ซื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *zɤːᴮ (“ตรง”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪᩨ᩵ (ซื่), เขิน ᨪᩨ᩵ (ซื่), อีสาน ซื่อ หรือ ซือ, ลาว ຊື່ (ซื่), ไทลื้อ ᦌᦹᧈ (ซื่), ไทดำ ꪏꪳ꪿ (ซึ่), ไทขาว ꪏꪳꫀ, ไทใหญ่ သိုဝ်ႈ (สึ้ว), ไทใต้คง ᥔᥪ (สื), พ่าเก ꩬိုဝ် (สึว์), อาหม 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫 (สึว์), จ้วง soh, จ้วงแบบหนง swh

/sɯː˥˩/^((สัมผัส))

คนซื่อ

ไม่มีเล่ห์เหลี่ยม, ทื่อ ก็ว่า

พูดซื่อ ๆ

หน้าซื่อ

นิ่งเฉยอยู่ไม่กระดุกกระดิกเหมือนสิ่งไม่มีชีวิต, ทื่อ ก็ว่า

แข็งซื่อ


จุ ๆ

เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงดูดลมเข้าปากเพื่อดุ ห้าม หรือเตือน เป็นต้น


ต้น

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tonꟲ²; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩫ᩠᩶ᨶ (ต็้น), เขิน ᨲᩫ᩠᩶ᨶ (ต็้น), ลาว ຕົ້ນ (ต็้น), ไทลื้อ ᦎᦳᧃᧉ (ตุ้น), ไทใหญ่ တူၼ်ႈ (ตู้น), ไทใต้คง ᥖᥨᥢᥲ (โต้น), พ่าเก တုꩫ် (ตุน์), อาหม 𑜄𑜤𑜃𑜫 (ตุน์)

หน้าต้น

แต่ต้น

เนื่องในพระเจ้าแผ่นดิน

ประพาสต้น

กฐินต้น

ช้างต้น

ม้าต้น


ทั้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *daŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທັງ (ทัง), ไทลื้อ ᦑᧂ (ทัง), ไทดำ ꪹꪕꪸꪉ (เตฺย̂ง), ไทใหญ่ တင်း (ตั๊ง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วงแบบหนง daengz, จ้วง daengx, จ้วงแบบจั่วเจียง taengz

/tʰaŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทั้งโลก

ทั้งห้อง

ทั้งตัว

ปลาทั้งตัว

ต้มทั้งกระดูก

นอนทั้งรองเท้า

ทั้งคืน

ทั้งวัน

ทั้งเดือน

ทั้งปี

ครบตามที่กำหนด

โกฐทั้ง 5 ได้แก่ โกฐหัวบัว โกฐสอ โกฐเขมา โกฐเชียง และโกฐจุฬาลัมพา

ชุมเห็ดทั้ง 5 ได้แก่ ต้น ราก เปลือก ใบ และดอก ของต้นชุมเห็ด


หนำใจ

สาแก่ใจ, สมใจอยาก

กินให้หนำใจ

เที่ยวเสียหนำใจ


คลอน

รวมเชื้อสายกับคำเมือง ᨤᩬᩁ (ฅอร), ลาว ຄອນ (คอน), ไทลื้อ ᦆᦸᧃ (ฅอ̂น), ไทใหญ่ ၶွၼ်း (ข๊อ̂น), อาหม 𑜁𑜨𑜃𑜫 (ขอ̂น์), จ้วง gyonz (กลอน), จ้วงแบบจั่วเจียง honz (ฮอน)

/kʰlɔːn˧/^((สัมผัส))

เคลื่อนไปมาได้ในที่บังคับ

ฟันคลอน


ล้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lɤmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລົ້ມ (ล็้ม), ไทลื้อ ᦟᦳᧄᧉ (ลุ้ม), ไทใหญ่ လူမ်ႉ (ลู๎ม), พ่าเก လုံ (ลุํ), อาหม 𑜎𑜤𑜪 (ลุํ), จ้วง laemx, จ้วงแบบหนง laemx, จ้วงแบบจั่วเจียง loemx; เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ล่ม

ที่ตั้งอยู่แล้วเอนลงหรือทอดลงถึงพื้นหรือทลายลง

ไม้ล้มข้ามได้ คนล้มอย่าข้าม

ที่สมยอมกันในทางไม่สุจริต

มวยล้ม


ราย

ยืมมาจากเขมร រាយ (ราย, “ราย”)

ที่แยกเป็นลำดับหรือเป็นระยะต่อเนื่องกัน

หนังสือพิมพ์รายวัน

นิตยสารรายเดือน

ค่าอาหารคิดเป็นรายหัว

ถามเป็นรายบุคคล

ที่เรียงกันเป็นแถวเป็นระยะ ๆ

ศาลาราย

เจดีย์ราย


โฉ่

ยืมมาจากจีนกลาง臭 (chòu)

/t͡ɕʰoː˨˩/^((สัมผัส))

คลุ้ง, ฟุ้ง, (มักใช้แก่กลิ่นที่เน่าเหม็นหรือเรื่องราวที่ไม่ดี)

เหม็นโฉ่


เลื่อนลอย

เลื่อน + ลอย

/lɯa̯n˥˩.lɔːj˧/^((สัมผัส))

ไม่คงที่, ไม่แน่นอน

ความฝันเลื่อนลอย

พูดจาเลื่อนลอยไม่มีหลักฐาน

สติเลื่อนลอย

ข้อกล่าวหาเลื่อนลอย


คอน

เทียบลาว ຄອນ (คอน), จ้วง gonz, , จ้วงแบบจั่วเจียง konz (คอน-ไม้คอน ยกมา ขนไป)

/kʰɔːn˧/^((สัมผัส))

หนักข้างหนึ่งเบาข้างหนึ่ง


หลง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰloŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หลง, ลาว ຫຼົງ (หล็ง), คำเมือง ᩉᩖᩫᨦ (หล็ง), เขิน ᩉᩖᩫᨦ (หล็ง), ไทลื้อ ᦜᦳᧂ (หลุง), ไทดำ ꪶꪨꪉ (โหลง), ไทใหญ่ လူင် (ลูง), ไทใต้คง ᥘᥨᥒᥴ (โล๋ง), จ้วง loeng, จ้วงแบบหนง loang

/loŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เลอะเลือน, จำได้บ้างไม่ได้บ้าง, ขี้หลงขี้ลืม ก็ว่า


คู่บ้านคู่เมือง

คู่ + บ้าน + คู่ + เมือง

คู่-บ้าน-คู่-เมือง

/kʰuː˥˩.baːn˥˩.kʰuː˥˩.mɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

ที่เป็นของประจำบ้านเมืองหรือที่มีมาพร้อมกับบ้านเมือง ถือว่าเป็นของที่มีค่ามาก

พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง

ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญของประเทศ

พระแก้วมรกตเป็นพระคู่บ้านคู่เมืองของเรา

ช้างเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองของไทย


สฐะ

ยืมมาจากบาลี สฐ

/sa˨˩.tʰaʔ˨˩/^((สัมผัส))


ฆนะ

ยืมมาจากสันสกฤต घन (ฆน) หรือบาลี ฆน

/kʰa˦˥.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

แน่น, ทึบ, แข็ง


ฆน

ยืมมาจากสันสกฤต घन (ฆน) หรือบาลี ฆน

[เสียงสมาส]
คะ-นะ-

รูปแบบอื่นของ ฆนะ


ทฤฆ

ยืมมาจากสันสกฤต दीर्घ (ทีรฺฆ)

[เสียงสมาส]
ทะ-รึ-คะ-

ยาว, นาน, ยั่งยืน


ทีรฆ

ยืมมาจากสันสกฤต दीर्घ (ทีรฺฆ)

[เสียงสมาส]
ที-ระ-คะ-

ยาว, นาน, ยั่งยืน


เทียรฆ

ยืมมาจากสันสกฤต दीर्घ (ทีรฺฆ)

[เสียงสมาส]
เทียน-คะ-

ยาว, นาน, ยั่งยืน


ทีฆ

ยืมมาจากบาลี ทีฆ (“ยาว; นาน”)

[เสียงสมาส]
ที-คะ-

ยาว, นาน, ยั่งยืน


ปากโป้ง

/paːk̚˨˩.poːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ชอบพูดเปิดเผยสิ่งที่ไม่สมควรออกมาโดยไม่คำนึงถึงความผิดพลาดเสียหาย


เหม่ง

จากกวางตุ้ง 明 (ming4, “สว่าง, ใส”)

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/meŋ˨˩/^((สัมผัส))


เหม่ง

/meŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีเสียงดังเช่นนั้น


เปรอะ

/prɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

ผ้าเปรอะ

สนิมเปรอะ

ขี้ไคลเปรอะ

สับสน, ยุ่งเหยิง

ลวดลายเปรอะ

วางของเปรอะไปหมด


เลอะ

/lɤʔ˦˥/^((สัมผัส))

เสื้อเลอะเขม่า

หน้าเลอะหมึก

เปรอะไปด้วยสิ่งเปียก ๆ แฉะ ๆ มีลักษณะเละ อย่างโคลนเลน

ย่ำโคลนขึ้นบ้านเลอะหมด

เรี่ยรายกระจัดกระจายไปทั่วอย่างไม่มีระเบียบ

วางข้าวของไว้เลอะเต็มห้อง

โดยปริยายหมายความว่า วุ่นวายสับสน

เรื่องนี้ชักเลอะกันใหญ่

ผ้าดอกเลอะ

พูดจาเลอะ

อายุมากแล้วชักจะเลอะ


แคบ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɣɛːpᴰᴸ⁴ (Jonsson, 1991), จากจีนยุคกลาง狹 (MC heap); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຄບ (แคบ), ไทดำ ꪵꪁꪚ (แกฺบ), ไทขาว ꪵꪅꪚ, ไทใหญ่ ၵႅပ်ႈ (แก้ป), แสก เกฺ้บ; เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ คับ

/kʰɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

มีส่วนกว้างน้อย

บ้านแคบ

ไม่กว้างขวาง

ความรู้แคบ


เหลอ

ทำหน้าเซ่อ ๆ ทำนองว่าไม่รู้เรื่อง

ทำหน้าเหลอ


นิวเคลียร์

ยืมมาจากอังกฤษ nuclear

ที่ใช้พลังงานอะตอม

ระเบิดนิวเคลียร์

โรงไฟฟ้านิวเคลียร์

เกี่ยวกับนิวเคลียสของอะตอม


หาค่ามิได้

หา + ค่า + มิ + ได้

หา-ค่า-มิ-ด้าย

/haː˩˩˦.kʰaː˥˩.mi˦˥.daːj˥˩/^((สัมผัส))

มีค่ามากจนประมาณไม่ได้


โหล

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂຫຼ (โหล)

/loː˩˩˦/^((สัมผัส))

โดยปริยายหมายความว่า ที่ถือกันว่ามีคุณภาพต่ำ

เสื้อโหล

มีซ้ำกันจำนวนมาก

ชื่อโหล


โหล

/loː˩˩˦/^((สัมผัส))

ดูลึกลงไป ในคำว่า ตาโหล


เสมอใจ

[sä˩.mɤː˩˥.t͡ɕäj˧ ~ sä˧.mɤː˩˥.t͡ɕäj˧]

เหมือนใจ, ได้ดังใจ


เสมอตัว

[sä˩.mɤː˩˥.tuːä˧ ~ sä˧.mɤː˩˥.tuːä˧]

ไม่ได้ไม่เสีย, ไม่ขาดทุน

เขาลงทุนครั้งนี้มีแต่เสมอตัว ไม่มีหวังได้กำไร


เสมอเหมือน

เสมอ + เหมือน

[sä˩.mɤː˩˥.mɯːä̃n˩˥ ~ sä˧.mɤː˩˥.mɯːä̃n˩˥]

เทียบเท่า, เทียบเหมือน, (มักใช้ในความปฏิเสธ)

ผู้หญิงคนนี้งามไม่มีใครเสมอเหมือน

เด็กคนนั้นซนไม่มีใครเสมอเหมือน


นี่

/niː˥˩/^((สัมผัส))

คำใช้ประกอบคำนามให้รู้ว่าอยู่ใกล้หรือชี้เฉพาะ

หนังสือนี่แต่งดี

ขนมนี่อร่อย


นู้น

ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลออกไป


โน้น

คำที่ใช้ประกอบนามที่อยู่ไกลออกไป

บ้านโน้นมีงานรื่นเริง


ผิดพ่อผิดแม่

ผิด + พ่อ + ผิด + แม่

ผิด-พ่อ-ผิด-แม่

/pʰit̚˨˩.pʰɔː˥˩.pʰit̚˨˩.mɛː˥˩/^((สัมผัส))

แตกต่างไปจากพ่อแม่


โท่

/tʰoː˥˩/^((สัมผัส))

เป็นช่องกว้างใหญ่เห็นได้จะแจ้ง


เหมาะสม

/mɔʔ˨˩.som˩˩˦/^((สัมผัส))

พอเหมาะพอสมกัน

เจ้าบ่าวเจ้าสาวคู่นี้เหมาะสมกัน

สมควร, ควรแก่กรณี

เขาถูกลงโทษเหมาะสมกับความผิดแล้ว


อ่อน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʔɔːnᴮ¹, จากไทดั้งเดิม *ʔwuːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອ່ອນ (อ่อน), ไทลื้อ ᦀᦸᧃᧈ (อ่อ̂น), ไทดำ ꪮ꪿ꪮꪙ (อ่อน), ไทขาว ꪮꪮꪙꫀ, ไทใหญ่ ဢွၼ်ႇ (อ่อ̂น) หรือ ဢူၼ်ႈ (อู้น), อาหม 𑜒𑜨𑜃𑜫 (ออ̂น์) หรือ 𑜒𑜤𑜃𑜫 (อุน์), จ้วง unq หรือ onq, จ้วงแบบหนง oanq, แสก อูน

/ʔɔːn˨˩/^((สัมผัส))

/ʔɔn˨˩/^((สัมผัส))

ลิ้นอ่อน

เนื้ออ่อน

แดดอ่อน

ไม่แข็ง, ยอมง่าย ๆ, รู้สึกสงสาร

ใจอ่อน

มะพร้าวอ่อน

อ่อนเค็ม

เหลืองอ่อน

ไฟอ่อน

ไก่อ่อน

เด็กอ่อน

ดัดง่าย, เปลี่ยนแปลงง่าย


ละมุนละม่อม

ละมุน + ละม่อม

ความละมุนละม่อม (noun-from-adj)

ละ-มุน-ละ-ม็่อม

อ่อนโยน, นิ่มนวล

เขามีกิริยาท่าทางละมุนละม่อม


โอฬาร

ยืมมาจากบาลี โอฬาร

ใหญ่โต, โอ่โถง, กว้างขวาง

ยิ่งใหญ่, เลิศล้น

ประเสริฐ, ดี


ขุน

จากจีนยุคกลาง君 (MC kjun); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩩᩁ (ขุร), ลาว ຂຸນ (ขุน), ไทลื้อ ᦃᦳᧃ (ฃุน), ไทใหญ่ ၶုၼ် (ขุน), ไทใต้คง ᥑᥧᥢᥴ (ฃู๋น), อาหม 𑜁𑜤𑜃𑜫 (ขุน์); เทียบเขมรเก่า ខុណ (ขุณ), เขมร ខុន (ขุน) และ ឃុន (ฆุน)

/kʰun˩˩˦/^((สัมผัส))

ขุนเขา

ขุนนาง


แผก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹᩯ᩠ᨠ (แผก), ลาว ແຜກ (แผก); เทียบเขมรเก่าสมัยอังกอร์ បេក៑ (เบกฺ, “แตกออก; แยกออก”) (ซึ่งเป็นรากของเขมร បែក (แบก))

/pʰɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))


ผ่าง

เสียงดังเช่นนั้น


วู่วาม

อาการที่พูดหรือทำอย่างรีบร้อนโดยไม่ใคร่ครวญให้ดีเสียก่อน, ขาดสติ, หุนหันพลันแล่น

อารมณ์วู่วาม


หยักศก

หยัก + ศก (ผม)

ที่หยิกน้อย ๆ (ใช้แก่ผม)


สห

ยืมมาจากสันสกฤต सह (สห, “ร่วม”), จากบาลี สห (“ร่วม”)

[เสียงสมาส]
สะ-หะ-

ด้วยกัน, พร้อม, ร่วม, ร่วมกัน, (ใช้ประกอบหน้าคำอื่น)

สหประชาชาติ

สหพันธ์

สหรัฐ


สร

ยืมมาจากบาลี สร (“ทิพย์, แกล้วกล้า”); เทียบสันสกฤต सुर (สุร)

[เสียงสมาส]
สอ-ระ-

/sɔː˩˩˦.ra˦˥./

ทิพย์, แกล้วกล้า

สรศาสดา

สรศักดิ์

สรสีห์


รอง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩬᨦ (รอง), อีสาน ฮอง, ลาว ຮອງ (ฮอง), ไทใหญ่ ႁွင်း (ห๊อ̂ง), ไทลื้อ ᦣᦸᧂ (ฮอ̂ง), อาหม 𑜍𑜨𑜂𑜫 (รอ̂ง์), จ้วงแบบจั่วเจียง rongz (รอง-ปูไว้ที่ใต้ รองรับไว้)

/rɔːŋ˧/^((สัมผัส))

เป็นที่ 2 โดยตำแหน่ง

รองอธิบดี

รองอธิการบดี

ถัดลงมาโดยอายุหรือตำแหน่ง

ตำแหน่งรองลงมา

เป็นรอง


รอง

/rɔːŋ˧/^((สัมผัส))

รองเรือง

เรืองรอง


แขวน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *qweːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᩅᩯᩁ (แขวร), ลาว ແຂວນ (แขวน), ไทลื้อ ᦶᦧᧃ (แฃวน), ไทใหญ่ ၵႅၼ် (แกน) หรือ ၽႅၼ် (แผน), อาหม 𑜁𑜢𑜐𑜫 (ขิญ์), จ้วง kvenเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ suspended (คำคุณศัพท์)

/kʰwɛːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่เกี่ยวห้อยอยู่


เบ้อ

/bɤː˥˩/^((สัมผัส))

กว้างใหญ่และลึก (ใช้แก่แผล)

ถูกฟันเป็นแผลเบ้อ


เบ้อเร่อ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากฮินดี बड़ा (พฑ̱า) [บะรา]

/bɤː˥˩.rɤː˥˩/^((สัมผัส))

ใหญ่โตกว่าปรกติ


เบ้อเริ่ม

แผลงมาจาก เบ้อเร่อ

/bɤː˥˩.rɤm˥˩/^((สัมผัส))

ใหญ่โตกว่าปรกติ


เหวอะ

/wɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

กว้างใหญ่และลึก (ใช้แก่แผล)


เหวอะหวะ

/wɤʔ˨˩.waʔ˨˩/^((สัมผัส))

กว้างใหญ่และลึก (ใช้แก่แผล)


หวะ

/waʔ˨˩/^((สัมผัส))

ถูกฟันหลังหวะ


ตัวอย่าง

ที่แสดงแบบอย่างหรือคุณภาพเป็นต้นแทนส่วนทั้งหมดของสิ่งนั้น ๆ

ของตัวอย่าง

ที่ทำให้เห็นเป็นแบบอย่างที่ดี

ครูตัวอย่าง

นาตัวอย่าง


อื้อ

/ʔɯː˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่รู้สึกมีเสียงดังอยู่ในหู, ไม่ได้ยิน


อึน

/ʔɯn˧/^((สัมผัส))

ผ้ายังอึน ๆ อยู่


ตะล่อม

[tä˩.lɔ̃m˥˩ ~ tä˧.lɔ̃m˥˩]

ลักษณะการพูดหว่านล้อมหรือรวบรัดให้เข้าสู่จุดหมายหรือเข้าประเด็น

พูดตะล่อม


อูม

/ʔuːm˧/^((สัมผัส))

หน้าอูม

บวมอูม


ถ้วน

ครบ, เต็มจำนวนที่กำหนดไว้

ร้อยบาทถ้วน


ถ้วนถี่

/tʰua̯n˥˩.tʰiː˨˩/^((สัมผัส))

ละเอียดลออ, รอบคอบ, ถี่ถ้วน ก็ว่า

โดยปริยายหมายความว่า เหนียวแน่น


แคลน

ขัดสน, อัตคัด, มักใช้ประกอบคำอื่น

ขาดแคลน

ดูแคลน

ดูหมิ่น เพราะเห็นเขาขัดสน

ดูหมิ่นถิ่นแคลน

ดูถูกว่ามีฐานะต่ำต้อย


เร่อ

เรื่อย, เฉื่อย


เล่อล่า

/lɤː˥˩.laː˥˩/^((สัมผัส))

เขาเล่อล่าเข้าไปอยู่กับพวกเล่นการพนันเลยถูกจับไปด้วย

เขาเป็นคนท่าทางเล่อล่าอย่างนั้นเอง


ตื้น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕຶ້ນ (ตึ้น), ไทดำ ꪔꪳ꫁ꪙ (ตึ้น), ไทใหญ่ တိုၼ်ႈ (ตึ้น), ไทใต้คง ᥖᥫᥢᥲ (เต้อ̂น), พ่าเก တိုꩫ် (ตึน์)

/tɯːn˥˩/^((สัมผัส))

ต่ำลงไปจากขอบน้อยกว่าปรกติ

ชามก้นตื้น

หยั่งลงไปได้ไม่ไกลจากผิวหน้าหรือขอบบน

น้ำตื้น

คลองตื้น

เข้าไปไม่ไกลจากขอบเป็นต้น

ตรอกตื้น

ผิวเผิน, ไม่ลึกซึ้ง

ความคิดตื้น


ลอย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *lɔːjᴬ⁴, จากไทดั้งเดิม *loːjᴬ (“ว่ายน้ำ”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩬ᩠ᨿ (ลอย), เขิน ᩃᩭ (ลอย), อีสาน ลอย, ลาว ລອຍ (ลอย), ไทลื้อ ᦟᦾ (ลอ̂ย), ไทใหญ่ လွႆး (ล๊อ̂ย), พ่าเก လွႝ (ลอ̂ย์), อาหม 𑜎𑜨𑜐𑜫 (ลอ̂ญ์) และ 𑜃𑜨𑜩 (นอ̂ย์)

/lɔːj˧/^((สัมผัส))

ไม่มีอะไรคุ้มหรือผูกไว้ (ใช้ในการเล่นหมากรุก)

โคนลอย

ม้าลอย


หัวโบราณ

นิยมตามแบบเก่าแก่

ครึมาก, ล้าสมัย


ครึ

/kʰrɯʔ˦˥/^((สัมผัส))

เก่าไม่ทันสมัย


อสุจิ

ยืมมาจากบาลี อสุจิ (“ไม่สะอาด”), มาจาก อ (“ไม่”) + สุจิ (“สะอาด”)

/ʔa˨˩.su˨˩.t͡ɕiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ไม่สะอาด, ไม่บริสุทธิ์

เรียกน้ำกามว่า น้ำอสุจิ


เชื่อง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟɯəŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับจ้วง ciengx (“เลี้ยง”), จ้วงแบบจั่วเจียง cwengx

/t͡ɕʰɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ไม่เปรียว, ไม่ดุ, ที่คุ้นกับคน, (ใช้แก่สัตว์)


ด่าง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓlaːŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດ່າງ (ด่าง), อาหม 𑜓𑜂𑜫 (ดง์)

/daːŋ˨˩/^((สัมผัส))

เป็นดวงหรือเป็นจุดขาว ๆ ผิดกับสีพื้น

วัวด่าง

มือด่าง

มีสีจางกว่าสีเดิมเป็นแห่ง ๆ

ผ้าด่าง


ตกมัน

ลักษณะที่ต่อมน้ำมันที่ขมับของช้างบวมโตและมีน้ำมันใส ๆ ไหลออกมา ช้างตัวผู้จะมีอารมณ์รุนแรง ก้าวร้าว ดุร้าย มีกลิ่นสาบฉุน, เรียกช้างที่มีอาการเช่นนั้นว่า ช้างตกมัน


เดก

กระเดก, โยก, โคลง


ร้ายกาจ

จาก ร้าย + เขมร កាច (กาจ, “ดุร้าย, รุนแรง”)

ร้ายมาก, ร้ายยิ่ง

เด็กคนนี้ความประพฤติร้ายกาจ

ขยะส่งกลิ่นเหม็นร้ายกาจ


เผ็ดร้อน

/pʰet̚˨˩.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))

ทั้งเผ็ดทั้งร้อนอย่างรสพริกไทยหรือดีปลี


ลวก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *luəkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลวก, ลาว ລວກ (ลวก), คำเมือง ᩃ᩠ᩅᨠ (ลวก), เขิน ᩃ᩠ᩅᨠ (ลวก), ไทลื้อ ᦷᦟᧅ (โลก), ไทดำ ꪩꪺꪀ (ลัวก), ไทขาว ꪩꪺ, แสก หล้วก, จ้วง lueg, จ้วงแบบจั่วเจียง lueg

เรียกสิ่งที่รดหรือแช่ด้วยน้ำร้อน

ไข่ลวก

ผักลวก

สะเดาลวก


ราวกับ

เช่นกับ, พอกับ

สวยราวกับนางฟ้า


เรียบ

ยืมมาจากเขมร រៀប (เรียบ)

พื้นเรียบ

กระเบื้องแผ่นเรียบ

ฝาผนังเรียบไม่มีลวดลาย

จัดบ้านเรียบ

หวีผมเรียบ

รีดเสื้อเรียบ

เกลี้ยง, หมด, ไม่เหลือ

กินเรียบ

กวาดเรียบ

ตายเรียบ


ฉูดฉาด

ไม่ทราบรากศัพท์ แต่ไม่ได้ประกอบขึ้นจาก ฉูด + ฉาด

/t͡ɕʰuːt̚˨˩.t͡ɕʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

จ้ากว่าปรกติ อาจทำให้รู้สึกบาดตา (ใช้แก่สีบางสี)


พอสถานประมาณ

พอ + สถาน + ประมาณ

[pʰɔː˧.sä˩.tʰä̃ːn˩˥.prä˩.mä̃ːn˧ ~ pʰɔː˧.sä˧.tʰä̃ːn˩˥.prä˧.mä̃ːn˧]

เพียงระดับปานกลาง, พอสัณฐานประมาณ ก็ว่า

เขามีความรู้พอสถานประมาณ


พอสัณฐานประมาณ

พอ + สัณฐาน + ประมาณ

[pʰɔː˧.sä̃n˩˥.tʰä̃ːn˩˥.prä˩.mä̃ːn˧ ~ pʰɔː˧.sä̃n˩˥.tʰä̃ːn˩˥.prä˧.mä̃ːn˧]

เพียงระดับปานกลาง, พอสถานประมาณ ก็ว่า


ปานกลาง

ขนาดกลาง, ไม่มากไม่น้อย, พอสมควร, อยู่ระหว่างที่สุด 2 ฝ่าย เช่น ระหว่างสูงกับต่ำ ใหญ่กับเล็ก มากกับน้อย ฉลาดกับโง่


ล่ำ

มีเนื้อแน่นแข็ง


ล่ำสัน

มีรูปร่างล่ำและแข็งแรง (มักใช้แก่ผู้ชาย)

โดยปริยายหมายความว่า มีลักษณะเป็นแก่นสาร ใช้ว่า เป็นล่ำเป็นสัน


คัมภีร์

ยืมมาจากบาลี คมฺภีร (“ลึก; ลึกซึ้ง”); เทียบสันสกฤต गम्भीर (คมฺภีร) หรือ गभीर (คภีร, “ลึก; ลึกซึ้ง”)

คำภีร์
คัมภีร
คามภีร์


ลึกซึ้ง

ฦกซึ้ง
ความลึกซึ้ง (noun-from-adj)

/lɯk̚˦˥.sɯŋ˦˥/^((สัมผัส))

ลึกมากจนยากที่จะหยั่งรู้ได้

ปัญหาลึกซึ้ง


คัมภีร

[เสียงสมาส]
คำ-พี-ระ-

รูปแบบอื่นของ คัมภีร์ (“ลึกซึ้ง”)


เล่อ

/lɤː˥˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการมีหน้าตาผิดปรกติเพราะตกใจ ดีใจ หรือแปลกใจ, เซ่อซ่า, เร่อร่า กะเล่อกะล่า หรือ กะเร่อกะร่า ก็ว่า


พล่าน

อาการเป็นไปในลักษณะป่วน วุ่น สับสน ลนลาน ซ่าน หรืออย่างอื่นที่คล้ายกัน

เดือดพล่าน

วิ่งพล่าน

เดินพล่าน


ชั่วเบา

ชั่วระยะเวลานานตราบที่ยังไม่ได้ถ่ายปัสสาวะ เชื่อว่าเป็นระยะที่ยังอยู่ยงคงกระพันในกรณีที่อาพัดเหล้าเป็นต้น


มน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน มน, ลาว ມົນ (ม็น), คำเมือง ᨾᩫ᩠ᨶ (ม็น), เขิน ᨾᩫ᩠ᨶ (ม็น), ไทลื้อ ᦙᦳᧃ (มุน), ไทใหญ่ မူၼ်း (มู๊น), จ้วง mwnz (เมิน, “มน, กลม, ไม่แหลม”)

กลม ๆ, โค้ง ๆ, ไม่เป็นเหลี่ยม

ทองหลางใบมน

ขอบโต๊ะมน

ปกเสื้อมน


กิก

เสียงของแข็งกระทบกัน


แจ่ม

/t͡ɕɛm˨˩/^((สัมผัส))

กระจ่าง, ไม่มัวหมอง


ลับตา

มิดชิดหรือห่างไกลจนพ้นสายตา


ผาก

/pʰaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แห้งอย่างไม่มีความชื้นปนอยู่, แห้งสนิท, ในคำว่า แห้งผาก


แห้งผาก

[hɛ̃ːŋ˥˩.pʰäːk̚˨˩]

แห้งอย่างไม่มีความชื้นปนอยู่, แห้งสนิท


เชิด

/t͡ɕʰɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

/t͡ɕʰɤt̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่ยื่นหรือยกขึ้นจนเห็นเด่น

ปากเชิด

จมูกเชิด

หน้าเชิด


แหย

/jɛː˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการที่ไม่สู้ใครหรือเก้ออาย


หลากหลาย

/laːk̚˨˩.laːj˩˩˦/^((สัมผัส))

หลายอย่างต่าง ๆ กัน, หลายหลาก ก็ว่า


หลายหลาก

/laːj˩˩˦.laːk̚˨˩/^((สัมผัส))

หลายอย่างต่าง ๆ กัน, หลากหลาย ก็ว่า


หลาก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼາກ (หลาก), ไทดำ ꪨꪱꪀ (หลาก)

/laːk̚˨˩/^((สัมผัส))

หลากสี

แปลก, ประหลาด

หลากใจ


สักแต่ว่า

สัก (เพียง) + แต่ว่า

[säk̚˩.tɛ(ː)˨˩.wäː˥˩]

เพียงแต่ว่า...เท่านั้น, สักว่า ก็ว่า

สักแต่ว่ากวาดบ้าน ยังมีขี้ผงอยู่เลย

สักแต่ว่าทำพอให้พ้นตัว


อเมริกัน

ยืมมาจากอังกฤษ American (“ชาวสหรัฐอเมริกา”)

อะ-เม-ริ-กัน

เกี่ยวกับสหรัฐอเมริกา


ปาราชิก

ยืมมาจากบาลี ปาราชิก (“ผู้ถึงความแพ้แล้ว”)

/paː˧.raː˧.t͡ɕʰik̚˦˥/^((สัมผัส))

ผู้ละเมิดอาบัติปาราชิก

พระปาราชิก


ตุง

เป็นกระพุ้งยื่นออกมา, นูนออกมา


สลัว

ไม่แจ่ม, ไม่กระจ่าง

ในห้องมีแสงสลัวมองเห็นได้ราง ๆ

ใกล้ค่ำมีแสงสลัว


วิเวก

ยืมมาจากบาลี วิเวก (“ความสงัด”)

เงียบสงัดทำให้รู้สึกเปล่าเปลี่ยวใจ, เงียบสงัดทำให้รู้สึกวังเวงใจ

อยู่ในวิเวก

รู้สึกวิเวกวังเวงใจ


สุข

ยืมมาจากสันสกฤต सुख (สุข) หรือบาลี สุข

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สุก-ขะ-

สบายกายสบายใจ

เดี๋ยวนี้เขาอยู่สุขสบายดี


ศุกร

ยืมมาจากสันสกฤต शुक्र (ศุกฺร, “ขาว, สว่าง”); เทียบบาลี สุกฺก (“ขาว, สว่าง”)

[เสียงสมาส]
สุก-กฺระ-


วาว

สุกใส, มีแสงกลอกกลิ้งอยู่ข้างใน

ในเวลากลางคืนตาแมวดูวาว

ผ้าต่วนเป็นมันวาว

พื้นเป็นมันวาว


ดัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ດັດ (ดัด), แสก แด๊ด

ที่ทำให้คดหรือตรงตามประสงค์

ไม้ดัด

ตะโกดัด


เข็ญ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩮ᩠ᨶ (เขน) หรือ ᨡᩮᩢ᩠ᨶ (เขัน), ลาว ເຂັນ (เขัน), เขิน ᨡᩮ᩠ᨶ (เขน), ไทลื้อ ᦃᦲᧃ (ฃีน) หรือ ᦵᦃᧃ (เฃน), ไทใหญ่ ၶဵၼ် (เขน), อาหม 𑜁𑜢𑜃𑜫 (ขิน์); การสะกดคำถูกปนเปื้อนมาจาก เพ็ญ ซึ่งเป็นคำยืมจากภาษาเขมร

/kʰen˩˩˦/^((สัมผัส))

ลำบากแสนเข็ญ


ภาส

ยืมมาจากสันสกฤต भास (ภาส, “แสง, สว่าง”); เทียบบาลี ภาส (“แสง, สว่าง”)

[เสียงสมาส]
พาด-สะ-

[เสียงสมาส]
พา-สะ-

/pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))


โอชา

ยืมมาจากบาลี โอช (“มีรสดี”)

/ʔoː˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

มีรสดี, อร่อย


โอชะ

ยืมมาจากบาลี โอช (“มีรสดี”)

/ʔoː˧.t͡ɕʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))

มีรสดี, อร่อย


เตี้ย

มีรูปร่างต่ำกว่าปรกติ

เนินเตี้ย

ภูเขาเตี้ย

ศาลเตี้ย


นัยว่า

[näj˧.wäː˥˩]


เฉโก

ยืมมาจากบาลี เฉโก (“ฉลาด”)

/t͡ɕʰeː˩˩˦.koː˧/^((สัมผัส))

ฉลาดแกมโกง, ไม่ตรงไปตรงมา


โฉเก

แผลงมาจาก เฉโก, จากบาลี เฉโก (“ฉลาด”)

/t͡ɕʰoː˩˩˦.keː˧/^((สัมผัส))

ฉลาดแกมโกง, ไม่ตรงไปตรงมา


คล้ำ

ค่อนข้างดำ, ไม่ผ่องใส, หม่นหมอง

ผิวคล้ำ

หน้าคล้ำ


ซ้ำซ้อน

ลักษณะที่ทำหรือมีหลายอย่างที่คล้ายกันหรือเหมือนกัน

ลงทะเบียนซ้ำซ้อน

พิการซ้ำซ้อน

ลักษณะของงานอย่างเดียวกันหรือคล้ายกันแต่ทำหลายครั้งหรือในหลายหน่วยงาน

งานซ้ำซ้อน

โครงการซ้ำซ้อน


โอช

ยืมมาจากบาลี โอช (“มีรสดี”)

/ʔoːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มีรสดี, อร่อย


ปัจฉิม

ยืมมาจากบาลี ปจฺฉิม; เทียบสันสกฤต पश्चिम (ปศฺจิม)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
ปัด-ฉิม-มะ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
ปัด-ฉิม-

/pat̚˨˩.t͡ɕʰim˩˩˦/^((สัมผัส))

ภายหลัง, ทีหลัง, ข้างหลังสุด


อร่อย

เทียบปักษ์ใต้ หรอย, ร่วมเชื้อสายกับ คำเมือง ᩋᩉᩬ᩠᩵ᨿ (อหอ่ย)

/ʔa˨˩.rɔj˨˩/^((สัมผัส))

มีรสดี (ใช้แก่ของกิน)


สอ

จากเขมรเก่า សោ (โส), អស (อส), *ស (*ส)

/sɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

ดินสอพอง


อ่อย

/ʔɔj˨˩/^((สัมผัส))

ค่อย ๆ เบา ๆ

เสียงอ่อย


ซอย

/sɔːj˧/^((สัมผัส))

เรียกทางย่อยหรือทางแยกจากทางใหญ่

ถนนซอย

คลองซอย


หัวสูง

/hua̯˩˩˦.suːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีรสนิยมสูงจนเกินตัว


ชง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 衝 (chhiong, “ชน, ปะทะ”); เป็นศัพท์โหราศาสตร์

/t͡ɕʰoŋ˧/^((สัมผัส))

อัปมงคล, โชคร้าย

ปีชง


เต็มบาท

มีจิตใจสมบูรณ์เป็นปรกติ


สุดด้าม

สุด + ด้าม (ส่วนที่ใช้จับ)

อาการที่ใช้มีดหรือของมีคมแทงเข้าไปจนจมถึงด้าม, มิดด้าม ก็ว่า


สุดด้าม

สุด + ด้าม (ทาง)

ที่สุดทางใดทางหนึ่ง


เสื่อมเสีย

เสื่อม + เสีย

/sɯa̯m˨˩.sia̯˩˩˦/^((สัมผัส))

เขามีความประพฤติเสื่อมเสีย ไม่ควรจ้างให้มาทำงานด้วย


เจือ

เทียบลาว ເຈືອ (เจือ)

/t͡ɕɯa̯˧/^((สัมผัส))

ไม่แท้ไม่บริสุทธิ์เพราะมีสิ่งอื่นปนอยู่ด้วย

เงินเจือ


รุกรุย

รุงรัง, กระจุยกระจาย, ไม่น่าดู

บ้านช่องรุกรุย

เสื้อผ้ารุกรุย

คนรุกรุย


ลึกลับ

/lɯk̚˦˥.lap̚˦˥/^((สัมผัส))

เร้นลับจนเหลือรู้เหลือเห็น หรือที่เข้าใจได้ยาก

เรื่องลึกลับ

ยากที่จะสืบสาวราวเรื่องได้ หรือที่สืบสาวราวเรื่องได้ยาก

คดีลึกลับ

คนลึกลับ


เร้นลับ

เหลือรู้เหลือเห็น เหลือที่จะเข้าใจ

ซ่อนสมบัติไว้ในที่เร้นลับ

เชื่อกันว่าเมืองลับแลเป็นเมืองที่เร้นลับ


หวิว

มีความรู้สึกที่ดูเหมือนใจจะขาดไป

รู้สึกใจหวิวคล้ายจะเป็นลม

มีความรู้สึกหวาดอย่างใจหาย

ขึ้นไปในที่สูง ๆ ใจมักจะหวิว


ใจหาย

อาการที่ตกใจเสียวใจขึ้นทันที

ใช้ประกอบท้ายคำอื่นมีความหมายว่ามาก

ดีใจหาย

แพงใจหาย


หวิว ๆ

คำซ้ำของ หวิว

มีความรู้สึกที่ดูเหมือนใจจะขาดไป

รู้สึกใจหวิว ๆ คล้ายจะเป็นลม

มีความรู้สึกหวาดอย่างใจหาย

ขึ้นไปในที่สูง ๆ ใจมักจะหวิว ๆ


เป็นลม

เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย


หากิน

หา + กิน; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫາກິນ (หากิน), ไทลื้อ ᦠᦱᦂᦲᧃ (หากีน); เทียบความหมายตามตัวอักษรของเขมร រកស៊ី (รกส̰ี)

ที่หาเลี้ยงชีพด้วยการค้าประเวณี ในคำว่า หญิงหากิน


ชืด

/t͡ɕʰɯːt̚˥˩/^((สัมผัส))

จืด, ไม่มีรสชาติ

ซุปนี้มีรสชืดแท้ ๆ

พอแต่งงานไปนาน ๆ อยู่ไปก็ชืด


อนันต์

ยืมมาจากบาลี อนนฺต; เทียบสันสกฤต अनन्त (อนนฺต) หรือ अनन्त्य (อนนฺตฺย)

ไม่มีสิ้นสุด, มากล้น

คุณอนันต์


รี

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *riːᴬ⁴, จากไทดั้งเดิม *rɯjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁᩦ (รี), เขิน ᩁᩦ (รี), อีสาน ฮี, ลาว ຮີ (ฮี), ไทขาว ꪭꪲ, ไทใหญ่ ႁီး (หี๊), ไทใต้คง ᥞᥤᥰ (หี๊) หรือ ᥕᥤᥰ (ยี๊), พ่าเก ꩭီ (หี), อาหม 𑜍𑜣 (รี), จ้วง raez, จ้วงแบบจั่วเจียง riz

เรียว ถ้ากลมเรียวอย่างรูปไข่ เรียกว่า กลมรี ถ้ายาวเรียวและมีหัวท้ายอย่างเมล็ดข้าวสารเรียกว่า ยาวรี

วงรี

หันรีหันขวาง

หอรีหอขวาง


เยี่ยมยอด

เยี่ยม + ยอด

/jia̯m˥˩.jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ดีที่สุด, เลิศที่สุด, ยอดเยี่ยม ก็ว่า


เยี่ยม

ยิ่ง, เด่น, เลิศ

ดีเยี่ยม

เขาเยี่ยมทางคำนวณ


ชัน

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ซัน, ลาว ຊັນ (ซัน), คำเมือง ᨩᩢ᩠ᨶ (ชัน), เขิน ᨩᩢ᩠ᨶ (ชัน), ไทลื้อ ᦶᦋᧃ (แชน), ไทใหญ่ ၸၼ်း (จั๊น), ไทใต้คง ᥓᥢᥰ (จั๊น), อาหม 𑜋𑜃𑜫 (ฉน์)

/t͡ɕʰan˧/^((สัมผัส))

ตรงขึ้นไป, ไม่ลาด

ตลิ่งชัน


ประหลาด

เป็นไปได้ว่ามาจากบาลี ปลฺลาส ซึ่งตัดมาจาก วิปลฺลาส

ปลาด
ปลาศ
ปลาส
ความประหลาด (noun-from-adj)

လၢၵ်ႇလၢႆး

แปลกผิดปรกติหรือมิได้คิดคาดหมายว่าจะเป็นไปได้, น่าพิศวง


ควั่น

เรียกอ้อยที่ควั่นให้ขาดออกเป็นข้อ ๆ ว่า อ้อยควั่น


เปลา

สูงชะลูดไม่มีกิ่งที่ลำต้น (ใช้แก่ต้นไม้)


อิ่มหนำสำราญ

ความอิ่มหนำสำราญ (noun-from-adj)

อิ่มเต็มที่, ไม่หิวโหย


แน่ชัด

/nɛː˥˩.t͡ɕʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

ชัดแจ้ง, ประจักษ์แจ้ง


สร้างสรรค์

สร้าง + สรรค์

創造力

อาศัยจินตนาการหรือการริเริ่มคิดสิ่งใหม่

创造力

อาศัยจินตนาการหรือการริเริ่มคิดสิ่งใหม่

ສ້າງສັນ

อาศัยจินตนาการหรือการริเริ่มคิดสิ่งใหม่

creative

อาศัยจินตนาการหรือการริเริ่มคิดสิ่งใหม่

/saːŋ˥˩.san˩˩˦/^((สัมผัส))

มีลักษณะริเริ่มในทางดี, อาศัยจินตนาการหรือการเป็นต้นคิด โดยเฉพาะในการรังสรรค์ผลงานศิลปะ


รจนา

ยืมมาจากสันสกฤต रचना (รจนา) หรือบาลี รจนา


ราบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮາບ (ฮาบ), คำเมือง ᩁᩣ᩠ᨷ (ราบ)

/raːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียบเสมอพื้นไม่มีลุ่ม ๆ ดอน ๆ

ที่ราบ

ราบเป็นหน้ากลองโดยปริยายหมายความว่า หมดสิ้น

หญ้าตายราบ

ปราบศัตรูเสียราบ

ล้มระเนระนาด

พายุพัดป่าราบ

เรียกทหารเดินเท้าว่า ทหารราบเรียกชายฉกรรจ์ที่อายุครบเข้าประจำการทหาร


ตระหนี่ถี่เหนียว

ความตระหนี่ถี่เหนียว (noun-from-adj)

ตฺระ-หฺนี่-ถี่-เหฺนียว

/tra˨˩.niː˨˩.tʰiː˨˩.nia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))


อาสาสมัคร

อาสา + สมัคร

อา-สา-สะ-หฺมัก

/ʔaː˧.saː˩˩˦.sa˨˩.mak̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่เสนอตัวเข้าทำงานด้วยความสมัครใจ

ทหารอาสาสมัคร


สุภาพ

თავაზიანი

เรียบร้อย, อ่อนโยน, ประพฤติดี, ละมุนละม่อม

/su˨˩.pʰaːp̚˥˩/^((สัมผัส))


ผิดแผกแตกต่าง

ความผิดแผกแตกต่าง (noun-from-adj)

มีลักษณะที่ไม่เหมือนหรือต่างออกไป

อากาศเมื่อวานนี้ผิดแผกแตกต่างไปจากที่พยากรณ์ไว้


ร้าย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *rwɤːjꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮ้าย หรือ ฮ่าย, ลาว ຮ້າຍ (ฮ้าย), คำเมือง ᩁ᩶ᩣ᩠ᨿ (ร้าย), เขิน ᩁ᩶ᩣ᩠ᨿ (ร้าย) หรือ ᩌ᩶ᩣ᩠ᨿ (ฮ้าย), ไทลื้อ ᦣᦻᧉ (ฮ้าย), ไทดำ ꪭ꫁ꪱꪥ (ฮ้าย), ไทใหญ่ ႁၢႆႉ (ห๎าย), ไทใต้คง ᥞᥣᥭᥳ (ห๎าย), อาหม 𑜍𑜩 (รย์), จ้วง rwix，จ้วงแบบจั่วเจียง raix

ใจร้าย

ปากร้าย

คนร้าย

เคราะห์ร้าย

โชคร้าย

ชะตาร้าย

ที่เป็นอันตราย

พิษร้าย

เนื้อร้าย

โรคร้าย


ล้าน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *laːnꟲ⁴ (“(หัว)ล้าน”) (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃ᩶ᩣ᩠ᨶ (ล้าน), เขิน ᩃ᩶ᩣ᩠ᨶ (ล้าน), ลาว ລ້ານ (ล้าน), ไทลื้อ ᦟᦱᧃᧉ (ล้าน), ไทใหญ่ လၢၼ်ႉ (ล๎าน), ไทใต้คง ᥘᥣᥢᥲ (ล้าน)

ลักษณะของหัวที่ไม่มีผมมาแต่กำเนิดหรือผมร่วงแล้วไม่ขึ้นอีก

โดยปริยายเรียกสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

ภูเขาหัวล้าน


ปฐม

ยืมมาจากบาลี ปฐม (“ที่ 1”); เทียบสันสกฤต प्रथम (ปฺรถม)

[เสียงสมาส]
ปะ-ถม-มะ-

[เสียงสมาส]
ปะ-ถม-

ประถม, ลำดับแรก, ลำดับเบื้องต้น

ชั้นที่ 1, เรียกเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นที่ 1 ในตระกูลจุลจอมเกล้าว่า ปฐมจุลจอมเกล้า ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ


ประถม

ยืมมาจากสันสกฤต प्रथम (ปฺรถม, “ที่ 1”)

[เสียงสมาส]
ปฺระ-ถม-มะ-

ปฐม, ลำดับแรก, ลำดับเบื้องต้น

ประถมศึกษา

ชั้นประถม

ชั้นที่ 1, เรียกเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นที่ 1 ในตระกูลช้างเผือกและมงกุฎไทยว่า ประถมาภรณ์ช้างเผือก ประถมาภรณ์มงกุฎไทย


เอกา

แผลงมาจาก เอก

/ʔeː˧.kaː˧/^((สัมผัส))

หนึ่ง, คนเดียว, โดดเดี่ยว

ถือกินข้าวหนเดียวในเวลาระหว่างเช้าถึงเที่ยงเป็นกิจวัตร เรียกว่า ถือเอกา


สัตม

ยืมมาจากบาลี สตฺตม (“ที่ 7”)

[เสียงสมาส]
สัด-ตะ-มะ-


วรรชย์

ยืมมาจากสันสกฤต वर्ज्य (วรฺชฺย, “ที่ควรเว้น”)


ปลั่ง

เทียบมอญ-เขมรดั้งเดิม *plaaŋʔ (“ส่องแสง”), จีนเก่า陽 (OC *laŋ, “พระอาทิตย์”)

ผ่องใส, มีน้ำนวล


โคก

ยืมมาจากเขมร គោក (โคก, “ที่ไม่มีน้ำ, แห้ง”)

/kʰoːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่นูนสูงขึ้น


พะงา

แผลงมาจากเขมร ពុំងា (พุํงา, “ที่รัก”)

/pʰa˦˥.ŋaː˧/^((สัมผัส))


เพา

ยืมมาจากเขมร ពៅ (เพา, “ผู้มีอายุน้อย”)


เบาใจ

ไม่หนักใจ, โล่งใจ


ยุ้ย

ยื่นโป่งออกมาอย่างน่ารักน่าเอ็นดู

แก้มยุ้ย

เด็กพุงยุ้ย


บ้องแบ๊ว

/bɔŋ˥˩.bɛw˦˥/^((สัมผัส))

มีหน้าตาพิลึก

มีสีหน้าและแววตาใสซื่อบริสุทธิ์อย่างเด็กไร้เดียงสาแลดูน่ารัก


น่ารัก

มีลักษณะชวนให้รักให้เอ็นดู


วิรุฬห์

ยืมมาจากบาลี วิรุฬฺห (“งอกขึ้น”); เทียบสันสกฤต विरूध (วิรูธ, “งอกขึ้น”) หรือ विरूढ (วิรูฒ, “งอกขึ้น”)

เจริญ, งอกงาม


อธิ

ยืมมาจากสันสกฤต अधि- (อธิ-) หรือบาลี อธิ-

[เสียงสมาส]
อะ-ทิ-

อธิปัญญา


ไชย

แผลงมาจากสันสกฤต जेय्य (เชยฺย, “ดีกว่า”), จากบาลี เชยฺย (“ดีกว่า”)

[เสียงสมาส]
ไช-ยะ-

/t͡ɕʰaj˧/^((สัมผัส))

ดีกว่า, เจริญกว่า


อ่อนเพลีย

อ่อน + เพลีย

/ʔɔːn˨˩.pʰlia̯˧/^((สัมผัส))

มีแรงลดน้อยถอยลง, ถอยกำลัง


ผอง

/pʰɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทั้งปวง, ทั้งหมด

พี่น้องผองเพื่อน

ไทยทั้งผอง


ล้ำเลิศ

/lam˦˥.lɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ดียิ่ง, ประเสริฐ


สามัคคี

ยืมมาจากบาลี สามคฺคี (“ความพร้อมเพรียง”), จากสันสกฤต सामग्री (สามคฺรี, “ความพร้อมเพรียง”)

/saː˩˩˦.mak̚˦˥.kʰiː˧/^((สัมผัส))

ที่พร้อมเพรียงกันทำ, ที่ร่วมมือร่วมใจกันทำ

กฐินสามัคคี

ผ้าป่าสามัคคี


สมจริง

/som˩˩˦.t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

เหมือนจริงแต่ไม่ใช่ความจริงทั้งหมด

นวนิยายสมจริง

เรื่องสมจริง


สมบูรณ์

ยืมมาจากสันสกฤต सम्पूरण (สมฺปูรณ, “เติมให้เต็ม”); ร่วมรากกับ สัมบูรณ์

มีคุณสมบัติหรือคุณลักษณะครบถ้วน

มีคุณสมบัติสมบูรณ์ตามกำหนด

อ้วนท้วน, แข็งแรง

มีร่างกายสมบูรณ์

สุขภาพสมบูรณ์


ร่อแร่

/rɔː˥˩.rɛː˥˩/^((สัมผัส))

อาการหนักจวนตาย

อยู่ในอาการร่อแร่


เหี้ยมโหด

เหี้ยม + โหด


โหดเหี้ยม

โหด + เหี้ยม


โดม

ยืมมาจากเขมร ដោម (โฎม, “สูง”)


เสี้ยม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *siəmꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈ᩠ᨿ᩶ᨾ (สย้ม), เขิน ᩈ᩠ᨿ᩶ᨾ (สย้ม), ลาว ສ້ຽມ (ส้ยม), ไทลื้อ ᦵᦉᧄᧉ (เส้ม), ไทใหญ่ သဵမ်ႈ (เส้ม), ไทใต้คง ᥔᥥᥛᥲ (เส้ม), พ่าเก ꩬိမ် (สิม์), อาหม *𑜏𑜢𑜉𑜫 (*สิม์), จ้วง siemj (เสี้ยม-แหลมมาก)

มีลักษณะค่อนข้างแหลม

หน้าเสี้ยม

คางเสี้ยม


ปราบดาภิเษก

ยืมมาจากสันสกฤต प्राप्त (ปฺราปฺต, “ได้มา”) + अभिषेक (อภิเษก, “เสวยราชย์”)

ปฺราบ-ดา-พิ-เสก

/praːp̚˨˩.daː˧.pʰi˦˥.seːk̚˨˩/^((สัมผัส))

มีอภิเษกอันถึงแล้ว


ปรัมปรา

ยืมมาจากสันสกฤต परम्परा (ปรมฺปรา), จากบาลี ปรมฺปรา; ร่วมเชื้อสายกับลาว ປະຣັມປະຣາ (ปะรัมปะรา) หรือ ປະລຳປະລາ (ปะลำปะลา), เขมร បរម្បរា (บรมฺบรา)

สืบ ๆ กันมา, เก่าก่อน

เรื่องเล่าปรัมปรา

นิทานปรัมปรา

ตำนานปรัมปรา


ไพรำ

ที่แหลกเป็นเม็ดเล็ก ๆ

ทองไพรำ


ปราดเปรียว

ปราด + เปรียว

ปฺราด-เปฺรียว

ว่องไว, คล่องแคล่ว


กัมมันตรังสี

กำ-มัน-ตะ-รัง-สี

ที่สามารถเกิดกัมมันตภาพรังสีได้ (ใช้แก่ธาตุหรือสาร)


กัลชาญ

กลชาญ, เชี่ยวชาญ

แด่พระผู้กัลชาญพิเศษ — กัณฑ์ทศพร มหาชาติคำหลวง ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ.ศ. ๒๔๖๐


พิการ

ยืมมาจากสันสกฤต विकार (วิการ) หรือบาลี วิการ

เสียอวัยวะมีแขนขาเป็นต้น, เสียไปจากสภาพเดิม

แขนพิการ

ตาพิการ


กัลปิต

* จากสันสกฤต कल्पित (กลฺปิต, “เหมาะสม, ซึ่งสมมุติขึ้น, ฯลฯ”)
* เทียบบาลี กปฺปิต


กัลยาณ

ยืมมาจากสันสกฤต कल्याण (กลฺยาณ) หรือ บาลี กลฺยาณ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
กัน-ละ-ยา-นะ-

ดี, งาม (ใช้เป็นบทหน้าสมาส)


กัศมล

ยืมมาจากสันสกฤต कश्मल (กศฺมล)

น่าเกลียด, ไม่งาม, อุจาด

บพิตรพราหมณ์นี้กาจกัศมลร้ายพ้นคนในโลกย์นี้. — กัณฑ์กุมาร มหาชาติคำหลวง ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ.ศ. ๒๔๖๐


กากีแกมเขียว

กากี + แกม + เขียว

กา-กี-แกม-เขียว

เขียวเข้มปนน้ำตาล


นาก

/naːk̚˥˩/^((สัมผัส))


เซื่อง

/sɯa̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เงื่องหงอย, ซึม


ทับทิม

ยืมมาจากสันสกฤต दाडिम (ทาฑิม, “ทับทิม (พืช)”)

สีแดงชนิดหนึ่งคล้ายทับทิม เรียกว่า สีทับทิม


อลัชชี

ยืมมาจากบาลี อลชฺชี (“ผู้ไม่มีความอาย”)

/ʔa˨˩.lat̚˦˥.t͡ɕʰiː˧/^((สัมผัส))

ไม่อาย, ไร้ความละอาย, หน้าด้าน


สูงส่ง

/suːŋ˩˩˦.soŋ˨˩/^((สัมผัส))

ที่ยกย่องกันว่าดีเด่น

วรรณคดีเรื่องนี้ยกย่องกันว่ามีค่าทางวรรณศิลป์สูงส่ง


ต่ำต้อย

มีความเป็นอยู่ทางสังคม หรือตำแหน่งหน้าที่ต่ำกว่าจนเปรียบเทียบกันไม่ได้, มีความเป็นอยู่ทางสังคมที่ด้อยกว่าผู้อื่น.


ใจเดียว

ไม่หลายใจ, มีความรักและซื่อตรงในบุคคลเดียวหรือสิ่งเดียวไม่เปลี่ยนแปลง


มล่อน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾ᩠ᩅ᩵ᩁ (มว่ร), อีสาน ม่วน, ลาว ມ່ວນ (ม่วน), เขิน ᨾ᩠ᩅ᩵ᩁ (มว่ร), ไทลื้อ ᦷᦙᧃᧈ (โม่น), ไทดำ ꪣ꪿ꪺꪙ (มั่วน), ไทใหญ่ မူၼ်ႈ (มู้น), อาหม 𑜉𑜤𑜃𑜫 (มุน์) หรือ 𑜈𑜤𑜃𑜫 (บุน์)

/ma˦˥.lɔːn˥˩/^((สัมผัส))

ไพเราะ, หวาน


หนุ่มเหน้า

กำลังสาว, กำลังหนุ่ม


เรื่อ

/rɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

อ่อน ๆ (มักใช้แก่สีแดงหรือสีเหลือง)


เหล่า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫຼົ່າ (เหล็่า)

ใช้ประกอบกับคำนามแสดงว่ามีจำนวนมาก

คนเหล่านี้

ของเหล่านั้น


ใหญ่โต

ใหญ่มาก, โตมาก


สนิทสนม

สนิท + สนม เป็นคำสร้อย

สะ-หฺนิด-สะ-หฺนม

เขาพูดเท็จได้อย่างสนิทสนม

เขาชำระแผลให้คนเป็นโรคเรื้อนได้อย่างสนิทสนมโดยไม่รังเกียจ


ดั้งเดิม

/daŋ˥˩.dɤːm˧/^((สัมผัส))

เก่าก่อน, เก่าแก่, เดิมที


แถม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຖມ (แถม), คำเมือง ᨳᩯ᩠ᨾ (แถม), เขิน ᨳᩯ᩠ᨾ (แถม), ไทลื้อ ᦶᦏᧄ (แถม), ไทใหญ่ ထႅမ် (แถม), ไทใต้คง ᥗᥦᥛᥴ (แถ๋ม) หรือ ᥗᥫᥛᥴ (เถ๋อ̂ม); เทียบจีนยุคกลาง 添 (tʰem), เวียดนาม thêm (เทม)

/tʰɛːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่เติมให้, ที่เพิ่มให้

ของแถม


เข

/kʰeː˩˩˦/^((สัมผัส))


เหมาะเจาะ

เหมาะ + เจาะ

/mɔʔ˨˩.t͡ɕɔʔ˨˩/^((สัมผัส))


สันทัด

ปานกลาง, ไม่ใหญ่ไม่เล็ก, ไม่สูงไม่ต่ำ, (ใช้แก่รูปร่าง)

รูปร่างสันทัด


เปรียบเปรย

เปรียบ + เปรย

อาการที่พูดแบบกระทบกระเทียบ ไม่เจาะจง


หนุ่มแน่น

หนุ่ม + แน่น

หฺนุ่ม-แน็่น

หนุ่มเต็มที่


รกเรื้อ

/rok̚˦˥.rɯa̯˦˥/^((สัมผัส))


เงียบเชียบ

เงียบ + เชียบ

/ŋia̯p̚˥˩.t͡ɕʰia̯p̚˥˩/^((สัมผัส))


ล้ำลึก

ลึกมากจนยากที่จะหยั่งถึง


ซุกซน

ซนนอกลู่นอกทาง


รุ่ยร่าย

เก็บไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย


ทัง

/tʰaŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ทั้ง


ไหญ่

รูปเลิกใช้ของ ใหญ่


ษำคัน

รูปเลิกใช้ของ สำคัญ


จรีง

/t͡ɕiːŋ˧/^((สัมผัส))

/t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ จริง


เรว

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

รูปเลิกใช้ของ เร็ว


วทัญญู

ยืมมาจากบาลี วทญฺญู (“ผู้รู้ถ้อยคำอันยาจกกล่าว”)


สัณห์

ยืมมาจากบาลี สณฺห (“อ่อนหวาน”); เทียบสันสกฤต श्लक्ष्ण (ศฺลกฺษฺณ, “อ่อนหวาน”)

สุภาพ, นุ่มนวล


มือใหม่

ยังไม่มีความชำนาญ


พันฦก

รูปเลิกใช้ของ พันลึก


พรรฦก

รูปเลิกใช้ของ พันลึก


ฦกซึ้ง

/lɯk̚˦˥.sɯŋ˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลึกซึ้ง


คฤกค้ฤๅน

คฺรึก-คฺรื้น

/kʰrɯk̚˦˥.kʰrɯːn˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ครึกครื้น


ค้ฤๅนคฤก

คฺรื้น-คฺรึก

/kʰrɯːn˦˥.kʰrɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ครื้นครึก


ปาณี

ยืมมาจากบาลี ปาณี; เทียบสันสกฤต प्राणिन् (ปฺราณินฺ)

มีลมหายใจอยู่, ยังเป็นอยู่


โลเล

ไม่แน่นอน (มักใช้แก่นิสัยใจคอ)

มีจิตใจโลเล


ฝึกหัด

/fɯk̚˨˩.hat̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่ยังไม่ชำนาญและกำลังเรียนรู้

พนักงานฝึกหัด


กันเอง

เป็นพวกเดียวกัน, สนิทสนมกัน

ราคากันเอง


บุ๋ม

ที่ยุบเป็นรอยลึกลงไป

แก้มบุ๋ม


คอทั่งสันหลังเหล็ก

คอ + ทั่ง + สันหลัง + เหล็ก

คอ-ทั่ง-สัน-หฺลัง-เหฺล็ก

/kʰɔː˧.tʰaŋ˥˩.san˩˩˦.laŋ˩˩˦.lek̚˨˩/^((สัมผัส))

แข็งแกร่ง, ทรหดอดทน


สันหลังยาว

สันหลัง + ยาว

[sä̃n˩˥.lä̃ŋ˩˥.jäːw˧]

เรียกคนเกียจคร้านเอาแต่นอน ว่า ขี้เกียจสันหลังยาว หรือใช้สั้น ๆ ว่า สันหลังยาว ก็มี, ขี้เกียจหลังยาว ก็ว่า


อกตัญญู

ยืมมาจากบาลี อกตญฺญู

อะ-กะ-ตัน-ยู

ซึ่งไม่รู้อุปการะ, ซึ่งไม่รู้คุณ


ว่าที่

/waː˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

รั้งตำแหน่งหรือยศ (ใช้แก่ทหารหรือตำรวจ)

ว่าที่ร้อยตรี

ว่าที่พันตำรวจโท

รั้งตำแหน่งที่จะเป็นต่อไป

ว่าที่พ่อตา


ขุ่น

ยืมมาจากจีนยุคกลาง混 (MC hwonX); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂຸ່ນ (ขุ่น), ไทใหญ่ ၶုၼ်ႇ (ขุ่น); เทียบจ้วงแบบจั่วเจียง goenj

มีลักษณะมัว ไม่ใส ไม่ชัดเจน


แฉก

/t͡ɕʰɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของสิ่งที่เป็นแผ่นและแยกออกเป็นจัก ๆ หรือเป็นทางยาว

พัดแฉก

ดาว 5 แฉก

ใบตาลเป็นแฉก ๆ

เรียกพัดยศพระราชาคณะ มียอดแหลมและริมเป็นจัก ๆ ว่า พัดแฉก


ตู้

/tuː˥˩/^((สัมผัส))

เรียกควายเขาสั้นหงิกเข้ามาหาหู ว่า ควายเขาตู้


เฉียง

/t͡ɕʰia̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เฉหรือเบี่ยงจากแนวไปทางใดทางหนึ่ง

เฉียงเหนือ

เฉียงใต้


อิฏฐ

ยืมมาจากบาลี อิฏฺฐ; เทียบสันสกฤต इष्ट (อิษฺฏ)

[เสียงสมาส]
อิด-ถะ-

น่าปรารถนา, เป็นที่พอใจ, ต้องใจ, น่ารัก


อิฐ

ยืมมาจากบาลี อิฏฺฐกา, จากสันสกฤต इष्टका (อิษฺฏกา); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ឥដ្ឋ (อิฎฺฐ), ลาว ອິດຖະ (อิดถะ), ไทใหญ่ ဢုတ်ႇ (อุ่ต), พม่า အုတ် (อุต์)

/ʔit̚˨˩/^((สัมผัส))

สีอย่างสีอิฐใหม่ เรียกว่า สีอิฐ


อิฐ

ยืมมาจากบาลี อิฏฺฐ, จากสันสกฤต इष्ट (อิษฺฏ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ឥដ្ឋ (อิฎฺฐ)

[เสียงสมาส]
อิด-ถะ-

น่าปรารถนา, เป็นที่พอใจ, ต้องใจ, น่ารัก


ตัน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *tanᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩢ᩠ᨶ (ตัน), เขิน ᨲᩢ᩠ᨶ (ตัน), ลาว ຕັນ (ตัน), ไทลื้อ ᦶᦎᧃ (แตน), ไทใหญ่ တၼ် (ตัน), ไทใต้คง ᥖᥢ (ตัน), อาหม 𑜄𑜃𑜫 (ตน์, “เติมลงในรู”)

ไม่กลวง, ไม่ทะลุตลอด

ซอยตัน

ตรอกตัน

ท่อตัน

โดยปริยายหมายความว่า ติดขัด, ไม่มีทางออก

ตำแหน่งตัน

โดยปริยายหมายความว่า ไม่ปลอดโปร่ง

สมองตัน


ทันสมัย

ตามสมัยที่นิยมกัน


จองหอง

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/t͡ɕɔŋ˧.hɔŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เย่อหยิ่ง, ทะนงตัว, ถือดี, อวดดี


คลุ้ม

มืดมัว, ไม่แจ่มใส


แฟบ

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง feb (แฟบ-แฟบ ยุบ ไม่มีลม)

/fɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

/fɛp̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งที่ตามปรกติควรจะโป่งหรือพอง แต่ได้ยุบหรือแบนลงไป

ยางรถแฟบ

ท้องแฟบ

อกแฟบ

จมูกแฟบ


ชื้น

/t͡ɕʰɯːn˦˥/^((สัมผัส))

มีไอน้ำซึมซาบอยู่

อากาศชื้น

ไม่แห้งทีเดียว

ผ้าชื้น


ระอุ

/ra˦˥.ʔuʔ˨˩/^((สัมผัส))

อากาศร้อนระอุ

แผ่นดินร้อนระอุ

ข้าวระอุ


มุทะลุ

มีนิสัยดุดัน ชอบทำอะไรอย่างหุนหันพลันแล่นหรือโดยขาดสติปราศจากความยั้งคิด


เรียว

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ႁဵဝ်း (เห๊ว), อาหม 𑜍𑜢𑜈𑜫 (ริว์), จ้วง reuz (แรว), จ้วงแบบจั่วเจียง reuq (แหร่ว)

เล็กลงไปตามลำดับอย่างลำไม้ไผ่

นิ้วเรียว

ขาเรียว

โดยปริยายหมายถึงเสื่อมลงตามลำดับ

ศาสนาเรียว


ขาวดำ

ที่ไม่มีสีอื่นนอกจากสีขาว สีดำ และ/หรือสีเทาเฉดต่าง ๆ

ภาพขาวดำ

ภาพยนตร์ขาวดำ

ถ่ายเอกสารขาวดำ


คัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄັດ (คัด), จ้วง gaed (กั้ด), จ้วงแบบจั่วเจียง kaed (คัด)

/kʰat̚˦˥/^((สัมผัส))

จมูกคัด

นมคัด


ชุ่มชื้น

/t͡ɕʰum˥˩.t͡ɕʰɯːn˦˥/^((สัมผัส))

มีไอน้ำหรือน้ำซึมซาบชุ่มอยู่


ทางการ

ที่เป็นงานเป็นการ


พอก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *bɔːkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับลาว ພອກ (พอก)

/pʰɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

คอพอก


อื้อฉาว

/ʔɯː˥˩.t͡ɕʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

แพร่งพราย, เซ็งแซ่, กระจาย, (ใช้แก่ข่าวที่ไม่ดีไม่งาม)


เหงา

/ŋaw˩˩˦/^((สัมผัส))

เปลี่ยวใจ, เปล่าเปลี่ยว, ไม่คึกคัก


รุ่งโรจน์

รุ่ง + โรจน์

/ruŋ˥˩.roːt̚˥˩/^((สัมผัส))

กระจ่างแจ้ง, โชติช่วง

แสงไฟรุ่งโรจน์

เจริญรุ่งเรือง

ชีวิตรุ่งโรจน์


สำรวม

รวม, ประสม, ปนกัน

อาหารสำรวม


ตาขาว

/taː˧.kʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

แสดงอาการขลาดกลัว


ใจเสาะ

/t͡ɕaj˧.sɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

มีใจขี้กลัวหรือร้องไห้ง่าย, มีใจอ่อนแอ


น่าย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄນ່ (ไน่) หรือ ນ່າຍ (น่าย), คำเมือง ᨶᩱ᩵ (ไน่), เขิน ᨶᩱ᩵ (ไน่), ไทลื้อ ᦺᦓᧈ (ไน่), ไทดำ ꪼꪙ꪿ (ไน่), ไทใหญ่ ၼႆႈ (ไน้)

อาการที่ของเหนียวของแข็งหรือของแห้งที่แช่น้ำไว้แล้วเปื่อยหรืออ่อนตัว

แช่ข้าวไว้ให้น่ายแล้วจึงโม่


สัตย์

ยืมมาจากสันสกฤต सत्य (สตฺย); เทียบบาลี สจฺจ

จริง, มักใช้เข้าคู่กับคำอื่น

วาจาสัตย์

สัตย์ซื่อ

ซื่อสัตย์

สัตย์จริง


ละเอียด

ลอยด
ความละเอียด (noun-from-adj)

/la˦˥.ʔia̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

บดยาให้ละเอียด

ทรายละเอียด

เป็นเส้นเล็ก ๆ

ผมเส้นละเอียด

ยาฝอยเส้นละเอียด

เป็นผง, เป็นจุณ

แป้งผัดหน้าละเอียด

ถี่ถ้วน, รอบคอบ

เจ้าหน้าที่การเงินควรเป็นคนละเอียด

ฝีมือสอยผ้าละเอียด

ฝีมือถักเสื้อละเอียด


ลอยด

/la˦˥.ʔia̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ละเอียด


น้นน

รูปเลิกใช้ของ นั้น


ชวา

ยืมมาจากชวา Jawa; เทียบอินโดนีเซีย Jawa

ชะวา
ฉวา
ยะวา

/t͡ɕʰa˦˥.waː˧/^((สัมผัส))

ที่มีต้นกำเนิดมาจากประเทศอินโดนีเซีย

นกเขาชวา

ผักตบชวา


เปล่าเปลี่ยว

เปล่า + เปลี่ยว

ความเปล่าเปลี่ยว (noun-from-adj)

ปฺล่าว-เปฺลี่ยว

อ้างว้าง, ว้าเหว่


ล้าสมัย

ไม่ทันหรือไม่เป็นไปตามสมัยที่กำลังนิยมกัน

เขาเป็นคนล้าสมัย


เบอะ

/bɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

กว้างใหญ่และลึก

แผลเบอะ


เบอะ

/bɤʔ˨˩/^((สัมผัส))

หน้าเบอะ


ดวด

เดี่ยว, หนึ่ง


ดวด

แผลงมาจาก โดด, จากเขมร ដួច (ฎัวจ, “สูงลิบ”)

มะพร้าวดวด

หมากดวด


ตั้งท้อง

/taŋ˥˩.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เรียกข้าวที่มีรวงอ่อนอยู่ในลำต้น ว่า ข้าวตั้งท้อง


จิ๋ว

/t͡ɕiw˩˩˦/^((สัมผัส))


ตละ

เช่น, เหมือน, ดุจ

หน้าตาตละยักษ์มักกะสัน


หนาว

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หนาว, ลาว ໜາວ (หนาว), คำเมือง ᩉ᩠ᨶᩣ᩠ᩅ (หนาว), เขิน ᩉ᩠ᨶᩣ᩠ᩅ (หนาว), ไทลื้อ ᦐᦱᧁ (หนาว), ไทดำ ꪘꪱꪫ (หนาว), ไทขาว ꪘꪱꪫ, ไทแดง ꪘꪱꪫ, ไทใหญ่ ၼၢဝ် (นาว), ไทใต้คง ᥘᥣᥝᥴ (ล๋าว) หรือ ᥢᥣᥝᥴ (น๋าว), อาหม 𑜃𑜧 (นว์) หรือ 𑜓𑜧 (ดว์)

/naːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เย็นจัด, อาการที่รู้สึกเย็นจัด


ซ้าย

จากจีนเก่า左 (OC *ʔsaːlʔ, *ʔsaːls); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪ᩶ᩣ᩠ᨿ (ซ้าย), เขิน ᨪ᩶ᩣ᩠ᨿ (ซ้าย), ไทลื้อ ᦌᦻᧉ (ซ้าย), ลาว ຊ້າຍ (ซ้าย), ไทใหญ่ သၢႆႉ (ส๎าย), อาหม 𑜏𑜩 (สย์), จ้วง swix

ตรงข้ามกับ ขวา, ถ้าหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ด้านทิศเหนือ เรียกว่า ด้านซ้ายมือ ด้านทิศใต้ เรียกว่า ด้านขวามือ, ถ้าหันหลังไปทางต้นน้ำหรือยอดน้ำ ด้านซ้ายมือเรียกว่า ฝั่งซ้าย ด้านขวามือเรียกว่า ฝั่งขวา

ฝั่งพระนครอยู่ฝั่งซ้ายของแม่น้ำเจ้าพระยา


กะโหลกกะลา

กะโหลก + กะลา

กะ-โหฺลก-กะ-ลา

ของเก่ากะโหลกกะลาพวกนี้ทิ้งให้หมด

แก่ก็ให้แก่อย่างมีคุณค่า ไม่ใช่แก่กะโหลกกะลา


กิ๊บเก๋

กิ๊บ + เก๋ (จากฝรั่งเศส coquet)

/kip̚˦˥.keː˩˩˦/^((สัมผัส))

ชุดของเธอกิ๊บเก๋น่าดู

แปลกและน่าสนใจ

เธอมีไอเดียกิ๊บเก๋ที่จะน่าลองทำดู


กิ๊บเก๋ยูเรก้า

กิ๊บเก๋ (เก๋ มาจากฝรั่งเศส coquet) + ยูเรก้า (มาจากอังกฤษ eureka (“คำอุทานแสดงความดีใจ หมายถึง ไชโย พบแล้ว”))

ความกิ๊บเก๋ยูเรก้า (noun-from-adj)

กิ๊บ-เก๋-ยู-เร-ก้า

/kip̚˦˥.keː˩˩˦.juː˧.reː˧.kaː˥˩/^((สัมผัส))

แปลกและน่าสนใจ

ไอเดียของเธอกิ๊บเก๋ยูเรก้าน่าดู


กุ้งแห้ง

/kuŋ˥˩.hɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีหน้าอกแห้ง

พวกสาวกุ้งแห้งชอบใส่เสื้อฟู ๆ แบบนี้แหละ


หรี่

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง liq (หลี่-หรี่ ตาหรี่ หรี่ตา)

/riː˨˩/^((สัมผัส))

แคบ ในคำว่า ตาหรี่


ติดเชื้อ

/tit̚˨˩.t͡ɕʰɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

ลักษณะของโรคที่รับเชื้อมาจากผู้อื่นหรือสิ่งอื่น, เรียกโรคที่มีลักษณะเช่นนั้น ว่า โรคติดเชื้อ


เขลา

ยืมมาจากเขมรกลาง ខ្លោវ (ขฺโลว); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ខ្លៅ (ขฺเลา)

ขาดไหวพริบ, รู้ไม่ถึง, รู้ไม่เท่าทัน, ไม่เฉียบแหลม, ไม่ฉลาด


แข็งขัน

/kʰɛŋ˩˩˦.kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ขยันไม่ย่อท้อ, เอาจริงเอาจัง


เคร่งขรึม

เคร่ง + ขรึม

เคฺร็่ง-ขฺรึม

/kʰreŋ˥˩.kʰrɯm˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่เล่นหัว, เอาจริงเอาจัง


ลิ้นจี่

จากกวางตุ้ง 胭脂 (jin1 zi1, “ผงสีแดงสำหรับแต่งหน้า”)

/lin˦˥.t͡ɕiː˨˩/^((สัมผัส))

สีแดงเข้มคล้ายเปลือกลิ้นจี่ เรียกว่า สีลิ้นจี่


เครียด

เคียด
เคลียด
ความเครียด (noun-from-adj)

ตึงเครียด

อาการที่สมองไม่ได้ผ่อนคลายเพราะคร่ำเคร่งอยู่กับงานจนเกินไป

หน้าเครียด

อารมณ์เครียด


เกี้ยมเซียบ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 鹹 (giam5 เกี๊ยม, “เค็ม”) + 澀 (siab4 เสียบ, “เปรี้ยว”)

เกี้ยม-เซียบ

เค็มและขี้เหนียว

ยายคนนี้เกี้ยมเซียบจริง ๆ ติดเงินร้อยเดียว ตามทวงเช้าทวงเย็น


ขี้ตา

/kʰiː˥˩.taː˧/^((สัมผัส))


ขี้หมา

/kʰiː˥˩.maː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่มีคุณค่า, ไร้สาระ

เรื่องขี้หมา

ของขี้หมา


ขี้หมูขี้หมา

ขี้ + หมู + ขี้ + หมา

คี่-หฺมู-คี่-หฺมา

/kʰiː˥˩.muː˩˩˦.kʰiː˥˩.maː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไร้สาระ, ไม่สำคัญ, ไม่มีค่า, ไม่มีราคา

เรื่องขี้หมูขี้หมาอย่างนี้ไม่ต้องสนใจหรอก

ไปขายของตอนเย็น ขี้หมูขี้หมาก็ได้กำไรวันละสี่ซ้าห้าร้อย


ไข่ดาว

แบน (ใช้กับหน้าอกผู้หญิง)

อกไข่ดาวอย่างนี้ผู้ชายคนไหนจะมาขอเป็นแฟน


ทแยง

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก แทงแยง

ทะแยง
แทยง
ความทแยง (noun-from-adj)

/tʰa˦˥.jɛːŋ˧/^((สัมผัส))


เฉื่อย

/t͡ɕʰɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

เรื่อย ๆ, ช้า ๆ

ลมเฉื่อย

ไม่รีบร้อน, อืดอาด

คนเฉื่อย


เฉื่อย

/t͡ɕʰɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

ไม่เปลี่ยนไปง่ายโดยปฏิกิริยาเคมี, ไม่ไวต่อปฏิกิริยาเคมี

ก๊าซเฉื่อย


เคียด

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เคียด, ลาว ຄຽດ (คยด), คำเมือง ᨣ᩠ᨿᨯ (คยด), ไทลื้อ ᦵᦅᧆ (เคด), เขิน ᨣ᩠ᨿᨯ (คยด), ไทใหญ่ ၸဵတ်ႈ (เจ้ต) , จ้วงแบบจั่วเจียง ket (แคด-ไม่ชอบ แค้น)

/kʰia̯t̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ เครียด


หล่ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lɤmᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫຼົ່ມ (หล็่ม), คำเมือง ᩉᩖᩫ᩵ᨾ (หล็่ม), ไทใหญ่ လူမ်ႇ (ลู่ม), อาหม 𑜎𑜤𑜉𑜫 (ลุม์), จ้วง loemq

มีโคลนลึก, ลุ่มด้วยโคลนลึก


อึด

/ʔɯt̚˨˩/^((สัมผัส))

ทรหด, อดทน, บึกบึน


ชอุ่ม

น่าจะเกี่ยวข้องกับ ชุ่ม

/t͡ɕʰa˦˥.ʔum˨˩/^((สัมผัส))

ชุ่มด้วยละอองน้ำจนเห็นเป็นมืดคลุ้มหรือมืดมัว

ท้องฟ้าชอุ่ม


บู๊

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 武 (bú บู้, “การต่อสู้, การรบ”)

/buː˦˥/^((สัมผัส))

ที่เกี่ยวกับการต่อสู้

หนังบู๊ล้างผลาญ


ปรุ

เป็นรูเล็ก ๆ

หน้าปรุ


ทะลุ

/tʰa˦˥.luʔ˦˥/^((สัมผัส))

หม้อทะลุ


ประจำ

จากเขมร ប្រចាំ (บฺรจาํ)

ตราประจำกระทรวง

ตราประจำตำแหน่ง

ที่กำหนดให้มีเป็นปรกติ

งานประจำปี

เรียกรถโดยสารที่วิ่งอยู่บนเส้นทางใดเส้นทางหนึ่งเป็นปรกติ ว่า รถประจำทาง

เรียกครูหรืออาจารย์ที่สอนและดูแลรับผิดชอบนักเรียนชั้นใดชั้นหนึ่งเป็นปรกติ ว่า ครูหรืออาจารย์ประจำชั้น

เรียกบัตรที่ออกให้ไว้เฉพาะบุคคลและจะต้องเก็บไว้กับตัวเป็นปรกติ ว่า บัตรประจำตัว

เรียกลูกจ้างที่จ้างไว้เป็นปรกติ ไม่ใช่ชั่วคราว ว่า ลูกจ้างประจำ

เรียกผู้ที่มาติดต่อหรือไปมาหาสู่กันเสมอเป็นปรกติ

ลูกค้าประจำ

ขาประจำ

ลักษณะการฝากเงินไว้กับธนาคารโดยจะได้รับดอกเบี้ยเมื่อฝากครบตามเวลาที่กำหนดไว้เรียกว่า ฝากประจำ


สุดท้าย

ทีหลังเพื่อน, หลังสุด

เขาเป็นแขกคนสุดท้ายที่มาในงาน

เด็กคนนั้นทำการบ้านเสร็จเป็นคนสุดท้าย

เหลือเพียงหนึ่งเดียว

สมบัติชิ้นสุดท้ายที่เหลืออยู่คือบ้าน

โอกาสสุดท้ายแล้วที่จะแก้ตัวได้


ผัด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜັດ (ผัด), เขมร ផាត់ (ผาต̍)

/pʰat̚˨˩/^((สัมผัส))

เรียกอาหารที่ทำด้วยวิธีการเช่นนั้น

ข้าวผัด

หมี่ผัด


ครีม

ยืมมาจากอังกฤษ cream

สีอย่างสีขาวออกเหลือง


มั่งคั่ง

/maŋ˥˩.kʰaŋ˥˩/^((สัมผัส))

มีทรัพย์มากมาย, มีทรัพย์ล้นเหลือ, มีทรัพย์มาก


ผิดหวัง

/pʰit̚˨˩.waŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่สมหวัง, ไม่ได้ดังที่หวัง


รัตน

ยืมมาจากสันสกฤต रत्न (รตฺน) หรือบาลี รตน

รัตน์
รัตนะ
รัตนา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
รัด-ตะ-นะ-

ใช้ประกอบคำอื่นหมายถึงยอดเยี่ยมในพวกนั้น ๆ

รัตนกวี

กวีผู้ยอดเยี่ยม


รัตน์

ยืมมาจากสันสกฤต रत्न (รตฺน)

รัตน
รัตนะ
รัตนา

บุรุษรัตน์

ชายผู้ยอดเยี่ยม

นารีรัตน์

หญิงผู้ยอดเยี่ยม


อติ

ยืมมาจากสันสกฤต अति- (อติ-) หรือบาลี อติ-

[เสียงสมาส]
อะ-ติ-

พิเศษ, ยิ่ง, มาก, เลิศล้น

ผ่าน, ล่วง, พ้นเลยไป


อดิ

แผลงมาจาก อติ, จากสันสกฤต अति- (อติ-) หรือบาลี อติ-

[เสียงสมาส]
อะ-ดิ-

พิเศษ, ยิ่ง, มาก, เลิศล้น

ผ่าน, ล่วง, พ้นเลยไป


สองมิติ

/sɔːŋ˩˩˦.mi˦˥.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ที่มีแต่ความกว้างและความยาว

ที่อยู่บนแผ่นราบ

ภาพวาดเป็นศิลปะสองมิติ


ทุเรศ

ทุร + อีศ; เทียบสันสกฤต दुरीश (ทุรีศ, “เจ้านายเลว”)

/tʰu˦˥.reːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะที่ขัดหูขัดตา น่ารังเกียจ หรือน่าสมเพช เป็นต้น


ทุเรศ

/tʰu˦˥.reːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ต้องทนทุราคมทุเรศ ดลเขตรคิรีไกล


ใจดำ

เห็นแก่ตัว, ไม่เอื้อเฟื้อใคร, ขาดกรุณา


ครึกครื้น

คฤกค้ฤๅน
ความครึกครื้น (noun-from-adj)

คฺรึก-คฺรื้น

/kʰrɯk̚˦˥.kʰrɯːn˦˥/^((สัมผัส))

สนุกสนาน, ร่าเริง

ใจครึกครื้น

งานครึกครื้น

ขบวนแห่ครึกครื้น


ครื้นครึก

ค้ฤๅนคฤก
ความครื้นครึก (noun-from-adj)

คฺรื้น-คฺรึก

/kʰrɯːn˦˥.kʰrɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ครึกครื้น, รื่นเริง, สนุกสนาน


วิปโยค

ยืมมาจากบาลี วิปฺปโยค; เทียบสันสกฤต विप्रयोग (วิปฺรโยค)

วันวิปโยค

แม่น้ำวิปโยค


วิประโยค

ยืมมาจากสันสกฤต विप्रयोग (วิปฺรโยค); เทียบบาลี วิปฺปโยค


ตงฉิน

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 忠臣 (dong1 cing5, “อำมาตย์ซื่อสัตย์”)

/toŋ˧.t͡ɕʰin˩˩˦/^((สัมผัส))

ซื่อตรง, ซื่อสัตย์


ประจำการ

ยังอยู่ในระหว่างปฏิบัติหน้าที่

ทหารประจำการ


จุกจิก

/t͡ɕuk̚˨˩.t͡ɕik̚˨˩/^((สัมผัส))

เขาเป็นคนจุกจิก

เล็ก ๆ น้อย ๆ, เบ็ดเตล็ดคละกัน

ในกระเป๋าถือมีแต่ของจุกจิก


สาทิส

ยืมมาจากบาลี สาทิสฺส; เทียบสันสกฤต सादृश्य (สาทฺฤศฺย)

[เสียงสมาส]
สา-ทิด-สะ-

/saː˩˩˦.tʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

เหมือนกัน, คล้ายกัน, เช่นกัน


ปัณรสม

ยืมมาจากบาลี ปณฺณรสม

[เสียงสมาส]
ปัน-นะ-ระ-สะ-มะ-


ปัญญาสม

ยืมมาจากบาลี ปญฺญาสม

[เสียงสมาส]
ปัน-ยา-สะ-มะ-


ปฏิบัติการ

ปฏิบัติ + การ

ปะ-ติ-บัด-กาน

ที่ทดลองเพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามทฤษฎีหรือฝึกงานเพื่อให้เกิดความชำนาญเป็นต้น

ห้องปฏิบัติการ


อัตรา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

เป็นประจำตามกำหนด, สม่ำเสมอ, เป็นนิจ

แล้วให้เทศนาอัตราไป


ประดิษฐ์

ยืมมาจากสันสกฤต प्रतिष्ठ (ปฺรติษฺฐ)

ที่จัดทำขึ้นให้เหมือนของจริง

ดอกไม้ประดิษฐ์

ที่คิดทำขึ้นไม่เหมือนธรรมชาติ

ลายประดิษฐ์


ประดิษฐ

ยืมมาจากสันสกฤต प्रतिष्ठ (ปฺรติษฺฐ)

[เสียงสมาส]
ปฺระ-ดิด-ถะ-

รูปแบบอื่นของ ประดิษฐ์


อ่อนโยน

อ่อน + โยน ซึ่งแผลงมาจาก โอน (“น้อมลง”)

/ʔɔːn˨˩.joːn˧/^((สัมผัส))

มีกิริยาวาจานิ่มนวล


โลภ

ยืมมาจากสันสกฤต लोभ (โลภ) หรือ บาลี โลภ

/loːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่อยากได้ไม่รู้จักพอ


หน้าด้าน

มีสีหน้าไม่สลดทั้งที่ควรจะอายแต่ก็ไม่อาย

ไม่มีความรู้สึกอายในสิ่งที่ควรอาย


หน้าทน

ไม่มีความรู้สึกอายในสิ่งที่ควรอาย


หน้าหนา

/naː˥˩.naː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่มีความรู้สึกอายในสิ่งที่ควรอาย


ลิ้นสองแฉก

ลิ้น + สอง + แฉก

ลิ้น-สอง-แฉก

/lin˦˥.sɔːŋ˩˩˦.t͡ɕʰɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่พูดสับปลับเชื่อถือไม่ได้


สับปลับ

กลับกลอกเชื่อไม่ได้

เขาเป็นคนสับปลับ


ปากหมา

/paːk̚˨˩.maː˩˩˦/^((สัมผัส))

ชอบพูดจาว่าร้ายคนอื่น


ปากเสีย

/paːk̚˨˩.sia̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ชอบพูดจาว่าร้ายคนอื่น


เจือจาง

/t͡ɕɯa̯˧.t͡ɕaːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่เข้มข้น, เข้มข้นน้อยลงเพราะเติมตัวทำละลายเช่นน้ำเพิ่มลงไป, มีตัวทำละลายมาก มีตัวถูกละลายน้อย (ใช้แก่สารละลาย)

สารละลายกรดเจือจาง


เข้มข้น

เข้มมาก, เข้มจัด


ม่อย

/mɔj˥˩/^((สัมผัส))

เรียกอาการที่มีสีหน้าสลดแสดงว่าเสียใจ ว่า หน้าม่อย


เฉียวฉุน

/t͡ɕʰia̯w˩˩˦.t͡ɕʰun˩˩˦/^((สัมผัส))

โกรธง่าย, โกรธเร็ว


ฉุนเฉียว

/t͡ɕʰun˩˩˦.t͡ɕʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

โกรธง่าย, โกรธเร็ว


ฉ่าฉาว

/t͡ɕʰaː˨˩.t͡ɕʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เกรียวกราว, เลื่องลือ, อื้ออึง


พ่วงพี

/pʰua̯ŋ˥˩.pʰiː˧/^((สัมผัส))

เป็นเสือที่มีความสง่างาม รูปร่างพ่วงพีมีเสน่ห์ และขยันเก่งกาจในการล่าเหยื่อ


คมคาย

ฉลาด, ไหวพริบดี, ทันคน

วาจาคมคาย

พูดจาคมคาย

สำนวนภาษาคมคาย

หน้าตาคมคาย


พริ้งเพรา

พริ้ง + เพรา

พฺริ้ง-เพฺรา


ครบครัน

พร้อมเพรียง, ไม่ขาดเหลือ, บริบูรณ์


เพริศพราย

เพริศ + พราย

เพรอศพราย
ความเพริศพราย (noun-from-adj)

เพฺริด-พฺราย

/pʰrɤːt̚˥˩.pʰraːj˧/^((สัมผัส))


เพราพริ้ง

เพรา + พริ้ง

เพฺรา-พฺริ้ง


เพราเพริศ

เพรา + เพริศ

เพฺรา-เพฺริด


เพริศแพร้ว

เพริศ + แพร้ว

เพรอศแพร้ว
ความเพริศแพร้ว (noun-from-adj)

เพฺริด-แพฺร้ว

/pʰrɤːt̚˥˩.pʰrɛːw˦˥/^((สัมผัส))


โสมม

ไม่ทราบรากศัพท์

สกปรกเลอะเทอะ, น่าขยะแขยง

ของโสมม

จิตใจโสมม


แผ้ว

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แผ้ว, ลาว ແຜ້ວ (แผ้ว), คำเมือง ᨹ᩠ᨿ᩶ᩅ (ผย้ว), เขิน ᨹ᩠ᨿᩴ᩶ (ผยํ้), ไทลื้อ ᦵᦕᧁᧉ (เผ้ว), ไทดำ ꪵꪠ꫁ꪫ (แฝ้ว), ไทขาว ꪵꪞꪫꫂ, ไทใหญ่ ၽဵဝ်ႈ (เผ้ว), จ้วง beuj (แป้ว-ถาง), จ้วงแบบจั่วเจียง peuj (แผ้ว-ถาง ตัดให้เตียน)

/pʰɛw˥˩/^((สัมผัส))

สะอาด, บริสุทธิ์, หมดจด, มักใช้คู่กับคำว่า ผ่อง เป็น ผ่องแผ้ว


พิทักษ์

ยืมมาจากสันสกฤต विदक्ष (วิทกฺษ)

/pʰi˦˥.tʰak̚˦˥/^((สัมผัส))


ลำเค็ญ

ลำบาก, ยากแค้น

เขามีชีวิตลำเค็ญ


สวะ

เทียบบาลี ฉว (“ศพ; เลว”) หรือ สวติ (“ไหล; หยด”)

เลว, ไร้ประโยชน์

คนสวะ

เรื่องสวะ

ดาษดื่น, มีมาก

ของสวะ


สวะ ๆ

คำซ้ำของ สวะ

สะ-หฺวะ-สะ-หฺวะ

เลว, ไร้ประโยชน์

คนสวะ ๆ

เรื่องสวะ ๆ

ดาษดื่น, มีมาก

ของสวะ ๆ


ทรหด

ร่วมเชื้อสายกับมอญ ဒြဟတ် (ทฺรหต์)

/tʰɔː˧.ra˦˥.hot̚˨˩/^((สัมผัส))

อดทน, บึกบึน, ไม่ย่อท้อ

คนทรหด


รัดกุม

ไม่รุ่มร่าม, กระชับ, ไม่ยาวเยิ่นเย้อ

สำนวนรัดกุม


โดดเด่น

พิเศษอย่างเห็นได้ชัด

งานวิจัยเรื่องนี้โดดเด่นมาก


อัศจรรย์

ยืมมาจากสันสกฤต आश्चर्य (อาศฺจรฺย); ร่วมรากกับ อัจฉริยะ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

แปลก, ประหลาด


หยุมหยิม

เขาเป็นคนหยุมหยิม


บอด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓoːtᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน บอด, ลาว ບອດ (บอด), คำเมือง ᨷᩬᨯ (บอด), เขิน ᨷᩬᨯ (บอด), ไทลื้อ ᦢᦸᧆᧈ (บ่อ̂ด), ไทดำ ꪚꪮꪒ (บอด), ไทขาว ꪚꪮꪒ, ไทใหญ่ မွတ်ႇ (ม่อ̂ต) หรือ ဝွတ်ႇ (ว่อ̂ต), ไทใต้คง ᥛᥩᥖᥱ (ม่อ̂ต), อาหม 𑜈𑜨𑜄𑜫 (บอ̂ต์), ตั่ย bót, จ้วงแบบจั่วเจียง mbot (บอด)

/bɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มืด, ไม่เห็น, (ใช้แก่ตา)

หัวเทียนบอด

ไม่มีแวว เป็นวงทึบไม่โปร่ง (ใช้แก่หัวตัวหนังสือ)

เขียนหนังสือหัวบอด

เรียกนมที่หัวบุ๋มเข้าไป

นมตาบอด / นมบอด

เรียกแต้มบนไพ่ป๊อกที่รวมกันแล้วได้เป็น 0


สาก

/saːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่ระคายเพราะมีลักษณะไม่ละเอียดอ่อนหรือไม่นุ่มนวล

ใบข่อยจับแล้วสากมือ

ผู้หญิงคนนี้มือสากเพราะทำงานหนักตั้งแต่เด็ก

ขรุขระเพราะมีพื้นไม่ราบเรียบ

กระดานแผ่นนี้ผิวสากเพราะยังไม่ได้ไสกบ


เหี่ยว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰriewᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เหี่ยว, ลาว ຫ່ຽວ (ห่ยว) หรือ ແຫ່ວ (แห่ว), คำเมือง ᩉ᩠ᨿ᩵ᩅ (หย่ว), เขิน ᩉ᩠ᨿᩴ᩵ (หยํ่), ไทลื้อ ᦵᦠᧁᧈ (เห่ว), ไทดำ ꪵꪬ꪿ꪫ (แห่ว), ไทขาว ꪵꪬꪫꫀ, ไทใหญ่ ႁဵဝ်ႇ (เห่ว), ไทใต้คง ᥞᥥᥝᥱ (เห่ว), จ้วง heuq หรือ reuq, จ้วงแบบจั่วเจียง heuq

ᩉ᩠ᨿ᩵ᩅ

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

枯萎

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

verdorren

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

ꪵꪬ꪿ꪫ

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

ႁဵဝ်ႇၸွပ်ႈ

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

murchar

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

ຫ່ຽວ

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

marchitarse

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

wither

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

ไม่สดชื่นเพราะขาดน้ำ

ดอกไม้เหี่ยว

ส้มโอเหี่ยว

หนังเหี่ยว

ใจเหี่ยว


แล้ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.leːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ແລ້ງ (แล้ง), ไทลื้อ ᦶᦟᧂᧉ (แล้ง), ไทดำ ꪵꪩ꫁ꪉ (แล้ง), ไทใหญ่ လႅင်ႉ (แล๎ง), จ้วง rengx, จ้วงแบบจั่วเจียง lengx

/lɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ไม่มี, มีน้อย

ฝนแล้ง


นิ่ว

มีสีหน้าเช่นนั้น ในคำว่า หน้านิ่ว


ขาบ

ᨠᩕᩫ᩠ᨾ

สีน้ำเงินแก่อมม่วง

/kʰaːp̚˨˩/^((สัมผัส))

สีน้ำเงินแก่อมม่วง


หลายใจ

เปลี่ยนใจง่าย, เอาแน่ไม่ได้, เหลาะแหละ


หมัน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmanᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หมัน, ลาว ໝັນ (หมัน), คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩢᩁ (หมัร), เขิน ᩉ᩠ᨾᩢᩁ (หมัร), ไทลื้อ ᦖᧃ (หมัน), ไทดำ ꪢꪽ (หมัน), ไทใหญ่ မၼ် (มัน), ไทใต้คง ᥛᥢᥴ (มั๋น), จ้วง maen

ไม่สามารถมีบุตรได้

ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์

งานนี้ทำไปก็เป็นหมัน


หนังเหนียว

หนัง + เหนียว

หฺนัง-เหฺนียว

/naŋ˩˩˦.nia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

อยู่ยงคงกระพัน

ลือกันว่าโจรคนนี้หนังเหนียว ยิงไม่ออกฟันไม่เข้า

โดยปริยายหมายความว่า มีประสบการณ์มากรู้เท่าทันไปทุกสิ่งทุกอย่าง


หัวร้อน

แปลตรงตัวจากอังกฤษ hothead; เทียบเท่า หัว + ร้อน

/hua̯˩˩˦.rɔːn˦˥/^((สัมผัส))

จบด้วยดี ลุงหัวร้อนยกมือไหว้ ขอโทษป้าคู่กรณี


แหล

ตัดมาจาก ตอแหล

/lɛː˩˩˦/^((สัมผัส))


ทุจริต

ยืมมาจากบาลี ทุจฺจริต; เทียบเท่า ทุ + จริต

ทุจจริต
ความทุจริต (noun-from-adj)

ทุด-จะ-หฺริด

/tʰut̚˦˥.t͡ɕa˨˩.rit̚˨˩/^((สัมผัส))

คนทุจริต


ขึงขัง

/kʰɯŋ˩˩˦.kʰaŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาจริงเอาจัง, แข็งแรง, ผึ่งผาย, เคร่งเครียด, เคร่งขรึม


ควรค่า

มีคุณสมบัติเหมาะสม

วัฒนธรรมประเพณีที่ควรค่าแก่การรักษานั้น นับวันดูเหมือนจะห่างหายไปเรื่อย ๆ


โง่ทึ่ม

/ŋoː˥˩.tʰɯm˥˩/^((สัมผัส))

หน้าตาดี แต่โง่ทึ่ม


นุ่มเนียน

นุ่ม + เนียน

อ่อนละมุน, นุ่มนวล

ผิวพรรณของเธอ ช่างนุ่มเนียน กระจ่างใส และปราศจากริ้วรอย


เหลื่อมล้ำ

ตัดทอนจาก เหลื่อมล้ำต่ำสูง; เหมือนกับ เหลื่อม + ล้ำ

เหฺลื่อม-ล้ำ

แตกต่าง, ไม่เท่าเทียมกัน

สัดส่วนของรายได้ของชนบทกับเมืองนั้นนับวันก็จะเหลื่อมล้ำกันมากขึ้น


อุดดม

รูปเลิกใช้ของ อุดม


เจนจบ

/t͡ɕeːn˧.t͡ɕop̚˨˩/^((สัมผัส))

รอบรู้, กว้างขวาง, ได้พบได้เห็นมามาก, ชำนาญทั่ว

ผู้ฝึกปรือจนเจนจบในยุทธศิลป์


เลื่อยล้า

เลื่อย + ล้า

/lɯa̯j˥˩.laː˦˥/^((สัมผัส))

เมื่อยล้า, เหนื่อยล้า, บอบช้ำ


รื้น

/rɯːn˦˥/^((สัมผัส))

ที่มีน้ำตาเอ่อขึ้นมา

คำแสดงความอาลัยจากหญิงชรา อ่านแล้วน้ำตารื้น


ซีดเผือด

/siːt̚˥˩.pʰɯa̯t̚˨˩/^((สัมผัส))

ไม่มีสีเลือดเพราะตกใจหรือกลัว เป็นต้น

ตอนที่เธอเห็นสามีเธอกับภรรยาคนใหม่ หน้าของเธอก็ซีดเผือดลงเลย


ลุ่มลึก

เขาเป็นยอดคนฉลาด แต่ลุ่มลึกขนาดไหนไม่มีใครเคยหยั่งได้


เง่า

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ง่าว, ลาว ງ່າວ (ง่าว), คำเมือง ᨦ᩵ᩣ᩠ᩅ (ง่าว), ไทใหญ่ ငၢဝ်ႈ (ง้าว); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ โง่

/ŋaw˥˩/^((สัมผัส))

โง่, มักใช้พูดเข้าคู่กับคำ โง่ เป็น โง่เง่า


ช้ำ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɟamꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊ້ຳ (ซ้ำ), ไทใหญ่ ၸမ်ႉ (จั๎ม), จ้วง caemx, จ้วงแบบจั่วเจียง caemx

/t͡ɕʰam˦˥/^((สัมผัส))

น่วมระบมเพราะถูกกระทบกระแทกอย่างแรงหรือบ่อย ๆ

มะม่วงช้ำ

เป็นรอยจ้ำ ๆ อย่างรอยฟกช้ำดำเขียว

เรียกสิ่งที่ถูกใช้งานหรือถูกจับต้องบ่อย ๆ จนมีสภาพทรุดโทรม

หนังสือเล่มนี้คนยืมไปใช้บ่อย ช้ำหมดแล้ว


ฟกช้ำ

/fok̚˦˥.t͡ɕʰam˦˥/^((สัมผัส))

บวมช้ำ, บอบช้ำ


ดาษดื่น

/daːt̚˨˩.dɯːn˨˩/^((สัมผัส))

เกลื่อนกลาด, มากมาย, ดื่นดาษ, เต็มไปหมด

สังคมยุคเสื่อม การหลอก ลวงชักจูงเด็กหญิงไปค้าประเวณียังมีอยู่ดาษดื่น


คุกรุ่น

ร้อนกรุ่นอยู่ภายใน ยังไม่ปะทุขึ้นมา

กำลังคุกรุ่นด้วยความขัดแย้งด้านเชื้อชาติและศาสนา


บูดบึ้ง

/buːt̚˨˩.bɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

(สีหน้า) โกรธขึ้งไม่พอใจ

เขากลับบ้านด้วยอารมณ์บูดบึ้ง ไม่ยิ้มแย้มแจ่มใสเหมือนวันอื่น ๆ


พิสดาร

ยืมมาจากสันสกฤต विस्तार (วิสฺตาร, “ความกว้าง, การขยาย”); เทียบบาลี วิตฺถาร

พิศดาร
ความพิสดาร (noun-from-adj)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กว้างขวาง, ละเอียดลออ (ใช้แก่เนื้อความ)

ประวัติศาสตร์ฉบับพิสดาร

มีความพิสดารดังนี้

กฎหมายพิสดาร


พิศดาร

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

รูปเลิกใช้ของ พิสดาร


เครือ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຄືອ (เคือ), ไทลื้อ ᦵᦆᦲ (เฅี), ไทใหญ่ ၶိူဝ်း (เขิ๊ว), ไทใต้คง ᥑᥫᥰ (เฃ๊อ̂) หรือ ᥞᥫᥰ (เห๊อ̂), จ้วงแบบจั่วเจียง kywez(cwez) (เชือ "พุ่ม")

/kʰrɯa̯˧/^((สัมผัส))

เรียกลักษณะของเสียงที่สั่นพร่า คล้ายกำลังจะร้องไห้ว่า เสียงเครือ


กรกวด

อยู่จอมด้วยกรกวด กิ่งก้านรวดรยงงามอยู่น้นน


เดียวกัน

รวมเป็นหนึ่ง ไม่แบ่งแยกกัน

เป็นอันเดียวกัน

หัวอกเดียวกัน

ใจเดียวกัน


เหมือนกัน

อย่างเดียวกัน, ไม่แปลกกัน

พี่น้องคู่นี้มีนิสัยเหมือนกัน


โฉม

ยืมมาจากเขมรกลาง ឆោម (โฉม), ឆោម្ម (โฉมฺม); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ឆោម (โฉม), ลาว ໂສມ (โสม)

/t͡ɕʰoːm˩˩˦/^((สัมผัส))

งาม, สวย, งดงาม


ทรุดโทรม

เสื่อมไปเพราะร่วงโรย คร่ำคร่า หรือตรากตรำเกินไป


เหน้า

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເໜົ້າ (เหน็้า), คำเมือง ᩉ᩠ᨶᩮᩢ᩶ᩣ (เหนั้า), ไทลื้อ ᦐᧁᧉ (เหน้า)

รุ่น, หนุ่ม, สาว, บางทีใช้คู่กับคำว่า หนุ่ม เป็น หนุ่มเหน้า


สมชาย

/som˩˩˦.t͡ɕʰaːj˧/^((สัมผัส))

มีคุณสมบัติอย่างผู้ชาย เช่น กำยำ เข้มแข็ง กล้าหาญ


ละ

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง lah (ละ, เลอะ, “ละ”)

/laʔ˦˥/^((สัมผัส))

คำประกอบคำนามให้รู้ว่าเป็น หน่วยหนึ่ง ๆ หรือส่วนหนึ่ง ๆ ในจำนวนรวม ซึ่งกำหนดเป็นราย ๆ ไป

กลุ่มละ 3 คน

โบนัสปีละ 2 เดือน


สำอาง

ยืมมาจากเขมร សម្អាង (สมฺอาง) หรือ សំអាង (สํอาง)

/sam˩˩˦.ʔaːŋ˧/^((สัมผัส))

ที่ทำให้งาม สะอาดหมดจด

งามกรีดกรายหยิบหย่ง

เขาเป็นหนุ่มเจ้าสำอาง


ภัทร

ยืมมาจากสันสกฤต भद्र (ภทฺร) หรือ บาลี ภทฺร หรือ ภทฺท

[เสียงสมาส]
พัด-ทฺระ-

ดี, เจริญ, ประเสริฐ


วิไล

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากทมิฬ விலை (วิไล, “ราคา; มูลค่า”)

งามวิไล


เปื้อน

เทียบลาว ເປື້ອນ (เปื้อน), จ้วงแบบจั่วเจียง banj (ป้าน "ติดสิ่งสกปรก โรคติดต่อกัน")

/pɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

มีสิ่งสกปรก น่ารังเกียจ หรือไม่ต้องการติดอยู่

มือเปื้อน

ผ้าเปื้อน


เสนาะ

/sa˨˩.nɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

น่าฟัง, เพราะ

เพลงนี้ไพเราะเสนาะหู

วังเวงใจ, เศร้าใจ

แถลงปางบำราศห้อง โหยครวญ เสนาะเสน่ห์กำสรวล สั่งแก้ว


คันธมาทน์

ยืมมาจากบาลี คนฺธมาทน; เทียบเท่า คันธ + มาทน์

ที่มีกลิ่นหอมทำให้สัตว์มัวเมา


ยอบแยบ

/jɔːp̚˥˩.jɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

จวนหมด, เกือบจะไม่พอ

เงินทองยอบแยบ

เสบียงอาหารยอบแยบ


ยอแสง

/jɔː˧.sɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ปรากฏการณ์ที่ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า แต่ยังเห็นแสงตะวันจับขอบฟ้าเป็นสีแดงเข้ม, มักใช้ว่า ตะวันยอแสง


โย้เย้

/joː˦˥.jeː˦˥/^((สัมผัส))

รวนหรือซวนเซมีอาการจะหลุดหรือทลายลง

ฟันโย้เย้

เรือนโย้เย้


ยาดำ

โดยปริยายหมายความว่า แทรกปนอยู่ทั่วไป


ภาร

ยืมมาจากสันสกฤต भार (ภาร) หรือบาลี ภาร

[เสียงสมาส]
พา-ระ-


ตรัส

ยืมมาจากเขมร ត្រាស់ (ตฺราส̍)

แจ้ง, สว่าง, ชัดเจน


ทุรกันดาร

ทุร + กันดาร

ทุ-ระ-กัน-ดาน

ที่ไปมาลำบากมาก

ที่ห่างไกลความเจริญ


บึกบึน

บึก + (บึน เป็นคำสร้อย)

/bɯk̚˨˩.bɯn˧/^((สัมผัส))

รูปร่างบึกบึน


บึก

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง mbwk(บึก-ใหญ่)

/bɯk̚˨˩/^((สัมผัส))


อุภัย

ยืมมาจากสันสกฤต उभय (อุภย), จากบาลี อุภย

ทั้งสอง, ทั้งคู่


ลาง

/laːŋ˧/^((สัมผัส))

ต่าง, แต่ละ, บาง

ลางคน

ลางสิ่งลางอย่าง


ลาด

/laːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เทต่ำหรือเอียงขึ้นน้อย ๆ

ที่ลาด


โต้ง

/toːŋ˥˩/^((สัมผัส))


สวดยวด

แผลงมาจาก สุดยอด


สุดยอด

/sut̚˨˩.jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ดีมาก, ดีที่สุด


สวดยอด

แผลงมาจาก สุดยอด

/sua̯t̚˨˩.jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))


สอยดาว

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/sɔːj˩˩˦.daːw˧/^((สัมผัส))

เรียกอาการที่เดินหงายหน้า ว่า เดินสอยดาว

เรียกหมัดที่ชกตวัดขึ้นสู่ปลายคางของคู่ต่อสู้ ว่า หมัดสอยดาว


คราม

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɡraːmᴬ, จากไทดั้งเดิม *ɡ.raːmᴬ, จากจีนเก่า藍 (OC *ɡ·raːm); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄາມ (คาม), ไทใหญ่ ၶၢမ်း (ข๊าม), ภาษาจ้วงใต้ lamz

สีคล้ายน้ำเงินแต่สดกว่า


ตาสับปะรด

ตา + สับปะรด

ตา-สับ-ปะ-รด

ตาของพรรคพวกที่คอยสอดส่องดูแลเหตุการณ์อยู่รอบข้าง


สาธุ

ยืมมาจากสันสกฤต साधु (สาธุ, “ดี; สำเร็จ”), จากบาลี สาธุ (“ดี; สำเร็จ”)

/saː˩˩˦.tʰuʔ˦˥/^((สัมผัส))

ดีแล้ว, ชอบแล้ว


เผือก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰɯəkᴰ¹ᴸ (“เผือก (ขาว)”), จากจีนยุคกลาง白 (MC baek); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຜືອກ (เผือก), ไทใหญ่ ၽိူၵ်ႇ (เผิ่ก), ไทใต้คง ᥚᥫᥐᥱ (เผ่อ̂ก), จ้วงแบบจั่วเจียง pwek (เผือก); เทียบเบดั้งเดิม *pʰiakᴰ²

/pʰɯa̯k̚˨˩/^((สัมผัส))

ขาวอย่างผิดปรกติ

ควายเผือก


ชรา

ยืมมาจากสันสกฤต जरा (ชรา) หรือบาลี ชรา

แก่

อรรถาภิธาน:แก่

งอม

อรรถาภิธาน:แก่

ชรา

อรรถาภิธาน:แก่

เถ้า

อรรถาภิธาน:แก่

เฒ่า

อรรถาภิธาน:แก่

เฒ่าชะแรแก่ชรา

อรรถาภิธาน:แก่

มีอายุ

อรรถาภิธาน:แก่

สูงอายุ

อรรถาภิธาน:แก่

อาวุโส

อรรถาภิธาน:แก่

หง่อม

อรรถาภิธาน:แก่

/t͡ɕʰa˦˥.raː˧/^((สัมผัส))

ชำรุดทรุดโทรม


น้ำเงิน

คล้ายคลึงกับลาว ນ້ຳເງິນ (น้ำเงิน)

เขียว

อรรถาภิธาน:น้ำเงิน

คราม

อรรถาภิธาน:น้ำเงิน

น้ำเงิน

อรรถาภิธาน:น้ำเงิน

/nam˦˥.ŋɤːn˧/^((สัมผัส))

สีอย่างสีคราม


ส้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *sɤmꟲ (“เปรี้ยว”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ส้ม, ลาว ສົ້ມ (ส็้ม), ไทดำ ꪶꪎ꫁ꪣ (โส้ม), ไทใหญ่ သူမ်ႈ (สู้ม), อาหม 𑜏𑜤𑜪 (สุํ),，จ้วงแบบจั่วเจียง soemj， จ้วง soemj/saemj

สีเหลืองเจือแดง

สารส้ม


บริติช

ยืมมาจากอังกฤษ British

เกี่ยวกับสหราชอาณาจักร


หยุ่น

การแบ่งพยางค์ หฺยุ่น
 การแผลงเป็น
อักษรโรมัน ไพบูลย์พับบลิชชิง yùn
 ราชบัณฑิตยสภา yun
 (มาตรฐาน) สัทอักษรสากล^((คำอธิบาย)) /jun˨˩/^((สัมผัส))

ยุบลงไปแล้วคืนตัวได้


ม่วง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾ᩠ᩅ᩵ᨦ (มว่ง), เขิน ᨾ᩠ᩅ᩵ᨦ (มว่ง), ลาว ມ່ວງ (ม่วง), ไทลื้อ ᦷᦙᧂᧈ (โม่ง)
สำหรับ “มะม่วง” มีข้อสันนิษฐานสองประการคือ มาจากสีของผลสุกของบางพันธุ์ หรือสีของยอดอ่อน

/mua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

สีน้ำเงินปนแดง, ถ้าออกครามเรียก สีม่วงคราม, ถ้าออกแดงเรียก สีม่วงชาด, ถ้าเจือขาวเรียก สีม่วงอ่อน


ดำรง

จากเขมรเก่า តំរង៑ (ตํรงฺ), តំម្រង (ตํมฺรง), តុំម្រង (ตุํมฺรง), តុំរ្រង (ตุํรฺรง) ซึ่งแผลงมาจาก ត្រង (ตฺรง); เทียบเขมร តំរង់ (ตํรง̍)

ตรง, เที่ยง, มั่นคง

ไผทของไทยทุกส่วน อยู่ดำรงคงไว้ได้ทั้งมวล


ภูมิ

สง่า, โอ่โถง


สถุล

ยืมมาจากสันสกฤต स्थूल (สฺถูล, “อ้วน; หยาบ”); เทียบบาลี ถูล

หยาบ, ต่ำช้า, เลวทราม, (ใช้เป็นคำด่า)

เลวสถุล

ไพร่สถุล


สถุน

รูปที่สะกดผิดของ สถุล


สัญจร

ยืมมาจากสันสกฤต संचर (สํจร) หรือบาลี สญฺจร

/san˩˩˦.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

ที่ไม่ได้ดำเนินการในที่ตั้งตามปกติ

กงสุลสัญจร

ครม. สัญจร

เวทีสัญจร


ทั้งดุ้น

ทั้งหมดโดยที่ไม่ได้ดัดแปลงอะไรเลย

ลอกมาทั้งดุ้น


พายัพ

ยืมมาจากสันสกฤต वायव्य (วายวฺย, “ของวายุ”)

ตะวันตกเฉียงเหนือ


มืดตึดตื๋อ

มืด-ตึด-ตื๋อ

มืด-ตึ๊ด-ตื๋อ

/mɯːt̚˥˩.tɯt̚˨˩.tɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

/mɯːt̚˥˩.tɯt̚˦˥.tɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

มืดมากจนมองไม่เห็นแสงสว่าง

ในถ้ำมืดตึ๊ดตื๋อ


หน่วง

/nua̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่รู้สึกปวดถ่วงที่บริเวณท้องในเวลามีประจำเดือนหรือเป็นบิดเป็นต้น


ชิ้นเอก

/t͡ɕʰin˦˥.ʔeːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ผลงานชิ้นเอก


ฟกช้ำดำเขียว

ฟก-ช้ำ-ดำ-เขียว

/fok̚˦˥.t͡ɕʰam˦˥.dam˧.kʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

บวมชํ้าตามร่างกายเพราะถูกกระทบกระแทกอย่างแรง


สดำ

ยืมมาจากเขมร ស្ដាំ (สฺฎาํ)


ละเอียดลออ

ลเอียดลออ
ละเอียดละออ
ความละเอียดลออ (noun-from-adj)

ละ-เอียด-ละ-ออ

/la˦˥.ʔia̯t̚˨˩.la˦˥.ʔɔː˧/^((สัมผัส))

ถี่ถ้วน, รอบคอบ

เธอเย็บผ้าอย่างละเอียดลออ


ละเอียดละออ

ละ-เอียด-ละ-ออ

/la˦˥.ʔia̯t̚˨˩.la˦˥.ʔɔː˧/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ ละเอียดลออ


ลเอียดลออ

ละ-เอียด-ละ-ออ

/la˦˥.ʔia̯t̚˨˩.la˦˥.ʔɔː˧/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ ละเอียดลออ


ตากุ้ง

สีม่วงอมเทา, สีเหมือนตาของกุ้ง


ตกกระ

มีลักษณะเป็นจุดดำ ๆ เล็กบ้างโตบ้างที่ผิวกายคน สัตว์ หรือสิ่งอื่น ๆ


อุ่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔunᴮ, จากจีนยุคกลาง溫 (MC 'won); ร่วมเชื้อสายกับลาว ອຸ່ນ (อุ่น), ไทลื้อ ᦀᦳᧃᧈ (อุ่น), ไทดำ ꪮꪴ꪿ꪙ (อุ่น), ไทใหญ่ ဢုၼ်ႇ (อุ่น), อาหม 𑜒𑜤𑜃𑜫 (อุน์), จ้วง unq (อุ่น, “หุง, ต้ม”), จ้วงแบบจั่วเจียง unq (อุ่น, “หุง, ต้ม”)

/ʔun˨˩/^((สัมผัส))

ค่อนข้างร้อน

ตัวอุ่น

ไม่ร้อนนักไม่หนาวนัก

อากาศอุ่น


ดอง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀblɔːŋᴬ³, จากไทดั้งเดิม *ɗoːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩬᨦ (ดอง), อีสาน บอง, ลาว ດອງ (ดอง), ບອງ (บอง), ไทลื้อ ᦢᦸᧂ (บอ̂ง), ไทขาว ꪚꪮꪉ, ไทใหญ่ မွင် (มอ̂ง), จ้วง myong, ndong, ปู้อี doongl

/dɔːŋ˧/^((สัมผัส))

เรียกสิ่งที่ดองแล้วนั้น

ผักดอง

ยาดอง

ศพดอง


ว่างเปล่า

ว่าง + เปล่า

ไม่มีอะไรเลย


เปรี้ยว

ᩈᩫ᩠᩶ᨾ

มีรสอย่างหนึ่งอย่างรสมะนาวเป็นต้น

zuur

มีรสอย่างหนึ่งอย่างรสมะนาวเป็นต้น

သူမ်ႈ

มีรสอย่างหนึ่งอย่างรสมะนาวเป็นต้น

ສົ້ມ

มีรสอย่างหนึ่งอย่างรสมะนาวเป็นต้น

ácido

มีรสอย่างหนึ่งอย่างรสมะนาวเป็นต้น

sour

มีรสอย่างหนึ่งอย่างรสมะนาวเป็นต้น

มีรสอย่างหนึ่งอย่างรสมะนาวเป็นต้น

มีกลิ่นหรือรสอย่างอาหารบูดหรืออาหารเสีย

มีลักษณะปราดเปรียว ทันสมัย อิสระ มั่นใจ ชอบการคบหาสมาคม (ใช้แก่ผู้หญิง)

ผู้หญิงคนนี้เปรี้ยว


บูด

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບູດ (บูด), ไทดำ ꪚꪴꪒ (บุด), คำเมือง ᨷᩪᨯ (บูด), เขิน ᨷᩪᨯ (บูด), จ้วง mbut, ภาษาจ้วงใต้ mbot (บอด)

/buːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มีรสเปรี้ยวและมีกลิ่นเหม็นเปรี้ยวแสดงว่าเสีย (ใช้แก่อาหาร)

ข้าวบูด

แกงบูด

ทำหน้าแสดงอาการไม่พอใจ

ทำหน้าบูด

แย่, ไม่พึงปรารถนา, ไม่น่าพอใจ


ไหย่

รูปเลิกใช้ของ ใหญ่


นิรภัย

ยืมมาจากสันสกฤต निर्भय (นิรฺภย); เทียบเท่า นิร + ภัย

ไม่มีภัย, แคล้วคลาดจากภัยอันตราย


อ่อนไหว

/ʔɔːn˨˩.waj˩˩˦/^((สัมผัส))

มีอารมณ์เปลี่ยนแปลงง่ายตามเหตุการณ์


ขี้เหร่

/kʰiː˥˩.reː˨˩/^((สัมผัส))

ไม่สวย, ไม่งาม


ขี้ริ้ว

ไม่สวย, ไม่งาม


โลหิต

ยืมมาจากสันสกฤต लोहित (โลหิต) หรือบาลี โลหิต; ร่วมเชื้อสายกับเขมร លោហិត (โลหิต), ลาว ໂລຫິດ (โลหิด)


บุโรทั่ง

ไม่ทราบรากศัพท์

เก่าและทรุดโทรมมาก

รถบุโรทั่ง


ตัวเปล่าเล่าเปลือย

ตัว + เปล่า + เล่า + เปลือย

ตัว-ปฺล่าว-เล่า-เปฺลือย

/tua̯˧.plaːw˨˩.law˥˩.plɯa̯j˧/^((สัมผัส))

ยังไม่มีครอบครัว

เธอไม่ใช่คนตัวเปล่าเล่าเปลือยนะ

ไร้ญาติขาดมิตร

เขาเป็นคนตัวเปล่าเล่าเปลือย

ไม่มีทรัพย์สมบัติ, ไม่มีฐานะ

เจ้าหนี้จะยึดทรัพย์ แต่ลูกหนี้ตัวเปล่าเล่าเปลือย ไม่มีอะไรให้ยึด


เปิ๊ดสะก๊าด

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอังกฤษ first class

เปิ๊ด-สะ-ก๊าด

/pɤːt̚˦˥.sa˨˩.kaːt̚˦˥/^((สัมผัส))

หรูหรา, ทันสมัย


สาบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ສາບ (สาบ), ไทใหญ่ သၢပ်ႇ (ส่าป)

/saːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่มีกลิ่นเหม็น


หืน

/hɯːn˩˩˦/^((สัมผัส))

มีกลิ่นเหม็นอย่างกลิ่นน้ำมันมะพร้าวเป็นต้นที่ทิ้งไว้นาน ๆ


หืน

แผลงมาจาก หิน (“เลว”)

/hɯːn˩˩˦/^((สัมผัส))

หิน, เลว, ทราม, ต่ำช้า

โหดหืน


รก.

/rɔː˧.kɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ รักษาการ


เดียงสา

เทียบเขมร ដឹង (ฎึง, “รู้”); "สา" อาจมาจาก ภาษา

/dia̯ŋ˧.saː˩˩˦/^((สัมผัส))

รู้ภาษา, รู้ความ, รู้ผิดรู้ชอบตามปรกติสามัญ

เด็กยังไม่รู้เดียงสา


ประเสริฐ

/pra˨˩.sɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

วิเศษ, ดีเลิศ, ดีที่สุด


มฤษา

ยืมมาจากสันสกฤต मृषा (มฺฤษา); เทียบบาลี มุสา

/ma˦˥.rɯ˦˥.saː˩˩˦/^((สัมผัส))

มุสา, ไม่จริง, เท็จ


อุจาด

/ʔu˨˩.t͡ɕaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

น่าเกลียด, น่าอาย, อย่างที่ไม่ควรทำ


หนักแน่น

มั่นคง, ไม่ท้อถอย

เขามีใจหนักแน่นไม่ย่อท้อต่ออุปสรรคใด ๆ ทั้งสิ้น

เขาเป็นคนใจคอหนักแน่น ไม่โกรธใครง่าย ๆ

ต้องทำใจให้หนักแน่น อย่าเชื่อใครง่าย ๆ


หูเบา

เชื่อโดยไม่ไตร่ตรอง


กงโก้

ไม่เรียบร้อย, เกะกะ

โก่ง ๆ โค้ง ๆ, หลังโกงไม่น่าดู


โพก

เทียบอาหม 𑜆𑜨𑜀𑜫 (ปอ̂ก์, “เอาผ้าห่อตัว”)

/pʰoːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกผ้าที่ใช้พันหรือคลุมหัว ว่า ผ้าโพกหัว


คาย

อาการที่รู้สึกว่าผงหรือขนเช่นนั้นกระทบตัวทำให้รู้สึกระคายคัน


ฟ้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *vaːꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฟ้า, ลาว ຟ້າ (ฟ้า), คำเมือง ᨼ᩶ᩣ (ฟ้า), ไทลื้อ ᦝᦱᧉ (ฟ้า), ไทดำ ꪡ꫁ꪱ (ฟ้า), ไทขาว ꪡꪱꫂ, ไทใหญ่ ၽႃႉ (ผ๎า) หรือ ၾႃႉ (ฝ๎า), คำตี้ ၸႃႇ, อาหม 𑜇𑜠 (ผะ), 𑜇𑜡 (ผา), 𑜇𑜨𑜠 (ผอ̂ะ), 𑜇𑜨𑜡 (ผอ̂า) หรือ 𑜇𑜞𑜠 (ผฺระ), จ้วง fax; เทียบไหลดั้งเดิม *fʰaːʔ

/faː˦˥/^((สัมผัส))

สีน้ำเงินอ่อนอย่างสีท้องฟ้าในเวลามีแดด เรียกว่า สีฟ้า


สับ

ห้าสองหนเป็นสิบสับ


จิ๊บจ๊อย

/t͡ɕip̚˦˥.t͡ɕɔːj˦˥/^((สัมผัส))

เรื่องจิ๊บจ๊อยแค่นี้เราจัดการได้สบายมาก


จิ๊บ ๆ

/t͡ɕip̚˦˥.t͡ɕip̚˦˥/^((สัมผัส))

เรื่องจิ๊บ ๆ แค่นี้เราจัดการเองได้


หริณะ

ยืมมาจากสันสกฤต हरिण (หริณ, “เขียว; เหลือง”)

สีขมิ้น, สีเหลืองอมแดง


อุตดร

ยืมมาจากสันสกฤต उत्तर (อุตฺตร) หรือ บาลี อุตฺตร

อุดร
อุตตร
อุตร

/ʔut̚˨˩.dɔːn˧/^((สัมผัส))


อุตตร

อุดร
อุตดร
อุตร

[เสียงสมาส]
อุด-ตะ-ระ-


อุตร

อุดร
อุตดร
อุตตร

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
อุด-ตะ-ระ-


โครต

/kʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ โคตร


ยัวะ

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 熱 (ruah8, “ร้อน”)

/jua̯ʔ˦˥/^((สัมผัส))

ที่ทำให้ผู้พบเห็นเกิดความรุ่มร้อนใจ

รูปร่างยัวะ


ทุคตะ

ยืมมาจากบาลี ทุคฺคต (“ถึงความยากแค้น”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴᩩᨣ᩠ᨣᨲ (ทุคคต), เขิน ᨴᩩᨣ᩠ᨣᨲ (ทุคคต), ไทลื้อ ᦷᦑᧅᦅᦎ (โทกคต) หรือ ᦷᦑᧅᦃᦎ (โทกฃต)

/tʰuk̚˦˥.kʰa˦˥.taʔ˨˩/^((สัมผัส))

ลำบาก, ยากจน, เข็ญใจ


บุพ

ยืมมาจากบาลี ปุพฺพ, จากสันสกฤต पूर्व (ปูรฺว); ร่วมรากกับ บรรพ and บรรพ์

บุพพ
บุพพะ
ปุพพ
ปุพพะ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
บุบ-พะ-

เบื้องต้น, เบื้องหน้า


วิลิศมาหรา

ยืมมาจากชวา [script needed] (Wilitsamara) ชื่อภูเขาในเรื่อง อิเหนา

วิ-ลิด-สะ-มา-หฺรา

/wi˦˥.lit̚˦˥.sa˨˩.maː˧.raː˩˩˦/^((สัมผัส))

หรูหรา, งามหรู


ดื้อดึง

/dɯː˥˩.dɯŋ˧/^((สัมผัส))

ดื้อไม่ยอมฟังเหตุผล

ผอ. เตือนกลุ่มพ่อค้าแม่ขายถ้ายังดื้อดึงบุกรุกโบราณสถานเมืองมรดกโลก เพื่อเข้าไปค้าขายอีก มีสิทธิติดคุก


ชีว

ยืมมาจากสันสกฤต जीव (ชีว) หรือ บาลี ชีว; ร่วมรากกับ ยิหวา and ยี่หวา

[เสียงสมาส]
ชี-วะ-

เกี่ยวกับสิ่งที่มีชีวิตและสิ่งที่สืบเนื่องมาจากสิ่งมีชีวิต


ชอบธรรม

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩.tʰam˧/^((สัมผัส))

ถูกต้องตามหลักธรรม

ถูกต้องตามนิตินัย


ธรรมิก

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
ทำ-มิก-กะ-

ประกอบในธรรม, ประพฤติเป็นธรรม, ทรงธรรม

ธรรมิกราช


โขง

/kʰoːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีกลิ่นเหม็นอย่างเนื้อเน่าที่ค้างหลายวัน


โสณ

ยืมมาจากบาลี โสณ

[เสียงสมาส]
โส-นะ-


เบื้อ

/bɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

เป็นเงามันวาว

มุกแกมเบื้อ


ข้น

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขุ้น, ลาว ຂຸ້ນ (ขุ้น), คำเมือง ᨡᩩ᩶ᩁ (ขุ้ร), เขิน ᨡᩩ᩶ᩁ (ขุ้ร), ไทลื้อ ᦃᦳᧃᧉ (ฃุ้น)

ลักษณะของเหลวที่มีการรวมตัวกันแน่นเข้า, ไม่ใส

มีน้อยลงไป, งวด


หนักไม่เอา เบาไม่สู้

หนัก + ไม่ + เอา + เบา + ไม่ + สู้

หฺนัก-ไม่-เอา-เบา-ไม่-ซู่

/nak̚˨˩.maj˥˩.ʔaw˧.baw˧.maj˥˩.suː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีความอดทนที่จะทำการงาน


ย่อมเยา

ถูก, เบา, พอควร, ใช้แก่ราคา

สินค้าราคาย่อมเยา


ชื่นมื่น

chʉ̂ʉn-mʉ̂ʉn

/t͡ɕʰɯːn˥˩.mɯːn˥˩/^((สัมผัส))

ชื่นบาน, เบิกบาน

หน้าชื่นมื่น


งานหนักไม่เอา งานเบาไม่สู้

จาก หนักไม่เอา เบาไม่สู้

งาน-หฺนัก-ไม่-เอา-งาน-เบา-ไม่-ซู่

/ŋaːn˧.nak̚˨˩.maj˥˩.ʔaw˧.ŋaːn˧.baw˧.maj˥˩.suː˥˩/^((สัมผัส))

ไม่มีความอดทนที่จะทำการงาน

th-งานหนักไม่เอา_งานเบาไม่สู้-th-adj-KHfOqjhJ


บึ้ม

/bɯm˥˩/^((สัมผัส))


เอกฉันท์

unanimous

เห็นอย่างเดียวกันหมด

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/ʔeːk̚˨˩.ka˨˩.t͡ɕʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

มีความเห็นเป็นอย่างเดียวกันหมด


ช็อกโกแลต

ยืมมาจากอังกฤษ chocolate

ช็อก-โก-แล็ด

/t͡ɕʰɔk̚˦˥.koː˧.lɛt̚˦˥/^((สัมผัส))

มีสีน้ำตาลอย่างสีของช็อกโกแลต

ทำหรือบรรจุด้วยช็อกโกแลต

ไอศกรีมช็อกโกแลต

กล่องช็อกโกแลต


โหด

/hoːt̚˨˩/^((สัมผัส))

นกไร้ไม้โหด

เพราะเห็นกูโหดหืน แลดูแคลนกูกลใด ด่งงนี้


โหด

/hoːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ใจโหด

ข้อสอบวิชานี้โหด

ครูคนนี้โหด


ปากปลาร้า

ชอบพูดหรือด่าด้วยคำหยาบ


มงกุฎ

แผลงมาจาก มกุฎ, จากสันสกฤต मुकुट (มุกุฏ) หรือบาลี มกุฏ


มกุฎ

ยืมมาจากสันสกฤต मकुट (มกุฏ) หรือบาลี มกุฏ

สูงสุด, ชั้นสูง

อันกอปรด้วยลักณณษการอดุลย์ สุนทรเทพมกุฎ

เจ้าก็เกิดในมกุฎเกศกรุงสีวีราษฎร์


เชื่อม

/t͡ɕʰɯa̯m˥˩/^((สัมผัส))

เรียกของหวานที่ทำขึ้นด้วยวิธีการเช่นนั้น

กล้วยเชื่อม

พุทราเชื่อม

เรียกน้ำหวานที่เอาน้ำตาลต้มให้ใสเพื่อใช้ประสมหรือเคี่ยวกับสิ่งอื่น ว่า น้ำเชื่อม

ใช้ประกอบคำ หวาน หมายความว่า หวานมาก

ตาหวานเชื่อม

มีน้ำเยิ้ม (ใช้แก่นัยน์ตา)

สูบกัญชาเสียจนตาเชื่อม


ทุพพลภาพ

ทุบ-พน-ละ-พาบ

/tʰup̚˦˥.pʰon˧.la˦˥.pʰaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

หย่อนกำลังความสามารถที่จะประกอบการงานตามปรกติได้


ทุพพล

ยืมมาจากบาลี ทุพฺพล; เทียบสันสกฤต दुर्बल (ทุรฺพล)

[เสียงสมาส]
ทุบ-พน-ละ-

มีกำลังน้อย, อ่อนแอ


ทุรพล

ยืมมาจากสันสกฤต दुर्बल (ทุรฺพล); เทียบบาลี ทุพฺพล

มีกำลังน้อย, อ่อนแอ


ทงง

/tʰaŋ˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ทั้ง


งงิด

ยืมมาจากเขมร ងងឹត (งงึต)

/ŋa˦˥.ŋit̚˦˥/^((สัมผัส))


ไม่เต็มหุน

ไม่ + เต็มหุน (เต็ม + หุน)


พึงพอใจ

/pʰɯŋ˧.pʰɔː˧.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))


หน้าสิ่วหน้าขวาน

หน้า + สิ่ว + หน้า + ขวาน

น่า-สิ่ว-น่า-ขฺวาน

/naː˥˩.siw˨˩.naː˥˩.kʰwaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

อยู่ในระยะอันตรายเพราะอีกฝ่ายหนึ่งกำลังโกรธหรือมีเหตุการณ์วิกฤตเป็นต้น


จำรูญ

แผลงมาจาก จรูญ

ลางหมู่หน้าแดงจกูรล ดูจำรูญจกราด (ม. คำหลวง มหาราช)


ระย้า

ที่ห้อยย้อยลงมา

ตุ้มหูระย้า

โคมระย้า


หน้าเงิน

/naː˥˩.ŋɤn˧/^((สัมผัส))

ผู้หญิงหน้าเงิน


โนเนม

ยืมมาจากอังกฤษ no-name

ไม่มีชื่อเสียง, ไม่เป็นที่รู้จัก


วิสามัญ

ยืมมาจากบาลี วิสามญฺญ; เทียบเท่า วิ + สามัญ

[เสียงสมาส]
วิ-สา-มัน-

[เสียงสมาส]
วิ-สา-มัน-ยะ-

ไม่ใช่ธรรมดา, ไม่ใช่สามัญ

ข้าราชการวิสามัญ

สมาชิกวิสามัญ

ประชุมสมัยวิสามัญ

พิเศษเฉพาะเรื่อง

คณะกรรมาธิการวิสามัญ


ตังเม

ยืมมาจากภาษาถิ่นภาษาใดภาษาหนึ่งของจีน糖蜜 (“กากน้ำตาล”)

โดยปริยายหมายความว่า ตระหนี่


เปลี้ย

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เปลี้ย, ลาว ເປ້ຍ (เป้ย), คำเมือง ᨸᩖ᩠ᨿᩮ᩶ (ปเลย้), เขิน ᨸᩮ᩶ (เป้), ไทลื้อ ᦵᦔᧉ (เป้), ไทดำ ꪜꪸ꫁ (ปย้̂)

อ่อนกำลัง, ไม่มีแรงเคลื่อนไหว

รู้สึกอ่อนเปลี้ยไปทั้งตัว


เปลี้ย

เรือเปลี้ยน้ำ


พหุวัฒนธรรม

แปลตรงตัวจากอังกฤษ multiculture; เหมือนกับ พหุ + วัฒนธรรม

พะ-หุ-วัด-ทะ-นะ-ทำ

/pʰa˦˥.hu˨˩.wat̚˦˥.tʰa˦˥.na˦˥.tʰam˧/^((สัมผัส))

มีหลายวัฒนธรรมรวมกันอยู่


เปียก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ປຽກ (ปยก), ไทใหญ่ ပဵၵ်ႇ (เป่ก)

ผมเปียก

ผ้าเปียก

เหงื่อเปียก


เปียก

อ่อนเกือบเละอย่างข้าวเปียก

เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงข้าวเปียก

แป้งเปียก

สาคูเปียก


ผง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຜົງ (ผ็ง), ไทใหญ่ ၽွင် (ผอ̂ง), อาหม 𑜇𑜨𑜂𑜫 (ผอ̂ง์)

/pʰoŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

นมผง

แป้งผง


ยาว

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *jaːwᴬ⁴ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨿᩣ᩠ᩅ (ยาว), ลาว ຍາວ (ยาว), ไทลื้อ ᦍᦱᧁ (ยาว), ไทใหญ่ ယၢဝ်း (ย๊าว), ไทใต้คง ᥕᥣᥝᥰ (ย๊าว), พ่าเก ယွ် (เยา); เทียบไหลดั้งเดิม *hnaːwʔ

ลักษณะของสิ่งใด ๆ มีกำหนดระยะจากจุดหนึ่งถึงอีกจุดหนึ่งที่ขยายออกไปไม่ได้แล้ว

ถนนยาว 30 กิโลเมตร

เชือกยาว 2 เมตร

ลักษณะส่วนหนึ่งของสิ่งใด ๆ มีกำหนดระยะยืดหรือยืนเป็นเส้นตรงจากจุดหนึ่งไปถึงอีกจุดหนึ่งมากกว่าอีกสิ่งหนึ่ง เมื่อมีการเปรียบเทียบกัน

เสื้อแขนยาว

กางเกงขายาว

กระโปรงยาว

นาน (ใช้แก่เวลา)

หน้าร้อนกลางวันยาวกว่ากลางคืน


เงื่อน

/ŋɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

เขี้ยวโง้งเงื่อนงาคชกรรม


ปิกนิก

ยืมมาจากอังกฤษ picnic

มีขนาดกะทัดรัด สามารถพกพาไปไหนก็ได้

เตาแก๊สปิกนิก

ที่นอนปิกนิก


ปิคนิค

รูปที่สะกดผิดของ ปิกนิก


กะทัดรัด

กระทัดรัด
ความกะทัดรัด (noun-from-adj)

สมทรง, สมส่วน, เหมาะเจาะ


กระทัดรัด

กฺระ-ทัด-รัด

รูปที่สะกดผิดของ กะทัดรัด


ภฤศ

ยืมมาจากสันสกฤต भृश (ภฺฤศ)

/pʰrɯt̚˦˥/^((สัมผัส))

มาก, กล้า, จัด


วัยทีน

วัยทีนวัย + ทีน

อยู่ในวัยรุ่น


โหลเหล

/loː˩˩˦.leː˩˩˦/^((สัมผัส))

ดูซูบซีดอิดโรย

หน้าตาโหลเหล


โถง

เทียบจีน堂 (táng)

/tʰoːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่เปิดโล่ง มีฝาเพียงด้านเดียวหรือไม่มีฝา

ศาลาโถง

วิหารโถง

ปราสาทโถง


ภูมิฐาน

/pʰuːm˧.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

สง่าผ่าเผย, โก้หรู

แต่งตัวภูมิฐาน


กรรบาสิก

ยืมมาจากสันสกฤต कार्पासिक (การฺปาสิก)

[เสียงสมาส]
กับ-บา-สิ-กะ-

[เสียงสมาส]
กัน-บา-สิ-กะ-

อันทอด้วยฝ้าย


กรรปาสิก

ยืมมาจากสันสกฤต कार्पासिक (การฺปาสิก)

อันทอด้วยฝ้าย


โฉด

/t͡ɕʰoːt̚˨˩/^((สัมผัส))

โง่, ขาดไหวพริบ

โฉดเขลาเบาปัญญา

คนโฉด


ด่ำ

ลึกมาก, ลึกลงถึงก้นบึ้ง


จรัส

/t͡ɕa˨˩.rat̚˨˩/^((สัมผัส))

แจ่มแจ้ง, รุ่งเรือง

เดือนจรัส


ประดุจ

ยืมมาจากเขมร ប្រដូច (บฺรฎูจ)

ดุจ, เหมือน, คล้าย


ตระการ

งาม, สวย, ดูยิ่งใหญ่

ประหลาด, แปลก ๆ

หลาก, มีต่าง ๆ


หลักแหลม

/lak̚˨˩.lɛːm˩˩˦/^((สัมผัส))

เฉียบแหลม, ฉลาด

ความคิดหลักแหลม


อำพราง

ที่ปิดบังโดยลวงให้เข้าใจไปทางอื่น

นิติกรรมอำพราง

ฆาตกรรมอำพราง


โลโซ

ยืมมาจากอังกฤษ low society; เลียนคำว่า ไฮโซ

ธรรมดา, พื้น ๆ, ไม่มีระดับ


ตัถย์

ยืมมาจากสันสกฤต तथ्य (ตถฺย); เทียบบาลี ตจฺฉ

เป็นอย่างนั้นจริง


หอม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *hoːmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩬᨾ (หอม), เขิน ᩉᩬᨾ (หอม), ลาว ຫອມ (หอม), ไทลื้อ ᦠᦸᧄ (หอ̂ม), ไทดำ ꪬꪮꪣ (หอม), ไทขาว ꪬꪮꪣ, ไทใหญ่ ႁွမ် (หอ̂ม), พ่าเก ꩭွံ (หอ̂ํ), อาหม 𑜑𑜨𑜪 (หอ̂ํ) หรือ 𑜍𑜨𑜪 (รอ̂ํ), จ้วง hom

/hɔːm˩˩˦/^((สัมผัส))


มัธยม

ยืมมาจากสันสกฤต मध्यम (มธฺยม); เทียบบาลี มชฺฌิม

[เสียงสมาส]
มัด-ทะ-ยม-มะ-

กลาง, ปานกลาง


มิถยา

ยืมมาจากสันสกฤต मिथ्या (มิถฺยา); เทียบบาลี มิจฺฉา

/mit̚˦˥.tʰa˨˩.jaː˩˩˦/^((สัมผัส))


สามานย์

ยืมมาจากสันสกฤต सामान्य (สามานฺย)

สามานย
ความสามานย์ (noun-from-adj)

ปรกติ, ธรรมดา

เลวทรามต่ำช้า

ลูกสามานย์ทำร้ายพ่อแม่

ชั่วช้าสามานย์


ยิว

งก, ขี้เหนียว, ตระหนี่ถี่เหนียว, เห็นแก่ได้


สามานย

ยืมมาจากสันสกฤต सामान्य (สามานฺย)

[เสียงสมาส]
สา-มาน-นะ-ยะ-

[เสียงสมาส]
สา-มาน-ยะ-

ปรกติ, ธรรมดา


ย่อม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍ່ອມ (ย่อม), คำเมือง ᨿᩬ᩵ᨾ (ยอ่ม), ไทใหญ่ ယွမ်ႈ (ย้อ̂ม)

/jɔm˥˩/^((สัมผัส))

มีขนาดเล็กกว่าเมื่อเทียบกัน

เนื้อชิ้นนี้ขนาดย่อมกว่าอีกชิ้น

เบา, ถูกลง, ใช้ แก่ราคา

หาซื้อหนังสือราคาย่อมกว่านี้หน่อย

ลดลง, หย่อนลง


ทิพย์

ยืมมาจากสันสกฤต दिव्य (ทิวฺย)

/tʰip̚˦˥/^((สัมผัส))

เป็นของเทวดา

อาหารทิพย์

น้ำทิพย์

ดีวิเศษอย่างเทวดา

ตาทิพย์

หูทิพย์

ดีวิเศษเหนือปรกติธรรมดา

เนื้อทิพย์

ที่สมมติหรือจินตนาการขึ้น, ที่ไม่มีอยู่จริง

เมืองทิพย์

แฟนทิพย์

เที่ยวทิพย์

หวยทิพย์


ทิพย

ยืมมาจากสันสกฤต दिव्य (ทิวฺย)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
ทิบ-พะ-ยะ-

เป็นของเทวดา

ดีวิเศษอย่างเทวดา

ทิพยจักษุ

ทิพยโศรตร

ดีวิเศษเหนือปรกติธรรมดา

ทิพยรส


สปริง

ยืมมาจากอังกฤษ spring

ที่ยืดหรือหดแล้วคืนตัวได้เอง

เบาะสปริง

เตียงสปริง


จัณฑาล

ยืมมาจากสันสกฤต चण्डाल (จณฺฑาล) หรือบาลี จณฺฑาล


แร้นแค้น

/rɛːn˦˥.kʰɛːn˦˥/^((สัมผัส))

อดอยาก, ฝืดเคือง, อัตคัด, ขัดสน, ขาดแคลน, ไม่มีกิน


เย่อหยิ่ง

/jɤː˥˩.jiŋ˨˩/^((สัมผัส))

จองหอง, ถือดี, แสดงอาการยโสโอ้อวดเพราะถือว่าตนมีดี

ถ่อมตัวจักได้ เย่อหยิ่งจักเสีย


เฉียบแหลม

เฉียบ + แหลม

/t͡ɕʰia̯p̚˨˩.lɛːm˩˩˦/^((สัมผัส))

คมคาย, ฉลาดหลักแหลม, มีไหวพริบดี

มีปัญญาเฉียบแหลม


เปลือยกาย

เปลือย + กาย

กายเปล่า, ไม่นุ่งผ้า


ฉกาจฉกรรจ์

ฉกาจ + ฉกรรจ์

ฉะ-กาด-ฉะ-กัน

/t͡ɕʰa˨˩.kaːt̚˨˩.t͡ɕʰa˨˩.kan˧/^((สัมผัส))

เก่งกาจ, ดุร้าย, กล้าแข็ง


จารุ

ยืมมาจากสันสกฤต चारु (จารุ) หรือบาลี จารุ

/t͡ɕaː˧.ruʔ˦˥/^((สัมผัส))

งาม, น่ารัก, สม, เหมาะ


ปกิณกะ

ยืมมาจากบาลี ปกิณฺณก; เทียบสันสกฤต प्रकीर्णक (ปฺรกีรฺณก)

ปะ-กิน-นะ-กะ

เรี่ยราย, เบ็ดเตล็ด, กระจาย, ระคนกัน, คละกัน


ปกิณก

[เสียงสมาส]
ปะ-กิน-นะ-กะ-

ปกิณกคดี

เรื่องเบ็ดเตล็ด


หริต

ยืมมาจากสันสกฤต हरित (หริต)

น้ำตาล, เหลือง, เหลืองอ่อน


ศานต์

ยืมมาจากสันสกฤต शान्त (ศานฺต); เทียบบาลี สนฺต

/saːn˩˩˦/^((สัมผัส))


ศานต

[เสียงสมาส]
สาน-ตะ-


สันต์

ยืมมาจากบาลี สนฺต; เทียบสันสกฤต शान्त (ศานฺต)

เงียบ, สงบ, สงัด


ยาหัด

ยืมมาจากชวา jahat (“ข้อบกพร่อง; ความไม่สมบูรณ์”)

หยาบ, ไม่งาม


หม่น

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໝົ່ນ (หม็่น), ไทใหญ่ မူၼ်ႇ (มู่น), ไทใต้คง ᥛᥨᥢᥱ (โม่น) , จ้วง monq (หม่อน-มัวๆ ยังไม่สว่างเต็มที่)

มีสีหรือลักษณะมัว, คล้ำ


ต่างชาติ

/taːŋ˨˩.t͡ɕʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ที่ไม่ได้อยู่หรือมาจากประเทศของตน


วักกะ

ยืมมาจากบาลี วกฺก (“คด”); เทียบสันสกฤต वक्र (วกฺร)

คด, ไม่ตรง, โกง, งอ


สาธารณ

ยืมมาจากสันสกฤต साधारण (สาธารณ) หรือบาลี สาธารณ

[เสียงสมาส]
สา-ทา-ระ-นะ-

รูปแบบอื่นของ สาธารณะ


ครุ

ยืมมาจากบาลี ครุ (“หนัก”)

[เสียงสมาส]
คะ-รุ-

/kʰa˦˥.ruʔ˦˥/^((สัมผัส))


นิรันดร์

ยืมมาจากสันสกฤต निरन्तर (นิรนฺตร) หรือบาลี นิรนฺตร; เทียบเท่า นิร + อันตร

นิรันดร
นิรันตร
ความนิรันดร์ (noun-from-adj)

มีอยู่ตลอดไป, มีอยู่เป็นนิตย์

ชีวิตนิรันดร์


ไพบูลย์

ยืมมาจากสันสกฤต वैपुल्य (ไวปุลฺย); เทียบบาลี เวปุลฺล

ไพรบูลย์
ความไพบูลย์ (noun-from-adj)

เต็มเปี่ยม, เต็มที่


ไพรบูลย์

ไพบูลย์
ความไพรบูลย์ (noun-from-adj)

เต็มเปี่ยม, เต็มที่


จ่อย

/t͡ɕɔj˨˩/^((สัมผัส))


ซีดเซียว

ไม่แจ่มใส, ไม่สดชื่น

ไม่มีเลือดฝาด


ป่น

ที่แหลกละเอียด

พริกป่น

ปลาป่น

เกลือป่น


สัญญี

ยืมมาจากบาลี สญฺญี

มีความหมายรู้ได้, มีความรู้สึก, มีความระลึก, มีความจำได้


พิสัญญี

ยืมมาจากบาลี วิสญฺญี

หมดความรู้สึก, สิ้นสติ, สลบ


ศิถิล

ยืมมาจากสันสกฤต शिथिल (ศิถิล); เทียบบาลี สิถิล


สิถิล

ยืมมาจากบาลี สิถิล; เทียบสันสกฤต शिथिल (ศิถิล)


ธนิต

ยืมมาจากบาลี ธนิต


ปรับอากาศ

ปรับ + อากาศ

ปฺรับ-อา-กาด

ที่ปรับอุณหภูมิและความชื้นของอากาศด้วยอุปกรณ์ที่เรียกว่าเครื่องปรับอากาศ


โศษ

ยืมมาจากสันสกฤต शोष (โศษ)

[เสียงสมาส]
โส-สะ-

/soːt̚˨˩/^((สัมผัส))


วิโรฒ

ยืมมาจากสันสกฤต विरूढ (วิรูฒ) หรือ विरूध (วิรูธ)


ดาษ

/daːt̚˨˩/^((สัมผัส))

มากมาย, เกลื่อนกลาด, มีทั่วไป, ดาดาษ หรือ ดารดาษ ก็ใช้.


อับเฉา

/ʔap̚˨˩.t͡ɕʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่สดชื่น, ไม่ชื่นบาน


โม

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน โม, ลาว ໂມ (โม)


โม

ยืมมาจากอังกฤษ modify

ที่ปรับแต่งแล้ว, ที่ดัดแปลงแล้ว


มิจฉา

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉา; เทียบสันสกฤต मिथ्या (มิถฺยา)

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))


มฤจฉา

/ma˦˥.rit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ มิจฉา


วิภูษิต

ยืมมาจากสันสกฤต विभूषित (วิภูษิต); เทียบบาลี วิภูสิต

แต่งแล้ว, ประดับแล้ว


เวทย์

ยืมมาจากสันสกฤต वेद्य (เวทฺย)

/weːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พึงรู้, ควรรู้

เกี่ยวกับเวทมนตร์คาถา

วงแหวนเวทย์


สกรรจ์

แผลงมาจาก ฉกรรจ์

ร้าย, ดุร้าย

เก่งกาจ, แข็งแรง, โดยมากใช้ ฉกรรจ์


หนักแผ่นดิน

หนัก + แผ่นดิน

หฺนัก-แผ็่น-ดิน

ไม่รู้คุณของแผ่นดินที่อาศัย, ทรยศต่อบ้านเมืองของตน, เสนียดสังคม


ใจบุญ

มีใจฝักใฝ่ในการบุญ


ยาน

เทียบจีนยุคกลาง延 (MC yen|yenH); เวียดนาม dang (ซัง)

ที่หย่อน ห้อย ย้อย หรือคล้อยลงกว่าระดับปกติ

นมยาน

หูยาน


ภัสมะ

ยืมมาจากสันสกฤต भस्मन् (ภสฺมนฺ) หรือบาลี ภสฺม

แหลก, ละเอียด


สุจิ

จากบาลี สุจิ

/su˨˩.t͡ɕiʔ˨˩/^((สัมผัส))

สะอาด, ผ่องใส, หมดจด


แออัด

/ʔɛː˧.ʔat̚˨˩/^((สัมผัส))

ยัดเยียด, เบียดเสียด, เบียดกันแน่น, แน่น

คนแออัดจนเดินไม่ได้


โบราญ

รูปที่สะกดผิดของ โบราณ

รูปเลิกใช้ของ โบราณ


น้ำดี

น้ำ + ดี (“ไม่เลว; ไม่ร้าย”)

ที่ดี, ที่มีคุณภาพ

นักการเมืองน้ำดี

ส.ส. น้ำดี

ที่มีสาระหรือเป็นประโยชน์ต่อสังคม

ละครน้ำดี


หัวปี

หัว + ปี; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫົວປີ (ห็วปี), คำเมือง ᩉ᩠ᩅᩫᨸᩦ (หว็ปี), ไทลื้อ ᦷᦠᦔᦲ (โหปี), ไทใหญ่ ႁူဝ်ပီ (หูวปี)

เกิดก่อนเพื่อน, ทีแรก


เลอศ

/lɤːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เลิศ


อาจหาญ

/ʔaːt̚˨˩.haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กล้าหาญ, ไม่ครั่นคร้าม


วีร

ยืมมาจากบาลี วีร

วีระ
วีร์
วิร
วิระ
พีร
พีระ
พิร
พิระ

[เสียงสมาส]
วี-ระ-


บรม

ยืมมาจากสันสกฤต परम (ปรม, “สูงสุด, ยอดเยี่ยมที่สุด, ดีที่สุด, เหนือกว่า”) หรือบาลี ปรม, จากสันสกฤต पर (ปร)

[เสียงสมาส]
บอ-รม-มะ-

อย่างยิ่ง, ที่สุด

บรมศาสดา

บรมบพิตร

บรมราชินี

บรมโพธิสมภาร


กนิษฐ

[เสียงสมาส]
กะ-นิด-ถะ-

น้อย, น้อยที่สุด


มนท

[เสียงสมาส]
มน-ทะ-


อารยะ

ยืมมาจากสันสกฤต आर्य (อารฺย); เทียบบาลี อริย

/ʔaː˧.ra˦˥.jaʔ˦˥/^((สัมผัส))


อารย

[เสียงสมาส]
อา-ระ-ยะ-


เหิมห้าว

/hɤːm˩˩˦.haːw˥˩/^((สัมผัส))

ลำพองใจด้วยความฮึกหาญหรือความมุทะลุดุดัน


บำเทิง

/bam˧.tʰɤːŋ˧/^((สัมผัส))

บันเทิง, รื่นเริง, เบิกบาน, สนุกสนาน


สนุกสนาน

สนุก + สนาน เป็นคำสร้อย

สะ-หฺนุก-สะ-หฺนาน

เพลิดเพลินใจ, ร่าเริงบันเทิงใจ


พฤภูษิต

แผลงมาจาก วิภูษิต, จากสันสกฤต विभूषित (วิภูษิต)

/pʰrɯ˦˥.pʰuː˧.sit̚˨˩/^((สัมผัส))

แต่งแล้ว, ประดับแล้ว


สรรพ

ยืมมาจากสันสกฤต सर्व (สรฺว)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สับ-พะ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สัน-พะ-

ทุกสิ่ง, ทั้งปวง, ทั้งหมด, ทั้งมวล


สัพ

ยืมมาจากบาลี สพฺพ

ทุกสิ่ง, ทั้งปวง, ทั้งหมด


สัพพะ

ยืมมาจากบาลี สพฺพ

/sap̚˨˩.pʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))

ทุกสิ่ง, ทั้งปวง, ทั้งหมด


สรรพ์

ยืมมาจากสันสกฤต सर्व (สรฺว)

ทุกสิ่ง, ทั้งปวง, ทั้งหมด, ทั้งมวล

หมู่มัจฉกัจฉปะทุกสิ่งสรรพ์


ยอง

/jɔːŋ˧/^((สัมผัส))


รุ่ม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ รุม


บ๊วย

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 尾 (bhuê2, “หาง; ปลาย; สุดท้าย”)

ที่สุดท้าย, ล้าหลังที่สุด


โบ๋

/boː˩˩˦/^((สัมผัส))

เป็นรูลึกเข้าไป

สะดือโบ๋

ตาโบ๋


โบ๋

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 無 (bho5)

/boː˩˩˦/^((สัมผัส))

หมดเกลี้ยง, ว่างเปล่า


โบ้

/boː˥˩/^((สัมผัส))

เป็นรูลึกเข้าไป

แผลลึกเป็นรูโบ้


พรั่งพรู

เข้าหรือออกพร้อมกันอย่างแออัด

คนพรั่งพรู

หลั่งไหลออกต่อเนื่องกัน

น้ำตาพรั่งพรู

ไอเดียพรั่งพรู


คล่องแคล่ว

คฺล็่อง-แคฺล็่ว

/kʰlɔŋ˥˩.kʰlɛw˥˩/^((สัมผัส))

ว่องไว, รวดเร็วเพราะเชี่ยวชาญ

เขาเป็นคนที่คล่องแคล่วในการงานทุกอย่าง


เรืองรอง

/rɯa̯ŋ˧.rɔːŋ˧/^((สัมผัส))

สุกปลั่ง, มีรัศมีเรือง ๆ, สว่าง


ลึกล้ำ

ลึกมากจนยากที่จะหยั่งถึง


อนันต

ยืมมาจากบาลี อนนฺต; เทียบสันสกฤต अनन्त (อนนฺต) หรือ अनन्त्य (อนนฺตฺย)

[เสียงสมาส]
อะ-นัน-ตะ-

ไม่มีสิ้นสุด, มากล้น

อนันตคุณ


…หนึ่ง…ใด

… + หนึ่ง + … + ใด

…-หฺนึ่ง-…-ได

ใครก็ได้, อะไรก็ได้ เพียงสิ่งเดียว (เทียบเท่า a/an)

คนหนึ่งคนใด

สิ่งหนึ่งสิ่งใด

อย่างหนึ่งอย่างใด


อมตะ

ยืมมาจากบาลี อมต

/ʔa˨˩.ma˦˥.taʔ˨˩/^((สัมผัส))

เป็นอมตะ

เป็นที่นิยมยั่งยืน

เพลงอมตะ


อมต

ยืมมาจากบาลี อมต

[เสียงสมาส]
อะ-มะ-ตะ-

อมตธรรม

อมตบท


จิตร

ยืมมาจากสันสกฤต चित्र (จิตฺร)

[เสียงสมาส]
จิด-ตฺระ-

/t͡ɕit̚˨˩/^((สัมผัส))

ที่เขียนงดงาม


ตายทั้งกลม

ตาย + ทั้งกลม

ตาย-ทั้ง-กฺลม

ที่ตายพร้อมกับลูกที่อยู่ในท้อง

ผีตายทั้งกลม


ป้อม

/pɔm˥˩/^((สัมผัส))

มะขามป้อม


ดือ

แผลงมาจาก ดี

/dɯː˧/^((สัมผัส))

รูปที่เจตนาสะกดผิดของ ดี

สู่ขิตในวันที่ดือ


วิตถาร

ยืมมาจากบาลี วิตฺถาร (“การแผ่ไป”); เทียบสันสกฤต विस्तार (วิสฺตาร)

/wit̚˦˥.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กว้างขวาง, มากเกินไป, พิสดาร

นอกแบบ, นอกทาง, (เกินวิสัยปรกติ)

พวกวิตถาร

เฒ่าวิตถาร


อิดโรย

อ่อนเพลีย, อ่อนแรง, ไม่สดชื่น, ละเหี่ย


โปสต์การ์ด

ยืมมาจากอังกฤษ postcard; การสะกดเช่นนี้มาจากพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน

โป๊ด-สะ-ก๊าด

/poːt̚˦˥.kaːt̚˦˥/^((สัมผัส))

เรียกขนาดภาพถ่ายเป็นต้น ที่มีความกว้างยาวประมาณ 3'×5' ว่า ขนาดโปสต์การ์ด


เจ้ายศ

/t͡ɕaːw˥˩.jot̚˦˥/^((สัมผัส))

ถือยศถือศักดิ์


เจ้ายศเจ้าอย่าง

เจ้า + ยศ + เจ้า + อย่าง

ความเจ้ายศเจ้าอย่าง (noun-from-adj)

จ้าว-ยด-จ้าว-หฺย่าง

/t͡ɕaːw˥˩.jot̚˦˥.t͡ɕaːw˥˩.jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ถือยศถือศักดิ์


ทุกข์

ยืมมาจากบาลี ทุกฺข, จากสันสกฤต दुःख (ทุะข)

/tʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

ยากลำบาก, ไม่สบายกายไม่สบายใจ


ดกดื่น

/dok̚˨˩.dɯːn˨˩/^((สัมผัส))

มากมาย, มากหลาย, มีอยู่ทั่วไป, ดาษดื่น

มีผลเล็กขึ้นอยู่ดกดื่น

ต้นมะนาวที่ดกดื่นอยู่แถวนี้


เหลือเฟือ

เหลือ + เฟือ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຫຼືອເຟືອ (เหลือเฟือ)

/lɯa̯˩˩˦.fɯa̯˧/^((สัมผัส))

มากเกินพอดี, มากเกินต้องการ

มีเวลาว่างเหลือเฟือ

พลังอันเหลือเฟือ


วงก์

ยืมมาจากบาลี วงฺก; เทียบสันสกฤต वक्र (วกฺร)

คด, โค้ง, ลดเลี้ยว

คดโกง, ไม่ซื่อตรง


วัฏ

จากบาลี วฏฺฏ; เทียบสันสกฤต वृत्त (วฺฤตฺต)

[เสียงสมาส]
วัด-ตะ-


ประจำเดือน

ประจำ + เดือน

ปฺระ-จำ-เดือน

ที่จัดหรือทำขึ้นเป็นประจำทุกเดือน


ศักย์

ยืมมาจากสันสกฤต शक्य (ศกฺย)


ศักยะ

ยืมมาจากสันสกฤต शक्य (ศกฺย)


ศักย

ยืมมาจากสันสกฤต शक्य (ศกฺย)

[เสียงสมาส]
สัก-กะ-ยะ-


อรรฆย์

ยืมมาจากสันสกฤต अर्घ्य (อรฺฆฺย)

/ʔak̚˨˩/^((สัมผัส))

มีค่า, มีราคา


ปฏิรูป

ยืมมาจากบาลี ปฏิรูป; เทียบเท่า ปฏิ + รูป

[เสียงสมาส]
ปะ-ติ-รู-ปะ-

ปฏิรูปเทส

มิตรปฏิรูป


ขยันหมั่นเพียร

ขยัน + หมั่น + เพียร

ความขยันหมั่นเพียร (noun-from-adj)

努力

พยายามตั้งใจทำ

ດຸໝັ່ນຂະຫຍັນພຽນ

พยายามตั้งใจทำ

ขะ-หฺยัน-หฺมั่น-เพียน

มีมานะอุตสาหะ, พยายามตั้งใจทำ


ตูม

ไม่บาน, ยังไม่บาน

บัวตูมบัวบาน


โขลง

/kʰloːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

มีกลิ่นเหม็นอย่างเนื้อเน่าที่ค้างหลายวัน


…แล้ว…เล่า

… + แล้ว + … + เล่า

…-แล้ว-…-เล่า

ทีละ, แต่ละ, ทุก ๆ

คนแล้วคนเล่า

ครั้งแล้วครั้งเล่า

วันแล้ววันเล่า

ปีแล้วปีเล่า


ตุ่น

สีมัว ๆ อย่างสีเทาหม่น ๆ


บรรดา

ทั้งหลาย, ทั้งปวง, ทั้งหมด, (มักใช้อยู่ข้างหน้า)

บรรดามนุษย์

บรรดาทรัพย์สมบัติที่มีอยู่


ลาย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *laːjᴬ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩣ᩠ᨿ (ลาย), ลาว ລາຍ (ลาย), ไทลื้อ ᦟᦻ (ลาย), ไทดำ ꪩꪱꪥ (ลาย), ไทใหญ่ လၢႆး (ล๊าย), ไทใต้คง ᥘᥣᥭᥰ (ล๊าย), พ่าเก လႝ (ลย์), อาหม 𑜎𑜩 (ลย์)

เป็นแนวยาว ๆ

เป็นแผลยาว ๆ

เป็นจุด ๆ เป็นแต้ม ๆ เป็นดวง ๆ หรือเป็นเส้น ๆ


หนักใจ

วิตก, ลำบากใจ


อำพัน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากเปอร์เซียคลาสสิก عنبر (อฺัมบัร), จากอาหรับ عَنْبَر (อันบัร, “อำพันขี้ปลา”)

สีเหลืองปนส้มอย่างอำพัน


เติบ

/tɤːp̚˨˩/^((สัมผัส))

มากเกินสมควร

เด็ก ๆ กินกับเติบ ไม่ค่อยกินข้าว


พร้อย

ร่วมเชื้อสายกับลาว ພ້ອຍ (พ้อย), เขิน ᨽᩭ᩶ (ภอย้), ไทลื้อ ᦘᦾᧉ (ภ้อ̂ย)

/pʰrɔːj˦˥/^((สัมผัส))

ประไปทั่ว, ลายกระเป็นจุดประปราย, วาว, พราย

ลายพร้อย

ด่างพร้อย


ดาด

/daːt̚˨˩/^((สัมผัส))

หลังคาดาด


ดาด

/daːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ธรรมดา ๆ, พื้น ๆ

สำนวนดาด ๆ


หวัดแกมบรรจง

หวัด + แกม + บรรจง

หฺวัด-แกม-บัน-จง

เขียนตัวอักษรครึ่งบรรทัดเล็กน้อย เป็นการเขียนตามความถนัด ต้องการความรวดเร็ว แต่ยังต้องเขียนตัวอักษรให้เป็นตัว คือ ตัวอักษรต้องชัดเจน

ค่อนข้างบรรจง (ใช้กับลายมือ)

เขาเขียนด้วยลายมือหวัดแกมบรรจงเลยอ่านไม่ออก


หวัดกิน

อาการที่เยื่อของอวัยวะที่เป็นเครื่องหายใจอักเสบ มักทำให้เสียงแห้งและนํ้ามูกไหล

ถูกฝนหน่อยเดียว หวัดกินเสียแล้ว

เขาก็ดูแข็งแรงดี ทำไมถูกหวัดกินเอาได้


โชก

/t͡ɕʰoːk̚˥˩/^((สัมผัส))

มากจนไหลอาบไปทั่ว

เหงื่อโชก


อุคห

ยืมมาจากบาลี อุคฺคห

[เสียงสมาส]
อุก-คะ-หะ-


อร

[เสียงสมาส]
ออ-ระ-

/ʔɔːn˧/^((สัมผัส))

/ʔɔː˧.ra˦˥./

พระองค์กลมกล้องแกล้ง เอวอ่อนอรอรรแถ้ง ถ้วนแห่งเจ้ากูงาม บารนี

(ลิลิตพระลอ)


เทา

ร่วมเชื้อสายกับลาว ເທົາ (เท็า); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ เถ้า

สีหม่น ๆ อย่างสีขี้เถ้า

ดีเลวหรือถูกผิดปนเปกันอยู่

ธุรกิจสีเทา


เปราะ

แผลงมาจาก เผาะ

/prɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

หักง่าย, แตกง่าย

ไส้ดินสอเปราะ


อักเสบ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอาหรับ عَذَاب (อะษาบ, “การทรมาน; ความทรมาน”)

/ʔak̚˨˩.seːp̚˨˩/^((สัมผัส))

มีพิษกำเริบเนื่องจากแผลเป็นต้น

มีปฏิกิริยาตอบสนองป้องกันเฉพาะที่ชนิดเฉียบพลัน มีอาการปวด บวม แดง ร้อน และอาจมีไข้, ชนิดเรื้อรัง การดำเนินโรคเป็นไปช้า ๆ ไม่รุนแรง และมักมีเนื้อพังผืดเกิดขึ้น

ข้ออักเสบเฉียบพลัน

ข้ออักเสบเรื้อรัง


เรื้อรัง

/rɯa̯˦˥.raŋ˧/^((สัมผัส))

ยืดเยื้อ, นานหาย


ระยำ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย rejam (“ปาหิน; ลงโทษโดยปาหิน”), จากอาหรับ رَجْم (รัญม, “การลงโทษโดยปาหิน”)

ชั่วช้า, ตํ่าช้า, เลวทราม, อัปมงคล

คนระยำ

เรื่องระยำ

ทำระยำ

ยับเยิน, แหลก

ดังดวงแก้วตกต้องแผ่นผา ร้าวระยำช้ำจิตเจ็บอุรา


คอมมิวนิสต์

ยืมมาจากอังกฤษ communist

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

ค็อม-มิว-นิ๊ส

เกี่ยวกับระบบคอมมิวนิสต์


รหัสย์

ยืมมาจากสันสกฤต रहस्य (รหสฺย); ร่วมรากกับ รหัส


เบสิก

ยืมมาจากอังกฤษ basic

พื้นฐาน, ง่าย ๆ

ที่เกี่ยวข้องกับเบส

เกลือเบสิก


บะช่อ

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 肉脞 (bah-chhò, “เนื้อสับ”)

/ba˨˩.t͡ɕʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

ที่สับละเอียด บางครั้งก็ปรุงรสพร้อมด้วย

หมูบะช่อ

เนื้อบะช่อ


มงคล

ยืมมาจากบาลี มงฺคล หรือสันสกฤต मङ्गल (มงฺคล)

[เสียงสมาส]
มง-คน-ละ-

ที่จัดขึ้นเพื่อความอยู่เย็นเป็นสุข

งานมงคล

ที่เชื่อว่าจะนำความสุขความเจริญเป็นต้นมาให้

วัตถุมงคล


มอ

/mɔː˧/^((สัมผัส))

สีมัว ๆ อย่างสีดำเจือขาว


ชมพู

จากเขมรเก่า ជុំពូវ (ชุํพูว), จากสันสกฤต जम्बु (ชมฺพุ) หรือ जम्बू (ชมฺพู); เทียบเขมร ជម្ពូ (ชมฺพู); ร่วมรากกับ ชมพู่

/t͡ɕʰom˧.pʰuː˧/^((สัมผัส))

(สี~) สีแดงอ่อน, สีแดงเจือขาว


อสิตะ

ยืมมาจากบาลี อสิต หรือสันสกฤต असित (อสิต)

/ʔa˨˩.si˨˩.taʔ˨˩/^((สัมผัส))

มีสีดำ, มีสีคล้ำ, มีสีแก่


ใจพระ

มีใจบุญ, มีใจเมตตา


ใจง่าย

/t͡ɕaj˧.ŋaːj˥˩/^((สัมผัส))

เชื่อง่าย, ยินยอมง่าย


เปลี่ยว

หนุ่ม (ใช้แก่วัวควาย)


เปลี่ยว

เปลี่ยวใจ

ห่างไกลผู้คน

ทางเปลี่ยว

ไม่มีผู้คนไปมา

เวลากลางคืนถนนสายนี้เปลี่ยว


อ้างว้าง

/ʔaːŋ˥˩.waːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เปล่าเปลี่ยว, ว้าเหว่, เปลี่ยวใจ

รู้สึกอ้างว้าง


เฟะ

/feʔ˦˥/^((สัมผัส))

เละ, เปื่อยหรือแหลกเหลวจนไม่เป็นรูปเป็นร่าง

เน่าเฟะ


แหลกเหลว

/lɛːk̚˨˩.leːw˩˩˦/^((สัมผัส))

ป่นปี้, ไม่มีชิ้นดี, ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน


ป่นปี้

ยับเยิน, ย่อยยับ


ร้อยแปด

rɔ́ɔi-bpɛ̀ɛt

/rɔːj˦˥.pɛːt̚˨˩/^((สัมผัส))

จำนวนมากมายหลายอย่างต่างชนิด


ร้อยแปดพันเก้า

ร้อย + แปด + พัน + เก้า

ร้อย-แปด-พัน-ก้าว

/rɔːj˦˥.pɛːt̚˨˩.pʰan˧.kaːw˥˩/^((สัมผัส))

จำนวนมากมายหลายอย่างต่างชนิด


สูงอายุ

/suːŋ˩˩˦.ʔaː˧.juʔ˦˥/^((สัมผัส))


เป็นกันเอง

เป็น + กันเอง

เป็น-กัน-เอง

มีความสนิทสนมคุ้นเคยกัน


รุ่นราวคราวเดียวกัน

รุ่น + ราว + คราว + เดียว + กัน

รุ่น-ราว-คฺราว-เดียว-กัน

มีอายุไล่เลี่ยกัน

th-รุ่นราวคราวเดียวกัน-th-adj-LiZsMiYF


ไล่เลี่ย

พอ ๆ กัน, สูสี

สูงไล่เลี่ยกัน

สอบได้คะแนนไล่เลี่ยกัน


ระบายสี

ที่เสริมแต่งเกินความจริง

ข่าวระบายสี


ตุ้ม

ป้อม ๆ, กลม ๆ


ราบเรียบ

ที่ราบเรียบ

พื้นนํ้าราบเรียบ


ตะกุกตะกัก

แผลงมาจาก กุกกัก

ตะ-กุก-ตะ-กัก

ติด ๆ ขัด ๆ, ไม่ราบรื่น


ราบรื่น

ราบ + รื่น ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮາບຮື່ນ (ฮาบฮื่น)

/raːp̚˥˩.rɯːn˥˩/^((สัมผัส))

เรียบร้อย, ปราศจากอุปสรรคใด ๆ

งานสำเร็จลงอย่างราบรื่น

ชีวิตสมรสราบรื่น


รื่น

/rɯːn˥˩/^((สัมผัส))

ฟังเสียงรื่นหู

ดูทิวทัศน์รื่นตา

เสียใจแต่แสร้งทำหน้ารื่น


ปลอดโปร่ง

ปลอด + โปร่ง

ปฺลอด-โปฺร่ง

/plɔːt̚˨˩.proːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ผ่องใสปราศจากความขุ่นมัว


แบเบาะ

/bɛː˧.bɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

ที่นอนอยู่บนเบาะเมื่อยังเป็นเด็กแดง ๆ

ทำเป็นเด็กแบเบาะ


ทะวาย

ไม่ทราบรากศัพท์

ที่ออกผลไม่ตรงตามฤดูกาล (ใช้แก่ผลไม้)

มะม่วงทะวาย


เลอะเลือน

เลอะ + เลือน

/lɤʔ˦˥.lɯa̯n˧/^((สัมผัส))

หลง ๆ ลืม ๆ, ฟั่นเฟือน

พอแก่ตัว ความจำเลอะเลือน


เลือน

ร่วมเชื้อสายกับจ้วงแบบจั่วเจียง lwenz (เลือน-แถว แผง ตั้งเป็นแถว)

มัว ๆ, ไม่แจ่มแจ้ง

ภาพเก่าสีเลือนไปจนเห็นหน้าไม่ชัด

มองเห็นเลือน ๆ

ความจำเลือนไป


หลง ๆ ลืม ๆ

คำซ้ำ ของ หลง +คำซ้ำ ของ ลืม; หรืออาจพิจารณาว่าเป็น คำซ้ำ ของ หลงลืม โดยซ้ำทีละคำ

หฺลง-หฺลง-ลืม-ลืม

/loŋ˩˩˦.loŋ˩˩˦.lɯːm˧.lɯːm˧/^((สัมผัส))

เลอะเลือน, จำได้บ้างไม่ได้บ้าง


บ้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓaːꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷ᩶ᩤ (บ้า), เขิน ᨷ᩶ᩤ (บ้า), ลาว ບ້າ (บ้า), ไทลื้อ ᦢᦱᧉ (บ้า), ไทดำ ꪚ꫁ꪱ (บ้า), ไทใหญ่ မႃႈ (ม้า) หรือ ဝႃႈ (ว้า), ไทใต้คง ᥛᥣᥲ (ม้า, “โกรธ”), อาหม 𑜈𑜡 (บา)

/baː˥˩/^((สัมผัส))

เสียสติ, วิกลจริต, สติฟั่นเฟือน, หลงใหลหรือมัวเมาในสิ่งนั้น ๆ จนผิดปรกติ

บ้ากาม

บ้ายศ

บ้าฟุตบอล

อาการที่สัตว์บางชนิดเช่นหมาเป็นโรคกลัวนํ้า


เสียสติ

มีสติฟั่นเฟือน, คุ้มดีคุ้มร้าย


สติฟั่นเฟือน

สติ + ฟั่นเฟือน

ความสติฟั่นเฟือน (noun-from-adj)

สะ-ติ-ฟั่น-เฟือน

คุ้มดีคุ้มร้าย


คุ้มดีคุ้มร้าย

คุ้ม + ดี + คุ้ม + ร้าย

ความคุ้มดีคุ้มร้าย (noun-from-adj)

คุ้ม-ดี-คุ้ม-ร้าย

มีสติไม่ปรกติ, บางคราวดีบางคราวร้าย, ดีบ้างร้ายบ้าง


วิกลจริต

วิ-กน-จะ-หฺริด

มีความประพฤติหรือกิริยาผิดปรกติเพราะสติวิปลาส


วิกล

ไม่ปรกติ, แปลกไป, ไม่สมบูรณ์, อ่อนแอ

รูปร่างวิกล

หน้าตาวิกล


เละ

/leʔ˦˥/^((สัมผัส))

เปื่อยหรือแหลกเหลวจนไม่เป็นรูปเดิม

ต้มข้าวต้มจนเละ

น้อยหน่างอมจนเละ

เหลวเป็นปลัก

ฝนตกถนนเป็นโคลนเละ

คนแก่เนื้อเละ

ผ้าเนื้อเละ

โดยปริยายหมายความว่า สับสนวุ่นวายไม่เป็นระเบียบ

ลูก ๆ ทำครัว วางข้าวของกันไว้เละ

พ่อแม่ไม่อยู่ บ้านเละหมด


เยือก

/jɯa̯k̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่รู้สึกหนาวสะท้านถึงขั้วหัวใจ


อัตโนมือ

การหลอมคำ ของ อัตโนมัติ + มือ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อัด-ตะ-โน-มือ

/ʔat̚˨˩.ta˨˩.noː˧.mɯː˧/^((สัมผัส))

ใช้มือแทนเครื่องมืออัตโนมัติ, ไม่ใช่อัตโนมัติ

เครื่องปั่นระบบอัตโนมือ


สัพเพเหรก

การหลอมคำ ของ สัพเพเหระ + รก (สัพเพเหระ, จากบาลี สพฺเพ, จากสพฺพ + เหระ เป็นคำสร้อย)

สับ-เพ-เห-รก

ไม่เป็นชิ้นเป็นอันและรกรุงรัง

ไม่ใช่เรื่องสำคัญและทำให้รกสมอง


สม

ยืมมาจากสันสกฤต सम (สม) หรือบาลี สม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ສົມ (ส็ม), ສະມະ (สะมะ), ສົມມະ (ส็มมะ), ไทดำ ꪶꪎꪣ (โสม); ร่วมรากกับ เสมอ

[เสียงสมาส]
สะ-มะ-

เหมาะ, เหมาะกับ, ควรแก่, รับกัน

บ่าวสาวคู่นี้สมกัน

เขาแต่งตัวสมฐานะ

แสดงละครได้สมบทบาท

เขาต่อสู้กันอย่างสมศักดิ์ศรี

เด็กคนนี้แต่งตัวไม่สมวัย

หัวแหวนสมกับเรือนแหวน

สมคะเน

สมปรารถนา

สมความตั้งใจ

สมแล้วที่สอบตก เพราะขี้เกียจนัก


ถูกต้อง

/tʰuːk̚˨˩.tɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

คำตอบถูกต้อง


รุงรัง

ไม่ทราบรากศัพท์

อาการที่สิ่งเป็นเส้นยาว ๆ พัวพันกันยุ่งยุ่มย่าม

ขนยาวรุงรัง

ผมเผ้ารุงรัง

หนวดเครารุงรัง

อาการที่สิ่งต่าง ๆ รวมกันอยู่อย่างระเกะระกะหรือแยกกระจัดกระจายกันอยู่ยุ่งเหยิง

ห้องรกรุงรัง

ห้อยผ้าไว้รุงรัง

พะรุงพะรัง, นุงนัง

หอบของมารุงรัง

หนี้สินรุงรัง


เอื้อสังคม

แปลตรงตัวจากอังกฤษ prosocial, จาก pro + social

เอื้อ-สัง-คม

/ʔɯa̯˥˩.saŋ˩˩˦.kʰom˧/^((สัมผัส))

ซึ่งมีคุณประโยชน์ต่อสังคมและส่งเสริมการยอมรับทางสังคมหรือเสริมสร้างมิตรภาพ

พฤติกรรมเอื้อสังคม


ป้าน

ทู่, ไม่แหลม

เสื้อคอป้าน

ถากเสาเข็มให้ป้าน ๆ


หวัดแดด

เป็นหวัดเพราะถูกแดด


ตัวเป็นเกลียว หัวเป็นน็อต

ลักษณะการทำงานอย่างขยันขันแข็งจนไม่มีเวลาพักผ่อน

th-ตัวเป็นเกลียว_หัวเป็นน็อต-th-adj-Hzz3lq35


หลังเขา

/laŋ˩˩˦.kʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))

อยู่ห่างไกลเมืองหลวงทำให้ไม่รู้ข่าวคราวหรือเรื่องราว


วิตกกังวล

วิตก + กังวล; รูปอาการนามเป็นเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ anxiety

焦慮

วิ-ตก-กัง-วน

รู้สึกเป็นห่วง กังวลใจ หรือกระวนกระวายใจ โดยมากเพราะมีเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นหรือมีบางสิ่งที่มีผลตามมาที่ไม่แน่นอน


ซึมเศร้า

ซึม + เศร้า; คำประสม ภาวะซึมเศร้า เป็นเป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ depression

抑鬱

รู้สึกหดหู่ เศร้าหมอง ว้าเหว่ หรือสิ้นหวัง

มีอารมณ์เศร้า ซึม ท้อแท้ สิ้นหวัง หดหู่ ว้าเหว่ หรือล้มเหลว


อวบ

/ʔua̯p̚˨˩/^((สัมผัส))

มีเนื้อหนังสมบูรณ์เต่งตึงกว่าปรกติ แต่ไม่ถึงกับอ้วน, โตและเต่งกว่าปรกติ

แขนอวบ

ขาอวบ

ผักบุ้งยอดอวบ

มะม่วงลูกอวบ


เต่ง

/teŋ˨˩/^((สัมผัส))

มีเนื้ออูมแน่นตึง ไม่เหี่ยวหรือย่นยาน

เนื้อเต่ง

นมเต่ง

มะม่วงเต่ง


นิ่ม

แผลงมาจาก นุ่ม

อ่อนนุ่ม, ละเอียดอ่อน

เนื้อนิ่ม

มะตูมนิ่ม

ผ้านี้เนื้อนิ่ม


พาล

อ่อน, เด็ก, รุ่น.

ชั่วร้าย, เกเร, เกะกะ


ใด ๆ

ใช้ประกอบคำอื่นแสดงความไม่เจาะจง

ไม่มีข้อผิดพลาดใด ๆ

การกระทำใด ๆ ก็ตาม


ขี้ขลาด

/kʰiː˥˩.kʰlaːt̚˨˩/^((สัมผัส))


ป๊อด

/pɔːt̚˦˥/^((สัมผัส))


ปอดแหก

bpɔ̀ɔt-hɛ̀ɛk

/pɔːt̚˨˩.hɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))


มุ้งมิ้ง

/muŋ˦˥.miŋ˦˥/^((สัมผัส))


โป้ง

/poːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ใช้ในคำประสมเท่านั้น

หัวโป้ง


แป้น

/pɛn˥˩/^((สัมผัส))

กลมแบนอย่างลูกจัน


บี้

/biː˥˩/^((สัมผัส))

จมูกบี้


หยาบคาย

ซึ่งไม่สุภาพ, ซึ่งไม่อ่อนโยน, ซึ่งมีมารยาทที่ไม่ดี


มลาก

รูปแบบอื่นของ มาก


บึ้ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບຶ້ງ (บึ้ง), จ้วงแบบจั่วเจียง mbwngj (บึ้ง, “หน้าอยากร้องไห้”)

/bɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่หน้าตาไม่ยิ้มแย้มแจ่มใส


ปึก

เทียบกับ จ้วง baek (ปัก "แผ่น ก้อน")

/pɯk̚˨˩/^((สัมผัส))

เนื้อแน่นปึก


ม่าย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmaːjꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾ᩶ᩣ᩠ᨿ (หม้าย), ลาว ໝ້າຍ (หม้าย), ไทลื้อ ᦖᦻᧉ (หม้าย), ไทใหญ่ မၢႆႈ (ม้าย), อาหม 𑜉𑜩 (มย์), นุง mài

ไร้คู่ครองเพราะผัวหรือเมียตายจากไปและยังไม่ได้แต่งงานใหม่ และหมายรวมถึงเพราะหย่าขาดจากกันด้วย, ถ้าเป็นชายเรียกว่า พ่อม่าย, ถ้าเป็นหญิงเรียกว่า แม่ม่าย


หม้าย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰmaːjꟲ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾ᩶ᩣ᩠ᨿ (หม้าย), ลาว ໝ້າຍ (หม้าย), ไทลื้อ ᦖᦻᧉ (หม้าย), ไทใหญ่ မၢႆႈ (ม้าย), อาหม 𑜉𑜩 (มย์)

รูปแบบอื่นของ ม่าย


เสน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากพม่า စိန် (จิน์, “สารหนู; ตะกั่ว”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເສນ (เสน)

/seːn˩˩˦/^((สัมผัส))

สีส้มสดอย่างตะกั่วแดง


สำแลง

แผลงมาจาก แสลง

/sam˩˩˦.lɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม่ถูกกับโรค, แสลง

สำแลงโรค


โดยสาร

ยืมมาจากเขมร [Term?]

ซึ่งเดินทางไปโดยยานพาหนะโดยเสียค่าเดินทาง

รถไฟโดยสาร

ตู้โดยสาร


อึดอัด

/ʔɯt̚˨˩.ʔat̚˨˩/^((สัมผัส))

คับอกคับใจ, ไม่คล่อง, ไม่ปลอดโปร่ง


คับแค้น

/kʰap̚˦˥.kʰɛːn˦˥/^((สัมผัส))

ลำบาก, ยากไร้, ฝืดเคือง, ลำบากเพราะถูกบีบคั้นทางใจหรือความเป็นอยู่


ยากไร้

ยากจน, ขาดแคลนไปทุกสิ่งทุกอย่าง

คนยากไร้


ทุกสิ่งทุกอย่าง

ทุก + สิ่ง + ทุก + อย่าง

ความทุกสิ่งทุกอย่าง (noun-from-adj)

ทุก-สิ่ง-ทุก-หฺย่าง

/tʰuk̚˦˥.siŋ˨˩.tʰuk̚˦˥.jaːŋ˨˩/^((สัมผัส))


ตูบ

/tuːp̚˨˩/^((สัมผัส))

หูตูบ


ตระหง่าน

ไม่ทราบรากศัพท์

สูงเด่นเป็นสง่า


หน้าตาย

ตีสีหน้าทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้

ตลกหน้าตาย


ทร

แผลงมาจาก ทุร, จากบาลี ทุรฺ-, จากสันสกฤต दुस्- (ทุสฺ-)

[เสียงสมาส]
ทอ-ระ-


ทุร

ยืมมาจากบาลี ทุรฺ-, จากสันสกฤต दुस्- (ทุสฺ-)

[เสียงสมาส]
ทุ-ระ-


ซบเซา

หงอยก๋อย, เงียบเหงา, ไม่เบิกบาน

ไม่คึกคักเช่นเดิม

ตลาดการค้าเดี๋ยวนี้ซบเซาไป


หงอยก๋อย

หฺง็อย-ก็๋อย

/ŋɔj˩˩˦.kɔj˩˩˦/^((สัมผัส))

ซบเซา, จับเจ่า, เซื่องซึม, ง่วงเหงา


ทุรยศ

ยืมมาจากเขมรเก่า ទូរយស (ทูรยส), จากสันสกฤต दुर्यशस् (ทุรฺยศสฺ); เทียบเท่า ทุร + ยศ; ร่วมรากกับ ทรยศ

ทุระยศ
ทูรยศ

เสื่อมเสีย, อัปยศ


ด้อง

ยืมมาจากคำเมือง ᨯᩬ᩶ᨦ (ดอ้ง)

/dɔŋ˥˩/^((สัมผัส))


แก่แดดแก่ลม

แก่ + แดด + แก่ + ลม

ความแก่แดดแก่ลม (noun-from-adj)

แก่-แดด-แก่-ลม

/kɛː˨˩.dɛːt̚˨˩.kɛː˨˩.lom˧/^((สัมผัส))

ทำเป็นผู้ใหญ่เกินอายุ (มักใช้แก่เด็ก)


เสาะ

/sɔʔ˨˩/^((สัมผัส))


เอือม

/ʔɯa̯m˧/^((สัมผัส))

เบื่อหน่ายในสิ่งที่ซ้ำ ๆ ซาก ๆ มากเกินไป


ไฉไล

เลี่ยน, เลื่อม


เฉิดฉาย

ยืมมาจากเขมร ឆើតឆាយ (เฉิตฉาย); เทียบเท่า เฉิด + ฉาย

/t͡ɕʰɤːt̚˨˩.t͡ɕʰaːj˩˩˦/^((สัมผัส))

งามผุดผาดสดใส


บอน

/bɔːn˧/^((สัมผัส))

อาการที่ปากหรือมืออยู่ไม่สุข

ซนมือบุกซุกมือบอน

ซนปากบุกซุกปากบอน


มฤต

ยืมมาจากเขมร ម្រឹត (มฺรึต), จากสันสกฤต मृत (มฺฤต)

/ma˦˥.rɯt̚˦˥/^((สัมผัส))


อมฤต

ยืมมาจากสันสกฤต अमृत (อมฺฤต); เทียบเท่า อ + มฤต

[เสียงสมาส]
อะ-มะ-ริด-ตะ-

[เสียงสมาส]
อะ-มะ-รึด-ตะ-

/ʔa˨˩.ma˦˥.rɯt̚˦˥/^((สัมผัส))


จอมปลอม

/t͡ɕɔːm˧.plɔːm˧/^((สัมผัส))

ที่หลอกลวงให้คนเชื่อว่าเป็นเช่นนั้นจริง

ของจอมปลอม

ผู้ดีจอมปลอม

บัณฑิตจอมปลอม


พลุ

เลียนเสียงธรรมชาติ

/pʰluʔ˦˥/^((สัมผัส))

ฟุ, ฟ่าม, ไม่แน่น


ทุ

ยืมมาจากบาลี ทุ-, จากสันสกฤต दुस्- (ทุสฺ-)

[เสียงสมาส]
ทุ-


สุ

[เสียงสมาส]
สุ-

เสีย แต่ยังไม่เน่า (มักใช้แก่แตงโม)

แตงโมใบนี้สุแล้ว


สุ

ยืมมาจากสันสกฤต सु- (สุ-) หรือบาลี สุ-

[เสียงสมาส]
สุ-


รัส

ยืมมาจากบาลี รสฺส (“เตี้ย; สั้น”)

[เสียงสมาส]
รัด-สะ-


รัสสะ

ยืมมาจากบาลี รสฺส (“เตี้ย; สั้น”)


จี้

เทียบจีนยุคกลาง刺 (MC tshjeH, “หนาม”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩦ᩶ (จี้), เขิน ᨧᩦ᩶ (จี้), ลาว ຈີ້ (จี้), ไทลื้อ ᦈᦲᧉ (จี้), ไทใหญ่ ၸီႈ (จี้)

/t͡ɕiː˥˩/^((สัมผัส))

เรื่องนี้จี้มาก


เสถียร

ยืมมาจากสันสกฤต स्थिर (สฺถิร); เทียบบาลี ถิร

สถิร
สถีร
ความเสถียร (noun-from-adj)

[เสียงสมาส]
สะ-เถียน-ระ-

มั่นคง, แข็งแรง, คงตัว


อธิก

ยืมมาจากสันสกฤต अधिक (อธิก) หรือบาลี อธิก

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
อะ-ทิ-กะ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
อะ-ทิก-กะ-

ยิ่ง, เกิน, มาก, เพิ่ม, เลิศ


พลวัต

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ซึ่งเกี่ยวข้องกับแรง, ซึ่งเกี่ยวข้องกับผลของแรง เช่น การเคลื่อนที่


ขื่น

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ၶိုၼ်ႇ (ขึ่น), จ้วงแบบจั่วเจียง kwnq (ขื่น, “กลิ่นขม, รสฝาด”)

/kʰɯːn˨˩/^((สัมผัส))

รสฝาดเฝื่อนชวนให้คลื่นไส้ ไม่ชวนกิน


จะแจ้ง

/t͡ɕa˨˩.t͡ɕɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

กระจ่าง, ชัดเจน, แจ่มแจ้ง


เขื่อง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.qɤːŋᴮ (“แม่ไก่สาว”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຂື່ອງ (เขื่อง), จ้วง hangh (ฮ่าง), จ้วงแบบจั่วเจียง kwengq (เขื่อง, “แม่ไก่สาวที่ยังไม่ออกไข่”)

/kʰɯa̯ŋ˨˩/^((สัมผัส))

ค่อนข้างใหญ่, ค่อนข้างโต


ชุก

/t͡ɕʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))

มีดื่น, มีมากมาย

มะม่วงชุก

ฝนชุก


ชุกชุม

/t͡ɕʰuk̚˦˥.t͡ɕʰum˧/^((สัมผัส))

มีดื่นดาษ, มีมากมาย

แถวนี้ขโมยชุกชุม

บริเวณนี้ยุงชุกชุม


พ้นวิสัย

เกินความสามารถ, ที่ไม่อาจเป็นไปได้หรือไม่สามารถจะกระทำได้


สุดวิสัย

พ้นกำลังความสามารถ, พ้นความสามารถที่ใครจะอาจป้องกันได้

ภัยธรรมชาติเป็นเหตุสุดวิสัย


พยับ

ครึ้ม, มืดมัว, (ใช้แก่อากาศ)

พยับฟ้า

พยับฝน

พยับเมฆ


ดัตช์

ยืมมาจากอังกฤษ Dutch (“ดัตช์”)

เกี่ยวกับประเทศเนเธอร์แลนด์ ชาวเนเธอร์แลนด์ หรือภาษาของชาวเนเธอร์แลนด์


เหล่

/leː˨˩/^((สัมผัส))


ลีบ

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลีบ, ลาว ລີບ (ลีบ), คำเมือง ᩃᩦ᩠ᨷ (ลีบ), เขิน ᩃᩦ᩠ᨷ (ลีบ), ไทลื้อ ᦟᦲᧇ (ลีบ), ไทใหญ่ လိပ်ႈ (ลิ้ป), จ้วงแบบจั่วเจียง lwb (ลืบ) (Jingxi, Debao)

/liːp̚˥˩/^((สัมผัส))

แฟบเพราะไม่เจริญเติบโตตามธรรมดาที่ควรเป็น

ข้าวลีบ

เมล็ดลีบ

มีเนื้อไม่สมบูรณ์เท่าที่ควร

ขาลีบ

แขนลีบ

อาการที่ห่อตัวให้เล็กลงเพราะกลัวหรือเพื่อเข้าในที่แคบเป็นต้น

กลัวจนตัวลีบ

เบียดจนตัวลีบ


มีอายุ

/miː˧.ʔaː˧.juʔ˦˥/^((สัมผัส))

สูงอายุ, ย่างเข้าปัจฉิมวัย


ใจน้อย

/t͡ɕaj˧.nɔːj˦˥/^((สัมผัส))


ᥕᥪᥢᥰ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.ɟɯːnᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทย ยืน, ลาว ຢືນ (อยืน, “ตั้งอยู่”) และ ຍືນ (ยืน, “ยาว, นาน”)


อุกอาจ

/ʔuk̚˨˩.ʔaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กล้าทำความผิดโดยไม่เกรงกลัว, กล้าละเมิดโดยไม่กลัวความผิด, บังอาจล่วงละเมิด


แป

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pɛːᴬ²; ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᨸᩯ (แป), อีสาน แป, ลาว ແປ (แป), ไทลื้อ ᦶᦔ (แป), ไทใหญ่ ပႄ (แป), พ่าเก ပေ (เป), อาหม 𑜆𑜦𑜧 (เป)

/pɛː˧/^((สัมผัส))

เรียกด้านเรือนตามยาว ว่า ด้านแป


แป

/pɛː˧/^((สัมผัส))

เรียกมือที่พิการ นิ้วกำเข้าไม่ได้ ว่า มือแป, เรียกตีนที่พิการ นิ้วงอเข้าไม่ได้ ต้องเดินตะแคง ๆ ว่า ตีนแป


แป

เทียบไทขาว [Term?] (“ย่อย, แตกออก”)

/pɛː˧/^((สัมผัส))

ย่อย, แบน, ในคำว่า เงินแป


ขี้เซา

นอนปลุกให้ตื่นยาก


บ้ายอ

/baː˥˩.jɔː˧/^((สัมผัส))

ชอบให้คนเยินยอ


วิกาล

ยืมมาจากบาลี วิกาล; เทียบเท่า วิ + กาล

[เสียงสมาส]
วิ-กาน-ละ-

ในยามค่ำคืนที่ค่อนไปทางดึก

ขโมยเข้าบ้านในยามวิกาล

กลางคืน, ช่วงเวลาตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกถึงดวงอาทิตย์ขึ้น

บุกรุกเคหสถานของผู้อื่นในยามวิกาล

ผิดเวลา (ใช้แก่การกินอาหารผิดเวลาตามที่พระวินัยกำหนด นับตั้งแต่เที่ยงแล้วไปจนถึงอรุณขึ้น)

กินอาหารในเวลาวิกาล


พริ้ม

งามอย่างยิ้มแย้ม, มีหน้าตาอิ่มเอิบและดูยิ้มละไมอยู่ในหน้า

พระพุทธรูปมีพระพักตร์พริ้ม

นอนหลับตาพริ้ม


อิ่มเอม

/ʔim˨˩.ʔeːm˧/^((สัมผัส))

เป็นที่พอใจมาก


เอม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ชะเอม

/ʔeːm˧/^((สัมผัส))


ชื่นใจ

/t͡ɕʰɯːn˥˩.t͡ɕaj˧/^((สัมผัส))

มีความสุข, มีความพอใจ

ลูกมีความประพฤติดี พ่อแม่ก็ชื่นใจ

กลิ่นดอกไม้หอมชื่นใจ


เส้นตื้น

ที่ทำให้รู้สึกขันหรือหัวเราะได้ง่าย

เขาเป็นคนเส้นตื้น ได้ยินเรื่องขำขันนิดหน่อยก็หัวเราะ


แผล็บ

/pʰlɛp̚˨˩/^((สัมผัส))


หวานเย็น

ที่แล่นไปช้า ๆ อย่างไม่รีบร้อน (มักใช้แก่รถไฟ รถประจำทาง)

รถไฟขบวนหวานเย็น


เทศ

ยืมมาจากสันสกฤต देश (เทศ, “สถานที่; ประเทศ”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
เทด-สะ-

/tʰeːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เครื่องเทศ

ม้าเทศ


อาวุโส

ยืมมาจากบาลี อาวุโส

/ʔaː˧.wu˦˥.soː˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่มีอายุแก่กว่าหรือมีตำแหน่งหน้าที่การงานสูงกว่าเป็นต้น

ข้าราชการอาวุโส

ครูอาวุโส

ศิลปินอาวุโส


ใจสัตว์

มีจิตใจชั่วร้ายอย่างกับไม่ใช่คน


คุณตะพาบ

แผลงมาจาก คุณภาพ

ไม่ค่อยมีคุณภาพ

สังคมคุณตะพาบ

ทีมงานคุณตะพาบ


เหี้ยม

แข็งกระด้างปราศจากเมตตากรุณา, ไม่ปรานี

ดุร้ายหมดความกลัว


พหุ

ยืมมาจากบาลี พหุ

[เสียงสมาส]
พะ-หุ-


ปฏิปักษ์

ที่ตรงกันข้าม

ฝ่ายปฏิปักษ์


หงิก

/ŋik̚˨˩/^((สัมผัส))

มือหงิก คือ มือเหยียดนิ้วไม่ออก

ใบไม้หงิก คือ ใบไม้ปลายงอ

โดยปริยายหมายความว่า อาการที่เหนื่อยหน่ายเนื่องจากถูกดุ ถูกใช้ หรือทำงานหนักมากเป็นต้น

ถูกแม่ดุเสียหงิกไปเลย

อาการที่ถูกว่าย้อนกลับมาจนเสียหน้า


เหนื่อยหน่าย

เหนื่อย + หน่าย

ความเหนื่อยหน่าย (noun-from-adj)

เหฺนื่อย-หฺน่าย

รู้สึกอิดหนาระอาใจ


หนุ่ย

ไม่ทราบรากศัพท์


ร้าง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ฮ้าง หรือ ฮ่าง, ลาว ຮ້າງ (ฮ้าง), คำเมือง ᩁ᩶ᩣ᩠ᨦ (ร้าง), เขิน ᩁ᩶ᩣ᩠ᨦ (ร้าง), ไทลื้อ ᦣᦱᧂᧉ (ฮ้าง), ไทดำ ꪭ꫁ꪱꪉ (ฮ้าง), ไทใหญ่ ႁၢင်ႉ (ห๎าง), อาหม 𑜑𑜂𑜫 (หง์)

/raːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ที่ถูกทอดทิ้ง

พ่อร้าง

แม่ร้าง

ว่างเปล่า, ปราศจากผู้คน

บ้านร้าง

เมืองร้าง


ป็อป

/pɔːp̚˦˥/^((สัมผัส))

(ปาก) ที่ได้รับความนิยม


เอี่ยม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອ່ຽມ (อ่ยม), อีสาน เอี่ยม

/ʔia̯m˨˩/^((สัมผัส))

ยังไม่ได้ใช้

ใหม่เอี่ยม

แต่งตัวเอี่ยม

หน้าตาเอี่ยม


เรี่ยม

ร่วมเชื้อสายกับจีนเก่า豔 (OC *lams)

สะอาด, หมดจด, เอี่ยมอ่อง

แต่งตัวเรี่ยม

หน้าตาเรี่ยม

ขัดพื้นเสียเรี่ยม

วิเศษ, ดีเยี่ยม

ถ้าสอบได้ที่ 1 ก็เรี่ยม

ได้บรรจุงานก็เรี่ยม


เอี่ยมอ่อง

เอี่ยม + อ่อง

เอี่ยม-อ็่อง

/ʔia̯m˨˩.ʔɔŋ˨˩/^((สัมผัส))

เสื้อผ้าเอี่ยมอ่อง

สะอาดสดใส, ไม่หมองมัว

หน้าตาเอี่ยมอ่อง


สุนทร

ยืมมาจากสันสกฤต सुन्दर (สุนฺทร) หรือบาลี สุนฺทร

[เสียงสมาส]
สุน-ทอน-ระ-

[เสียงสมาส]
สุน-ทอ-ระ-

/sun˩˩˦.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

งาม, ดี, ไพเราะ

วรรณคดีเป็นสิ่งสุนทร

สุนทรพจน์

สุนทรโวหาร


กรณีย

ยืมมาจากบาลี กรณีย

กรณีย์
กรณียะ
กรัณย์

[เสียงสมาส]
กะ-ระ-นี-ยะ-

[เสียงสมาส]
กอ-ระ-นี-ยะ-


กรณียะ

ยืมมาจากบาลี กรณีย

กรณีย
กรณีย์
กรัณย์


เอกชน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/ʔeːk̚˨˩.ka˨˩.t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

ส่วนบุคคล, ไม่ใช่ของรัฐ

โรงพยาบาลเอกชน


เอกซ์

ยืมมาจากอังกฤษ ex (เอกซ, “ชื่อเรียกอักษร X”); การสะกดแบบนี้กำหนดโดยราชบัณฑิตยสถาน

เอ็กซ์
เอ๊กซ์
ความเอกซ์ (noun-from-adj)

/ʔek̚˦˥/^((สัมผัส))

/ʔek̚s˦˥/^((สัมผัส))

เซ็กซี, โป๊, เร้ากามารมณ์


เอ็กซ์

ยืมมาจากอังกฤษ ex (เอกซ, “ชื่อเรียกอักษร X”)

เอกซ์
เอ๊กซ์
ความเอ็กซ์ (noun-from-adj)

/ʔek̚˦˥/^((สัมผัส))

/ʔek̚s˦˥/^((สัมผัส))

เซ็กซี, โป๊, เร้ากามารมณ์


บุญธรรม

ที่รับมาเลี้ยงเป็นลูกของตัว

ลูกบุญธรรม

ที่รับเลี้ยงลูกคนอื่นประดุจพ่อแม่

พ่อบุญธรรม

แม่บุญธรรม


กระด้าง

ค่อนข้างแข็ง หมายถึงสิ่งที่มีลักษณะไม่อ่อน, ไม่นิ่มนวล

ลิ้นกระด้าง

ข้าวกระด้าง

เรียกน้ำที่ฟอกสบู่แล้วไม่มีฟองสบู่เกิดขึ้นหรือเกิดขึ้นน้อย


กระตือรือล้น

กฺระ-ตือ-รือ-ล้น

รูปที่สะกดผิดของ กระตือรือร้น


กระทันหัน

กฺระ-ทัน-หัน

รูปที่สะกดผิดของ กะทันหัน


สุกเอาเผากิน

สุก + เอา + เผา + กิน

สุก-เอา-เผา-กิน

ที่ทำลวก ๆ, ที่ทำพอเสร็จไปคราวหนึ่ง ๆ

ฉันไม่ชอบวิธีการแบบสุกเอาเผากินที่เขาเอามาใช้ในการทำงานเลย


ซึนเดะเระ

ยืมมาจากญี่ปุ่น ツンデレ

รูปแบบอื่นของ ซึนเดเระ


ซึน

ตัดทอนจาก ซึนเดเระ, จากญี่ปุ่น ツンデレ


กราด

เล็ก, แคระ, แกร็น


กรูม

ห่มเพลาะกรูมกรอกรุยฉุยเฉิดฉัน


พุฒ

ยืมมาจากบาลี วุฑฺฒ

/pʰut̚˦˥/^((สัมผัส))

คำพ้องความของ วุฒ


วุฒ

ยืมมาจากบาลี วุฑฺฒ

เจริญแล้ว, แข็งแรง, ใหญ่

สูงอายุ, แก่, เฒ่า


จรจัด

/t͡ɕɔːn˧.t͡ɕat̚˨˩/^((สัมผัส))

ร่อนเร่และไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง


ร่อนเร่

/rɔn˥˩.reː˥˩/^((สัมผัส))

ที่อยู่ไม่เป็นตำแหน่งแห่งที่

คนร่อนเร่


ขยว

/kʰia̯w˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ เขียว


ขโยง

/kʰa˨˩.joːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปที่สะกดผิดของ โขยง


โขยง

เป็นไปได้ว่าแผลงมาจาก โขลง

/kʰa˨˩.joːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


หนืด

/nɯːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการของสิ่งของที่เหนียวจนดึงไม่ใคร่จะออก เรียกว่า เหนียวหนืด

โดยปริยายหมายถึงตระหนี่มาก


โหว่

/woː˨˩/^((สัมผัส))

เป็นช่องกลวงเข้าไป, ทะลุเข้าไป


หยัก

เขียนเส้นหยัก ๆ


คู่มือ

/kʰuː˥˩.mɯː˧/^((สัมผัส))

ใช้ประโยชน์ได้เหมาะใจ, สำหรับประจำตัว

อาวุธคู่มือ


คลุมเครือ

คลุม + เครือ

คฺลุม-เคฺรือ

ลักษณะที่ก้ำกึ่งเอาแน่นอนทางใดทางหนึ่งไม่ได้

อากาศคลุมเครือ

อากาศที่จะมืดก็ไม่มืด จะสว่างก็ไม่สว่าง

ไข้คลุมเครือ

อาการไข้ที่จะหายก็ไม่หาย จะหนักก็ไม่หนัก


ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍົງ (ย็ง)

อร่ามเรือง, มักใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส

โฉมยง

ยุพยง


ยง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຍົງ (ย็ง)

กล้าหาญ, เก่งกล้าสามารถ

ยงยุทธ์

เยี่ยมยง

ตัวยง


อร่าม

/ʔa˨˩.raːm˨˩/^((สัมผัส))

แพรวพราว, สว่างไสว

ใส่ทองอร่ามไปทั้งตัว

เปิดไฟอร่ามไปทั้งห้อง


รึง

/rɯŋ˧/^((สัมผัส))

เถ้ารึง


ค่อม

/kʰɔm˥˩/^((สัมผัส))

เตี้ยผิดธรรมดาและหลังงอ

คนค่อม

เรียกหลังที่งอมาก

หลังค่อม

ที่มีพันธุ์เตี้ยกว่าธรรมดา (ใช้แก่สัตว์หรือต้นไม้)

ช้างค่อม

กล้วยหอมค่อม


ฉ่ำ

/t͡ɕʰam˨˩/^((สัมผัส))

ชุ่มชื้น, ชุ่มน้ำในตัว


ลูกคลื่น

/luːk̚˥˩.kʰlɯːn˥˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะสูง ๆ ต่ำ ๆ เป็นลอนอย่างคลื่น

ถนนสายนี้เป็นลูกคลื่น


ร่วน

ที่มีลักษณะเป็นก้อนไม่เหนียว แตกละเอียดได้ง่าย

ดินร่วน

ปลากุเราเค็มเนื้อร่วน

ข้าวร่วน


ครื้นเครง

คฺรื้น-เคฺรง

/kʰrɯːn˦˥.kʰreːŋ˧/^((สัมผัส))

เสียงดังครึกครื้น

หัวเราะกันอย่างครื้นเครง

มีอารมณ์สนุกสนาน

เขาเป็นคนครื้นเครง


รุม

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ รุ่ม; อาจร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ႁုမ်း (หุ๊ม, “อังไฟ”)

อาการที่คนเริ่มจะเป็นไข้ หรือจวนจะหายแต่ยังไม่หายดี ตัวยังร้อนอยู่บ้างนิดหน่อย

ย่างบนไฟรุม ๆ

เคี่ยวบนไฟรุม ๆ


ประดัง

ยัดเยียดกันเข้ามา, มาติด ๆ พร้อม ๆ กัน

คนประดังกันเข้ามา

งานประดังเข้ามา

ดังขึ้นพร้อมกัน, แซ่ซ้อง, (หมายเอาเสียง)


ใกล้เคียง

ใกล้ + เคียง

เพื่อนบ้านใกล้เคียง

ไม่แตกต่างกันมากนัก, พอ ๆ กัน

รอ กับ คอย มีความหมายใกล้เคียงกัน

หนังสือสองเล่มนี้มีขนาดใกล้เคียงกัน


เขิน

/kʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ตื้นสูงเป็นเนินขึ้นมา (ใช้แก่พื้นที่ในแม่นํ้า ลำคลอง หนอง บึง เป็นต้น)

แม่นํ้าตื้นเขิน

สั้นหรือสูงเกินไปจนดูขัดตา

นุ่งผ้าเขิน


เขิน

/kʰɤːn˩˩˦/^((สัมผัส))

วางหน้าไม่สนิท, รู้สึกกระดากอาย

เข้ากันไม่สนิท

ข้อความตอนนี้ฟังเขิน ๆ อยู่


ใจแคบ

/t͡ɕaj˧.kʰɛːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ไม่คิดเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ใคร ๆ


ใจดี

ใจ + ดี; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຈດີ (ใจดี)

มีใจเมตตากรุณา, ไม่โกรธง่าย

คุมใจไว้ให้มั่น

ใจดีสู้เสือ