้าได้สำเร็จ


เสร็จ

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรกลาง សុរេច (สุเรจ), សូរេច (สูเรจ), សុរេច្ច (สุเรจฺจ), សូរេច្ច (สูเรจฺจ), សុរេយ្ច (สุเรยฺจ), សុរេយ្ច្ច (สุเรยฺจฺจ), សូយ៌េច (สูรฺเยจ), ស្រេច (สฺเรจ), សរេច (สเรจ), ស្រេច (สฺเรจ), ឝ្រច (ศฺรจ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ស្រេច (สฺเรจ), ลาว ເສັດ (เสัด)

พอพูดเสร็จก็เดินออกไป


หมา

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩣ (หมา), ลาว ໝາ (หมา), ไทลื้อ ᦖᦱ (หมา), ไทดำ ꪢꪱ (หมา), ไทใหญ่ မႃ (มา), ไทใต้คง ᥛᥣᥴ (ม๋า), อ่ายตน မႃ (มา), อาหม 𑜉𑜠 (มะ), จ้วง ma, แสก หม่า; เทียบเบดั้งเดิม *maːᴬ¹, ไหลดั้งเดิม *hmaː (“หมา; หมาล่าเนื้อ”)

/maː˩˩˦/^((สัมผัส))

อย่างเลว, อย่าง (คนชั้น) ต่ำ


เข้าไส้

คำกริยาวิเศษณ์

นักมวยคู่นี้ชกกันมันเข้าไส้

เขาเกลียดเธอเข้าไส้


โขมงโฉงเฉง

คำกริยาวิเศษณ์

ขะ-โหฺมง-โฉง-เฉง

/kʰa˨˩.moːŋ˩˩˦.t͡ɕʰoːŋ˩˩˦.t͡ɕʰeːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เอะอะดังลั่น

เขาคุยโขมงโฉงเฉงว่าได้รับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านแล้ว


ปูน

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปุน หรือ ปูน, ลาว ປຸນ (ปุน), คำเมือง ᨸᩩᩁ (ปุร) หรือ ᨸᩪᩁ (ปูร), เขิน ᨸᩩᩁ (ปุร)

เทียบ, เทียม, ปาน, เปรียบ, เพียง

อายุปูนนี้แล้ว


เค้เก้

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰeː˦˥.keː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่เป็นท่า, ไม่อยู่ในท่าที่เรียบร้อย

หกล้มเค้เก้

นอนเค้เก้


โคตร

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร គោត្រ (โคตฺร), จากสันสกฤต गोत्र (โคตฺร)

ปกติเมื่อพูดสามารถใช้ "โคตร" นำหน้าหรือต่อท้ายกริยาหรือคุณศัพท์ที่ต้องการขยายได้

/kʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

มากอย่างยิ่ง

ข้อสอบวันนี้โคตรยาก

โคตรน่ารัก

โคตรอร่อย

โคตรฮา


ป้อ

คำกริยาวิเศษณ์

/pɔː˥˩/^((สัมผัส))

อาการของไก่ที่คึกกรีดปีกไปมา, มีอาการกรีดกราย หยิบหย่ง


ยาก

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), เขิน ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), ลาว ຍາກ (ยาก), ญ้อ ญาก, ไทลื้อ ᦍᦱᧅ (ยาก), ไทขาว ꪥꪱ, ไทใหญ่ ယၢၵ်ႈ (ย้าก), ไทใต้คง ᥕᥣᥐ (ยาก), พ่าเก ယက် (ยก์), อาหม 𑜊𑜀𑜫 (ยก์)

/jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

พูดยาก

ไปยาก

มายาก

ตอบยาก

ทำยาก


ลำบาก

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับเขมร លំបាក (ลํบาก)

ทำลำบาก

ตัดสินใจลำบาก


ไม่

คำกริยาวิเศษณ์

មិន

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

ᨷᩢ

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

ᨷᩴ᩵

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

niet

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

ꪹꪚ꪿ꪱ

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

ဢမ်ႇ

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

မ...ဘူး

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

ບໍ່

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

không

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

no

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

no

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

not

คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป

ใช่

อรรถาภิธาน:ไม่

นิร

อรรถาภิธาน:ไม่

บ่

อรรถาภิธาน:ไม่

บมิ

อรรถาภิธาน:ไม่

บราง

อรรถาภิธาน:ไม่

บร้าง

อรรถาภิธาน:ไม่

เปล่า

อรรถาภิธาน:ไม่

ไป่

อรรถาภิธาน:ไม่

ภุม

อรรถาภิธาน:ไม่

มิ

อรรถาภิธาน:ไม่

ไม่

อรรถาภิธาน:ไม่

ห่อน

อรรถาภิธาน:ไม่

หามิได้

อรรถาภิธาน:ไม่

หาไม่

อรรถาภิธาน:ไม่

หา…ไม่

อรรถาภิธาน:ไม่

อ

อรรถาภิธาน:ไม่

อน

อรรถาภิธาน:ไม่

อาม

อรรถาภิธาน:ไม่

อ่าม

อรรถาภิธาน:ไม่

มิ, คำปฏิเสธความหมายของคำที่อยู่ถัดไป, ถ้าอยู่ท้ายคำ ต้องมีคำ หา อยู่หน้า

ไม่กิน

ไม่ดี

หากินไม่


ฉะนี้

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก ฉันนี้

/t͡ɕʰa˨˩.niː˦˥/^((สัมผัส))

ฉันนี้, เช่นนี้, อย่างนี้, ดังนี้, ดั่งนี้, เพราะฉะนี้, เพราะเหตุนี้


หมู

คำกริยาวิเศษณ์

/muː˩˩˦/^((สัมผัส))

วิชาคำนวณสำหรับเขาแล้วหมูมาก


จุงเบย

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก จัง + เลย โดยการกดแป้นพิมพ์ผิดระหว่าง สระอุ กับ ไม้หันอากาศ และ ล กับ บ

/t͡ɕuŋ˧.bɤːj˧/^((สัมผัส))

รักจุงเบย


ฉิบหาย

คำกริยาวิเศษณ์

ฉีบหาย
ชิบหาย
ชิพหาย

/t͡ɕʰip̚˨˩.haːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰip̚˦˥.haːj˩˩˦/^((สัมผัส))

เก่งฉิบหาย

ฮาฉิบหาย

ร้อนฉิบหาย


เกรี้ยว

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ กริ้ว

อาการที่แสดงความเดือดดาลหรือโกรธมาก

อนิจจามาร้องอยู่เกรี้ยว ๆ.


ปัง

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

ถูกตรงที่หมาย


โป๊ะเชะ

คำกริยาวิเศษณ์

/poʔ˦˥.t͡ɕʰeʔ˦˥/^((สัมผัส))

ตรงเผง, แม่นยำตามคาด


นมนานกาเล

คำกริยาวิเศษณ์

นมนาน + กาเล

นม-นาน-กา-เล


โต๋เต๋

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

/toː˩˩˦.teː˩˩˦/^((สัมผัส))

(เดิน) อย่างไม่มีจุดหมาย, (กระทำ) อย่างไม่มีเป้าหมาย


งั้น

คำกริยาวิเศษณ์

ตัดมาจาก ยังงั้น, จาก อย่าง + นั้น

/ŋan˦˥/^((สัมผัส))

อย่างนั้น, ดังนั้น, เช่นนั้น, ฉะนั้น


ยังงั้น

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก อย่างนั้น

อย่างนั้น, ดังนั้น, เช่นนั้น, ฉะนั้น


ยังงี้

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก อย่างนี้

/jaŋ˧.ŋiː˦˥/^((สัมผัส))

อย่างนี้, ดังนี้, เช่นนี้, ฉะนี้


งั้น ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

งั้น < ยังงั้น < อย่าง + นั้น

/ŋan˦˥.ŋan˦˥/^((สัมผัส))

ธรรมดา, พื้น ๆ, ไม่น่าสนใจ, ไม่มีคุณสมบัติพิเศษ


การเมือง

คำกริยาวิเศษณ์

มีเงื่อนงำ, มีการกระทำอันมีเจตนาอื่นแอบแฝงอยู่

ป่วยการเมือง


เช้า

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຊົ້າ (เซ็้า), ไทลื้อ ᦋᧁᧉ (เช้า), ไทดำ ꪹꪋ꫁ꪱ (เจฺ้า), ไทขาว ꪹꪋꪱꫂ, ไทใหญ่ ၸဝ်ႉ (จ๎ว), อาหม 𑜋𑜈𑜫 (ฉว์), 𑜋𑜨𑜧 (ฉอ̂ว์) หรือ 𑜋𑜨𑜧𑜈𑜫 (ฉอ̂ว์ว์), จ้วง caeux; เทียบเวียดนาม chào (จ่าว)

/t͡ɕʰaːw˦˥/^((สัมผัส))

เร็วกว่าเวลาที่กำหนดในระหว่างรุ่งสว่างกับสาย

มาแต่เช้า

ก่อนเวลาที่กำหนด, ไม่สาย


ฉี่

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ; เทียบพม่า ဆီး (ฉี:), จ้วงแบบจั่วเจียง ciq (ฉี่-เยี่ยว,มักใช้กับเด็ก)

/t͡ɕʰiː˨˩/^((สัมผัส))

อย่างยิ่ง เช่น เงียบฉี่ ร้อนฉี่


ลึ่ม

คำกริยาวิเศษณ์

/lɯm˥˩/^((สัมผัส))


รึ่ม

คำกริยาวิเศษณ์

/rɯm˥˩/^((สัมผัส))


แกล่

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบจ้วงแบบจั่วเจียง geq (แก่), gah (กะ, “จะ, เกือบ, ใกล้จะ”)

/klɛː˨˩/^((สัมผัส))

สามลักษณะนี้ใกล้ แกล่แม้นไป่มี


ตดยังไม่ทันหายเหม็น

คำกริยาวิเศษณ์

ตด + ยัง + ไม่ + ทัน + หาย + เหม็น

ตด-ยัง-ไม่-ทัน-หาย-เหฺม็น

/tot̚˨˩.jaŋ˧.maj˥˩.tʰan˧.haːj˩˩˦.men˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่นาน, เร็วมาก

th-ตดยังไม่ทันหายเหม็น-th-adv-ROeLXeN2


โฮ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ร้องไห้ดัง ๆ


ไม่เลี้ยง

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ + เลี้ยง

“ผู้การแต้ม” ฟาดไม่เลี้ยง คิดได้ไงให้พกยาบ้า 5 เม็ด

ไม่ให้มีโอกาสรอด


โก้เก๋

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากฝรั่งเศส coquet

/koː˥˩.keː˩˩˦/^((สัมผัส))

หรูหรางามเข้าที (มักใช้แก่กิริยาแต่งตัวหรือการแสดงกิริยาอื่น ๆ)


ขมีขมัน

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบเขมร ខ្មី (ขฺมี)

ขะ-หฺมี-ขะ-หฺมัน

/kʰa˨˩.miː˩˩˦.kʰa˨˩.man˩˩˦/^((สัมผัส))

รีบเร่งในทันทีทันใด


ขย่อน

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰa˨˩.jɔn˨˩/^((สัมผัส))

ครั้นไก่ขันขย่อนค่อนคืน


อาราม

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบสันสกฤต अरम् (อรมฺ, “รวดเร็ว, เร่งรีบ”)

มุ่งหมายอย่างรีบร้อน, พะวงที่จะทำการใด ๆ, ตั้งหน้าตั้งตา, ใช้นำหน้ากริยา

อารามจะไปเลยลืมกระเป๋าสตางค์


ตะแหมะแขะ

คำกริยาวิเศษณ์

ตะ-แหฺมะ-แขะ

/ta˨˩.mɛʔ˨˩.kʰɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

ผิดส่วน ใช้ประกอบคำ เตี้ย เป็น เตี้ยตะแหมะแขะ


ขยับ

คำกริยาวิเศษณ์

ค่อนข้าง, เกือบ

ขยับจะจริง


ขยุม

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្ញុំ (ขฺญุํ)

ขะยุก, ทำถี่ ๆ

เห็นลับแลแล้วก็พายขยุมใหญ่


ออกนอกหน้า

คำกริยาวิเศษณ์

ออก + นอก + หน้า

ɔ̀ɔk-nɔ̂ɔk-nâa

/ʔɔːk̚˨˩.nɔːk̚˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

แสดงความรู้สึกให้ปรากฏทางสีหน้า, แสดงอาการให้ปรากฏอย่างชัดแจ้ง


เอาจริงเอาจัง

คำกริยาวิเศษณ์

เอา + จริง + เอา + จัง

เอา-จิง-เอา-จัง

/ʔaw˧.t͡ɕiŋ˧.ʔaw˧.t͡ɕaŋ˧/^((สัมผัส))

ตั้งใจทำอย่างจริงจัง, ถือเอาเป็นแน่นอน


เอาจริง

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔaw˧.t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

ตั้งใจทำอย่างจริงจัง, ถือเอาเป็นแน่นอน

เอาแน่, ไม่ล้อเล่น


เอา

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เอา, ลาว ເອົາ (เอ็า), คำเมือง ᩐᩣ (อูา), เขิน ᩐᩢᩣ (อูัา), ไทลื้อ ᦀᧁ (เอา), ไทดำ ꪹꪮꪱ (เอา), ไทใหญ่ ဢဝ် (อว), อาหม 𑜒𑜧 (อว์) หรือ 𑜒𑜧𑜈𑜫 (อว์ว์) หรือ 𑜒𑜨𑜧 (ออ̂ว์), จ้วง aeu

เมื่อใช้ลงท้ายกริยา เป็นการเน้นกริยาแสดงถึงการตั้งหน้าตั้งตาทำต่อเนื่องกัน

กินเอา ๆ


เป็น

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m̩.pelᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป็น, ลาว ເປັນ (เปัน), คำเมือง ᨸᩮ᩠ᨶ (เปน), ไทลื้อ ᦔᦲᧃ (ปีน), ไทดำ ꪹꪜꪸꪙ (เปย̂น), ไทขาว ꪜꪲꪙ, ไทใหญ่ ပဵၼ် (เปน), ไทใต้คง ᥙᥥᥢ (เปน), อาหม 𑜈𑜢𑜃𑜫 (บิน์), จ้วง baenz, แสก พั๊น, จ้วงแบบจั่วเจียง binz

เต้นเป็น

รำเป็น


ขุก

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰuk̚˨˩/^((สัมผัส))

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ


ขลุกขลุ่ย

คำกริยาวิเศษณ์

ขฺลุก-ขฺลุ่ย

ง่วนอยู่, คลุกคลีอยู่


หย่า

คำกริยาวิเศษณ์

/jaː˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ อย่า


หมด

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmotᴰˢ¹ (Jonsson, 1991); เทียบจีนยุคกลาง歿 (MC mwot, “ตาย”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เหมิด, หรือ เบิด, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩫᨯ (หม็ด), ลาว ໝົດ (หม็ด), ญ้อ เมิ็๊ด, หรือ เบิ็๊ดไทลื้อ ᦷᦖᧆ (โหมด), ไทดำ ꪹꪢꪸꪒ (เหมย̂ด), ไทใหญ่ မူတ်း (มู๊ต), ปักษ์ใต้ เหม็ด

ไม่มีอะไรเหลือ

กินหมด

ใช้หมด


นำ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน นำ, ลาว ນຳ (นำ), คำเมือง ᨶᩣᩴ (นาํ), เขิน ᨶᩣᩴ (นาํ), ไทลื้อ ᦓᧄ (นัม), ไทใหญ่ ၼမ်း (นั๊ม),จ้วง nemz (แนม, “ไปตามหลัง”)

อาการที่ซักหรือถามเป็นเชิงแนะไปในตัว

ซักนำ

ถามนำ


แข็ง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kʰɛːŋᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *k.reːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩯ᩠ᨦ (แขง) หรือ ᨡᩯᩢ᩠ᨦ (แขัง), ลาว ແຂງ (แขง), ไทลื้อ ᦶᦃᧂ (แฃง), ไทดำ ꪵꪄꪉ (แฃง), ไทใหญ่ ၶႅင် (แขง), ไทใต้คง ᥑᥦᥒᥴ (แฃ๋ง), พ่าเก ၵိင် (ขิง์), อาหม 𑜁𑜢𑜂𑜫 (ขิง์), ซาปา xeŋᴬ¹, ปู้อี jeengl, แสก เถรี่ยง (“แข็ง”) และ แข้ง (“ตึง”)

/kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เข้มแข็ง, ทนทาน, เก่ง, สู้งาน

ทำงานแข็ง

วิ่งแข็ง


ง่าย

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ŋaːjᴮ⁴, จากไทดั้งเดิม *ŋaːjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ง่าย, คำเมือง ᨦ᩵ᩣ᩠ᨿ (ง่าย), ลาว ງ່າຍ (ง่าย), ไทลื้อ ᦇᦻᧈ (ง่าย), ไทใหญ่ ငၢႆႈ (ง้าย), ไทดำ ꪉ꪿ꪱꪥ (ง่าย), ไทขาว ꪉꪱꪥꫀ, ไทใต้คง ᥒᥣᥭ (งาย), พ่าเก ငႝ (งย์), อาหม 𑜂𑜩 (งย์), จ้วง ngaih, แสก หง้าย

/ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

สะดวก, ไม่ยาก

พูดง่าย แต่ทำยาก


ง่าย ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ ง่าย

/ŋaːj˥˩.ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

ธรรมดา ๆ, ไม่ยุ่งยาก


คล่อง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄ່ອງ (ค่อง)

/kʰlɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

หายใจได้คล่องขึ้น

เด็กคนนี้ใช้คล่อง

คล่องคอ

พูดคล่อง


อัน

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔalᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อัน, ลาว ອັນ (อัน), คำเมือง ᩋᩢ᩠ᨶ (อัน), เขิน ᩋᩢ᩠ᨶ (อัน), ไทลื้อ ᦀᧃ (อัน), ไทดำ ꪮꪽ (อัน), ไทใหญ่ ဢၼ် (อัน), ไทใต้คง ᥟᥢ (อัน), อาหม 𑜒𑜃𑜫 (อน์), จ้วง aen

เป็นอันมาก

เป็นอันดี


ร่วม

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮ່ວມ (ฮ่วม), คำเมือง ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ (รว่ม), เขิน ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ (รว่ม), ไทลื้อ ᦷᦣᧄᧈ (โฮ่ม), ไทใหญ่ ႁူမ်ႈ (หู้ม)

ล่วงไปมากจวนถึงที่หมาย, เกือบ, เกือบถึง

ร่วมถึง

ร่วมเสร็จ

ทำมาร่วมเดือนแล้ว

ซากสัตว์นี้มีอายุร่วม 1,000 ปี


มิ

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *miːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ມິ (มิ), คำเมือง ᨾᩥ (มิ), ผู้ไท มี, จ้วง miz/meij=mboh=mboux (“มิ, ไม่, บ่”)

/miʔ˦˥/^((สัมผัส))

มิทราบ

มิควร

มิบังอาจ


ยิ่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/jiŋ˥˩/^((สัมผัส))

ถ้าอยู่ข้างหลัง หมายความว่า เป็นยอด, ที่สุด

งามยิ่ง

ดียิ่ง

ถ้าอยู่ข้างหน้า ใช้ในเชิงเปรียบเทียบหมายความว่า เกิน, ล้ำ, เพิ่มขึ้น, เจริญขึ้น, มากขึ้น, ฯลฯ

ยิ่งงาม

ยิ่งดี

ถ้าประกอบหน้าคำอื่น มักมาเป็นคู่กันเสมอ

ยิ่งมากยิ่งดี

ยิ่งตียิ่งกัด

ยิ่งแก่ยิ่งโง่

ยิ่งโตยิ่งเซ่อ


ที่สุด

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰiː˥˩.sut̚˨˩/^((สัมผัส))

ในที่สุด

ลักษณะที่ยิ่งหรือหย่อนกว่าสิ่งอื่น ๆ ทั้งหมดในพวกเดียวกัน

ดีที่สุด

ช้าที่สุด


อด

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɤtᴰ; ร่วมรากกับ อึด; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อด หรือ อึด, ลาว ອົດ (อ็ด) หรือ ອຶດ (อึด), คำเมือง ᩋᩫ᩠ᨯ (อ็ด) หรือ ᩋᩧ᩠ᨷ (อึบ), เขิน ᩋᩫ᩠ᨯ (อ็ด) หรือ ᩋᩧ᩠ᨷ (อึบ), ไทลื้อ ᦷᦀᧆ (โอด) หรือ ᦀᦹᧇ (อืบ), ไทดำ ꪮꪳꪒ (อึด), ไทขาว ꪮꪳꪒ, ไทใหญ่ ဢိုပ်း (อึ๊ป), ไทใต้คง ᥟᥪᥙᥴ (อื๋ป), อาหม 𑜒𑜢𑜤𑜆𑜫 (อึป์); เทียบเขมร អត់ (อต̍)

/ʔot̚˨˩/^((สัมผัส))

ดำน้ำอด


เท่า

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ท่อ, ลาว ເທົ່າ (เท็่า) หรือ ທໍ່ (ทํ่), คำเมือง ᨴᩮᩢ᩵ᩤ (เทั่า), เขิน ᨴᩮᩢ᩵ᩤ (เทั่า), ไทลื้อ ᦑᧁᧈ (เท่า) หรือ ᦑᦸᧈ (ท่อ̂), ไทดำ ꪕꪷ꪿ (ตฺํ่), ไทใหญ่ တေႃႈ (ต้อ̂) (ในคำว่า ႁၢၼ်ႉတေႃႈ (ห๎านต้อ̂, “ตราบเท่า”)), ไทใต้คง ᥖᥩ (ตอ̂, “เหมือนกัน”) หรือ ᥖᥨᥝ (โตว, “เหมือนกัน”), อาหม 𑜄𑜦𑜡 (ตอ̂), จ้วง doh (ต่อ), จ้วงแบบจั่วเจียง toh (ท่อ)

สูงเท่ากัน

ตราบเท่า

รู้เท่า

สูงเท่าใด

เก่งเท่าไหน

ตัวเท่านี้


เท่ากัน

คำกริยาวิเศษณ์

สูงเท่ากัน


เสมอ

คำกริยาวิเศษณ์

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

ตลอดไป, บ่อยและเป็นประจำ

ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกเสมอ


เสมอ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ เสมอ

สะ-เหฺมอ-สะ-เหฺมอ

sà-mə̌ə-sà-mə̌ə

/sa˨˩.mɤː˩˩˦.sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียบราบ, ไม่ลุ่ม ๆ ดอน ๆ

ปรับพื้นให้เสมอ ๆ กัน

ตลอดไป, บ่อยและเป็นประจำ

เขามาหาเสมอ ๆ


แรก

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แฮก, ลาว ແຮກ (แฮก), คำเมือง ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), เขิน ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), ไทลื้อ ᦶᦣᧅ (แฮก), ไทใหญ่ ႁႅၵ်ႈ (แห้ก)

/rɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

แรกเกิด

แรกพบ

แรกเห็น

แต่แรกเริ่ม

เพิ่งมีเป็นครั้งแรก

มะม่วงแรกออกผล


แร่

คำกริยาวิเศษณ์

/rɛː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่รี่เข้าใส่, อาการที่กรากเข้าใส่

วิ่งแร่มาแต่ไกล


รี่

คำกริยาวิเศษณ์

/riː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่เคลื่อนเข้าไปเรื่อยไม่รีรอ

เดินรี่เข้ามา


ริม

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *riːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩥ᩠ᨾ (ริม), อีสาน ฮิม, ลาว ຮິມ (ฮิม), ไทลื้อ ᦣᦲᧄ (ฮีม), ไทดำ ꪭꪲꪣ (ฮิม), ไทใหญ่ ႁိမ်း (หิ๊ม), ไทใต้คง ᥞᥤᥛᥰ (หี๊ม), อาหม 𑜍𑜢𑜉𑜫 (ริม์), 𑜍𑜢𑜪 (ริํ), หรือ 𑜍𑜧𑜪 (รว์ํ), จ้วง simz, จ้วงแบบจั่วเจียง rimz หรือ simz

น้องนอนกลาง พี่นอนริม

ริมตาย


พ้น

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພົ້ນ (พ็้น), คำเมือง ᨻᩫ᩠᩶ᨶ (พ็้น), ไทลื้อ ᦷᦗᧃᧉ (โพ้น) หรือ ᦗᦳᧃᧉ (พุ้น), ไทใหญ่ ပူၼ်ႉ (ปู๎น), อาหม 𑜆𑜨𑜃𑜫 (ปอ̂น์), จ้วง baenx (ปั๊น) , จ้วงแบบจั่วเจียง poenx (พ้น เพิ้น)

ข้ามพ้น

บินพ้น

ผ่านพ้น

หลุดพ้น


ด้วย

คำกริยาวิเศษณ์

Li Fang-Kuei (1977) สืบสร้าง *ʔduəi C1 ในภาษาไทดั้งเดิม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດ້ວຍ (ด้วย), คำเมือง ᨴ᩠ᩅ᩠ᨿ (ทวย), ไทลื้อ ᦑᦽ (โทย), ไทใหญ่ လူၺ်ႈ (ลู้ญ), จ้วง ndij (ดี้-ด้วยกัน และ), จ้วงแบบจั่วเจียง nduij,nduoij (ดู้ย,ด้วย-ด้วยกัน และ), จ้วงแบบจั่วเจียง nduoij gaen (ด้วยกัน พร้อมกัน-Daxin city)

คำแสดงกริยารวมหรือเพิ่ม

สวยด้วยดีด้วย

แสดงกริยาร่วมกันหรือในทำนองเดียวกัน

กินด้วย

แสดงความขอร้อง

ช่วยด้วย

บอกด้วย


แทน

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴᩯ᩠ᨶ (แทน), เขิน ᨴᩯ᩠ᨶ (แทน), ลาว ແທນ (แทน), ไทลื้อ ᦶᦑᧃ (แทน), ไทใหญ่ တႅၼ်း (แต๊น)

/tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

เอาเกลือแทนน้ำปลา

อาการที่บุคคลหนึ่งทำหน้าที่ในฐานะของอีกบุคคลหนึ่ง

รักษาการแทน

ทำแทน

ไปแทน


เหยียบ

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjiəpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เหยียบ, ลาว ຢຽບ (อยยบ), คำเมือง ᩀ᩠ᨿᨷ (อยยบ), เขิน ᩉ᩠ᨿ᩠ᨿᨷ (หยยบ), ไทลื้อ ᦵᦊᧇᧈ (เหย่บ), ไทใหญ่ ယဵပ်ႇ (เย่ป), ไทใต้คง ᥕᥥᥙᥱ (เย่ป), อาหม 𑜊𑜢𑜆𑜫 (ยิป์), แสก เยี̄ยบ, จ้วง yiep, จ้วงแบบจั่วเจียง yiep

เหยียบร้อย


เดี๋ยว

คำกริยาวิเศษณ์

ชั่วระยะเวลาหนึ่ง, ชั่วขณะหนึ่ง, ชั่วครู่หนึ่ง

คอยเดี๋ยว

อาจจะทำหรืออาจจะเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง, ประเดี๋ยว ก็ว่า

เดี๋ยวไม่ให้เลย

เดี๋ยวตกน้ำนะ


อาจ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร អាច (อาจ)

/ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กล้า ในคำว่า อาจหาญ

เรื่องยาก ๆ อย่างนี้เขาทำได้ ผมไม่อาจทำได้อย่างเขา

เป็นคำช่วยกริยาบอกความคาดคะเน

พรุ่งนี้เขาอาจมาประชุมได้

เป็นคำช่วยกริยาใช้แสดงว่าสิ่งหนึ่งใช้แทนอีกสิ่งหนึ่งได้

เมื่อไม่มีกะทิก็อาจใช้นมสดได้


ยอด

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲoːtᴰ ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍອດ (ยอด), ไทลื้อ ᦍᦸᧆ (ยอ̂ด), ไทใหญ่ ယွတ်ႈ (ย้อ̂ต), อาหม 𑜊𑜨𑜄𑜫 (ยอ̂ต์) หรือ 𑜐𑜨𑜄𑜫 (ญอ̂ต์), จ้วงแบบจั่วเจียง yod, จ้วง yod/nyod

/jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอดเยี่ยม

ยอดรัก


แผลง

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่แตกต่างไปจากปรกติ

เล่นแผลง


รวย

คำกริยาวิเศษณ์

แผ่ว, เบา, อ่อน, ระรวย ก็ว่า

หายใจรวย ๆ

หอมรวย ๆ


จัด

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร ចាស់ (จาส̍, “เข้ม, แก่”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈັດ (จัด)

/t͡ɕat̚˨˩/^((สัมผัส))

ยิ่ง, เต็มที่, เกินปรกติมาก, มากหรือหนักไปในทางใดทางหนึ่ง

ระเบียบจัด

ธรรมเนียมจัด

หิวจัด

ร้อนจัด

หนาวจัด

แดดจัด

ผลไม้แก่จัด


เต็มที่

คำกริยาวิเศษณ์

ออกแรงเต็มที่

โตเต็มที่


พร่อง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *broːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ່ອງ (พ่อง), คำเมือง ᨻᩕᩬ᩵ᨦ (พรอ่ง) หรือ ᨽᩬ᩵ᨦ (ภอ่ง), ᨽᩬ᩵ᨦ (ภอ่ง), ไทลื้อ ᦘᦸᧂᧈ (ภ่อ̂ง), ไทใหญ่ ၽွင်ႈ (ผ้อ̂ง), จ้วงแบบจั่วเจียง pyongh, จ้วง byongh

/pʰrɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่เต็มตามอัตราเพราะลดหรือขาดไป

ตักแกงพร่อง

ทำงานไม่พร่อง

กินไม่รู้จักพร่อง


แต่

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕ່ (แต่), ไทดำ ꪵꪔ꪿ (แต่)

/tɛː˨˩/^((สัมผัส))

เฉพาะ, อย่างเดียว, เท่านั้น

เลือกเอาแต่ที่ดี ๆ

อยู่แต่ในบ้าน


เล่า

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง laeuh (เล่า-ใช้ไปหลายรอบแล้ว เก่าแล้ว ซ้ำแล้ว)

ทำแล้วทำอีกอยู่นั่นเอง

พูดแล้วพูดเล่า

กินแล้วกินเล่า

ทำแล้ว ๆ เล่า ๆ ไม่รู้จักเสร็จ


เอง

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรเก่า ឯង (เอง), ឯង៑ (เองฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ឯង (เอง), ลาว ເອງ (เอง); ร่วมรากกับ เอ็ง

/ʔeːŋ˧/^((สัมผัส))

คำเน้นแสดงว่าไม่ใช่ผู้อื่นหรือสิ่งอื่น

ฉันเอง

เป็นธรรมดาอยู่เอง

ตามลำพัง, เฉพาะตน

ไปกันเอง


แพร่หลาย

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰrɛː˥˩.laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

กระจายออกไปให้มาก, ทั่วถึง

รู้กันแพร่หลาย

ใช้กันแพร่หลาย


ทั่วถึง

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰua̯˥˩.tʰɯŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ถึงทุกคน, ครบทั่วทุกคน


แช

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

/t͡ɕʰɛː˧/^((สัมผัส))

เถลไถลไม่ตรงไปตรงมา


พำ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພຳ (พำ)

เสียงอย่างเสียงคนพูดหรือบ่นค่อย ๆ, พึมพำ ก็ว่า


ซึม

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊຶມ (ซึม), คำเมือง ᨩᩧ᩠ᨾ (ชึม), เขิน ᨩᩧ᩠ᨾ (ชึม), ไทลื้อ ᦋᦹᧄ (ชืม), ไทใหญ่ ၸိုမ်း (จึ๊ม) หรือ ၸိမ်း (จิ๊ม), จ้วง caemh (ซ่ำ)

เหงาหงอยไม่ค่อยพูดจา, ไม่เบิกบาน, ไม่มีชีวิตชีวา

นั่งซึม

อาการซึม


อย่าง

คำกริยาวิเศษณ์

จากจีนเก่า樣 (OC *laŋs); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩵ᩣ᩠ᨦ (อย่าง), ลาว ຢ່າງ (อย่าง), ไทลื้อ ᦊᦱᧂᧈ (หย่าง)

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

อย่างใจ

อย่างเคย

ใช้ประกอบคำวิเศษณ์หมายความว่า โดยอาการที่

อย่างดี

อย่างเข้มแข็ง


นาว

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากอังกฤษ now

บัดนี้, ตอนนี้, เวลานี้


อาจิณ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากบาลี อาจิณฺณ

อาจิน
อาจินต์

[เสียงสมาส]
อา-จิน-นะ-

/ʔaː˧.t͡ɕin˧/^((สัมผัส))

เป็นปรกติ, ติดเป็นนิสัย, เสมอ ๆ, เนือง ๆ


จู่

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕuː˨˩/^((สัมผัส))

ตรงถึง, ไม่รั้งรอ


จู่ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก อยู่ ๆ

/t͡ɕuː˨˩.t͡ɕuː˨˩/^((สัมผัส))

ไม่รู้ตัวมาก่อน, โดยกะทันหัน

จู่ ๆ ฝนก็ตกลงมา


ล่วงหน้า

คำกริยาวิเศษณ์

/lua̯ŋ˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ไปล่วงหน้า

รับเงินล่วงหน้า


เบะ

คำกริยาวิเศษณ์

/beʔ˨˩/^((สัมผัส))

มาก, มักใช้ประกอบคำ เหลือ เป็น เหลือเบะ คือ เหลือมาก เช่นในกรณีที่เตรียมของไว้มาก แต่คนมาน้อย


ไป่

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pajᴮ, ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไป่ (“หรือยัง; เสร็จหรือยัง”), ลาว ໄປ່ (ไป่), คำเมือง ᨸᩱ᩵ (ไป่), ไทลื้อ ᦺᦔᧈ (ไป่), ไทใหญ่ ပႆႇ (ไป่), พ่าเก ပႝ (ปย์)


ปี๋

คำกริยาวิเศษณ์

/piː˩˩˦/^((สัมผัส))

มักใช้ประกอบคำอื่น หมายความว่า ยิ่งกว่าปรกติ

ดำปี๋

เค็มปี๋

แน่นปี๋


ทั้งสิ้น

คำกริยาวิเศษณ์


ตาม

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taːmᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕາມ (ตาม), ไทลื้อ ᦎᦱᧄ (ตาม), ไทใหญ่ တၢမ်း (ต๊าม), ไทใต้คง ᥖᥣᥛᥰ (ต๊าม), จ้วงแบบจั่วเจียง dam, จ้วง dam

อาการที่เลียนแบบหรือเอาอย่าง

ทำตาม

คล้อยตาม

ควรแก่, เหมาะแก่

ตามกำลังความสามารถ

เหมือน, อย่าง, ดัง

ตามเคย

ตามปรกติ

ตามธรรมดา

แล้วแต่, สุดแต่

ตามใจ

ตามอัธยาศัย

ตามกรรม

ไม่ทวนกระแส (ใช้แก่กระแสน้ำหรือกระแสลม)

ตามน้ำ

ตามลม

ไม่ขัด, ไม่ฝ่าฝืน, ไม่ฝืน

ทำตามคำสั่ง

ปฏิบัติตามกฎหมาย

ตามสมัยนิยม


ครบ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมรเก่า គ្រប (คฺรป), គ្រប្ប (คฺรปฺป), គ្រុប (คฺรุป), គ្រុប្ប (คฺรุปฺป), គ្រោព (คฺโรพ), គោរោព្វ (โคโรพฺว); ร่วมเชื้อสายกับเขมร គ្រប់ (คฺรบ̍)

ถ้วน, เต็มจำนวนที่กำหนดไว้


จะจะ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕa˨˩.t͡ɕaʔ˨˩/^((สัมผัส))

ให้ชัดเจน, กระจ่าง

เขียนจะจะ

ห่างเป็นระยะ ๆ

ดำนาจะจะ


ขัดสน

คำกริยาวิเศษณ์

ฝืดเคือง, อัตคัด, ขาดแคลน


โว

คำกริยาวิเศษณ์

คุยโว


ล้น

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩫ᩠᩶ᨶ (ล็้น), ลาว ລົ້ນ (ล็้น), ไทลื้อ ᦷᦟᧃᧉ (โล้น), ไทใหญ่ လူၼ်ႉ (ลู๎น)，จ้วง loenx

สวยล้น

ค่อนข้างทะลึ่ง, เกินพอดี

เด็กคนนี้พูดจาล้น


ไซร้

คำกริยาวิเศษณ์

คำสำหรับเน้นความหมายของคำหน้า มีความหมายไปในทางว่า อย่างนั้น, เช่นนั้น, ทีเดียว

ถ้าทศกัณฐ์ไม่จำนนแล้วไซร้ หนุมานก็จะเผานครลงกาให้แหลกลาญ


ไสร้

คำกริยาวิเศษณ์

ไซร้, คำสำหรับเน้นความหมายของคำหน้า มีความหมายไปในทางว่า อย่างนั้น, เช่นนั้น, ทีเดียว


พอดี

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

พอเหมาะกับเวลา

พอสิ้นเดือนเงินก็หมดพอดี

เขามาถึงที่ทำงาน 8.30 น. พอดี


พอกัน

คำกริยาวิเศษณ์

[pʰɔː˧.kä̃n˧]

เสมอกัน, ทัดเทียมกัน, เทียบเท่ากัน

เก่งพอกัน

ฝีมือพอกัน

ร้ายพอกัน


พร้อม

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากจีนเก่า凡 (OC *bom, “ทั้งหมด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ້ອມ (พ้อม), คำเมือง ᨻᩕᩬ᩶ᨾ (พรอ้ม), เขิน ᨽᩬ᩶ᨾ (ภอ้ม), ไทลื้อ ᦘᦸᧄᧉ (ภ้อ̂ม), ไทใหญ่ ၽွမ်ႉ (ผ๎อ̂ม), อาหม 𑜇𑜨𑜪 (ผอ̂ํ, “ทั้งหมด”)

/pʰrɔːm˦˥/^((สัมผัส))

คำแสดงกิริยาร่วมกัน

ร้องเพลงพร้อมกัน

ปรบมือพร้อมกัน

คำแสดงกิริยาในเวลาเดียวกัน

ไปพร้อมกัน

ถึงพร้อมกัน

โดยปริยายหมายความว่า ครบครัน

งามพร้อม

ดีพร้อม

เตรียมพร้อม

พร้อมแล้ว


รอด

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮอด, ลาว ຮອດ (ฮอด), คำเมือง ᩁᩬᨯ (รอด), ไทลื้อ ᦣᦸᧆ (ฮอ̂ด), ไทดำ ꪭꪮꪒ (ฮอด), ไทใหญ่ ႁွတ်ႈ (ห้อ̂ต), จ้วงแบบจั่วเจียง lot (หลอด, “ถึง”)

/rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ถึงจุดหมายปลายทาง

ไปรอด


ซ้ำ

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *zamꟲ⁴, จากไทดั้งเดิม *zamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), เขิน ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), ลาว ຊ້ຳ (ซ้ำ), ไทขาว ꪏꪝꪾꫂ, ไทใหญ่ သမ်ႉ (สั๎ม), ไทใต้คง ᥔᥛᥳ (สั๎ม), พ่าเก ꩬံ (สํ), อาหม 𑜏𑜪 (สํ)

ทำอย่างเดียวกันอีกครั้งหนึ่งหรือหลาย ๆ ครั้ง

พูดซ้ำ

ตีซ้ำ


ซิบ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เลือดไหลออกน้อย ๆ


สาระแน

คำกริยาวิเศษณ์

/saː˩˩˦.ra˦˥.nɛː˧/^((สัมผัส))

ชอบเข้าไปยุ่งในเรื่องของคนอื่น, ชอบเข้าไปยุ่งในเรื่องที่มิใช่หน้าที่ของตน

เขากำลังทำงานกันอยู่ดี ๆ ก็สาระแนเข้าไปทำงานเขาเสีย

ยุแหย่ให้เขาผิดใจกัน, ยุยงให้เขาแตกกัน

พูดอะไรให้ฟัง ก็สาระแนไปบอกเขาหมด


แทบ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແທບ (แทบ)

/tʰɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เกือบ, จวนเจียน, ใกล้ชิด


หวิด

คำกริยาวิเศษณ์

เฉียด, จวนเจียน, เกือบ, หวุดหวิด ก็ว่า

หวิดถูกลอตเตอรี่


แจ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕɛː˧/^((สัมผัส))

กระชั้นชิด, ไม่คลาด, ไม่ห่าง, (ใช้ในอาการที่คุมหรือติดตาม)

คุมแจ

ตามแจ


ยาบ

คำกริยาวิเศษณ์

/jaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่โบกหรือกระพือขึ้นลงช้า ๆ

อาการที่สูงขึ้นและยุบลงช้า ๆ, ใช้ว่า เยิบยาบ ก็มี


สยอง

คำกริยาวิเศษณ์

/sa˨˩.jɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ขนลุกขนชันเพราะความหวาดกลัว ในความว่า ขนพองสยองเกล้า


ไสว

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ชูสะพรั่งอยู่ไหว ๆ

ธงโบกสะบัดอยู่ไสว

สว่างไสว


เอ็ด

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔet̚˨˩/^((สัมผัส))

เอะอะ, อึกทึก


เฉภาะ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰa˨˩.pʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เฉพาะ


เฉพาะ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร ឆ្ពោះ (ฉฺโพะ, “ไปยัง, ต่อหน้า, ตรงหน้า”)

ฉะเพาะ
เฉภาะ

/t͡ɕʰa˨˩.pʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

โดยเจาะจง, เพ่งตรง, ตรงตัว

จำกัด, เท่านี้, เท่านั้น


ปาน

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ปาง (รากศัพท์ 3); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປານ (ปาน)

เหมือน, คล้าย

เก่งปานกัน

เช่น, เพียง, ดัง

ดีถึงปานนี้

เก่งอะไรปานฉะนี้


ล่ก

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก ลวก

อาการที่ทำอย่างรีบร้อนหรืออย่างลวก ๆ

ทำงานล่ก ๆ เพื่อให้ทันเวลา

ทำงานล่ก ๆ เอาดีไม่ได้


ไหว

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.wajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩱ (ไหว), ลาว ໄຫວ (ไหว), ไทดำ ꪼꪪ (ไหว), ไทลื้อ ᦺᦛ (ไหว), ไทใหญ่ ဝႆ (ไว), พ่าเก ဝႝ (วย์), อาหม *𑜈𑜩 (*บย์), จ้วงแบบหนง vae, จ้วงแบบจั่วเจียง vaej

สามารถทำได้,มีแรงให้ทำ

เดินไหว

สู้ไหว

กินไหว


เอ็ดอึง

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔet̚˨˩.ʔɯŋ˧/^((สัมผัส))

เอะอะอื้ออึง


เหลื่อม

คำกริยาวิเศษณ์

/lɯa̯m˨˩/^((สัมผัส))

เลยไป, ล้ำไป, ล้ำกัน, ไม่เสมอกัน


ทีเดียว

คำกริยาวิเศษณ์

ฉับพลัน, ทันที

พูดออกมาทีเดียวนะ

เก่งทีเดียว


แบ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແບ (แบ) หรือ ເບ (เบ), ไทดำ ꪵꪚ (แบ), จ้วง mbe, แสก แบ๋

/bɛː˧/^((สัมผัส))

อาการที่เปิดแผ่หรือวางทิ้งไว้อย่างไม่เอาใจใส่เป็นต้น

นอนแบ

เปิดแบไว้

ทิ้งแบไว้


แบ็บ

คำกริยาวิเศษณ์

/bɛp̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่นอนอยู่กับที่ ลุกไม่ไหว ในลักษณะที่หมดกำลังหรือเจ็บป่วย มีอาการเพียบเป็นต้น ในคำว่า นอนแบ็บ


ล่อ

คำกริยาวิเศษณ์

/lɔː˥˩/^((สัมผัส))

ผลุบ ๆ โผล่ ๆ, ไม่เห็นถนัด


ดาย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດາຍ (ดาย), คำเมือง ᨯᩣ᩠ᨿ (ดาย), เขิน ᨯᩣ᩠ᨿ (ดาย), ไทลื้อ ᦡᦻ (ดาย), ไทใหญ่ လၢႆ (ลาย), จ้วง ndai

กินดาย

เพิกเฉย, ไม่เอาใจใส่

ดูดาย

ทีเดียว, เท่านั้น

เดียวดาย

เปล่าดาย

พู้นมาดาย

สะดวกดาย

โดด, เดี่ยว, เลย, ถ่ายเดียว (มักใช้ในที่สุดประโยค)


แช่เบ้า

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰɛː˥˩.baw˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่นั่งอยู่กับที่เป็นเวลานาน ๆ โดยไม่ได้ทำประโยชน์อะไร


ลน

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่รีบร้อนจนไม่เป็นระเบียบ, สับสน

ทำอะไรลนไปหมด

พูดลนจนฟังไม่รู้เรื่อง


ไย

คำกริยาวิเศษณ์

ไฉน, อะไร, ทำไม

จะช้าอยู่ไย

ไยจึงไม่มา


หวอด

คำกริยาวิเศษณ์

/wɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่หาวทำเสียงดังเช่นนั้น ในคำว่า หาวหวอด


สบาย

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากบาลี สปฺปาย; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະບາຍ (สะบาย), เขมร សប្បាយ (สบฺบาย)

เดี๋ยวนี้เขาสบายขึ้น ลูก ๆ ทำงานหมดแล้ว

เป็นสุขกายสุขใจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ สุข เป็น สุขสบาย

เวลานี้เขาสบายแล้ว เพราะมีฐานะดีขึ้น ไม่มีวิตกกังวลใด ๆ

สะดวก, มักใช้เข้าคู่กับคำ สะดวก เป็น สะดวกสบาย

ทำตามสบายไม่ต้องเกรงใจ

มีรถส่วนตัวสบายกว่าไปรถประจำทาง

เก้าอี้ตัวนี้นั่งสบาย

เขาทำงานสบายขึ้น ไม่ต้องแบกหามเหมือนเมื่อก่อน

ไม่เจ็บไม่ไข้

เวลานี้เขาสบายดี ไม่ป่วยไข้

มีความพอใจเมื่อได้สัมผัส

สบายหู

สบายตา

สบายกาย


แน่บ

คำกริยาวิเศษณ์

/nɛp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่วิ่งอย่างรวดเร็วไม่เหลียวหลัง

โกยแน่บ


ขึ้น

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χɯnꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขึ้น, ลาว ຂຶ້ນ (ขึ้น), คำเมือง ᨡᩧ᩠᩶ᨶ (ขึ้น), เขิน ᨡᩨ᩠᩶ᨶ (ขื้น), ไทลื้อ ᦃᦹᧃᧉ (ฃื้น), ไทดำ ꪄꪳ꫁ꪙ (ฃึ้น), ไทขาว ꪄꪳꪙꫂ, ไทใหญ่ ၶိုၼ်ႈ (ขึ้น), ไทใต้คง ᥑᥪᥢᥲ (ฃื้น), พ่าเก ၵိုꩫ် (ขึน์), อาหม 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (ขึน์), จ้วง hwnj, จ้วงแบบจั่วเจียง kwnj

/kʰɯn˥˩/^((สัมผัส))

ใช้ประกอบคำอื่นเพื่อเน้นความให้เด่นหรือให้ชัดแจ้งกว่าเดิม

เกิดขึ้น

เป็นขึ้น

สวยขึ้น

สูงขึ้น

เป็นคำประกอบท้ายหมายความว่า มากกว่าเดิม

ดีขึ้น

เร็วขึ้น

อ้วนขึ้น

เป็นไปตามคำที่ยอหรือยุเป็นต้น

ยกขึ้น

ยุขึ้น

หนุนขึ้น

ดูสวยกว่าตัวจริง

แต่งตัวขึ้น

ถ่ายรูปขึ้น

มีเหตุผลสมควร

ฟังขึ้น

ถ้าใช้ในความปฏิเสธ หมายความว่า ไม่ชนะ

เถียงไม่ขึ้น


ควร

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร គួរ (คัวร) เทียบกับภาษามอญโบราณ gor, มอญ ဂပ်ဂေါဝ် (คป์โคว์); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄວນ (ควน), ไทลื้อ ᦷᦅᧃ (โคน)

กินแต่พอควร

ชอบ, ถูกต้อง

เห็นควรแล้ว


ปรัง

คำกริยาวิเศษณ์

เกินเวลา, เกินกำหนด

จมปรัง

อยู่เกินเวลา


สะเดิ๊ด

คำกริยาวิเศษณ์

/sa˨˩.dɤːt̚˦˥/^((สัมผัส))

หรูหราเกินปรกติ


สุด

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน สุด, ลาว ສຸດ (สุด), คำเมือง ᩈᩩᨯ (สุด), เขิน ᩈᩩᨯ (สุด), ไทลื้อ ᦉᦳᧆ (สุด), ไทดำ ꪎꪴꪒ (สุด), ไทใหญ่ သုတ်း (สุ๊ต), อาหม 𑜏𑜤𑜄𑜫 (สุต์)

อย่างมาก, อย่างยิ่งยวด

สุดรัก

สุดเสียดาย

สุดอาลัย

เต็มที่เต็มกำลัง

สู้จนสุดชีวิต

งานนี้เขาทุ่มจนสุดตัว

เกินกว่าจะทำได้

สุดกลั้น

สุดไขว่คว้า

สุดทน


สุด ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ สุด

มาก, เต็มที่

สนุกสุด ๆ


ฝุด ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก สุด ๆ

มาก, เต็มที่

น่ารักฝุด ๆ


งุด

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก มุด; เทียบจ้วง ngut (งุด, “ก้มหน้าลงเพราะง่วงนอน”)

/ŋut̚˦˥/^((สัมผัส))

อาการก้มหน้าลงเพราะกลัวหรืออายเป็นต้น

ก้มหน้างุด

อาการที่เดินก้มหัวหรือก้มหน้าไปโดยเร็ว

อาการที่ก้มหน้าก้มตาทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

นั่งทำงานงุด ๆ ทั้งวัน


งุด ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ งุด

/ŋut̚˦˥.ŋut̚˦˥/^((สัมผัส))

อาการก้มหน้าลงเพราะกลัวหรืออายเป็นต้น

ก้มหน้างุด ๆ

อาการที่เดินก้มหัวหรือก้มหน้าไปโดยเร็ว

อาการที่ก้มหน้าก้มตาทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

นั่งทำงานงุด ๆ ทั้งวัน


แซ่ด

คำกริยาวิเศษณ์

/sɛt̚˥˩/^((สัมผัส))

มีเสียงเซ็งแซ่จนฟังไม่ได้ศัพท์

คุยกันแซ่ด


แซ่ด ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

/sɛt̚˥˩.sɛt̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่เซไปทรงตัวไม่อยู่

เซแซ่ด ๆ


ล่อกแล่ก

คำกริยาวิเศษณ์

/lɔk̚˥˩.lɛk̚˥˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการหลุกหลิกเป็นต้น เหลียวซ้ายแลขวาอยู่ตลอดเวลา ถือกันว่าเป็นกิริยาไม่สุภาพหรือบางทีก็ส่อพิรุธด้วย


ฉับพลัน

คำกริยาวิเศษณ์

ทันทีทันใด, ทันทีทันควัน


เฉียบ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰia̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

ยิ่งนัก, จัด

เย็นเฉียบ

คมเฉียบ


เฉียด

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰia̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

เกือบ, จวนเจียน

เฉียดตาย


ขวาง ๆ รี ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ ขวาง และ รี

ขฺวาง-ขฺวาง-รี-รี

/kʰwaːŋ˩˩˦.kʰwaːŋ˩˩˦.riː˧.riː˧/^((สัมผัส))

กีดเกะกะ, เก้งก้าง


เร่งด่วน

คำกริยาวิเศษณ์

รวดเร็วมาก, รวดเร็วยิ่ง

งานนี้ต้องทำอย่างเร่งด่วนให้เสร็จภายใน 12 ชั่วโมง

ย้ายเร่งด่วนภายใน 24 ชั่วโมง


รีบร้อน

คำกริยาวิเศษณ์

/riːp̚˥˩.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))

พอได้รับโทรเลข เขาก็ไปอย่างรีบร้อน


ผิว ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ ผิว

/pʰiw˩˩˦.pʰiw˩˩˦/^((สัมผัส))

ตื้น ๆ, ไม่ลึกซึ้ง


ผิวเผิน

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰiw˩˩˦.pʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ตื้น ๆ, ไม่ลึกซึ้ง


เผิน

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ผิว ๆ, ผาด ๆ, ตื้น ๆ (มักใช้แก่กิริยาที่ดูหรือมอง)

มองเผิน

แลเผิน


เผิน ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ เผิน

/pʰɤːn˩˩˦.pʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

มองเผิน ๆ

แลเผิน ๆ


โลดโผน

คำกริยาวิเศษณ์

/loːt̚˥˩.pʰoːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ผาดโผนน่าหวาดเสียวต่ออันตราย, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคำ โจนทะยาน เป็น โลดโผนโจนทะยาน

ขับรถโลดโผน

เด็กซน ๆ ชอบเล่นโลดโผนโจนทะยาน


ผาดโผน

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰaːt̚˨˩.pʰoːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เคลื่อนไหวไปมารวดเร็วว่องไวน่าหวาดเสียวต่ออันตราย

บินผาดโผน

แสดงผาดโผน


พรอด

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰrɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เสียงดังอย่างเสียงของเหลวปนกับลมไหลออกจากช่องเล็ก ๆ หรือขึ้นมาจากเลนตม


ขวิด

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เดินสะดุดขาตัวเองเพราะอายหรือรีบร้อน เรียกว่า เดินขาขวิด


แล้ว

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *leːwꟲ (“เสร็จ”), จากจีนยุคกลาง了 (MC lewX); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แล้ว, ลาว ແລ້ວ (แล้ว), คำเมือง ᩓ᩠ᩅ (แลว), ไทลื้อ ᧟ (แหลว), ไทดำ ꪵꪩ꫁ꪫ (แล้ว), จ้วงแบบจั่วเจียง leux, จ้วง leux; เทียบIu Mien liuz (“จบ, หลัง”)

ᩓ᩠ᩅ

ลักษณะอาการกระทำใด ๆ เสร็จ สิ้น จบ ล่วงไป หรือสุดสิ้นลง

/lɛːw˦˥/^((สัมผัส))

/lɛw˦˥/^((สัมผัส))

กินแล้ว

ทำแล้ว

นอนแล้ว

ลักษณะอาการต่อแต่นั้นเริ่มใหม่อีกระยะหนึ่ง (จะเป็นการกระทำอย่างเดียวกันหรือต่างกันแล้วแต่กรณี)

กินแล้วนอน

ขึ้นรถแล้วลงเรือ


ยิก

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ทำติดต่อกันถี่ ๆ บ่อย ๆ, ขยิก ก็ใช้

ท้ายิกเลย


ยิก ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ ยิก

เกาหัวยิก ๆ

ชวนยิก ๆ


ปริยาย

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากบาลี ปริยาย

หมายความถึงกรณีที่เจตนาในการกระทำมิได้แสดงออกอย่างชัดแจ้ง เป็นคำที่มีความหมายตรงกันข้ามกับคำว่า ชัดแจ้ง


ต้อง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕ້ອງ (ต้อง), ไทลื้อ ᦎᦸᧂᧉ (ต้อ̂ง), อาหม 𑜄𑜨𑜂𑜫 (ตอ̂ง์)

ត្រូវ

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

moeten

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

တေလႆႈ

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

လူဝ်ႇ

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

ຕ້ອງ

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

phải

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

must

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

have to

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

/tɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

กริยาช่วยบอกความแน่ใจหรือบังคับ

เขาต้องมาแน่

เด็กต้องนอนแต่หัวค่ำ


ต่องแต่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/tɔŋ˨˩.tɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่แขวนหรือห้อยแกว่งไปแกว่งมา


แต่ไหนแต่ไร

คำกริยาวิเศษณ์

แต่ + ไหน + แต่ + ไร

แต่-ไหฺน-แต่-ไร

/tɛː˨˩.naj˩˩˦.tɛː˨˩.raj˧/^((สัมผัส))

ตั้งแต่นานมาแล้วถึงปัจจุบัน

แต่ไหนแต่ไรเขาไม่เคยจู้จี้ ทำไมตอนนี้กลับเปลี่ยนไป


แหน็ว

คำกริยาวิเศษณ์

/nɛw˩˩˦/^((สัมผัส))

ตรง, ไม่คดเคี้ยว

ยืนตัวตรงแหน็ว

ถนนสายนี้ตรงแหน็วไปถึงบ้านฉัน


เจี๊ยว

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕia̯w˦˥/^((สัมผัส))

อาการที่ส่งเสียงดังเซ็งแซ่ก่อให้เกิดความรำคาญ โดยมากเป็นเสียงผู้หญิงหรือเด็ก, เจี๊ยวจ๊าว ก็ว่า


มิดชิด

คำกริยาวิเศษณ์

/mit̚˦˥.t͡ɕʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

ลับตา, ไม่ให้ใครเห็น

ซ่อนให้มิดชิด

สนิทแนบเนียน

ปิดประตูให้มิดชิด

ห่อให้มิดชิด


นิดเดียว

คำกริยาวิเศษณ์

เล็กเหลือเกิน, น้อยเหลือเกิน


เหลือเกิน

คำกริยาวิเศษณ์

เหลือ + เกิน

/lɯa̯˩˩˦.kɤːn˧/^((สัมผัส))

ยิ่งนัก, เกินควร, เต็มที


เต็มที

คำกริยาวิเศษณ์

เหลือเกิน, เหลือทน

ยุ่งเต็มที

จนเต็มที


เหลือทน

คำกริยาวิเศษณ์

/lɯa̯˩˩˦.tʰon˧/^((สัมผัส))

สุดที่จะทนได้, ยิ่งนัก

ขี้เกียจเหลือทน

ร้ายเหลือทน


ยิ่งนัก

คำกริยาวิเศษณ์


แผล็ว

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰlɛw˩˩˦/^((สัมผัส))

รวดเร็ว (มักใช้แก่กริยากระโดด)

กระโดดแผล็ว


ทุกหนทุกแห่ง

คำกริยาวิเศษณ์

ทุก + หน + ทุก + แห่ง

ทุก-หน-ทุก-แห็่ง

/tʰuk̚˦˥.hon˩˩˦.tʰuk̚˦˥.hɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

ทุกที่ทุกทาง, ทุกตำบล


ทราม

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร សំរាម (สํราม, “ขยะ”)

ไหลอาบเป็นแห่ง ๆ

เลือดไหลทรามลงตามขา


ช้านาน

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰaː˦˥.naːn˧/^((สัมผัส))

ล่วงเลยมานานแล้ว (ใช้แก่เวลา)

ให้ประเพณีดีงามนี้ เป็นที่สืบทอดไปช้านาน

ถือได้ว่าเป็นต้นตำรับอาหารมาช้านาน


เพราะ

คำกริยาวิเศษณ์

กร่อนหรือแผลงมาจาก พิเราะ, จากเขมร ពីរោះ (พีโระ)

/pʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

น่าฟัง, เสนาะ, ไพเราะ

พูดเพราะ


แตกหัก

คำกริยาวิเศษณ์

/tɛːk̚˨˩.hak̚˨˩/^((สัมผัส))

เด็ดขาดถึงที่สุดไม่ข้างใดก็ข้างหนึ่งเป็นได้รู้ดีกัน

รบขั้นแตกหัก

เจรจาขั้นแตกหัก

ฉาดฉานถึงที่สุดไม่มีอะไรคลุมเครือ

พูดแตกหัก


ปราด

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เดินหรือวิ่งตรงเข้าไปหรือออกมาอย่างรวดเร็ว

เดินปราด

วิ่งปราด


ชุ่ย

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบจีนยุคกลาง率 (MC srwijH, “รีบเร่ง, ไม่รอบคอบ”)

/t͡ɕʰuj˥˩/^((สัมผัส))

เขียนชุ่ย ๆ

มักง่าย, ไม่ได้เรื่องได้ราว

ทำชุ่ย ๆ

พูดชุ่ย ๆ


ลง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *n̩.loŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩫ᩠ᨦ (ล็ง), ลาว ລົງ (ล็ง), ไทลื้อ ᦟᦳᧂ (ลุง), ไทดำ ꪶꪩꪉ (โลง), ไทใหญ่ လူင်း (ลู๊ง), ไทใต้คง ᥘᥨᥒᥰ (โล๊ง), อาหม 𑜎𑜤𑜂𑜫 (ลุง์), จ้วง roengz, ภาษาจ้วงใต้ loengz/noengz

อาการที่ไปสู่เบื้องต่ำ

ไหลลง

เลื่อนลง

ถอยลง

เลวลง

ผอมลง

ถูกลง

สั้นลง


หยาบ

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰɲaːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨿᩣ᩠ᨷ (หยาบ), ลาว ຫຍາບ (หยาบ), ไทลื้อ ᦊᦱᧇ (หยาบ), ไทใหญ่ ယၢပ်ႇ (ย่าป), จ้วง yab (“ไม่สะอาด”)

/jaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

พูดหยาบ

ไม่เรียบร้อย

เก็บข้าวของสุมไว้หยาบ ๆ


แยะ

คำกริยาวิเศษณ์

/jɛʔ˦˥/^((สัมผัส))

ข้าวของมีแยะไป


ดิก

คำกริยาวิเศษณ์

ตามดิก

กลมดิก

ตรงดิก


ตรงกันข้าม

คำกริยาวิเศษณ์

ตรง + กัน + ข้าม

ตฺรง-กัน-ค่าม

คนละฝ่ายคนละพวก

มีความหมายต่างกันอย่างขาวกับดำ ดีกับชั่ว


สลับ

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก สับ

คั่นเป็นลำดับ

เขียวสลับแดง

ผู้หญิงผู้ชายนั่งสลับกัน

สร้อยทับทิมสลับเพชร


ยวด

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นที่สุด, มักใช้คู่กับคำอื่น

ยวดยง

ยวดยิ่ง

ยิ่งยวด


ชัก

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊັກ (ซัก), คำเมือง ᨩᩢ᩠ᨠ (ชัก), เขิน ᨩᩢ᩠ᨠ (ชัก), ไทใหญ่ ၸၵ်ႉ (จั๎ก)

/t͡ɕʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

ค่อนข้าง, เกือบ, เริ่ม

ชักโกรธ

ชักหิว


อ้อม

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩬ᩶ᨾ (ออ้ม), ลาว ອ້ອມ (อ้อม), ไทลื้อ ᦀᦸᧄᧉ (อ้อ̂ม), ไทดำ ꪮ꫁ꪮꪣ (อ้อม), ไทใหญ่ ဢွမ်ႈ (อ้อ̂ม) (ในคำ ၽႃႈဢွမ်ႈ (ผ้าอ้อ̂ม) และ ဢႅၵ်ႇဢွမ်ႈ (แอ่กอ้อ̂ม)), ไทใต้คง ᥟᥩᥛᥲ (อ้อ̂ม, “ผ้าอ้อม”), พ่าเก ဢွံ (ออ̂ํ)

/ʔɔːm˥˩/^((สัมผัส))

ตรงข้ามกับ ตรง

ทางตรง-ทางอ้อม

โดยตรง-โดยอ้อม

ตรงข้ามกับ ลัด

ลัดเกร็ด-อ้อมเกร็ด

ไม่ฉะฉาน, ไม่ชัดเจน, ไม่เต็มปาก, (ใช้แก่กริยาพูด)


คุ้ม

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ คุม, คลุม, กุม

มากพอสมควรกัน

กินเสียคุ้ม


สมควร

คำกริยาวิเศษณ์

ควรยิ่ง, เหมาะสมยิ่ง

เขาทำงานดีสมควรขึ้นเงินเดือนให้ 2 ขั้น


พอสมควร

คำกริยาวิเศษณ์

พอ + สม + ควร

พอประมาณ, พอควร ก็ว่า

เรียนเก่งพอสมควร

ทำดีพอสมควร


พอควร

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɔː˧.kʰua̯n˧/^((สัมผัส))

พอสมควร, พอประมาณ


ชัด

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

ประจักษ์แจ้ง, แจ่มแจ้ง

เห็นชัด

ปรากฏชัด

ไม่ผิดเพี้ยน, ไม่แปร่ง

พูดชัด


ชัด ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ ชัด

/t͡ɕʰat̚˦˥.t͡ɕʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

ชัดเจน, แน่ ๆ

โกหกชัด ๆ


ยืด

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲɯːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍືດ (ยืด), ຢືດ (อยืด), ไทลื้อ ᦊᦹᧆᧈ (หยื่ด), ไทใหญ่ ယိုတ်ႈ (ยึ้ต), ไทใต้คง ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วงแบบจั่วเจียง ywet

/jɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

น้ำลายไหลยืด

อยู่กันยืด


ยืน

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɟɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢືນ (อยืน, “ตั้งอยู่”) และ ຍືນ (ยืน, “ยาวนาน”), ไทใหญ่ ယိုၼ်း (ยึ๊น, “ยาวนาน”), ไทใต้คง ᥕᥪᥢᥰ (ยื๊น, “ยาวนาน”), อาหม 𑜊𑜢𑜃𑜫 (ยิน์, “ยาวนาน”),

/jɯːn˧/^((สัมผัส))

คบกันยืนนาน

คงอยู่, อยู่กับที่ ไม่เปลี่ยนแปลง

ยืนคำ

พิพากษายืน

ยาวเป็นแนวตรงเข้าไป

ที่ดินยืนเข้าไป 3 เส้น


ดัน

คำกริยาวิเศษณ์

โดยปริยายหมายถึงขืนทำ

กางเกงคับยังดันสวมเข้าไปได้

ทำในสิ่งที่ไม่น่าจะทำ

ดันขึ้นไปอยู่บนยอดไม้

เกิดสิ่งที่ไม่น่าจะเกิด

จะออกไปทำธุระสักหน่อย รถดันเสีย


รุนแรง

คำกริยาวิเศษณ์

หนักมาก, แรงมาก, เกินปรกติ

ดุว่าอย่างรุนแรง

คัดค้านอย่างรุนแรง


ค่อนข้าง

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰɔn˥˩.kʰaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

หนักหรือกระเดียดไปทางใดทางหนึ่ง

ค่อนข้างดี


สาย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᨿ (สาย), ᨡ᩠ᩅᩣ᩠ᨿ (ขวาย), ลาว ສາຍ (สาย), ສວາຍ (สวาย), ไทดำ ꪎꪱꪥ (สาย), จ้วง sai, จ้วงแบบจั่วเจียง svai

/saːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ช้ากว่าเวลาที่กำหนด, ล่าช้า

มาทำงานสาย

โดยปริยายหมายความว่า พ้นเวลาที่จะแก้ไข, สุดที่จะแก้ไขได้

เรื่องนี้ทำอะไรไม่ได้ สายเกินไปเสียแล้ว


เด่า

คำกริยาวิเศษณ์

หรบ ๆ, เร่า ๆ, (ใช้แก่กริยาดิ้น), ด่าว ก็ว่า


พร่ำ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่ำไป, ซ้ำ ๆ ซาก ๆ, บ่อย ๆ

พร่ำบ่น

พร่ำเพ้อรำพัน

พร่ำสาธยายมนตร์


พรำ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ฝนตกน้อย ๆ เรื่อยไป ใช้ว่า ฝนตกพรำ


เรื่อยเปื่อย

คำกริยาวิเศษณ์

เรื่อย + เปื่อย

เรื่อย-เปื่อย

/rɯa̯j˥˩.pɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

เรื่อย ๆ ไปโดยไม่มีจุดหมาย

พูดเรื่อยเปื่อย

เดินเรื่อยเปื่อย


เพียง

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากจีนยุคกลาง平 (MC bjaeng); ร่วมเชื้อสายกับลาว ພຽງ (พยง), คำเมือง ᨻ᩠ᨿᨦ (พยง), เขิน ᨻ᩠ᨿᨦ (พยง), ไทลื้อ ᦵᦗᧂ (เพง), ไทดำ ꪝꪸꪉ (ปฺย̂ง), ไทใหญ่ ပဵင်း (เป๊ง)

/pʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เพียงใด

เพียงนี้

เพียงนั้น

ศาลเพียงตา

สูงเพียงหู

งามเพียงจันทร์

รักเพียงดวงตาดวงใจ

พอ, ในคำโคลงใช้ เพี้ยง ก็มี


เพี้ยง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ້ຽງ (พ้ยง)

/pʰia̯ŋ˦˥/^((สัมผัส))

เท่า, เสมอ, เหมือน (ใช้ในโคลงแทน เพียง)


พรำ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ พรำ

อาการที่ฝนตกน้อย ๆ เรื่อยไป ใช้ว่า ฝนตกพรำ ๆ


สนิท

คำกริยาวิเศษณ์

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสภา ระบุว่ามาจากบาลี สินิทฺธ (“เสน่หา, รักใคร่; ชิด”), จากสันสกฤต स्निग्ध (สฺนิคฺธ) แต่หากพิจารณาจากความหมายที่ใกล้เคียง อาจมาจากเขมรเก่า ត្និត៑ (ตฺนิตฺ) หรือสันสกฤต सनीड (สนีฑ); เทียบเขมร ស្និទ្ធ (สฺนิทฺธ)

เข้าปากไม้ได้สนิท

กลมกล่อม, กลมกลืน, ในลักษณะที่เข้ากันได้ดีไม่มีอะไรบกพร่อง ซึ่งดูประหนึ่งว่าเป็นเนื้อเดียวหรือเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ประตูปิดสนิท

สีเข้ากันสนิทเป็นเนื้อเดียวกัน

ผนังห้องแต่ละด้านแม้จะทาสีต่างกันแต่สีก็เข้ากันได้สนิท

อย่างแท้จริง หรือทั้งหมดโดยไม่มีอะไรแทรกหรือเจือปน

มะปรางหวานสนิท

เชื่อสนิท

ตีหน้าสนิท

มาก, จริง ๆ, (ใช้กับคำกริยาบางคำ)

แสบสนิท

โสดสนิท

นักร้องหนุ่มคนนั้น หน้าเวทีก็เก๊กแมนดีอยู่หรอก แต่หลังเวทีแต๋วแตกสนิท


คืน

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄືນ (คืน), ไทดำ ꪁꪳꪙ (กฺึน), ไทใหญ่ ၶိုၼ်း (ขึ๊น), อาหม 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (ขึน์)

/kʰɯːn˧/^((สัมผัส))

ได้คืน

กลับคืน

ส่งคืน


หน้าตั้ง

คำกริยาวิเศษณ์

/naː˥˩.taŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่แสดงหน้าตาตื่น (ใช้แก่กริยาวิ่ง), หน้าเริ่ด ก็ว่า


ภาษาอะไร

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่เป็นไปตามอย่างที่ควร

กินภาษาอะไร

ขับรถภาษาอะไร


ป่าเถื่อน

คำกริยาวิเศษณ์

ป่า + เถื่อน

/paː˨˩.tʰɯa̯n˨˩/^((สัมผัส))

ทารุณโหดร้าย


มัว

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ทำติดพันอยู่ ไม่ละไปได้

มัวพูด

มัวคิด


พราก

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰraːk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่น้ำตาไหลออกมาก ๆ

น้ำตาไหลพราก


แบหลา

คำกริยาวิเศษณ์

/bɛː˧.laː˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่นอนแผ่กางมือกางเท้า ในคำว่า นอนแบหลา


เคี่ยว

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂ້ຽວ (ข้ยว), ไทใหญ่ ၶဵဝ်ႈ (เข้ว) หรือ ၵဵဝ်ႈ (เก้ว)

ร่ำไป, ไม่หยุดหย่อน

อันซึ่งพระรามฤทธิรงค์ มาเคี่ยวฆ่าวงศ์ยักษี


หนัก

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnakᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜັກ (หนัก), ไทลื้อ ᦐᧅ (หนัก), ไทดำ ꪘꪰꪀ (หนัก), ไทใหญ่ ၼၵ်း (นั๊ก), ไทใต้คง ᥘᥐᥴ (ลั๋ก), อ่ายตน ꩫက် (นก์), อาหม 𑜃𑜀𑜫 (นก์), ปู้อี nagt, จ้วง naek

ฝนตกหนัก

รบหนัก

ระบาดหนัก


สนุก

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบเขมร ស្រណុក (สฺรณุก, “ง่าย, สบาย”) หรือ ស្នុក (สฺนุก, “ง่าย”)

สนุกนิ์
สรนุก

ᨾ᩠ᩅ᩵ᩁ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ᨾ᩠ᩅ᩵ᩁᨦᩢ᩠ᨶ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ᨾ᩠ᩅ᩵ᩁ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ᨾ᩠ᩅ᩵ᩁᨦᩢ᩠ᨶ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ᩈ᩠ᨶᩩᨠ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ᦷᦙᧃᧈ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ᦷᦙᧃᧈᦵᦍᦲᧄ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ᦷᦙᧃᧈᦞᦸᧃ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

မူၼ်ႈ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

မူၼ်ႈသိူဝ်း

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ມ່ວນ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ມ່ວນຊື່ນ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ສະໜຸກ

ทำให้เบิกบานใจ, ทำให้ชื่นบาน

ทำให้รู้สึกเพลิดเพลิน, ทำให้เบิกบานใจ

หนังสือเรื่องนี้อ่านสนุก

ภาพยนตร์เรื่องนี้สนุก


สาหัสสากรรจ์

คำกริยาวิเศษณ์

สาหัส + สากรรจ์

สา-หัด-สา-กัน

แสนสาหัส, ร้ายแรงมาก, คอขาดบาดตาย

ได้รับทุกข์ทรมานอย่างสาหัสสากรรจ์

ทางนี้ทุรกันดารสาหัสสากรรจ์

บุกป่าฝ่าดงอย่างสาหัสสากรรจ์


ฟรีบาร์

คำกริยาวิเศษณ์

เปิดบาร์ให้กินฟรีโดยไม่จำกัด ในคำว่า เปิดฟรีบาร์ มักใช้แก่การเลี้ยงสุราเมรัย


เจียว

คำกริยาวิเศษณ์

เชียว, ทีเดียว, อย่างนั้น, แน่นอน


เหน่อ

คำกริยาวิเศษณ์

/nɤː˨˩/^((สัมผัส))

มีเสียงพูดที่เพี้ยนไปจากสำเนียงมาตรฐาน


เส้นยาแดงผ่าแปด

คำกริยาวิเศษณ์

เส้น + ยาแดง + ผ่า + แปด; "เส้นยาแดง" หมายถึง เส้นยาสูบจีนซึ่งมีสีแดงและเรียกว่า "ยาแดง" ส่วนสำนวน "เส้นยาแดงผ่าแปด" มีที่มาจากกระบวนการทำยาแดงซึ่งผ่าให้เส้นเล็ก ผ่าครั้งแรกออกเป็นสองเส้น ครั้งที่สองสี่เส้น และครั้งที่สามแปดเส้น เส้นยาแดงจึงเล็กมาก ภายหลัง เกิดการเปรียบเทียบระยะห่างที่แคบมากหรือความละเอียดมากว่า เท่ากับเส้นยาแดงซึ่งผ่าออกเป็นสาม คือ ผ่าแปด

เซ็่น-ยา-แดง-ผ่า-แปด

/sen˥˩.jaː˧.dɛːŋ˧.pʰaː˨˩.pɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เฉียดกันนิดเดียว

เขายิงพลาดเป้าไปเพียงเส้นยาแดงผ่าแปด

เล็กมาก, ละเอียดมาก

เรื่องนี้ไม่ต้องอธิบายถี่ถ้วนอย่างเส้นยาแดงผ่าแปด


เบียด

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷ᩠ᨿᨯ (บยด), ลาว ບຽດ (บยด)

ชิดกันติดกันเกินไปในที่จำกัด

ต้นไม้ขึ้นเบียดกัน

ยืนเบียดกัน


อู้ฟู่

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์ อาจมาจากภาพลักษณ์ของการฟูขึ้น; บังเอิญพ้องกับจีนกลาง巨富 (jùfù, “รวยมาก”)

/ʔuː˥˩.fuː˥˩/^((สัมผัส))

เพิ่มมากขึ้น

รวยอู้ฟู่

รุ่งเรืองมาก

เจริญอู้ฟู่


หลาย

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlaːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หลาย, ลาว ຫຼາຍ (หลาย), คำเมือง ᩉᩖᩣ᩠ᨿ (หลาย), เขิน ᩉ᩠ᩃᩣ᩠ᨿ (หลาย), ไทลื้อ ᦜᦻ (หลาย), ไทดำ ꪨꪱꪥ (หลาย), ไทใหญ่ လၢႆ (ลาย), ปู้อี laail, จ้วง lai, แสก หล่าย; เทียบจีนเก่า多 (OC *ʔl'aːl)

/laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

มาก, อย่างยิ่ง


ยัง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲaŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍັງ (ยัง), ญ้อ ญัง, ไทดำ ꪑꪰꪉ (ญัง)

ယင်း

ถ้าใช้นำหน้าคำกริยาเข้าคู่กับคำ อยู่ หมายความว่า กริยานั้นกำลังกระทำอยู่

ပႆႇ

ใช้ประกอบคำกริยาเชิงปฏิเสธที่เริ่มหรือกำหนดไว้แล้ว แต่ยังไม่เสร็จสิ้นลงไป

คำช่วยกริยาในประโยคคำถามปฏิเสธหรือประโยคปฏิเสธ โดยละกริยานั้นไว้ให้เข้าใจเอาเอง

ถามว่า จะไปหรือยัง ตอบว่า ยัง

เขายังกินอยู่

เขายังนอนอยู่

ถ้าใช้นำหน้าคำวิเศษณ์เข้าคู่กับคำ อยู่ หมายความว่า ยังอยู่ในภาวะนั้น

ยังเด็กอยู่

ยังสาวอยู่

ยังเช้าอยู่

ป่านนี้ยังไม่มา ทั้ง ๆ ที่น่าจะมาแล้ว

ใช้เข้าคู่กับคำอื่นเพื่อเชื่อมประโยคหน้ากับประโยคหลังที่มีข้อความในลักษณะคล้ายคลึงกันให้เนื่องกัน

นอกจากโง่แล้วยังหยิ่งอีกด้วย

นอกจากสวยแล้วยังรวยอีกด้วย


ตลอด

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบมอญ တွဵု (ตฺเวอ̂)

/ta˨˩.lɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

แต่ต้นไปจนถึงปลาย, แต่ต้นจนจบ, แต่จุดหนึ่งไปจนถึงอีกจุดหนึ่ง

ดูแลให้ตลอด

ทำไปไม่ตลอด

ดูแลไม่ตลอด

เสมอ, เป็นประจำ

ฉันก็ทำงานนี้ตลอดแหละ


เป้ง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป้ง, ลาว ເປ້ງ (เป้ง)

/peːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ชนเป้ง


จัง

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕaŋ˧/^((สัมผัส))

เก่งจัง

ร้อนจัง

ของสิ่งนี้ถูกจัง

เต็มที่, เต็มแรง

ชนกันเข้าอย่างจัง


เป็นตัวเป็นตน

คำกริยาวิเศษณ์

เป็น + ตัว + เป็น + ตน

เป็น-ตัว-เป็น-ตน

จริงจัง, แน่นอน, ปรากฏชัด

มีผัวเป็นตัวเป็นตน


เพิก

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰɤːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เพ่อ, เพิ่ง, พึ่ง


เพ้อเจ้อ

คำกริยาวิเศษณ์

เพ้อ + (เจ้อ, เป็นคำสร้อย)

/pʰɤː˦˥.t͡ɕɤː˥˩/^((สัมผัส))

พล่าม, อาการที่พูดมากในเรื่องที่เหลวไหลไร้สาระ, อาการที่พูดพล่ามจนเสียประโยชน์, อาการที่พูดไม่รู้จักจบ


เหลวไหล

คำกริยาวิเศษณ์

เชื่อถือไม่ได้

พูดจาเหลวไหล


เลอะเทอะ

คำกริยาวิเศษณ์

เลอะ + (เทอะ เป็นคำสร้อย)

/lɤʔ˦˥.tʰɤʔ˦˥/^((สัมผัส))

ขุดดินมือเลอะเทอะ

กินข้าวหกเลอะเทอะ

วางข้าวของไว้เลอะเทอะ

โดยปริยายหมายความว่า เลื่อนเปื้อน, เหลวไหล, ไม่ได้เรื่อง, โบราณใช้ว่า เลอะเพอะ ก็มี

คนเมาพูดจาเลอะเทอะ


เลอะเพอะ

คำกริยาวิเศษณ์

เลอะ + (เพอะ เป็นหางเสียง)

/lɤʔ˦˥.pʰɤʔ˦˥/^((สัมผัส))


เลเพ

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

เรี่ยราย, ไม่รวมกัน


เลเพลาดพาด

คำกริยาวิเศษณ์

เลเพ + (ลาดพาด เป็นคำสร้อย)

เล-เพ-ลาด-พาด

/leː˧.pʰeː˧.laːt̚˥˩.pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

กระจัดกระจายอยู่เกลื่อนกลาดอย่างยุ่งเหยิง ไม่เป็นระเบียบ ไม่เป็นที่เป็นทาง, เลอะเทอะ

นอนเลเพลาดพาด

ทิ้งข้าวของไว้เลเพลาดพาด


เป็นที่เป็นทาง

คำกริยาวิเศษณ์

เป็น + ที่ + เป็น + ทาง

เป็น-ที่-เป็น-ทาง

มีที่อยู่เป็นหลักแหล่งแน่นอน

เขาอยู่ไม่เป็นที่เป็นทาง

อาการที่เก็บของไว้ตามที่อย่างเป็นระเบียบ

เก็บของเป็นที่เป็นทาง


เป็นที่

คำกริยาวิเศษณ์

มีที่อยู่เป็นหลักแหล่งแน่นอน

เขาอยู่ไม่เป็นที่

เก็บของไม่เป็นที่


ประมาณ

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต प्रमाण (ปฺรมาณ); เทียบบาลี ปมาณ

ประมาณ 3-4 เดือน


นุ่ง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน นุ่ง, ลาว ນຸ່ງ (นุ่ง), คำเมือง ᨶᩩ᩵ᨦ (นุ่ง), เขิน ᨶᩩ᩵ᨦ (นุ่ง), ไทลื้อ ᦓᦳᧂᧈ (นุ่ง), ไทดำ ꪙꪴ꪿ꪉ (นุ่ง), ไทใหญ่ ၼုင်ႈ (นุ้ง), ไทใต้คง ᥘᥧᥒ (ลูง), อาหม 𑜃𑜤𑜂𑜫 (นุง์), จ้วงแบบจั่วเจียง nungh (นุ่ง, “ใส่, สวม”)

/nuŋ˥˩/^((สัมผัส))

ยุ่ง, นุง ก็ว่า


ทันที

คำกริยาวิเศษณ์

ในขณะนั้นเอง, ทันทีทันใด หรือ ทันใดนั้น ก็ว่า


ยวบยาบ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการเดินหนัก ๆ ช้า ๆ ทำให้พื้นไหวเยือก ๆ

อาการที่พื้นยุบขึ้นยุบลง

เดินบนพื้นฟากยวบยาบ


เนิบ

คำกริยาวิเศษณ์

/nɤːp̚˥˩/^((สัมผัส))

แช่มช้า, ช้า ๆ อย่างมีจังหวะ

เดินเนิบ

พูดเนิบ


เนิบ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ เนิบ

/nɤːp̚˥˩.nɤːp̚˥˩/^((สัมผัส))

แช่มช้า, ช้า ๆ อย่างมีจังหวะ

เดินเนิบ ๆ

พูดเนิบ ๆ


เยิบยาบ

คำกริยาวิเศษณ์

/jɤːp̚˥˩.jaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการไหวอยู่กับที่อย่างเนิบ ๆ (ใช้แก่สิ่งที่เป็นผืนแผ่นบาง ๆ หรือที่อ่อนไหวได้ในตัว), พะเยิบพะยาบ ก็ว่า

หลังคาสังกะสีที่ตะปูหลุดไม่หมดถูกลมพัดเยิบยาบ

ลมพัดผ้าคลุมป้ายปลิวไหวเยิบยาบ


แซด

คำกริยาวิเศษณ์

/sɛt̚˥˩/^((สัมผัส))

มีเสียงเซ็งแซ่จนฟังไม่ได้ศัพท์

คุยกันแซด


เด๊ะ

คำกริยาวิเศษณ์

/deʔ˦˥/^((สัมผัส))

เหมือนกันเด๊ะ

เท่ากันเด๊ะ


ซิกแซ็ก

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากอังกฤษ zigzag

/sik̚˦˥.sɛk̚˦˥/^((สัมผัส))

คดไปคดมา, เลี้ยวไปเลี้ยวมา, เฉียงไปเฉียงมา, สลับฟันปลา

เย็บตะเข็บซิกแซ็ก

ลดเลี้ยวสลับซับซ้อน

ขับรถซิกแซ็ก


สุ่ม ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ สุ่ม

อาการที่ทำไปโดยไม่แน่ใจว่าจะถูกหรือไม่, ไม่เฉพาะเจาะจง

ลองถามสุ่ม ๆ ไปเผื่อจะมีใครไปด้วย


แน่

คำกริยาวิเศษณ์

/nɛː˥˩/^((สัมผัส))

แท้, จริง, ไม่เป็นอื่น

ทำแน่

ไปแน่


แน่

คำกริยาวิเศษณ์

/nɛː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ไม่ไหวติงไปชั่วระยะหนึ่งเพราะเป็นลมเป็นต้น


ทยอย

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰa˦˥.jɔːj˧/^((สัมผัส))

หย่อย ๆ กันไปไม่ขาดระยะ

อาการที่ไปหรือมาทีละน้อย


ทะยอย

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰa˦˥.jɔːj˧/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ ทยอย


เรี่ยราด

คำกริยาวิเศษณ์

กระจายไปอย่างเลอะเทอะ

น้ำหกเรี่ยราด

น้ำแกงหกเรี่ยราด


เรี่ย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เฮี่ย, ลาว ເຮ່ຍ (เฮ่ย), คำเมือง ᩁᩮ᩠᩵ᨿ (เร่ย), เขิน ᩉᩮ᩵ (เห่), ไทลื้อ ᦵᦣᧈ (เฮ่), ไทใหญ่ ႁေႈ (เห้), ไทใต้คง ᥞᥥ (เห)

เฉียดใกล้ในแนวนอน

นกบินเรี่ยน้ำ

เครื่องบินบินเรี่ยยอดไม้

น้ำขึ้นมาเรี่ย ๆ พื้น


มาตร

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต मात्र (มาตฺร, “สักว่า”); เทียบบาลี มตฺต (“สักว่า”)

/maːt̚˥˩/^((สัมผัส))


ต่าง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ตาง, ลาว ຕາງ (ตาง), คำเมือง ᨲᩣ᩠ᨦ (ตาง), เขิน ᨲᩣ᩠ᨦ (ตาง), ไทลื้อ ᦎᦱᧂ (ตาง), ไทใหญ่ တၢင် (ตาง), ไทใต้คง ᥖᥣᥒ (ตาง)

/taːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ว่าต่าง

แก้ต่าง

ดูต่างหน้า


ต่างจิตต่างใจ

คำกริยาวิเศษณ์

ต่าง + จิต + ต่าง + ใจ

ต่าง-จิด-ต่าง-ไจ

/taːŋ˨˩.t͡ɕit̚˨˩.taːŋ˨˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

ต่างคนก็ต่างความคิด


บมิ

คำกริยาวิเศษณ์

/bɔː˧.miʔ˦˥/^((สัมผัส))


บันยะบันยัง

คำกริยาวิเศษณ์

บัน-ยะ-บัน-ยัง

พอสัณฐานประมาณ, พอสมควร


เน้น

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເນັ້ນ (เนั้น) หรือ ເນ້ນ (เน้น)

ให้หนักแน่นยิ่งขึ้น

พูดเน้น


เสมือน

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่ามาจากการหลอมคำ ของ เสมอ + เหมือน

/sa˨˩.mɯa̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

เหมือนกับ, เหมือนกัน, คล้ายคลึงกัน

รักกันเสมือนญาติ


จำเป็น

คำกริยาวิเศษณ์

ต้องเป็นอย่างนั้น, ต้องทำ, ขาดไม่ได้


นิ่ง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ นิ่ง

/niŋ˥˩.niŋ˥˩/^((สัมผัส))

เฉย, ไม่กระดุกกระดิก, ไม่เคลื่อนไหว

นั่งนิ่ง ๆ

อยู่นิ่ง ๆ


เคาะ

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

พูดเคาะ


ริน

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง rinz (ริน, “เท”), จ้วงแบบจั่วเจียง rinz (ริน, “เท”)

เรื่อย ๆ, น้อย ๆ

น้ำไหลริน

ลมพัดริน


ทัน

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ทัน, ลาว ທັນ (ทัน), คำเมือง ᨴᩢ᩠ᨶ (ทัน), เขิน ᨴᩢ᩠ᨶ (ทัน), ไทลื้อ ᦶᦑᧃ (แทน), ไทใหญ่ တၼ်း (ตั๊น), ไทใต้คง ᥖᥢᥰ (ตั๊น), อาหม 𑜄𑜃𑜫 (ตน์)

เป็นไปตามเวลาที่กำหนด, เป็นไปพอดีกับเวลาที่กำหนด

ทันกาล

ทันเวลา

เรียนทัน

วิ่งทัน

เท่า, เทียมถึง

รู้ทันคน

อันว่าผู้จะทำนายฝนนแลจะทัน พระศรีสรรเพชญ์เสด็จภูมีบาลในสงสารภพนี้ก็บมี โสดแล


พริบ

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์ เทียบ เขมร ព្រិច (พฺริจ), ลาว ພິບ (พิบ)

ฉับพลัน, ทันทีทันใด, ในความว่า ชั่วพริบตาเดียว ในพริบตาเดียว


ทันใด

คำกริยาวิเศษณ์

เดี๋ยวนั้น, บัดนั้น

ทันใดนั้นเอง

ทันทีทันใด


รอย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮอย, ลาว ຮອຍ (ฮอย)

/rɔːj˧/^((สัมผัส))

เห็นจะ, ชะรอย


ผึ่ง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜຶ່ງ (ผึ่ง)

/pʰɯŋ˨˩/^((สัมผัส))

แสดงท่าทางว่าเป็นคนสำคัญหรือใหญ่โต, มักใช้ประกอบคำอื่น

ทำผึ่ง

นั่งผึ่ง

วางผึ่ง


เทิ้ม

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰɤːm˦˥/^((สัมผัส))

มีอาการสั่นไปทั้งตัว


เล่น

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼິ້ນ (หลิ้น) หรือ ເຫຼັ້ນ (เหลั้น), คำเมือง ᩉᩖᩮ᩶ᩁ (เหล้ร), ไทใหญ่ လဵၼ်ႈ (เล้น), ไทดำ ꪹꪩꪸ꪿ꪙ (เลย่̂น), อาหม 𑜎𑜢𑜃𑜫 (ลิน์)

อาการที่ทำหรือพูดอย่างไม่เอาจริง, เล่น ๆ ก็ว่า

กินเล่น

พูดเล่น


เยี่ยง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง yiengh (เยี่ยง-แบบ อย่าง)

/jia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เช่น, ใช้ว่า เยื่อง ก็มี


เหยี้ยง

คำกริยาวิเศษณ์

คำโทโทษของเยี่ยง

/jia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ เยี่ยง


ดุเดือด

คำกริยาวิเศษณ์

/du˨˩.dɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

ร้ายแรง, รุนแรง


ดีเดือด

คำกริยาวิเศษณ์

/diː˧.dɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

มีอาการคลุ้มคลั่งมุทะลุดุดันเป็นคราว ๆ

บ้าดีเดือด


โอละพ่อ

คำกริยาวิเศษณ์

โอ + ละ + พ่อ

/ʔoː˧.la˦˥.pʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

กลับตรงกันข้ามอย่างกลับหน้ามือเป็นหลังมือ


อัตโนมัติ

คำกริยาวิเศษณ์

เข้าคู่เสียง-ความหมายจากอังกฤษ automatic

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อัด-ตะ-โน-มัด

เป็นไปได้ในตัวเอง, ทำหน้าที่ได้ในตัวเอง

ทำงานโดยอัตโนมัติ


แจ๊ด

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก จัด

/t͡ɕɛːt̚˦˥/^((สัมผัส))

/t͡ɕɛt̚˦˥/^((สัมผัส))

จัด, ยิ่ง, ในคำว่า แดงแจ๊ด


ยุ่บยั่บ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เคลื่อนไหวกระดุบกระดิบของสัตว์เล็ก ๆ อย่างหนอน มด ปลวก จำนวนมาก ๆ

มดขึ้นยุ่บยั่บ

หนอนไต่ยุ่บยั่บ

โดยปริยายใช้แก่คนจำนวนมาก ๆ

ที่สนามหลวงคนเดินขวักไขว่ยุ่บยั่บไปหมด


อาดูร

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต आतुर (อาตุร) หรือบาลี อาตุร; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອາດູນ (อาดูน)

อาดุระ
อาตุระ

เดือดร้อน, ทนทุกขเวทนาทั้งกายและใจ, ในบทกลอนตัดใช้ว่า ดุร ก็มี


สงัด

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร ស្ងាត់ (สฺงาต̍, “เงียบ”)

/sa˨˩.ŋat̚˨˩/^((สัมผัส))

ดึกสงัด


เว่อร์

คำกริยาวิเศษณ์

ตัดมาจากอังกฤษ over

/wɤː˥˩/^((สัมผัส))

เขาชอบแต่งตัวเว่อร์ ใส่เพชรเต็มตัวไปทำงาน

มาก ๆ, สุด ๆ


เด

คำกริยาวิเศษณ์

มาก ๆ, มักใช้ประกอบกับคำ เหลือ ว่า เหลือเด คือ เหลือมาก ๆ


อุตุ

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔu˨˩.tuʔ˨˩/^((สัมผัส))

สบาย (ใช้แก่กริยานอน)

นอนหลับอุตุ

นอนอุตุ


ลับหลัง

คำกริยาวิเศษณ์

/lap̚˦˥.laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่ใช่ต่อหน้า

นินทาลับหลัง

ว่าร้ายลับหลัง


ต่อหน้า

คำกริยาวิเศษณ์

/tɔː˨˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ซึ่งหน้า, เฉพาะหน้า


เปล่า

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *plɤwᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເປົ່າ (เป็่า), คำเมือง ᨸᩖᩮᩢ᩵ᩣ (เปฺลั่า), ไทลื้อ ᦔᧁᧈ (เป่า), ไทใหญ่ ပဝ်ႇ (ป่ว), อาหม 𑜆𑜧 (ปว์) หรือ 𑜆𑜨𑜧 (ปอ̂ว์), ไทดำ ꪹꪜ꪿ꪱ (เป่า), ไทขาว ꪹꪜꪱꫀ, ปักษ์ใต้ เปล๋า, จ้วงแบบจั่วเจียง byaeuq, jaeuq, จ้วง byaeuq

เป็นคำปฏิเสธ แปลว่า ไม่มี ไม่เป็นอย่างนั้น


ว้า

คำกริยาวิเศษณ์

/waː˦˥/^((สัมผัส))

ว่าง, เปลี่ยวใจ, เปล่าใจ, ใจหาย


เสริม

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก เฉลิม หรือ เจิม เพื่อเข้าคู่กับ สร้าง เป็น สร้างเสริม/เสริมสร้าง

/sɤːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่ทำเพิ่มเติม

พูดเสริม


ห่าง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ່າງ (ห่าง), คำเมือง ᩉ᩵ᩣ᩠ᨦ (ห่าง), ไทใหญ่ ႁၢင်ႇ (ห่าง) , จ้วงแบบจั่วเจียง hangq (ห่าง)

/haːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ไกล, บางทีใช้เข้าคู่กันเป็น ห่างไกล

ห่างหูห่างตา

บ้านอยู่ห่างถนนมาก


ถี่

คำกริยาวิเศษณ์

เทียบจีนยุคกลาง緻 (MC drijH) , จ้วงแบบจั่วเจียง tiq (ถี่ ไม่ห่าง)

/tʰiː˨˩/^((สัมผัส))

มีระยะเวลากระชั้นชิดกัน, ไม่ห่าง

รถมาถี่

มีลูกถี่

ซอยเท้าถี่ ๆ


บางที

คำกริยาวิเศษณ์

/baːŋ˧.tʰiː˧/^((สัมผัส))

บางเวลา, บางคราว, บางครั้ง, บางหน, ลางที ก็ใช้


ชั่วคราว

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰua̯˥˩.kʰraːw˧/^((สัมผัส))

ชั่วระยะเวลาไม่นาน, ไม่ประจำ, ไม่ตลอดไป


แหว่ง

คำกริยาวิเศษณ์

/wɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

ไม่เต็มตามที่ควรมี

ตัดผมแหว่ง

กินขนมแหว่งไปหน่อย


สะใจ

คำกริยาวิเศษณ์

กร่อนมาจาก สาใจ

หนำใจ, สาแก่ใจ, สมใจอยาก

อยากกินหูฉลามมานานแล้ววันนี้ต้องกินให้สะใจเสียที

เขาโมโหน้องมากเลยตีเสียสะใจ


ชาติหน้าตอนบ่าย ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

ชาติ + หน้า + ตอน + บ่าย + บ่าย

ชาด-น่า-ตอน-บ่าย-บ่าย

/t͡ɕʰaːt̚˥˩.naː˥˩.tɔːn˧.baːj˨˩.baːj˨˩/^((สัมผัส))

เป็นไปไม่ได้ (เทียบภาษาอังกฤษ "When pigs fly.")

ฉันขออาจารย์ลาหยุดเรียนสักสองเดือน เขาตอบกลับมาว่า ชาติหน้าตอนบ่าย ๆ


ณ บัดนาว

คำกริยาวิเศษณ์

ณ + บัด + (นาว, จากภาษาอังกฤษ now); เลียนคำว่า ณ บัดนี้

ขอให้ทุกคนไปประชุมเชียร์ ณ บัดนาว


เดี๋ยวนี้

คำกริยาวิเศษณ์

เดี๋ยว + นี้

เวลานี้, ในเวลานี้, ทันที, ประเดี๋ยวนี้ ก็ว่า


แอบ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແອບ (แอบ)

/ʔɛːp̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ยืน เดิน หรือวางสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นต้นไม่ให้เกะกะหรือกีดขวางทาง

เดินแอบข้างทาง

วางของแอบ ๆ หน่อย


จังก้า

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕaŋ˧.kaː˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะยืนถ่างขาตั้งท่าเตรียมสู้

ลักษณะที่ตั้งปืนกลเป็นต้นเตรียมพร้อมที่จะยิง


ทั้งปวง

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰaŋ˦˥.pua̯ŋ˧/^((สัมผัส))


ชุลมุน

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เป็นไปอย่างสับสนวุ่นวายไม่เป็นระเบียบ

เดินกันชุลมุน

ชกต่อยกันชุลมุน


โล่ง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂລ່ງ (โล่ง), คำเมือง ᩃᩰᩫ᩠᩵ᨦ (โล็่ง), เขิน ᩃᩰ᩠᩵ᨦ (โล่ง)

/loːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้ว่าง เตียน

ป่าถูกตัดต้นไม้เสียโล่ง

ปราศจากอุปสรรค

เปิดทางโล่งแล้ว


เตียน

คำกริยาวิเศษณ์

ดายหญ้าให้เตียน

ถูกกวาดเสียเตียน


เคียง

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຽງ (คยง)

/kʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ชิดกันโดยเรียงข้าง

เดินเคียง

นั่งเคียง


เล็กน้อย

คำกริยาวิเศษณ์

/lek̚˦˥.nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

เสียหายเล็กน้อย

เรื่องเล็กน้อย


นิดหน่อย

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่มาก, เล็กน้อย

ฉันมีเรื่องต้องทำนิดหน่อย


หน่อย

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnoːjᴮ (“น้อย, ไม่เยอะ”); เทียบ น้อย, จ้วงแบบจั่วเจียง noiq

/nɔj˨˩/^((สัมผัส))

นิดหนึ่ง, น้อยหนึ่ง, ไม่มาก

ขอหน่อย

เดินอีกหน่อยก็ถึง

ประเดี๋ยว, ไม่ช้า, ไม่นาน

รอหน่อย

กินเหล้ามาก ๆ อีกหน่อยก็ตาย


รั่ว

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ไล่ไม้ตีระไปบนลูกระนาดโดยไม่ลงคู่ ทำให้เสียงเพี้ยนหรือไม่ชัดเจน

เขาตีระนาดรั่ว ฟังไม่เป็นเพลง


เพี้ยน

คำกริยาวิเศษณ์

คลาดเคลื่อน, ผิดเพี้ยน ก็ว่า

พูดเพี้ยน

เสียงเพี้ยน


เพียน

คำกริยาวิเศษณ์


ทั้งเพ

คำกริยาวิเศษณ์

จากปักษ์ใต้ ทั้งเพ

/tʰaŋ˦˥.pʰeː˧/^((สัมผัส))


วิจล

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต विचल (วิจล)

อาการที่เคลื่อนไปมา, อาการที่หวั่นไหว, อาการที่ส่ายไปมา

วุ่นวาย, วุ่นใจ

ในสุรสถานดำหนักพน อย่ารู้วิจลสักอันเลย


เด็ดขาด

คำกริยาวิเศษณ์

/det̚˨˩.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เฉียบขาด, ไม่เปลี่ยนแปลง, ว่าอย่างใดทำอย่างนั้น, ถึงที่สุด


ค่อยยังชั่ว

คำกริยาวิเศษณ์

ค่อย + ยัง + ชั่ว

ค็่อย-ยัง-ชั่ว

/kʰɔj˥˩.jaŋ˧.t͡ɕʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

ดีขึ้น, ทุเลาขึ้น


เฮีย

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เหี้ย

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ เหี้ย


ลดหลั่น

คำกริยาวิเศษณ์

ต่ำลงไปเป็นชั้น ๆ

นั่งลดหลั่นกันไปตามขั้นบันได

ตามลำดับชั้น

พนักงานได้รับโบนัสมากน้อยลดหลั่นกันไป

ก่อนหลังกันเป็นลำดับ

ข้าราชการเข้ารับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ลดหลั่นไปตามลำดับชั้น


เสี้ยว

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສ້ຽວ (ส้ยว)

เธอตัดผ้าเสี้ยว


เท่านั้น

คำกริยาวิเศษณ์

แค่นั้น, เพียงนั้น, ขนาดนั้น, เป็นคำเน้นความแสดงจำนวนจำกัดจำเพาะ


เรียบร้อย

คำกริยาวิเศษณ์

เรียบ + ร้อย

/ria̯p̚˥˩.rɔːj˦˥/^((สัมผัส))

พูดจาเรียบร้อย

กิริยามารยาทเรียบร้อย

จัดห้องเรียบร้อย

ทำงานเรียบร้อย

เย็บผ้าเรียบร้อย

กินข้าวมาเรียบร้อยแล้ว

สถานการณ์บ้านเมืองเรียบร้อย


เงา ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ เงา


ราง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ ราง

/raːŋ˧.raːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่กระจ่าง, ไม่ชัดเจน

เห็นราง ๆ


ชินชา

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰin˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

เคยบ่อย ๆ จนเลิกเอาใจใส่


บ่อย

คำกริยาวิเศษณ์

ᩉ᩠ᨾᩢ᩵ᩁ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦏᧂ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦵᦉᧈᦵᦉᧈ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦏᧂᦵᦏᦲ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦖᧃᧈ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ᦋᦱᧂᧈ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ၵမ်းၵမ်း

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ၵႆႉ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

ບ່ອຍ

หลายครั้งไม่ห่างกัน

often

หลายครั้งไม่ห่างกัน

/bɔj˨˩/^((สัมผัส))

หลายครั้งหลายหนไม่ห่างกัน


บ่อย ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ บ่อย

/bɔj˨˩.bɔj˨˩/^((สัมผัส))

หลายครั้งหลายหนไม่ห่างกัน


ไม่สู้

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่สู้ดี


ปลอด

คำกริยาวิเศษณ์

/plɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ขาวปลอด

ดำปลอด


ทั้งที่

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰaŋ˦˥.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

เขาออกจากบ้านไปทั้งที่ฝนกำลังตก

เขาลาออกทั้งที่หน้าที่การงานกำลังเจริญก้าวหน้า


ทั้ง ๆ ที่

คำกริยาวิเศษณ์

ทั้ง + ทั้ง + ที่

ทั้ง-ทั้ง-ที่

/tʰaŋ˦˥.tʰaŋ˦˥.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

เขาออกจากบ้านไปทั้ง ๆ ที่ฝนกำลังตก

เขาลาออกทั้ง ๆ ที่หน้าที่การงานกำลังเจริญก้าวหน้า


อลหม่าน

คำกริยาวิเศษณ์

อน-ละ-หฺม่าน

ชุลมุน, วุ่นวาย, แตกตื่น


อิก

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔik̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ อีก


เหี้ย

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์; มีเรื่องเล่าว่าชื่อของสัตว์เลื้อยคลานมาจากการอุทานของคนที่พบมันครั้งแรก

เชี่ย
เห้
เอี้ย
เฮีย

มาก, อย่างยิ่ง


บังเอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เผอิญ

/baŋ˧.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))

ที่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัวหรือไม่คาดหมาย, เผอิญ


เผอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰa˨˩.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))

ที่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัวหรือไม่คาดหมาย, บังเอิญ

หากให้เป็น, จำเพาะเป็น, ใช้ว่า เพอิญ หรือ พรรเอิญ ก็มี


เพอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เผอิญ

/pʰa˦˥.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))


พรรเอิญ

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก เผอิญ

/pʰan˧.ʔɤːn˧/^((สัมผัส))


ง่วน

คำกริยาวิเศษณ์

จากไหหลำ 玩 (nguan5, “เล่น, เพลิน”); เทียบเวียดนาม ngoạn (หงฺว่าน)

/ŋua̯n˥˩/^((สัมผัส))

เพลินทำเพลินเล่นอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง


บาน

คำกริยาวิเศษณ์

เสียไปบาน


ปลาบ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่รู้สึกแล่นวาบเข้าหัวใจ

เจ็บปลาบ

เสียวปลาบ

โดยปริยายใช้เรียกโรคที่มีอาการเช่นนั้น


วาบ

คำกริยาวิเศษณ์

/waːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่รู้สึกร้อน เย็น กลัว ตกใจ เสียวใจ เป็นต้น ขึ้นทันทีแล้วหายไปดับไป

เย็นวาบ

ใจหายวาบ

เสียววาบ


วับ

คำกริยาวิเศษณ์

ฉับพลัน, ฉับไว, ใช้ประกอบอาการของแสงหรือสิ่งมีรูปร่างซึ่งปรากฏให้เห็น แล้วหมดสิ้นหรือลับหายไปอย่างรวดเร็วในทันทีทันใด, บางทีก็เป็นคำซ้อน เพื่อเน้นหรือเพื่อความไพเราะ เป็น หายวับไปฉับพลัน หายวับไปกับตา เป็นต้น

แสงหายวับ

พูดขาดคำก็หายตัววับลับตาไป


ลามก

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากบาลี ลามก (“ชั่ว, มีบาป, ต่ำต้อย, ยากจน, ไม่สำคัญ”)

หยาบช้าต่ำทราม, หยาบโลน, อันเป็นที่น่ารังเกียจของคนดีมีศีลธรรม

พูดลามก

ทำลามก


ต่อ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕໍ່ (ตํ่), คำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทดำ ꪔꪷ꪿ (ตํ่), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂)

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ออกจะ, น่าจะ, ท่าจะ

มันต่อจะชอบกลเจ้ามณฑา

ถัดไป, สืบไป, ติดต่อกันไป

ต่อนี้ไป

ต่อไป

อ่านต่อ

วิ่งต่อ

เรียนต่อ


ลำพัง

คำกริยาวิเศษณ์

เฉพาะตน, ไม่เกี่ยวกับผู้อื่น

อยู่กันตามลำพัง

ต้องต่อสู้กับข้าศึกแต่ลำพัง


ปริ่ม

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่มีความยินดีปลื้มใจ

ปริ่มใจ

ปริ่มยิ้ม

ปริ่มเปรม


ยัน

คำกริยาวิเศษณ์

โกหกยันเลย

นอนยันเลย


ทื่อ

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีลับลมคมใน, ซื่อ ก็ว่า

พูดทื่อ ๆ

นิ่งเฉยอยู่ไม่กระดุกกระดิกเหมือนสิ่งไม่มีชีวิต, ซื่อ ก็ว่า

แข็งทื่อ


นิ่งเฉย

คำกริยาวิเศษณ์

/niŋ˥˩.t͡ɕʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

เฉยอยู่ไม่พูดไม่ทำอะไร


เฉย

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบรากศัพท์

/t͡ɕʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰɤj˩˩˦/^((สัมผัส))

นิ่งอยู่ไม่แสดงอาการอย่างใดอย่างหนึ่งออกมา

นอนเฉย


นัก

คำกริยาวิเศษณ์

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ນັກ (นัก)

อย่างยิ่ง, มากหรือหนักไปในทางใดทางหนึ่ง

หนาวนัก

ร้อนนัก


ย้ำ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่กัดเบา ๆ เพียงให้บุบหรือเป็นรอยช้ำ

หมากัดย้ำแต่ไม่เข้า

เคี้ยวพอย้ำ


ย้ำ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ ย้ำ

พูดหรือทำซํ้า ๆ

เคี้ยวพอย้ำ ๆ


จุ

คำกริยาวิเศษณ์

เกี่ยวข้องกับ บรรจุ และ ประจุ; เทียบมอญ စုတ် (จุต์)

/t͡ɕuʔ˨˩/^((สัมผัส))

กินจุ


ทั้ง

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *daŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທັງ (ทัง), ไทลื้อ ᦑᧂ (ทัง), ไทดำ ꪹꪕꪸꪉ (เตฺย̂ง), ไทใหญ่ တင်း (ตั๊ง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วงแบบหนง daengz, จ้วง daengx, จ้วงแบบจั่วเจียง taengz

/tʰaŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำทั้งรู้ ๆ

กินทั้งจืด ๆ

ล้มทั้งยืน

ของนี้คุณภาพต่ำทั้งราคาก็แพง

ยานี้จะทำให้ท้องผูกทั้งจะทำให้ใจสั่นอีกด้วย


มิหนำซ้ำ

คำกริยาวิเศษณ์

มิ + หนำ + ซ้ำ

เท่านี้ยังไม่เพียงพอ, หนักยิ่งไปกว่านั้นอีก

ตัดเท้าตัดกรแล้วมิหนำ- ซ้ำฆ่าสุริย์วงศ์ยักษี


หนำ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩣᩴ (หนาํ), ไทใหญ่ ၼမ် (นัม)

มากพอกับความต้องการ

อิ่มหนำสำราญ


เรียง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์


ชาย

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰaːj˧/^((สัมผัส))

เห็นจะ, ค่อนข้าง

ชายจะเบากว่าพ่อชาลี


ซ้อน

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪᩬ᩶ᩁ (ซอ้ร), ลาว ຊ້ອນ (ซ้อน), ไทใหญ่ သွၼ်ႉ (ส๎อ̂น), จ้วง sonx

/sɔːn˦˥/^((สัมผัส))

มีหรือทำอย่างเดียวกันกับที่มีหรือทำอยู่แล้ว

เขามีประชุมซ้อน

ลักษณะที่จอดรถหรือเรือเรียงขนานกับอีกคันหนึ่งหรือลำหนึ่งที่จอดอยู่แล้ว เรียกว่า จอดรถหรือเรือซ้อนกัน

ลักษณะที่จอดรถขวางรถที่จอดเป็นระเบียบอยู่แล้วเป็นการกีดขวางทางจราจร เรียกว่า จอดรถซ้อนคัน


พร้อมมูล

คำกริยาวิเศษณ์

บริบูรณ์, มีครบทุกอย่าง

มีหลักฐานพร้อมมูล


เปิ่น

คำกริยาวิเศษณ์

จากภาษาจีนกลาง 笨（เปิ้น）ที่แปลว่า โง่, โง่,เง่า,เซ่อ; ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง bwnh (เปิ่น -โง่) , จ้วงแบบจั่วเจียง baenz (ปัน-โง่)

/pɤn˨˩/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาอาการหรือกระทำการใด ๆ ผิดแปลกไปจากปรกติที่เป็นอยู่ในหมู่พวกหรือที่นิยมกันตามประเพณี

แต่งตัวเปิ่น

ทำท่าเปิ่น


ตลอดรอดฝั่ง

คำกริยาวิเศษณ์

ตลอด + รอด + ฝั่ง

ตะ-หฺลอด-รอด-ฝั่ง

/ta˨˩.lɔːt̚˨˩.rɔːt̚˥˩.faŋ˨˩/^((สัมผัส))

ถึงจุดหมายปลายทาง, พ้นอันตราย, ผ่านอุปสรรคมาได้


แหล่ม

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก แจ่ม; จากคำพูดติดปากของนักแสดงตลก อ่าง เถิดเทิง

/lɛm˨˩/^((สัมผัส))

งานนี้ทำได้แหล่มจริง ๆ


แหง็ม

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก แหง

/ŋɛm˩˩˦/^((สัมผัส))

ฝนตกฟ้าร้องอย่างนี้ เขาไม่มาแหง็มเลย


แหง็ม ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ แหง็ม; แผลงมาจาก แหง ๆ

แหฺง็ม-แหฺง็ม

/ŋɛm˩˩˦.ŋɛm˩˩˦/^((สัมผัส))

เรื่องวุ่นวายแบบนี้ต้องเป็นฝีมือเขาแหง็ม ๆ


แหง

คำกริยาวิเศษณ์

/ŋɛː˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการของหน้าที่แสดงความเก้อหรือจนปัญญา ในคำว่า หน้าแหง

ยิงฟันแหง

คอยแหง


แหง

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 硬 (ngên6, “แข็ง”)

/ŋɛː˩˩˦/^((สัมผัส))

ชนะแหง


แหง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ แหง

/ŋɛː˩˩˦.ŋɛː˩˩˦/^((สัมผัส))

ตายแหง ๆ


ซึ่งหน้า

คำกริยาวิเศษณ์

/sɯŋ˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

กระทำความผิดซึ่งหน้า


ชัดเจน

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰat̚˦˥.t͡ɕeːn˧/^((สัมผัส))

แจ่มแจ้งโดยไม่ต้องสงสัย

ถูกต้องแน่นอน


นี่

คำกริยาวิเศษณ์

/niː˥˩/^((สัมผัส))

คำใช้ประกอบคำกริยาให้รู้ว่าอยู่ใกล้หรือชี้เฉพาะ

อยู่นี่

มานี่


ตก

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tokᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕົກ (ต็ก), ไทลื้อ ᦷᦎᧅ (โตก), ไทดำ ꪶꪔꪀ (โตก), ไทใหญ่ တူၵ်း (ตู๊ก), ไทใต้คง ᥖᥨᥐᥱ (โต่ก), อาหม 𑜄𑜤𑜀𑜫 (ตุก์), ปู้อี dogt, จ้วง doek

แก้ตก

ปลงตก

คิดตก


ว่องไว

คำกริยาวิเศษณ์

รวดเร็ว, คล่องแคล่ว, ปราดเปรียว, ปราดเปรื่อง

ทำงานว่องไว

มีปฏิภาณว่องไว


นุ่มนวล

คำกริยาวิเศษณ์

อ่อนหวาน, อ่อนโยน, ละมุนละไม, เพราะพริ้ง

พูดจานุ่มนวล

กิริยาท่าทางนุ่มนวล


คล้อย

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายอีสาน คล้อย หรือ ค้อย, ลาว ຄ້ອຍ (ค้อย), คำเมือง ᨣᩖᩬ᩠᩶ᨿ (คลอ้ย), เขิน ᨣᩭ᩶ (คอย้), ไทลื้อ ᦅᦾᧉ (ค้อ̂ย), ไทใหญ่ ၵွႆႉ (ก๎อ̂ย, “โค้ง”)

/kʰlɔːj˦˥/^((สัมผัส))

เพิ่งพ้นจากที่กำหนดไป

เขาเพิ่งเดินคล้อยไปเมื่อสักครู่นี้


เยี่ยม ๆ มอง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ เยี่ยม +คำซ้ำ ของ มอง

เยี่ยม-เยี่ยม-มอง-มอง

/jia̯m˥˩.jia̯m˥˩.mɔːŋ˧.mɔːŋ˧/^((สัมผัส))

อาการที่ด้อมแอบดูบ่อย ๆ

มีคนแปลกหน้ามาเยี่ยม ๆ มอง ๆ


เผยอ

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰa˨˩.jɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

อวดดี, ทำไปโดยไม่รู้จักประมาณตน

เผยอทำ

เผยอพูด


ผาง

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เสียงดังอย่างเสียงเอามือตบสิ่งของ


ผลีผลาม

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰliː˩˩˦.pʰlaːm˩˩˦/^((สัมผัส))

รีบร้อนเกินไปโดยไม่ระมัดระวังหรือไม่ถูกกาลเทศะ


วู่วาม

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่พูดหรือทำอย่างรีบร้อนโดยไม่ใคร่ครวญให้ดีเสียก่อน, ขาดสติ, หุนหันพลันแล่น

ทำไปอย่างวู่วาม


อน

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต अन- (อน-, “ไม่”) หรือบาลี อน- (“ไม่”)

[เสียงสมาส]
อะ-นะ-

เป็นคำปฏิเสธ แปลว่า ไม่, ไม่ใช่, ใช้ประกอบหน้าศัพท์บาลีและสันสกฤตที่ขึ้นต้นด้วยสระ เช่น อาทร = เอื้อเฟื้อ, อนาทร = ไม่เอื้อเฟื้อ


อื้อ

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔɯː˥˩/^((สัมผัส))

รวยอื้อ

บ่นกันอื้อ


อื้ออึง

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔɯː˥˩.ʔɯŋ˧/^((สัมผัส))

สนั่น, ดังลั่น, เอิกเกริก


โปรยปราย

คำกริยาวิเศษณ์

หว่านล้อม (ใช้แก่กริยาพูด)

หว่านไปทั่ว ๆ


หว่านล้อม

คำกริยาวิเศษณ์

หว่าน + ล้อม

/waːn˨˩.lɔːm˦˥/^((สัมผัส))

ตะล่อมเข้ามาตามที่ต้องการ (มักใช้แก่กริยาพูด)

พูดหว่านล้อม

เจรจาหว่านล้อม


เสียดสี

คำกริยาวิเศษณ์

/sia̯t̚˨˩.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ว่ากระทบกระเทียบเหน็บแนมด้วยความอิจฉาเป็นต้น

เธอไม่ชอบเขา จึงพูดเสียดสีเขาเสมอ ๆ


ถี่ถ้วน

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰiː˨˩.tʰua̯n˥˩/^((สัมผัส))

ละเอียดลออ, รอบคอบ, ถ้วนถี่ ก็ว่า

โดยปริยายหมายความว่า เหนียวแน่น


เร่อร่า

คำกริยาวิเศษณ์

/rɤː˥˩.raː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่แต่งกายรุ่มร่ามเกินพอดี

เขาแต่งตัวเร่อร่าผิดกาลเทศะ

เขาเดินเร่อร่าออกไปกลางถนนเลยถูกรถชน

เขาเร่อร่าเข้าไปอยู่กับพวกเล่นการพนันเลยถูกจับไปด้วย

เขาเป็นคนท่าทางเร่อร่าอย่างนั้นเอง


เล่อล่า

คำกริยาวิเศษณ์

/lɤː˥˩.laː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่แต่งกายรุ่มร่ามเกินพอดี

เขาแต่งตัวเล่อล่าผิดกาลเทศะ

เขาเดินเล่อล่าออกไปกลางถนนเลยถูกรถชน


ค้อย

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰɔːj˦˥/^((สัมผัส))


ทันทีทันใด

คำกริยาวิเศษณ์

ทันที + ทันใด

ทัน-ที-ทัน-ได

ในขณะนั้นเอง


แม้น

คำกริยาวิเศษณ์

/mɛːn˦˥/^((สัมผัส))

เหมือน, เช่น, คล้าย

แม้นวาด


ดังนั้น

คำกริยาวิเศษณ์


จงใจ

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕoŋ˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

อย่างตั้งใจ, หมายใจ, เจตนา


สาใจ

คำกริยาวิเศษณ์

สา (“เหมาะ, สม”) + ใจ

/saː˩˩˦.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

สาแก่ใจ, สะใจ


เต็มมือ

คำกริยาวิเศษณ์

มากจนเกือบล้นมือ, บางทีก็ใช้ว่า เต็มไม้เต็มมือ

มีงานเต็มมือ


โดกเดก

คำกริยาวิเศษณ์

/doːk̚˨˩.deːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เดี่ยว, ลำพัง

มาคนเดียวโดกเดก


เผ็ดร้อน

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰet̚˨˩.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))

โต้คารมอย่างเผ็ดร้อน


ระเบียง

คำกริยาวิเศษณ์

ยืมมาจากเขมร របៀង (รเบียง, “ระเบียง, เรียง”), แผลงมาจาก រៀង (เรียง, “เรียง”)

เรียง, เคียง, ราย


เรียบ ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำของ เรียบ

เป็นไปตามธรรมดาสามัญ, ไม่โลดโผน

ใช้ชีวิตเรียบ ๆ

แต่งตัวเรียบ ๆ


ฉูด

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่พุ่งหรือไปโดยเร็ว

น้ำพุ่งฉูด

เรือแล่นฉูด


กระทบกระเทียบ

คำกริยาวิเศษณ์

กระทบ + กระเทียบ

กฺระ-ทบ-กฺระ-เทียบ

/kra˨˩.tʰop̚˦˥.kra˨˩.tʰia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

เปรียบเปรยให้กระทบถึง