ผ็อย ๆ

อาการที่ร่วงหรือหล่นไปโดยเร็ว

ฝนตกผ็อย ๆ

อาการที่หลับไปโดยเร็ว


ผ็อย

อาการที่ร่วงหรือหล่นไปโดยเร็ว

ฝนตกผ็อย ๆ

อาการที่หลับไปโดยเร็ว

หลับผ็อย


ลื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m.lɯːlᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩨ᩠᩵ᨶ (มื่น), เขิน ᨾᩨ᩠᩵ᨶ (มื่น), ลาว ມື່ນ (มื่น), อีสาน มื่น, ไทลื้อ ᦙᦹᧃᧈ (มื่น), ไทใหญ่ မိုၼ်ႈ (มึ้น), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫 (มึน์), แสก หมรื้น, จ้วงแบบจั่วเจียง lwenq (ลื่น, “ราบ”), laenq (ลื่นหกล้ม, กลิ้ง), จ้วง lwenq

/lɯːn˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะผิวที่เป็นมันมีความฝืดน้อย

ถนนลื่น

ทาน้ำมันเสียตัวลื่น

โดยปริยายหมายความว่า มีลักษณะคล่อง พลิกแพลง เอาตัวรอดได้โดยไม่ติดขัด

เจ้าหมอนั่นมันลื่นสนิทเลย


ช่วง

/t͡ɕʰua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

สว่าง, รุ่งโรจน์


แตก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *p.reːkᴰ (“แตก; ระเบิด”); เทียบจีนเก่า爆 (OC *proːwɢs, *poːwɢ, *proːwɢ, “ระเบิด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕກ (แตก), ไทลื้อ ᦶᦎᧅ (แตก), ไทใหญ่ တႅၵ်ႇ (แต่ก), ไทดำ ꪵꪔꪀ (แตก), อาหม 𑜄𑜢𑜀𑜫 (ติก์)，จ้วงแบบจั่วเจียง pek， จ้วง dek

/tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่มีเสียงห้าวเมื่อเริ่มเป็นหนุ่ม

เสียงแตก

เสียงแตกหนุ่ม


โกร้

ยืนโกร้


โกรง

เสียงกระแทกดังโครม ๆ

กระทุ้งเส้ากราวโกรง


โกร่งกร่าง

นางอมิตดาก็โกรธโกร่งกร่างกระทืบเท้า


โกรงเกรง

ศาลาโกรงเกรง


โกร๋งเกร๋ง

โหรงเหรง, ไม่หนาแน่น


โกรด

ว่องไว, แข็งแรง

เต็มที่, เต็มกำลัง

ผอมเหมือนกวางโกรกโกรด

เปลี่ยว, คะนอง

ควายโกรด


โกร๋น

ร่วงโรยเกือบหมด, มีอยู่น้อย, มีห่าง ๆ

ต้นไม้ใบโกร๋น

มีผมน้อย ในคำว่า หัวโกร๋น


โกรม

ยืมมาจากเขมร ក្រោម (กฺโรม)

ใต้, ต่ำ, ล่าง, ใต้ฟ้า

อนนสองดไนยหน่อเหน้า เหง้ากรุงโกรมกษัตริย


โกโรโกเต

ไม่แน่นหนา, จวนพัง

ไม่เป็นโล้เป็นพาย, ไม่เป็นแก่นสาร


โกโรโกโรก

โก-โร-โก-โรก

แบบบาง, ไม่มั่นคง

ผอมแห้งและขี้โรค

แมวตัวนี้หลงมาจากไหน ตัวผอมโกโรโกโรก


โกโรโกโส

โกรงเกรง, ไม่มั่นคง

กระท่อมโกโรโกโส

คนโกโรโกโส


เก่งแต่ปาก

เก่ง + แต่ + ปาก

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

เก็่ง-แต่-ปาก

/keŋ˨˩.tɛː˨˩.paːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ดีแต่พูด ทำไม่ได้, ไม่เก่งจริง


เกรียด

เสียงเขียดร้อง

เสียงกรอดเกรียดเขียดกบเข้าขบเคี้ยว


เลี่ยน

เตียน, เกลี้ยง

อายุยังน้อยอยู่เลย หัวล้านเลี่ยนแล้ว

ถูพื้นเสียมันเลี่ยน

มีรสมันเกินไป

แกงใส่กะทิข้นมากมันจนเลี่ยน


เกรียม

มาจากภาษาเขมร ក្រៀម (เกรียม, "แห้ง")

เกือบไหม้, ลักษณะอาการของสิ่งบางอย่างที่ถูกความร้อนมีไฟ เป็นต้น เผาจนเปลี่ยนสีเป็นสีน้ำตาล เป็นต้น

ทอดปลาจนเกรียม

ถูกแดดเผาจนหน้าเกรียม

ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เป็นทุกข์จนหน้าเกรียม


หม่นไหม้

มีทุกข์ร้อนตรมตรอมใจ


เหี่ยวแห้ง

เหี่ยว + แห้ง

/hia̯w˨˩.hɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เหี่ยวแล้วค่อย ๆ แห้งไป

ใบไม้เหี่ยวแห้ง


แห้งเหี่ยว

แห้ง + เหี่ยว

/hɛːŋ˥˩.hia̯w˨˩/^((สัมผัส))

เหี่ยวแล้วค่อย ๆ แห้งไป

ใบไม้แห้งเหี่ยว


หดหู่

อาการที่รู้สึกห่อเหี่ยวไม่ชื่นบาน

วันนี้เขาพบแต่เรื่องเศร้า ๆ จึงรู้สึกหดหู่


ห่อเหี่ยว

ห่อ + เหี่ยว

มีความรู้สึกหดหู่, สลดใจ

หมู่นี้อ่านหนังสือพิมพ์มีแต่ข่าวร้าย ๆ ทำให้รู้สึกห่อเหี่ยว


ชื่นบาน

/t͡ɕʰɯːn˥˩.baːn˧/^((สัมผัส))


เศร้าใจ

มีความรู้สึกสลดหดหู่ใจ

เห็นป่าถูกบุกรุกทำลายแล้วเศร้าใจ


เศร้าสลด

มีความรู้สึกรันทดใจ

อุบัติเหตุตายหมู่ ทำให้ผู้พบเห็นเศร้าสลด


หวั่นไหว

อาการที่สั่นสะเทือนมาก (ใช้แก่เสียง)

เสียงดังสนั่นหวั่นไหว


โอนเอน

/ʔoːn˧.ʔeːn˧/^((สัมผัส))

เอนไปเอนมา, ไม่มั่นคง, ไม่แน่นอน


มั่นคง

穩定

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

မၼ်ႈၵိုမ်း

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

ໝັ້ນຄົງ

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

stable

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

แน่นหนาและทนทาน

เก็บของไว้ในห้องนั้นมั่นคงดี

ไม่กลับกลายเป็นอย่างอื่น

ใจคอมั่นคง


แน่นหนา

/nɛn˥˩.naː˩˩˦/^((สัมผัส))

มั่นคง, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับ ปึกแผ่น เป็น เป็นปึกแผ่นแน่นหนา

ใส่กุญแจแน่นหนา

ประตูหน้าต่างแน่นหนา


ปึกแผ่น

/pɯk̚˨˩.pʰɛn˨˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้งอยู่ด้วยความมั่นคง, มีหลักฐานมั่นคง

ร่วมกันสร้างชาติให้เป็นปึกแผ่น


ทนทาน

มั่นคง, ไม่เสียหายง่าย


แน่นอน

/nɛː˥˩.nɔːn˧/^((สัมผัส))

เที่ยงแท้, จริงแท้


หมดรูป

อาการที่ทำให้รู้สึกน่าสังเวช

เขาแต่งตัวภูมิฐานแล้วเดินหกล้ม หมดรูปเลย


แวว

/wɛːw˧/^((สัมผัส))

สุกใส, วูบวาบ

ดวงตาฉายแววแห่งความสุข

ขัดหัวเข็มขัดเสียแวว

เพชรซีกมีแววน้อยกว่าเพชรลูก


ระยับ

นิยมใช้เข้าคู่กับคำ ระยิบ เป็น ระยิบระยับ

ดาวส่องแสงระยิบระยับ

พราวแพรว, วับวาบ (ใช้กับแสงหรือรัศมี)

ผ้ามันระยับ


พราวแพรว

เลื่อม, แวววาว, วับ ๆ วาบ ๆ พราย ๆ, พราว


วับ ๆ

ระยับตา เป็นอาการของแสงหรือเงาที่ปรากฏแล้วหายลับไปทันทีทันใดต่อเนื่องกัน

แสงเพชรเป็นประกายวับ ๆ


วับแวบ

แสงเพชรเป็นประกายวับแวบ


ระยิบระยับ

แสงดาวระยิบระยับ


แยบคาย

/jɛːp̚˥˩.kʰaːj˧/^((สัมผัส))

เข้าที, เหมาะกับเหตุผล

ความคิดแยบคาย


สำเร็จ

แผลงมาจากเสร็จ; จากเขมร សំរេច (สํเรจ), แผลงมาจากស្រេច (สฺเรจ)

ที่เสร็จเรียบร้อยแล้ว

เครื่องแกงสำเร็จ


ยับเยิน

เสียการพนันยับเยิน

เสียหายยับเยิน


โศกสลด

เศร้ารันทดใจเพราะต้องพลัดพรากจากกัน เวลาพูดถึงมักจะทำให้น้ำตาไหล


หมา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩣ (หมา), ลาว ໝາ (หมา), ไทลื้อ ᦖᦱ (หมา), ไทดำ ꪢꪱ (หมา), ไทใหญ่ မႃ (มา), ไทใต้คง ᥛᥣᥴ (ม๋า), อ่ายตน မႃ (มา), อาหม 𑜉𑜠 (มะ), จ้วง ma, แสก หม่า; เทียบเบดั้งเดิม *maːᴬ¹, ไหลดั้งเดิม *hmaː (“หมา; หมาล่าเนื้อ”)

/maː˩˩˦/^((สัมผัส))

เลว, (ชั้น) ต่ำ


ขี้เล็บ

/kʰiː˥˩.lep̚˦˥/^((สัมผัส))

เล็กน้อย, ไม่สำคัญ

เรื่องขี้เล็บอย่างนี้ จะไปสนใจทำไม


โขลก

/kʰloːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เสียงดังเช่นนั้น

เสียงไอโขลก ๆ


ครบวงจร

/kʰrop̚˦˥.woŋ˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

สมบูรณ์ครบถ้วน

การจัดการครบวงจร


สั้น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩢ᩠᩶ᨶ (สั้น), เขิน ᩈᩢ᩠᩶ᨶ (สั้น), ลาว ສັ້ນ (สั้น), ไทลื้อ ᦶᦉᧃᧉ (แส้น)
Jonsson (1991) ได้แนะนำว่ามาจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *sanᶜ¹ แต่คำร่วมเชื้อสายมีแค่บางส่วน

curto

ภาษากาลิเซีย|กาลิเซีย

ลักษณะส่วนหนึ่งของสิ่งใด ๆ มีกำหนดระยะยืดหรือยืนเป็นเส้นตรงจากจุดหนึ่งถึงอีกจุดหนึ่งน้อยกว่าอีกสิ่งหนึ่งเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

เสื้อแขนสั้น

กระโปรงสั้น

ถนนสายนี้สั้นกว่าถนนสายอื่น ๆ

มีระยะเวลานานน้อยกว่าอีกช่วงเวลาหนึ่ง เมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

หน้าหนาวกลางวันสั้นกว่ากลางคืน


โคตร

ยืมมาจากเขมร គោត្រ (โคตฺร), จากสันสกฤต गोत्र (โคตฺร)

/kʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

มากอย่างยิ่ง (ใช้กับปริมาณ ความใหญ่ เป็นต้น)

โคตรเพชร

โคตรตะพาบ


คงแก่เรียน

คง + แก่ + เรียน

คง–แก่–เรียน

ที่ได้ศึกษาเล่าเรียนมามาก


คงขาด

/kʰoŋ˧.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))


คงคลัง

ที่มีอยู่ในคลังในเวลาใดเวลาหนึ่ง (ใช้กับเงิน)


คงทน

ยั่งยืน, ถาวร, ทนทาน


คงที่

/kʰoŋ˧.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่เปลี่ยนแปลง


เงก

/ŋeːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เต็มที่, แย่

นานมาก (มักใช้กับกริยารอ, คอย)

นัดไว้ไม่มาเสียที ฉันคอยเงกเลย


คด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄົດ (ค็ด), คำเมือง ᨣᩫ᩠ᨯ (ค็ด), ไทดำ ꪶꪁꪒ (โกฺด), ไทขาว ꪁꪺꪒ, ไทใหญ่ ၵူတ်ႉ (กู๎ต) , จ้วงแบบจั่วเจียง koet (คด-ไม่ตรง คด)

/kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ไม่ตรงตลอด


คดเคี้ยว

คดไปคดมา, ลดเลี้ยว, วกไปวกมา


คตชีพ

[kʰátà tɕʰiːp̚]


คตชีวิต

[kʰátà tɕʰiːwít̚]


คตทิน

เมื่อวาน, วานนี้


คทาหัสต์

ยืมมาจากสันสกฤต गदाहस्त (คทาหสฺต); เทียบเท่า คทา + หัสต์

มีตะบองซึ่งถืออยู่ในมือ


หลัก

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากสันสกฤต लक्ष (ลกฺษ) หรือยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากบาลี ลกฺข; ร่วมเชื้อสายกับเขมร លក្ខ (ลกฺข)


หนา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩣ (หนา), เขิน ᩉ᩠ᨶᩣ (หนา), ลาว ໜາ (หนา), ไทลื้อ ᦐᦱ (หนา), ไทดำ ꪘꪱ (หนา), ไทขาว ꪘꪱ, ตั่ย na, ไทใหญ่ ၼႃ (นา), ไทใต้คง ᥘᥣᥴ (ล๋า) หรือ ᥢᥣᥴ (น๋า), อ่ายตน ꩫႃ (นา), พ่าเก ꩫႃ (นา), อาหม 𑜃𑜡 (นา), ปู้อี nal, จ้วง na; เทียบสุ่ย qnal, ต้งใต้ nal, ไหลดั้งเดิม *C-naː

/naː˩˩˦/^((สัมผัส))

มีส่วนสูงมากจากผิวพื้น

แน่นทึบ, มาก


พื้นฐาน

/pʰɯːn˦˥.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

วิชาพื้นฐาน


วิกัต

ภาษาบาลี วิกต


ทั่วไป

โดยเหตุผลทั่วไป

กฎทั่วไป

ส่วนใหญ่, ส่วนมาก

คนทั่วไป


โปร่งใส

มีสมบัติที่แสงผ่านได้และมองเห็นได้ตลอด

สามารถเห็นได้ตลอดกระบวนการ (ใช้กับการดำเนินงาน)


แดง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdɛːŋᴬ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.dwiːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩯ᩠ᨦ (แดง), ลาว ແດງ (แดง), ไทลื้อ ᦶᦡᧂ (แดง), ไทดำ ꪵꪒꪉ (แดง), ไทใหญ่ လႅင် (แลง), ไทใต้คง ᥘᥦᥒ (แลง), พ่าเก ꩫိင် (นิง์), อาหม 𑜓𑜢𑜂𑜫 (ดิง์) หรือ 𑜃𑜢𑜂𑜫 (นิง์), จ้วง nding, จ้วงแบบหนง ndiang, แสก รี๋ง; เทียบเบดั้งเดิม *ziːŋᴬ¹ (“แดง; แดงเข้ม”)

แดง

อรรถาภิธาน:แดง

ประวาลวรรณ

อรรถาภิธาน:แดง

รักดะ

อรรถาภิธาน:แดง

รักตะ

อรรถาภิธาน:แดง

รัต

อรรถาภิธาน:แดง

รุธิระ

อรรถาภิธาน:แดง

รุเธียร

อรรถาภิธาน:แดง

โรหิต

อรรถาภิธาน:แดง

โลหิต

อรรถาภิธาน:แดง

โสณ

อรรถาภิธาน:แดง

/dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

สีอย่างสีเลือดหรือสีชาด

มดแดง

ผ้าแดง


เขียว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xiəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับ คำเมือง ᨡ᩠ᨿᩅ (ขยว), ปักษ์ใต้ เขี้ยว, ลาว ຂຽວ (ขยว), เขิน ᨡ᩠ᨿᩴ (ขยํ), ไทลื้อ ᦵᦃᧁ (เฃว), ไทดำ ꪵꪄꪫ (แฃว), ไทขาว ꪄꪸꪫ, ไทใหญ่ ၶဵဝ် (เขว), อาหม 𑜁𑜢𑜈𑜫 (ขิว์), จ้วง heu, จ้วงแบบจั่วเจียง keu; เทียบเขมรเก่า khiava (“น้ำเงิน; เขียว”), เขมร ខៀវ (เขียว), ไหลดั้งเดิม *kʰiːw (“น้ำเงิน”)

เขียว

อรรถาภิธาน:เขียว

นีล

อรรถาภิธาน:เขียว

หริ

อรรถาภิธาน:เขียว

หริณะ

อรรถาภิธาน:เขียว

หริต

อรรถาภิธาน:เขียว

/kʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

มีสีอย่างสีใบไม้สด

สุดหล้าฟ้าเขียว

โกรธจนหน้าเขียว

น้ำเงิน, คราม


เขียว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xwiːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขิว, ลาว ຂິວ (ขิว) หรือ ຂີວ (ขีว), ไทใหญ่ ၶဵဝ် (เขว)

/kʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

กลิ่นเหม็นอย่างกลิ่นใบไม้สดบางชนิด

เหม็นเขียว

(ความหมายนี้พิสูจน์⁽⁺⁾ได้ไหม) เหม็นเน่า


เข้ากันเป็นปี่เป็นขลุ่ย

ถูกคอกัน, เข้ากันได้ดี

th-เข้ากันเป็นปี่เป็นขลุ่ย-th-adj-NAVsWC8R


จำนำพรรษา

จำนำ + พรรษา

จำ-นำ-พัน-สา

เรียกผ้าที่ถวายแก่พระสงฆ์ที่อยู่จำพรรษาในวัดนั้น ๆ ว่า ผ้าจำนำพรรษา


ป้อ

/pɔː˥˩/^((สัมผัส))

ไข่ป้อ


ลุ่ม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลุ่ม, ลาว ລຸ່ມ (ลุ่ม), คำเมือง ᩃᩩ᩵ᨾ (ลุ่ม), คำเมือง ᩃᩩ᩵ᨾ (ลุ่ม), ไทลื้อ ᦟᦳᧄᧈ (ลุ่ม), ไทดำ ꪩꪴ꪿ꪣ (ลุ่ม), ไทใหญ่ လုမ်ႈ (ลุ้ม), อาหม 𑜎𑜤𑜪 (ลุํ) , จ้วงแบบจั่วเจียง lumq (นาหลุ่ม-นาลุ่ม)

ต่ำ (ใช้แก่ลักษณะพื้นดินซึ่งรับน้ำที่ไหลท่วมได้หรือน้ำขึ้นถึง)

ที่ลุ่ม

ที่ราบลุ่ม


สวก

มีเนื้อไม่แน่นและไม่ซุย (ใช้แก่ลักษณะหัวเผือกหัวมันและผลไม้บางชนิด)


หาก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫາກ (หาก), ไทดำ ꪬꪱꪀ (หาก)

/haːk̚˨˩/^((สัมผัส))

จาก, แยกออกไปอีกส่วนหนึ่ง

ออกหาก

ต่างหาก


ยาก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), เขิน ᨿᩣ᩠ᨠ (ยาก), ลาว ຍາກ (ยาก), ญ้อ ญาก, ไทลื้อ ᦍᦱᧅ (ยาก), ไทขาว ꪥꪱ, ไทใหญ่ ယၢၵ်ႈ (ย้าก), ไทใต้คง ᥕᥣᥐ (ยาก), พ่าเก ယက် (ยก์), อาหม 𑜊𑜀𑜫 (ยก์)

/jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

จน, นิยมใช้เข้าคู่กันเป็น ยากจน

คนยาก


ลำบาก

ร่วมเชื้อสายกับเขมร លំបាក (ลํบาก)

เดือดร้อนเพราะถูกทรมานกายหรือใจ

ตกอยู่ในฐานะลำบาก

ตกที่นั่งลำบาก

ทางลำบาก


หมู

/muː˩˩˦/^((สัมผัส))

เขาเลือกทำแต่งานหมู


ชำเรา

ยืมมาจากเขมร ជំរៅ (ชํเรา, “ความลึก”), แผลงมาจาก ជ្រៅ (ชฺเรา, “ลึก”)

ลึก, ล่วงเข้าไป

ชายใดข่มขืนภิริยาท่านถึงชำเรา ให้ไหมโดยปรถมผิดเมียทวีคูณ ถ้าข่มขืนมิได้ถึงชำเรา ให้ไหมโดยปรถมผิดเมีย


ชำเรา

หน้าตาชำเรา


อนาจาร

ยืมมาจากสันสกฤต अनाचार (อนาจาร) หรือบาลี อนาจาร

/ʔa˨˩.naː˧.t͡ɕaːn˧/^((สัมผัส))

ลามก, น่าบัดสี, ทำให้เป็นที่อับอาย, เป็นที่น่ารังเกียจแก่ผู้อื่นในด้านความดีงาม


กะโหลกหนาปัญญานิ่ม

กะโหลก + หนา + ปัญญา + นิ่ม

ใช้ย่อว่า "กะโหลกหนา" หรือใช้แต่ "ปัญญานิ่ม" ก็มี

กะ-โหฺลก-หฺนา-ปัน-ยา-นิ่ม

/ka˨˩.loːk̚˨˩.naː˩˩˦.pan˧.jaː˧.nim˥˩/^((สัมผัส))

กะโหลกหนาปัญญานิ่มอย่างเขาเรียนอะไรก็ไม่ได้หรอก


เล็กพริกขี้หนู

เล็ก + พริกขี้หนู

เล็ก-พฺริก-คี่-หฺนู

/lek̚˦˥.pʰrik̚˦˥.kʰiː˥˩.nuː˩˩˦/^((สัมผัส))

เล็กแต่เก่งกล้าสามารถมาก

เล็กแต่มีพิษสง


เอย็น

รูปเลิกใช้ของ เย็น


ฅ่ำ

รูปเลิกใช้ของ ค่ำ


เกรี้ยว ๆ

เกฺรี้ยว–เกฺรี้ยว

อาการที่แสดงความเดือดดาลหรือโกรธมาก

อนิจจามาร้องอยู่เกรี้ยว ๆ.


เกเรเกเส

ไม่ตรงไปตรงมา


เกเรเกตุง

เก-เร-เก-ตุง

ไม่เอางานเอาการ, ไม่เอาเรื่องเอาราว

ไม่เอาใจใส่การเรียน ไปเรียนบ้างไม่ไปบ้าง (ใช้กับเด็ก)

เด็กคนนี้เมื่อเล็ก ๆ เกเรเกตุง แต่โตขึ้นก็เอาตัวรอดได้


เกล็ดกระดี่

ใช้เรียกอาการโรคที่เกิดขึ้นที่ตาเด็ก


เกลากลึง

งามเกลี้ยงเกลา


กลึงเกลา

งามเกลี้ยงเกลา


ปัง

เลียนเสียงธรรมชาติ

เป็นที่รู้จักหรือโจษขานกันทั่วไป


ปัง

มาจาก เป๊ะ + อลัง (อลังการ)

เป๊ะและอลังการมาก ๆ


ปัญญานิ่ม

ปัญญา + นิ่ม

กะโหลกหนาปัญญานิ่ม, โง่

ตัดมาจาก กะโหลกหนาปัญญานิ่ม


นมนานกาเล

นมนาน + กาเล

นม-นาน-กา-เล

เก่ามาก, โบราณ (ใช้กับเรื่องราว)


ห้าดาว

คุณภาพยอดเยี่ยม (ใช้กับโรงแรมหรือการรีวิวเป็นต้น)


งี้

ตัดมาจาก ยังงี้ > อย่าง + นี้

อย่างนี้, ดังนี้, เช่นนี้, ฉะนี้, แอนนี่อ้วนอะไรอย่างงี้


ไก่กา

ไก่ + กา; มาจากรายการเกมโชว์ "จริงใจหรือไก่กา"

ไม่จริงใจ, โกหก, หลอกลวง


เชี่ยว

/t͡ɕʰia̯w˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่สายน้ำไหลแรง เรียกว่า น้ำไหลเชี่ยว


เชี่ยวชาญ

เชี่ยว + (ชาญ < ภาษาเขมร ជាញ (ชาญ))

/t͡ɕʰia̯w˥˩.t͡ɕʰaːn˧/^((สัมผัส))

สันทัดจัดเจน, ช่ำชอง, มีความชำนิชำนาญมาก


ชาญ

จากเขมร ជាញ (ชาญ)

/t͡ɕʰaːn˧/^((สัมผัส))

ชำนาญ, เชี่ยวชาญ


เบเบ

คำซ้ำ ของ เบ ซึ่งตัดทอนจาก เบสิก

ธรรมดา, พื้น ๆ


ยกกำลัง

ที่คูณกันตามจำนวนอันดับที่ตามหลัง, กำลัง ก็ว่า

2 ยกกำลัง 3 เท่ากับ 8

เพิ่มขึ้นมาก

ของอย่างเดียวกัน แต่พอขึ้นห้างราคาก็ยกกำลังเลย

พอหายป่วยเขาก็กินยกกำลังสิบเลย


แสลง

ยืมมาจากเขมร ស្លែង (สฺแลง)

/sa˨˩.lɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่ถูกกับโรค

แสลงโรค

แสลงหู แสลงตา


เพ็ญ

ยืมมาจากเขมร ពេញ (เพญ)


เช้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຊົ້າ (เซ็้า), ไทลื้อ ᦋᧁᧉ (เช้า), ไทดำ ꪹꪋ꫁ꪱ (เจฺ้า), ไทขาว ꪹꪋꪱꫂ, ไทใหญ่ ၸဝ်ႉ (จ๎ว), อาหม 𑜋𑜈𑜫 (ฉว์), 𑜋𑜨𑜧 (ฉอ̂ว์) หรือ 𑜋𑜨𑜧𑜈𑜫 (ฉอ̂ว์ว์), จ้วง caeux; เทียบเวียดนาม chào (จ่าว)

/t͡ɕʰaːw˦˥/^((สัมผัส))

ที่อยู่ในช่วงเวลาตั้งแต่รุ่งสว่างถึงเที่ยง

รอบเช้า

ผลัดเช้า


เกศพ

ยืมมาจากสันสกฤต केशव (เกศว)

ผู้มีผมงาม, ใช้เป็นนามของพระนารายณ์หรือพระกฤษณะ ซึ่งเป็นอวตารปางหนึ่งของพระนารายณ์


เกศวะ

ยืมมาจากสันสกฤต केशव (เกศว)


เดียว

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เดียว, ลาว ດຽວ (ดยว), คำเมือง ᨯ᩠ᨿᩅ (ดยว), เขิน ᨯ᩠ᨿᩴ (ดยํ), ไทลื้อ ᦵᦡᧁ (เดว), ไทดำ ꪒꪸꪫ (ดย̂ว), ไทขาว ꪒꪸꪫ, ไทใหญ่ လဵဝ် (เลว), ไทใต้คง ᥘᥥᥝ (เลว), อาหม 𑜃𑜢𑜈𑜫 (นิว์), จ้วง ndeu (แดว)

หนึ่งเท่านั้นไม่มีอื่นอีก

คนเดียว

พันเดียว

นิดเดียว


ติดต่อ

/tit̚˨˩.tɔː˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของโรคติดเชื้อเมื่อเป็นแก่ผู้หนึ่งแล้วสามารถแพร่เชื้อไปยังผู้อื่นได้, เรียกโรคที่มีลักษณะเช่นนั้นว่า โรคติดต่อ


เยี่ยว

แผลงมาจาก เยี่ยม

เยี่ยม, ยิ่ง, เด่น, เลิศ


สมนาคุณ

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากบาลี สุมน (“ใจดี, พอใจ, ยินดี, ดีใจ”) + คุณ (“ความดี”)

สม-มะ-นา-คุน

เรียกทรัพย์หรือสิ่งของเป็นต้นที่ให้ในลักษณะเช่นนั้นว่า เงินสมนาคุณ ของสมนาคุณ


ตัวอ่อน

/tua̯˧.ʔɔːn˨˩/^((สัมผัส))

ยืดหยุ่นมาก, โก่งงอได้อย่างยิ่ง (ใช้แก่ร่างกายมนุษย์)


ทักษิณ

ยืมมาจากสันสกฤต दक्षिण (ทกฺษิณ); เทียบบาลี ทกฺขิณ

[เสียงสมาส]
ทัก-สิ-นะ-


อุดร

ยืมมาจากสันสกฤต उत्तर (อุตฺตร) หรือ บาลี อุตฺตร

อุตดร
อุตตร
อุตร

/ʔu˨˩.dɔːn˧/^((สัมผัส))


งามหน้า

/ŋaːm˧.naː˥˩/^((สัมผัส))

น่าขายหน้า ใช้เป็นคำประชด


งามไส้

น่าขายหน้า ใช้เป็นคำประชด


อย่างแรง

มากอย่างยิ่ง


ฉาวโฉ่

/t͡ɕʰaːw˩˩˦.t͡ɕʰoː˨˩/^((สัมผัส))

อื้ออึง, เกรียวกราวขึ้น, รู้กันทั่วไป, (ใช้แก่ข่าวที่ไม่ดีไม่งาม), โฉ่ฉาว ก็ว่า


โฉ่ฉาว

/t͡ɕʰoː˨˩.t͡ɕʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

อื้ออึง, เกรียวกราวขึ้น, รู้กันทั่วไป, (ใช้แก่ข่าวที่ไม่ดีไม่งาม), ฉาวโฉ่ ก็ว่า


เซ่อ

แผลงมาจาก ซื่อ

/sɤː˥˩/^((สัมผัส))

เขลาเพราะไม่เคยพบเคยเห็นมาก่อน


เด๋อ

/dɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เปิ่น, เร่อร่า


เด๋อด๋า

/dɤː˩˩˦.daː˩˩˦/^((สัมผัส))

เปิ่น, เร่อร่า


แมน

ยืมมาจากอังกฤษ man

/mɛːn˧/^((สัมผัส))

มีความเป็นสุภาพบุรุษ

มีรูปร่างล่ำสันสมชาย


โจ๊ก

ยืมโดยเรียนรู้จากอังกฤษ joke (โจค)

/t͡ɕoːk̚˦˥/^((สัมผัส))


โจ๊ก

เลียนเสียงธรรมชาติ; เทียบเขมร ច្រោក (จฺโรก, “(ไหล) พราก”)

/t͡ɕoːk̚˦˥/^((สัมผัส))

มีน้ำมากเกินส่วน (ใช้แก่น้ำแกง)

เสียงดังอย่างเสียงน้ำไหล


จุ๋มจิ๋ม

/t͡ɕum˩˩˦.t͡ɕim˩˩˦/^((สัมผัส))

เล็ก ๆ น้อย ๆ น่าเอ็นดู


เด็ดดวง

ดีเด่นทีเดียว (ภาษาปาก)


ห้าว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້າວ (ห้าว), ไทลื้อ ᦠᦱᧁᧉ (ห้าว), ไทใหญ่ ႁၢဝ်ႈ (ห้าว), ไทใต้คง ᥞᥣᥝᥲ (ห้าว), พ่าเก ꩭွ် (เหา), อาหม 𑜑𑜧 (หว์)

แก่จัดและแห้ง ในคำว่า มะพร้าวห้าว

กล้าทางมุทะลุ


ไฮโซ

ยืมมาจากอังกฤษ high society

มีระดับ, ดีเกินระดับ


นู้ด

ยืมมาจากอังกฤษ nude

/nuːt̚˦˥/^((สัมผัส))

เปลือย หรือค่อนข้างเปลือย (ใช้แก่คน)

สีเนื้อ, สีที่ใกล้เคียงกับผิวหนังของคน


แกล้งเกลา

[klɛ̃ːŋ˥˩.kläw˧]

ประณีต, ประดิดประดอย


แย่

ไม่ทราบรากศัพท์

/jɛː˥˩/^((สัมผัส))

เต็มที, หนัก

ปลายเดือนการเงินแย่

อาการไข้แย่เพียบลงทุกวัน

วันแย่ ๆ

คนแย่ ๆ


หัวแก้วหัวแหวน

[huːä˩˥.kɛːw˥˩.huːä˩˥.wɛ̃ːn˩˥]

ที่รักใคร่เอ็นดูมาก, ที่โปรดปรานมาก

ลูกศิษย์หัวแก้วหัวแหวน


เห็น ๆ

อย่างโจ่งแจ้ง


สะโหลสะเหล

แผลงมาจาก โหลเหล

สะ-โหฺล-สะ-เหฺล

/sa˨˩.loː˩˩˦.sa˨˩.leː˩˩˦/^((สัมผัส))

อิดโรยและอ่อนแรง


โฮ ๆ

อาการที่ร้องไห้ดัง ๆ


เซ็ง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 清 (cêng1, “ใส; บริสุทธิ์; สะอาด”) โดยใช้บรรยายรสชาติเป็น รสใส รสอ่อน รสไม่จัด จืดชืด

ชืด, จืดชืด, หมดรส (ใช้เรียกสิ่งที่ควรจะบริโภคหรือจัดทำในเวลาหนึ่ง แต่ทิ้งไว้นานเกินควร)

หมดความตื่นเต้น


โก้หร่าน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก قرآن (กุ̈รอาน), จากอาหรับ قُرْآن (กุรอาน); ร่วมรากกับ โกหร่าน

หรูหราภูมิฐาน (มักใช้แก่กิริยาแต่งตัวหรือการแสดงกิริยาอื่น ๆ)


โก้งเก้ง

/koːŋ˥˩.keːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะหรือท่าทางสูงโย่งเย่ง


โกงโก้

/koːŋ˧.koː˥˩/^((สัมผัส))


ศารท

ยืมมาจากสันสกฤต शारद (ศารท); เทียบบาลี สารท

/saːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เกี่ยวกับหรือเกิดในฤดูใบไม้ร่วง


ขนน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขัน


ขบูร

เทียบเขมร ក្បូរ (กฺบูร)

แต่ง, ประดับ


ขบวร

แต่ง, ประดับ


ขมวน

ผุ, ยุ่ย, ใช้แก่เนื้อแห้ง ปลาแห้งเป็นต้นที่เก็บไว้นาน ๆ ซึ่งเกิดจากเชื้อราหรือตัวขมวน (นาม 1) กัดกิน

ปลาเป็นขมวน

เนื้อเป็นขมวน


ขมัง

(เฉพาะคำนามความหมายที่ 1) ภาษาเขมร ខ្មាន់ (ขฺมาน̍) ตัดมาจาก ខ្មាន់ធ្នូ (ขฺมาน̍ธฺนู)

/kʰa˨˩.maŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แรง, แข็งขัน

สองอาจแข็งขมังขึ้น แบ่งให้กันเสมอ


ขมิ้นกับปูน

[kʰä˩.mĩn˥˩.käp̚˩.pũːn˧]

ชอบทะเลาะกันอยู่เสมอเมื่ออยู่ใกล้กัน, ไม่ถูกกัน


ขมึงทึง

ขะ–หฺมึง–ทึง

/kʰa˨˩.mɯŋ˩˩˦.tʰɯŋ˧/^((สัมผัส))

ลักษณะหน้าตาที่บูดบึ้ง ไม่ยิ้มแย้ม, หน้าตาน่ากลัว


ขมุกขมัว

ขะ-หฺมุก-ขะ-หฺมัว

มืด ๆ มัว ๆ, โพล้เพล้, จวนค่ำ, จวนมืด

โดยปริยายใช้หมายถึงสีมัว ๆ, ไม่ผ่องใส

ครั้นจะทำขมุกขมัวมอมแมม ชายเห็นจะเยื้อนแย้มบริภาษให้บาดจิต.


ขมุดขมิด

กระหมุดกระหมิด, หวุดหวิด

ไม่แน่น, ไม่ถึง, ไม่ถนัด


ลออ

ยืมมาจากเขมรกลาง ល្អ (ลฺอ)

/la˦˥.ʔɔː˧/^((สัมผัส))


ขลัง

ยืมมาจากเขมร ខ្លាំង (ขฺลาํง, “แข็งแรง”)

/kʰlaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีกำลังหรืออำนาจที่อาจบันดาลให้เป็นไปได้, มีอำนาจศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อกันว่าอาจบันดาลให้สำเร็จได้ดังประสงค์


สะอาด

ยืมมาจากเขมรเก่า ស្អាត (สฺอาต), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *cʔaʔ ~ *cʔah ~ *cʔaas; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ស្អាត (สฺอาต), ลาว ສະອາດ (สะอาด)

/sa˨˩.ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

โรงแรมนี้สะอาดน่าอยู่

หมดจด, ผ่องใส

ไม่มีตำหนิ, บริสุทธิ์, ไม่ทุจริต


ทรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ទ្រង៑ (ทฺรงฺ), ទ្រោង៑ (ทฺโรงฺ), ទ្រង (ทฺรง), ទ្រូង (ทฺรูง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ទ្រង់ (ทฺรง̍); ลาว ຊົງ (ซ็ง)

เรียกช้าง ม้า ที่ขึ้นระวางแล้วว่า ช้างทรง ม้าทรง


หีน

ยืมมาจากสันสกฤต हीन (หีน) หรือบาลี หีน

[เสียงสมาส]
หี-นะ-

[เสียงสมาส]
หีน-นะ-

[เสียงสมาส]
ฮี-นะ-

เลว, ทราม, ต่ำช้า


ฦก

/lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลึก


ฃวา

/kʰwaː˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ขวา


แฅน

/kʰɛːn˧/^((สัมผัส))

แคลน, ขัดสน, อัตคัด


ขยุกขยิก

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยิก

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่เขียนไม่เรียบร้อย อ่านยากหรืออ่านไม่ออก

เขียนลายมือขยุกขยิก


ขยุกขยุย

ขะ-หฺยุก-ขะ-หฺยุย

ยุ่งเหยิงไม่เป็นระเบียบ


ขยุบ

กระดุบ ๆ, เต้นดุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น


ขยุบขยิบ

ขะ–หฺยุบ–ขะ–หฺยิบ

kà–yùp–kà–yìp

กระดุบ ๆ, เต้นดุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น


เป็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *m̩.pelᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป็น, ลาว ເປັນ (เปัน), คำเมือง ᨸᩮ᩠ᨶ (เปน), ไทลื้อ ᦔᦲᧃ (ปีน), ไทดำ ꪹꪜꪸꪙ (เปย̂น), ไทขาว ꪜꪲꪙ, ไทใหญ่ ပဵၼ် (เปน), ไทใต้คง ᥙᥥᥢ (เปน), อาหม 𑜈𑜢𑜃𑜫 (บิน์), จ้วง baenz, แสก พั๊น, จ้วงแบบจั่วเจียง binz

ยังมีชีวิตอยู่, ยังไม่ตาย

ปลาเป็น

คนเป็น

ทำเป็นบ้า


เปน

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

รูปเลิกใช้ของ เป็น (“ไม่ตาย”)


ขยุย

กระจุย, เป็นปุย ๆ


ขรม

เอ็ดอึง, แซ่ (ใช้แก่เสียง)


ขรัว

/kʰrua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

เจ้าขรัว


ขรึม

/kʰrɯm˩˩˦/^((สัมผัส))

มีอาการนิ่งอย่างตรึกตรอง


ขรุขระ

ยืมมาจากบาลี ขร (“ขรุขระ”)

เป็นปุ่มเป็นแง่, ไม่ราบเรียบ


ขลับ

เลื่อม, เกลี้ยงเป็นมัน

ดำขลับ

มันขลับ


ขลาด

ยืมมาจากเขมรเก่า ខ្លាច (ขฺลาจ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ខ្លាច (ขฺลาจ); เป็นไปได้ว่าแผลงเป็น ขยาด อีกด้วย

/kʰlaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มักกลัว, ไม่กล้า


ขลุก

ง่วนอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือในที่ใดที่หนึ่ง

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอย่างเร็ว

ก้อนหินกลิ้งขลุก ๆ


ขุก ๆ

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ


ขลุก ๆ

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอย่างเร็ว

ก้อนหินกลิ้งขลุก ๆ


ขลุกขลัก

ติดกุกกักอยู่ในที่แคบ, ติดขัด, ไม่สะดวก

เสียงดังอย่างก้อนดินกลิ้งอยู่ในหม้อหรือในไห


หย่าง

/jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))


สำแดง

(เฉพาะคำกริยาความหมายที่ 1) แผลงมาจาก แสดง; จากเขมร សំដែង (สํแฎง) หรือ សម្ដែង (สมฺแฎง), แผลงมาจาก ស្ដែង (สฺแฎง), ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩈ᩵ᩣᩴᨯᩯ᩠ᨦ (ส่าํแดง), ลาว ສຳແດງ (สำแดง)

/sam˩˩˦.dɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ของแสลงที่ทำให้โรคกำเริบ, สำแลง ก็ว่า


มืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mɯːtᴰ, จากจีนเก่า昧 (OC *mɯːds); ร่วมเชื้อสายกับลาว ມືດ (มืด), คำเมือง ᨾᩨ᩠ᨯ (มืด), ไทดำ ꪣꪳꪒ (มึด), จ้วง mwt

/mɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เดือนมืด

มีแสงสว่างน้อย

ไม่ควรอ่านหนังสือในที่มืด เพราะจะทำให้เสียสายตา

ดำมืด

มืดดำ

โดยปริยายหมายความว่า เหลือรู้เหลือเห็น

มือมืด


ก๊องแก๊ง

เป็นไปได้ว่าเลียนเสียงธรรมชาติ อาจเป็นเสียงกระป๋องเปล่าหรือเศษหินในกระป๋อง

/kɔŋ˦˥.kɛŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่ได้เรื่อง

ผอมสูงดูอมโรค (ใช้กับรูปร่างของผู้ชาย)


จู๋

/t͡ɕuː˩˩˦/^((สัมผัส))

หดตัวเข้าไปมาก, สั้นมาก

สั้นจู๋

ดวงจู๋

ถึงคราวเคราะห์

อาการที่ห่อปากเข้ามา

ทำปากจู๋


อินดี

ยืมมาจากอังกฤษ indie, ตัดทอนจาก independent

อินดี้
ความอินดี (noun-from-adj)

เป็นอิสระ, มีความเป็นตัวของตัวเอง, มีลักษณะเฉพาะ

ดนตรีแนวอินดี

เกมอินดี


ขวัญเกี่ยง

ขฺวัน–เกี่ยง

ขวัญเกี่ยงได้เป็นดี.


ขวัญใจ

เป็นที่นิยมรักใคร่


แข็งกล้า

/kʰɛŋ˩˩˦.klaː˥˩/^((สัมผัส))

เก่งกาจ, กล้าหาญ, กล้ายิ่งนัก


ลึก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lɤkᴰˢ⁴, จากไทดั้งเดิม *lɤkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ หลึก, ลาว ເລິກ (เลิก) หรือ ລຶກ (ลึก), คำเมือง ᩃᩮᩥᩢ᩠ᨠ (เลิัก), เขิน ᩃᩧ᩠ᨠ (ลึก), ไทลื้อ ᦵᦟᦲᧅ (เลีก), ไทดำ ꪹꪩꪷꪀ (เลํก) หรือ ꪩꪳꪀ (ลึก), ไทขาว ꪩꪷꪀ, ไทใหญ่ လိုၵ်ႉ (ลึ๎ก), ไทใต้คง ᥘᥫᥐ (เลอ̂ก), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜀𑜫 (ลึก์), จ้วง laeg, จ้วงแบบหนง ndaek

/lɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ต่ำลงไปจากขอบมากกว่าปรกติ

ชามก้นลึก

ไกลต่ำลงไปจากผิวหน้าหรือขอบบน

ทะเลลึก

น้ำลึก

เหวลึก

ไกลเข้าไปจากขอบเป็นต้น

ป่าลึก

ซอยลึก

หยั่งรู้ได้ยาก

ความคิดลึก


ตอบ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tɔːpᴰ¹ᴸ, จากจีนยุคกลาง答 (MC top); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩬᨷ (ตอบ), ลาว ຕອບ (ตอบ), ไทลื้อ ᦎᦸᧇᧈ (ต่อ̂บ), ไทดำ ꪔꪮꪚ (ตอบ), ไทใหญ่ တွပ်ႇ (ต่อ̂ป), พ่าเก တွပ် (ตอ̂ป์), อาหม 𑜄𑜨𑜆𑜫 (ตอ̂ป์), จ้วง dop (ตอบ), จ้วงแบบจั่วเจียง dap (ตาบ) หรือ dop (ตอบ)

/tɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เรียกแก้มที่มีลักษณะยุบลึกเข้าไป

แก้มตอบ


แจ้ง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), เขิน ᨧᩯ᩠᩶ᨦ (แจ้ง), อีสาน แจ้ง, ลาว ແຈ້ງ (แจ้ง), ไทลื้อ ᦶᦈᧂᧉ (แจ้ง), ไทดำ ꪵꪊ꫁ꪉ (แจ้ง), ไทใหญ่ ၸႅင်ႈ (แจ้ง)

/t͡ɕɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระจ่าง, สว่าง, ชัด

แจ้งใจ


หล่อ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɔːᴮ¹; เทียบจีนยุคกลาง爐 (MC lu, “เตา”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼໍ່ (หลํ่), ไทใหญ่ လေႃႇ (ล่อ̂), อาหม 𑜎𑜦𑜡 (ลอ̂)

/lɔː˨˩/^((สัมผัส))

งาม (ใช้กับผู้ชาย)

รูปหล่อ


เท

/tʰeː˧/^((สัมผัส))

เอียงหรือตะแคงไปข้างหนึ่ง

เรือเท

พื้นเท


เหลว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰleːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩯᩅ (แหลว) หรือ ᩉ᩠ᩃᩯᩅ (แหลว), อีสาน แหลว, ลาว ເຫຼວ (เหลว) หรือ ແຫຼວ (แหลว), ไทลื้อ ᦶᦜᧁ (แหลว), ไทใหญ่ လႅဝ်ႈ (แล้ว), ไทใต้คง ᥘᥦᥝᥴ (แล๋ว), ไทดำ ꪵꪨꪫ (แหลว), จ้วง liu, จ้วงแบบจั่วเจียง lieu

/leːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เป็นน้ำ, ไม่แข็ง

ไม่ได้เรื่อง


แข็ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kʰɛːŋᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *k.reːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩯ᩠ᨦ (แขง) หรือ ᨡᩯᩢ᩠ᨦ (แขัง), ลาว ແຂງ (แขง), ไทลื้อ ᦶᦃᧂ (แฃง), ไทดำ ꪵꪄꪉ (แฃง), ไทใหญ่ ၶႅင် (แขง), ไทใต้คง ᥑᥦᥒᥴ (แฃ๋ง), พ่าเก ၵိင် (ขิง์), อาหม 𑜁𑜢𑜂𑜫 (ขิง์), ซาปา xeŋᴬ¹, ปู้อี jeengl, แสก เถรี่ยง (“แข็ง”) และ แข้ง (“ตึง”)

/kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ลิ้นแข็ง

ไม่อ่อน, ไม่นิ่ม

เนื้อแข็ง

ของแข็ง

แดดแข็ง

ไม่ยอมง่าย ๆ, ไม่รู้สึกสงสาร

ใจแข็ง

วันแข็ง

ชะตาแข็ง

เด็กคนนี้แข็ง

นิ่งไม่ไหวติง, ไม่กระดิกกระเดี้ย

ขาแข็ง

ตัวแข็ง


ว่ายาก

/waː˥˩.jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ดื้อดึง, ไม่อยู่ในโอวาท, ไม่เชื่อฟังคำสั่งสอน, ว่ายากสอนยาก ก็ว่า


ง่าย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ŋaːjᴮ⁴, จากไทดั้งเดิม *ŋaːjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ง่าย, คำเมือง ᨦ᩵ᩣ᩠ᨿ (ง่าย), ลาว ງ່າຍ (ง่าย), ไทลื้อ ᦇᦻᧈ (ง่าย), ไทใหญ่ ငၢႆႈ (ง้าย), ไทดำ ꪉ꪿ꪱꪥ (ง่าย), ไทขาว ꪉꪱꪥꫀ, ไทใต้คง ᥒᥣᥭ (งาย), พ่าเก ငႝ (งย์), อาหม 𑜂𑜩 (งย์), จ้วง ngaih, แสก หง้าย

/ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

สะดวก, ไม่ยาก


ง่าย ๆ

คำซ้ำ ของ ง่าย

/ŋaːj˥˩.ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

ธรรมดา ๆ, ไม่ยุ่งยาก


สะดวก

ไม่ทราบรากศัพท์; เทียบลาว ສະດວກ (สะดวก)

คล่อง, ไม่ติดขัด, มักใช้เข้าคู่กับคำ สบาย เป็น สะดวกสบาย

ทางสะดวก

การเดินทางสมัยนี้สะดวกกว่าสมัยก่อน


ประธาน

ยืมมาจากสันสกฤต प्रधान (ปฺรธาน); เทียบบาลี ปธาน

ที่เป็นหลักสำคัญในที่นั้น ๆ

พระประธาน


กล้าแข็ง

/klaː˥˩.kʰɛŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แข็งกล้า, กล้ายิ่งนัก


อ๋อง

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 王 (ông, “ราชา”)

/ʔɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มือชั้นอ๋อง


อื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔɯːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อื่น, ลาว ອື່ນ (อื่น), คำเมือง ᩋᩨ᩠᩵ᨶ (อื่น), เขิน ᩋᩨ᩠᩵ᨶ (อื่น), ไทลื้อ ᦀᦹᧃᧈ (อื่น), ไทดำ ꪮꪳ꪿ꪙ (อึ่น), ไทใหญ่ ဢိုၼ်ႇ (อึ่น), อาหม 𑜒𑜢𑜤𑜃𑜫 (อึน์), จ้วง wnq

/ʔɯːn˨˩/^((สัมผัส))

นอกออกไป, ต่างออกไป


เท่ากัน

ค่าเท่ากัน


เสมอ

ยืมมาจากเขมรกลาง ស្មេ (สฺเม), ស្មើ (สฺเมิ), ស្មើហ (สฺเมิห, “เหมือน; เท่า”), จากเขมรเก่า ស្មេ (สฺเม), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *sməʔ, *sməh, แรกสุดจากสันสกฤต सम (สม) หรือบาลี สม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສະເໝີ (สะเหมี), ไทลื้อ ᦉᦵᦖᦲ (สเหมี), เขมร ស្មើ (สฺเมิ); ร่วมรากกับ สม (รากศัพท์ 1)

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/^((สัมผัส))

เท่ากัน, พอ ๆ กัน, เหมือนกัน

กรรมการตัดสินให้เสมอกัน ไม่มีใครแพ้ใครชนะ

ราคาของ 40,000 บาท เห็นจะซื้อไม่ไหว เสมอสัก 30,000 บาท ก็พอจะสู้ได้


เหมือน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເໝືອນ (เหมือน), อีสาน เหมือน หรือ เหมียน, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ (เหมอิร), เขิน ᩉ᩠ᨾᩮᩨᩁ (เหมืร), ไทลื้อ ᦵᦖᦲᧃ (เหมีน), ไทใหญ่ မိူၼ် (เมิน), ไทใต้คง ᥛᥫᥢᥴ (เม๋อ̂น), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫 (มึน์)

ᩉ᩠ᨾᩮᩨᩁ

มีลักษณะเดียวกัน

ᩉ᩠ᨾᩮᩬᩥᩁ

มีลักษณะเดียวกัน

像

มีลักษณะเดียวกัน

ꪅꪳ

มีลักษณะเดียวกัน

ᥛᥫᥢᥴ

มีลักษณะเดียวกัน

ᦵᦖᦲᧃ

มีลักษณะเดียวกัน

မိူၼ်

มีลักษณะเดียวกัน

ຄື

มีลักษณะเดียวกัน

ເໝືອນ

มีลักษณะเดียวกัน

like

มีลักษณะเดียวกัน

same

มีลักษณะเดียวกัน

identical

มีลักษณะเดียวกัน

𑜉𑜢𑜤𑜃𑜫

มีลักษณะเดียวกัน

คือ

มีลักษณะเดียวกัน

เหมือน

มีลักษณะเดียวกัน

/mɯa̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะเดียวกัน


เดิม

ยืมมาจากเขมร ដើម (เฎิม, “ต้น”)

/dɤːm˧/^((สัมผัส))

แต่เดิม

บ้านเดิม

พระราชวังเดิม

เหมือนเดิม


แรก

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แฮก, ลาว ແຮກ (แฮก), คำเมือง ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), เขิน ᩁᩯ᩠ᨠ (แรก), ไทลื้อ ᦶᦣᧅ (แฮก), ไทใหญ่ ႁႅၵ်ႈ (แห้ก)

/rɛːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่หนึ่ง, ก่อนเพื่อน, ก่อนผู้อื่นหรือสิ่งอื่นทั้งหมด

ครั้งแรกในประวัติศาสตร์

มาถึงเป็นคนแรก

ลูกคนแรก

วันแรกของเดือน

แรกนา

เริ่มลงมือทำนา

แรกรุ่น

เริ่มย่างเข้าสู่วัยรุ่น


คราว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄາວ (คาว), ไทลื้อ ᦆᦱᧁ (ฅาว), ไทใหญ่ ၶၢဝ်း (ข๊าว)

เรียกแมวตัวผู้ แก่ รูปร่างใหญ่ หน้าตาดุน่ากลัว และมีหนวดยาว ว่า แมวคราว


ล่อนจ้อน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย telanjang

/lɔn˥˩.t͡ɕɔn˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีอะไรปกปิดร่างกาย, ไม่มีอะไรติดตัว

เปลือยกายล่อนจ้อน

โดยปริยายหมายความว่า ไม่มีของมีค่าติดตัว

มาแต่ตัวล่อนจ้อน


สาว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saːwᴬ (“หญิงที่ยังไม่แต่งงาน”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᩅ (สาว), ลาว ສາວ (สาว), ไทลื้อ ᦉᦱᧁ (สาว), ไทใต้คง ᥔᥣᥝᥴ (ส๋าว), ไทใหญ่ သၢဝ် (สาว), ไทดำ ꪎꪱꪫ (สาว), อาหม 𑜏𑜧 (สว์), 𑜏𑜨𑜧 (สอ̂ว์), 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), 𑜏𑜧𑜈𑜫 (สว์ว์), หรือ 𑜏𑜦𑜡 (สอ̂), จ้วง sau

/saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียกคนและสัตว์ที่มีท้องครั้งแรกว่า ท้องสาว

เรียกต้นไม้ที่เริ่มผลิดอกออกผลครั้งแรก

หมากสาว

มะพร้าวสาว

เรียกหญิงที่ยังไม่แก่ตามวัย

แม้จะอายุมากแล้ว แต่ก็ยังดูสาวอยู่

เรียกหญิงที่ยังไม่แต่งงาน

จะพูดอะไรให้เกรงใจเขาบ้าง ถึงเขาจะอายุมากแล้วแต่ก็ยังเป็นสาวอยู่


ผ่าน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜ່ານ (ผ่าน), คำเมือง ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), เขิน ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ (ผ่าน), ไทลื้อ ᦕᦱᧃᧈ (ผ่าน)

/pʰaːn˨˩/^((สัมผัส))

เรียกม้าที่มีลายขาวขวางพาดตัว ว่า ม้าผ่าน

ถ้าประกอบหน้านามบางคำ เช่น ผ่านเกล้าฯ ผ่านเผ้า ผ่านพิภพ ผ่านฟ้า หมายความว่า พระเจ้าแผ่นดิน


สอบ

/sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะเรียวลงด้านใดด้านหนึ่งหรือทั้ง 2 ด้าน ใช้แก่รูปทรงของภาชนะหรือสิ่งที่มีลักษณะกลวง

พ้อมก้นสอบปากสอบ

เสื้อแขนสอบ

กางเกงขาสอบ


แทน

ยืมมาจากอังกฤษ tan

/tʰɛːn˧/^((สัมผัส))

สีน้ำตาลอมแดง

ผิวสีแทน


วาวแวว

มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน, แวววาม หรือ แวววาว ก็ว่า

แหวนเพชรวงนี้มีน้ำวาวแวว


พิเศษ

ยืมมาจากสันสกฤต विशेष (วิเศษ); เทียบบาลี วิเสส; ร่วมรากกับ วิเศษ

/pʰi˦˥.seːt̚˨˩/^((สัมผัส))

นอกเหนือหรือแตกต่างไปจากปรกติธรรมดา (มักใช้ในทางดี)

ในกรณีพิเศษ

เขาเป็นคนมีความจำเลิศเป็นพิเศษ

ไม่ใช่ปรกติธรรมดาหรือประจำ

อาจารย์พิเศษ

ที่แยกเป็นส่วนหนึ่งต่างหาก

คนไข้พิเศษ

นักศึกษาพิเศษ

ลำดับชั้นหรือขั้นของยศเป็นต้นที่สูงกว่าเอก

ข้าราชการชั้นพิเศษ

พระครูสัญญาบัตรชั้นพิเศษ


วิเศษ

ยืมมาจากสันสกฤต विशेष (วิเศษ); เทียบบาลี วิเสส; ร่วมรากกับ พิเศษ

ยอดเยี่ยม, เลิศลอย

อาหารร้านนี้วิเศษมาก

ยอดเยี่ยมในทางวิทยาคมเป็นต้น

ผู้วิเศษ

กายสิทธิ์, มีอำนาจหรืออิทธิฤทธิ์ในตัว

พรมวิเศษ

ของวิเศษ

ดาบวิเศษ


ลับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lapᴰ²ˢ (“พ้นตา; ปกปิด”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลับ, ลาว ລັບ (ลับ), คำเมือง ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), เขิน ᩃᩢ᩠ᨷ (ลับ), ไทลื้อ ᦟᧇ (ลับ), ไทดำ ꪩꪚꪾ (ลับ), ไทใหญ่ လပ်ႉ (ลั๎ป), ไทใต้คง ᥘᥙ (ลัป), อาหม 𑜎𑜆𑜫 (ลป์)

ที่อยู่ในที่พ้นตา, ที่อยู่ในที่ซึ่งแลไม่เห็น

ที่ลับ

ประตูลับ

หายลับ

ที่ปกปิดหรือควรปกปิด

ความลับ

หนังสือลับ

ห้องลับ

มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งบังอยู่

ของอยู่ลับฝา

พระอาทิตย์ลับเหลี่ยมเขา


อนาคต

ยืมมาจากสันสกฤต अनागत (อนาคต) หรือบาลี อนาคต, จาก อนฺ + อาคต (“มาแล้ว, ถึงแล้ว”)

[เสียงสมาส]
อะ-นา-คด-ตะ-

/ʔa˨˩.naː˧.kʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


เลิศ

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่ามาจากเขมรกลาง លើហ (เลิห, “เหนือ, ยอด, บน”) ซึ่งเป็นรากของ เลอ และยังเป็นรากของ ละเมิด อีกด้วย

/lɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอดดีหรือยอดเยี่ยมในทางใดทางหนึ่งเป็นพิเศษ


บน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓɯnᴬ (“ฟ้า, สวรรค์”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩫ᩠ᨶ (บ็น), ลาว ບົນ (บ็น), ไทลื้อ ᦥᦳᧃ (บฺุน) หรือ ᦢᦳᧃ (บุน), ไทใหญ่ ဝူၼ် (วูน) หรือ မူၼ် (มูน), จ้วง mbwn, ปู้อี mbenl, แสก บึ๋น

เบื้องสูง, ตรงข้ามกับ เบื้องล่าง

ข้างบน

ชั้นบน

เบื้องบน


ต่ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tamᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕ່ຳ (ต่ำ), ไทใหญ่ တႅမ်ႇ (แต่ม), ไทดำ ꪔꪾ꪿ (ต่ำ), อาหม 𑜄𑜪 (ตํ) หรือ 𑜄𑜉𑜫 (ตม์), ปู้อี dams, จ้วง daemq; เทียบเบดั้งเดิม *ɗəmᴮꟲ¹

มีระดับด้อยหรือน้อยกว่าปรกติ

ความดันโลหิตต่ำ

ชั้นต่ำ

คุณภาพต่ำ


สามัญ

ยืมมาจากบาลี สามญฺญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร សាមញ្ញ (สามญฺญ), ลาว ສາມັນ (สามัน), พม่า သာမည (สามญ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-ยะ-

ปรกติ, ธรรมดา

ชนชั้นสามัญ

คนสามัญ

สามัญชน


นั่น

ที่อยู่ไกลกว่า นี่

โต๊ะนั่น

ที่นั่น


เหนือ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯəᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ (เหนอิอ), ลาว ເໜືອ (เหนือ), ไทลื้อ ᦵᦐᦲ (เหนี), ไทดำ ꪹꪘ (เหน), ไทใหญ่ ၼိူဝ် (เนิว), ไทใต้คง ᥘᥫᥴ (เล๋อ̂), อ่ายตน ꩫိုဝ် (นึว์), อาหม 𑜃𑜢𑜤𑜈𑜫 (นึว์), จ้วง nw, จ้วงแบบจั่วเจียง nwe (เหนือ)

/nɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่อยู่ในที่หรือฐานะสูงกว่าสิ่งอื่นเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

เขามีอำนาจเหนือฉัน

ที่มีความรู้ความสามารถเป็นต้นสูง

เขามีฝีมือเหนือชั้นกว่าคู่ต่อสู้

ข้างบน, ตรงข้ามกับ ใต้

สวะลอยอยู่เหนือน้ำ

ที่ตั้งอยู่ มาจาก หรือไปทางทิศเหนือ


ซึ่ง

ไม่ทราบแน่ชัด; เทียบลาว ຊຶ່ງ (ซึ่ง), ເຊິ່ງ (เซิ่ง)

/sɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระทำความผิดซึ่งหน้า


แปลก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩯᨠ (แปลก) หรือ ᨸᩯ᩠ᨠ (แปก), ลาว ແປກ (แปก), ไทใหญ่ ပႅၵ်ႇ (แป่ก), ไทใต้คง ᥙᥦᥐᥱ (แป่ก)

/plɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แตกต่างไปจากที่เคยคิด เคยรู้ เคยเห็น เป็นต้น

แปลกตา

แปลกใจ

ต่าง, เพี้ยนไป, ผิดปรกติ

เป็นคนแปลก


นอน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *nwɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩬᩁ (นอร), เขิน ᨶᩬᩁ (นอร), ลาว ນອນ (นอน), ไทลื้อ ᦓᦸᧃ (นอ̂น), ไทดำ ꪙꪮꪙ (นอน), ไทขาว ꪙꪮꪙ, ไทใหญ่ ၼွၼ်း (น๊อ̂น), ไทใต้คง ᥘᥩᥢᥰ (ล๊อ̂น) หรือ ᥢᥩᥢᥰ (น๊อ̂น), อ่ายตน ꩫွꩫ် (นอ̂น์), พ่าเก ꩫွꩫ် (นอ̂น์), อาหม 𑜃𑜨𑜃𑜫 (นอ̂น์), จ้วงแบบหนง noanz

/nɔːn˧/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ตรงข้ามกับ ยืน หรือ ตั้ง

แนวนอน

แปนอน


แผลง

ไม่ทราบรากศัพท์

/pʰlɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่แตกต่างไปจากปรกติ

คำแผลง


รุ่งเรือง

รุ่ง + เรือง; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩩ᩵ᨦᩁᩮᩬᩥᨦ (รุ่งเรอิง), ลาว ຮຸ່ງເຮືອງ (ฮุ่งเฮือง), เขิน ᩁᩩ᩵ᨦᩁᩮᩨ᩠ᨦ (รุ่งเรืง), ไทลื้อ ᦣᦳᧂᧈᦵᦣᦲᧂ (ฮุ่งเฮีง)

/ruŋ˥˩.rɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

จุดโคมไฟรุ่งเรืองแสงจับท้องฟ้า

ปราสาทราชมนเทียรดูรุ่งเรืองเมื่อต้องแสงจันทร์

เจริญ, อุดมสมบูรณ์

บ้านเมืองเจริญรุ่งเรือง

อนาคตรุ่งเรือง

ให้มีความรุ่งเรืองในพระศาสนา


เช่น

/t͡ɕʰen˥˩/^((สัมผัส))

ใช้นำหน้าคำประสมได้ แปลว่า อย่าง

เช่นนี้

เช่นใด


นอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *l̩.noːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນອກ (นอก), คำเมือง ᨶᩬᨠ (นอก), เขิน ᨶᩬᨠ (นอก), ไทลื้อ ᦓᦸᧅ (นอ̂ก), ไทดำ ꪙꪮꪀ (นอก), ไทขาว ꪙꪮ, ไทใหญ่ ၼွၵ်ႈ (น้อ̂ก), ไทใต้คง ᥘᥩᥐ (ลอ̂ก), อาหม 𑜃𑜨𑜀𑜫 (นอ̂ก์), ปู้อี roh, จ้วง rog, จ้วงแบบหนง nog, จ้วงแบบจั่วเจียง nog

/nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

พ้นออกไปจากภายในหรือร่วมใน

นอกเรือน

นอกประเทศ

นอกกาย

นอกตำแหน่ง

ของนอก

ไปนอก

เรียกเขตที่พ้นจากเมืองหลวงออกไปว่า บ้านนอก

เรียกประเทศในทวีปยุโรปและอเมริกาว่า เมืองนอก

เรียกผลไม้ที่เอามาจากนอกกรุง

เงาะนอก

ทุเรียนนอก


ปิ้ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *piːŋꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปิ้ง, ลาว ປີ້ງ (ปี้ง), คำเมือง ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), เขิน ᨸᩥ᩠᩶ᨦ (ปิ้ง), ไทลื้อ ᦔᦲᧂᧉ (ปี้ง), ไทดำ ꪜꪲ꫁ꪉ (ปิ้ง), ไทใหญ่ ပိင်ႈ (ปิ้ง), อาหม 𑜆𑜢𑜂𑜫 (ปิง์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ผิง

/piŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้สุกด้วยวิธีเช่นนั้น

ข้าวเหนียวปิ้ง

กล้วยปิ้ง

หมูปิ้ง


สุก

ยืมมาจากบาลี สุกฺก (“ขาว, สว่าง”); เทียบสันสกฤต शुक्र (ศุกฺร, “ขาว, สว่าง”)

[เสียงสมาส]
สุก-กะ-

ขาว, สว่าง, สะอาด, ดี

สุกธรรม


รวย

ไม่ทราบรากศัพท์

ᩁ᩠ᩅ᩠ᨿ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ꪭꪰ꪿ꪉꪣꪲ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

မၢၵ်ႈမီး

ซึ่งมีทรัพย์มาก

riche

ซึ่งมีทรัพย์มาก

reich

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ຮັ່ງມີ

ซึ่งมีทรัพย์มาก

rich

ซึ่งมีทรัพย์มาก

wealthy

ซึ่งมีทรัพย์มาก

ที่มีทรัพย์มาก

คนรวย


รวย

รูปรวย


เริง

/rɤːŋ˧/^((สัมผัส))

ระเริง, ร่าเริง


เข้ม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เข้ม, ลาว ເຂັ້ມ (เขั้ม), คำเมือง ᨡᩯ᩠᩶ᨾ (แข้ม), เขิน ᨡᩯ᩠᩶ᨾ (แข้ม) หรือ ᨡᩮ᩠᩶ᨾ (เข้ม), ไทลื้อ ᦶᦃᧄᧉ (แฃ้ม), ไทใหญ่ ၶႅမ်ႈ (แข้ม)

รสเข้ม

เหล้าเข้ม

แก่, จัด (มักใช้แก่สีและรส)

สีเข้ม


ว่าง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ວ່າງ (ว่าง), คำเมือง ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), เขิน ᩅ᩵ᩤ᩠ᨦ (ว่าง), จ้วง vangh (ว่าง), จ้วงแบบจั่วเจียง vangh (ว่าง); เทียบจีนยุคกลาง亡 (MC mjang) หรือ 罔 (MC mjangX)

/waːŋ˥˩/^((สัมผัส))

เปล่า, ไม่มีอะไรนอกจากตัวของมันเองที่อ้างถึง, บางทีใช้ควบคู่กับคำ เปล่า เป็น ว่างเปล่า

ห้องว่าง

ที่ว่าง

ตำแหน่งว่าง


เฟื่องฟุ้ง

เฟื่อง + ฟุ้ง

เชี่ยวชาญ, ชำนิชำนาญ (ใช้แก่สติปัญญา), ฟุ้งเฟื่อง ก็ว่า


ฟุ้งเฟื่อง

ฟุ้ง + เฟื่อง

เชี่ยวชาญ, ชำนิชำนาญ (ใช้แก่สติปัญญา), เฟื่องฟุ้ง ก็ว่า


พด

ยืมมาจากเขมร ពត់ (พต̍, “งอ”)

/pʰot̚˦˥/^((สัมผัส))


บ้านนอก

/baːn˥˩.nɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่อยู่ห่างไกลความเจริญ, บ้านนอกขอกนา หรือ บ้านนอกคอกนา ก็ว่า


ราม

นงราม

ปานกลาง, พอดีพองาม

มีพิหารอันราม

มีพระพุทธรูปอันราม


ป้ำ

กล้าได้กล้าเสีย ในคำว่า ใจป้ำ


หวำ

ผอมจนแก้มหวำ

เนื้อตะโพกหวำ

ลึกไม่มาก, เป็นแอ่ง

พื้นดินหวำ


เพ็ง

แผลงมาจาก เพ็ญ

/pʰeŋ˧/^((สัมผัส))

คำพ้องความของ เพ็ญ

วันเพ็ง


เบ้

/beː˥˩/^((สัมผัส))

ทำปากเบ้

ทำหน้าแสดงอาการผิดหวัง ไม่เห็นด้วย ไม่พอใจ หรือเจ็บปวด เป็นต้น


พราย

แวววาว, พราว, พร้อย


หรา

/raː˩˩˦/^((สัมผัส))

เต้นหรา


ราน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง lanz (ลาน, “ราน, ตัด”)

มีรอยปริตื้น ๆ ทั่วไปบนพื้นผิวของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง, แตกลายงา ก็ว่า

หม้อราน

ผนังราน

กระเบื้องราน


ปริ

ยืมมาจากสันสกฤต परि- (ปริ-) หรือบาลี ปริ-

[เสียงสมาส]
ปะ-ริ-


ซวย

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 衰 (soe ซวย, “อ่อนแอ, เสื่อมโทรม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊວຍ (ซวย), จ้วงแบบจั่วเจียง cuiq (สุ่ย, “โชคร้าย, ไม่ดี”)

เคราะห์ร้าย, อับโชค

รถชนจักรยานซวยไปหมด


ทั่ว ๆ ไป

คำซ้ำของ ทั่วไป โดยซ้ำเฉพาะคำแรก

ทั่ว-ทั่ว-ไป

โดยเหตุผลทั่ว ๆ ไป

กฎทั่ว ๆ ไป

ส่วนใหญ่, ส่วนมาก

คนทั่ว ๆ ไป


อ่อนน้อม

/ʔɔːn˨˩.nɔːm˦˥/^((สัมผัส))

มีกิริยาวาจาอย่างมีคารวะ


เอ

ตัดมาจาก เอก

/ʔeː˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยว, เดี่ยว

เอองค์


จี

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈີ (จี), คำเมือง ᨧᩦ (จี), เขิน ᨧᩦ (จี), ไทลื้อ ᦈᦲ (จี)

/t͡ɕiː˧/^((สัมผัส))

ตูม, พายัพว่า จี๋

สงวนมิ่งมาลยจาวจี แกล่กล้ำ


พี

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *bwiːᴬ, จากจีนยุคกลาง肥 (MC bj+j); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พี, ลาว ພີ (พี), คำเมือง ᨻᩦ (พี), เขิน ᨻᩦ (พี), ไทลื้อ ᦗᦲ (พี), ไทดำ ꪝꪲ (ปฺิ), ไทขาว ꪝꪲ, ไทใหญ่ ပီး (ปี๊), อาหม 𑜆𑜣 (ปี), จ้วงแบบจั่วเจียง piz, จ้วง biz; ร่วมรากกับ ปุ๋ย

/pʰiː˧/^((สัมผัส))

อ้วน, มักใช้เข้าคู่กับคำ อ้วน เป็น อ้วนพี


เลือง

/lɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เรือง, งาม, สุกใส, มักใช้ เรือง


เรือง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຮືອງ (เฮือง), คำเมือง ᩁᩮᩬᩥᨦ (เรอิง), ไทลื้อ ᦵᦣᦲᧂ (เฮีง), ไทใหญ่ ႁိူင်း (เหิ๊ง)

/rɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

มีแสงน้อย ๆ อย่างแมงคาเรืองหรือหิ่งห้อย

จุดเทียนมีแสงเรือง

เห็นแสงไฟเรือง ๆ

เรืองปัญญา

เรืองเดช

เรืองยศ

เรืองนาม

เรืองอำนาจ


แตกฉาน

/tɛːk̚˨˩.t͡ɕʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชำนิชำนาญ, เชี่ยวชาญ

มีความรู้แตกฉาน


แสด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແສດ (แสด)

/sɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มีสีเหลืองปนแดง เรียกว่า สีแสด


แปลน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແປນ (แปน), อีสาน แปน

เปล่า, ว่าง, ไม่เต็มที่

เรียกของที่มีเนื้อหรือเปลือกหุ้มไม่รอบ

ทุเรียนแปลน


ครบ

ยืมมาจากเขมรเก่า គ្រប (คฺรป), គ្រប្ប (คฺรปฺป), គ្រុប (คฺรุป), គ្រុប្ប (คฺรุปฺป), គ្រោព (คฺโรพ), គោរោព្វ (โคโรพฺว); ร่วมเชื้อสายกับเขมร គ្រប់ (คฺรบ̍)

ถ้วน, เต็มจำนวนที่กำหนดไว้


สมาน

ยืมมาจากสันสกฤต समान (สมาน) หรือบาลี สมาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สะ-มา-นะ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สะ-หฺมาน-นะ-

เสมอกัน, เท่ากัน


ขัดสน

ฝืดเคือง, อัตคัด, ขาดแคลน


เปิดเผย

bpə̀ət-pə̌əi

/pɤːt̚˨˩.pʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ตรงไปตรงมา, ไม่ปิดบัง

เป็นคนเปิดเผย


เงียบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ງຽບ (งยบ)

/ŋia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))

นั่งเงียบ

ไม่มีเสียงอื้ออึง

บ้านนี้เงียบ

สงบ, ปราศจากเสียงรบกวนหรือการก่อกวน

เหตุการณ์เงียบลงแล้ว

โดยปริยายหมายความว่า ไม่กระโตกกระตาก

เก็บเรื่องเงียบ

พลังเงียบ

คนเงียบ


ล้น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩫ᩠᩶ᨶ (ล็้น), ลาว ລົ້ນ (ล็้น), ไทลื้อ ᦷᦟᧃᧉ (โล้น), ไทใหญ่ လူၼ်ႉ (ลู๎น)，จ้วง loenx

งานล้น


พอดี

/pʰɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

กำลังดี, พอเหมาะพอเจาะ, พอดิบพอดี ก็ว่า

เสื้อใส่ได้พอดี

สัดส่วนพอดีกับช่องที่ว่าง


พอ ๆ กัน

พอ + พอ + กัน

เสมอกัน, ทัดเทียมกัน, เทียบเท่ากัน

เก่งพอ ๆ กัน

ฝีมือพอ ๆ กัน

ร้ายพอ ๆ กัน


เผ็ด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰetᴰˢ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩮᩢ᩠ᨯ (เผัด), ลาว ເຜັດ (เผัด), ไทลื้อ ᦵᦕᧆ (เผด), ไทดำ ꪹꪠꪸꪒ (เฝย̂ด), ไทใหญ่ ၽဵတ်း (เผ๊ต), ไทใต้คง ᥚᥥᥖᥱ (เผ่ต), พ่าเก ၸိတ် (ผิต์), อาหม 𑜇𑜢𑜄𑜫 (ผิต์)

/pʰet̚˨˩/^((สัมผัส))

มีรสอย่างรสพริก


ซ้ำ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *zamꟲ⁴, จากไทดั้งเดิม *zamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), เขิน ᨪ᩶ᩣᩴ (ซ้าํ), ลาว ຊ້ຳ (ซ้ำ), ไทขาว ꪏꪝꪾꫂ, ไทใหญ่ သမ်ႉ (สั๎ม), ไทใต้คง ᥔᥛᥳ (สั๎ม), พ่าเก ꩬံ (สํ), อาหม 𑜏𑜪 (สํ)

มีอย่างเดียวกันอีกครั้งหนึ่งหรือหลาย ๆ ครั้ง

คำซ้ำ

รายการซ้ำ


เหยียด

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀjiətᴰᴸ³, จากไทดั้งเดิม *ˀjiətᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩠ᨿᨯ (อยยด), ลาว ຢຽດ (อยยด), ไทลื้อ ᦵᦊᧆᧈ (เหย่ด), ไทใหญ่ ယဵတ်ႇ (เย่ต), ไทใต้คง ᥕᥤᥖ (ยีต), ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วง iet, จ้วงแบบหนง ed, จ้วงแบบจั่วเจียง yied

เอยียด
เยียด

ที่ถูกทำให้ตรง, ที่ยาวตรงออกไป

ที่ถูกยืดออก


ถ่าว

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วงแบบจั่วเจียง tauq (ถ่าว)

/tʰaːw˨˩/^((สัมผัส))

รุ่นสาว, รุ่นหนุ่ม

นงถ่าว

แลเด็กหญิงถ่าวชาววยงก็ดี


ปร่า

ลักษณะของรสที่ไม่กลมกล่อมไม่แน่ชัดว่าเป็นรสอะไร เช่นรสแกงที่มีเครื่องปรุงไม่เหมาะส่วน


ดาน

เรียกดินที่จับตัวแข็งเป็นชั้น โดยมากเป็นประเภทดินเหนียวเนื้อแน่นที่น้ำไหลผ่านไม่ได้ เกาะตัวแข็งอยู่ใต้ผิวดิน ว่า ดินดาน

เรียกหินแข็งหรือหินผุที่รองรับดิน ทราย กรวด ซึ่งมีแร่เช่น ดีบุก ทองคำ รวมอยู่ด้วย ว่า หินดาน

เรียกสิ่งที่มีลักษณะแข็งเป็นดานอยู่ในท้อง

ดานเลือด

ดานลม


เปื่อย

/pɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

ด้ายเปื่อย

ที่หลุดจากกันง่าย

ผ้าเปื่อย

เนื้อเปื่อย

ที่มีน้ำเหลืองเยิ้ม

แผลเปื่อย


หงอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰŋwuːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫງອກ (หงอก), ไทใหญ่ ႁွၵ်ႇ (ห่อ̂ก), อาหม 𑜀𑜨𑜀𑜫 (กอ̂ก์), จ้วง hok; เทียบไหลดั้งเดิม *hŋuːk (“ผมหงอก”)

/ŋɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ขาว (ใช้แก่ผมหรือหนวดเคราเป็นต้นที่เปลี่ยนจากสีเดิมเป็นสีขาว)


ทอด

/tʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่ทำให้สุกเช่นนั้น

ปลาทอด

เนื้อทอด


ไหม้

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmajꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰmajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไหม้, คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩱ᩶ (ไหม้), ลาว ໄໝ້ (ไหม้), ไทลื้อ ᦺᦖᧉ (ไหม้), ไทดำ ꪼꪢ꫁ (ไหม้), ไทใหญ่ မႆႈ (ไม้), ไทใต้คง ᥛᥭᥲ (มั้ย), พ่าเก မႝ (มย์), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), จ้วง maej

ถูกความร้อนจนเกรียมหรือจนเป็นถ่าน

ข้าวไหม้

เกรียม, ดำคล้ำ (ใช้แก่ผิว)

ผิวไหม้

หน้าไหม้


ร่าง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩵ᩣ᩠ᨦ (ร่าง), ลาว ຮ່າງ (ฮ่าง), ไทลื้อ ᦣᦱᧂᧈ (ฮ่าง), ไทใหญ่ ႁၢင်ႈ (ห้าง), อาหม 𑜍𑜂𑜫 (รง์); เทียบจีนเก่า狀 (OC *zraŋs)

/raːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำรูปโครงขึ้นเพื่อลอก คัด หรือแต่งเป็นต้นในภายหลัง

ฉบับร่าง

ต้นร่าง

ภาพร่าง

โครงร่าง


ล่าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lwɤːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລ່າງ (ล่าง), จ้วง langh (ล่าง-dawj langh-ใต้ล่าง ใต้ถุน)

/laːŋ˥˩/^((สัมผัส))

อยู่ในที่หรือฐานะต่ำกว่าสิ่งที่อ้างถึง, ถัดไปข้างใต้

พื้นล่าง

ชั้นล่าง

ข้างล่าง

อยู่ล่าง


ดึก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdɯkᴰˢ³ (“หลับอยู่; ดึก”), จากไทดั้งเดิม *ɗɯkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເດິກ (เดิก), ไทใหญ่ လိုၵ် (ลึก), จ้วงแบบหนง ndaek, จ้วง ndaek (ดัก-ดึก), จ้วงแบบจั่วเจียง ndaek (ดัก-ดึก)

/dɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

ดงดึก

วัยดึก


หนึบ

/nɯp̚˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของสิ่งของที่เหนียวและมีเนื้อแน่นด้วย เรียกว่า เหนียวหนึบ


สยาย

ที่คลี่หรือคลายสิ่งที่มุ่นหรือเป็นกลุ่มก้อนอยู่ให้แผ่กระจายออก

ผมสยาย


สยอง

/sa˨˩.jɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

น่าเกลียดน่ากลัว


สล้าง

/sa˨˩.laːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้งอยู่สูงเด่นเป็นหมู่เป็นพวก

ต้นสักสูงสล้าง


ขำ

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง kaem (ขำ, “ดำ, เทา, คล้ำ, มืดมอง”)

ขรรม
เขียม
ความขำ (noun-from-adj)

/kʰam˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะหน้าตาคมชวนให้มอง

งามขำ

ดำขำ

นึกขำ


พร่า

/pʰraː˥˩/^((สัมผัส))

กระจัดกระจายจนเห็นหรือได้ยินไม่ถนัดชัดเจน

ตาพร่า

รูปพร่า

เสียงพร่า


ฟิด

เสียงอย่างเสียงจาม


เพชร

ยืมมาจากสันสกฤต वज्र (วชฺร, “แข็ง”); เทียบบาลี วชิร (“อาวุธของพระอินทร์, สายฟ้า”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເພັດ (เพัด), เขมร ពេជ្រ (เพชฺร)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ; เสียงสระสั้น}

[เสียงสมาส]
เพ็ด-ชะ-

/pʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

/pʰet̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥./

เหล็กเพชร

ใจเพชร


มืดมน

มืดมัว, มืดมาก, มืดจนมองไม่เห็นทาง, มักใช้เข้าคู่กับคำ อนธการ เป็น มืดมนอนธการ


นั้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ນັ້ນ (นั้น), คำเมือง ᨶᩢ᩠᩶ᨶ (นั้น), ไทดำ ꪙ꫁ꪽ (นั้น), จ้วงแบบจั่วเจียง haenj (หั้น, “นั้น, นั่น”)

那

ใช้ประกอบนามหรือข้อความที่กล่าวอ้างมาแล้ว

ᨶᩢ᩠᩶ᨶ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

那

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

die

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

dat

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ꪙ꫁ꪽ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ၼၼ်ႉ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ນັ້ນ

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

that

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

those

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

ในจดหมายฉบับนั้น

ตามที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้นนั้น

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลกว่า นี้

คนนั้น

สิ่งนั้น

ใช้ประกอบคำอื่นคู่กับคำ ใด แสดงความแน่นอน

คนใดคนนั้น

เมื่อใดเมื่อนั้น


น้ำหนึ่ง

/naːm˦˥.nɯŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีคุณสมบัติสูงสุดและมีแสงแวววาวบริสุทธิ์ (ใช้แก่เพชร เรียกว่า เพชรน้ำหนึ่ง)


หวาน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.waːlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), เขิน ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), ลาว ຫວານ (หวาน), ไทลื้อ ᦛᦱᧃ (หวาน), ไทใหญ่ ဝၢၼ် (วาน), ไทใต้คง ᥝᥣᥢᥴ (ว๋าน), พ่าเก ဝꩫ် (วน์), อาหม 𑜈𑜃𑜫 (บน์), จ้วง van, แสก หว่าน; เทียบสุ่ย faanl, ต้งใต้ kuanp

zoet

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ဝၢၼ်

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ၸဵမ်း

มีรสอย่างรสน้ำตาล

swiet

ฟรีเชียตะวันตก

มีรสอย่างรสน้ำตาล

ຫວານ

มีรสอย่างรสน้ำตาล

dulce

มีรสอย่างรสน้ำตาล

sweet

มีรสอย่างรสน้ำตาล

/waːn˩˩˦/^((สัมผัส))

มีรสอย่างรสน้ำตาล

หวานหู

เสียงหวาน

ชุ่มชื่น, ที่รัก

หวานใจ

น่ารักชวนมอง

หน้าหวาน

อ่อนสดใส ในคำว่า สีหวาน

ที่ทำได้ง่าย, ที่ทำได้สะดวก

เลขข้อนี้หวานมาก


ตูด

/tuːt̚˨˩/^((สัมผัส))

นูนขึ้น, สูงขึ้น

เนื้อตูดขึ้นมา

ปากตูด


ห่วย

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 壞 (huai6, “แย่; เน่า”)


ห่วยแตก

(ห่วย < ภาษาจีนสำเนียงแต้จิ๋ว 壞) + แตก


ปัญญาอ่อน

ปัญญา + อ่อน

มีระดับสติปัญญาด้อยหรือต่ำกว่าปรกติ


พิสมัย

ยืมมาจากสันสกฤต विस्मय (วิสฺมย, “ความแปลกใจ”)


สังเคราะห์

ยืมมาจากสันสกฤต संग्रह (สํคฺรห); เทียบบาลี สงฺคห; ร่วมรากกับ สงเคราะห์

/saŋ˩˩˦.kʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ที่สร้างขึ้นโดยกรรมวิธีทางเคมี

ใยสังเคราะห์


โปเก

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 保家 (“การประกัน; การรับประกัน”)

เก่าแก่จนใช้การไม่ได้ดี


เพรง

ยืมมาจากเขมรเก่า ព្រេង (พฺเรง), ព្រេង៑ (พฺเรงฺ) หรือ เขมรเก่าสมัยอังกอร์ ប្រេង្ង៑ (บฺเรงฺงฺ); เทียบเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ វ្រេង៑ (วฺเรงฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ព្រេង (พฺเรง)

/pʰreːŋ˧/^((สัมผัส))

แต่เพรงกาล


เคลื่อนที่

เคลื่อน + ที่

เคฺลื่อน-ที่

/kʰlɯa̯n˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่อยู่กับที่, ไม่ประจำที่

ห้องสมุดเคลื่อนที่


ไหว ๆ

อาการที่เคลื่อนไหวหรือพลิ้วไปมา

ปลาแหวกว่ายกอบัวอยู่ไหว ๆ

ลมพัดธงสะบัดอยู่ไหว ๆ

อาการที่เคลื่อนไหวอย่างเห็นไม่ชัด

เห็นคนร้ายวิ่งหนีเข้าไปในพงหญ้าอยู่ไหว ๆ


เปรียว

ไม่เชื่อง, ว่องไว, (ใช้แก่สัตว์บางชนิดเช่นนกหรือไก่เป็นต้นที่ไม่คุ้นคน), โดยปริยายใช้แก่สิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น


เพรียว

เปรียว, ฉลวย, เรียว

รูปร่างเพรียว

เรือเพรียว


เลื่อม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɯəmꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖᩮᩬᩥ᩶ᨾ (เหลอิ้ม), เขิน ᩉᩖᩮᩨ᩶ᨾ (เหลื้ม), อีสาน เหลื้อม, ลาว ເຫຼື້ອມ (เหลื้อม), ไทลื้อ ᦵᦜᦲᧄᧉ (เหลี้ม), ไทดำ ꪹꪨ꫁ꪣ (เหล้ม), ไทใหญ่ လိူမ်ႈ (เลิ้ม), ไทใต้คง ᥘᥫᥛᥲ (เล้อ̂ม), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜉𑜫 (ลึม์)

เหลื้อม
ความเลื่อม (noun-from-adj)

/lɯa̯m˥˩/^((สัมผัส))


เรื้อง

/rɯa̯ŋ˦˥/^((สัมผัส))


เหลือง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlɯəŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫຼືອງ (เหลือง), ไทลื้อ ᦵᦜᦲᧂ (เหลีง), ไทใหญ่ လိူင် (เลิง), อาหม 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (ลึง์), จ้วง lieng, ภาษาจ้วงใต้ jweng

เหลือง

อรรถาภิธาน:เหลือง

หริ

อรรถาภิธาน:เหลือง

หริณะ

อรรถาภิธาน:เหลือง

หริต

อรรถาภิธาน:เหลือง

หาลิท

อรรถาภิธาน:เหลือง

/lɯa̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สีอย่างสีรงทองหรือขมิ้น


ทุ้ม

ไม่แหลม, ต่ำแต่มีความนุ่มนวลไม่แกร่งกร้าว (ใช้แก่เสียง)


โสด

/soːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เดี่ยว, โดด, ไม่มีคู่, ยังไม่มีสามีหรือภรรยา

ชายโสด

หญิงโสด


แท้

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແທ້ (แท้), ไทใหญ่ တႄႉ (แต๎), ไทลื้อ ᦶᦑᧉ (แท้), ไทดำ ꪵꪕ꫁ (แตฺ้), อาหม 𑜄𑜦𑜧 (เต)

/tʰɛː˦˥/^((สัมผัส))

เทียนขี้ผึ้งแท้

ไม่มีอะไรเจือปน, ไม่ปลอม

ทองแท้


แอ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແອ (แอ, “ทารก”)

/ʔɛː˧/^((สัมผัส))


อ่อนแอ

/ʔɔːn˨˩.ʔɛː˧/^((สัมผัส))

มีกำลังน้อย, ไม่แข็งแรง, ไม่เข้มแข็ง


แบ้

/bɛː˥˩/^((สัมผัส))

แบะ, ไปล่, แปล้, เฉไปข้างหลัง

ควายเขาแบ้


แบะ

แผลงมาจาก แบ

/bɛʔ˨˩/^((สัมผัส))

อ้า, ที่เปิดกว้างออกไป

ถูกฟันหัวแบะ

มีลักษณะกางออกหรือถ่างออก

ล้อแบะ


แปล้

หวีผมแปล้

เพียบ, เต็มที่

อิ่มแปล้

หนักแปล้


พัว

เป็นพวง, ติดกัน


แช่อิ่ม

/t͡ɕʰɛː˥˩.ʔim˨˩/^((สัมผัส))

ที่แช่น้ำตาลเชื่อมจนอิ่มตัว

ผลไม้แช่อิ่ม

มะม่วงแช่อิ่ม


ระเหิด

/ra˦˥.hɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สูงตระหง่าน, ระเหิดระหง ก็ว่า


หรู

เทียบหมิ่นใต้ 豪 (hô / hô͘ / hâu) ซึ่งออกเสียงคล้ายกัน

/ruː˩˩˦/^((สัมผัส))

สวยงามด้วยการรู้จักประดับตกแต่งเกินกว่าปรกติธรรมดา

แต่งตัวสวยหรู


ได

รูปเลิกใช้ของ ใด


โทน

เทียบจีนยุคกลาง單 (MC tan, “เดี่ยว, หนึ่ง”)

มีจำเพาะหนึ่งเท่านั้น, ใช้แก่สิ่งที่ตามปรกติควรจะมีมากกว่าหนึ่ง แต่มีเพียงหนึ่งเท่านั้นเรียกว่า โทน

ลูกโทน

มะพร้าวโทน


สลิ่ม

กร่อนมาจาก ซาหริ่ม หรือ ซ่าหริ่ม

สีเขียวกับชมพูตัดกันเหมือนสีขนมซ่าหริ่ม


ตรง

ยืมมาจากเขมรเก่า *ត្រង៑ (*ตฺรงฺ), តុរង៑ (ตุรงฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ត្រង់ (ตฺรง̍), ลาว ຕົງ (ต็ง) หรือ ກົງ (ก็ง)

ทางตรง

นั่งตัวตรง

ตั้งเสาให้ตรง

ยืนตรง ๆ

ซื่อ, ไม่โกง

เขาเป็นคนตรง

เที่ยงตามกำหนด

เวลา 3 โมงตรง

นาฬิกาเดินตรงเวลา

เปิดเผยไม่มีลับลมคมใน, ไม่ปิดบังอำพราง, ไม่อ้อมค้อม

พูดตรงไปตรงมา

บอกมาตรง ๆ

ตรงเข้าใส่

ตรงเป้าหมาย


ปวง

ยืมมาจากเขมรเก่า ប្វង (ปฺวง), បូង (ปูง, “กลุ่มก้อน; ทั้งหมด”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ពួង (พัวง); ร่วมรากกับ พวง

ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, มักใช้เข้าคู่กับคำ ทั้ง เป็น ทั้งปวง

ปวงชน

ชนทั้งปวง


พี้

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พี้, ลาว ພີ້ (พี้)

/pʰiː˦˥/^((สัมผัส))


สุด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน สุด, ลาว ສຸດ (สุด), คำเมือง ᩈᩩᨯ (สุด), เขิน ᩈᩩᨯ (สุด), ไทลื้อ ᦉᦳᧆ (สุด), ไทดำ ꪎꪴꪒ (สุด), ไทใหญ่ သုတ်း (สุ๊ต), อาหม 𑜏𑜤𑜄𑜫 (สุต์)

ปลายหรือท้าย

สุดแดน

สุดแผ่นดิน

ในที่สุด

ปลายทางใดทางหนึ่ง

เหนือสุด

ขวาสุด

บนสุด


บุบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບຸບ (บุบ), คำเมือง ᨷᩩᨷ (บุบ), เขิน ᨷᩩ᩠ᨷ (บุบ), ไทลื้อ ᦢᦳᧇ (บุบ), ไทใหญ่ မုပ်း (มุ๊ป), ဝုပ်း (วุ๊ป), မူပ် (มูป), หรือ ဝူပ်း (วู๊ป); เทียบภาษาจ้วง mboep （บบ）
Jonsson (1991) ได้แนะนำว่ามาจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbupᴰ³ˢ แต่คำร่วมเชื้อสายมีแค่บางส่วน

บู้ลง, บุ๋มลง

ขันบุบ

แก้มบุบ


แซ่บ

ยืมมาจากอีสาน แซ่บ; เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ แสบ

/sɛp̚˥˩/^((สัมผัส))


ซอกแซก

ทั่วทุกแห่งทุกที่

ถามซอกแซก, กินซอกแซก

เป็นซอกเป็นตรอกมาก

ทางซอกแซก


ว่อกแว่ก

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก วอก (“ลิง”) ซึ่งลิงมักมีอาการอยู่ไม่สุข แล้วเติมคำสร้อย

/wɔk̚˥˩.wɛk̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่จิตใจไม่จดจ่อแน่วแน่อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

เวลาฟังครูสอนมีสิ่งรบกวนทำให้จิตใจว่อกแว่ก


ง่อกแง่ก

/ŋɔk̚˥˩.ŋɛk̚˥˩/^((สัมผัส))

โยกคลอนไปมา, ไม่แน่น, ไม่มั่นคง


เฟ้อ

/fɤː˦˥/^((สัมผัส))

มากเกินควร, มากเกินไป

คะแนนเฟ้อ

เรียกอาการที่ลมในกระเพาะตีขึ้นเพราะอาหารไม่ย่อยและเป็นพิษว่า ท้องเฟ้อ

เรียกภาวะทางเศรษฐกิจที่ปริมาณเงินหมุนเวียนในประเทศมากเกินไป ทำให้ราคาสินค้าแพงและเงินเสื่อมค่าว่า เงินเฟ้อ


ขอด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂອດ (ขอด), ไทใหญ่ ၶွတ်ႇ (ข่อ̂ต), จ้วง kot, จ้วงแบบจั่วเจียง hot

/kʰɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่ขมวดเป็นปมหรือม้วนเข้ามา

หมาหางขอด

เส้นเลือดขอด


ย่าง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀjaːŋꟲ¹, จากไทดั้งเดิม *ˀjɯəŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢ້າງ (อย้าง), ไทลื้อ ᦊᦱᧂᧉ (หย้าง), ไทใหญ่ ယၢင်ႈ (ย้าง), ไทใต้คง ᥕᥣᥒᥲ (ย้าง)

/jaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้สุกด้วยวิธีการวางไว้เหนือไฟ เพื่อให้สุกระอุทั่วกัน หรือให้แห้ง

ไก่ย่าง

หมูย่าง


หย็อง

/jɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีอาการหวาดกลัว

พอถูกขู่เข้าหน่อยก็ทำท่าหย็อง


ขวา

ยืมมาจากจีนเก่า右 (OC *ɢʷɯʔ, *ɢʷɯs); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᩅᩣ (ขวา), ปักษ์ใต้ ขว้า, ลาว ຂວາ (ขวา), ไทลื้อ ᦧᦱ (ฃวา), ไทขาว ꪄꪫꪱ, ไทใหญ่ ၶႂႃ (ขฺวา), จ้วง gvaz, ปู้อี gvaz

/kʰwaː˩˩˦/^((สัมผัส))

ตรงข้ามกับ ซ้าย, ถ้าหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ด้านทิศใต้เรียกว่า ด้านขวามือ ด้านทิศเหนือ เรียกว่า ด้านซ้ายมือ, ถ้าหันหลังไปทางต้นน้ำหรือยอดน้ำ ด้านขวามือเรียกว่า ฝั่งขวา ด้านซ้ายมือเรียกว่า ฝั่งซ้าย

คู่กับซ้าย แต่ใหญ่กว่าหรือสำคัญกว่า

มเหสีฝ่ายขวา

อัครสาวกฝ่ายขวา


ขวางโลก

/kʰwaːŋ˩˩˦.loːk̚˥˩/^((สัมผัส))

แปลกไปจากคนอื่น, ผิดจากปรกติวิสัย


ขวาด

/kʰwaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มันจะมาเตือนตั้งก่อความขวาด.


เร้า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຮົ້າ (เฮ็้า)

ที่กระตุ้นเตือน

สิ่งเร้า


โลดโผน

/loːt̚˥˩.pʰoːn˩˩˦/^((สัมผัส))

แปลกผิดธรรมดา

สำนวนโลดโผน


ผอก

/pʰɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แลจะให้แก่พราหมณ์เถ้าผอกหงอกหลง


เผือด

/pʰɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

จางไป, หมองไป, (ใช้แก่สีและผิว)

หน้าเผือด

สีเผือดไป

ผิวซีดเผือด


ต้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *tomꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕົ້ມ (ต็้ม), คำเมือง ᨲᩫ᩠᩶ᨾ (ต็้ม), ไทใหญ่ တူမ်ႈ (ตู้ม), อาหม 𑜄𑜤𑜉𑜫 (ตุม์), จ้วง dumq，จ้วงแบบจั่วเจียง doemj

เรียกสิ่งที่ต้มแล้ว

น้ำต้ม

ข้าวต้ม

มันต้ม


หยิก

งอ, หงิก, ยู่ยี่, (ใช้แก่ผม ขน หรือใบไม้)


ฉอก

/t͡ɕʰɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แหว่ง, เว้า, (ใช้กับลักษณะของผม) ในคำว่า ผมฉอก


มะฮอกกานี

จากภาษาอังกฤษmahogany

สีน้ำตาลแดงอย่างสีจากไม้มะฮอกกานี


ฉลวย

/t͡ɕʰa˨˩.lua̯j˩˩˦/^((สัมผัส))

สวยสะโอดสะอง


หยิ่ง

/jiŋ˨˩/^((สัมผัส))

จองหอง, อวดดี, ลำพอง, ถือตัว

เขาเพียบพร้อมทั้งรูปร่างหน้าตา ฐานะและชาติตระกูล จึงหยิ่งทะนงในศักดิ์ศรีของตัวเอง


เก๋ากึ้ก

/kaw˩˩˦.kɯk̚˥˩/^((สัมผัส))

วิทยุเครื่องนี้เก๋ากึ้ก ฉันเห็นมาตั้งแต่เด็ก


เก๋ากึ๊ก

/kaw˩˩˦.kɯk̚˥˩/^((สัมผัส))

วิทยุเครื่องนี้เก๋ากึ๊ก ฉันเห็นมาตั้งแต่เด็ก


ชา

/t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

อาการที่รู้สึกน้อยกว่าปรกติ เนื่องจากเส้นประสาทรับความรู้สึกถูกกด ถูกตัดขาด หรือถูกสารพิษ

มือชา

เท้าชา

เรียกปลาที่จวนจะตายอยู่แล้วว่า ปลาชา


ชาเย็น

ชา (รู้สึกน้อย) + เย็น

แสดงอาการเฉยเมยไม่สนใจไยดี

เขาแสดงอาการชาเย็นกับฉันโดยไม่รู้สาเหตุ


ตื้อ

/tɯː˥˩/^((สัมผัส))

มืดตื้อ

สมองตื้อ

อิ่มตื้อ

ท้องตื้อ


ทึบ

/tʰɯp̚˦˥/^((สัมผัส))

มีลมอากาศหรือแสงสว่างเข้าออกไม่ได้หรือไม่เพียงพอ

ห้องทึบ

ผนังทึบ

ตู้ทึบ

ป่าทึบ

เป็นแท่งทึบ

ไม่โปร่ง, หนาแน่น

ลายทึบ

โดยปริยายหมายความว่าโง่มาก

ปัญญาทึบ

สมองทึบ


หนาแน่น

/naː˩˩˦.nɛn˥˩/^((สัมผัส))

คับคั่ง, แออัด

กรุงเทพฯ มีประชากรหนาแน่นมาก


เบ๊อะ

/bɤʔ˦˥/^((สัมผัส))


เบ๊อะบ๊ะ

/bɤʔ˦˥.baʔ˦˥/^((สัมผัส))


เด็ดสะระตี่

เด็ด-สะ-ระ-ตี่

นักมวยคู่นี้ต่อยกันได้เด็ดสะระตี่


กิ๊กก๊อก

/kik̚˦˥.kɔk̚˦˥/^((สัมผัส))

ไม่มีค่า, ไม่สลักสำคัญ

เรื่องกิ๊กก๊อก

คนกิ๊กก๊อก

ของเล่นกิ๊กก๊อก


สาร

แผลงมาจากสันสกฤต सर्व (สรฺว, “ทั้งหมด, ทั้งหลาย”)

[เสียงสมาส]
สา-ระ-

/saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

คำประกอบหน้าคำ แปลว่า ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ทุก

สารทิศ

สารทุกข์

ทุกข์ทั้งหมด

สารเลว


น้ำเค็ม

ที่เกิดหรือโตอยู่ในแถบชายทะเล

ลูกน้ำเค็ม


แห้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰreːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຫ້ງ (แห้ง), คำเมือง ᩉᩯ᩠᩶ᨦ (แห้ง), ไทลื้อ ᦶᦠᧂᧉ (แห้ง), ไทดำ ꪵꪬ꫁ꪉ (แห้ง), ไทใหญ่ ႁႅင်ႈ (แห้ง), อาหม 𑜑𑜢𑜂𑜫 (หิง์), จ้วง rengj, ปู้อี raangx

/hɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีน้ำ, หมดน้ำ

คลองแห้ง

โอ่งแห้ง

ผ้าแห้ง

ที่ไม่ใส่น้ำ

ก๋วยเตี๋ยวแห้ง

บะหมี่แห้ง

ใบไม้แห้ง

ที่อาจเก็บไว้บริโภคได้นาน

ของแห้ง

หอมแห้ง

พริกแห้ง

หน้าแห้ง

ยิ้มแห้ง

ขาดความชุ่มชื้น

ผิวแห้ง

ปากแห้ง

จมูกแห้ง

ฝืดเคือง, อดอยาก, ในคำว่า ไส้แห้ง กระเป๋าแห้ง


นิดเดียว

เล็กเหลือเกิน, น้อยเหลือเกิน


เต็มที

ค่อนข้างไม่ดี

เต็มทีจริง

อาการเต็มที


โซ

อดอยาก, ยากจน


ขี้เรื้อน

/kʰiː˥˩.rɯa̯n˦˥/^((สัมผัส))

คนขี้เรื้อนอย่างแกไม่เอาไหนจริง ๆ

ของขี้เรื้อนอย่างนี้อย่าเก็บไว้เลย ทิ้งไปเถอะ


สง

/soŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สุกจัด, แก่จัด, (ใช้แก่หมาก) ในคำว่า หมากสง


ทั่ว

ร่วมเชื้อสายกับลาว ທົ່ວ (ท็่ว), คำเมือง ᨴ᩠ᩅᩫ᩵ (ทว็่), ไทลื้อ ᦷᦑᧈ (โท่), ไทดำ ꪕ꪿ꪺ (ตฺั่ว), ไทใหญ่ တူဝ်ႈ (ตู้ว)

/tʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ทุกหนทุกแห่ง

ทั่วตัว

ทั่วโลก

ทั่วหน้า


หาม

ตัดมาจากเขมร ព្រហាម (พฺรหาม)

/haːm˩˩˦/^((สัมผัส))

รุ่ง, สว่าง, ฮาม ก็ว่า


สมประกอบ

มีอวัยวะสมบูรณ์เป็นปรกติ

เขาเป็นคนมีร่างกายสมประกอบ


จังไร

ยืมมาจากเขมร ចង្រៃ (จงฺไร)

เลวทราม, เป็นเสนียด, ไม่เป็นมงคล, จัญไร ก็ว่า


จัญไร

แผลงมาจาก จังไร, จากเขมร ចង្រៃ (จงฺไร)

เลวทราม, เป็นเสนียด, ไม่เป็นมงคล, จังไร ก็ว่า


ทราม

ยืมมาจากเขมร សំរាម (สํราม, “ขยะ”)

ใจทราม

ปัญญาทราม

จิตทราม


ซาม

รูปเลิกใช้ของ ทราม


ดิบ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀdipᴰˢ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.dipᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດິບ (ดิบ), คำเมือง ᨯᩥ᩠ᨷ (ดิบ), ไทลื้อ ᦡᦲᧇ (ดีบ), ไทใหญ่ လိပ်း (ลิ๊ป), จ้วง ndip; เทียบสุ่ย qdyubs, เบดั้งเดิม *zipᴰ¹, ไหลดั้งเดิม *Cuɾiːp, ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *(ma-)qudip (“อาศัยอยู่; มีชีวิต”)

มะม่วงดิบ

ยังไม่สุกด้วยไฟ

เนื้อดิบ

ข้าวดิบ

เรียกสิ่งที่ยังไม่ได้ทำให้สำเร็จรูปหรือยังไม่ได้เปลี่ยนรูปและลักษณะเดิมว่า วัตถุดิบ

เรียกด้ายที่ยังไม่ได้ฟอกว่า ด้ายดิบ

เรียกผ้าที่ทอด้วยด้ายดิบว่า ผ้าดิบ

โดยปริยายเรียกชายที่ยังไม่ได้บวชเป็นพระภิกษุว่า คนดิบ

โดยปริยายเรียกศพที่ไม่ได้เผาว่า ผีดิบ

โดยปริยายเรียกดงที่มีต้นไม้หนาแน่นเขียวชอุ่มอยู่ทั้งปีว่า ดงดิบ


โบราณ

ยืมมาจากบาลี โปราณ, ปุราณ, จากสันสกฤต पुराण (ปุราณ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩪᩁᩣ᩠ᨱ (บูราณ), ᨷ᩠ᩅᩫᩁᩣ᩠ᨱ (บว็ราณ), ลาว ບຸລານ (บุลาน), ບູຮານ (บูฮาน), ໂບຮານ (โบฮาน), เขมร បុរាណ (บุราณ)

เบาราณ
บุราณ
ปุราณ
ปุราณะ
โบราญ
ความโบราณ (noun-from-adj)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
โบ-ราน-นะ-

มีมาแล้วช้านาน, เก่าก่อน

อักษรโบราณหนังสือเก่า

แพทย์แผนโบราณ

ของโบราณ

คนหัวโบราณ


เพราะ

กร่อนหรือแผลงมาจาก พิเราะ, จากเขมร ពីរោះ (พีโระ)

/pʰrɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

น่าฟัง, เสนาะ, ไพเราะ

เสียงเพราะ


พิเราะ

ยืมมาจากเขมร ពីរោះ (พีโระ)

/pʰi˦˥.rɔʔ˦˥/^((สัมผัส))

ไพเราะ, เพราะ, เสนาะ


พริ้ง

งามงอน, สะสวยมาก, ชอบแต่งตัวให้งดงามและทันสมัยอยู่เสมอ

สวยพริ้ง

แต่งตัวงามพริ้ง


งามงอน

/ŋaːm˧.ŋɔːn˧/^((สัมผัส))


ใจแตก

/t͡ɕaj˧.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ประพฤติไปตามที่ตนนิยมในทางที่ผิดหรือนอกโอวาทจนเคยตัว

เด็กใจแตก


สากล

ยืมมาจากสันสกฤต सकल (สกล) หรือบาลี สกล; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາກົນ (สาก็น), เขมร សាកល (สากล)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-กน-ละ-

ทั่วไป, ทั้งหมด, ทั้งสิ้น

สากลโลก

สากลจักรวาล

เป็นที่นิยมทั่วไป

เครื่องแต่งกายชุดสากล

สามัญหมายถึงแบบซึ่งเดิมเรียกว่าฝรั่ง

มวยสากล

หมากรุกสากล

หมากรุกฝรั่ง

ใช้แทนคำ ระหว่างประเทศ ก็มี

สภากาชาดสากล

น่านน้ำสากล


แหลกลาญ

/lɛːk̚˨˩.laːn˧/^((สัมผัส))

ย่อยยับ, แตกทลาย, พังทลาย


ยุ่ย

ผุหรือเปื่อยจนสลายตัวได้ง่าย

ไม้เนื้อยุ่ย

ดินยุ่ย


ชุ่ย

เทียบจีนยุคกลาง率 (MC srwijH, “รีบเร่ง, ไม่รอบคอบ”)

/t͡ɕʰuj˥˩/^((สัมผัส))

มักง่าย, ไม่ได้เรื่องได้ราว

คนชุ่ย


ไม้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mwajꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩱ᩶ (ไม้), อีสาน ไม้, ลาว ໄມ້ (ไม้), ไทลื้อ ᦺᦙᧉ (ไม้), ไทดำ ꪼꪣ꫁ (ไม้), ไทขาว ꪼꪝꫂ, ไทใหญ่ မႆႉ (ไม๎), ไทใต้คง ᥛᥭᥳ (มั๎ย), อ่ายตน မႝ (มย์), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), จ้วง faex, จ้วงแบบหนง maex, แสก ไม

ประตูไม้

กล่องไม้


หยาบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰɲaːpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨿᩣ᩠ᨷ (หยาบ), ลาว ຫຍາບ (หยาบ), ไทลื้อ ᦊᦱᧇ (หยาบ), ไทใหญ่ ယၢပ်ႇ (ย่าป), จ้วง yab (“ไม่สะอาด”)

/jaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ทรายหยาบ

แป้งหยาบ

กิริยาหยาบ

ฝ่ามือฝ่าเท้าหยาบ


หลวง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰluəŋᴬ (“ใหญ่”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖ᩠ᩅᨦ (หลวง), ลาว ຫຼວງ (หลวง), ไทลื้อ ᦷᦜᧂ (โหลง), ไทดำ ꪨꪺꪉ (หลัวง), ไทขาว ꪨꪺꪉ, ไทใหญ่ လူင် (ลูง), อาหม 𑜎𑜤𑜂𑜫 (ลุง์), จ้วง lueng, จ้วงแบบหนง long; เทียบไหลดั้งเดิม *C-luŋ

/lua̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน

ศาลหลวง

วังหลวง

ภรรยาหลวง

เขาหลวง

ผึ้งหลวง

ทางหลวง


หย่อน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩬ᩵ᩁ (อยอ่ร), ลาว ຢ່ອນ (อย่อน), ไทลื้อ ᦊᦸᧃᧈ (หย่อ̂น), ไทดำ ꪤ꪿ꪮꪙ (หย่อน), ไทใหญ่ ယွၼ်ႇ (ย่อ̂น), ไทใต้คง ᥕᥩᥢᥱ (ย่อ̂น)

/jɔn˨˩/^((สัมผัส))

เชือกหย่อน


เบา

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbawᴬ³, จากไทดั้งเดิม *C̥.bawᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩮᩢᩤ (เบัา), ลาว ເບົາ (เบ็า), ไทลื้อ ᦢᧁ (เบา), เขิน ᨷᩮᩢᩤ (เบัา), ไทใหญ่ မဝ် (มว) หรือ ဝဝ် (วว), ไทใต้คง ᥛᥝ (เมา), อาหม 𑜉𑜨𑜧 (มอ̂ว์), จ้วง mbaeu, จ้วงแบบหนง mbaeu, แสก เว๋า

มีน้ำหนักน้อย, ตรงข้ามกับ หนัก

เบาราคา

ค่อย, ค่อย ๆ

เสียงเบา

เดินเบา ๆ

ไข้เบาลง

ชะลอกำลังเร็วให้ช้าลง

เบารถ

เบาฝีจักร

ที่ให้ผลเร็ว

ข้าวเบา

ที่ใช้พื้นที่เก็บข้อมูลน้อย


ด้วน

ยืมมาจากจีนยุคกลาง短 (MC twanX)

เรียกสิ่งที่มีรูปยาว ๆ ที่ตอนปลายขาดหายไป

แขนด้วน

ขาด้วน

ตาลยอดด้วน

โดยปริยายใช้เรียกสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

คลองด้วน

แม่น้ำด้วน


สวาด

สีเทาอมเขียวอย่างสีเมล็ดสวาด

เรียกแมวที่มีสีเช่นนั้นว่า แมวสีสวาด ว่าเป็นแมวไทยที่ชาวต่างประเทศนิยมเลี้ยงและมีราคาแพง


แพง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *bɛːŋᴬ², จากไทดั้งเดิม *beːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨻᩯ᩠ᨦ (แพง), ลาว ແພງ (แพง), ไทลื้อ ᦶᦗᧂ (แพง), ไทดำ ꪵꪝꪉ (แปฺง), ไทใหญ่ ပႅင်း (แป๊ง), จ้วง bengz, จ้วงแบบจั่วเจียง pengz, จ้วงแบบหนง biangz หรือ byangz; เทียบสุ่ย mbingl

/pʰɛːŋ˧/^((สัมผัส))


ตรงข้าม

คนละฝ่ายคนละพวก

มีความหมายต่างกันอย่างขาวกับดำ ดีกับชั่ว


หนวก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnuəkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶ᩠ᩅᨠ (หนวก), เขิน ᩉ᩠ᨶ᩠ᩅᨠ (หนวก), ลาว ໜວກ (หนวก), ไทลื้อ ᦷᦐᧅᧈ (โหน่ก), ไทดำ ꪘꪺꪀ (หนัวก), ไทขาว ꪘꪺꪀ, ไทใหญ่ ၼူၵ်ႇ (นู่ก), อาหม 𑜃𑜤𑜀𑜫 (นุก์), จ้วง nuk, จ้วงแบบหนง nog, จ้วงแบบจั่วเจียง nuek

อาการที่หูขาดสมรรถภาพในการได้ยินเสียง


สำราญ

เป็นไปได้ว่าขยายมาจากเขมรกลาง ស្រាល (สฺราล, “เบา”) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ *ស្រាល៑ (*สฺราลฺ), ឝ្រាល៑ (ศฺราลฺ, “เบา”) ซึ่งเป็นรากของ สราญ; -ญ เกิดจากการวิบัติ

ที่ทำให้มีความสุขสบาย

เรือสำราญ


สราญ

เป็นไปได้ว่ามาจากเขมรกลาง ស្រាល (สฺราล, “เบา”) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ *ស្រាល៑ (*สฺราลฺ), ឝ្រាល៑ (ศฺราลฺ, “เบา”); -ญ เกิดจากการวิบัติ


สำหรับ

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ សំរាប៑ (สํราบฺ), សំរប៑ (สํรบฺ) หรือ សម្រាប៑ (สมฺราบฺ), จากเขมรเก่าสมัยก่อนอังกอร์ សំរប៑ (สํรบฺ), แผลงมาจาก *ស្រាប៑ (*สฺราบฺ) หรือ *ស្រប៑ (*สฺรบฺ, “จัดไว้, พร้อม, เหมาะสม”), แผลงมาจาก រប៑ (รบฺ) หรือ *រាប៑ (*ราบฺ, “จัดเตรียม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສຳລັບ (สำลับ), เขมร សម្រាប់ (สมฺราบ̍); ร่วมรากกับ สำรับ

คู่กับ, ควรกับ

ช้อนกับส้อมเป็นของสำหรับกัน

หมากพลูกับเชี่ยนเป็นของสำหรับกัน


คลุม ๆ

พูดไม่บ่งชัดให้จะแจ้ง

พูดคลุม ๆ


คล้ายคลึง

คล้าย + คลึง

คฺล้าย-คฺลึง

/kʰlaːj˦˥.kʰlɯŋ˧/^((สัมผัส))


คล้าย

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ขล่าย, ลาว ຄ້າຍ (ค้าย), ไทใหญ่ ငၢႆး (ง๊าย)


ยืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɲɯːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍືດ (ยืด), ຢືດ (อยืด), ไทลื้อ ᦊᦹᧆᧈ (หยื่ด), ไทใหญ่ ယိုတ်ႈ (ยึ้ต), ไทใต้คง ᥕᥪᥖ (ยืต), จ้วงแบบจั่วเจียง ywet

/jɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่ขยายตัวให้ยาวหรือกว้างออกไปเช่นนั้น

เสื้อยืด

กางเกงยืด


ยืน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɟɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຢືນ (อยืน, “ตั้งอยู่”) และ ຍືນ (ยืน, “ยาวนาน”), ไทใหญ่ ယိုၼ်း (ยึ๊น, “ยาวนาน”), ไทใต้คง ᥕᥪᥢᥰ (ยื๊น, “ยาวนาน”), อาหม 𑜊𑜢𑜃𑜫 (ยิน์, “ยาวนาน”),

/jɯːn˧/^((สัมผัส))

อายุยืน


รุนแรง

หนักมาก, แรงมาก, เกินปรกติ

ความคิดเห็นรุนแรง

อาการรุนแรง


ค่อน

/kʰɔn˥˩/^((สัมผัส))

มากกว่าครึ่ง, เกือบเต็ม

ข้าวค่อนหม้อ

นั่งคอยมาค่อนวัน


ยื่น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍື່ນ (ยื่น), ไทใหญ่ ယိုၼ်ႈ (ยึ้น) หรือ ယိုၼ်း (ยึ๊น), ไทใต้คง ᥕᥪᥢ (ยืน)

/jɯːn˥˩/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

คางยื่น

พุงยื่น


หนุน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩩᩁ (หนุร), ลาว ໜູນ (หนูน) หรือ ໜຸນ (หนุน)

ที่เพิ่มเติม

ทัพหนุน

กองหนุน


ขาน

/kʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ใช้ประกอบต่อคำ ตาย ว่า ไม้ตายขาน หมายความว่า ต้นไม้ที่ยืนต้นตายเป็นแถว ๆ


มั่น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩢ᩶ᩁ (หมั้ร), ลาว ໝັ້ນ (หมั้น), ไทลื้อ ᦖᧃᧉ (หมั้น), ไทใหญ่ မၼ်ႈ (มั้น), พ่าเก မꩫ် (มน์), อาหม 𑜉𑜃𑜫 (มน์) , จ้วงแบบจั่วเจียง maenq (หมั่น-แน่น ไม่สั่น)

ใจมั่น

แน่น, ไม่เคลื่อนจากที่

จับให้มั่น


หมื่น

/mɯːn˨˩/^((สัมผัส))

ทะลึ่ง, ทะเล้น


ทะเล้น

ทำหน้าหัวเราะอย่างทะลึ่งโดยไม่เหมาะแก่บุคคลหรือโอกาส


โปน

นูนยื่นออกนอกแนวที่อยู่ตามปรกติ


เบื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɓɯəᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເບື່ອ (เบื่อ), คำเมือง ᨷᩮᩬᩥ᩵ᩋ (เบอิ่อ), เขิน ᨷᩮᩬᩨ᩵ (เบอื่), ไทลื้อ ᦵᦢᦲᧈ (เบี่), ไทใหญ่ မိူဝ်ႇ (เมิ่ว) หรือ ဝိူဝ်ႇ (เวิ่ว), ไทใต้คง ᥛᥫ (เมอ̂), จ้วง mbwq, จ้วงแบบหนง mbowq

/bɯa̯˨˩/^((สัมผัส))


เอียง

เป็นไปได้ว่าตัดทอนจาก ลำเอียง หรือรับโดยตรงมาจากเขมรเก่า ល្អៀង (ลฺเอียง) (ทั้งคู่ทำให้ร่วมรากกับ ลำเอียง); ร่วมเชื้อสายกับลาว ອຽງ (อยง)

/ʔia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งที่เอนไปข้างหนึ่ง

คอเอียง

อาการของสิ่งที่เสียระดับ ไม่ว่าจะในแนวนอนหรือแนวยืนก็ตาม

เรือเอียง

เรือนเอียง


เอน

/ʔeːn˧/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งที่มีลักษณะยาวหรือเป็นแผ่นเป็นต้น ตั้งอยู่ แต่ไม่ตรง

เสาเอน

ต้นไม้เอน

ฝาเอน


เอนเอียง

/ʔeːn˧.ʔia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

โน้มเอียง, ไม่เที่ยงตรง


เอียงเอน

/ʔia̯ŋ˧.ʔeːn˧/^((สัมผัส))

โน้มเอียง, ไม่เที่ยงตรง


จิง

/t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ จริง

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ จริง


ปลอม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ปลอม, ลาว ປອມ (ปอม), คำเมือง ᨸᩖᩬᨾ (ปลอม) หรือ ᨸᩬᨾ (ปอม), เขิน ᨸᩬᨾ (ปอม), ไทดำ ꪜꪮꪣ (ปอม), เขมร ប្លម (บฺลม)

ไม่แท้หรือไม่จริงตามสภาพของสิ่งนั้น

ฟันปลอม

ผมปลอม


สนิท

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสภา ระบุว่ามาจากบาลี สินิทฺธ (“เสน่หา, รักใคร่; ชิด”), จากสันสกฤต स्निग्ध (สฺนิคฺธ) แต่หากพิจารณาจากความหมายที่ใกล้เคียง อาจมาจากเขมรเก่า ត្និត៑ (ตฺนิตฺ) หรือสันสกฤต सनीड (สนีฑ); เทียบเขมร ស្និទ្ធ (สฺนิทฺธ)

อย่างใกล้ชิด, ชิดชอบ

เพื่อนสนิท

คนสนิท

เขาสนิทกันมาก


แท้จริง

/tʰɛː˦˥.t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))


อะไร

แผลงมาจากคำเก่า อันไร

ᩋᩉ᩠ᨿᩢᨦ

คำใช้แทนนามเพื่อบอกให้ระบุรายละเอียดเกี่ยวกับนามนั้น

เขาห่มผ้าอะไรก็ได้ทั้งนั้น

ท่านไปซื้อของอะไรมา


ซีด

/siːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ไม่สดใสเพราะสีจางไป

รูปนี้สีซีด

หน้าซีด

ขาวอย่างไม่มีน้ำนวล เรียกว่า ขาวซีด


เซอะ

แผลงมาจาก เซ่อ

/sɤʔ˦˥/^((สัมผัส))


เซียบ

เชียบ, เงียบ, สงัด


แวบวับ

อาการที่แสงสว่างปรากฏอยู่ชั่วแว็บเดียวแล้วก็หายไปและปรากฏขึ้นมาใหม่ต่อเนื่องกัน

ไฟจากป้ายโฆษณามีแสงแวบวับ

แสงดาวแวบวับอยู่บนท้องฟ้า


แว็บ ๆ

/wɛp̚˦˥.wɛp̚˦˥/^((สัมผัส))

อาการที่ปรากฏให้เห็นซ้ำ ๆ ในช่วงเวลาสั้น ๆ

เห็นแสงไฟแว็บ ๆ อยู่ไกล ๆ


แว่บ ๆ

/wɛp̚˥˩.wɛp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ปรากฏให้เห็นในช่วงเวลาสั้น ๆ ที่เพิ่งผ่านมา

เห็นอยู่แว่บ ๆ ไปไหนซะแล้ว


แวม ๆ

ลักษณะของแสงที่เห็นเคลื่อนไหวอยู่เรือง ๆ ไร ๆ

แสงของพรายน้ำแวม ๆ ในความมืด


แว็ม ๆ

แสงของพรายน้ำแว็ม ๆ ในความมืด


วับ ๆ แวม ๆ

วับ ๆ + แวม ๆ

มีแสงดับบ้างเรืองบ้างสลับกันไป, วับแวม ก็ว่า

แสงหิ่งห้อยดูวับ ๆ แวม ๆ

อาการที่แต่งกายไม่มิดชิด

ไม่ควรแต่งตัววับ ๆ แวม ๆ ในสถานที่พึงเคารพ ดูไม่สุภาพ


วับแวม

มีแสงดับบ้างเรืองบ้างสลับกันไป, วับ ๆ แวม ๆ ก็ว่า

แลเห็นแสงไฟจากกระโจมไฟวับแวม


วอมแวม

ลักษณะของแสงที่มองเห็นเรือง ๆ ไหว ๆ อยู่ในระยะไกล

ในเวลากลางคืนพอมองเห็นแสงไฟวอมแวมอยู่ในที่ไกล ก็รู้สึกใจชื้นขึ้นมาหน่อย


ว็อมแว็ม

มีแสงไฟจากเรือหาปลาว็อมแว็ม


ว็อม ๆ แว็ม ๆ

กระท่อมหลังนั้นคงมีคนอยู่ เพราะเห็นไฟว็อม ๆ แว็ม ๆ อยู่


วอม ๆ แวม ๆ

กระท่อมหลังนั้นคงมีคนอยู่ เพราะเห็นไฟวอม ๆ แวม ๆ อยู่


ว็อบแว็บ

อาการที่เห็นชัดบ้างไม่ชัดบ้าง

วันนี้โทรทัศน์ไม่ดี เห็นภาพว็อบแว็บหลายตอน


ว็อบ ๆ แว็บ ๆ

อาการที่เห็นชัดบ้างไม่ชัดบ้าง

วันนี้โทรทัศน์ไม่ดี เห็นภาพว็อบ ๆ แว็บ ๆ หลายตอน


มันปู

สีแดงเจือเหลืองกับดำ

พระเครื่องเนื้อสีมันปู

โลหะที่เก็บไว้นาน ๆ จะออกสีมันปู


ป่าเถื่อน

ป่า + เถื่อน

/paː˨˩.tʰɯa̯n˨˩/^((สัมผัส))

ห่างไกลจากที่อยู่ของคน, ยังไม่เจริญ

ทารุณโหดร้าย


จำลอง

ยืมมาจากเขมรเก่า ចម្លង (จมฺลง) หรือ ចំឡង (จํฬง), แผลงมาจาก ឆ្លង (ฉฺลง)

/t͡ɕam˧.lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

พระพุทธชินราชจำลอง

ที่ทำให้เหมือนของจริง

ท้องฟ้าจำลอง


มัว

พระจันทร์มัว

ข้อความมัว

กระจกมัว

นัยน์ตามัว

มืดมัว

ไม่มืดไม่สว่าง

แสงมัว ๆ

สีมัว ๆ

ขุ่น, ไม่ผ่อง

ใจมัว


พราก ๆ

อาการที่น้ำตาไหลออกมาก ๆ ในคำว่า น้ำตาไหลพราก ๆ


จืด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *cɯːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈືດ (จืด), ไทใหญ่ ၸိုတ်ႇ (จึ่ต)，จ้วงแบบจั่วเจียง zwd（เจิด），จ้วง cwt/cit

/t͡ɕɯːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มีรสไม่เค็มไม่เปรี้ยวเป็นต้น

น้ำจืด

ไข่จืด

หน้าจืด

หมากจืด

ยาจืด

ไม่สนุก, ไม่ครึกครื้น

งานนี้จืด

อันสมรรถมือผจญ จืดเสี้ยน


อิสระ

ยืมมาจากบาลี อิสฺสร (“เป็นใหญ่”); เทียบสันสกฤต ईश्वर (อีศฺวร, “เป็นใหญ่”); ร่วมรากกับ อิศวร and อีศวร

อิสสระ
ความอิสระ (noun-from-adj)

/ʔit̚˨˩.sa˨˩.raʔ˨˩/^((สัมผัส))

เป็นใหญ่, เป็นไทแก่ตัว

ชนอิสระ

ที่ปกครองตนเอง

รัฐอิสระ

ไม่ขึ้นแก่ใคร, ไม่สังกัดใคร

อาชีพอิสระ

นักเขียนอิสระ


อิสร

ยืมมาจากบาลี อิสฺสร (“เป็นใหญ่”)

[เสียงสมาส]
อิด-สะ-ระ-

เป็นใหญ่, เป็นไทแก่ตัว

อิสรชน


ยศ

ยืมมาจากสันสกฤต यश (ยศ); เทียบบาลี ยส

ที่แสดงฐานะหรือชั้น

พัดยศ


ย่อง

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง yongq (หย่อง) , จ้วงแบบจั่วเจียง yongh (ย่อง)

/jɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่ลอยเหนือขึ้นมา

แกงมันย่อง

ขัดพื้นเป็นมันย่อง


กิมจิ

ยืมโดยเรียนรู้จากเกาหลี 김치 (gimchi)

ที่มาจากเกาหลี

นักเตะแดนกิมจิ


ลาก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *laːkᴰ²ᴸ, จากไทดั้งเดิม *C̬.laːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลาก, ลาว ລາກ (ลาก), คำเมือง ᩃᩣ᩠ᨠ (ลาก), เขิน ᩃᩣ᩠ᨠ (ลาก), ไทลื้อ ᦟᦱᧅ (ลาก), ไทดำ ꪩꪱꪀ (ลาก), ไทขาว ꪩꪱ, ไทใหญ่ လၢၵ်ႈ (ล้าก), ไทใต้คง ᥘᥣᥐ (ลาก), อาหม 𑜎𑜀𑜫 (ลก์), จ้วง rag, จ้วงแบบหนง laeg, จ้วงแบบจั่วเจียง lag

/laːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่ทำให้เคลื่อนที่ตามไปโดยวิธีต่าง ๆ เช่น ดึง ฉุด ระไป ถูไป ล่ามไป โยงไป

รถลาก


เขว

/kʰweː˩˩˦/^((สัมผัส))

เหไปนอกทาง, ผิดทาง, ไม่ตรงทาง


เฉ

/t͡ɕʰeː˩˩˦/^((สัมผัส))

เหไป, ไม่ตรงเส้นตรงแนว


ตึง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩧ᩠᩵ᨦ (ตึ่ง), เขิน ᨲᩨ᩠᩵ᨦ (ตื่ง), ลาว ຕຶ່ງ (ตึ่ง), อีสาน ตึ่ง, ไทลื้อ ᦎᦹᧂᧈ (ตื่ง), ไทใหญ่ တိုင်ႇ (ตึ่ง), ไทใต้คง ᥖᥪᥒᥱ (ตื่ง), จ้วงแบบจั่วเจียง dwng

/tɯŋ˧/^((สัมผัส))

เชือกตึง

เส้นตึง

เสื้อแขนตึง

มีอาการออกจะโกรธ ๆ

หมู่นี้ดูตึงไป


หนัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnakᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜັກ (หนัก), ไทลื้อ ᦐᧅ (หนัก), ไทดำ ꪘꪰꪀ (หนัก), ไทใหญ่ ၼၵ်း (นั๊ก), ไทใต้คง ᥘᥐᥴ (ลั๋ก), อ่ายตน ꩫက် (นก์), อาหม 𑜃𑜀𑜫 (นก์), ปู้อี nagt, จ้วง naek

มีน้ำหนักมาก, ตรงข้ามกับ เบา

ไข้หนัก

ศึกหนัก

บุญหนักศักดิ์ใหญ่

ที่ให้ผลช้ากว่าปรกติ

ทุเรียนหนัก

ข้าวหนัก

ที่ใช้พื้นที่เก็บข้อมูลมาก


เปล่ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป่ง, ลาว ເປັ່ງ (เปั่ง) หรือ ເປ່ງ (เป่ง), คำเมือง ᨸᩖᩮ᩵ᨦ (เปล่ง), เขิน ᨸᩮ᩠᩵ᨦ (เป่ง), ไทลื้อ ᦔᦲᧂᧈ (ปี่ง) หรือ ᦵᦔᧂᧈ (เป่ง)

แจ่มใส, สุกใส


ลงท้าย

พูดว่าจะให้เงิน ลงท้ายก็เหลว

คนเราลงท้ายก็ต้องตายกันทุกคน

เรียกข้อความที่ลงท้ายจดหมาย เช่น ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง ว่า คำลงท้าย


สากรรจ์

แผลงมาจาก ฉกรรจ์ โดยให้เข้ากับ สาหัส

แข็งแรงสมบูรณ์

รุนแรงอาจถึงตาย

สาหัสสากรรจ์


ฉกรรจ์

ไม่ทราบรากศัพท์

สกรรจ์
สากรรจ์
ฉกัน

ใจฉกรรจ์

แข็งแรงสมบูรณ์

วัยฉกรรจ์

ชายฉกรรจ์

รุนแรงอาจถึงตาย

แผลฉกรรจ์


เสมอภาค

สะ-เหฺมอ-พาก

/sa˨˩.mɤː˩˩˦.pʰaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

มีส่วนเท่ากัน, เท่าเทียมกัน

ในปัจจุบันบุรุษและสตรีมีสิทธิเสมอภาคกัน


ย่อย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍ່ອຍ (ย่อย), ไทลื้อ ᦍᦾᧈ (ย่อ̂ย), ไทใหญ่ ယွႆႈ (ย้อ̂ย)

/jɔj˥˩/^((สัมผัส))

เรียกส่วนน้อยที่แยกจากส่วนใหญ่

ส่วนย่อย

กลุ่มย่อย

เบ็ดเตล็ด, ไม่สำคัญ

ข่าวย่อย

เรียกละครเรื่องสั้น ๆ ว่า ละครย่อย

เรียกธนบัตรที่ราคาน้อยกว่าฉบับที่มีราคามากว่า ธนบัตรย่อย หรือ แบงก์ย่อย


โป๊

จากฮกเกี้ยน 補 (pó͘ ป้อ, “ปะชุนเสื้อผ้า, ซ่อมแซม, บำรุงร่างกาย”)

/poː˦˥/^((สัมผัส))

เปลือยหรือค่อนข้างเปลือย

รูปโป๊

มีเจตนาเปิดเผยอวัยวะบางส่วนที่ควรปกปิด

แต่งตัวโป๊


เจียว

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 焦 (zieu1, “ไหม้, แห้ง, กรอบ”)

ที่ทอดด้วยน้ำมัน

ไข่เจียว

หอมเจียว

กระเทียมเจียว


โหม่

/moː˨˩/^((สัมผัส))

นั่งหัวโหม่


รวน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง luenh (ล่วน, “รวน, วุ่นวาย”), จ้วงแบบจั่วเจียง luenh (ล่วน, “รวน, วุ่นวาย”)

ฟันรวน

เบียดดันกันไปมา

แถวรวน


โย้

/joː˦˥/^((สัมผัส))

เอนเพราะไม่ตั้งตรงทรงตัวตามธรรมดาที่ควรเป็น

เรือนโย้

เขียนหนังสือโย้

ยื่นออกกว่าปรกติ

ท้องโย้

พุงโย้


คั่ว

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᩅᩫ᩶ (ขว็้), เขิน ᨡ᩠ᩅᩫ᩶ (ขว็้), อีสาน ขั้ว, ลาว ຂົ້ວ (ข็้ว), ไทลื้อ ᦷᦃᧉ (โฃ้), ไทใหญ่ ၶူဝ်ႈ (ขู้ว), ไทดำ ꪄ꫁ꪺ (ฃั้ว), อาหม 𑜁𑜤𑜈𑜫 (ขุว์)

/kʰua̯˥˩/^((สัมผัส))

เรียกของที่คั่วแล้ว

ข้าวคั่ว

ถั่วคั่ว


โม้ ๆ

เสียงอย่างเสียงเรียกสุนัขมากินข้าว


โม่งโค่ง

/moːŋ˥˩.kʰoːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ใหญ่โตเกะกะ, ใหญ่โตไม่สมรูป

รูปร่างโม่งโค่ง


ใส

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *saɰᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩲ (ใส), อีสาน ใส, ลาว ໃສ (ใส), ไทลื้อ ᦺᦉ (ไส), ไทดำ ꪻꪎ (ใส), ไทใหญ่ သႂ် (ใส), ไทใต้คง ᥔᥬᥴ (ใส๋), อาหม 𑜏𑜧 (สว์) หรือ 𑜏𑜧𑜤 (สาว์), จ้วง saw

ᩈᩱ

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

ꪻꪎ

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

သႂ်

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

ໃສ

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

transparent

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

ฟ้าใส

ไม่ขุ่น, ไม่มัว

น้ำใส

กระจกใส


ใต้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *taɰꟲ; เทียบจีนยุคกลาง底 (MC tejX); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຕ້ (ใต้), ไทลื้อ ᦺᦎᧉ (ไต้), ไทใหญ่ တႂ်ႈ (ใต้), ไทใต้คง ᥖᥬᥲ (ใต้), อาหม 𑜄𑜧 (ตว์) หรือ 𑜄𑜨𑜧 (ตอ̂ว์), จ้วง dawj, จ้วงแบบจั่วเจียง dawj; เทียบเบดั้งเดิม *ɗaːwᴬ²

ที่อยู่ในที่หรือฐานะต่ำกว่าสิ่งอื่นเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

รถไฟใต้ดิน

อยู่ใต้อำนาจ

ไม่อยู่เหนือ

ใต้ลม

ต่ำกว่าพื้นผิวระดับหรือเกณฑ์

ใต้ดิน

ใต้น้ำ

ที่ตั้งอยู่ มาจาก หรือไปทางทิศใต้


ใย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaɰᴬ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩱ (ไย), เขิน ᨿᩱ (ไย), ลาว ໃຍ (ใย), ไทลื้อ ᦺᦍ (ไย), ไทดำ ꪻꪥ (ใย), ไทขาว ꪻꪥ, ไทใหญ่ ယႂ်း (ใย๊), ไทใต้คง ᥕᥬᥰ (ใย๊), พ่าเก ယၞ် (ใย), อาหม 𑜊𑜧 (ยว์)

นวลบาง, บาง ๆ, ละเอียดอ่อน

นวลใย


ยองใย

ผุดผ่องเป็นน้ำนวล

ผิวนวลเป็นยองใย

ใช้เป็นคำเปรียบเทียบว่ามีขนาดเล็กเท่าใยแมงมุม

ไม่มีความผิดแม้เท่ายองใย


กระใด

กระไร, อะไร, ทำไม

ผู้แกล้วกระใดรณภู


…ใด…หนึ่ง

… + ใด + … + หนึ่ง

…-ได-…-หฺนึ่ง

ใครก็ได้, อะไรก็ได้ (เทียบเท่า any)

คนใดคนหนึ่ง

สิ่งใดสิ่งหนึ่ง

อย่างใดอย่างหนึ่ง


ไม่ใกล้ไม่ไกล

ไม่ + ใกล้ + ไม่ + ไกล

ไม่-ไกฺล้-ไม่-ไกฺล

บ้านฉันอยู่ไม่ใกล้ไม่ไกลจากที่นี่

คนไม่ใกล้ไม่ไกล


เฝ่ย

แผลงมาจาก เห่ย

/fɤj˨˩/^((สัมผัส))

เชย, ไม่ทันสมัย, ไม่มีรสนิยม


เห่ยเฝ่ย

เหิ็่ย-เฝิ็่ย

/hɤj˨˩.fɤj˨˩/^((สัมผัส))

เชยมาก, ไม่ทันสมัยมาก, ไม่มีรสนิยมมาก


เหมาะ

ไม่ทราบรากศัพท์; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾᩰᩬᩡ (โหมอะ), ลาว ເໝາະ (เหมาะ)

/mɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

ได้โอกาสเหมาะ

กำลังเหมาะ

โอกาสนี้ไม่เหมาะจะเข้าพบผู้ใหญ่

2 คนนี้เหมาะกัน


คู่ควร

เหมาะกัน, สมกัน, เสมอกัน, มีค่าเท่ากัน


หลาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰlaːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หลาย, ลาว ຫຼາຍ (หลาย), คำเมือง ᩉᩖᩣ᩠ᨿ (หลาย), เขิน ᩉ᩠ᩃᩣ᩠ᨿ (หลาย), ไทลื้อ ᦜᦻ (หลาย), ไทดำ ꪨꪱꪥ (หลาย), ไทใหญ่ လၢႆ (ลาย), ปู้อี laail, จ้วง lai, แสก หล่าย; เทียบจีนเก่า多 (OC *ʔl'aːl)

/laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

มาก, บางทีใช้คู่กับคำ มาก เป็น มากหลาย


ทุก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ທຸກ (ทุก), คำเมือง ᨴᩩᨠ (ทุก), เขิน ᨴᩩᨠ (ทุก), ไทลื้อ ᦑᦳᧅ (ทุก)

ᨣᩪ᩵

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ꪋꪴ꪿

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ၵူႈ

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

tous

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

les

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

toutes

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

les

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

chaque

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

jeder

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

jede

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

jedes

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ທຸກ

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

ຊູ່

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

every

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด

/tʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

แต่ละหน่วย ๆ ของจำนวนทั้งหมด, ทั้งหมดโดยหมายแยกเป็นหน่วย ๆ

คนที่เกิดมาแล้วมีปัญญาด้วยกันทุกคน แต่ทุกคนมีปัญญาไม่เท่ากัน


ทุก ๆ

/tʰuk̚˦˥.tʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

ทุก ๆ คนจะต้องช่วยเหลือกัน


ล้วน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ລ້ວນ (ล้วน), ไทลื้อ ᦷᦟᧃᧉ (โล้น)

แท้, เป็นอย่างเดียวกันหมด, ไม่มีอะไรปน

ทองล้วน


ล้วน ๆ

แท้, เป็นอย่างเดียวกันหมด, ไม่มีอะไรปน

เงินล้วน ๆ


เป้ง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เป้ง, ลาว ເປ້ງ (เป้ง)

/peːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มดเป้ง


ซื่อสัตย์

ซื่อ + สัตย์

/sɯː˥˩.sat̚˨˩/^((สัมผัส))

ประพฤติตรงและจริงใจ, ไม่คิดคดทรยศ, ไม่คดโกงและไม่หลอกลวง

เขาได้รับรางวัลค่าที่เป็นคนซื่อสัตย์


จริงใจ

/t͡ɕiŋ˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

บริสุทธิ์ใจ, สุจริตใจ


สุจริตใจ

สุ-จะ-หฺริด-ไจ

บริสุทธิ์ใจ, จริงใจ

เขาช่วยเหลือเด็กคนนั้นด้วยความสุจริตใจ ไม่ได้หวังสิ่งตอบแทน


เด่น

ที่ปรากฏเห็นได้ชัดจะแจ้งเพราะนูนขึ้นมา ยื่นล้ำออกมา หรือสูงใหญ่กว่าธรรมดา

มีคุณสมบัติหรือความสามารถเยี่ยม

สวยเด่น

ดีเด่น


เหลวไหล

พูดแต่เรื่องเหลวไหล

เป็นคนเหลวไหล


เละเทะ

เละ + เทะ เป็นคำสร้อย

/leʔ˦˥.tʰeʔ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่เป็นระเบียบ

หัวหน้าไม่อยู่ งานการเละเทะ

มีความประพฤติเหลวไหลไม่มีความรับผิดชอบ

คนกินเหล้าเมายาเป็นคนเละเทะ เชื่อถือไม่ได้

มีความประพฤติเป็นที่น่ารังเกียจ (มักใช้ในทางชู้สาว)

ผู้หญิงคนนั้นทำตัวเละเทะ


ชู้สาว

/t͡ɕʰuː˦˥.saːw˩˩˦/^((สัมผัส))

รัก ๆ ใคร่ ๆ, เชิงกามารมณ์

เรื่องชู้สาว


เหยิง

ไม่ทราบรากศัพท์

/jɤːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ยุ่ง, รุงรัง, มักใช้เข้าคู่กับคำ ยุ่ง เป็น ยุ่งเหยิง


ยุ่งเหยิง

ยุ่ง + เหยิง

/juŋ˥˩.jɤːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ยุ่งกันใหญ่, วุ่นวายไม่มีระเบียบ

การจลาจลทำให้บ้านเมืองยุ่งเหยิง


อธิบดี

ยืมมาจากสันสกฤต अधिपति (อธิปติ) หรือบาลี อธิปติ (“ผู้เป็นใหญ่”); เทียบเท่า อธิ + บดี

อะ-ทิบ-บอ-ดี

/ʔa˨˩.tʰi˦˥.bɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

/ʔa˨˩.tʰip̚˦˥.bɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

มีความเจริญสวัสดิมงคล ทางโหราศาสตร์นิยมให้ประกอบการมงคลต่าง ๆ ในวัน ยาม ฤกษ์ ราศี และดิถีที่เป็นอธิบดี ทั้งนี้ตลอดปีนั้น ๆ, ตรงข้ามกับโลกาวินาศ


รำไพ

รำไพพรรณ


ชั้น

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɟanꟲ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨩᩢ᩠᩶ᨶ (ชั้น), ลาว ຊັ້ນ (ซั้น), ไทลื้อ ᦋᧃᧉ (ชั้น) หรือ ᦶᦋᧃᧉ (แช้น), ไทใหญ่ ၸၼ်ႉ (จั๎น), อาหม 𑜋𑜃𑜫 (ฉน์)
ในอนุกรมวิธาน ยืมความหมายจากอังกฤษ class; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

/t͡ɕʰan˦˥/^((สัมผัส))

ที่ซ้อนทับกัน

ขนมชั้น

หินชั้น


มนุญ

ยืมมาจากบาลี มนุญฺญ

เป็นที่พอใจ, งาม


เหนียว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰniəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜຽວ (หนยว), ไทลื้อ ᦵᦐᧁ (เหนว), ไทดำ ꪘꪸꪫ (หนย̂ว), ไทใหญ่ ၼဵဝ် (เนว), ไทใต้คง ᥘᥥᥝᥴ (เล๋ว) หรือ ᥢᥥᥝᥴ (เน๋ว), จ้วง niu, จ้วงแบบหนง no, จ้วงแบบจั่วเจียง nuo/nu

ดึงขาดยาก, ทนทานไม่หักไม่ขาดง่าย, แกะออกยาก, ไม่ยุ่ย, ไม่เปื่อย

กิ่งมะขามเหนียวมาก

ด้ายหลอดเหนียวมาก

มือเหนียว

ตีนเหนียว

มีลักษณะคล้ายยางใช้ติดสิ่งอื่นได้

เอาแป้งมันผสมน้ำตั้งไฟแล้วกวนจนเหนียว

อาการที่ทำให้รู้สึกเหนอะหนะ

เหงื่อออกจนเนื้อตัวเหนียวไปหมด

คงกระพัน, ทนทานต่อศัสตราวุธ, ฟัน แทง หรือยิงไม่เข้า

เขาเป็นคนหนังเหนียว

ตระหนี่, มักใช้ว่า ขี้เหนียว

เขาเป็นคนเหนียวมาก


รอม

/rɔːm˧/^((สัมผัส))

อาการที่โค้งเข้าหากันเป็นวง, ลอม ก็ว่า

ควายเขารอม


เท็จ

ยืมมาจากเขมร ទេត្យ (เทตฺย, “ผีร้าย, ปีศาจ”), จากสันสกฤต दैत्य (ไทตฺย, “ปีศาจ”); การสะกดคำถูกปนเปื้อนมาจาก เสด็จ/สมเด็จ ซึ่งเป็นคำยืมอื่น ๆ จากภาษาเขมร

/tʰet̚˦˥/^((สัมผัส))

ปด, โกหก, ไม่จริง


ผอม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *proːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩬᨾ (ผอม), เขิน ᨹᩬᨾ (ผอม), ลาว ຜອມ (ผอม), ไทลื้อ ᦕᦸᧄ (ผอ̂ม), จ้วง byom; เทียบไทใหญ่ ယွမ် (ยอ̂ม), สุ่ย qxguml

/pʰɔːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ร่างกายมีเนื้อน้อย, ซูบ


ซูบ

/suːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ผอมลง, ซีดไป, เซียวไป


เซียว

มีเนื้อแข็งเป็นแกน (ใช้แก่หัวเผือกหัวมัน)

ไม่สดใส, ไม่สดชื่น (ใช้แก่หน้า)


งุ้ม

/ŋum˦˥/^((สัมผัส))

งอลงอย่างปากนกแก้ว


ทู่

/tʰuː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่แหลม (ใช้แก่ของที่มีลักษณะยาวแหลม แต่ขาดความแหลมไปเพราะความสึกกร่อนด้วยการใช้เป็นต้น)

ดินสอทู่

เข็มทู่


แหลม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰlɛːmᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰleːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แหลม, ลาว ແຫຼມ (แหลม), คำเมือง ᩉᩖᩯᨾ (แหลม), เขิน ᩉᩖᩯᨾ (แหลม), ไทลื้อ ᦶᦜᧄ (แหลม), ไทดำ ꪵꪨꪣ (แหลม), ไทขาว ꪵꪨꪣ, ไทใหญ่ လႅမ် (แลม), ไทใต้คง ᥘᥦᥛᥴ (แล๋ม), จ้วง lem หรือ liem, จ้วงแบบจั่วเจียง liem; เทียบไหลดั้งเดิม *tçʰəːm, ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *Cazem (ซึ่งเป็นรากของมาเลเซีย tajam, ตากาล็อก matalim)

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/lɛːm˩˩˦/^((สัมผัส))

/lɛm˩˩˦/^((สัมผัส))

มีปลายเสี้ยมคม

มีดปลายแหลม

ปัญญาแหลม

ชำนาญจนรู้ได้ทันทีว่าอะไรจริงอะไรไม่จริงเป็นต้น

ตาแหลม

เสียงแหลม

รสหวานแหลม


พลาสติก

ยืมมาจากอังกฤษ plastic

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

พฺล้าด-สะ-ติก

ทำด้วยพลาสติก

ถุงพลาสติก

ขวดพลาสติก


เยิบ

อาการของสิ่งที่แบนและยาวเมื่อรับน้ำหนักมาก ๆ จะไหวตัวขึ้นลงเป็นจังหวะเนิบ ๆ

กระดานนอกชานอ่อนเยิบ


เยิบ ๆ

หาบของมาเยิบ ๆ


ยวบ ๆ

อาการเคลื่อนไหวขึ้นลงตามแนวนอน

สะพานยวบ ๆ


ยาบ ๆ

อาการที่โบกหรือกระพือขึ้นลงช้า ๆ

อาการที่สูงขึ้นและยุบลงช้า ๆ, ใช้ว่า เยิบยาบ ก็มี


ทึม

/tʰɯm˧/^((สัมผัส))

ครึ้ม, มัวซัว

ท้องฟ้าทึม

สีทึม ๆ


ทึ่ม

/tʰɯm˥˩/^((สัมผัส))

ทื่อ, ไม่เฉียบแหลม, โง่


ไร้

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไฮ้, ลาว ໄຮ້ (ไฮ้), คำเมือง ᩁᩱ᩶ (ไร้), เขิน ᩁᩱ᩶ (ไร้), ไทลื้อ ᦺᦣᧉ (ไฮ้)

ขัดสน, ไม่มี, ปราศจาก

ไร้ทรัพย์

ไร้ความสามารถ


ลวงโลก

ตลบตะแลงปลิ้นปล้อนในคำว่า คนลวงโลก


จ้า

/t͡ɕaː˥˩/^((สัมผัส))

จัด, ยิ่ง, แรง, (ใช้แก่สี แสง หรือเสียง)

สีจ้า

แสงจ้า


แน่

/nɛː˥˩/^((สัมผัส))

เก่ง, มีฝีมือดี

คนนี้มือแน่มาก


แน่งน้อย

/nɛŋ˥˩.nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

มีรูปทรงแบบบาง (มักใช้แก่หญิงสาว)


หน่วย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜ່ວຍ (หน่วย), จ้วง ngveih (งวั่ย, “ผล, ลูก, เมล็ด”), จ้วงแบบจั่วเจียง ngvoiq (หง่วย) / voiq (หว่วย, “ผล, ลูก, เมล็ด”)

หนึ่ง (ใช้แก่การพนันถั่วและโป)


ตะวันออก

/ta˨˩.wan˧.ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่ตั้งอยู่ มาจาก หรือไปทางทิศตะวันออก


ตะวันตก

ที่ตั้งอยู่ มาจาก หรือไปทางทิศตะวันตก

ที่เกี่ยวกับประเทศต่าง ๆ ในทวีปยุโรปและอเมริกา

ชาติตะวันตก


พับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *bapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พับ, ลาว ພັບ (พับ), คำเมือง ᨻᩢ᩠ᨷ (พับ), เขิน ᨻᩢ᩠ᨷ (พับ), ไทลื้อ ᦗᦸᧇ (พอ̂บ), ไทดำ ꪝꪚꪾ (ปฺับ, “หนังสือ”), ไทขาว ꪝꪚꪾ, ไทใหญ่ ပပ်ႉ (ปั๎ป, “หนังสือพับ”), จ้วงแบบจั่วเจียง paeb, จ้วง baeb

/pʰap̚˦˥/^((สัมผัส))

ที่ทบหรือหักทบเข้าด้วยกัน

ผ้าพับ

มีดพับ


สูญ

ยืมมาจากบาลี สุญฺญ, จากสันสกฤต शून्य (ศูนฺย); ร่วมเชื้อสายกับเขมร សុញ្ញ (สุญฺญ), ลาว ສູນ (สูน); ร่วมรากกับ ศูนย์

/suːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่หมดไป ในคำว่า หนี้สูญ


โค่ง

/kʰoːŋ˥˩/^((สัมผัส))

โตหรืออายุมากกว่าเพื่อน

เด็กโค่ง


ทโมน

ใหญ่และมีกำลังมาก (มักใช้แก่สัตว์ตัวผู้ที่เป็นจ่าฝูง)

ลิงทโมน


ทะโมน

[tʰä˥.mõːn˧ ~ tʰä˧.mõːn˧]

รูปที่สะกดผิดของ ทโมน


อุบาทว์

ยืมมาจากบาลี อุปทฺทว (“สิ่งอันตราย”); เทียบสันสกฤต उपद्रव (อุปทฺรว, “สิ่งอันตราย”)

/ʔu˨˩.baːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อัปรีย์, จัญไร, ไม่เป็นมงคล


อุกฤษฏ์

ยืมมาจากสันสกฤต उत्कृष्ट (อุตฺกฺฤษฺฏ); เทียบบาลี อุกฺกฏฺฐ


อลักเอลื่อ

อึดอัดใจ, ลำบากใจ, อาหลักอาเหลื่อ อิหลักอิเหลื่อ หรือ อีหลักอีเหลื่อ ก็ว่า


อลังการ

ยืมมาจากสันสกฤต अलङ्कार (อลงฺการ) หรือบาลี อลงฺการ

อลงการ
ความอลังการ (noun-from-adj)

งามด้วยเครื่องประดับตกแต่ง


เลิ้ง

/lɤːŋ˦˥/^((สัมผัส))


เฬิง

/lɤːŋ˧/^((สัมผัส))


บาง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.baːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ບາງ (บาง), คำเมือง ᨷᩤ᩠ᨦ (บาง), ไทใหญ่ မၢင် (มาง) หรือ ဝၢင် (วาง), ไทใต้คง ᥛᥣᥒ (มาง), อาหม 𑜈𑜂𑜫 (บง์), จ้วง mbang; เทียบสุ่ย qbaangl, ต้งใต้ mangl, เบดั้งเดิม *viaŋᴬ¹

/baːŋ˧/^((สัมผัส))

มีส่วนสูงน้อยจากผิวพื้น, ไม่หนา, มีความหนาน้อย

มีดบาง

ผ้าบาง

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ผสมสุราแต่บาง ๆ

แทงลูกบิลเลียดไปถูกอีกลูกหนึ่งเพียงผิว ๆ เรียกว่า แทงบางไป

เรียกผู้ที่มีผมน้อยกว่าปรกติว่า ผมบาง

เรียกผู้ที่อายง่ายกว่าปรกติ คือไม่ควรละอาย กลับอายว่า หน้าบาง, ตรงข้ามกับ หน้าหนา

เรียกผู้ที่มีรูปร่างอ้อนแอ้นสะโอดสะองว่า เอวเล็กเอวบาง หรือเอวบางร่างน้อย

เรียกคนอ่อนแอทนความลำบากไม่ได้เพราะไม่เคยชินว่า คนผิวบาง


บาง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບາງ (บาง), คำเมือง ᨷᩤ᩠ᨦ (บาง), ไทใหญ่ မၢင် (มาง), ไทใต้คง ᥛᥣᥒ (มาง), อาหม 𑜈𑜂𑜫 (บง์)

/baːŋ˧/^((สัมผัส))

ใช้ประกอบหน้านามหมายความว่า ไม่ใช่ทั้งหมด คือ เป็นส่วนย่อยหรือส่วนใดส่วนหนึ่งของส่วนรวม, ลาง ก็ใช้

บางคน

บางพวก

บางถิ่น

บางสิ่ง


จอม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩬᨾ (จอม), ลาว ຈອມ (จอม), ไทลื้อ ᦈᦸᧄ (จอ̂ม), ไทดำ ꪊꪮꪣ (จอม), ไทขาว ꪊꪮꪣ, ไทแดง ꪊꪮꪣ, ไทใหญ่ ၸွမ် (จอ̂ม), ไทใต้คง ᥓᥩᥛᥴ (จ๋อ̂ม), พ่าเก ꩡွံ (จอ̂ํ), อาหม 𑜋𑜨𑜪 (ฉอ̂ํ); เทียบเขมร ចម (จม)

/t͡ɕɔːm˧/^((สัมผัส))

คำที่ใช้ประกอบหน้าคำกริยาเพื่อแสดงว่ามีลักษณะเด่นเช่นนั้น (มักใช้ในทางไม่ดี)

จอมโวย

จอมแฉ

จอมจุ้น

จอมเบี้ยว


ชวลิต

ยืมมาจากสันสกฤต ज्वलित (ชฺวลิต)

/t͡ɕʰa˦˥.wa˦˥.lit̚˦˥/^((สัมผัส))

รุ่งเรือง, รุ่งโรจน์, สว่าง


ชลิต

ยืมมาจากบาลี ชลิต (“รุ่งเรือง, สว่าง”)

/t͡ɕʰa˦˥.lit̚˦˥/^((สัมผัส))

รุ่งเรือง, รุ่งโรจน์, สว่าง


พ้อง

/pʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ต้องกัน, ตรงกัน, ซ้ำกัน

พ้องรูป

พ้องเสียง

พ้องความ

เห็นพ้องด้วย

ชื่อพ้องกัน


ต่าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *taːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ต่าง, ลาว ຕ່າງ (ต่าง), คำเมือง ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (ต่าง), เขิน ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (ต่าง), ไทลื้อ ᦎᦱᧂᧈ (ต่าง), ไทดำ ꪔ꪿ꪱꪉ (ต่าง), ไทใหญ่ တၢင်ႇ (ต่าง), ไทใต้คง ᥖᥣᥒᥱ (ต่าง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วงแบบจั่วเจียง dangq, จ้วง ndangq

/taːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ผิดแผก, ไม่เหมือนเดิม

สีต่างไป

ต่างประเทศ

ต่างพ่อ

ต่างแม่


คนละ

คนหนึ่ง ๆ, แต่ละคน

เก็บเงินคนละ 5 บาท

ต่างหากจากกัน ไม่ใช่อย่างเดียวกัน

ผ้าคนละชนิด

หนังสือคนละเล่ม


แต่ละ

/tɛː˨˩.laʔ˦˥/^((สัมผัส))

คำที่บอกแยกเป็นจำนวนหนึ่ง ๆ

แต่ละคน

แต่ละราย

แต่ละหมวด


ห้อย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *hoːjꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ້ອຍ (ห้อย), ไทลื้อ ᦠᦾᧉ (ห้อ̂ย), ไทดำ ꪬ꫁ꪮꪥ (ห้อย), ไทขาว ꪬꪮꪥꫂ, ไทใหญ่ ႁွႆႈ (ห้อ̂ย), ไทใต้คง ᥞᥩᥭᥲ (ห้อ̂ย), พ่าเก ꩭွႝ (หอ̂ย์), อาหม 𑜍𑜨𑜩 (รอ̂ย์), จ้วง hoij, จ้วงแบบจั่วเจียง hoijเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ cernuous, pendulous (คำคุณศัพท์)

/hɔj˥˩/^((สัมผัส))

ที่แขวนติดอยู่

โคมไฟห้อย

ปากห้อย


บเอ

/bɔː˧.ʔeː˧/^((สัมผัส))

มิใช่เอก, มิใช่หนึ่ง, มาก


อืด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອືດ (อืด), เขิน ᩋᩨ᩠ᨯ (อืด)

/ʔɯːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ท้องอืด

เฉื่อยชา, ช้า


เสมือน

เป็นไปได้ว่ามาจากการหลอมคำ ของ เสมอ + เหมือน

/sa˨˩.mɯa̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

เหมือนกับ, เหมือนกัน, คล้ายคลึงกัน

โลกเสมือน(จริง)

องค์การเสมือน(จริง)


จำเป็น

ต้องเป็นอย่างนั้น, ต้องทำ, ขาดไม่ได้


รับจ้าง

/rap̚˦˥.t͡ɕaːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ที่รับทำงานเพื่อค่าจ้าง

ทหารรับจ้าง

มือปืนรับจ้าง


อ่อนหัด

/ʔɔːn˨˩.hat̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่ฝึกฝนมาน้อย, ไม่ชำนาญ


ชัชวาล

คำซ้ำ ของ ชวาล แบบอัพภาส, จากสันสกฤต ज्वाल (ชฺวาล)

/t͡ɕʰat̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥.waːn˧/^((สัมผัส))

สว่าง, รุ่งเรือง, โพลงขึ้น


สาธิต

ยืมมาจากสันสกฤต साधित (สาธิต, “ให้สำเร็จ”)

/saː˩˩˦.tʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

ที่แสดงเป็นตัวอย่าง

แปลงสาธิต

โรงเรียนสาธิต


ใจบาปหยาบช้า

ใจ + บาป + หยาบ + ช้า

ความใจบาปหยาบช้า (noun-from-adj)

ไจ-บาบ-หฺยาบ-ช้า

/t͡ɕaj˧.baːp̚˨˩.jaːp̚˨˩.t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

มีใจฝักใฝ่ในทางชั่วร้าย


สาธารณะ

ยืมมาจากสันสกฤต साधारण (สาธารณ) หรือบาลี สาธารณ

สาธารณ
สาธารณ์

/saː˩˩˦.tʰaː˧.ra˦˥.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

เพื่อประชาชนทั่วไป

สวนสาธารณะ

โทรศัพท์สาธารณะ

บ่อน้ำสาธารณะ

ถนนนี้ไม่ใช่ถนนสาธารณะ

อย่าแต่งตัวประเจิดประเจ้อในที่สาธารณะ


เป็นกลาง

ไม่เข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

วางตัวเป็นกลาง


ผึ่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜຶ່ງ (ผึ่ง)

/pʰɯŋ˨˩/^((สัมผัส))

ที่กางออก, ที่ผายออก

อกผายไหล่ผึ่ง


โข

ตัดมาจาก อักโข ตัดมาจาก อักโขภิณี

/kʰoː˩˩˦/^((สัมผัส))

ยังมีอีกโข


อักโข

ตัดมาจาก อักโขภิณี

/ʔak̚˨˩.kʰoː˩˩˦/^((สัมผัส))


ล่อง

/lɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่แล่นไปตามทางจากเหนือลงใต้

รถล่อง

ขาล่อง


หง้าย

คำโทโทษของง่าย

/ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ ง่าย

เอาอเวรระงับหง้าย อาจสิ้นสูญเวร


ขู

แผลงมาจาก โข ตัดมาจาก อักโข ตัดมาจาก อักโขภิณี


เขรอะ

/kʰrɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

เป็นตะกอนทับถมอย่างของที่นอนก้นซับซ้อนอยู่, เกรอะ ก็ว่า

ตะกอนเขรอะ

รองเท้าเปื้อนโคลนเขรอะ


เขลอะ

/kʰlɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

ตะกอนเขลอะ

รองเท้าเปื้อนโคลนเขลอะ


เขละ

/kʰleʔ˨˩/^((สัมผัส))

เละ, เละเทะ, เกะกะ, ไม่เป็นระเบียบ, เขละขละ เขะขะ ก็ว่า


เดือด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗɤːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເດືອດ (เดือด), ไทใหญ่ လိူတ်ႇ (เลิ่ต), คำตี้ ꩫိူတ်, จ้วง ndat (ดาด), จ้วงแบบจั่วเจียง ndwed (เดือด)

/dɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))


อัตโนมัติ

เข้าคู่เสียง-ความหมายจากอังกฤษ automatic

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อัด-ตะ-โน-มัด

เป็นไปได้ในตัวเอง, ทำหน้าที่ได้ในตัวเอง, มีกลไกทำหน้าที่ได้เอง

นาฬิกาอัตโนมัติ


มอน

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง myonz (มลอน-มอนไข่ ไขกระดูก), จ้วงแบบจั่วเจียง myonz (มลอน-มอนไข่ ไขกระดูก)

/mɔːn˧/^((สัมผัส))

ใจมอน

ใจหวาน, ใจดี


สาทุ

ยืมมาจากบาลี สาทุ

/saː˩˩˦.tʰuʔ˦˥/^((สัมผัส))


ยุบยับ

อาการที่เสียแล้วเสียอีก, ย่อยยับ

เสียเงินยุบยับ


ยุบยิบ

ละเอียดเกินไป, ถี่ถ้วนเกินไป

ตรวจยุบยิบ

คิดยุบยิบทุกบาททุกสตางค์

อาการคันน้อย ๆ ทั่วทั้งตัวหรือเฉพาะบริเวณใดบริเวณหนึ่ง

คันยุบยิบไปทั้งตัว

คันจมูกยุบยิบ


ยุ่บ

อาการที่เคลื่อนไหวกระดุบกระดิบของสัตว์เล็ก ๆ อย่างหนอน มด ปลวก จำนวนมาก ๆ

มดขึ้นยุ่บ

หนอนไต่ยุ่บ

โดยปริยายใช้แก่คนจำนวนมาก ๆ

ที่สนามหลวงคนเดินขวักไขว่ยุ่บไปหมด


สำเร็จรูป

สำเร็จ + รูป

สำ-เหฺร็ด-รูบ

ที่ทำไว้เสร็จเรียบร้อยแล้ว

เสื้อผ้าสำเร็จรูป

อาหารสำเร็จรูป

กาแฟสำเร็จรูป


อาดุระ

แผลงมาจากภาษาสันสกฤต आतुरอาตุร < ภาษาบาลี อาตุร

เดือดร้อน, ทนทุกขเวทนาทั้งกายและใจ, ในบทกลอนตัดใช้ว่า ดุร ก็มี


สงัด

ยืมมาจากเขมร ស្ងាត់ (สฺงาต̍, “เงียบ”)

/sa˨˩.ŋat̚˨˩/^((สัมผัส))

เงียบเชียบ, สงบเงียบเพราะปราศจากเสียงรบกวน

ยามสงัด


ค่ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɣamᴮ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ขำ, อีสาน ค่ำ, ลาว ຄ່ຳ (ค่ำ), คำเมือง ᨤ᩵ᩣᩴ (ฅ่าํ), เขิน ᨤ᩵ᩣᩴ (ฅ่าํ), ไทลื้อ ᦆᧄᧈ (ฅั่ม), ไทดำ ꪁꪾ꪿ (กฺ่ำ), ไทขาว ꪅꪝꪾꫀ, ไทใหญ่ ၶမ်ႈ (ขั้ม), ไทใต้คง ᥑᥛ (ฃัม), อาหม 𑜁𑜪 (ขํ), จ้วง haemh, จ้วงแบบจั่วเจียง kaemh, แสก กฺั้ม

ที่อยู่ในช่วงเวลาตั้งแต่เย็นจนถึงเวลามืดตอนต้นของกลางคืน

รอบค่ำ


หงาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰŋaːjᴬ (“เอาหน้าขึ้น”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫງາຍ (หงาย), ไทใหญ่ ငၢႆ (งาย)， จ้วง mai, ngai

/ŋaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่พลิกเอาด้านหน้าขึ้น

หน้าหงาย


หงาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰŋaːjᴬ (“แสงจันทร์”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫງາຍ (หงาย), อาหม 𑜑𑜩 (หย์), จ้วงแบบจั่วเจียง hai (“ดวงจันทร์”)

/ŋaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียกคืนที่มีดวงจันทร์ส่องแสงสว่าง ว่า คืนเดือนหงาย


เอ้

/ʔeː˥˩/^((สัมผัส))

สำคัญ, หัวโจก (มักใช้ในทางตำหนิ)

เขาเป็นตัวเอ้ในการชวนเพื่อนหนีโรงเรียน


ฉบับกระเป๋า

ฉบับ + กระเป๋า

ฉะ-บับ-กฺระ-เป๋า

/t͡ɕʰa˨˩.bap̚˨˩.kra˨˩.paw˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่มีขนาดเล็กสามารถพกพาไปได้สะดวก

พจนานุกรมฉบับกระเป๋า

คอมพิวเตอร์ฉบับกระเป๋า


ยุคล

ยืมมาจากสันสกฤต युगल (ยุคล) หรือบาลี ยุคล

[เสียงสมาส]
ยุ-คน-ละ-

คู่, ทั้งสอง


จตุร

ยืมมาจากสันสกฤต चतुर् (จตุรฺ) < บาลี จตุ

[เสียงสมาส]
จะ-ตุ-ระ-

สี่, ใช้ประกอบหน้าคำที่มาจากภาษาบาลีหรือสันสกฤต


จาตุ

แผลงมาจาก จตุ < บาลี จตุ

สี่, ใช้ประกอบหน้าคำที่มาจากภาษาบาลี


จาตุร

แผลงมาจาก จตุร < สันสกฤต चतुर् (จตุรฺ) < บาลี จตุ


ดำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.damᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດຳ (ดำ), คำเมือง ᨯᩣᩴ (ดาํ), เขิน ᨯᩣᩴ (ดาํ), ไทลื้อ ᦡᧄ (ดัม), ไทใหญ่ လမ် (ลัม), อาหม 𑜃𑜪 (นํ) หรือ 𑜓𑜪 (ดํ), จ้วง ndaem; เทียบเบดั้งเดิม *zamᴬ¹, ไหลดั้งเดิม *ɗəmʔ

กัณห

อรรถาภิธาน:ดำ

กาฬ

อรรถาภิธาน:ดำ

จะกรุน

อรรถาภิธาน:ดำ

จะกรูน

อรรถาภิธาน:ดำ

ดำ

อรรถาภิธาน:ดำ

ทะมึน

อรรถาภิธาน:ดำ

นิล

อรรถาภิธาน:ดำ

มืด

อรรถาภิธาน:ดำ

ศยาม

อรรถาภิธาน:ดำ

ศยามล

อรรถาภิธาน:ดำ

สามะ

อรรถาภิธาน:ดำ

สามล

อรรถาภิธาน:ดำ

อสิตะ

อรรถาภิธาน:ดำ

สีอย่างสีมินหม้อ, ใช้ประกอบสิ่งต่าง ๆ บางอย่างโดยอนุโลมตามลักษณะ สี เป็นชื่อเรียกเฉพาะ

ผ้าดำ

เต่าดำ

มดดำ


เบี่ยง

/bia̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ที่เลี่ยง, ที่เบน

ทางเบี่ยง

สะพานเบี่ยง


ปรกติ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากสันสกฤต प्रकृति (ปฺรกฺฤติ, “ธรรมดา”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ตามปรกติ

เป็นไปตามเคย

เหตุการณ์ปรกติ

ไม่แปลกไปจากธรรมดา

อาการปรกติ


ปกติ

ยืมมาจากบาลี ปกติ (“ธรรมดา”)

正常

ธรรมดา, สามัญ

မိူၼ်ၵဝ်ႇ

ธรรมดา, สามัญ

ປົກກະຕິ

ธรรมดา, สามัญ

normal

ธรรมดา, สามัญ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ตามปกติ

เป็นไปตามเคย

เหตุการณ์ปกติ

ไม่แปลกไปจากธรรมดา

อาการปกติ


ศูนย์

ยืมมาจากเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ឝូន្យ (ศูนฺย), จากสันสกฤต शून्य (ศูนฺย); ร่วมเชื้อสายกับเขมร សូន្យ (สูนฺย), ลาว ສູນ (สูน); ร่วมรากกับ สูญ, สุญ, and สุญญ

/suːn˩˩˦/^((สัมผัส))


เปล่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *plɤwᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເປົ່າ (เป็่า), คำเมือง ᨸᩖᩮᩢ᩵ᩣ (เปฺลั่า), ไทลื้อ ᦔᧁᧈ (เป่า), ไทใหญ่ ပဝ်ႇ (ป่ว), อาหม 𑜆𑜧 (ปว์) หรือ 𑜆𑜨𑜧 (ปอ̂ว์), ไทดำ ꪹꪜ꪿ꪱ (เป่า), ไทขาว ꪹꪜꪱꫀ, ปักษ์ใต้ เปล๋า, จ้วงแบบจั่วเจียง byaeuq, jaeuq, จ้วง byaeuq

ไม่มีอะไรนอกจากตัวของมันเองที่อ้างถึง

ขวดเปล่า

มือเปล่า

ไม่มีข้อผูกพัน

ให้เปล่า

ได้เปล่า

อ้างว้าง, ว้าเหว่

เปล่าอก

เปล่าใจ

เปล่าเปลี่ยว

ไม่มีความผิด, ไม่มีส่วนร่วม (ในสิ่งที่ผิด)


เหว่

/weː˨˩/^((สัมผัส))

เปล่า, เปลี่ยว

เหว่ใจ


ว้าเหว่

/waː˦˥.weː˨˩/^((สัมผัส))

รู้สึกอ้างว้าง, เปลี่ยวใจ

ไปต่างถิ่น พอเย็นลงก็รู้สึกว้าเหว่ คิดถึงบ้าน


ยวง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍວງ (ยวง), ไทลื้อ ᦷᦍᧂ (โยง)

เรียกสีขาวผ่องเป็นมันปลาบเหมือนสีเงินที่ละลายคว้างอยู่ในเบ้าว่า สีเงินยวง


อ้วน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອ້ວນ (อ้วน), จ้วง uenj; อาจร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩋ᩠ᩅ᩶ᩁ (อว้ร, “อ่อนแอ”), ไทลื้อ ᦷᦀᧃᧉ (โอ้น, “อ่อนแอ”), ไทใหญ่ ဢူၼ်ႈ (อู้น, “อ่อนแอ”)

/ʔua̯n˥˩/^((สัมผัส))

มีเนื้อและมันมาก


หงอย

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/ŋɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

ซึมเซา, ไม่ชุ่มชื่น, ไม่กระปรี้กระเปร่า, ไม่ร่าเริง


เสริม

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก เฉลิม หรือ เจิม เพื่อเข้าคู่กับ สร้าง เป็น สร้างเสริม/เสริมสร้าง

/sɤːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่เพิ่มเติม

อาหารเสริม

เก้าอี้เสริม


เลือก

/lɯa̯k̚˥˩/^((สัมผัส))

เป็นเมือก, เหนียว ๆ ลื่น ๆ

ฝักกระเจี๊ยบต้มแล้วเป็นเลือก ๆ


เลือก

/lɯa̯k̚˥˩/^((สัมผัส))


ห่าง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫ່າງ (ห่าง), คำเมือง ᩉ᩵ᩣ᩠ᨦ (ห่าง), ไทใหญ่ ႁၢင်ႇ (ห่าง) , จ้วงแบบจั่วเจียง hangq (ห่าง)

/haːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ญาติห่าง ๆ

มีลูกห่าง


ถี่

เทียบจีนยุคกลาง緻 (MC drijH) , จ้วงแบบจั่วเจียง tiq (ถี่ ไม่ห่าง)

/tʰiː˨˩/^((สัมผัส))

มีระยะหรือช่องว่างชิด ๆ กัน, ไม่ห่าง

ตะแกรงตาถี่

หวีซี่ถี่


รักษาการ

ที่ปฏิบัติหน้าที่แทนชั่วคราว

รักษาการประธานาธิบดี

รัฐบาลรักษาการ


สงวน

ยืมมาจากเขมร ស្ងួន (สฺงัวน)

/sa˨˩.ŋua̯n˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่รักษาหวงแหนไว้

ป่าสงวน


หาญ

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ႁၢၼ် (หาน, “กล้าหาญ”), อาหม 𑜑𑜃𑜫 (หน์, “กล้าหาญ”), เขมร ហ៊ាន (ห̃าน)

/haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ทหารหาญ

หาญสู้


หมอง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmoːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໝອງ (หมอง), ไทใหญ่ မွင် (มอ̂ง), อาหม 𑜉𑜨𑜂𑜫 (มอ̂ง์), จ้วง mong; เทียบเขมร ហ្មង (หฺมง)

/mɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เครื่องแก้วหมอง

เครื่องเงินหมอง

ไม่ผ่องใส, ไม่แจ่มใส

หน้าหมอง


เศร้าหมอง

เศร้า + หมอง

/saw˥˩.mɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

หมองมัว, ไม่ผ่องใส

ผิวพรรณเศร้าหมอง

หน้าตาเศร้าหมอง

เครื่องนุ่งห่มเศร้าหมอง


หมองมัว

/mɔːŋ˩˩˦.mua̯˧/^((สัมผัส))

ไม่แจ่มใส, ไม่เบิกบาน


มัวหมอง

/mua̯˧.mɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีมลทิน, ไม่บริสุทธิ์


ร่วง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮ່ວງ (ฮ่วง) หรือ ຫ່ວງ (ห่วง), ไทใหญ่ ႁူင်ႈ (หู้ง), อาหม 𑜍𑜤𑜂𑜫 (รุง์)

/rua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))


รุ่ง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩩ᩵ᨦ (รุ่ง), ลาว ຮຸ່ງ (ฮุ่ง), ไทดำ ꪭꪴ꪿ꪉ (ฮุ่ง), ไทใหญ่ ႁုင်ႈ (หุ้ง), อาหม 𑜍𑜤𑜂𑜫 (รุง์)

/ruŋ˥˩/^((สัมผัส))

ฟ้ารุ่ง

อรุณรุ่ง

เจริญ, รุ่งเรือง, รุ่งโรจน์


ทั้งหลาย

ทั้ง + หลาย; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ทังหลาย, ลาว ທັງຫຼາຍ (ทังหลาย), คำเมือง ᨴᩘᩖᩣ᩠ᨿ (ทงลาย), เขิน ᨴᩢ᩠ᨦᩉᩖᩣ᩠ᨿ (ทังหลาย), ไทลื้อ ᦑᧂᦜᦻ (ทังหลาย), ไทดำ ꪹꪕꪸꪉꪨꪱꪥ (เตฺย̂งหลาย), ไทใหญ่ တင်းလၢႆ (ตั๊งลาย), ไทใต้คง ᥖᥒᥰᥘᥣᥭᥴ (ตั๊งล๋าย), อาหม 𑜄𑜂𑜫 𑜎𑜩 (ตง์ ลย์)

/tʰaŋ˦˥.laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

คนทั้งหลายเกิดมาแล้วต้องตาย

คนทั้งหลายเขาพูดกันว่า


ชั่วคราว

/t͡ɕʰua̯˥˩.kʰraːw˧/^((สัมผัส))

ชั่วระยะเวลาไม่นาน, ไม่ประจำ, ไม่ตลอดไป


แวดล้อม

/wɛːt̚˥˩.lɔːm˦˥/^((สัมผัส))

ที่ห้อมล้อม, ที่อยู่โดยรอบ

สิ่งแวดล้อม

ภาวะแวดล้อม


เท่าทัน

เทียมถึง, เข้าใจถึง


หนุ่ม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰnumᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໜຸ່ມ (หนุ่ม), คำเมือง ᩉ᩠ᨶᩩ᩵ᨾ (หนุ่ม), เขิน ᩉ᩠ᨶᩩ᩵ᨾ (หนุ่ม), ไทลื้อ ᦐᦳᧄᧈ (หนุ่ม), ไทดำ ꪘꪴ꪿ꪣ (หนุ่ม), ไทขาว ꪘꪮꪝꫀ หรือ ꪶꪘꪝꫀ, ไทใหญ่ ၼုမ်ႇ (นุ่ม), ไทใต้คง ᥘᥧᥛᥱ (ลู่ม) หรือ ᥢᥧᥛᥱ (นู่ม), อาหม 𑜃𑜤𑜉𑜫 (นุม์); เทียบชวา nom; อาจผ่านการเพิ่มความแคบทางความหมายเพราะในภาษาไทอื่นคำนี้สามารถใช้กับชายหรือหญิง

เรียกชายที่ยังดูไม่แก่ตามวัย

ดูยังหนุ่มอยู่


สกาว

ขาว, สะอาด, หมดจด


หมดจด

/mot̚˨˩.t͡ɕot̚˨˩/^((สัมผัส))

สะอาด, ผ่องใส

เขาแต่งกายด้วยเสื้อผ้าสะอาดหมดจด

ไม่มีตำหนิ, ไม่ด่างพร้อย

เขามีความประพฤติหมดจด


ด่างพร้อย

ด่าง + พร้อย

/daːŋ˨˩.pʰrɔːj˦˥/^((สัมผัส))

เป็นดวง ๆ จุด ๆ ทั่วไป

มีมลทิน, มัวหมอง, ไม่บริสุทธิ์

มีศีลด่างพร้อย


แหว่ง

/wɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

ไม่เต็มตามที่ควรมี

ปากแหว่ง


หมอก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmɔːkᴰᴸ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰmoːkᴰ, จากจีนเก่า霧 (OC *moɡs, *moːŋ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໝອກ (หมอก), ไทลื้อ ᦖᦸᧅᧈ (หม่อ̂ก), ไทใหญ่ မွၵ်ႇ (ม่อ̂ก), ไทใต้คง ᥛᥩᥐᥱ (ม่อ̂ก), อาหม 𑜉𑜨𑜀𑜫 (มอ̂ก์), จ้วง mok, จ้วงแบบหนง moag หรือ mog, แสก ม̄อก

/mɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

สีเทาแก่อย่างสีเมฆ

ตาหมอก


ฝาด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰwɯətᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຝາດ (ฝาด) หรือ ເຝືອດ (เฝือด), ไทลื้อ ᦚᦱᧆ (ฝาด), ไทดำ ꪠꪱꪒ (ฝาด), ไทใหญ่ ၽၢတ်ႇ (ผ่าต) หรือ ၾၢတ်ႇ (ฝ่าต)， ภาษาจ้วงใต้ pwt/saep pwt(ผืด)

/faːt̚˨˩/^((สัมผัส))

รสชนิดหนึ่งอย่างรสหมากดิบทำให้ฝืดคอ กลืนไม่ลง น้ำลายแห้ง


ฝืด

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨺᩨ᩠ᨯ (ฝืด), ลาว ຝືດ (ฝืด), ไทใหญ่ ၽိုတ်ႇ (ผึ่ต)

/fɯːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เคลื่อนไหวไม่สะดวกไม่คล่องเพราะแรงต้านทานมีการเสียดสีเป็นต้น

ประตูฝืด

กินข้าวฝืดคอ

โดยปริยายหมายถึงอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น

การค้าฝืด

เรียกภาวะทางเศรษฐกิจที่ปริมาณเงินหมุนเวียนในประเทศมีน้อยไป การใช้จ่ายลดน้อยลงทำให้ราคาสินค้าตก ว่า เงินฝืด


จู๊ด

อาการที่พุ่งตัวออกไปโดยเร็ว

วิ่งจู๊ด

พุ่งจู๊ด


สะ

กร่อนมาจาก สวย

/saʔ˨˩/^((สัมผัส))

แต่งตัวสวยสะ


สะสวย

คำซ้ำ ของ สวย แบบอัพภาส

ค่อนข้างสวย, อยู่ในเกณฑ์สวย, (มักใช้แก่ผู้หญิง)

เด็ก ๆ แต่งตัวสะสวย

เธอเป็นคนหน้าตาสะสวย


เพริศ

/pʰrɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))


เฉิด

ยืมมาจากเขมร ឆើត (เฉิต)

/t͡ɕʰɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

งามเด่น, สง่าผ่าเผย


ผ่าเผย

/pʰaː˨˩.pʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

องอาจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ สง่า เป็น สง่าผ่าเผย


สง่าผ่าเผย

สง่า + ผ่าเผย

สะ-หฺง่า-ผ่า-เผย

/sa˨˩.ŋaː˨˩.pʰaː˨˩.pʰɤːj˩˩˦/^((สัมผัส))

มีท่าทางองอาจผึ่งผาย


สง่า

เทียบลาว ສະຫງ່າ (สะหง่า)

/sa˨˩.ŋaː˨˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะผึ่งผายเป็นที่น่ายำเกรงหรือน่านิยมยกย่อง

ผู้นำจะต้องมีบุคลิกลักษณะสง่า

เป็นที่น่าเกรงขาม

เสือโคร่งมีท่าทางสง่า


ผึ่งผาย

[pʰɯ̃ŋ˨˩.pʰäːj˩˥]

มีรูปตรงไหล่กางอย่างสง่า ไม่คู้ค้อม, มีท่าทางเป็นสง่าผ่าเผย


จร

ยืมมาจากเขมร ចរ (จร), จากสันสกฤต चर (จร) หรือบาลี จร; ร่วมรากกับ จเร

[เสียงสมาส]
จอ-ระ-

[เสียงสมาส]
จะ-ระ-

/t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

/t͡ɕɔː˧.ra˦˥./

คนจร

รถจร

แทรกแปลกเข้ามา

โรคจร

ลมจร


อัตตาจร

/ʔat̚˨˩.taː˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

ที่สามารถขับเคลื่อนได้เองโดยไม่ต้องลากจูง

ปืนใหญ่อัตตาจร


คอด

/kʰɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของส่วนที่เล็กหรือแคบเข้าแล้วผายออกไป, กิ่ว


อ้างอิง

/ʔaːŋ˥˩.ʔiŋ˧/^((สัมผัส))

ที่ระบุที่มาเพื่อเป็นหลักฐาน

พจนานุกรมเป็นหนังสืออ้างอิง

เอกสารอ้างอิง


สุขี

ยืมมาจากบาลี สุขี


สุกขี

รูปที่สะกดผิดของ สุขี


สุขขี

/suk̚˨˩.kʰiː˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ สุขี


ครึ้ม

/kʰrɯm˦˥/^((สัมผัส))

อากาศครึ้ม

ป่าครึ้ม

ดกและงาม (ใช้แก่หนวด)

ทำให้เพลิดเพลิน

เสียงมโหรีครึ้ม


มืดมัว

/mɯːt̚˥˩.mua̯˧/^((สัมผัส))

มีแสงสว่างน้อย

อากาศมืดมัว

หูตามืดมัวมากจนรู้สึกมืดหน้า


เบื้องหน้า

เบื้อง + หน้า

/bɯa̯ŋ˥˩.naː˥˩/^((สัมผัส))

ข้างหน้า, ต่อไป, อนาคต


มือสอง

/mɯː˧.sɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ผู้ที่ทำหน้าที่แทน, ตัวสำรอง

นักบินมือสอง


มือสอง

แปลตรงตัวจากอังกฤษ secondhand

/mɯː˧.sɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่ใช้แล้วและนำมาขาย

รถมือสองราคาถูกกว่ารถใหม่มาก

ร้านนี้ขายเสื้อผ้ามือสอง


ทั้งปวง

/tʰaŋ˦˥.pua̯ŋ˧/^((สัมผัส))


แพ่ง

民事

ซึ่งเกี่ยวกับสิทธิส่วนเอกชน

ແພ່ງ

ซึ่งเกี่ยวกับสิทธิส่วนเอกชน

civil

ซึ่งเกี่ยวกับสิทธิส่วนเอกชน

/pʰɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

งาม, น่าดูมาก

ที่เกี่ยวกับสิทธิส่วนเอกชน

กฎหมายแพ่ง

คดีแพ่ง


เทียม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ທຽມ (ทยม); เทียบเขมร ទឹម, នឹម (ทึม, นึม, “ผูกสัตว์กับยาน; วางหรือยืนข้างกัน”)

ทำเอาอย่างให้เหมือนหรือคล้ายของจริงของแท้

ทำเทียม

ของเทียม

ฝนเทียม

ดาวเทียม

เสมอกัน, เท่ากัน

สูงเทียมเมฆ


เหลี่ยม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰliəmᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖ᩠ᨿ᩵ᨾ (หลย่ม) หรือ ᩉ᩠ᩃ᩠ᨿ᩵ᨾ (หลย่ม), อีสาน เหลี่ยม, ลาว ຫຼ່ຽມ (หล่ยม); เทียบไทใหญ่ လိမ်ႈ (ลิ้ม) , จ้วง liemh (เหลี่ยม สันแหลม)

บวบเหลี่ยม

เหลี่ยมเพชร

เหลี่ยมเขา


เอก

ยืมมาจากสันสกฤต एक (เอก) หรือบาลี เอก

[เสียงสมาส]
เอ-กะ-

[เสียงสมาส]
เอก-กะ-

/ʔeːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เรียกเครื่องหมายวรรณยุกต์รูปดังนี้ ◌่ ว่า ไม้เอก

กวีเอก

ตัวเอก

เรียกระนาดที่มีเสียงแกร่งกร้าวกว่าระนาดทุ้ม มีไม้แข็ง 2 อันสำหรับตี ว่า ระนาดเอก


อภิ

ยืมมาจากสันสกฤต अभि- (อภิ-) หรือบาลี อภิ-

[เสียงสมาส]
อะ-พิ-

ยิ่ง, วิเศษ, เหนือ

อภิรมย์

อภิญญาณ

ความรู้วิเศษ

อภิมนุษย์

มนุษย์ที่เหนือมนุษย์ทั้งหลาย


โล่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂລ່ງ (โล่ง), คำเมือง ᩃᩰᩫ᩠᩵ᨦ (โล็่ง), เขิน ᩃᩰ᩠᩵ᨦ (โล่ง)

/loːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะว่าง เตียน ไม่มีอะไรกีดกั้นหรือปิดบัง

ที่โล่ง

ที่เปิดตลอดไม่มีอะไรกีดกั้นหรือปิดบัง

ห้องโล่ง


รก

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ႁူၵ်ႉ (หู๎ก)

ที่กระจัดกระจายอยู่เกลื่อนกลาดไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย

ทิ้งกระดาษไว้รกบ้าน

ที่งอกหรือขึ้นรวมกันอยู่อย่างยุ่งเหยิงไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย

หญ้ารก

ป่ารก

น่ารำคาญเพราะไม่เป็นระเบียบ

รกตา

รกหู

รกสมอง


เคียง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຽງ (คยง)

/kʰia̯ŋ˧/^((สัมผัส))

บ้านใกล้เรือนเคียง


บิ่น

บ้าอย่างหุนหันพลันแล่น, บ้าบิ่น ก็ว่า


นิดหน่อย

ไม่มาก, เล็กน้อย

พวกเขาขอแค่ที่ดินนิดหน่อยเท่านั้น


นิด

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง noiq nid (หน่อยนิด, “เล็กน้อย, นิดเดียว”)


หงอยเหงา

[ŋɔj˩˥.ŋäw˩˥]

เปลี่ยวใจไม่กระปรี้กระเปร่า, เหงาหงอย ก็ว่า


ซึมเซา

มีลักษณะเหงาหงอยง่วงซึมไม่กระปรี้กระเปร่า

วันนี้รู้สึกซึมเซาไม่อยากทำงานเลย


รั่ว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rwoːᴮ; เทียบจีนเก่า漏 (OC *roːs); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩠ᩅᩫ᩵ (รว็่), ลาว ຮົ່ວ (ฮ็่ว), ไทขาว ꪭꪺꫀ, ไทใหญ่ ႁူဝ်ႈ (หู้ว), อาหม 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (รึว์), จ้วง roh, จ้วงแบบหนง roh, จ้วงแบบจั่วเจียง rueh (รั่ว)

มีรอยแตกหรือมีรูซึ่งเกิดจากความชำรุดที่อากาศหรือของเหลวเป็นต้นเข้าออกได้

เรือรั่ว

ท่อประปารั่ว

หลังคารั่ว

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

ข่าวรั่ว

ข้อสอบรั่ว


เพี้ยน

เพียน
ความเพี้ยน (noun-from-adj)

ผิดแปลกไปเล็กน้อย

หน้าเพี้ยน

ไม่ค่อยปรกติ (มักใช้แก่คน)

เขามีท่าทางเพี้ยน ๆ


กล้าได้กล้าเสีย

กล้า + ได้ + กล้า + เสีย

ความกล้าได้กล้าเสีย (noun-from-adj)

กฺล้า-ด้าย-กฺล้า-เสีย

/klaː˥˩.daːj˥˩.klaː˥˩.sia̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ใจป้ำ, ใจเป็นนักเลง, ไม่กลัวขาดทุน


โอลิมปิก

ยืมมาจากอังกฤษ Olympic

ที่เกี่ยวกับโอลิมปิก


ร่ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rɤmᴮ, จากจีนเก่า蔭 (OC *qrɯms); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮົ່ມ (ฮ็่ม), คำเมือง ᩁᩫ᩠᩵ᨾ (ร็่ม), ไทลื้อ ᦷᦣᧄᧈ (โฮ่ม), ไทดำ ꪶꪭ꪿ꪣ (โฮ่ม), ไทใหญ่ ႁူမ်ႈ (หู้ม), อาหม 𑜍𑜤𑜪 (รุํ), จ้วงแบบจั่วเจียง loemq (“บัง, บังไว้ไม่ให้เห็น”)

ซึ่งมีอะไรบังแดด

ถนนสายนี้ร่มตลอดวัน


โปร่ง

/proːŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะว่างหรือเปิดเป็นช่อง, ไม่ทึบ

ใต้ถุนโปร่ง

ที่โปร่ง

ป่าโปร่ง

แจ่มใสไม่อึดอัด

สมองโปร่ง


ทั้งเพ

จากปักษ์ใต้ ทั้งเพ

/tʰaŋ˦˥.pʰeː˧/^((สัมผัส))


ไม่เห็นจะ

ใช้ประกอบแสดงความเห็นหรือความรู้สึก ในลักษณะที่ว่าไม่สมควรที่จะ ไม่น่าจะ รู้สึกว่าไม่

ไม่เห็นจะน่ารักเลย

ไม่เห็นจะน่ากลัวเลย


ดุจ

ยืมมาจากเขมร ដូច (ฎูจ) [ดูด]

/dut̚˨˩.t͡ɕaʔ˨˩/^((สัมผัส))

เหมือน, คล้าย, เช่น, เพียงดัง, ราวกะ, บางทีในกลอนใช้ว่า ดวจ ก็มี


เสรีนิยม

เสรี + นิยม; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ liberalism

ชอบเสรีภาพ, ที่เป็นไปในทางส่งเสริมเสรีภาพ


เด็ดขาด

/det̚˨˩.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เฉียบขาด, ไม่เปลี่ยนแปลง, ว่าอย่างใดทำอย่างนั้น, ถึงที่สุด


เสื่อมคลาย

เสื่อม + คลาย

เสื่อม-คฺลาย

น้อยลง, ลดลง

มิตรภาพเสื่อมคลายลงเพราะต่างฝ่ายต่างเอาเปรียบกัน


ยัดไส้

ที่มีสิ่งอื่นบรรจุอยู่ข้างใน

เป็ดยัดไส้

ไข่ยัดไส้


เฮีย

แผลงมาจาก เหี้ย

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ เหี้ย


หลั่น

สูงต่ำหรือก่อนหลังกันเป็นลำดับ, มักใช้เข้าคู่กับคำ ลด เป็น ลดหลั่น


ครึ่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɡrɤŋᴮ⁴ (Pittayaporn, 2008), จากไทดั้งเดิม *ɡrɤŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩕᩮᩥ᩠᩵ᨦ (เคริ่ง), ปักษ์ใต้ ครึ๋ง, เขิน ᨤᩧ᩠᩵ᨦ (ฅึ่ง) หรือ ᨤᩨ᩠᩵ᨦ (ฅื่ง), ลาว ເຄິ່ງ (เคิ่ง) หรือ ເຄີ່ງ (เคี่ง), ไทลื้อ ᦆᦹᧂᧈ (ฅื่ง), ไทขาว ꪋꪳꪉꫀ, ไทใหญ่ ၶိုင်ႈ (ขึ้ง), ไทใต้คง ᥑᥫᥒ (เฃอ̂ง), อาหม 𑜁𑜢𑜤𑜂𑜫 (ขึง์), จ้วง gyang

/kʰrɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

กึ่ง, 1 ส่วนใน 2 ส่วน, ร้อยละ 50

เจ็ดโมงครึ่ง

ครึ่งวงกลม

ครึ่งหนึ่งโดยประมาณ

คนครึ่งม้า (centaur)

คนครึ่งแพะ (faun)

ความจริงครึ่งเดียว


เพียงนั้น

เพียง + นั้น

[pʰiːä̃ŋ˧.nä̃n˦˥]


ยุ่งยาก

/juŋ˥˩.jaːk̚˥˩/^((สัมผัส))

สลับซับซ้อนสางออกยาก

ปัญหาการเงินยุ่งยาก


เหม็น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmenᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເໝັນ (เหมัน), ไทลื้อ ᦖᦲᧃ (หมีน), ไทดำ ꪢꪲꪙ (หมิน), ไทใหญ่ မဵၼ် (เมน), อาหม 𑜉𑜢𑜃𑜫 (มิน์), จ้วงแบบหนง maen

มีกลิ่นไม่ดี


คร้าน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɡraːnꟲ², จากจีนเก่า懶 (OC *raːnʔ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩕ᩶ᩣ᩠ᨶ (คร้าน), เขิน ᨤ᩶ᩣ᩠ᨶ (ฅ้าน), ลาว ຄ້ານ (ค้าน), ไทลื้อ ᦆᦱᧃᧉ (ฅ้าน), ไทใหญ่ ၶၢၼ်ႉ (ข๎าน), ไทใต้คง ᥑᥣᥢᥳ (ฃ๎าน), จ้วงแบบจั่วเจียง kyanx/canx, จ้วง gyanx

มีความรู้สึกไม่อยากจะทำหรือคิดหรือไม่อยากแสดงอาการใด ๆ


ประณีต

ยืมมาจากสันสกฤต प्रणीत (ปฺรณีต)

ปราณีต
ความประณีต (noun-from-adj)

ละเอียดลออ, เรียบร้อยงดงาม

ฝีมือประณีต

ทำอย่างประณีต

ที่ปรุงอย่างสุดฝีมือด้วยของดี ๆ

ปรุงอาหารอันประณีต


คอก

/kʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของแขนที่พิการเหยียดตรงไม่ได้ เรียกว่า แขนคอก


น่วม

อ่อนนุ่มจนเกือบเหลว

บีบเสียจนน่วม


บอบ

/bɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

อ่อนเปลี้ยหรือหมดแรงเพราะถูกทุบตีอย่างรุนแรง หรือเจ็บป่วยอย่างหนัก หรือออกกำลังมากเกินไปเป็นต้น


เงา ๆ

คำซ้ำของ เงา


ราง ๆ

คำซ้ำของ ราง

/raːŋ˧.raːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่กระจ่าง, ไม่ชัดเจน

ภาพราง ๆ


เจน

/t͡ɕeːn˧/^((สัมผัส))

เจนตา

เจนสังเวียน

เจนทาง


ทัดเทียม

ทัด (“เท่า”) + เทียม

เท่าเทียม, เสมอ

ฝีมือทัดเทียมกัน


ปลอดภัย

พ้นภัย, ไม่มีภยันตราย


ตกค้าง

/tok̚˨˩.kʰaːŋ˦˥/^((สัมผัส))

หลงเหลืออยู่


เป็นอยู่

สภาพความเป็นไป


หลักลอย

ไม่มีหลักแหล่ง, ไม่อยู่เป็นที่, เชื่อถือไม่ได้

เขาเป็นคนหลักลอย


ดำเนิน

ไม่ทราบรากศัพท์

ห่ามจวนสุก, แก่ยังไม่จัด, ตำเนิน ก็ว่า


ระบาทว์

สะกดเลียนคำว่า อุบาทว์

[rä˥.bäːt̚˨˩ ~ rä˧.bäːt̚˨˩]


ต่างประเทศ

ต่าง + ประเทศ

ต่าง-ปฺระ-เทด

/taːŋ˨˩.pra˨˩.tʰeːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่ไม่ได้อยู่หรือมาจากประเทศของตน

ข่าวต่างประเทศ

ชาวต่างประเทศ


ต่างด้าว

/taːŋ˨˩.daːw˥˩/^((สัมผัส))

บุคคลธรรมดาที่ไม่มีสัญชาติไทยมีถิ่นฐานอยู่ ต่างประเทศ

คนต่างด้าว

แรงงานต่างด้าว


เหี้ย

ไม่ทราบรากศัพท์; มีเรื่องเล่าว่าชื่อของสัตว์เลื้อยคลานมาจากการอุทานของคนที่พบมันครั้งแรก

เชี่ย
เห้
เอี้ย
เฮีย
ความเหี้ย (noun-from-adj)

มีนิสัยไม่ดี, เลว


พื้นเมือง

พื้น + เมือง

/pʰɯːn˦˥.mɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เฉพาะเมือง, เฉพาะท้องที่

ของพื้นเมือง

คนพื้นเมือง

นิทานพื้นเมือง


อะไหล่

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก آلة (อาลุฮ, “อุปกรณ์, เครื่องมือ”), จากอาหรับ آلَة (อาละ)

ที่เตรียมสำรองไว้ใช้เมื่อต้องการ

เครื่องอะไหล่รถยนต์

ยางอะไหล่


ฉุน

ยืมมาจากเขมร ឆុរ (ฉุร, “เสียงน้ำหรือน้ำมันที่เดือด; โกรธ”)

/t͡ɕʰun˩˩˦/^((สัมผัส))

แรง, กล้า, (ใช้แก่กลิ่นและรส)

บุหรี่ฉุน

เหล้าฉุน


เยิน

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง nywnh (ญื่น, “ละลาย, เน่า, ดอก, ย่น?”), จ้วงแบบจั่วเจียง ywnh (เยิ่น, “ละลาย, เน่า, ดอก ย่น?”)

/jɤːn˧/^((สัมผัส))

คมมีดเยิน

ตีตะปูจนหัวเยิน

บานออกจนเสียรูป

ไขตะปูควงจนหัวเยิน


บาน

ชามปากบาน

กางเกงขาบาน

กระโปรงบาน

ปลาบปลื้ม, แช่มชื่น, เบิกบาน

ใจบาน

หน้าบาน


เปลือย

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เปลือย, ลาว ເປືອຍ (เปือย), คำเมือง ᨸ᩠ᩅ᩠ᨿ (ปวย), ไทดำ ꪹꪜꪥ (เปย), ไทลื้อ ᦵᦔᧀ (เปิย), ไทใหญ่ ပူၺ် (ปูญ)

ပူၺ်

ไร้สิ่งปกปิดกาย

ເປືອຍ

ไร้สิ่งปกปิดกาย

ไม่มีอะไรปกปิดร่างกาย

เปลือยหลัง

เปลือยไหล่

สิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

สายเปลือย

สายไฟฟ้าที่ไม่มีผ้าหรือยางหุ้ม


ลามก

ยืมมาจากบาลี ลามก (“ชั่ว, มีบาป, ต่ำต้อย, ยากจน, ไม่สำคัญ”)

หยาบช้าต่ำทราม, หยาบโลน, อันเป็นที่น่ารังเกียจของคนดีมีศีลธรรม

หนังสือลามก

ไม่ดี, ไม่ถูกต้อง, ไม่เหมาะสม

พระสงฆ์บรรดาผู้ฝ่ายเหนือนี้...ฆ่าคนปล้นเอาทรัพย์สิ่งของและกินสุรา ซ่องเสพด้วยสีกา ให้ขาดจากสิกขาบทจัตุปราชิกเป็นลามกอยู่ในพระพุทธศาสนา ฉะนี้, พระทัยหนาไปด้วยอกุศลลามก มีวิตกในโทสะ โมหะมูล เจือไปในพระสันดาน เป็นนิรันดรมิได้ขาด


หยาบโลน

[jäːp̚˨˩.lõːn˧]

ที่ไม่สุภาพและลามก

พูดจาหยาบโลน

แสดงกิริยาหยาบโลน


หยาบช้า

/jaːp̚˨˩.t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ต่ำช้า, เลวทราม

จิตใจหยาบช้า


ต่ำช้า

/tam˨˩.t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))


สัมพันธ์

ยืมมาจากสันสกฤต सम्बन्ध (สมฺพนฺธ, “ติดพัน”) หรือบาลี สมฺพนฺธ

สัมพันธ
ความสัมพันธ์ (noun-from-adj)

ที่ผูกพัน, ที่เกี่ยวข้อง


สัมพันธ

[เสียงสมาส]
สำ-พัน-ทะ-

ที่ผูกพัน, ที่เกี่ยวข้อง


ต่อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕໍ່ (ตํ่), คำเมือง ᨲᩬᩴ᩵ (ตอํ่), ไทลื้อ ᦎᦸᧈ (ต่อ̂), ไทดำ ꪔꪷ꪿ (ตํ่), ไทใหญ่ တေႃႇ (ต่อ̂)

/tɔː˨˩/^((สัมผัส))

เรียกสัตว์เลี้ยงที่นำไปล่อสัตว์ป่า

ไก่ต่อ

นกต่อ

ช้างต่อ

เรียกสิ่งที่เชื่อมเข้าด้วยกัน

คำต่อ

คำบุรพบทและคำสันธาน

ข้อต่อ


โดดเดี่ยว

โดด + เดี่ยว

เดียวเท่านั้น, อยู่ตามลำพังไม่เกี่ยวข้องกับใคร


โดด

/doːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อันเดียวเด่น

ตั้งอยู่โดด ๆ

ลูกโดด


ปริ่ม

เสมอขอบ, เสมอพื้น, (ในลักษณะอย่างน้ำที่ขึ้นเสมอขอบตลิ่งหรือดอกบัวที่โผล่ขึ้นเสมอพื้นน้ำเป็นต้น)


ยัน

ที่ทำให้เมา ในคำว่า หมากยัน


เค็ม

จากจีนเก่า鹹 (OC *ɡrɯːm) หรือ 鹽 (OC *ɡ·lam, *ɡ·lams); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣᩮ᩠ᨾ (เคม), ลาว ເຄັມ (เคัม), ไทลื้อ ᦋᦲᧄ (ชีม), ไทดำ ꪹꪁꪸꪣ (เกฺย̂ม), ไทใหญ่ ၸဵမ်း (เจ๊ม), พ่าเก ꩡ်ံ (จ์ํ) หรือ ꩡိမ် (จิม์), อาหม 𑜀𑜧𑜪 (กว์ํ) หรือ 𑜀𑜢𑜉𑜫 (กิม์), จ้วงแบบจั่วเจียง keemz (เค็ม/คีม), แสก แค๊ม

ᨣᩮ᩠ᨾ

มีรสอย่างรสเกลือ

zoutig

มีรสอย่างรสเกลือ

ꪹꪁꪸꪣ

มีรสอย่างรสเกลือ

ၸဵမ်း

มีรสอย่างรสเกลือ

ເຄັມ

มีรสอย่างรสเกลือ

salado

มีรสอย่างรสเกลือ

salty

มีรสอย่างรสเกลือ

มีรสอย่างรสเกลือ

พยายามให้ได้ประโยชน์มากกว่า


นุ่ม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *numᴮ²; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນຸ່ມ (นุ่ม), ไทลื้อ ᦐᦳᧄᧈ (หนุ่ม) หรือ ᦷᦓᧄᧈ (โน่ม), ไทใหญ่ ၼုမ်ႇ (นุ่ม), อาหม 𑜃𑜤𑜪 (นุํ), จ้วง naemz (นำ-นุ่ม อ่อน), จ้วงแบบจั่วเจียง naemz (นำ-นุ่ม อ่อน)

อ่อนละมุน, อ่อนนิ่ม


ดื้อ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດື້ (ดื้)

/dɯː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่ยอมเชื่อฟังหรือทำตาม


ทื่อ

/tʰɯː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่คม (ใช้แก่ของแบน ๆ ที่มีคมแต่ไม่คม), ดื้อ ก็ว่า

มีดทื่อ

ไม่เฉียบแหลม, ซื่อ ก็ว่า

ปัญญาทื่อ