ฎีกา

ยืมมาจากบาลี ฏีกา, จากเขมร ដីកា (ฎีกา)

คำอธิบายขยายความ

ฎีกาพาหุง

ชื่อคัมภีร์หนังสือที่แก้หรืออธิบายคัมภีร์อรรถกถา

หนังสือที่เขียนนิมนต์พระสงฆ์

ใบแจ้งการขอเบิกเงินจากคลัง

ใบบอกบุญเรี่ยไร

คำร้องทุกข์ที่ราษฎรทูลเกล้าฯ ถวายต่อพระมหากษัตริย์

ชื่อศาลยุติธรรมสูงสุดของประเทศไทย ซึ่งเรียกว่า ศาลฎีกา

การคัดค้านคำพิพากษาหรือคำสั่งศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์ เพื่อเสนอให้ศาลฎีกาพิจารณาพิพากษาหรือวินิจฉัยชี้ขาด

ใบเรียกเก็บเงิน


ฎีกา

ยืมมาจากบาลี ฏีกา, จากเขมร ដីកា (ฎีกา)

ยื่นคำร้องขอหรือคำคัดค้านต่อศาลฎีกา

คดีนี้จะฎีกาหรือไม่


อธิบาย

ยืมมาจากบาลี อธิปฺปาย (“ความประสงค์”)

อะธิบาย
การอธิบาย (abstract-noun)

သပ်းလႅင်း

ทำให้กระจ่างแจ้งขึ้นโดยการบรรยายรายละเอียดมากขึ้น

ไขความ, ขยายความ, ชี้แจง


ฐากูร

ยืมมาจากสันสกฤต ठाकुर (ฐากุร) หรือบาลี ฐากุร

/tʰaː˩˩˦.kuːn˧/^((สัมผัส))

รูปเคารพ, เทพเจ้าที่นับถือ


ฑากะ

ยืมมาจากบาลี ฑาก

/tʰaː˧.kaʔ˨˩/^((สัมผัส))

ผักดอง, เมี่ยง


เมี่ยง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨾ᩠ᨿ᩶ᨦ (หมย้ง), เขิน ᩉ᩠ᨾ᩠ᨿ᩶ᨦ (หมย้ง), ลาว ໝ້ຽງ (หม้ยง), ไทลื้อ ᦵᦖᧂᧉ (เหม้ง)

/mia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อต้นไม้ขนาดเล็กชนิด Camellia sinensis (L.) Kuntze var. assamica (Mast.) Kitam ในวงศ์ Theaceae ขึ้นตามเขาในภาคเหนือเขตร้อน ใบนำมาหมักใช้เคี้ยวหรืออม

ของกินเล่นที่ใช้ใบไม้บางชนิด เช่น ใบชาหมัก ใบชะพลู ใบทองหลาง ห่อเครื่อง มีถั่วลิสง มะพร้าว กุ้งแห้ง หัวหอม ขิง เป็นต้น มีหลายชนิด เรียกชื่อต่าง ๆ กัน

เมี่ยงคำ

เมี่ยงลาว

เมี่ยงส้ม


เฒ่าแก่

/tʰaw˥˩.kɛː˨˩/^((สัมผัส))

สตรีสูงอายุที่พระเจ้าแผ่นดินโปรดให้ตั้งไว้ในตำแหน่งข้าราชการ มีหน้าที่ดูแลสตรีฝ่ายในในพระราชสำนัก

รูปเลิกใช้ของ เถ้าแก่


ณรงค์

ตัดทอนจาก รณรงค์

การรบ, การต่อสู้


ณรงค์

ตัดทอนจาก รณรงค์

ต่อสู้ชิงชัย


ณรงค์

คำวิสามานยนาม

ตัดทอนจาก รณรงค์

ชื่อบุคคลชาย


ถนน

ยืมมาจากเขมรเก่า ថ្នល៑ (ถฺนลฺ), ត្នល៑ (ตฺนลฺ), ត្នល្ល៑ (ตฺนลฺลฺ), ត្នោល៑ (ตฺโนลฺ), ថ្នោល៑ (ถฺโนลฺ); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ថ្នល់ (ถฺนล̍), ลาว ຖະໜົນ (ถะหน็น)

หนทางที่ทำขึ้น, สนน ก็ว่า

ทางเดินรถ ทางเท้า ขอบทาง ไหล่ทาง ทางข้าม ตามกฎหมายว่าด้วยการจราจรทางบก ตรอก ซอย สะพาน หรือ ถนนส่วนบุคคล ซึ่งเจ้าของยินยอมให้ประชาชนใช้เป็นทางสัญจรได้


ษมา

ตัดมาจากสันสกฤต क्षमा (กฺษมา)บาลี ขมา

[sä˩.mäː˧ ~ sä˧.mäː˧]

กล่าวคำขอโทษ


ษมา

ตัดมาจากสันสกฤต क्षमा (กฺษมา)บาลี ขมา

[sä˩.mäː˧ ~ sä˧.mäː˧]

การยกโทษให้เมื่ออีกฝ่ายหนึ่งยอมรับผิด


ฮาจญ์

เรียกชายที่ได้ไปทำพิธีฮัจญ์แล้ว


ฮัจญ์

ยืมมาจากอาหรับ حَجّ (ฮัญญ)

พิธีปฏิบัติศาสนกิจที่สำคัญในศาสนาอิสลาม ซึ่งจะต้องกระทำที่นครมักกะฮ์ (เมกกะ) ประเทศซาอุดีอาระเบียปัจจุบัน


ศาสนกิจ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

สาด-สะ-นะ-กิด

งานทางศาสนาที่ภิกษุสามเณรเป็นต้นปฏิบัติ


พิธี

ยืมมาจากสันสกฤต विधि (วิธิ) หรือบาลี วิธิ; ร่วมรากกับ วิธี

/pʰi˦˥.tʰiː˧/^((สัมผัส))

งานที่จัดขึ้นตามลัทธิหรือความเชื่อถือตามขนบธรรมเนียมประเพณีเพื่อความขลังหรือความเป็นสิริมงคลเป็นต้น

พิธีพระราชทานปริญญาบัตร

พิธีมงคลสมรส

พิธีประสาทปริญญา


ฆราวาส

ยืมมาจากบาลี ฆราวาส (“คนผู้อยู่ครองเรือน”); เทียบเท่า ฆร + อาวาส

คนผู้อยู่ครองเรือน, คนทั่ว ๆ ไปที่ไม่ใช่บรรพชิตหรือนักบวช


ฆาฏ

[เสียงสมาส]
คาด-ตะ-

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ฆาต


ฆาฏ

[เสียงสมาส]
คาด-ตะ-

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ฆาต


ฆาน

ยืมมาจากบาลี ฆาน; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄານ (คาน), เขมร ឃាន (ฆาน)

[เสียงสมาส]
คา-นะ-

จมูก, ประสาทที่รับรู้กลิ่น


ประสาท

ยืมมาจากสันสกฤต प्रसाद (ปฺรสาท); เทียบบาลี ปสาท

神經

ส่วนของร่างกายที่ส่งสัญญาณจากส่วนต่าง ๆ ของร่างกายไปยังสมอง และนำคำสั่งจากสมองกลับมายังร่างกาย

[เสียงสมาส]
ปฺระ-สา-ทะ-

(เส้น~) ส่วนของร่างกาย มีลักษณะคล้ายเส้นใย มีหน้าที่นำคำสั่งและความรู้สึกไปสู่หรือออกจากสมองหรืออวัยวะส่วนอื่นของร่างกาย

จิตใจ, ความรู้สึก

(โรค~) โรคทางจิตใจที่มีความกังวลเป็นอาการสำคัญ คนไข้อาจมีอาการแสดงออกเป็นความกังวล เช่น กลุ้มใจ หงุดหงิด หรืออาจแสดงออกเป็นอาการทางกาย เช่น ใจสั่น เหงื่อออก เป็นลม กลัวที่สูง


ประสาท

ยืมมาจากสันสกฤต प्रसाद (ปฺรสาท, “ความสงบ; ความสว่าง; ความใส; ความบริสุทธิ์”); เทียบบาลี ปสาท

[เสียงสมาส]
ปฺระ-สา-ทะ-

ความเลื่อมใส


ประสาท

ยืมมาจากสันสกฤต प्रसाद (ปฺรสาท, “ความยินดี”); เทียบบาลี ปสาท

[เสียงสมาส]
ปฺระ-สา-ทะ-

ยินดีให้, โปรดให้

ประสาทปริญญา

ประสาทพร


ฆาต

ยืมมาจากบาลี ฆาต หรือสันสกฤต घात (ฆาต)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
คาด-ตะ-

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

การฆ่า, การทำลาย


ฆาต

ยืมมาจากบาลี ฆาต หรือสันสกฤต घात (ฆาต)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
คาด-ตะ-

/kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เจ้าวิลาสฆาตกลองเร่งกองรบ


โฆษณา

ยืมมาจากสันสกฤต घोषणा (โฆษณา, “การประกาศ, การป่าวร้อง”); เทียบบาลี โฆสนา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

เผยแพร่ข้อความออกไปยังสาธารณชน

ป่าวร้อง, ป่าวประกาศ

กระทำการไม่ว่าโดยวิธีใด ๆ ให้ประชาชนเห็นหรือทราบข้อความเพื่อประโยชน์ในทางการค้า


โฆษิต

ยืมมาจากสันสกฤต घोषित (โฆษิต), จากบาลี โฆสิต

กึกก้อง, ป่าวร้อง


โฆษิต

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส


ศาลา

ยืมมาจากสันสกฤต शाला (ศาลา); ร่วมรากกับ ศาล

/saː˩˩˦.laː˧/^((สัมผัส))

อาคารทรงไทย ปล่อยโถง ไม่กั้นฝา ใช้เป็นที่พักหรือเพื่อประโยชน์การงานอย่างใดอย่างหนึ่ง

ศาลาวัด

ศาลาที่พัก

ศาลาท่าน้ำ

โดยปริยายหมายถึงอาคารหรือสถานที่บางแห่งใช้เพื่อประโยชน์การงานอย่างใดอย่างหนึ่ง

ศาลาพักร้อน

ศาลาสวดศพ


อาคาร

ยืมมาจากสันสกฤต आगार (อาคาร) หรือบาลี อาคาร

/ʔaː˧.kʰaːn˧/^((สัมผัส))

เรือน, โรง, สิ่งที่ก่อสร้างขึ้นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น


มโนรมย์

คำวิสามานยนาม

ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดชัยนาท


กฎุมพี

รูปเลิกใช้ของ กระฎุมพี


สะดุ้ง

ไหวตัวขึ้นทันทีด้วยความตกใจ เพราะไม่ทันรู้ตัวหรือไม่ได้นึกคาดหมายไว้เป็นต้น

เมื่อได้ยินเสียงระเบิดก็สะดุ้งสุดตัว

ลวกในน้ำร้อนด้วยเวลาไม่นาน


สะดุ้ง

เครื่องมือจับสัตว์น้ำชนิดหนึ่ง รูปร่างคล้ายยอยก, อีสานเรียก กะดุ้ง


สทก.

สิทธิทำกินชั่วคราว


สทภ.๑

สำนักงานทรัพยากรน้ำภาค 1 (ลำปาง)


อัจฉรา

ยืมมาจากบาลี อจฺฉรา (“นางฟ้า”); เทียบสันสกฤต अप्सरस् (อปฺสรสฺ)

/ʔat̚˨˩.t͡ɕʰa˨˩.raː˧/^((สัมผัส))


อัจฉรา

ยืมมาจากบาลี อจฺฉรา (“นิ้วมือ”)

/ʔat̚˨˩.t͡ɕʰa˨˩.raː˧/^((สัมผัส))

ลัดนิ้วมือหนึ่ง, เวลาประเดี๋ยวเดียว, ชั่วพริบตา


อัปสร

ยืมมาจากสันสกฤต अप्सरस् (อปฺสรสฺ); เทียบบาลี อจฺฉรา

/ʔap̚˨˩.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))


ของ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χɔːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩬᨦ (ของ), ลาว ຂອງ (ของ), ไทลื้อ ᦃᦸᧂ (ฃอ̂ง), ไทดำ ꪄꪮꪉ (ฃอง), ไทใหญ่ ၶွင် (ขอ̂ง), ไทใต้คง ᥑᥩᥒᥴ (ฃ๋อ̂ง), พ่าเก ၵွင် (ขอ̂ง์), อาหม 𑜁𑜨𑜂𑜫 (ขอ̂ง์), จ้วง hong, จ้วงแบบจั่วเจียง kong

/kʰɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ของ

ᨡᩬᨦ

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

van

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

ຂອງ

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

of

คำกำกับนามที่เป็นผู้ครอบครอง

/kʰɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

แห่ง (ใช้สำหรับนำหน้านามที่เป็นผู้ครอบครอง)


เข้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ เค้า, ลาว ເຂົ້າ (เข็้า), ไทลื้อ ᦃᧁᧉ (เฃ้า), ไทดำ ꪹꪄ꫁ꪱ (เฃ้า), ไทขาว ꪹꪄꪱꫂ, ไทใต้คง ᥑᥝᥲ (เฃ้า), ไทใหญ่ ၶဝ်ႈ (ข้ว), อาหม 𑜁𑜧 (ขว์), 𑜁𑜨𑜧 (ขอ̂ว์), 𑜁𑜧𑜈𑜫 (ขว์ว์) หรือ 𑜁𑜨𑜧𑜈𑜫 (ขอ̂ว์ว์), จ้วง haeuj, ภาษาจ้วงใต้ kaeuj

เฃ้า
เค่า
การเข้า (abstract-noun)

ᨡᩮᩢ᩶ᩣ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

ꪹꪄ꫁ꪱ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

ၶဝ်ႈ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

ເຂົ້າ

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

enter

เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

อาการที่เคลื่อนไปข้างในหรือทำให้เคลื่อนไปข้างใน

เข้าบ้าน

เข้าถ้ำ

เอาหนังสือเข้าตู้

เคลื่อนมาสู่ที่, มาถึง

รถด่วนเข้า 10 โมง

เข้าหีบ

เข้ายาดำ

เข้าหุ้น

เข้าทุน

เข้าพรรค

เข้าแถว

เข้าข้าง

ถูกกัน, ลงรอยกัน, ทำให้ลงรอยกัน, เหมาะเจาะ

เสียงเข้ากัน

สีเข้ากัน

เข้าไม้

เคลื่อนมาสู่

พระศุกร์เข้า

เจ้าเข้า

ผีเข้า

เข้าเรียน

โรงเรียนเข้า

เริ่มอยู่ในภาวะ

เข้าโรงเรียน

เข้าทำงาน


เข้า

ตรงข้ามกับ ออก

ทางเข้า

ขาเข้า


เข้า

คำกริยาวิเศษณ์

ใช้ประกอบคำอื่นแสดงความหมายเร่งรัดหรือเน้นความว่ามากขึ้น

เร็วเข้า

คิดเข้า

หนักเข้า

ดึกเข้า

นานเข้า


เข้า

รูปเลิกใช้ของ ข้าว


ขาว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xaːwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩣ᩠ᩅ (ขาว), ปักษ์ใต้ ข้าว, ลาว ຂາວ (ขาว), ไทลื้อ ᦃᦱᧁ (ฃาว), ไทดำ ꪄꪱꪫ (ฃาว), ไทใหญ่ ၶၢဝ် (ขาว), ไทใต้คง ᥑᥣᥝᥴ (ฃ๋าว), อาหม 𑜁𑜧 (ขว์) หรือ 𑜁𑜨𑜧 (ขอ̂ว์), จ้วง kau/hau, ปู้อี haaul, แสก ห่าว; เทียบไหลดั้งเดิม *kʰaːw

/kʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

สีชนิดหนึ่งเหมือนสำลี


ขาว

ขาว

อรรถาภิธาน:ขาว

ชุณห

อรรถาภิธาน:ขาว

ชุษณ

อรรถาภิธาน:ขาว

ชุษณะ

อรรถาภิธาน:ขาว

ซีด

อรรถาภิธาน:ขาว

ด่อน

อรรถาภิธาน:ขาว

ตรดาษ

อรรถาภิธาน:ขาว

ตระดาษ

อรรถาภิธาน:ขาว

นวล

อรรถาภิธาน:ขาว

เผือก

อรรถาภิธาน:ขาว

พบู

อรรถาภิธาน:ขาว

พิศุทธ์

อรรถาภิธาน:ขาว

พิศุทธิ์

อรรถาภิธาน:ขาว

โพลง

อรรถาภิธาน:ขาว

โพลน

อรรถาภิธาน:ขาว

ยวง

อรรถาภิธาน:ขาว

วิศุทธ์

อรรถาภิธาน:ขาว

วิศุทธิ์

อรรถาภิธาน:ขาว

วิสุทธ์

อรรถาภิธาน:ขาว

วิสุทธิ์

อรรถาภิธาน:ขาว

ศุกล

อรรถาภิธาน:ขาว

ศุภร

อรรถาภิธาน:ขาว

เศวต

อรรถาภิธาน:ขาว

เศวตร

อรรถาภิธาน:ขาว

สกาว

อรรถาภิธาน:ขาว

สอ

อรรถาภิธาน:ขาว

สิต

อรรถาภิธาน:ขาว

สุก

อรรถาภิธาน:ขาว

เสต

อรรถาภิธาน:ขาว

หงอก

อรรถาภิธาน:ขาว

อรชุน

อรรถาภิธาน:ขาว

/kʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

มีสีอย่างสำลี

โดยปริยายหมายความว่า แจ่มแจ้ง, สะอาดบริสุทธิ์, ปราศจากมลทิน


ขาว

/kʰaːw˩˩˦/^((สัมผัส))

เทียนขาว, ชื่อเครื่องยาสมุนไพร


ไข้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.raj; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄຂ້ (ไข้), คำเมือง ᨡᩱ ᩶ (ไข ้), ไทลื้อ ᦺᦃᧉ (ไฃ้), ไทดำ ꪼꪎ꫁ (ไส้), ไทใหญ่ ၶႆႈ (ไข้), อาหม 𑜁𑜩 (ขย์), ภาษาจ้วงใต้ haej

koarts

ฟรีเชียตะวันตก

ความเจ็บป่วย

ไข้จับสั่น

ไข้ทรพิษ

ไข้หวัด

ไข้หวัดใหญ่

อาการที่มีอุณหภูมิของร่างกายผิดจากระดับปรกติเนื่องจากความเจ็บป่วย


ขอ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *xɔːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨢᩬᩴ (ฃอํ), เขิน ᨡᩳ (ขอ), ลาว ຂໍ (ขํ), ไทใหญ่ ၶေႃ (ขอ̂), อาหม 𑜁𑜦𑜡 (ขอ̂), ภาษาจ้วงเหนือ go, ภาษาจ้วงใต้ ko

/kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม้หรือเหล็กที่งอ ๆ สำหรับชัก เกี่ยว แขวน หรือสับ


ขอ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.roːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂໍ (ขํ), คำเมือง ᨡᩬᩴ (ขอํ), เขิน ᨡᩳ (ขอ), ไทดำ ꪎꪷ (สํ), ไทใหญ่ ၶေႃ (ขอ̂), จ้วง gouz, ปู้อี hoz

ᨡᩬᩴ

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ꪎꪷ

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ယွၼ်း

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ຂໍ

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

ask

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

request

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ

/kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ, วิงวอน


ขอ

/kʰɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อว่านชนิดหนึ่ง ต้นเหมือนขมิ้น แต่หัวเล็กสอดกันเป็นข้อ ๆ ต้นและใบเขียว เนื้อเหลือง มีสรรพคุณอยู่คงเขี้ยว เขา และงา, กบิลว่าน ก็เรียก


คอ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ɣɔːᴬ², จากไทดั้งเดิม *ɣoːᴬ, จากจีนยุคกลาง喉 (MC huw, “กล่องเสียง; ลำคอ”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨤᩬᩴ (ฅอํ), เขิน ᨤᩳ (ฅอ), ลาว ຄໍ (คํ), ไทดำ ꪁꪷ (กฺํ), ไทใหญ่ ၶေႃး (ข๊อ̂), ไทใต้คง ᥑᥨᥝᥰ (โฃ๊ว), พ่าเก ၵေႃ (ขอ̂), อาหม 𑜁𑜦𑜡 (ขอ̂) หรือ 𑜁𑜞𑜦𑜡 (ขฺรอ̂), จ้วง hoz, แสก กฺ๊อ

ក

ส่วนของร่างกาย

ᨤᩬᩴ

ส่วนของร่างกาย

hoz

ส่วนของร่างกาย

კისერი

ส่วนของร่างกาย

liug

ส่วนของร่างกาย

hals

ส่วนของร่างกาย

མཇིང་པ

ส่วนของร่างกาย

ꪁꪷ

ส่วนของร่างกาย

ၶေႃး

ส่วนของร่างกาย

လည်ပင်း

ส่วนของร่างกาย

lig

ส่วนของร่างกาย

lig

ส่วนของร่างกาย

leher

ส่วนของร่างกาย

Hals

ส่วนของร่างกาย

gola

ส่วนของร่างกาย

ຄໍ

ส่วนของร่างกาย

cổ

ส่วนของร่างกาย

กฺ๊อ

ส่วนของร่างกาย

neck

ส่วนของร่างกาย

𑜁𑜦𑜡

ส่วนของร่างกาย

𑜁𑜞𑜦𑜡

ส่วนของร่างกาย

بويۇن

ส่วนของร่างกาย

nyak

ส่วนของร่างกาย

/kʰɔː˧/^((สัมผัส))

ส่วนของร่างกายที่ต่อศีรษะกับตัว

ส่วนของภาชนะที่คอดอยู่ระหว่างตัวกับปาก

คอหม้อ

เรียกส่วนลำต้นของพรรณไม้วงศ์ปาล์มที่อยู่ระหว่างใบล่างสุดกับยอด

คอมะพร้าว

คอตาล

โดยปริยายหมายความว่า ความมีใจชอบเสพสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นอาจิณ

คอเหล้า

คอเบียร์

คอหนัง

คอละคร


ควาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɣwaːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨿ (ฅวาย), อีสาน ควย, ลาว ຄວາຍ (ควาย), ไทลื้อ ᦩᦻ (ฅวาย), ไทดำ ꪁꪫꪱꪥ (กฺวาย), ไทขาว ꪅꪫꪱꪥ, ไทแดง ꪃꪫꪱꪥ, ไทใหญ่ ၵႂၢႆး (กฺว๊าย), ไทใต้คง ᥑᥣᥭᥰ (ฃ๊าย), อาหม 𑜁𑜨𑜩 (ขอ̂ย์) หรือ 𑜁𑜩 (ขย์), จ้วง vaiz, แสก ว๊าย

กระบือ

อรรถาภิธาน:ควาย

กาสร

อรรถาภิธาน:ควาย

ควาย

อรรถาภิธาน:ควาย

มหิงส์

อรรถาภิธาน:ควาย

มหิงสา

อรรถาภิธาน:ควาย

มหิษ

อรรถาภิธาน:ควาย

ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด Bubalus bubalis Linn. ในวงศ์ Bovidae เป็นสัตว์เคี้ยวเอื้องขนาดใหญ่กีบคู่ ลำตัวสีดำหรือเทา เขาโค้งยาว ไม่ผลัดเขา ที่ใต้คางและหน้าอกมีขนขาวเป็นรูปง่าม ครึ่งล่างของขาทั้งสี่มีขนสีขาวหรือขาวอมเทา

คนโง่ คนเซ่อ หรือคนตัวใหญ่ แต่ไม่ฉลาด


ควาย

水牛

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมชนิด Bubalus bubalis

หมีควาย

กะเทยควาย


จน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩫ᩠ᨶ (จ็น), ลาว ຈົນ (จ็น)

หมากรุกจน

จนใจ

จนตรอก

จนแต้ม

จนมุม


จน

ᨴᩩᨠ᩠ᨡ᩺

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

ᨧᩫ᩠ᨶ

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

arm

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

ꪁꪰꪒꪄꪷ꪿

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

ꪄꪷ꪿

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

ᦷᦑᧅᦕᦱᧃ

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

ၵွတ်း

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

ၽၢၼ်

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

pauvre

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

earm

ฟรีเชียตะวันตก

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

arm

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

ຈົນ

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

pobre

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

poor

ไม่มีทรัพย์สินเงินทอง

อัตคัดขัดสน, ฝืดเคือง, มีเงินไม่พอยังชีพ


จน

จนแก่เฒ่า

จนกระทั่ง

จนถึง


จึง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน จั่ง หรือ จิ่ง, ลาว ຈຶ່ງ (จึ่ง), ຈັ່ງ (จั่ง) หรือ ຈິ່ງ (จิ่ง), คำเมือง ᨧᩥ᩠᩵ᨦ (จิ่ง), ไทดำ ꪊꪰ꪿ꪉ (จั่ง), ไทใหญ่ ၸင်ႇ (จั่ง), จ้วง caengq (ฉั่ง, “จั่ง”), จ้วงแบบจั่วเจียง zwngq หรือ zwng (เจิ่ง, เจิง, “จึ่ง, จึง”)

ᨧᩥ᩠᩵ᨦ

แสดงความที่เป็นผลเนื่องจากเหตุข้างหน้า

ꪊꪰ꪿ꪉ

แสดงความที่เป็นผลเนื่องจากเหตุข้างหน้า

ꪥꪸꪙ

แสดงความที่เป็นผลเนื่องจากเหตุข้างหน้า

ၸင်ႇ

แสดงความที่เป็นผลเนื่องจากเหตุข้างหน้า

ຈຶ່ງ

แสดงความที่เป็นผลเนื่องจากเหตุข้างหน้า

then

แสดงความที่เป็นผลเนื่องจากเหตุข้างหน้า

/t͡ɕɯŋ˧/^((สัมผัส))

สำหรับต่อความแสดงกิริยาที่กระทำภายหลัง

กินข้าวแล้วจึงไป

แสดงความที่เป็นผลเนื่องจากเหตุข้างหน้า

ทำดีจึงได้ดี


จริง

ยืมมาจากจีนยุคกลาง真 (MC tsyin); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຈິງ (จิง); การสะกดคำปนเปื้อนจากคำยืม จร- อื่น ๆ ที่มาจากภาษาเขมร

จรีง
จิง
ความจริง (noun-from-adj)
ความเป็นจริง (noun-from-adj)

/t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

แท้, ไม่ปลอม

ของจริงไม่ใช่ของเทียม

เป็นอย่างนั้นแน่แท้ ไม่กลับเป็นอย่างอื่น

ข้อนี้เป็นความจริง

ไม่เท็จ, ไม่โกหก, ไม่หลอกลวง

เรื่องจริง

เป็นไปตามนั้น

ความฝันกลายเป็นความจริง


จริง

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕiŋ˧/^((สัมผัส))

ทำจริง

โดยไม่เท็จ, โดยไม่โกหก, โดยไม่หลอกลวง

พูดจริง


เจ็บ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *cepᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເຈັບ (เจับ), คำเมือง ᨧᩮᩢ᩠ᨷ (เจับ), ไทลื้อ ᦵᦈᧇ (เจบ), ไทดำ ꪹꪊꪸꪚ (เจย̂บ), ไทใหญ่ ၸဵပ်း (เจ๊ป), อาหม 𑜋𑜢𑜆𑜫 (ฉิป์), ภาษาจ้วงใต้ jep/jiep

เจบ
เจ๊บ
การเจ็บ (abstract-noun)
ความเจ็บ (abstract-noun)

ၸဵပ်း

รู้สึกทางกายเมื่อถูกทุบตีหรือเป็นแผลเป็นต้น

/t͡ɕep̚˨˩/^((สัมผัส))


ฉะนั้น

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก ฉันนั้น

/t͡ɕʰa˨˩.nan˦˥/^((สัมผัส))

ฉันนั้น, เช่นนั้น, อย่างนั้น, ดังนั้น, ดั่งนั้น, เพราะฉะนั้น, เพราะเหตุนั้น


ช้า

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ค่อย ๆ เคลื่อนไป, ไม่เร็ว, ไม่ไว

ล่า, ไม่ทันเวลาที่กำหนด


ช้า

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ၸႃႉ (จ๎า)

/t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

หยาบ, ชั่ว, เลว, ทราม

ยายฟังสารยายสั่นหัว ยายเคยลองแต่ตัวชั่วตัวช้า


ช้า

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ၸႃႉ (จ๎า)

/t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))

ชื่อเพลงในบทละคร เรียกว่า เพลงช้า

ชื่อเพลงบทละครอื่น ๆ มีชื่อขึ้นต้นด้วยคำว่า ช้า

ช้าปี่

ช้าหวน

ช้าครวญ

ช้ากล่อม


ช้า

ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ ၸႃႉ (จ๎า)

/t͡ɕʰaː˦˥/^((สัมผัส))


ใช่

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃຊ່ (ใซ่), คำเมือง ᨩᩱ᩵ (ไช่), ไทใหญ่ ၸႂ်ႈ (ใจ้), อาหม 𑜋𑜨𑜧 (ฉอ̂ว์)

/t͡ɕʰaj˥˩/^((สัมผัส))

คำรับรองแสดงว่า เป็นเช่นนั้น, เป็นอย่างนั้น, ถูก, แน่

ใช่ว่า


ใช่

/t͡ɕʰaj˥˩/^((สัมผัส))

ใช่คน

ใช่สัตว์


ชอบ

เทียบเขมร ឆប (ฉบ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨪᩬᨷ (ซอบ), ลาว ຊອບ (ซอบ)

การชอบ (abstract-noun)
ความชอบ (abstract-noun)

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

พอใจและทำบ่อย ๆ

ชอบอ่านหนังสือ

ชอบเที่ยว

ถูกใจ, ถูกกัน; รักใคร่

หนุ่มสาวชอบกัน

ฝนชอบตกตอนเย็น

คิดชอบ

ชอบแล้ว

ชอบด้วยกาลเทศะ

ชอบที่จะทำได้


เซ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ขาดความทรงตัวจนโอนเอนไปข้างใดข้างหนึ่ง

เดินเซ


เซ

ลักษณะที่โย้ไปข้างใดข้างหนึ่ง

เรือนเซ


เด็ก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗekᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨯᩮᩢ᩠ᨠ (เดัก), ลาว ເດັກ (เดัก), แสก แด๊ก, จ้วงแบบจั่วเจียง ndek, จ้วง ndik

คนที่มีอายุยังน้อย

ผู้เยาว์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

ผู้ซึ่งอายุไม่ครบ 18 ปีบริบูรณ์ และยังไม่บรรลุนิติภาวะด้วยการสมรส

บุคคลอายุเกิน 7 ปีบริบูรณ์ แต่ยังไม่เกิน 14 ปีบริบูรณ์

บุคคลที่มีอายุแต่ 15 ปีลงมา

บุคคลผู้มีอายุไม่เกิน 18 ปีบริบูรณ์

ลูกน้อง, ลูกจ้าง, ผู้อยู่ใต้บังคับบัญชา, ผู้น้อย

วันปีใหม่นี้กะว่าจะจัดงานเลี้ยงให้เด็กที่บริษัทรื่นเริงกัน

ลูกศิษย์, ศิษย์เก่า, นักเรียน, นักศึกษา

เด็กมหาวิทยาลัยร่วมกันปลูกป่าชายเลน

แฟน, เมียน้อย, กิ๊ก

เธอเป็นเด็กของเสี่ย นายอย่าเข้าไปยุ่งเชียวนะ

ลูกหรือหลานที่ยังเล็กอยู่

ดึกป่านนี้เด็ก ๆ คงหลับกันหมดแล้ว


เด็ก

อ่อนวัยกว่าในคำว่า เด็กกว่า


ดื่ม

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ ดืม, ลาว ດື່ມ (ดื่ม), จ้วง ndumq (ดุ่ม, “ดื่ม”)

ၵိၼ်

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

ດື່ມ

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

beber

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

drink

กิน ใช้แก่เครื่องดื่ม

ก๊ง

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กรอก

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กรึ๊บ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กลั้วคอ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

กิน

อรรถาภิธาน:ดื่ม

จิบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

โจ้

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ซด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ซวบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดริงก์

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดวด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดื่ม

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ดูด

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ถอง

อรรถาภิธาน:ดื่ม

ถอน

อรรถาภิธาน:ดื่ม

สูบ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

เสพ

อรรถาภิธาน:ดื่ม

เสวย

อรรถาภิธาน:ดื่ม

/dɯːm˨˩/^((สัมผัส))

กิน ใช้แก่เครื่องดื่มอย่างน้ำ เหล้า

เขาดื่มจัดจนเป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง


ดับ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗapᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດັບ (ดับ), คำเมือง ᨯᩢ᩠ᨷ (ดับ), ไทลื้อ ᦡᧇ (ดับ), ไทดำ ꪒꪚꪾ (ดับ), ไทใหญ่ လပ်း (ลั๊ป), พ่าเก ꩫပ် (นป์), จ้วง ndaep, แสก ดั๊บ

วิญญาณดับ

อนาคตดับ

ไฟดับ

เดือนดับ

ทำให้สิ้นแสง

ดับไฟ

ดับกิเลส

ดับทุกข์

ดับโทสะ

ดับโมโห

หยุดหรือทำให้หยุด

เครื่องดับ

ดับเครื่อง

ตาย (ด้วยอุบัติเหตุหรืออาชญากรรม)

3 วันสงกรานต์ดับพุ่ง 188 ศพ เจ็บ 1,934 ราย


ดับ

เรียกวันสิ้นเดือนตามจันทรคติ ว่า วันเดือนดับ


ดับ

คำกำกับชื่อปีในวิธีนับศักราชทางเหนือ ท้ายศกเป็นเลข 2 ตามศักราชโบราณแต่ตรงกับสัปตศกตามจุลศักราช


ดับ

ดับนั้น จึงลูกเจ้าเหง้าขุนแลโหราจารย์ทั้งหลาย


ตื่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.tɯːnᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ตื่น, ลาว ຕື່ນ (ตื่น), คำเมือง ᨲᩨ᩠᩵ᨶ (ตื่น), เขิน ᨲᩨ᩠᩵ᨶ (ตื่น), ไทลื้อ ᦎᦹᧃᧈ (ตื่น), ไทดำ ꪔꪳ꪿ꪙ (ตึ่น), ไทขาว ꪔꪳꪙꫀ, ไทใหญ่ တိုၼ်ႇ (ตึ่น), อาหม 𑜄𑜢𑜤𑜃𑜫 (ตึน์), จ้วงแบบจั่วเจียง dwnq, จ้วง dinq

/tɯːn˨˩/^((สัมผัส))

ตื่นนอน

ตื่นอยู่

แสดงอาการผิดปรกติเพราะตกใจ ดีใจ หรือแปลกใจ เป็นต้น

วัวตื่น

ควายตื่น

ตื่นเวที

ตื่นยศ

ตื่นไฟ

รู้สิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง ในคำว่า พระพุทธเจ้าเป็นผู้ตื่นแล้ว

โดยปริยายหมายความว่า รู้เท่าทัน, รู้ตัวขึ้น


ตาย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taːjᴬ², จากไทดั้งเดิม *p.taːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩣ᩠ᨿ (ตาย), อีสาน ตาย, ลาว ຕາຍ (ตาย), ไทลื้อ ᦎᦻ (ตาย), ไทดำ ꪔꪱꪥ (ตาย), ไทขาว ꪔꪱꪥ, ไทแดง ꪔꪱꪥ, ไทใหญ่ တၢႆ (ตาย), ไทใต้คง ᥖᥣᥭ (ตาย), คำตี้ တၢဲႈ, พ่าเก တႝ (ตย์), อาหม 𑜄𑜩 (ตย์), จ้วง dai, จ้วงแบบจั่วเจียง tai หรือ hai; เทียบเบดั้งเดิม *ɗaːjᴬ¹, ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *(m-)aCay (“ตาย”)

การตาย (abstract-noun)
ความตาย (abstract-noun)

იღუპება

สิ้นใจ, สิ้นชีวิต, สิ้นสภาพของการมีชีวิต

กระทำซึ่งอันตกิริยา

อรรถาภิธาน:ตาย

กลับบ้านเก่า

อรรถาภิธาน:ตาย

กินข้าวผ่านธูป

อรรถาภิธาน:ตาย

ขาดใจ

อรรถาภิธาน:ตาย

ขิต

อรรถาภิธาน:ตาย

เข้าเฝ้ายมบาล

อรรถาภิธาน:ตาย

เข้าโลง

อรรถาภิธาน:ตาย

จบชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

จอด

อรรถาภิธาน:ตาย

จาก

อรรถาภิธาน:ตาย

จากโลกนี้ไป

อรรถาภิธาน:ตาย

ชีวาลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ชีวิตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ซี้

อรรถาภิธาน:ตาย

ซี้บ้องเซ็ก

อรรถาภิธาน:ตาย

ด้อง

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับขันธ์

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับจิต

อรรถาภิธาน:ตาย

ดับชีพ

อรรถาภิธาน:ตาย

เด๊ดสะมอเร่

อรรถาภิธาน:ตาย

เดี้ยง

อรรถาภิธาน:ตาย

ตยุติ

อรรถาภิธาน:ตาย

ตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ตาย

อรรถาภิธาน:ตาย

ตุย

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่กรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่กาลกิริยา

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่ชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่พิราลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่มรณกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่มรณภาพ

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่อนิจกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงแก่อสัญกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงฆาต

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงชีพิตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงซึ่งกาลกิริยา

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงที่

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงมรณกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

ถึงมรณภาพ

อรรถาภิธาน:ตาย

ทิวงคต

อรรถาภิธาน:ตาย

เท่งทึง

อรรถาภิธาน:ตาย

นฤพาน

อรรถาภิธาน:ตาย

นอนคุยกับรากมะม่วง

อรรถาภิธาน:ตาย

นอนห่มหนังสือพิมพ์

อรรถาภิธาน:ตาย

นอนอ่านหนังสือพิมพ์

อรรถาภิธาน:ตาย

นิคาลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

นิพพาน

อรรถาภิธาน:ตาย

นิรพาณ

อรรถาภิธาน:ตาย

บรรลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ปรลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

ปรินิพพาน

อรรถาภิธาน:ตาย

ปลดปลง

อรรถาภิธาน:ตาย

ปิดฉากชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

เป็นสุข

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปค้าถ่าน

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปต่างโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปปรโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปไม่กลับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปสบาย

อรรถาภิธาน:ตาย

ไปสวรรค์

อรรถาภิธาน:ตาย

แผ่นดินกลบหน้า

อรรถาภิธาน:ตาย

พิราลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณ

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณ์

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณภาพ

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณะ

อรรถาภิธาน:ตาย

มรณา

อรรถาภิธาน:ตาย

มลาน

อรรถาภิธาน:ตาย

มลาย

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วย

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วยมรณ์

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วยมรณัง

อรรถาภิธาน:ตาย

ม้วยมอด

อรรถาภิธาน:ตาย

ม่อง

อรรถาภิธาน:ตาย

ม่องเท่ง

อรรถาภิธาน:ตาย

มอดม้วย

อรรถาภิธาน:ตาย

ม่อยกระรอก

อรรถาภิธาน:ตาย

มะตี

อรรถาภิธาน:ตาย

ล้ม

อรรถาภิธาน:ตาย

ล้มหายตายจาก

อรรถาภิธาน:ตาย

ล่วงลับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ละโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ละสังขาร

อรรถาภิธาน:ตาย

ลับหน้า

อรรถาภิธาน:ตาย

ลาลับ

อรรถาภิธาน:ตาย

ลาโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

ลงโลง

อรรถาภิธาน:ตาย

วอดวาย

อรรถาภิธาน:ตาย

วางวาย

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชนม์

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชีพ

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

วายชีวา

อรรถาภิธาน:ตาย

วายปราณ

อรรถาภิธาน:ตาย

วายวอด

อรรถาภิธาน:ตาย

วายวาง

อรรถาภิธาน:ตาย

วายสังขาร

อรรถาภิธาน:ตาย

สวรรคต

อรรถาภิธาน:ตาย

สวรรคาลัย

อรรถาภิธาน:ตาย

สังขาร

อรรถาภิธาน:ตาย

สังขาร์

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้น

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นกรรมสิ้นเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นใจ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีพ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีพิตักษัย

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชีวี

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นชื่อ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นบุญ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นพระชนม์

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นลมปราณ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นเวรสิ้นกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นอายุขัย

อรรถาภิธาน:ตาย

สุขิต

อรรถาภิธาน:ตาย

สู่ขิต

อรรถาภิธาน:ตาย

สู่สัมปรายภพ

อรรถาภิธาน:ตาย

เสร็จ

อรรถาภิธาน:ตาย

เสีย

อรรถาภิธาน:ตาย

เสียชีวิต

อรรถาภิธาน:ตาย

เสียตัว

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดกรรมหมดเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดบุญ

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดลม

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดเวร

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดเวรหมดกรรม

อรรถาภิธาน:ตาย

หมดอายุ

อรรถาภิธาน:ตาย

หลับไม่ตื่น

อรรถาภิธาน:ตาย

หายไปจากโลก

อรรถาภิธาน:ตาย

แหงแก๋

อรรถาภิธาน:ตาย

อาสัญ

อรรถาภิธาน:ตาย

สิ้นใจ, สิ้นชีวิต, ไม่เป็นอยู่ต่อไป, สิ้นสภาพของการมีชีวิต

สภาวะสมองตาย

เคลื่อนไหวไม่ได้

มือตาย

ตีนตาย

ไม่เดินเพราะเครื่องเสียหรือหยุดเป็นต้น

รถยนต์ตาย

นาฬิกาตาย

ยืนแต้มอยู่อย่างเดียว

ลูกเต๋าตายหก

ลักษณะที่ประตูในการเล่นการพนันบางประเภท เช่น โป ถั่ว ไม่ออกเลย หรือนาน ๆ จึงจะออกสักครั้งหนึ่ง

ผิดตามที่กติกากำหนดไว้ในการเล่นกีฬาหรือการละเล่นบางชนิด


ตาย

คำกริยาวิเศษณ์

คำประกอบท้ายประโยคหรือหน้าประโยค หมายความว่า แย่, เต็มที, ยิ่งนัก

ร้อนจะตาย

ตายละทีนี้


ตาย

คำเปล่งเสียงแสดงความตกใจหรือประหลาดใจเป็นต้น

อุ๊ยตาย

ตายแล้ว


เต็ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *k.temᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨲᩮ᩠ᨾ (เตม), ลาว ເຕັມ (เตัม), เขิน ᨲᩮ᩠ᨾ (เตม), ไทลื้อ ᦎᦲᧄ (ตีม), ไทใหญ่ တဵမ် (เตม), ไทดำ ꪹꪔꪸꪣ (เตย̂ม)， ，จ้วงแบบจั่วเจียง dim/dem， จ้วง dim

มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งบรรจุอยู่จนไม่มีที่ว่าง, ไม่พร่อง

น้ำเต็มโอ่ง

คนเต็ม

ดาษดื่น, มีอยู่ทั่วไป

เต็มบ้านเต็มเมือง

เต็มตลาด

เต็มฝั่ง

เต็มตลิ่ง

มีสติสัมปชัญญะดี (มักใช้ในความปฏิเสธ)

คนไม่เต็ม


เต็ม

คำกริยาวิเศษณ์

สุดขีด, เต็มที่

ตะโกนเต็มเสียง

วิ่งเต็มฝีเท้า

ถ้าใช้ประกอบหน้ากริยา หมายความว่าแทบไม่ไหว

เต็มกิน

เต็มทน

เต็มสู้


ถือ

เทียบจีนยุคกลาง戴 (MC tojH, “แบกไว้บนหัว”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ถือ, ลาว ຖື (ถื), คำเมือง ᨳᩨ (ถื), เขิน ᨳᩨ (ถื), ไทลื้อ ᦏᦹ (ถื), จ้วง dawz, จ้วงแบบจั่วเจียง tw; เทียบไทดำ ꪕꪳ (ตฺึ), ไทขาว ꪕꪳ

/tʰɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

เอาไว้ในมือ, จับยึดไว้ เช่น ถือมีด ถือปืน ถือหนังสือ

ทรงไว้, ดำรงไว้

เอาไว้ในใจ เช่น ถือศีล ถือศักดินา

ยึดเอาว่า, นับเอาว่า เช่น ถือเป็นญาติกัน ถือเราถือเขา ถือพวก ถือโทษ

เชื่อมั่นว่าเป็นมงคลหรืออัปมงคล เช่น ถือไม่ให้ใครจับหัว ถือไม่ลอดใต้ถุน

นับถือ เช่น ถือศาสนา

เช่า ในคำว่า ถือสวน, เช่าถือสวน


ถีบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຖີບ (ถีบ), ไทใหญ่ ထိပ်ႇ (ถิ่ป)

/tʰiːp̚˨˩/^((สัมผัส))

งอเข่าแล้วใช้ฝ่าเท้ากระแทกออกไป

งอเข่าแล้วใช้ฝ่าเท้าดันไปโดยแรง เช่น ถีบรถ ถีบจักร

ดัน เช่น ว่าวถีบสูง


ทำ

ตัดทอนจาก กระทำ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທຳ (ทำ)

ประกอบขึ้น, ผลิตขึ้น, สร้างขึ้น, ก่อขึ้น

ทำเก้าอี้

ทำโต๊ะ

ทำรองเท้า

ทำรัง

ประกอบการงาน

ทำนา

ทำสวน

ทำโป๊ะ

ดำเนินการ, ปฏิบัติงาน

ทำหน้าที่ประธาน

ทำตามคำสั่ง

ทำตามกฎหมาย

ทำผม

ทำนัยน์ตา

ทำจมูก

คิดและปฏิบัติไปตามกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้

ทำเลข

ทำการฝีมือ

ประกอบพิธีกรรมเกี่ยวกับการนั้น ๆ

ทำวัตร

ทำศพ

ทำบท

ทำเพลง

ทำเบ่ง

ศึกษาในระดับปริญญา

ทำปริญญา

ทำดอกเตอร์


นา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *naːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩣ (นา), ลาว ນາ (นา), ไทลื้อ ᦓᦱ (นา), ไทดำ ꪙꪱ (นา), ไทขาว ꪙꪱ, ตั่ย nà, ไทใหญ่ ၼႃး (น๊า), ไทใต้คง ᥘᥣᥰ (ล๊า) หรือ ᥢᥣᥰ (น๊า), อ่ายตน ꩫႃ (นา), พ่าเก ꩫႃ (นา), อาหม 𑜃𑜠 (นะ) หรือ 𑜃𑜡 (นา), จ้วง naz, ปู้อี naz; เทียบเบดั้งเดิม *niaᴬ², ไหลดั้งเดิม *hnaːɦ (“นา; คันนา”)

ᨶᩣ

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

rijstveld

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

ၼႃး

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

rysfjild

ฟรีเชียตะวันตก

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

ນາ

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

arrozal

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

paddy field

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

นา

พื้นที่สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

พื้นที่ราบทำเป็นคันกั้นน้ำเป็นแปลง ๆ สำหรับปลูกข้าวเป็นต้น

พื้นที่มีลักษณะคล้ายนาสำหรับทำประโยชน์อื่น ๆ เรียกตามสิ่งที่ทำ เช่น นาเกลือ นากุ้ง นาผักกระเฉด

ใช้ประกอบกับคำอื่นที่เกิดหรือเกี่ยวข้องกับนา เช่น เต่านา ปูนา

ตำแหน่งเจ้ากระทรวงปกครองครั้งโบราณ มีหน้าที่ดูแลรักษานาหลวงจัดหาและรักษาเสบียงอาหารสำหรับพระนคร ดูแลทุกข์สุขของชาวไร่ชาวนา

อวัยวะเพศหญิง

นาดีดีต้องใช้ข้าวปลูกพันธุ์ดี ถ้าปลูกไม่ดีก็ทำให้เสียที่นา

นาน้องทำไมหญ้ารก หญ้าปรกเสียจนเป็นป่า พี่จะมาช่วยไถ เอาไหมนะจ๊ะแก้วตา


นา

เกี่ยวข้องกับคำว่า นะ

มักใช้ประกอบท้ายคำบทร้อยกรองให้มีความกระชับหรือสละสลวยขึ้น

แลนา


น้อง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *nwoːŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน น้อง, ลาว ນ້ອງ (น้อง), คำเมือง ᨶᩬ᩶ᨦ (นอ้ง), ไทลื้อ ᦓᦸᧂᧉ (น้อ̂ง), ไทดำ ꪙ꫁ꪮꪉ (น้อง), ไทใหญ่ ၼွင်ႉ (น๎อ̂ง), อาหม 𑜃𑜨𑜂𑜫 (นอ̂ง์), จ้วง nuengx หรือ nongx, ตั่ย noọng

ᨶᩬ᩶ᨦ

ผู้ร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกันและเกิดทีหลัง

/nɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เรียกคนที่มีอายุคราวน้อง

ออกทีหลัง, มาทีหลัง, คู่กับ ทะลายพี่

หมากทะลายน้อง

มะพร้าวทะลายน้อง


น้อง

/nɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ใช้นับอายุไม้จำพวกไม้ไผ่

ไม้น้องเดียว

ไม้ที่มีอายุ 2 ปี

ไม้ 2 น้อง

ไม้ที่มีอายุ 3 ปี


น้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *naːꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶ᩶ᩣ (น้า), ลาว ນ້າ (น้า), ไทลื้อ ᦓᦱᧉ (น้า), ไทดำ ꪙ꫁ꪱ (น้า), ไทขาว ꪙꪱꫂ, ตั่ย na̱, ไทใหญ่ ၼႃႉ (น๎า), ไทใต้คง ᥘᥣᥳ (ล๎า) หรือ ᥢᥣᥳ (น๎า), อ่ายตน ꩫႃ (นา), พ่าเก ꩫႃ (นา), อาหม 𑜃𑜡𑜠 (นาะ), จ้วง nax, จ้วงแบบจั่วเจียง nax

/naː˦˥/^((สัมผัส))

น้องชายหรือน้องสาวของแม่

เรียกผู้ที่มีวัยอ่อนกว่าแม่


ใน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.daɰᴬ จากจีนยุคกลาง內 (MC nwojH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃນ (ใน), คำเมือง ᨶᩱ (ไน), ไทลื้อ ᦺᦓ (ไน), ไทใหญ่ ၼႂ်း (ใน๊), ไทดำ ꪻꪙ (ใน), อาหม 𑜃𑜧 (นว์), จ้วง ndaw, ภาษาจ้วงใต้ naw/ndaw

ᨶᩱ

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

在

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

in

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ꪀꪺꪉ

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ၼႂ်း

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ໃນ

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

in

อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ตรงกันข้ามกับ นอก, ไม่ใช่นอก, อยู่ที่มีสิ่งอื่นปิดหรือล้อมรอบอยู่

ในบ้าน

ในเมือง


ใน

ยืมมาจากเขมร នៃ (ไน, “แห่ง, ของ”)

พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว


นี้

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *najꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ນີ້ (นี้), คำเมือง ᨶᩦ᩶ (นี้), เขิน ᨶᩦ᩶ (นี้), ไทลื้อ ᦓᦲᦰ (นีะ) หรือ ᦓᦲᧉ (นี้), ไทดำ ꪙꪲ꫁ (นิ้), ไทใหญ่ ၼႆႉ (ไน๎), จ้วง neix (ไน้), จ้วงแบบจั่วเจียง nix (นี้)

這

คำใช้ประกอบนามหรือข้อความที่อยู่ใกล้หรือชี้เฉพาะ

/niː˦˥/^((สัมผัส))

ทุกวันนี้

ชายคนนี้


บีบ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ບີບ (บีบ), ไทดำ ꪚꪲꪚ (บิบ), ไทใหญ่ မိပ်ႇ (มิ่ป), ဝိပ်ႇ (วิ่ป) หรือ พ่าเก မိပ် (มิป์), อาหม 𑜈𑜢𑜆𑜫 (บิป์) หรือ 𑜉𑜢𑜆𑜫 (มิป์)
Jonsson (1991) ได้แนะนำว่ามาจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ˀbiːpᴰ³ᴸ แต่คำร่วมเชื้อสายมีแค่บางส่วน

/biːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ใช้มือเป็นต้นกดด้านทั้ง 2 ของสิ่งใดสิ่งหนึ่งเข้าหากัน

บีบมะนาว

โดยปริยายหมายถึง กดดัน

ถูกบีบ


บ่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓoːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨷᩬᩴ᩵ (บอํ่), ลาว ບໍ່ (บํ่), ไทลื้อ ᦢᦸᧈ (บ่อ̂), ไทขาว ꪚꪮꫀ, ไทใหญ่ မေႃႇ (ม่อ̂) หรือ ဝေႃႇ (ว่อ̂), ไทใต้คง ᥛᥨᥝᥱ (โม่ว), พ่าเก မေႃ (มอ̂), อาหม 𑜈𑜦𑜨𑜡 (เบอ̂า) หรือ 𑜉𑜦𑜨𑜡 (เมอ̂า), จ้วง mboq

/bɔː˨˩/^((สัมผัส))

ช่องลึกลงไปในดินหรือในหินใช้เป็นที่ขังน้ำขังปลาเป็นต้น หรือเป็นแหล่งที่เกิดของสิ่งบางอย่าง

บ่อเกลือ

บ่อถ่านหิน

บ่อแร่


บ่อ

คำวิสามานยนาม

/bɔː˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี


ใบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓaɰᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃບ (ใบ), ไทลื้อ ᦺᦢ (ไบ), ไทดำ ꪻꪚ (ใบ), ไทใหญ่ မႂ် (ใม) หรือ ဝႂ် (ใว), อาหม 𑜈𑜧 (บว์), 𑜈𑜨𑜧 (บอ̂ว์), 𑜉𑜧 (มว์), หรือ 𑜉𑜨𑜧 (มอ̂ว์), จ้วง mbaw, แสก เบ๋อ; เทียบเบดั้งเดิม *ɓəːᴬ², ไหลดั้งเดิม *ɓɯː

ส่วนของพืชที่ติดอยู่กับกิ่งหรือลำต้น โดยมากมีลักษณะเป็นแผ่นแบน ๆ รูปร่างต่าง ๆ กัน มีก้านใบหรือไม่มีก็ได้ มักมีสีเขียว

สิ่งที่ทำด้วยผืนผ้าเป็นต้น สำหรับขึงที่เสากระโดงเพื่อรับลม

แผ่นเอกสารหรือหนังสือสำคัญต่าง ๆ

ใบขับขี่

ใบทะเบียน

เรียกของที่เป็นแผ่น ๆ

ใบหนังสือ

ใบมีด

ใบหู

ทองใบ


ใบ

ใช้เรียกผลไม้ ภาชนะ เครื่องใช้บางอย่าง หรือแผ่นเอกสาร

มะม่วง 2 ใบ

ถ้วย 3 ใบ

ตู้ 4 ใบ

ใบขับขี่ 5 ใบ


ป่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *paːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸ᩵ᩣ (ป่า), ลาว ປ່າ (ป่า), ไทลื้อ ᦔᦱᧈ (ป่า), ไทดำ ꪜ꪿ꪱ (ป่า), ไทใหญ่ ပႃႇ (ป่า), อาหม 𑜆𑜡 (ปา), จ้วงแบบจั่วเจียง baq

กานน

อรรถาภิธาน:ป่า

ดง

อรรถาภิธาน:ป่า

เถื่อน

อรรถาภิธาน:ป่า

ป่า

อรรถาภิธาน:ป่า

ป่าดงพงพี

อรรถาภิธาน:ป่า

ป่าดงพงไพร

อรรถาภิธาน:ป่า

ป่าไม้

อรรถาภิธาน:ป่า

พง

อรรถาภิธาน:ป่า

พงพี

อรรถาภิธาน:ป่า

พงไพร

อรรถาภิธาน:ป่า

พน

อรรถาภิธาน:ป่า

พนา

อรรถาภิธาน:ป่า

พนาดร

อรรถาภิธาน:ป่า

พนาดอน

อรรถาภิธาน:ป่า

พนาลัย

อรรถาภิธาน:ป่า

พนาวัน

อรรถาภิธาน:ป่า

พนาเวศ

อรรถาภิธาน:ป่า

พนาสณฑ์

อรรถาภิธาน:ป่า

พนาสัณฑ์

อรรถาภิธาน:ป่า

พนัส

อรรถาภิธาน:ป่า

ไพร

อรรถาภิธาน:ป่า

ไพรวัน

อรรถาภิธาน:ป่า

ไพรวัลย์

อรรถาภิธาน:ป่า

ไพรสณฑ์

อรรถาภิธาน:ป่า

ไพรสัณฑ์

อรรถาภิธาน:ป่า

ไพรสาณฑ์

อรรถาภิธาน:ป่า

วน

อรรถาภิธาน:ป่า

วนา

อรรถาภิธาน:ป่า

วนาดร

อรรถาภิธาน:ป่า

วนาดอน

อรรถาภิธาน:ป่า

วนาลัย

อรรถาภิธาน:ป่า

วนาสณฑ์

อรรถาภิธาน:ป่า

วนาสัณฑ์

อรรถาภิธาน:ป่า

วัน

อรรถาภิธาน:ป่า

อฏวี

อรรถาภิธาน:ป่า

อรัญ

อรรถาภิธาน:ป่า

อรัญญิก

อรรถาภิธาน:ป่า

/paː˨˩/^((สัมผัส))

ที่ที่มีต้นไม้ต่าง ๆ ขึ้นมาก, ถ้ามีพรรณไม้ชนิดใดชนิดหนึ่งขึ้นอยู่มาก ก็เรียกตามพรรณไม้นั้น

ป่าสัก

ป่ารัง

ป่าไผ่

ป่าคา

ป่าหญ้า

ที่ดินรวมตลอดถึง ภูเขา ห้วย หนอง คลอง บึง บาง ลำน้ำ ทะเลสาบ เกาะ และที่ชายทะเล ที่ยังมิได้มีบุคคลได้มาตามกฎหมาย

เรียกปลากัดหรือปลาเข็มที่เป็นพันธุ์เดิมตามธรรมชาติ ว่า ลูกป่า

เรียกตำบลที่มีของขายอย่างเดียวกันมาก ๆ

ป่าถ่าน

ป่าตะกั่ว


ป่า

/paː˨˩/^((สัมผัส))

ที่ได้มาจากป่าหรืออยู่ในป่า

ของป่า

ช้างป่า

สัตว์ป่า

คนป่า

ที่ห่างไกลความเจริญ

บ้านป่า

เมืองป่า


ป่า

/paː˨˩/^((สัมผัส))

ตีดะไป ในคำว่า ตีป่า


ไป

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไป, ลาว ໄປ (ไป), ญ้อ ไป, คำเมือง ᨻᩱ (ไพ), เขิน ᨻᩱ (ไพ), ไทลื้อ ᦺᦔ (ไป) และ ᦺᦗ (ไพ), ไทดำ ꪼꪜ (ไป), ไทใหญ่ ပႆ (ไป), อ่ายตน ပႝ (ปย์), พ่าเก ပႝ (ปย์), จ้วง bae, ปู้อี bail

เคลื่อนจากตัวผู้พูด

เขาไปตลาด

เขาเข็นเรือไม่ไปเพราะเรือเกยตื้น


ไป

คำกริยาวิเศษณ์

เป็นคำประกอบกริยาแสดงทิศทางออกจากตัวผู้พูด

เขาเดินไปโรงเรียน

ในการเขียนจดหมายทางการ ใช้แสดงทิศทางออกจากตัวผู้ที่เขียนถึง

ผมขอให้คุณเดินทางไปหาผมวันอาทิตย์นี้

เป็นคำประกอบกริยามีความหมายว่า เรื่อยไป, ไม่หยุด (...ไป...ไป)

ทำไปกินไป

เป็นคำประกอบท้ายคำวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมายให้หนักแน่นยิ่งขึ้น

ขาวไป

ช้าไป

ดีเกินไป


กาแฟ

ยืมมาจากฝรั่งเศส café, ซึ่งสืบย้อนที่มาได้จากอิตาลี caffè (ทั้งนี้ คำดังกล่าวปรากฏครั้งแรกในภาษาอิตาเลียนว่า caveé), โดยรับมาจากตุรกีแบบออตโตมัน قهوه (kahve) (ตุรกี kahve), ซึ่งสืบย้อนไปถึงอาหรับ قَهْوَة (กัฮวะ, “coffee”).

ข้าวแฝ่
โกปี๊
กาแฝ่

Kaffi

ลักเซมเบิร์ก

caffe

อินเทอร์ลิงกวา

/kaː˧.fɛː˧/^((สัมผัส))

ชื่อเครื่องดื่มชนิดหนึ่ง ทำมาจากเมล็ดต้นกาแฟ

ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Coffea วงศ์ Rubiaceae เช่น ชนิด C. arabica L., C. canephora Pierre ex Froehner และ C. liberica Bull. ex Hiern ชนิดหลังนี้ กาแฟใบใหญ่ ก็เรียก, กาแฟเป็นพืชแถบทวีปแอฟริกา ปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจ เมล็ดแก่คั่วแล้วบด ใช้ชงเป็นเครื่องดื่ม ในเมล็ดกาแฟมีสารเคมีชนิดหนึ่ง เรียกว่า กาเฟอีน


กาแฟ

ข้าวแฝ่
โกปี๊
กาแฝ่

/kaː˧.fɛː˧/^((สัมผัส))

สีน้ำตาลอ่อนอย่างสีของเครื่องดื่มกาแฟใส่นม


ผ่า

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *pʰaːᴮ¹, จากจีนยุคกลาง破 (MC phaH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨹ᩵ᩣ (ผ่า), ลาว ຜ່າ (ผ่า), ไทลื้อ ᦕᦱᧈ (ผ่า), ไทใหญ่ ၽႃႇ (ผ่า), ไทใต้คง ᥚᥣᥱ (ผ่า), พ่าเก ၸႃ (ผา), อาหม 𑜇𑜡 (ผา)

/pʰaː˨˩/^((สัมผัส))

ทำให้แยกออกจากกันตามยาวด้วยมีดหรือขวานอย่างผ่าฟืน

โดยปริยายหมายถึง กิริยาที่ทำให้แยกออก

ผ่าฝี

ผ่าปากม้า

ผ่าเข้าไป

ทำสิ่งที่ไม่น่าจะทำหรือในลักษณะที่ไม่ควรจะเป็นเช่นนั้น

วิ่งผ่าเข้าไปกลางวง แทนที่จะเล่นกันอยู่ข้างล่าง

ผ่าขึ้นไปอยู่บนยอดไม้


พอ

คำกริยาวิเศษณ์

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พอ, ลาว ພໍ (พํ), คำเมือง ᨻᩬᩴ (พอํ), เขิน ᨻᩳ (พอ), ไทลื้อ ᦗᦸ (พอ̂), ไทดำ ꪝꪷ (ปฺํ), ไทใหญ่ ပေႃး (ป๊อ̂), ไทใต้คง ᥙᥨᥝᥰ (โป๊ว), อาหม 𑜆𑜦𑜡 (ปอ̂)

/pʰɔː˧/^((สัมผัส))

เท่าที่ต้องการ, ควรแก่ความต้องการ, เต็มเท่าที่จำเป็น, เต็มตามต้องการ

ในการเดินทางจะต้องเตรียมเงินไปเท่าไรจึงจะพอ

เหมาะ, เพียงทำได้, ควร

พอใจ

พอตา

พอหู

ตาพอดู

หูพอฟัง


พอ

/pʰɔː˧/^((สัมผัส))

เมื่อ, ครั้นเมื่อ, เพิ่ง

พอฉันมา เขาก็ไป


พี่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *biːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน พี่, ลาว ພີ່ (พี่), คำเมือง ᨻᩦ᩵ (พี่), ไทลื้อ ᦗᦲᧈ (พี่), ไทดำ ꪝꪲ꪿ (ปฺิ่), ไทใหญ่ ပီႈ (ปี้), อาหม 𑜆𑜣 (ปี), จ้วง beix, ปู้อี bix, ภาษาจ้วงใต้ pih

/pʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ผู้ร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกันและเกิดก่อน

ผู้ที่มีศักดิ์เสมอพี่

คำนำหน้าชื่อคนที่มีอายุคราวพี่หรือมีศักดิ์เสมอพี่

พี่นั่น

พี่นี่


เพื่อน

ยืมมาจากจีนยุคกลาง伴 (MC banX); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨻᩮᩬᩥ᩵ᩁ (เพอิ่ร), ᨻᩮᩥ᩠᩵ᨶ (เพิ่น), เขิน ᨻᩮᩨ᩠᩵ᨶ (เพื่น), ลาว ເພື່ອນ (เพื่อน), ເພິ່ນ (เพิ่น), ไทใหญ่ ပိူၼ်ႈ (เปิ้น), เวียดนาม bạn (บ่าน), จ้วงแบบจั่วเจียง panx

/pʰɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

คำใช้แทนคำว่า เขา

เพื่อนจูงวัวไปค้า ขี่ม้าไปขาย

คำใช้แทนคำว่า เขา หรือ ท่าน ในอาการที่เป็นกันเอง

สิ่งใดก็ตามหรือสิ่งอื่นในพวกเดียวกัน

ของยี่ห้อนี้ดีกว่าเพื่อน

ชอบมาก่อนเพื่อนทุกที


เพื่อน

ᨻᩮᩬᩥ᩵ᩁ

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

vriend

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

vriendin

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

ꪎꪲ꪿ꪉꪁꪴ꪿

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

တႆးၵေႃႉ

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

ၵေႃႉသေႈ

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

ໝູ່

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

ໝູ່ຄູ່

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

ເພື່ອນ

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

amigo

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

amiga

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

friend

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

/pʰɯa̯n˥˩/^((สัมผัส))

ผู้ชอบพอรักใคร่กัน

ผู้หญิงที่รักใคร่ผู้หญิงด้วยกัน

ผู้สนิทสนมคุ้นเคยกัน

เขามีเพื่อนมาก

ผู้ร่วมสถาบันหรือร่วมอาชีพเป็นต้น

เพื่อนร่วมโรงเรียน

เพื่อนร่วมรุ่น

เพื่อนข้าราชการ

เพื่อนกรรมกร

อยู่เป็นเพื่อนกันก่อน

ไปเป็นเพื่อนกันหน่อย

ผู้อยู่ในสภาพเดียวกัน

เพื่อนมนุษย์

เพื่อนร่วมโลก


พูด

ᩋᩪ᩶

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

説

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

说

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

ꪹꪫ꫁ꪱ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

ᥖᥣᥢᥲ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

လၢတ်ႈ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

ເວົ້າ

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

speak

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

เว่า

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ

กระพอก

อรรถาภิธาน:พูด

กล่าว

อรรถาภิธาน:พูด

คุย

อรรถาภิธาน:พูด

จรรจา

อรรถาภิธาน:พูด

จา

อรรถาภิธาน:พูด

จำนรรจ์

อรรถาภิธาน:พูด

จำนรรจา

อรรถาภิธาน:พูด

เจรจา

อรรถาภิธาน:พูด

ดำรัส

อรรถาภิธาน:พูด

ตรัส

อรรถาภิธาน:พูด

บอก

อรรถาภิธาน:พูด

บอกเล่า

อรรถาภิธาน:พูด

ประภาษ

อรรถาภิธาน:พูด

ปราศรัย

อรรถาภิธาน:พูด

เปรย

อรรถาภิธาน:พูด

ฝอย

อรรถาภิธาน:พูด

พ่น

อรรถาภิธาน:พูด

พรอก

อรรถาภิธาน:พูด

พร้อง

อรรถาภิธาน:พูด

พูด

อรรถาภิธาน:พูด

พูดจา

อรรถาภิธาน:พูด

ภณะ

อรรถาภิธาน:พูด

ภาษ

อรรถาภิธาน:พูด

รับสั่ง

อรรถาภิธาน:พูด

เล่า

อรรถาภิธาน:พูด

วทะ

อรรถาภิธาน:พูด

ว่า

อรรถาภิธาน:พูด

เว้า

อรรถาภิธาน:พูด

สนทนา

อรรถาภิธาน:พูด

อื้น

อรรถาภิธาน:พูด

เอ่ย

อรรถาภิธาน:พูด

เอ่ยปาก

อรรถาภิธาน:พูด

เอิ้น

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อน

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนวาจา

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนอรรถ

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนเอ่ย

อรรถาภิธาน:พูด

เอื้อนโอฐ

อรรถาภิธาน:พูด

/pʰuːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ


พา

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨻᩣ (พา), ลาว ພາ (พา), ไทลื้อ ᦗᦱ (พา), ไทดำ ꪝꪱ (ปฺา), ไทใหญ่ ပႃး (ป๊า), ไทใต้คง ᥙᥣᥰ (ป๊า)

/pʰaː˧/^((สัมผัส))

นำไปหรือนำมา (ใช้กับคนหรือสัตว์)


ฟัน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *vanᴬ (“ฟาดด้วยของมีคม”), จากไทดั้งเดิม *walᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຟັນ (ฟัน), ไทใหญ่ ၽၼ်း (ผั๊น) หรือ ၾၼ်း (ฝั๊น), อาหม 𑜇𑜃𑜫 (ผน์) หรือ 𑜇𑜞𑜃𑜫 (ผฺรน์), แสก วั๋น, จ้วง faenz, จ้วงแบบจั่วเจียง faenz

เอาของมีคมเช่นดาบฟาดลงไป

อาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

เอาสันมือฟันอิฐ

อย่ามาคิดจะฟันกันง่าย ๆ


ฟัน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *vanᴬ (“กระดูกในปาก”), จากไทดั้งเดิม *wanᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨼᩢ᩠ᨶ (ฟัน), อาหม 𑜇𑜝𑜃𑜫 (ผฺลน์), จ้วง faenz, ปู้อี fanz

ᨡ᩠ᨿ᩶ᩅ

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

tand

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

ꪵꪄ꫁ꪫ

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

ၶဵဝ်ႈ

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

tosk

ฟรีเชียตะวันตก

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

ແຂ້ວ

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

diente

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

tooth

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปาก

กราม

อรรถาภิธาน:ฟัน

เขี้ยว

อรรถาภิธาน:ฟัน

งา

อรรถาภิธาน:ฟัน

ทนต

อรรถาภิธาน:ฟัน

ทนต์

อรรถาภิธาน:ฟัน

ทันต

อรรถาภิธาน:ฟัน

ทันต์

อรรถาภิธาน:ฟัน

ทาฐ

อรรถาภิธาน:ฟัน

ทาฐะ

อรรถาภิธาน:ฟัน

ทาฒะ

อรรถาภิธาน:ฟัน

ฟัน

อรรถาภิธาน:ฟัน

ฟาง

อรรถาภิธาน:ฟัน

รท

อรรถาภิธาน:ฟัน

รทนะ

อรรถาภิธาน:ฟัน

กระดูกเป็นซี่ ๆ อยู่ในปากสำหรับกัด ฉีกเคี้ยวอาหาร

สิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

ฟันเลื่อย

ฟันจักร


มี

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *miːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน มี, ลาว ມີ (มี), คำเมือง ᨾᩦ (มี), เขิน ᨾᩦ (มี), ไทลื้อ ᦙᦲ (มี), ไทดำ ꪣꪲ (มิ), ไทขาว ꪣꪲ, ไทใหญ่ မီး (มี๊), ไทใต้คง ᥛᥤᥰ (มี๊), อาหม 𑜉𑜣 (มี), จ้วง miz

เขาเป็นคนมี ไม่ใช่คนจน

ไม่เปล่า, ไม่ว่าง

ในหม้อมีข้าว

ในห้องน้ำมีคน


มี

ka

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ունենալ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imati

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

haver

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imati

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

mít

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

have

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hebben

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

havi

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

olla

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

omistaa

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

avoir

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

haben

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

de

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

έχω

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

bír

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

birtokol

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

van

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

-nak

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

-nek

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

punya

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

avere

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

持つ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

もつ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

있다

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hebûn

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

heyîn

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

habeō

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

měś

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ha

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

have

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

aver

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

habban

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hafva

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

داشتن

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

mieć

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ter

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

avea

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

иметь

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

hae

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

имати

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imati

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

mať

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

imeti

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

tener

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

äga

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ha

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

magkaroón

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

мати

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

có

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

האָבן

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ᨾᩦ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

有

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ꪣꪲ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

မီး

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ມີ

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

have

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

ถือเป็นเจ้าของ, อยู่ในครอบครอง

มีเงิน

มีลูก

อริยสัจ 4 มี ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

มีดาวหางขึ้นในท้องฟ้า

มีโรคระบาด

มีคนอยู่ไหม


มี

ยืมมาจากอังกฤษ mi (มี, “โน้ตดนตรี มี”)

โน้ตตัวที่สามในสเกลซีเมเจอร์ มีสัญลักษณ์ว่า E


มา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾᩣ (มา), เขิน ᨾᩣ (มา), อีสาน มา, ลาว ມາ (มา), ไทลื้อ ᦙᦱ (มา), ไทดำ ꪣꪱ (มา), ไทขาว ꪝꪱ, ไทใหญ่ မႃး (ม๊า), ไทใต้คง ᥛᥣᥰ (ม๊า), อ่ายตน မႃ (มา), พ่าเก မႃ (มา), อาหม 𑜉𑜠 (มะ) หรือ 𑜉𑜡 (มา) หรือ 𑜉𑜡𑜠 (มาะ), จ้วง maz

เคลื่อนออกจากที่เข้าหาตัวผู้พูด

มานี่มาหาฉันหน่อย

เขาบอกว่าจะมาแล้วไม่มา

ใช้ในการเขียนจดหมายทางการ ใช้แสดงทิศทางสู่ตัวผู้ที่เขียนถึง

พรุ่งนี้ผมจะมาหาคุณ


มา

คำกริยาวิเศษณ์

ᨾᩣ

เคลื่อนที่เข้าหา

ꪣꪱ

เคลื่อนที่เข้าหา

မႃး

เคลื่อนที่เข้าหา

ມາ

เคลื่อนที่เข้าหา

come

เคลื่อนที่เข้าหา

เป็นคำประกอบกริยาแสดงทิศทางเข้าหาตัวผู้พูด

หันมาทางนี้

เอามานี่

เป็นคำประกอบกริยาแสดงอาการที่ต่อเนื่องเรื่อยมาถึงปัจจุบัน

ความเป็นมา

อยู่มาวันหนึ่ง

ส่งหนังสือบอกข่าวมา


มา

ยืมมาจากบาลี มา; เทียบสันสกฤต मास् (มาสฺ)


ย่า

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ย่า, ลาว ຍ່າ (ย่า), ญ้อ ญ่า, คำเมือง ᨿ᩵ᩣ (ย่า), ไทขาว ꪥꪱꫀ, ไทใหญ่ ယႃႈ (ย้า)

/jaː˥˩/^((สัมผัส))

แม่ของพ่อ, เมียของปู่

ญาติผู้หญิงที่เป็นชั้นเดียวกันกับแม่ของพ่อ


รอ

/rɔː˧/^((สัมผัส))

หลักปักกันกระแสน้ำ

ทำรอกันตลิ่งพัง


รอ

/rɔː˧/^((สัมผัส))

รอรถ

รอเรือ

รอการพิจารณาไว้ก่อน

รอการลงอาญาไว้ก่อน

เกือบจด, จ่อ

เอายาดมรอจมูก

เอามีดรอคอ


รอ

คำวิสามานยนาม

/rɔː˧.ʔɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ ร้อยเอ็ด


เย็น

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เย็น, ลาว ເຢັນ (เอยัน), คำเมือง ᩀᩮ᩠ᨶ (เอยน), เขิน ᨿᩮ᩠ᨶ (เยน), ไทลื้อ ᦊᦲᧃ (หยีน), ไทดำ ꪹꪤꪸꪙ (เหยย̂น), ไทใหญ่ ယဵၼ် (เยน), ไทใต้คง ᥕᥥᥢ (เยน), อาหม 𑜊𑜢𑜃𑜫 (ยิน์), ภาษาจ้วงถิ่น Yongning yen (เยน); เทียบเวียดนาม yên (เอียน), จีนยุคกลาง安 (MC 'an)

มีความรู้สึกตามผิวหนังเหมือนถูกน้ำแข็งเป็นต้น, หนาว, หายร้อน

ไม่รู้สึกกระวนกระวาย

เย็นใจ


เย็น

เวลาใกล้ค่ำ ประมาณ 16-18 นาฬิกา


ลอง

/lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ของที่ทำรองรับไว้ชั้นใน

ลองพระสุพรรณราช

สิ่งที่ทำขึ้นสำหรับใส่ศพนั่ง รูปทรงกระบอก ก้นสอบ ปากผาย มีฐานและฝาทรงมัณฑ์ ทำด้วยเงินหรือทองแดง ใช้ทรงพระบรมศพ พระศพ หรือศพ ตั้งอยู่ในพระโกศหรือโกศ


ลอง

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ลอง, ลาว ລອງ (ลอง), คำเมือง ᩃᩬᨦ (ลอง), เขิน ᩃᩬᨦ (ลอง), ไทลื้อ ᦟᦸᧂ (ลอ̂ง), ไทดำ ꪩꪮꪉ (ลอง), เขมร លង (ลง)

/lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

กระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้รู้ว่าเป็นอย่างไร

ลองชิมผลไม้ว่าจะมีรสชาติอย่างไร

กระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้รู้ว่าเป็นอะไรหรือใช่หรือไม่

ลองชิมก้อนขาว ๆ ว่าเป็นเกลือหรือน้ำตาล

ทดสอบความสามารถหรือคุณภาพว่าพอดีหรือเหมาะสมหรือไม่

ลองเสื้อ

ลองแว่น

ลองรองเท้า

ลองกำลัง

ลองรถ

ลองชวนเขาไปเที่ยวซิ

ลองเกี้ยวเขาดู


ลอง

คำวิสามานยนาม

/lɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดแพร่


แล

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ แล, อีสาน แล, ลาว ແລ (แล), คำเมือง ᩃᩯ (แล), เขิน ᩃᩯ (แล), ไทลื้อ ᦶᦟ (แล), ไทดำ ꪵꪩ (แล), อาหม 𑜎𑜦𑜧 (เล), จ้วง lez (แล, “มอง, ดู”)

/lɛː˧/^((สัมผัส))

สองตาก็ไม่อยากแล

เหลียวซ้ายแลขวา

ทอดตาดูเพื่อให้รู้ให้เห็น, มักใช้เข้าคู่กับคำ ดู หรือ เห็น เป็น แลดู แลเห็น


แล

คำกริยาวิเศษณ์

/lɛː˧/^((สัมผัส))

อาการที่ทิ้งไว้นานโดยไม่ใส่ใจ, แร ก็ว่า

กับข้าวทิ้งแลไว้บนโต๊ะไม่มีคนกิน

ของวางแลไม่มีคนซื้อ


แล

/lɛː˧/^((สัมผัส))

ทีเดียว, ฉะนี้, (มักใช้ในที่สุดประโยคหรือข้อความ หรือคำลงท้ายคำประพันธ์)

ยมพะบาลจับผู้หญิงผู้ชายจำให้ขึ้นจำให้ลงหากันดั่งนั้นหลายคาบหลายคราลำบากนักหนาแล

ห่อนข้าคืนสม แม่แล ฯ


แล

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແລະ (และ), ไทลื้อ ᧞ (แหล), ไทใหญ่ လႄႈ (แล้), อาหม 𑜎𑜦𑜧 (เล)

/lɛː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ และ

ให้ประกาศแก่พระราชวงศานุวงศ์แลข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยฝ่ายหน้าฝ่ายในแลราษฎรในกรุงแลหัวเมืองให้ทราบทั่วกัน

ฝูงเทพยดาถือค้อนแลตระบองเทียรย่อมแก้วมณีรัตนะเป็นบริวาร


ว่า

ยืมมาจากจีนยุคกลาง話 (MC hwaejH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ວ່າ (ว่า), คำเมือง ᩅ᩵ᩤ (ว่า), เขิน ᩅ᩵ᩤ (ว่า), ไทลื้อ ᦞᦱᧈ (ว่า), ไทดำ ꪫ꪿ꪱ (ว่า), ไทใหญ่ ဝႃႈ (ว้า), อาหม 𑜈𑜠 (บะ), จ้วง vah

/waː˥˩/^((สัมผัส))

เขาว่า ที่นี่ฝนตกทุกวัน

อย่าเอะอะไปเดี๋ยวครูว่าเอา

ดีแต่ว่าเขา

ดุด่าว่ากล่าว

ว่าไม่ได้ ก็เลี้ยงไม่ได้

ว่าเพลง

จ้าง, ตกลงให้ทำการสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยให้ค่าจ้าง

ไปว่าขนมมาเลี้ยงแขก

เป็นคำใช้แทนกริยาอื่นบางคำได้ เป็นต้นว่าใช้แทนคำว่ากิน, ใช้แทนคำว่า ทำ

ว่าเสียเรียบ

ว่าเสียเต็มคราบ

ว่าเสียเอง


ว่า

ဝႃႈ

ตัวนําสำนวนเติมเต็ม

ວ່າ

ตัวนําสำนวนเติมเต็ม

that

ตัวนําสำนวนเติมเต็ม

/waː˥˩/^((สัมผัส))

คำเชื่อมประโยค; ตัวนําสำนวนเติมเต็ม (complementizer)

พูดว่า

คิดว่า

หมายความว่า

มีความเห็นว่า


วิ่ง

ไม่ทราบรากศัพท์

run

ก้าวไปโดยเร็ว

/wiŋ˥˩/^((สัมผัส))

ก้าวไปโดยเร็วยิ่งกว่าเดิน

คนวิ่งไปวิ่งมา

ม้าวิ่งในสนาม

แล่นไปโดยเร็ว

เรือวิ่งข้ามฟาก

รถวิ่งไปตามถนน


เสือ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *sɯəᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩮᩬᩥᩋ (เสอิอ), ลาว ເສືອ (เสือ), เขิน ᩈᩮᩬᩧ (เสอึ), ไทลื้อ ᦵᦉᦲ (เสี), ไทดำ ꪹꪎ (เส), ไทใหญ่ သိူဝ် (เสิว), ไทใต้คง ᥔᥫᥴ (เส๋อ̂), อ่ายตน ꩬိုဝ် (สึว์), พ่าเก ꩬိုဝ် (สึว์), อาหม 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫 (สึว์) หรือ 𑜏𑜥 (สู); เทียบเบดั้งเดิม *ʑuaᴬ¹, จ้วงแบบจั่วเจียง swe (เสือ)

ខ្លា

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

虎

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

tijger

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

kaplan

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

gaplaň

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

སྟག

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

သိူဝ်

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

юлбарыҫ

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

ਬਾਘ

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

tigre

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

tygrys

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

ကျား

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

taika

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

ကၠ

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

taika

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

bag

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

ເສືອ

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

tigre

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

tiger

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

վագր

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

tigre

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

yoʻlbars

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

يولۋاس

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

tigris

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae

/sɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในวงศ์ Felidae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับแมว แต่ตัวใหญ่กว่า เป็นสัตว์กินเนื้อ หากินเวลากลางคืน มีหลายชนิด

ไอ้เสือแดงปล้นฆ่ามามากมายเหลือเกิน

โดยปริยายใช้เรียกคนเก่ง คนดุร้าย

ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์จิตรา มี 1 ดวง

ชื่อปลาหลายชนิดและหลายวงศ์ซึ่งมีลายพาดขวางลำตัว เช่น เสือพ่นน้ำ (Toxotes jaculator) ในวงศ์ Toxotidae เสือตอ (Datnioides microlepis) ในวงศ์ Lobotidae


เสือ

/sɯa̯˩˩˦/^((สัมผัส))


สด

新鮮

:แม่แบบ:ttbc

živě, v přímém přenose

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

rechtstreeks

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

live

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

suora

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

live-

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

en direct

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

direkt

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

live

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

ζωντανά

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

λάιβ

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

dal vivo

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

live

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

生の

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

なまの

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

na żywo

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

viu

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

a trăi

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

v priamom prenose

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

naživo

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

v živo

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

ใหม่ ใช้แก่ลักษณะของสิ่งต่าง ๆ ที่ได้มาหรือผลิตขึ้นใหม่ ๆ ยังไม่ทันเสื่อมหรือเสียคุณภาพของสิ่งนั้น คือ ไม่เหี่ยวแห้ง ซีดจางและอาจบริโภคหรือใช้ได้ดีในสภาพของขณะนั้น

มีอยู่หรือได้มาใหม่ ๆ

ข่าวสด

มีเกิดขึ้นจริงในเวลานั้น ๆ

รายงานสดจากขอนแก่น

ดิบ คือ ยังไม่สุกด้วยไฟไม่แห้งหรือหมักดองเป็นต้น


สด

มีความมั่นใจ, ใจกล้า เช่น สดมาก ๆ เดี๋ยวจะโดน


สาม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *sa:m, จากจีนยุคกลาง三 (MC sam); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩣ᩠ᨾ (สาม), ลาว ສາມ (สาม), ไทลื้อ ᦉᦱᧄ (สาม), ไทดำ ꪎꪱꪣ (สาม), ไทใหญ่ သၢမ် (สาม), ไทใต้คง ᥔᥣᥛᥴ (ส๋าม), อาหม 𑜏𑜪 (สํ), ปู้อี saaml, จ้วง sam

อรรถาภิธาน:สาม

๓

อรรถาภิธาน:สาม

ซั่ม

อรรถาภิธาน:สาม

ตรัย

อรรถาภิธาน:สาม

ตริ

อรรถาภิธาน:สาม

ตรี

อรรถาภิธาน:สาม

ไตร

อรรถาภิธาน:สาม

สาม

อรรถาภิธาน:สาม

/saːm˩˩˦/^((สัมผัส))

จำนวนสองบวกหนึ่ง, จำนวนจุดที่มีในนี้ (•••)


สาม

dräi

ลักเซมเบิร์ก

üç

อาเซอร์ไบจาน

/saːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อเดือนจันทรคติ เรียกว่า เดือน 3 ตกในราวเดือนกุมภาพันธ์


สาม

ยืมมาจากสันสกฤต साम (สาม)

[เสียงสมาส]
สา-มะ-

[เสียงสมาส]
สาม-มะ-


สอง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *sɔːŋᴬ¹ (Jonsson, 1991), จากไทดั้งเดิม *soːŋᴬ, จากจีนยุคกลาง雙 (MC sraewng); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩈᩬᨦ (สอง), ลาว ສອງ (สอง), ไทลื้อ ᦉᦸᧂ (สอ̂ง), ไทดำ ꪎꪮꪉ (สอง), ไทขาว ꪎꪮꪉ, ไทแดง ꪎꪮꪉ, ไทใหญ่ သွင် (สอ̂ง), ไทใต้คง ᥔᥩᥒᥴ (ส๋อ̂ง), ไทแหล่ง ꩬွꩼင်, คำตี้ ꩬွင်, อ่ายตน ꩬွင် (สอ̂ง์), พ่าเก ꩬွင် (สอ̂ง์), อาหม 𑜏𑜨𑜂𑜫 (สอ̂ง์), ปู้อี soongl, จ้วง song, ตั่ย sloong

อรรถาภิธาน:สอง

๒

อรรถาภิธาน:สอง

ญิบ

อรรถาภิธาน:สอง

ญี่

อรรถาภิธาน:สอง

ทวา

อรรถาภิธาน:สอง

ทวิ

อรรถาภิธาน:สอง

ทวิระ

อรรถาภิธาน:สอง

ทุ

อรรถาภิธาน:สอง

ทู

อรรถาภิธาน:สอง

เทว

อรรถาภิธาน:สอง

โท

อรรถาภิธาน:สอง

ยี่

อรรถาภิธาน:สอง

สอง

อรรถาภิธาน:สอง

โสง

อรรถาภิธาน:สอง

หญิบ

อรรถาภิธาน:สอง

/sɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

จำนวนหนึ่งบวกหนึ่ง, จำนวนจุดที่มีในนี้ (••)


สอง

/sɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เดือน 2 ทางจันทรคติเรียกว่า เดือนยี่ ตกในราวเดือนมกราคม


สอง

คำวิสามานยนาม

iki

อาเซอร์ไบจาน

/sɔːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดแพร่


สี่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *siːᴮ, จากจีนยุคกลาง四 (MC sijH), จากซีโน-ทิเบตันดั้งเดิม *b-ləj; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน สี่, ลาว ສີ່ (สี่), คำเมือง ᩈᩦ᩵ (สี่), ไทลื้อ ᦉᦲᧈ (สี่), ไทดำ ꪎꪲ꪿ (สิ่), ไทใหญ่ သီႇ (สี่), ไทใต้คง ᥔᥤᥱ (สี่), อาหม 𑜏𑜣 (สี), ปู้อี sis, จ้วง seiq， ภาษาจ้วงใต้ siq

อรรถาภิธาน:สี่

๔

อรรถาภิธาน:สี่

จดุร

อรรถาภิธาน:สี่

จดูร

อรรถาภิธาน:สี่

จตุ

อรรถาภิธาน:สี่

จตุร

อรรถาภิธาน:สี่

จัตวา

อรรถาภิธาน:สี่

จัตุ

อรรถาภิธาน:สี่

จัตุร

อรรถาภิธาน:สี่

จาตุ

อรรถาภิธาน:สี่

จาตุร

อรรถาภิธาน:สี่

สี่

อรรถาภิธาน:สี่

/siː˨˩/^((สัมผัส))

จำนวนสามบวกหนึ่ง, จำนวนจุดที่มีในนี้ (••••)


สี่

véier

ลักเซมเบิร์ก

/siː˨˩/^((สัมผัส))

เรียกเดือนที่ 4 ทางจันทรคติ ว่า เดือน 4 ตกในราวเดือนมีนาคม


เหนื่อย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯəjᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥ᩠᩵ᨿ (เหนอิ่ย, “สะบัดร้อนสะบัดหนาว”), ลาว ເໜື່ອຍ (เหนื่อย), ไทดำ ꪹꪘ꪿ꪥ (เหน่ย), ไทขาว ꪘꪷꪥꫀ, พ่าเก ꩫုၺ် (นุญ์), อาหม 𑜃𑜤𑜐𑜫 (นุญ์), จ้วงแบบหนง noiq, จ้วงแบบจั่วเจียง nwaj

การเหนื่อย (abstract-noun)
ความเหนื่อย (abstract-noun)

ꪹꪘ꪿ꪥ

รู้สึกอ่อนแรงลง

ᥟᥥᥲ

รู้สึกอ่อนแรงลง

ᦙᦾᧈ

รู้สึกอ่อนแรงลง

ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈ

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansado

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansada

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatigado

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatigada

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatigué

รู้สึกอ่อนแรงลง

fatiguée

รู้สึกอ่อนแรงลง

müden

รู้สึกอ่อนแรงลง

ເມື່ອຍ

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansado

รู้สึกอ่อนแรงลง

cansada

รู้สึกอ่อนแรงลง

𑜉𑜨𑜩

รู้สึกอ่อนแรงลง

tired

รู้สึกอ่อนแรงลง

थका

รู้สึกอ่อนแรงลง

/nɯa̯j˨˩/^((สัมผัส))

รู้สึกอ่อนแรงลง, อิดโรย


ห้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *haːꟲ, จากจีนเก่า五 (OC *ŋaːʔ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩶ᩣ (ห้า), ลาว ຫ້າ (ห้า), ไทลื้อ ᦠᦱᧉ (ห้า), ไทดำ ꪬ꫁ꪱ (ห้า), ไทขาว ꪬꪱꫂ, ไทใหญ่ ႁႃႈ (ห้า), ไทใต้คง ᥞᥣᥲ (ห้า), อ่ายตน ꩭႃ (หา), พ่าเก ꩭႃ (หา), อาหม 𑜑𑜡 (หา), ปู้อี hac, จ้วง haj

อรรถาภิธาน:ห้า

๕

อรรถาภิธาน:ห้า

ทศรรธ

อรรถาภิธาน:ห้า

เบญจ

อรรถาภิธาน:ห้า

เบญจะ

อรรถาภิธาน:ห้า

ปัญจ

อรรถาภิธาน:ห้า

ปัญจะ

อรรถาภิธาน:ห้า

ห้า

อรรถาภิธาน:ห้า

/haː˥˩/^((สัมผัส))

จำนวนสี่บวกหนึ่ง, จำนวนจุดที่มีในนี้ (•••••)


ห้า

fënnef

ลักเซมเบิร์ก

พอน

เลอเวือะตะวันตก

พวน

เลอเวือะตะวันออก

/haː˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อเดือนจันทรคติ เรียกว่า เดือน 5 ตกในราวเดือนเมษายน


หา

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kraᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ (หา), ลาว ຫາ (หา), ไทลื้อ ᦠᦱ (หา), ไทดำ ꪬꪱ (หา), ไทใหญ่ ႁႃ (หา), ไทใต้คง ᥑᥣᥴ (ฃ๋า), อาหม 𑜁𑜡 (ขา) หรือ 𑜁𑜞𑜠 (ขฺระ), จ้วง ra, แสก หร่า, ภาษาจ้วงใต้ ha

/haː˩˩˦/^((สัมผัส))

ไปหาหมอ

เพื่อนมาหา

เยี่ยม, เยี่ยมเยียน

เพิ่งทราบว่าครูกำลังป่วย ต้องไปหาท่านเสียหน่อย

ฟ้อง, กล่าวโทษ

เขาหาว่า…

ไม่รู้จะหันหน้าไปหาใคร

บางทีก็ใช้ควบกับคำอื่น มีความหมายว่า ขวนขวายเพื่อให้ได้มาโดยวิธีต่าง ๆ

ค้นหา

สืบหา

เที่ยวหา

ตามหา

เสาะหา

แสวงหา


หา

/haː˩˩˦/^((สัมผัส))

เขาอยู่หาไหน ๆ ก็ไม่รู้ จะไปตามตัวเขาได้อย่างไร

เด็กว่ายน้ำเข้าหาฝั่ง


หา

/haː˩˩˦/^((สัมผัส))

เสียงซักหรือเตือนให้ตอบ

ว่ากระไรหา


หก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *xrokᴰ¹ˢ, จากไทดั้งเดิม *krokᴰ, จากจีนเก่า六 (OC *ruɡ); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩫ᩠ᨠ (ห็ก), ลาว ຫົກ (ห็ก), ไทลื้อ ᦷᦠᧅ (โหก), ไทดำ ꪶꪬꪀ (โหก), ไทใหญ่ ႁူၵ်း (หู๊ก), ไทใต้คง ᥞᥨᥐᥱ (โห่ก), อาหม 𑜍𑜤𑜀𑜫 (รุก์), ปู้อี rogt, จ้วง roek หรือ loeg, จ้วงแบบหนง choak

อรรถาภิธาน:หก

๖

อรรถาภิธาน:หก

ฉ

อรรถาภิธาน:หก

ลก

อรรถาภิธาน:หก

ษัฏ

อรรถาภิธาน:หก

ษัฑ

อรรถาภิธาน:หก

ษัณ

อรรถาภิธาน:หก

ษัษ

อรรถาภิธาน:หก

หก

อรรถาภิธาน:หก

อก

อรรถาภิธาน:หก

จำนวนห้าบวกหนึ่ง, จำนวนจุดที่มีในนี้ (••••• •)


หก

sechs

ลักเซมเบิร์ก

ชื่อเดือนจันทรคติ เรียกว่า เดือน 6 ตกในราวเดือนพฤษภาคม


หก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫົກ (ห็ก)

อาการที่ส่วนเบื้องสูงของร่างกาย ของภาชนะ หรือของสิ่งใดสิ่งหนึ่งเอียงลง เทลง ในทันใดจากที่เดิม

หกต่ำหกสูง

น้ำหก

ข้าวหก

โดยปริยายเรียกอาการเช่นนั้น

กระดานหก


หก

ชื่อนกปากขอขนาดเล็ก ในวงศ์ Psittacidae ปากหนา หัวโต ตัวสีเขียว หางสั้น อยู่รวมกันเป็นฝูง ทำรังตามโพรงไม้ มักเกาะห้อยหัวลง กินผลไม้และเมล็ดพืช ในประเทศไทยมี 3 ชนิด คือ หกใหญ่ [Psittinus cyanurus (Forster)] หกเล็กปากแดง [Loriculus vernalis (Sparrman)] และหกเล็กปากดำ [L. galgulus (Linn.)]

นกต่าง ๆ ทั่วไป

อันเป็นต้นว่า คนอีกแพะแลหมูหมาเป็ดไก่ทั้งห่านนกหกปลาเนื้อฝูงสัตว์ทั้งหลาย


เหงื่อ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *r.tɯəᴮ ซึ่ง /h/ กลายเป็น /ʰŋ/; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩮᩬᩥ᩵ᩋ (เหอิ่อ), ลาว ເຫື່ອ (เหื่อ), ไทขาว ꪹꪬꪷ꪿, ไทใหญ่ ႁိူဝ်ႇ (เหิ่ว), ไทใต้คง ᥞᥫᥱ (เห่อ̂), อาหม 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (รึว์), จ้วง hwq (หื่อ), จ้วงแบบจั่วเจียง hweq (เหื่อ), จ้วงแบบหนง towq หรือ tuiq; เทียบเขมร ញើស (เญิส)

ញើស

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ᩉᩮᩬᩥ᩵ᩋ

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ოფლი

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

汗

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

汗水

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

zweet

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

sved

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ter

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

རྔུལ་ནག

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ꪹꪬ꪿

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ႁိူဝ်ႇ

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

pot

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

sueur

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ချွေး

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

hiki

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

għaraq

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

peluh

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

keringat

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ᠨᡝᡳ

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

gám

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

sūdor

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ເຫື່ອ

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

sudor

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

svett

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

sweat

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

քրտինք

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

عَرَق

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

sudore

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

ter

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

تەر

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

higi

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

sweet

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

/ŋɯa̯˨˩/^((สัมผัส))

ของเหลวที่ร่างกายขับออกทางผิวหนัง

หยดน้ำที่กลั่นตัวจากไอน้ำจับอยู่ที่ฝาภาชนะซึ่งปิดหรือที่ผิววัสดุซึ่งคลุมอยู่เป็นต้น


อา

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อา (“น้องสาวของพ่อ”) และ อาว (“น้องชายของพ่อ”), ลาว ອາ (อา), ไทใหญ่ ဢႃ (อา)

/ʔaː˧/^((สัมผัส))

น้องชายหรือน้องสาวของพ่อ, โบราณเขียนเป็น อาว์ ก็มี

เรียกผู้ที่มีวัยอ่อนกว่าพ่อ


อา

เลียนเสียงธรรมชาติ

/ʔaː˧/^((สัมผัส))

คำออกเสียงท้ายคำพูดในความรำพึงหรือวิตกเป็นต้น

แม่อา

พี่อา


อา

เลียนเสียงธรรมชาติ

/ʔaː˧/^((สัมผัส))

เสียงที่เปล่งออกมาในความรำพึงหรือวิตกเป็นต้น


อา

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 丫 (อา, “กิ่งไม้ที่แยกออกเหมือนตัว Y”)

/ʔaː˧/^((สัมผัส))

วิธีแทงโปวิธีหนึ่ง โดยแทง อา เหม็ง ซั้ว กางปีก 3 ประตู โปออกประตูใดใน 3 ประตูนั้น เจ้ามือใช้ 1 ต่อ ถ้าออกประตูอื่น เจ้ามือกินหมดทั้ง 3 ประตู


อา

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 阿 (a1)

/ʔaː˧/^((สัมผัส))

คำขึ้นต้นเครือญาติที่มาจากภาษาจีน ใช้นำหน้าชื่อคนได้ด้วย

อากง

อาม่า

อาตี๋

อาหมวย


อยู่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjuːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩪ᩵ (อยู่), ลาว ຢູ່ (อยู่), ไทลื้อ ᦊᦴᧈ (หยู่), ไทดำ ꪤꪴ꪿ (หยุ่), ไทใหญ่ ယူႇ (ยู่), อาหม 𑜊𑜥 (ยู), ไทใต้คง ᥕᥧᥱ (ยู่), ปู้อี qyus, จ้วง youq, ภาษาจ้วงใต้ yuq; เทียบจีนยุคกลาง于 (MC hju)

/juː˨˩/^((สัมผัส))

เขาอยู่บ้านหลังนี้

เขายังอยู่

เงินที่ให้มายังอยู่ครบ

วันนี้เขาอยู่บ้าน

ใช้ประกอบหลังกริยา แสดงว่ากำลังเป็นอยู่ในขณะนั้น

นอนอยู่

ตั้งอยู่


อย่า

คำกริยาวิเศษณ์

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰɲaːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀ᩵ᩣ (อย่า), ลาว ຢ່າ (อย่า), ไทลื้อ ᦊᦱᧈ (หย่า), เขิน ᩀ᩵ᩣ (อย่า), ไทดำ ꪑꪱ (ญา), ไทขาว ꪑꪱ, ไทใหญ่ ယႃႇ (ย่า), ไทใต้คง ᥕᥣᥱ (ย่า), อาหม 𑜊𑜠 (ยะ) หรือ 𑜊𑜡 (ยา), ผู้ไท ญา, จ้วงแบบจั่วเจียง yaq

ᨧᨻᩱ

คำประกอบกริยาบอกความห้ามหรือไม่ยอมให้ทำการต่าง ๆ

/jaː˨˩/^((สัมผัส))


อยาก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ˀjɯǝkᴰ (“หิว”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩀᩣ᩠ᨠ (อยาก), ลาว ຢາກ (อยาก), ไทลื้อ ᦊᦱᧅ (หยาก), ไทใหญ่ ယၢၵ်ႇ (ย่าก), จ้วง yiek, ภาษาจ้วงใต้ yak; เทียบจีนยุคกลาง欲 (MC yowk)

การอยาก (abstract-noun)
ความอยาก (abstract-noun)

/jaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ปรารถนา, ประสงค์, ต้องการ, ใคร่

อยากเป็นใหญ่เป็นโต

อยากมีเงิน

หิว, กระหาย (ใช้แก่อาหาร)

อยากข้าว

อยากน้ำ


อิ่ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔiːmᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອິ່ມ (อิ่ม) หรือ ອີ່ມ (อี่ม), คำเมือง ᩋᩥ᩠᩵ᨾ (อิ่ม), เขิน ᩋᩥ᩠᩵ᨾ (อิ่ม, “อิ่ม; เบื่อ”), ไทลื้อ ᦀᦲᧄᧈ (อี่ม), ไทใหญ่ ဢိမ်ႇ (อิ่ม, “อิ่ม; เบื่อ; ขยะแขยง, รังเกียจ”), อาหม 𑜒𑜢𑜉𑜫 (อิม์), จ้วง imq; เทียบจีนยุคกลาง厭 (MC 'jiemH)

/ʔim˨˩/^((สัมผัส))

เต็มแล้ว, พอแล้ว

หายหิว, หายอยาก


อิ่ม

/ʔim˨˩/^((สัมผัส))

เบิกบาน, แช่มชื่น

หน้าอิ่ม


ออก

/ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

คำนำหน้าบรรดาศักดิ์

ออกพระ

ออกหลวง

ออกขุน

เรียกพ่อแม่ผู้ให้กำเนิดว่า พ่อออก แม่ออก

เรียกเมืองที่สวามิภักดิ์ว่า เมืองออก


ออก

/ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อเหยี่ยวขนาดใหญ่ชนิด Haliaeetus leucogaster ในวงศ์Accipitridae หัวและด้านล่างของลำตัวสีขาว ปีกสีเทา กินปลาและงูทะเล


ออก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔoːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ອອກ (ออก), คำเมือง ᩋᩬᨠ (ออก), ไทลื้อ ᦀᦸᧅᧈ (อ่อ̂ก), ไทดำ ꪮꪮꪀ (ออก), ไทขาว ꪮꪮꪀ, ไทใหญ่ ဢွၵ်ႇ (อ่อ̂ก), พ่าเก ဢွက် (ออ̂ก์), อาหม 𑜒𑜨𑜀𑜫 (ออ̂ก์), จ้วง ok

/ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่เคลื่อนไปข้างนอกหรือพ้นจากที่ปิดบัง

เลือดออก

แดดออก

เคลื่อนจากที่

รถออก

ออกภาพทางโทรทัศน์

ทำให้เกิดขึ้นมีขึ้น

ออกกฎหมาย

ออกจากงาน

แตก, ผลิ, งอก

ออกกิ่ง

ออกใบอ่อน

ออกราก

ออกหัด

ออกเงิน

ออกท่า

ออกหน้า

เปลี่ยนการบรรเลงจากเพลงหนึ่งไปเป็นอีกเพลงหนึ่ง

ออกเพลงเรือ

ออกลูกหมด

เป็นกริยาช่วยหมายความว่า รู้สึกว่า

ใจออกจะโกรธ

ออกฉุน


ออก

/ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ตรงข้ามกับ เข้า

ทางออก


ออก

คำกริยาวิเศษณ์

dal

ตรงข้ามกับ เข้า

mennä

ตรงข้ามกับ เข้า

ulos

ตรงข้ามกับ เข้า

ausgehen

ตรงข้ามกับ เข้า

βγαίνω

ตรงข้ามกับ เข้า

出る

ตรงข้ามกับ เข้า

でる

ตรงข้ามกับ เข้า

exeō

ตรงข้ามกับ เข้า

wyjść

ตรงข้ามกับ เข้า

wychodzić

ตรงข้ามกับ เข้า

выходить

ตรงข้ามกับ เข้า

выйти

ตรงข้ามกับ เข้า

/ʔɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

คลี่ออก

แยกเป็นคนละส่วน

แบ่งออก

หลุดไปได้, สำเร็จไปได้

ร้องออก

ถอนออก

อ่านออก

นึกออก

คิดออก

คำประกอบหลังคำอื่นเพื่อเน้นให้ความเด่นขึ้น

ดำออกอย่างนี้


อีก

จากจีนยุคกลาง益 (MC 'jiek); ร่วมเชื้อสายกับลาว ອີກ (อีก), ไทลื้อ ᦀᦲᧅᧈ (อี่ก), ไทใหญ่ ဢိၵ်ႇ (อิ่ก), พ่าเก ဢိက် (อิก์), อาหม 𑜒𑜢𑜀𑜫 (อิก์)

/ʔiːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อีกประการหนึ่ง

อีกที


อีก

คำกริยาวิเศษณ์

/ʔiːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ต่อไป, ซ้ำ, เพิ่มเติม

ขออีก


บุพบท

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

คำชนิดหนึ่งในไวยากรณ์ ทำหน้าที่เชื่อมคำต่อคำ อยู่หน้านาม สรรพนาม หรือกริยา มีคำว่า ด้วย โดย ใน เป็นต้น เช่น เขียนด้วยดินสอ หนังสือของฉัน กินเพื่ออยู่


ร้านเหล้า

ร้านที่มีเครื่องดื่มที่ผสมแอลกอฮอล์ให้บริการ


โรงพยาบาล

โรง + พยาบาล

ziekenhuis

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ

ႁူင်းယႃ

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ

hôpital

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ

Krankenhaus

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ

ໂຮງໝໍ

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ

hospital

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ

hospital

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ

โรง-พะ-ยา-บาน

สถานที่ที่ให้บริการเกี่ยวกับสุขภาพ เช่น การรักษาพยาบาล การวินิจฉัยโรค ฯลฯ บุคคลที่ทำหน้าที่ในโรงพยาบาล ได้แก่ แพทย์ นางพยาบาล ฯลฯ


ลบ

เป็นไปได้ว่ามาจากเขมร លោប (โลบ), จากเขมรเก่า លោបេ (โลเป), លោបេយ (โลเปย), จากสันสกฤต लोप (โลป) หรือบาลี โลป; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລົບ (ล็บ) หรือ ລຶບ (ลึบ)

ทำให้หายไปด้วยอาการเช็ดหรือถู, ทำให้หายไป

น้ำลบฝั่ง

หักออก, ชักออก, (ใช้แก่วิธีเลข)


ลบ

ที่เป็นไปในทางร้าย ทางไม่ดีหรือทางทำลาย

มองในทางลบ

ที่มีค่าน้อยกว่าศูนย์

ลบสิบองศาเซลเซียส


ลบ

เรียกเครื่องหมายดังนี้ − ว่า เครื่องหมายลบ


ลบ

คำวิสามานยนาม

/lɔː˧.bɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ ลพบุรี


กงเกวียน

ชื่อหอยกาบเดี่ยวชนิดหนึ่ง เปลือกค่อนข้างหนา มีหนามแหลมตามวงเกลียวมองดูคล้ายกำของล้อเกวียน อาศัยตามแนวปะการัง ชนิดที่พบมากในน่านน้ำไทย ได้แก่ Angaria delphinus (Linn.)อนุกรมวิธานสัตว์ อักษร ก ฉบับราชบัณฑิตยสถาน, หน้า 4, สืบค้นวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2555.


กงการ

กง (เป็นคำสร้อย) + การ

กิจการ, หน้าที่, ธุระ

กงการอะไรของคุณ

ไม่ใช่กงการของฉัน


กงจักร

/koŋ˧.t͡ɕak̚˨˩/^((สัมผัส))

สิ่งที่มีรูปเป็นวงกลม มีริมเป็นแฉก ๆ โดยรอบ


กร

ยืมมาจากเขมร ករ (กร), จากสันสกฤต कर (กร) หรือบาลี กร

/kɔːn˧/^((สัมผัส))

ผู้ทำ, ใช้ประกอบเป็นส่วนหลังของสมาส

กรรมกร

เกษตรกร

เจ้างามกรอ่อน ดังงวงเอราวัณ

แสง, ใช้ประกอบเป็นส่วนหลังของสมาส

รัชนีกร


กรรไกร

แผลงมาจาก กรรไตร, จากเขมร កន្ត្រៃ (กนฺตฺไร), จากสันสกฤต कर्तरी (กรฺตรี) หรือ कर्तरि (กรฺตริ)

เครื่องมือสำหรับตัดโดยใช้หนีบ มี 2 ขา


กรรณ

ยืมมาจากสันสกฤต कर्ण (กรฺณ); เทียบบาลี กณฺณ (กรฺณ)

[เสียงสมาส]
กัน-นะ-


กรรชิง

กระชิง
กระฉิ่ง
กะชิง
กันฉิ่ง
กันชิง

เครื่องประกอบยศของเจ้านาย ขุนนาง และราชพาหนะ มีรูปร่างคล้ายสัปทนขนาดเล็ก บุด้วยผ้าต่างสีต่างชนิดกันตามชั้นยศ ระบายรอบอย่างน้อย 2 ชั้น ยาวปรกลงมามากกว่าสัปทน สำรับหนึ่งมี 4 คัน ใช้ตั้งแต่งประจำมุมทั้ง 4 ของผู้ครองยศ หรือถือเข้ากระบวนแห่ เช่น แห่พระยาแรกนา แห่ช้างสำคัญ


กรรณิการ์

ชื่อไม้พุ่มชนิดหนึ่ง ดอกออกเป็นช่อ แต่ละดอกมีโคนติดกันเป็นหลอดสีส้ม กลีบดอกสีขาว มีกลิ่นหอม


กรน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *klɤlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກົນ (ก็น) หรือ ຂົນ (ข็น), อีสาน โกน, ไทใหญ่ ၶူၼ် (ขูน), จ้วง gyaen (จัน), จ้วงแบบจั่วเจียง gyoen (เจิน)

หายใจมีเสียงดังในลำคอขณะหลับ เหตุลิ้นตกจุกคอหอย หรือลิ้นตกจุกคอหอยและลิ้นไก่กับเพดานอ่อนสั่น


กรรมวิธี

กรรม + วิธี; เทียบสันสกฤต कर्मविधि (กรฺมวิธิ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ลักษณะอาการหรือวิธีการที่ผันแปรหรือเปลี่ยนแปลงไปตามธรรมชาติหรือที่มนุษย์ทำขึ้น อันดำเนินติดต่อกันเรื่อยไปเป็นลำดับ

กระบวนวิธีดำเนินการในประดิษฐกรรม


กรรมศาลา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}


โรงงาน

แห่ง ที่ โรง

/roːŋ˧.ŋaːn˧/^((สัมผัส))

อาคารหรือแหล่งสำหรับผลิตสินค้า โดยอาจใช้เครื่องจักร


กรอก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກອກ (กอก)

/krɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เทลงในช่องแคบ

กรอกหม้อ

กรอกขวด

โดยปริยายหมายถึงอาการเช่นนั้น

พูดกรอกหู

ลงข้อความหรือจำนวนเลข

กรอกบัญชี


กรอก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກອກ (กอก)

/krɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

แห้งจนคลอน, ใช้แก่หมากและฝักมะขาม

หมากกรอก

มะขามกรอก


กรอก

/krɔːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อนกยางขนาดเล็ก ในวงศ์ Ardeidae นอกฤดูผสมพันธุ์เพศผู้และเพศเมียสีลำตัวคล้ายกัน แต่ในฤดูผสมพันธุ์สีต่างกัน


กรง

ยังไม่แน่ชัด เทียบมาเลเซีย kurung (“กรง”), จ้วงแบบจั่วเจียง kyoengq/hoengq, จ้วง roengq; เทียบเขมร ទ្រុង (ทฺรุง, “กรง”)

cage

(1) สิ่งที่สำหรับขังนกเป็นต้น

สิ่งที่ทำเป็นซี่ ๆ ล้อมรอบสำหรับขังนกเป็นต้น ตั้งอยู่กับที่หรือยกไปได้

ในบทกลอนใช้หมายความว่า เปล ก็มี

ถนอมในพระกรงทอง


กร้วม

เสียงเคี้ยวสิ่งของที่เปราะให้แตก หรือเสียงของแข็งกระทบกันอย่างแรง


กรรสะ

แผลงมาจาก กาสะ, จากสันสกฤต कास (กาส) หรือบาลี กาส

รูปแบบอื่นของ กาสะ (“ไอ”)


กรรสะ

รูปแบบอื่นของ กาสะ (“การไอ”)


ไอ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄອ (ไอ), ไทใหญ่ ဢၢႆ (อาย), อาหม 𑜒𑜩 (อย์)

สิ่งที่มีลักษณะอย่างควัน ลอยออกมาจากของที่ถูกความร้อนทำให้ระเหย


ไอ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʔajᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩱ (ไอ), ลาว ໄອ (ไอ), ไทลื้อ ᦺᦀ (ไอ), ไทดำ ꪼꪮ (ไอ), ไทใหญ่ ဢႆ (ไอ), ไทใต้คง ᥟᥭ (อัย), อ่ายตน ဢႝ (อย์), อาหม 𑜒𑜩 (อย์), จ้วง ae, แสก ไอ๋

ᩋᩱ

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

hoesten

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

ဢႆ

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

ໄອ

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

toser

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

cough

มีลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง

อาการที่ลมพุ่งขึ้นมาจากปอดโดยแรง เพื่อขับสิ่งที่อาจเป็นอันตรายออกมา ทำให้เกิดเสียงพิเศษจากลำคอ


ไอ

ยืมมาจากอังกฤษ i (ไอ, “ชื่อเรียกอักษร I”)

ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน I/i


กร้อ

/krɔː˥˩/^((สัมผัส))

เครื่องสานยาชัน รูปคล้ายปุ้งกี๋ แต่เล็กกว่า ใช้วิดน้ำเรือ, สามัญเรียกว่า ตะกร้อ

ส่วนตัวมึงคือกร้อ แต่งไว้วิดเรือ (โคลงกวี)


กรรมาธิการ

กรรม + อธิการ; ไม่เกี่ยวข้องกับคำที่คล้ายกันในสันสกฤต कर्माधिकार (กรฺมาธิการ, “สิทธิแห่งการกระทำ”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กำ-มา-ทิ-กาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กัน-มา-ทิ-กาน

บุคคลที่สภาผู้แทนราษฎรหรือวุฒิสภาเลือกและตั้งเป็นคณะกรรมาธิการ เพื่อกระทำกิจการ พิจารณาสอบสวน หรือศึกษาเรื่องใด ๆ อันอยู่ในอำนาจหน้าที่ของแต่ละสภา แล้วรายงานต่อสภา คณะกรรมาธิการมี 2 ประเภท คือ คณะกรรมาธิการสามัญ และคณะกรรมาธิการวิสามัญ คณะกรรมาธิการสามัญประกอบด้วยบุคคลซึ่งเป็นสมาชิกของสภาล้วน ๆ คณะกรรมาธิการวิสามัญประกอบด้วยบุคคลผู้เป็นสมาชิกและบุคคลที่มิได้เป็นสมาชิกของสภารวมกัน หรือบุคคลที่มิได้เป็นสมาชิกของสภาทั้งหมดที่สภาเลือกและตั้งเป็นคณะกรรมาธิการวิสามัญ


กรรลึง

แผลงมาจาก กระลึง


กรรษก

ยืมมาจากสันสกฤต कर्षक (กรฺษก)


กรรแสง

แผลงมาจาก กระแสง

/kan˧.sɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ส่งเสียงร้อง

เทพฤๅษีสรรเสริญแชรง ชัยชัยรบแรง กรรแสงแลสาธุการา


กรรแสง

/kan˧.sɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

สมเด็จพระบรม-บพิตรพระพุทธเจ้าอยู่หัว ทราบแล้วทรงพระกรรแสง


กรวดน้ำ

กรวด (“หลั่ง”) + น้ำ

แผ่ส่วนบุญด้วยวิธีหลั่งน้ำ

ตัดขาดไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย, มักใช้ว่า กรวดน้ำคว่ำกะลา หรือ กรวดน้ำคว่ำขัน


กรอ

/krɔː˧/^((สัมผัส))

ม้วนด้ายเข้าหลอดด้วยไนหรือเครื่องจักร, กิริยาอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น

กรอด้าย

กรอเทป

กรเกาะขอกรอธาร เงือดง้าง

แต่งให้เรียบ

กรอฟัน

กรอไม้


กรอ

/krɔː˧/^((สัมผัส))

แสดงกิริยาเลียบเคียงกันในเชิงชู้สาว มักเป็นอาการที่ผู้ชายหนุ่ม ๆ แต่งตัวแล้วชวนเพื่อนกันเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง, บางทีก็ใช้ว่า กรอผู้หญิง

นักเลงหนุ่มหนุ่มนั้น เที่ยวกรอ


กรอ

คำกริยาวิเศษณ์

/krɔː˧/^((สัมผัส))

อาการที่ติดพันกันในเชิงชู้สาว

หนุ่มคนนี้มีผู้หญิงติดกรอทีเดียว


กรอ

ยืมมาจากเขมร ក្រ (กฺร, “ยาก, ลำบาก”)

/krɔː˧/^((สัมผัส))

ยากจน, เข็ญใจ, ฝืดเคือง, ในคำว่า เบียดกรอ


กิริยา

ยืมมาจากบาลี กิริยา

อาการที่แสดงออกมาด้วยกาย, มารยาท, บางทีใช้ในอาการที่ดี

มีกิริยา


มารยาท

ยืมมาจากสันสกฤต मर्यादा (มรฺยาทา, “ข้อจำกัด; ขีดจำกัด; ขอบเขต”); เทียบบาลี มริยาท

กิริยาวาจาที่ถือว่าสุภาพเรียบร้อยถูกกาลเทศะ


กิมิชาติ

ยืมมาจากบาลี กิมิชาติ

/ki˨˩.mi˦˥.t͡ɕʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

หนอน, หมู่หนอน


หนอน

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰnɔːnᴬ¹, จากไทดั้งเดิม *ʰnoːlᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩬᩁ (หนอร), ลาว ໜອນ (หนอน), ไทดำ ꪘꪮꪙ (หนอน), ไทขาว ꪘꪮꪙ, ไทใหญ่ ၼွၼ် (นอ̂น), ไทใต้คง ᥘᥩᥢᥴ (ล๋อ̂น) หรือ ᥢᥩᥢᥴ (น๋อ̂น), ไทแหล่ง ꩫွꩼꩫ်, พ่าเก ꩫွꩫ် (นอ̂น์), อาหม *𑜃𑜨𑜃𑜫 (*นอ̂น์), ปู้อี noonl, จ้วง non, จ้วงแบบหนง noan

/nɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อของตัวอ่อนของแมลงหลายชนิดที่ฟักออกจากไข่

ชื่อสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอื่น ๆ ที่มีตัวยาวอ่อนนุ่มไม่มีรยางค์

อวัยวะเพศชาย


แพร่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແພ່ງ (แพ่ง); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ แบ่ง

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

/pʰrɛŋ˥˩/^((สัมผัส))


แพร่ง

/pʰrɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

แตกออก, แยกออก


เพิกถอน

/pʰɤːk̚˥˩.tʰɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))


มกร

ยืมมาจากสันสกฤต मकर (มกร)หรือจากบาลี มกร

[เสียงสมาส]
มะ-กอน-ระ-

[เสียงสมาส]
มะ-กะ-ระ-

ชื่อดาวราศีที่ 9 (นับจาก 0 ถึง 11)


มังกร

แผลงมาจากสันสกฤต मकर (มกร) หรือจากบาลี มกร

δράκος

(1) สัตว์ในนิยาย

δράκοντας

(1) สัตว์ในนิยาย

용

(1) สัตว์ในนิยาย

드래곤

(1) สัตว์ในนิยาย

នាគ

(1) สัตว์ในนิยาย

ᩃ᩠ᩅᨦ

(1) สัตว์ในนิยาย

ᨾᩢ᩠ᨦᨠᩬᩁ

(1) สัตว์ในนิยาย

龍

(1) สัตว์ในนิยาย

龙

(1) สัตว์ในนิยาย

竜

(1) สัตว์ในนิยาย

龍

(1) สัตว์ในนิยาย

ドラゴン

(1) สัตว์ในนิยาย

draak

(1) สัตว์ในนิยาย

ejderha

(1) สัตว์ในนิยาย

ejder

(1) สัตว์ในนิยาย

dragon

(1) สัตว์ในนิยาย

büke

(1) สัตว์ในนิยาย

ꪩꪺꪉ

(1) สัตว์ในนิยาย

ᦷᦟᧂ

(1) สัตว์ในนิยาย

ၼၵႃး

(1) สัตว์ในนิยาย

ငိူၵ်ႈၵၢင်းလၢႆး

(1) สัตว์ในนิยาย

اژدها

(1) สัตว์ในนิยาย

dragão

(1) สัตว์ในนิยาย

dragon

(1) สัตว์ในนิยาย

နဂါး

(1) สัตว์ในนิยาย

луу

(1) สัตว์ในนิยาย

naga

(1) สัตว์ในนิยาย

Drache

(1) สัตว์ในนิยาย

драко́н

(1) สัตว์ในนิยาย

змей

(1) สัตว์ในนิยาย

draco

(1) สัตว์ในนิยาย

ມັງກອນ

(1) สัตว์ในนิยาย

rồng

(1) สัตว์ในนิยาย

long

(1) สัตว์ในนิยาย

dragón

(1) สัตว์ในนิยาย

dragon

(1) สัตว์ในนิยาย

تِنِّين

(1) สัตว์ในนิยาย

अजगर

(1) สัตว์ในนิยาย

สัตว์ในนิยายจีน รูปร่างคล้ายงู แต่มีตีน มีเขา

ชื่อกลุ่มดาวรูปมังกร เรียกว่า ราศีมังกร เป็นราศีที่ 9 ในจักรราศี (นับจาก 0 ถึง 11), มกร ก็เรียก

อวัยวะเพศชาย


มังกร

ชื่อปลาไหลทะเลในสกุล Muraenesox วงศ์ Muraenesocidae ลำตัวยาวทรงกระบอก ส่วนหางแบนข้าง ไม่มีเกล็ด ปากกว้าง จะงอยปากบนยาวล้ำกรามล่าง ฟันคมแข็งแรง ครีบอกใหญ่ พื้นลำตัวและครีบสีน้ำตาลอ่อนปนเหลืองหรือคล้ำ ด้านท้องสีขาว ขอบครีบหลัง ครีบก้น และครีบหางสีดำ ขนาดยาวได้ถึง 1.5 เมตร, ยอดจาก เงี้ยว หลด หรือ ไหล ก็เรียก


กัลบก

* จากสันสกฤต कल्पक (กลฺปก, “ช่างตัดผม, พิธีกรรม, พิธีการ”)
* เทียบบาลี กปฺปก

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ช่างตัดผม, ช่างโกนผม


กัลปาวสาน

ยืมมาจากสันสกฤต कल्प (กลฺป) + अवसान (อวสาน)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กัน-ละ-ปา-วะ-สาน

/kan˧.la˦˥.paː˧.wa˦˥.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่สุดแห่งระยะเวลากัลป์หนึ่ง คือ ช่วงเวลา 4,320,000,000 ปีมนุษย์


กัลปังหา

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย kalam pangha (กาลัม ปังฮา)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กัน-ละ-ปัง-หา

รูปแบบอื่นของ กะละปังหา


กะละปังหา

ກັນລະປັງຫາ

ชื่อสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลัง

coralline

ชื่อสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลัง

sea fan

ชื่อสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลัง

กะ-ละ-ปัง-หา

ชื่อสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กมากอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม สร้างโครงแข็งหุ้มตัว โครงจะทับถมกันจนมีรูปร่างคล้ายกิ่งไม้


กะลัน

เครื่องดักปลาไหล ธรรมดาเรียกว่า ลัน


กะหรี่

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากทมิฬ கறி (กร̱ิ, “น้ำข้น, ซอส”)

กะหลี่
กระหรี่
กรี่
กะรี่

карри

(1) แกงชนิดหนึ่ง

curry

(1) แกงชนิดหนึ่ง

แกงชนิดหนึ่ง สีเหลือง ปรุงด้วยเครื่องแกงกะหรี่

เรียกเครื่องแกงกะหรี่ซึ่งประกอบด้วยขมิ้นและเครื่องเทศอื่น ๆ บดเป็นผงว่า ผงกะหรี่


กะหรี่

ตัดมาจาก ช็อกการี หรือ ช็อกกะรี, แรกสุดจากฮินดี छोकरी (โฉกรี, “เด็กผู้หญิง”) [โชกะรี]

กะหลี่
กระหรี่
กรี่
กะรี่

กระบี่

อรรถาภิธาน:โสเภณี

กะหรี่

อรรถาภิธาน:โสเภณี

ไก่

อรรถาภิธาน:โสเภณี

ไก่ตาฟาง

อรรถาภิธาน:โสเภณี

คณิกา

อรรถาภิธาน:โสเภณี

คุณตัว

อรรถาภิธาน:โสเภณี

คุณโส

อรรถาภิธาน:โสเภณี

โคมเขียว

อรรถาภิธาน:โสเภณี

ช็อกกะรี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

ช็อกการี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

นครโสภิณี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

นครโสเภณี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

นางกลางเมือง

อรรถาภิธาน:โสเภณี

นางบำเรอ

อรรถาภิธาน:โสเภณี

นางโลม

อรรถาภิธาน:โสเภณี

บะหมี่

อรรถาภิธาน:โสเภณี

ผีขนุน

อรรถาภิธาน:โสเภณี

ผีมะขาม

อรรถาภิธาน:โสเภณี

แพศยา

อรรถาภิธาน:โสเภณี

วสลี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

วัณณทาสี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

เวศยา

อรรถาภิธาน:โสเภณี

เวสิ

อรรถาภิธาน:โสเภณี

เวสิยา

อรรถาภิธาน:โสเภณี

เวสี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

สำเพ็ง

อรรถาภิธาน:โสเภณี

โสภิณี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

โสเภณี

อรรถาภิธาน:โสเภณี

หญิงขายบริการ

อรรถาภิธาน:โสเภณี

หญิงงามเมือง

อรรถาภิธาน:โสเภณี

หญิงหากิน

อรรถาภิธาน:โสเภณี

หยำฉ่า

อรรถาภิธาน:โสเภณี

อภิสาริกา

อรรถาภิธาน:โสเภณี

อีตัว

อรรถาภิธาน:โสเภณี


กรรลี

ยืมมาจากสันสกฤต कलि (กลิ) หรือบาลี กลิ

รูปแบบอื่นของ กลี (“สิ่งร้าย; โทษ”)


กะหล่ำ

ยืมมาจากไหหลำ 芥藍 /芥蓝 (gai6 lam2) หรือเปอร์เซียคลาสสิก کلم (กะลัม); ร่วมรากกับ คะน้า

กาลำ
กระหล่ำ

ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Brassica oleracea ในวงศ์ Cruciferae มีหลายพันธุ์


กะละออม

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากทมิฬ கலயம் (กลยมฺ, “หม้อ”)

/ka˨˩.la˦˥.ʔɔːm˧/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ กระออม (“ภาชนะสาน”)


หม้อน้ำ

/mɔː˥˩.naːm˦˥/^((สัมผัส))

หม้อโลหะขนาดใหญ่ ใช้ต้มน้ำทำให้เกิดไอน้ำเดือดที่มีแรงดันสูงเพื่อหมุนเครื่องจักรเป็นต้น

อุปกรณ์ของเครื่องยนต์บางชนิด สำหรับบรรจุน้ำเพื่อระบายความร้อนของเครื่องยนต์


หมดบุญ

สิ้นอำนาจวาสนา, หมดอำนาจ หรือ หมดวาสนาบารมี ก็ว่า


หนุ

ยืมมาจากสันสกฤต हनु (หนุ, “คาง; ขากรรไกร”) หรือบาลี หนุ (“คาง; ขากรรไกร”)


ศรัณยู

ยืมมาจากสันสกฤต शरण्यु (ศรณฺยุ)

ผู้เป็นที่พึ่ง


ศราทธพรต

พิธีทำบุญให้แก่ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว


ศศิวิมล

ยืมมาจากสันสกฤต शशिविमल (ศศิวิมล); เทียบเท่า ศศิ + วิมล

บริสุทธิ์เพียงจันทร์


ศักดา

ยืมมาจากสันสกฤต शक्त (ศกฺต)


ศศพินทุ์

ยืมมาจากสันสกฤต शशबिन्दु (ศศพินฺทุ, แปลตามตัวอักษรว่า “จุดรูปกระต่าย”); เทียบเท่า ศศ + พินทุ์


ศศลักษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต शशलक्षण (ศศลกฺษณ, แปลตามตัวอักษรว่า “เครื่องหมายกระต่าย”); เทียบเท่า ศศ + ลักษณ์


ผายปอด

ช่วยทำให้ปอดของผู้ป่วยได้รับออกซิเจนเพียงพอ


ปอด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *pwɤtᴰ, จากจีนเก่า肺 (OC *pʰobs); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປອດ (ปอด), ไทใหญ่ ပွတ်ႇ (ป่อ̂ต), พ่าเก ပွတ် (ปอ̂ต์), อาหม *𑜆𑜨𑜄𑜫 (*ปอ̂ต์), จ้วง bwt

long

อวัยวะทำหน้าที่เกี่ยวกับการหายใจ

ᦔᦸᧆᧈ

อวัยวะทำหน้าที่เกี่ยวกับการหายใจ

ປອດ

อวัยวะทำหน้าที่เกี่ยวกับการหายใจ

pulmón

อวัยวะทำหน้าที่เกี่ยวกับการหายใจ

lung

อวัยวะทำหน้าที่เกี่ยวกับการหายใจ

/pɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

อวัยวะทำหน้าที่เกี่ยวกับการหายใจอยู่ภายในร่างกายของคนหรือสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังเป็นส่วนมาก

ตัวสกาที่ข้ามเขตไปไม่ได้


ปอด

/pɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

คำย่อของ ปอดแหก


ปอด

/pɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

(ผัก~) ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Sphenoclea zeylanica Gaertn. ในวงศ์ Sphenocleaceae ขึ้นตามที่ลุ่มน้ำขัง ลำต้นอ่อน ดอกสีเขียว ๆ ขาว ๆ ใช้ทำยาได้, ผักปุ่มปลา ก็เรียก


ปอด

/pɔːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะก้นที่สอบและแฟบ เรียกว่า ก้นปอด

โดยปริยายใช้เรียกสิ่งอื่นที่มีลักษณะเช่นนั้น

มะม่วงก้นปอด


กิเลษ

[เสียงสมาส]
กิ-เหฺลด-สะ-

รูปที่สะกดผิดของ กิเลส


กิเลน

ยืมมาจากไหหลำ 麒麟 (hi2 lin2)

ชื่อสัตว์ในนิยายจีน, ตามตำราของจีนว่า หัวเป็นมังกร มีเขาอ่อน 1 เขา ตัวเป็นกวาง ตีนมีกีบเหมือนม้า หางเป็นพวง


กิ่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *kiŋᴮ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩥ᩠᩵ᨦ (กิ่ง), ลาว ກິ່ງ (กิ่ง), ไทลื้อ ᦂᦲᧂᧈ (กี่ง), เขิน ᨠᩥ᩠᩵ᨦ (กิ่ง), ไทใหญ่ ၵိင်ႇ (กิ่ง), ไทใต้คง ᥐᥤᥒᥱ (กี่ง), อ่ายตน ကိင် (กิง์), อาหม 𑜀𑜢𑜂𑜫 (กิง์)， จ้วงแบบจั่วเจียง kingh/hingh , จ้วง hingh/nyingh

ᨠᩥ᩠᩵ᨦ

ส่วนที่แยกออกต้น

tak

ส่วนที่แยกออกต้น

ꪉ꪿ꪱ

ส่วนที่แยกออกต้น

ꪀꪲ꪿ꪉ

ส่วนที่แยกออกต้น

ၵိင်ႇ

ส่วนที่แยกออกต้น

ງ່າ

ส่วนที่แยกออกต้น

ກິ່ງ

ส่วนที่แยกออกต้น

branch

ส่วนที่แยกออกต้น

/kiŋ˨˩/^((สัมผัส))

ส่วนที่แยกออกต้น, แขนง

ใช้เรียกส่วนย่อยที่แยกออกไปจากส่วนใหญ่ แต่ก็ยังขึ้นอยู่กับส่วนใหญ่ เช่น กิ่งอำเภอ เป็นต้น

ตำแหน่งเรือยาวของหลวงแต่โบราณที่ขึ้นระวางเป็นเรือพระที่นั่งในกระบวนพยุหยาตราชลมารค เรียกว่า เรือกิ่ง หรือ เรือพระที่นั่งกิ่ง


กิ่ง

/kiŋ˨˩/^((สัมผัส))


บังเหียน

เครื่องบังคับม้าไปในทางที่ต้องการ, อำนาจบังคับบัญชาให้เป็นไปในทางที่ต้องการ


กำเหน็จ

ค่าจ้างทำเครื่องเงินหรือทองรูปพรรณ


กิ้งก่า

/kiŋ˥˩.kaː˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อสัตว์เลื้อยคลานจำพวกหนึ่งมีหลายชนิด


กิจ

ยืมมาจากบาลี กิจฺจ (“การงานอันพึงกระทำ”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
กิด-จะ-


กิตติ

ยืมมาจากบาลี กิตฺติ (“เสียงเลื่องลือ”)

คำเล่าลือ, คำสรรเสริญ


กิตติศัพท์

เสียงเล่าลือ, เสียงสรรเสริญ, เสียงยกย่อง


กิโมโน

ยืมมาจากญี่ปุ่น 着物 (คิโมะโนะ, “เสื้อผ้า”); สะกดตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน

คิโมโนะ
คิโมะโนะ

เครื่องแต่งกายประจำชาติญี่ปุ่น เป็นเสื้อยาว หลวม แขนกว้าง มีผ้าคาดเอว

เสื้อสตรีที่มีลักษณะเช่นนั้น


กิ๊บ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอังกฤษ clip, ตัดมาจาก hairclip

ที่หนีบผมทำด้วยโลหะหรือพลาสติกเป็นต้น สำหรับบังคับผมให้อยู่ในลักษณะที่ต้องการหรือเพื่อประดับตกแต่ง


กิมิวิทยา

วิชาว่าด้วยหนอน


กินเวลา

เปลืองเวลา, ใช้เวลามาก


กิโยตีน

ยืมมาจากฝรั่งเศส guillotine, จากชื่อของ Joseph-Ignace Guillotin

เครื่องมือประหารชีวิตแบบหนึ่ง ประกอบด้วยใบมีดขนาดใหญ่ ด้านคมมีลักษณะเฉียง เลื่อนลงมาตามร่องเสาให้ตัดคอนักโทษ


กินนอน

เรียกโรงเรียนที่จัดให้นักเรียนกินอยู่หลับนอนในโรงเรียนที่เรียกว่า โรงเรียนกินนอน


กินนร

จากเขมร កិន្នរ (กินฺนร), จากสันสกฤต किंनर (กิํนร) หรือบาลี กินฺนร

อมนุษย์ในเทพนิยาย มี 2 ชนิด ชนิดหนึ่งเป็นครึ่งคนครึ่งนก ท่อนบนเป็นคน ท่อนล่างเป็นนก อีกชนิดหนึ่งมีรูปร่างเหมือนคน เมื่อจะไปไหนมาไหน ก็ใส่ปีกใส่หางบินไป


กินแรง

เอาเปรียบผู้อื่นในการทำงานหรือในการเลี้ยงชีพ

หนักแรง, ต้องใช้แรงมาก


กินตัว

ผุหรือขาดกร่อนไปเอง


กิจจานุกิจ

กิจ + อนุ + กิจ

กิด-จา-นุ-กิด

การงานน้อยใหญ่ หมายเอาการงานทั่วไป


กำหนัด

ความใคร่ในกามคุณ


กำหนัด

กำดัด
กำนัด
การกำหนัด (abstract-noun)
ความกำหนัด (abstract-noun)

ใคร่ในกามคุณ


ลา

เทียบจีนยุคกลาง驢 (MC ljo); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩣ (ลา), ลาว ລາ (ลา), ไทลื้อ ᦟᦱ (ลา), ไทใหญ่ လႃး (ล๊า), เขมร លា (ลา)

ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด Equus asinus ในวงศ์ Equidae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับม้า รูปร่างคล้ายม้าแต่ตัวเล็กกว่า หูยาว ปลายหางเป็นพู่ ขนแผงคอสั้นตั้งตรง มีถิ่นกำเนิดในทวีปแอฟริกา


ลา

วิวาทชกตีกันในพระราชวังศาลาลูกขุน โทษ ๔ สถาน ๆ หนึ่งให้ไหมตรีคูน สถานหนึ่งให้ไหมทวีคูน สถานหนึ่งให้ไหมลาหนึ่ง สถานหนึ่งให้ภาคธรรม

1901, “กฎมณเทิยรบาล”, in ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา 3 ดวง, volume 1, พระนคร: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, published 2482, page 80:

เรียกการจบหรือสิ้นสุดลงระยะหนึ่ง ๆ ของพิธีบางอย่างว่า ลาหนึ่ง ๆ

โห่ 3 ลา

ย่ำฆ้อง 3 ลา


ลา

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩣ (ลา), ลาว ລາ (ลา), ไทลื้อ ᦟᦱ (ลา), เขมร លា (ลา)

จากไปโดยแสดงให้ทราบด้วยกิริยาท่าทาง คำพูด หรือด้วยหนังสือ

ขออนุญาตหยุดงานชั่วคราว

ลากิจ

ลาป่วย

ลาพักผ่อน

ลาไปศึกษาต่อ

ขอคืนของที่บูชาหรือบนไว้

ลาข้าวพระภูมิ

ลาของที่บนไว้


ลา

เกยลา

กี๋ลา

เตียงลา

แท่นลา


ลา

มีกลีบชั้นเดียว, ไม่ซ้อน (ใช้แก่ดอกไม้)

มะลิลา

พุดลา

รักลา


ลา

ยืมมาจากอังกฤษ la (ลา, “โน้ตดนตรี ลา”)

โน้ตตัวที่หกในสเกลซีเมเจอร์ มีสัญลักษณ์ว่า A


ม้า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *maːꟲ, จากจีนยุคกลาง馬 (MC maeX); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨾ᩶ᩣ (ม้า), เขิน ᨾ᩶ᩣ (ม้า), ลาว ມ້າ (ม้า), ไทลื้อ ᦙᦱᧉ (ม้า), ไทดำ ꪣ꫁ꪱ (ม้า), ไทขาว ꪝꪱꫂ, ไทใหญ่ မႃႉ (ม๎า), ไทใต้คง ᥛᥣᥳ (ม๎า), อ่ายตน မႃ (มา), พ่าเก မႃ (มา), อาหม 𑜉𑜠 (มะ), 𑜉𑜡 (มา) หรือ 𑜉𑜡𑜠 (มาะ), จ้วง max; เทียบเบดั้งเดิม *maʔᴰ²; ร่วมรากกับ เบ๊

ดุรค

อรรถาภิธาน:ม้า

ดุรคะ

อรรถาภิธาน:ม้า

ดุรงค์

อรรถาภิธาน:ม้า

ตุรคะ

อรรถาภิธาน:ม้า

ตุรงค

อรรถาภิธาน:ม้า

ตุรงค์

อรรถาภิธาน:ม้า

พาชี

อรรถาภิธาน:ม้า

มะเมีย

อรรถาภิธาน:ม้า

มัย

อรรถาภิธาน:ม้า

ม้า

อรรถาภิธาน:ม้า

สินธพ

อรรถาภิธาน:ม้า

แสะ

อรรถาภิธาน:ม้า

หย

อรรถาภิธาน:ม้า

หัย

อรรถาภิธาน:ม้า

อัศว

อรรถาภิธาน:ม้า

อัส

อรรถาภิธาน:ม้า

อัสดร

อรรถาภิธาน:ม้า

อัสสะ

อรรถาภิธาน:ม้า

อาชา

อรรถาภิธาน:ม้า

/maː˦˥/^((สัมผัส))

ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด Equus caballus (Linn.) ในวงศ์ Equidae มีกีบเดี่ยว รูปร่างสูงใหญ่ขายาว หางเป็นพู่ มีขนแผงคอยาววิ่งได้เร็ว ใช้เป็นพาหนะขับขี่และเทียมรถ

(ปู~) ชื่อปูทะเลหลายชนิดในสกุล Portunus วงศ์ Portunidae ผิวกระดองมีลักษณะเป็นตุ่มเล็ก ๆ สาก กระดองตัวผู้สีฟ้าหรือน้ำเงิน ของตัวเมียสีค่อนไปทางน้ำตาล เช่น ชนิด P. pelagicus (Linn.)

(ปลา~) ชื่อปลาน้ำจืดชนิด Boesemania microlepis (Bleeker) ในวงศ์ Sciaenidae ลำตัวกว้างมากในแนวอกและท้อง แล้วเรียวเล็กลงมากที่คอดหาง ก้านครีบแข็งก้านที่ 2 ของครีบก้นใหญ่มาก ครีบหางมีปลายแหลมครีบท้องมีปลายเป็นเส้นสั้น ๆ เกล็ดในแนวเส้นข้างตัวเด่นชัดเจนและเรียงต่อเลยไปจนสุดปลายของครีบหางลำตัวและหัวมีสีเงินหรือเทาอ่อน ด้านหลังมีลายสีเทาเอียงอยู่ตามแถวของเกล็ด พบทุกลุ่มน้ำ ขนาดยาวได้ถึง 90 เซนติเมตร, เขตลุ่มแม่น้ำโขงเรียก กวาง เขตลุ่มแม่น้ำบางปะกงเรียก หางกิ่ว

เครื่องรองนั่งและรองสิ่งของมีขาเป็นรูปต่าง ๆ

เรียกตัวหมากรุกที่แกะเป็นรูปม้า

คำตัดทอนของ หน้าม้า (“ทรงผมทรงหนึ่ง”)

คำตัดทอนของ หน้าม้า (“ผู้ที่ทำเล่ห์เหลี่ยม”)

คำตัดทอนของ ยาม้า


ม้า

คำวิสามานยนาม

/maː˦˥/^((สัมผัส))

ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์อัศวินีมี 7 ดวง, ดาวคอม้า ดาวคู่ม้า ดาวอัศวยุช หรือดาวอัสสนี ก็เรียก


ม้า

แผลงมาจาก ไหม

/maː˦˥/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ ไหม


ม้า

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากฮกเกี้ยน 媽 (má, “แม่”)

/maː˦˥/^((สัมผัส))

ใช้ในกลุ่มชาวจีน


สารีริกธาตุ

พระอัฐิของพระพุทธเจ้า ใช้ว่า พระบรมสารีริกธาตุ


สารานุกรม

สาร + อนุกรม

สา-รา-นุ-กฺรม

หนังสือที่รวบรวมความรู้ทุกแขนง หรือเฉพาะแขนงใดแขนงหนึ่ง มักเรียงตามลำดับอักษร


วิกัติ

ชนิด, อย่าง, การประดิษฐ์ทำ, การจัดทำให้เป็นต่างๆกัน


อกหัก

/ʔok̚˨˩.hak̚˨˩/^((สัมผัส))

พลาดหวัง (มักใช้ในด้านความรัก)


อกหัก

/ʔok̚˨˩.hak̚˨˩/^((สัมผัส))

พลาดหวัง (มักใช้ในด้านความรัก)


ลำพู

ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่ง ขึ้นในที่น้ำกร่อย มีรากงอกบนผืนดิน


ลิขสิทธิ์

ลิข + สิทธิ์; เป็นไปได้ว่าแปลตรงตัวจากอังกฤษ copyright

copyright

สิทธิของผู้เป็นต้นคิด

สิทธิทางวรรณกรรม ศิลปกรรม และประดิษฐกรรมซึ่งผู้เป็นต้นคิดได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย

สิทธิแต่ผู้เดียวที่กฎหมายรับรองให้ผู้สร้างสรรค์กระทำการใด ๆ เกี่ยวกับงานที่ตนได้ทำขึ้น อันได้แก่ สิทธิที่จะทำซ้ำ ดัดแปลง หรือนำออกโฆษณาไม่ว่าในรูปลักษณะอย่างใดหรือวิธีใด รวมทั้งอนุญาตให้ผู้อื่นนำงานนั้นไปทำเช่นว่านั้นด้วย


ลิ่น

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lilᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ລິ່ນ (ลิ่น), คำเมือง ᩃᩥ᩠᩵ᨶ (ลิ่น), เขิน ᩃᩥ᩠᩵ᨶ (ลิ่น), ไทลื้อ ᦟᦲᧃᧈ (ลี่น), ไทใหญ่ လိၼ်ႈ (ลิ้น), จ้วง linh

ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในวงศ์ Manidae ตัวยาว เกล็ดใหญ่หนาแข็งซ้อนเหลื่อมกัน หน้าแหลม เล็บหนายาวโค้งปลายแหลมใช้ขุดดินและปีนต้นไม้ หางยาวม้วนงอได้ เมื่อตกใจหรือป้องกันศัตรูจะม้วนตัวกลม ลิ้นยาวเป็นเส้นมีน้ำลายเหนียวใช้จับมดและปลวก แถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มี 2 ชนิด คือ ชนิด Manis javanica Desmarest และชนิด M. pentadactyla Linn. ชนิดหลังตัวเล็กกว่าเล็กน้อยและมีโอกาสพบได้น้อยกว่าชนิดแรก


ลิกไนต์

ถ่านหินชนิดหนึ่ง มีสีน้ำตาลเข้มจนถึงดำ ใช้เป็นเชื้อเพลิงให้ความร้อน สำหรับเครื่องกำเนิดไฟฟ้า และอุปกรณ์บางชนิด


ลำไพ่

เงินหรือผลประโยชน์ที่หาได้เป็นพิเศษนอกเหนือจากรายได้ประจำ


ลำเอียง

ยืมมาจากเขมรเก่า ល្អៀង (ลฺเอียง); ร่วมเชื้อสายกับเขมร លំអៀង (ลํเอียง) หรือ លម្អៀង (ลมฺเอียง), ល្អៀង (ลฺเอียง), ลาว ລຳອຽງ (ลำอยง); เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ เอียง

การลำเอียง (abstract-noun)
ความลำเอียง (abstract-noun)

เข้ากับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ไม่วางตัวเป็นกลาง, ไม่เที่ยงธรรม


ลิ้นชัก

/lin˦˥.t͡ɕʰak̚˦˥/^((สัมผัส))

ส่วนหนึ่งของตู้และโต๊ะ สำหรับเก็บของ ชักออกและผลักเข้าไปได้


ลิปสติก

ยืมมาจากอังกฤษ lipstick

เครื่องสำอางชนิดหนึ่งสำหรับทาริมฝีปากให้เป็นสีต่าง ๆ หรือเพื่อบำรุงให้ชุ่มชื้น ส่วนมากทำเป็นแท่งเล็ก ๆ


กระรอก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *roːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮອກ (ฮอก) หรือ ກະຮອກ (กะฮอก), ไทลื้อ ᦣᦸᧅ (ฮอ̂ก) หรือ ᦀᦲᦰᦣᦸᧅ (อีะฮอ̂ก), ไทดำ ꪭꪮꪀ (ฮอก), อาหม 𑜍𑜨𑜀𑜫 (รอ̂ก์), จ้วงแบบจั่วเจียง rog, จ้วง rog

/kra˨˩.rɔːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม สกุล Sciuridae มีฟันแทะ ใช้ชีวิตส่วนมากอยู่บนต้นไม้


กระจอกเทศ

กระจอก + เทศ

กฺระ-จอก-เทด

/kra˨˩.t͡ɕɔːk̚˨˩.tʰeːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อนกชนิดหนึ่ง วิ่งเร็ว แต่บินไม่ได้ ออกลูกเป็นไข่


นก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.nokᴰ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน นก, ลาว ນົກ (น็ก), ญ้อ หนก, คำเมือง ᨶᩫ᩠ᨠ (น็ก), ไทลื้อ ᦷᦓᧅ (โนก), ไทดำ ꪶꪙꪀ (โนก), ไทใหญ่ ၼူၵ်ႉ (นู๎ก), อาหม 𑜃𑜤𑜀𑜫 (นุก์), จ้วง roeg, แสก น็อก; เทียบเบดั้งเดิม *nukᴰ² (“นก”), ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *manuk (“นก; ไก่”), ม้ง-เมี่ยนดั้งเดิม *m-nɔk (“นก”)

ave

อินเทอร์ลิงกวา

ทวิช

อรรถาภิธาน:นก

ทวิชชาติ

อรรถาภิธาน:นก

ทวิชาติ

อรรถาภิธาน:นก

ทวิบท

อรรถาภิธาน:นก

ทวิบาท

อรรถาภิธาน:นก

ทิชากร

อรรถาภิธาน:นก

ทิชาชาติ

อรรถาภิธาน:นก

ทิบท

อรรถาภิธาน:นก

นก

อรรถาภิธาน:นก

บุหรง

อรรถาภิธาน:นก

ปักษคม

อรรถาภิธาน:นก

ปักษธร

อรรถาภิธาน:นก

ปักษวาหน

อรรถาภิธาน:นก

ปักษา

อรรถาภิธาน:นก

ปักษิน

อรรถาภิธาน:นก

ปักษี

อรรถาภิธาน:นก

พิหค

อรรถาภิธาน:นก

วิหค

อรรถาภิธาน:นก

วิหงค์

อรรถาภิธาน:นก

เวหังค์

อรรถาภิธาน:นก

ศกุน

อรรถาภิธาน:นก

ศกุนต์

อรรถาภิธาน:นก

ศกุนิ

อรรถาภิธาน:นก

ศกุนี

อรรถาภิธาน:นก

สกุณ

อรรถาภิธาน:นก

สกุณา

อรรถาภิธาน:นก

สกุณี

อรรถาภิธาน:นก

สกุนต์

อรรถาภิธาน:นก

สรุโนก

อรรถาภิธาน:นก

สัตว์สองเท้า

อรรถาภิธาน:นก

สุโนก

อรรถาภิธาน:นก

อัณฑชะ

อรรถาภิธาน:นก

ชื่อสัตว์ปีกมีกระดูกสันหลังเลือดอุ่น มี 2 เท้า 2 ปีก ตัวเต็มวัยจะมีขนปลุกคลุมเต็มตัว ออกลูกเป็นไข่ ส่วนมากใช้ชีวิตอยู่บนต้นไม้


นก

พลาด, อด, ชวด


กระสุนวิถี

ทางแห่งกระสุน


กระสือ

ไม่ทราบรากศัพท์

/kra˨˩.sɯː˩˩˦/^((สัมผัส))

ผีชนิดหนึ่งที่เชื่อว่าเข้าสิงในตัวผู้หญิง ชอบกินของโสโครก ออกหากินในเวลากลางคืน เห็นเป็นแสงเรือง ๆ ในที่มืด, คู่กับ กระหัง ซึ่งเข้าสิงในตัวผู้ชาย, ในทางวิทยาศาสตร์ คือ แก๊สมีเทน (methane) ที่เกิดจากการเน่าเปื่อยผุพังของสารอินทรีย์แล้วติดไฟในอากาศ เป็นแสงวอบแวบในที่มืด

โคมชนิดหนึ่ง มีที่เปิดปิดไฟ มีแว่นฉายแสงไปได้ไกล, โคมตาวัว ก็ว่า

ชื่อเรียกเห็ดหลายชนิดหลายสกุลและหลายวงศ์ที่เรืองแสงได้ในเวลากลางคืน อาจเรืองแสงเฉพาะบางส่วนหรือทุกส่วน มีสีแตกต่างกันแล้วแต่ชนิด เช่น ชนิด chlorosplenium aeruginascens (Nyl.) Karst. เรืองแสงสีเขียวในระยะเกิดสปอร์

ชื่อว่านชนิดหนึ่ง ต้นและหัวคล้ายขมิ้นอ้อย สีขาว ฉุนร้อน ตามตำรากบิลว่านว่า เมื่อหัวแก่มีธาตุปรอทลงกิน มีพรายเป็นแสงแมงคาเรืองในเวลากลางคืน ถือกันว่ามีสรรพคุณอยู่คง แต่เป็นกายสิทธิ์ ชอบไปเที่ยวหากินของโสโครก และเข้าสิงกินคนดั่งกระสือหรือปอบ แล้วบอกชื่อเจ้าของว่านที่ปลูกนั้นว่า เป็นตัวกระสือหรือผีปอบ ทำให้ขายหน้าจึงไม่ค่อยมีใครกล้าปลูก

ชื่อตัวอ่อนหิ่งห้อยและตัวเต็มวัยหิ่งห้อยเพศเมียที่ไม่มีปีกหลายชนิดหลายสกุล ในวงศ์ Lampyridae เช่น สกุล Lamprigera, Pyrocoelia, Diaphanes ยาวได้ถึง 10 เซนติเมตร อยู่ตามพื้นดิน สามารถทำแสงจากอวัยวะทำแสงที่อยู่ปลายท้องได้ เรียกว่า หนอนกระสือ


กระแสการเงิน

กระแส + การเงิน

กฺระ-แส-กาน-เงิ็น

/kra˨˩.sɛː˩˩˦.kaːn˧.ŋɤn˧/^((สัมผัส))

การหมุนเวียนของเงินตรา


ผี

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *priːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ผี, ลาว ຜີ (ผี), คำเมือง ᨹᩦ (ผี), ไทลื้อ ᦕᦲ (ผี), ไทดำ ꪠꪲ (ฝิ), ไทใหญ่ ၽီ (ผี), อาหม 𑜇𑜣 (ผี), จ้วง bi/fangz, จ้วงแบบจั่วเจียง pi

ขวง

อรรถาภิธาน:ผี

เทวดา

อรรถาภิธาน:ผี

บิศาจ

อรรถาภิธาน:ผี

ปิศาจ

อรรถาภิธาน:ผี

ปีศาจ

อรรถาภิธาน:ผี

ไปศาจ

อรรถาภิธาน:ผี

ผี

อรรถาภิธาน:ผี

ผีสัง

อรรถาภิธาน:ผี

ผีสาง

อรรถาภิธาน:ผี

ภูต

อรรถาภิธาน:ผี

มาห์

อรรถาภิธาน:ผี

ม่าห์

อรรถาภิธาน:ผี

วิญญาณ

อรรถาภิธาน:ผี

วิญญาณ์

อรรถาภิธาน:ผี

สวาง

อรรถาภิธาน:ผี

สาง

อรรถาภิธาน:ผี

โหง

อรรถาภิธาน:ผี

อสุร

อรรถาภิธาน:ผี

/pʰiː˩˩˦/^((สัมผัส))

สิ่งที่มนุษย์เชื่อว่าเป็นสภาพลึกลับ มองไม่เห็นตัว แต่อาจจะปรากฏเหมือนมีตัวตนได้ อาจให้คุณหรือโทษได้ มีทั้งดีและร้าย

ผีปู่ย่าตายาย

ผีเรือน

ผีห่า

เรียกคนที่ตายไปแล้ว

เรียกบุคคลที่หมกมุ่นในการพนันว่า ผีการพนันเข้าสิง


ผี

/pʰiː˩˩˦/^((สัมผัส))

คนผี

ที่ซื้อมาจากจุดจำหน่ายทางการแล้วลอบขายต่อในราคาสูง

บัตรผี, ตั๋วผี

บัตรเข้าชมที่ลอบขายหน้างาน

ไม่มีอยู่จริง, ไม่มีตัวตน

บัตรผี

คะแนนที่ทำให้คะแนนโหวตเพิ่มแต่ไม่มีบัตรอยู่จริง

ชื่อผี

ชื่อบุคคลที่ปรากฏในทะเบียนบ้านแต่ไม่มีตัวตน เพื่อสวมสิทธิ์เป็นต้น


โสโครก

เทียบเขมร សោគ្រោក (โสคฺโรก), ลาว ໂສໂຄກ (โสโคก), ไทใหญ่ ၵူဝ်ႈၵိူၵ်ႇ (กู้วเกิ่ก) หรือ ၵိူၵ်ႇ (เกิ่ก)

/soː˩˩˦.kʰroːk̚˥˩/^((สัมผัส))

สกปรก, เปื้อนเปรอะน่ารังเกียจ

คนโสโครก

โดยปริยายหมายความว่า เลว

ของโสโครก

เรื่องโสโครก


โสโครก

/soː˩˩˦.kʰroːk̚˥˩/^((สัมผัส))

เรียกแนวพืดหินหรือโขดหินใต้น้ำใกล้ ๆ ผิวพื้นน้ำทะเล อาจมีบางส่วนโผล่พ้นน้ำหรือปริ่มน้ำก็ได้ เป็นอันตรายแก่การเดินเรือ ว่า หินโสโครก


สกปรก

ไม่ทราบรากศัพท์

เปรอะเปื้อน, ไม่สะอาดหมดจด

ลักษณะกิริยาวาจาที่แสดงออกอย่างหยาบคาย


แก๊ส

ยืมมาจากอังกฤษ gas

แก็ซ
แก๊ซ
แก็ส

Gas

(1) สถานะหนึ่งของสสาร

gas

(1) สถานะหนึ่งของสสาร

/kɛːt̚˦˥/^((สัมผัส))

/kɛːs˦˥/^((สัมผัส))

สถานะหนึ่งของสสาร รูปร่างและปริมาตรไม่คงที่ขึ้นอยู่กับภาชนะที่บรรจุ (คำลักษณนามเปลี่ยนไปตามภาชนะ)

เคมีเชิงฟิสิกส์

คำตัดทอนของ แก๊สหุงต้ม

คำตัดทอนของ เตาแก๊ส


ก๊าซ

ยืมมาจากเยอรมัน gas จากอังกฤษ gas

/kaːt̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ แก๊ส

เคมีเชิงฟิสิกส์


ว่าน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง *ᩉ᩠ᩅ᩶ᩣ᩠ᨶ (หว้าน) และกลายเป็น ᩉ᩠ᩅᩣ᩠ᨶ (หวาน), เขิน ᩅ᩵ᩤ᩠ᨶ (ว่าน), อีสาน หว้าน หรือ ว่าน, ลาว ຫວ້ານ (หว้าน) หรือ ວ່ານ (ว่าน), ไทลื้อ ᦛᦱᧃᧉ (หว้าน)

ใช้เรียกพืชบางชนิดที่มีหัวบ้าง ไม่มีบ้าง ใช้ทำยาบ้าง

คำที่ใช้เรียกนำหน้าชื่อต้นไม้โดยเฉพาะต้นไม้ที่ใช้ประโยชน์ทางด้านสมุนไพรและไม้ประดับบางชนิด


กาว

ยืมมาจากจีนยุคกลาง膠 (MC kaew); ร่วมเชื้อสายกับลาว ກາວ (กาว), พม่า ကော် (เกา์), เขมร កាវ (กาว), เวียดนาม keo (แกว), จ้วงแบบจั่วเจียง gauq, จ้วง gauq

ของเหนียวที่เคี่ยวมาจากเอ็น หนัง กีบสัตว์ เป็นต้น หรือสารสังเคราะห์อื่น สำหรับใช้ติดหรือผนึกสิ่งของ

กาวเคมีหรือตัวทำละลายบางชนิด ซึ่งใช้ในทางที่ผิด โดยสูดดมเป็นสารเสพติด


กาว

บ้า, โง่, เสียสติ (ซึ่งเป็นอาการของคนดมกาว)


กระสอบ

/kra˨˩.sɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

เครื่องสานหรือทอด้วยต้นกระจูดหรือป่านปอเป็นต้น สำหรับบรรจุข้าวและของอื่น ๆ


กก

เรียกคำหรือพยางค์ที่มีตัว ก ข ค ฆ สะกดว่า แม่กก หรือ มาตรากก


กก

ร่วมเชื้อสายกับลาว ກົກ (ก็ก), ไทดำ ꪶꪀꪀ (โกก)

กกไม้

กกขา

กกเสา


กก

ชื่อไม้ล้มลุกในวงศ์ Cyperaceae เกิดในที่ชุ่มแฉะ ชนิดลำต้นกลม ใช้ทอหรือสานเสื่อ เรียกว่า กกกลม หรือ กกเสื่อ (Cyperus corymbosus Rottb., C. tegetiformis Roxb.) ที่ลำต้นเป็นสามเหลี่ยม เช่น กกลังกา (C. alternifolius L.) กกสามเหลี่ยม [Schoenoplectus grossus (L.f.) Palla] กกขนาก หรือ กกกระหนาก (C. difformis L.)


กก

แนบไว้กับอก โดยปรกติเป็นอิริยาบถนอน

กกกอด

กกไข่

กกลูก

โดยปริยายหมายความว่า เก็บนิ่งไว้นานเกินควร

เอาเรื่องไปกกไว้


กก

ซอกด้านในหรือซอกด้านหลังของบานประตูหรือหน้าต่าง, ถ้าเป็นด้านหลังของแผ่นบานประตู เรียกว่า กกประตู, ถ้าเป็นด้านหลังของแผ่นบานหน้าต่าง เรียกว่า กกหน้าต่าง


กก

กะวะ, ชื่อนกเงือกชนิด Buceros bicornis


สรรพนาม

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

(คำ~) คำที่ใช้แทนชื่อ นาม หรือข้อความที่กล่าวมาแล้ว เพื่อไม่ต้องกล่าวชื่อ นาม หรือข้อความนั้นซ้ำอีกเช่น ฉัน เขา เรา ท่าน


ช้านแบบ

ย่อมาจากคำว่า ฉันเป็นแบบนี้ ฉันรู้สึกแบบนี้


บุญ

ยืมมาจากบาลี ปุญฺญ (“คุณธรรม, คุณความดี, การกระทำที่มีคุณความดี”); เทียบสันสกฤต पुण्य (ปุณฺย, “ความดี, คุณธรรม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ບຸນ (บุน), ไทลื้อ ᦢᦳᧃ (บุน), เขมร បុញ្ញ (บุญฺญ), พม่า ပုည (ปุญ)

[เสียงสมาส]
บุน-ยะ-

หน้าตาอิ่มบุญ

การกระทำดีตามหลักคำสอน

ไปทำบุญที่วัด

ความดี, คุณงามความดี

ปล่อยนกปล่อยปลาเอาบุญ

เขาทำบุญช่วยเหลือคนตกทุกข์ได้ยาก

ผลของการทำความดีจากชาติปางก่อน

เขามีบุญจึงเกิดมาบนกองเงินกองทอง


บุญ

แข่งเรือแข่งแพแข่งได้ แข่งบุญแข่งวาสนาแข่งไม่ได้

[เสียงสมาส]
บุน-ยะ-

ช่วยเหลือเกื้อกูลผู้อื่น ในคำว่า ใจบุญ


บุรี

ยืมมาจากสันสกฤต पुर (ปุร) หรือบาลี ปุร

บูรี
บุระ
ปุระ


บูรี

ยืมมาจากสันสกฤต पुर (ปุร) หรือบาลี ปุร

บุรี
บุระ
ปุระ


บุริมทิศ

บุ-ริม-มะ-ทิด


บุริมพรรษา

บุ-ริม-มะ-พัน-สา

บุ-ริม-พัน-สา

/bu˨˩.rim˧.ma˦˥.pʰan˧.saː˩˩˦/^((สัมผัส))

การเข้าพรรษาตอนต้น


บุริมสิทธิ

บุ-ริม-มะ-สิด

สิทธิที่ทำให้อำนาจเรียกร้องได้ก่อนสิทธิธรรมดา


มณฑป

ยืมมาจากบาลี มณฺฑป หรือสันสกฤต मण्डप (มณฺฑป)

เรือนเครื่องยอดขนาดใหญ่มีรูปทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส หลังคาเป็นทรงจอมแห ประกอบด้วยชั้นเชิงกลอนหลายชั้นเป็นต้น

ขันน้ำเย็นของพระเจ้าแผ่นดินที่มีฝาเป็นรูปอย่างมณฑป


มณฑก

ยืมมาจากสันสกฤต मण्डूक (มณฺฑูก) หรือ บาลี มณฺฑูก

กบ (สัตว์), ใช้ว่า มัณฑุก หรือ มณฑุก ก็มี


มณฑก

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอังกฤษ bundook

เรียกปืนเล็กยาวชนิดหนึ่งว่า ปืนมณฑก


มณี

ยืมมาจากสันสกฤต मणि (มณิ) หรือบาลี มณิ

แก้วหินมีค่าสีแดง ในจำพวกนพรัตน์ มักหมายถึงทับทิม


มธุรส

น้ำผึ้ง, รสหวาน


มนตรี

ยืมมาจากสันสกฤต मन्त्री (มนฺตฺรี); เทียบบาลี มนฺตี

ที่ปรึกษา, ผู้แนะนำ

ที่ปรึกษาราชการ, ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่, นิยมใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส

องคมนตรี

รัฐมนตรี

เทศมนตรี


มนเทียร

แผลงมาจากสันสกฤต मन्दिर (มนฺทิร, “เรือน”), จากบาลี มนฺทิร (“เรือน”)

เรือนหลวงซึ่งใช้เป็นที่ประทับประจำของพระมหากษัตริย์ ใช้ว่า พระราชมนเทียร, โบราณใช้ว่า พระราชมณเฑียร


โรคา

แผลงมาจาก โรค


ภาษิต

ยืมมาจากสันสกฤต भाषित (ภาษิต, “ที่พูดไว้”)

ถ้อยคำหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาช้านานแล้ว มีความหมายเป็นคติ เช่น กงเกวียนกำเกวียน


ภาษณ์

ยืมมาจากสันสกฤต भाषण (ภาษณ, “การพูด”); เทียบบาลี ภาสน (“การพูด”)

/pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))


ภาษี

เทียบเปอร์เซียคลาสสิก باژ (บาษ, “บรรณาการ; ค่าผ่านทาง”), ซึ่งร่วมเชื้อสายกับสันสกฤต भक्ति (ภกฺติ, “การกระจาย; การแบ่ง”)
ร่วมเชื้อสายกับลาว ພາສີ (พาสี), เขมร ភាស៊ី (ภาส̰ี), ភស៊ី (ภส̰ี), หรือ ផាស៊ី (ผาส̰ี)

稅

/pʰaː˧.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

เงินที่มีกฎหมายกำหนดให้รัฐหรือท้องถิ่นเรียกเก็บจากบุคคลในเหตุต่าง ๆ เช่น การมีรายได้ การมีทรัพย์สิน การประกอบกิจการ การบริโภค เพื่อใช้จ่ายในการบริหารประเทศหรือท้องถิ่น

ภาษีเงินได้ภาษีบำรุงท้องที่

ภาษีโรงเรือนและที่ดิน

ภาษีมูลค่าเพิ่ม

ความได้เปรียบ

เขามีภาษีกว่า


ภาสน์

ยืมมาจากบาลี ภาสน (“การพูด”); เทียบสันสกฤต भाषण (ภาษณ, “การพูด”)

/pʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))


ภิกขา

การขออาหาร, อาหารที่ขอมา


ภุชงค์

ยืมมาจากสันสกฤต भुजङ्ग (ภุชงฺค), จากบาลี ภุชงฺค

ภุชคะ
ภุชงคมะ

/pʰu˦˥.t͡ɕʰoŋ˧/^((สัมผัส))


ภิงคาร

หม้อน้ำ, เต้าน้ำ


กง

เรียกคำหรือพยางค์ที่มีตัว ง สะกด ว่า มาตรากงหรือแม่กง


กง

เทียบไทลื้อ ᦷᦂᧂ (โกง, “ขอบเขตที่ล้อม”), คำเมือง ᨠᩫ᩠ᨦ (ก็ง, “อาณาเขต”)

วง, ส่วนรอบของล้อเกวียนหรือล้อรถม้าเป็นต้น

เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคำ วง ว่า เป็นวงเป็นกง

ขนมกง

ไร่ล้มลุกที่ถางป่าเป็นหย่อม ๆ ตามเนื้อที่และกั้นเป็นขอบเขตไว้


กง

ม้ากันม้ากง


กง

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย


กง

เทียบมาเลเซีย lengkung

ไม้รูปโค้งที่ตั้งเป็นโครงเรือ

เสลี่ยงที่มีพนักโค้งเหมือนกงเรือ เรียกว่า เสลี่ยงกง


กง

เทียบจีนเก่า弓 (OC *kʷɯŋ, “คันธนู”), อาหม 𑜀𑜨𑜂𑜫 (กอ̂ง์, “ไม้กงดีดฝ้าย; คันกระสุน”), คำเมือง ᨠᩫ᩠ᨦ (ก็ง, “คันธนู; คันกระสุน”)

ไม้สำหรับดีดฝ้าย มีรูปเหมือนคันธนู เรียกว่า ไม้กง หรือ ไม้กงดีดฝ้าย


กง

ปลามังกง (ประถม ก กา ในจินดามณี)


กง

จงโคร่ง (ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิด Bufo asper Gravenhorst)


กง

ปลามังกง (ประถม ก กา ในจินดามณี)


กง

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 公 (กง/กัง, “คำยกย่องชายที่นับถือ”)

คำเรียกชายชราชาวจีน


กงวาน

กงที่มีรูสำหรับให้น้ำเดินที่ท้องเรือ

สำเภาลำใดของพาณิชซึ่งจะตกแต่งต่อติดเป็นกงวาน


กงไฉ่

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 貢菜

/koŋ˧.t͡ɕʰaj˨˩/^((สัมผัส))

ผักกาดเค็มชนิดหนึ่งของจีน


กงฉาก

/koŋ˧.t͡ɕʰaːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เครื่องมือทางช่างชนิดหนึ่ง สำหรับหามฉากในการปักผังหรือกำหนดผังเสา โดยใช้ไม้แบนที่มีความยาวพอสมควรมาประกอบให้เป็นมุม 90 องศา แล้วยึดปลายทั้ง 2 ข้างด้วยไม้อีกชิ้นหนึ่ง


ก๊ง

จากหมิ่นใต้ 管 (ก้วง, “กระบอก”)

/koŋ˦˥/^((สัมผัส))

หน่วยตวงเหล้า ตามวิธีประเพณี 1 ก๊งเท่ากับ 50 ลูกบาศก์เซนติเมตร


ก๊ง

จากหมิ่นใต้ 管 (ก้วง, “กระบอก”)

/koŋ˦˥/^((สัมผัส))

ดื่ม (ใช้แก่เหล้า)

วันนี้จะไปก๊งกันที่บ้านใครดี

วัน ๆ เอาแต่ก๊งเหล้า ไม่ช่วยทำงานทำการบ้างเลย

มึน, งง, เมา

วันนี้ทำอะไรผิด ๆ พลาด ๆ ไปหมด สงสัยจะก๊ง


กงเต๊ก

จากฮกเกี้ยน 功德 (kong-tek, “คุณงามความดี”), จาก 功 (kong, “ความดี”) + 德 (tek, “คุณธรรม”)

การทำบุญให้แก่ผู้ตายตามพิธีของนักบวชนิกายจีนและญวน มีการสวดและเผากระดาษที่ทำเป็นรูปต่าง ๆ มีบ้านเรือน คนใช้ เป็นต้น


กงสี

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 公司 (gong1 si1)

/koŋ˧.siː˩˩˦/^((สัมผัส))

ของกองกลางที่ใช้รวมกันสำหรับคนหมู่หนึ่ง ๆ


กงสุล

ยืมมาจากฝรั่งเศส consul

ชื่อตำแหน่งของบุคคลซึ่งรัฐบาลของประเทศหนึ่งแต่งตั้งให้เป็นผู้แทนประจำอยู่ในเมืองต่าง ๆ ของอีกประเทศหนึ่ง เพื่อทำหน้าที่ช่วยเหลือคนชาติของประเทศผู้แต่งตั้งกงสุลที่ไปอยู่ในเมืองต่างประเทศนั้น ๆ และเพื่อดูแลผลประโยชน์ทั่วไปของประเทศผู้แต่งตั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการพาณิชย์ กงสุลมี 2 ประเภท คือ (1) กงสุลโดยอาชีพ ได้แก่ ผู้ที่เป็นข้าราชการของประเทศผู้แต่งตั้ง และ (2) กงสุลกิตติมศักดิ์ได้แก่ ผู้ได้รับแต่งตั้งซึ่งมิใช่ข้าราชการและไม่ได้รับเงินเดือน ซึ่งอาจเป็นคนชาติของประเทศผู้แต่งตั้ง หรือคนชาติอื่นก็ได้ กงสุลที่มีตำแหน่งเป็นหัวหน้าสถานกงสุลมี 4 ระดับ คือ กงสุลใหญ่ กงสุล รองกงสุล และตัวแทนฝ่ายกงสุล


กงสุล

ยืมมาจากฝรั่งเศส consul

เกี่ยวกับกงสุล

สถานกงสุล

เขตกงสุล

พนักงานฝ่ายกงสุล


กชกร

/kot̚˨˩.t͡ɕʰa˦˥.kɔːn˧/^((สัมผัส))

ดอกบัวคือมือ คือกระพุ่มมือ


กฐิน

ยืมมาจากบาลี กฐิน (“ไม้สะดึง”)

ผ้าที่ทายกถวายแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษา

การทำบุญในเทศกาลหรือฤดูตั้งแต่แรม 1 ค่ำ เดือน 11 ถึงกลางเดือน 12


กณิการ์

ไม้กรรณิการ์.

งามดั่งดอกกณิการ์กาญจนสุหร่ายรดเบิกบานน่าชมเชย

ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก ทานกัณฑ์


กด

ร่วมเชื้อสายกับจ้วง bya goet (ปยา/ปลา กด), จ้วงแบบจั่วเจียง bya goet (ปยา กด)，จ้วง noeg goet (นกกด-นกกด) , จ้วงแบบจั่วเจียง noeg goet (นกกด-นกกด)

ชื่อมาตรา กด มีตัว จ ฉ ช ซ ฌ ฏ ฎ ฐ ฑ ฒ ด ต ถ ท ธ ศ ษ ส สะกด

ชื่อปลาไม่มีเกล็ดชนิดหนึ่ง มีหนวด หลายชนิด หลายขนาด ครีบหลังตอนแรกและครีบอกมีก้านครีบเป็นเงี่ยง ครีบหลังตอนที่ ๒ เป็นครีบไขมัน

ชื่อนกชนิดหนึ่ง

คำกำกับชื่อปีในวิธีนับศักราชของชาวไทยเหนือ ตรงกับเลข 7


กด

เทียบลาว ກົດ (ก็ด)

ใช้กำลังดันให้ลง

โดยปริยายหมายความว่า แกล้งกักไว้

กดคดี

ทำให้มีค่าน้อยลงกว่าที่ควรจะเป็น

กดราคา

กดคะแนน


กตเวทิตา

ยืมมาจากบาลี กตเวทิตา

กะ-ตะ-เว-ทิ-ตา

ความเป็นผู้ประกาศคุณท่าน, ความเป็นผู้สนองคุณท่าน


กตเวที

ประกาศคุณท่าน, สนองคุณท่าน, ใช้คู่กันกับ กตัญญู


กตเวที

ผู้ประกาศให้ท่านทราบว่าได้รับอุปการะ


กตัญชลี

ยืมมาจากบาลี กตญฺชลี; เทียบสันสกฤต कृताञ्जली (กฺฤตาญฺชลี)

กะ-ตัน-ชะ-ลี


กตัญญุตา

กะ-ตัน-ยุ-ตา


กตัญญู

ยืมมาจากบาลี กตญฺญู; เทียบสันสกฤต कृतज्ञा (กฺฤตชฺญา)

ผู้รู้คุณต่อผู้มีพระคุณ, ผู้รู้คุณท่าน


กตัญญู

กระตัญู
ความกตัญญู (noun-from-adj)

รู้คุณต่อผู้มีพระคุณ

ความกตัญญูเป็นสมบัติของผู้มีจิตใจงาม


กตาภินิหาร

กต (“อันเขาทำแล้ว”) + อภินิหาร

กะ-ตา-พิ-นิ-หาน

/ka˨˩.taː˧.pʰi˦˥.ni˦˥.haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

บุญอันยิ่งใหญ่ที่ได้ทำไว้


กตาภินิหาร

กต (“อันเขาทำแล้ว”) + อภินิหาร

กะ-ตา-พิ-นิ-หาน

มีอภินิหารที่ทำไว้


กติกา

ยืมมาจากบาลี กติกา

กฎเกณฑ์หรือข้อตกลงที่บุคคลตั้งแต่ 2 ฝ่ายขึ้นไปกำหนดขึ้นเป็นหลักปฏิบัติ

กติกาชกมวย

กติกาฟุตบอล


กติกา

หนังสือสัญญา, ข้อตกลง


กถา

ยืมมาจากบาลี กถา; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᨳᩣ (กถา)

/ka˨˩.tʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

ถ้อยคำ, คำอธิบาย, คำกล่าว, เรื่อง


กทลี

ยืมมาจากสันสกฤต कदली (กทลี) หรือบาลี กทลี


กน

เรียกคำหรือพยางค์ที่มีตัว ญ ณ น ร ล ฬ สะกด ว่า มาตรากนหรือแม่กน


กน

มัว, คอย, เฝ้า

จะกนกินแต่น้ำตาอนาทร


ก่น

ตั้งหน้า, มุ่ง

อยู่เย็นยงงก่นเกอด พิจลการ


ก่น

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩫ᩠᩵ᨶ (ก็่น), เขิน ᨠᩫ᩠᩵ᨶ (ก็่น), ลาว ກົ່ນ (ก็่น), ไทลื้อ ᦷᦂᧃᧈ (โก่น), ไทใหญ่ ၵူၼ်ႇ (กู่น), ไทใต้คง ᥐᥨᥢᥱ (โก่น), พ่าเก ကုꩫ် (กุน์), อาหม 𑜀𑜤𑜃𑜫 (กุน์)

ขุดโค่น, ขุดอย่างถอนรากถอนโคน


ก้น

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *konꟲ², จากไทดั้งเดิม *konꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩫ᩠᩶ᨶ (ก็้น), ลาว ກົ້ນ (ก็้น), ไทลื้อ ᦂᦳᧃᧉ (กุ้น), ไทใหญ่ ၵူၼ်ႈ (กู้น), ไทใต้คง ᥐᥨᥢᥲ (โก้น), พ่าเก ကုꩫ် (กุน์), อาหม 𑜀𑜤𑜃𑜫 (กุน์), ซาปา kunꟲ¹, จ้วง gunj (กุ้น, “ก้น”), จ้วงแบบจั่วเจียง gunj (กุ้น, “ก้น”)

ส่วนเบื้องล่างของลำตัวของคนหรือส่วนท้ายของลำตัวของสัตว์

ล้างก้น

บริเวณก้นด้วย

ส่วนล่างของภาชนะ, ตรงข้ามกับ ปาก

ก้นหม้อ

ส่วนสุดของห้วงหรือแอ่ง, ตรงข้ามกับ ปาก

ก้นบ่อ

ก้นเหว

ก้นคลอง

ส่วนสุดที่เหลือ

ก้นเทียน

ก้นบุหรี่


กนิษฐภคินี

กะ-นิด-ถะ-พะ-คิ-นี

/ka˨˩.nit̚˦˥.tʰa˨˩.pʰa˦˥.kʰi˦˥.niː˧/^((สัมผัส))


กนิษฐภาดา

กะ-นิด-ถะ-พา-ดา

/ka˨˩.nit̚˦˥.tʰa˨˩.pʰaː˧.daː˧/^((สัมผัส))


กบ

เรียกคำหรือพยางค์ที่มีตัว บ ป พ ฟ ภ สะกด ว่า แม่กบ หรือ มาตรากบ


กบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kɤpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກົບ (ก็บ), คำเมือง ᨠᩫ᩠ᨷ (ก็บ), ไทใหญ่ ၵူပ်း (กู๊ป), อาหม 𑜀𑜤𑜆𑜫 (กุป์), ไทดำ ꪶꪀꪚ (โกบ), ปู้อี gobt, จ้วง goep, แสก กั๊บ; เทียบเบดั้งเดิม *kupᴰ² (“กบใหญ่”)

ra

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

蛙

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

青蛙

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

སྦལ་པ

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

ဖား

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

rāna

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

ກົບ

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

frog

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

rana

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

béka

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

កង្កែប

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

frø

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

Frosch

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

rã

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

żaba

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

beng

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

ၶဵတ်ႇ

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

ၵူပ်း

ชื่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดหนึ่ง

ชื่อสัตว์สี่เท้าสะเทินน้ำสะเทินบกในวงศ์ Ranidae ไม่มีหาง ตีนแบนมีหนังติดเป็นพืด กระโดดได้ไกล ว่ายน้ำดำน้ำได้เร็ว มักวางไข่ในน้ำ เมื่อยังเป็นตัวอ่อนจะมีหาง อยู่ในน้ำเรียกว่า ลูกอ๊อด ภายหลังจึงงอกขา หางหดหายไป แล้วขึ้นอาศัยบนบก หน้าแล้งอยู่แต่ในรู ไม่ออกหาอาหารชั่วคราว เรียกว่า กบจำศีล มีหลายชนิดเช่น กบนา (Rana tigerina)


กบ

(ปลา~) ปลาคางคก


กบ

เครื่องมือช่างไม้สำหรับไสไม้ ทำหน้าไม้ให้เรียบ ให้เป็นราง หรือลอกบัว ลอกลวด มีมากชนิดด้วยกัน

กบกระดี่

กบบรรทัด

กบบัว

อุปกรณ์ใช้เหลาดินสอ


กบ

ชื่อทุเรียนพันธุ์หนึ่ง

ชื่อไม้ล้มลุกมีหัวชนิดหนึ่งในสกุล Geodorum วงศ์ Orchidaceae หัวมีลักษณะเหมือนกบ เชื่อกันว่าใช้ในทางอยู่ยงคงกระพันได้, ข้าวอังกุลี ก็เรียก


กบ

เต็มมาก, เต็มแน่น

ข้าวกบหม้อ

มะพร้าวมีลูกกบคอ


กบ

สลักไม้ที่ใส่ไว้ด้านในส่วนล่างตอนกลางของบานหน้าต่างหรือประตูทำหน้าที่คล้ายกลอน เมื่อปิดหน้าต่างหรือประตู ใช้กบนี้สอดเข้าในช่องเจาะตัวไม้ธรณี


กบ

คำวิสามานยนาม

/kɔː˧.bɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ กระบี่


กบฏ

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรเก่า កបត (กปต), จากสันสกฤต कपट (กปฏ, “ความคด, ความโกง”); เทียบกับเขมร ក្បត់ (กฺบต̍)

ประทุษร้ายต่อทางอาณาจักร, ทรยศ


กบฏ

การประทุษร้ายต่อทางอาณาจักร, ความทรยศ

ชื่อความผิดอาญาฐานกระทำความผิดต่อความมั่นคงของรัฐภายในราชอาณาจักร โดยใช้กำลังประทุษร้าย หรือขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้ายเพื่อล้มล้างหรือเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญ หรือล้มล้างอำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร หรืออำนาจตุลาการ หรือแบ่งแยกราชอาณาจักร หรือยึดอำนาจปกครองในส่วนใดส่วนหนึ่งแห่งราชอาณาจักร เรียกว่า ความผิดฐานเป็นกบฏ


กบดาน

ไม่ทราบรากศัพท์

นอนพังพาบกับพื้นใต้น้ำ เป็นอาการของจระเข้

โดยปริยายหมายถึงหลบซ่อนตัวไม่ออกมา


กบทู

สันหลังคาเรือน, ไม้ข่มข้างกลอน


กบาล

ยืมมาจากสันสกฤต कपाल (กปาล) หรือบาลี กปาล; ร่วมเชื้อสายกับเขมร ក្បាល (กฺบาล), เขมรเหนือ กบาล, ลาว ກະບານ (กะบาน)

ส่วนกลางของกะโหลกศีรษะ, หัว

ตีกบาล

เขกกบาล

แผ่นหรือเศษกระเบื้องดินเผา

ลานกลางหมู่บ้าน เรียกว่า กบาลบ้าน

เรียกภาชนะที่ใส่เครื่องเซ่นผีแล้วนำไปทิ้งที่ทางสามแพร่ง

เอาเหล้าข้าวใส่กบาลออกเซ่นวัก


กบินทร์

ยืมมาจากสันสกฤต कपीन्द्र (กปีนฺทฺร), จาก कपि (กปิ, “ลิง”) + इन्द्र (อินฺทฺร, “ผู้เป็นใหญ่”)


กบินทร์

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี


กบิล

ยืมมาจากสันสกฤต कपिल (กปิล, “มีสีอย่างลิง, สีน้ำตาล”)


กบิล

เทียบฮินดี कपिल (กปิล, “ชนิด, จำพวก, ตระกูล”)

ระเบียบ, แบบ, ทาง

กบิลความ

กบิลเมือง

กระบวน, หมู่

กบิลไม้

กบิลว่าน


กบี่

ยืมมาจากสันสกฤต कपि (กปิ) หรือบาลี กปิ


กบี่ธุช

ธงที่มีรูปหนุมานเป็นเครื่องหมาย


กบูร

แต่ง, ประดับ


กบูร

ก็ใช้สาวสนมอนนกบูร — นครกัณฑ์ มหาชาติคำหลวง ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ.ศ. ๒๔๖๐


กโบร

ยืมมาจากบาลี กปฺปร (“ศอก”); เทียบสันสกฤต कूर्पर (กูรฺปร, “ศอก”)


กโบล

ยืมมาจากบาลี กโปล


กปิ

ยืมมาจากสันสกฤต कपि (กปิ) หรือบาลี กปิ

ทรงพาหะองคต กปิยศโยธิน


กม

(แม่~, มาตรา~) คำหรือพยางค์ที่มีตัว ม สะกด


กม

เกลือกเจ้าแม่มาคิดคม ครุบคั้นกินกม บไว้บวางตัวตู


ก้ม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kɤmꟲ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກົ້ມ (ก็้ม), เขิน ᨠᩫ᩠᩶ᨾ (ก็้ม), ไทลื้อ ᦂᦳᧄᧉ (กุ้ม), ไทดำ ꪶꪀ꫁ꪣ (โก้ม), ไทใหญ่ ၵူမ်ႈ (กู้ม), อาหม 𑜀𑜤𑜪 (กุํ), จ้วง gumj (กุ้ม), จ้วงแบบจั่วเจียง gumj (กุ้ม)

ทำให้ต่ำลงโดยอาการน้อม (ใช้เฉพาะ หัว หน้า และหลัง)

ก้มหัว

ก้มหน้า

ก้มหลัง


กมล

ยืมมาจากสันสกฤต कमल (กมล) หรือบาลี กมล


กมลา

ยืมมาจากสันสกฤต कमला (กมลา, “หญิงที่วิเศษ; พระลักษมี”) หรือบาลี กมลา (“นางงาม”)

ชื่อฉันท์วรรณพฤติ กำหนดด้วย 4 คณะสลับกัน คือ ส คณะ ย คณะ ส คณะ ย คณะ เรียกว่า กมลฉันท์ หรือ กมลาฉันท์


กมลา

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอกะทู้ จังหวัดภูเก็ต


กมลาสน์

ยืมมาจากสันสกฤต कमलासन (กมลาสน) หรือบาลี กมลาสน; เทียบเท่า กมล + อาสน์

ผู้มีดอกบัวเป็นประทับ หมายถึงพระพรหม


กมเลศ

ดุจองค์สมเด็จกมเลศอันลีลาศ ลงจากชั้นสุทธาวาสบวรวิมาน


กมัณฑลุ

ยืมมาจากสันสกฤต कमण्डलु (กมณฺฑลุ) หรือบาลี กมณฺฑลุ

กะ-มัน-ทะ-ลุ

กะโหลกน้ำเต้า, หม้อน้ำหรือภาชนะของนักบวช ใช้ใส่น้ำ


กรกฏ

ยืมมาจากสันสกฤต कर्कट (กรฺกฏ); เทียบบาลี กกฺกฏ

ชื่อราศีกลุ่มดาวรูปปู


กรกฎ

ชื่อราศีกลุ่มดาวรูปปู


กรชกาย

ยืมมาจากบาลี ก (“น้ำ”) + รช (“ธุลี”) + กาย (“ร่างกาย”)

กะ-ระ-ชะ-กาย


กรณฑ์

ยืมมาจากสันสกฤต करण्ड (กรณฺฑ) หรือบาลี กรณฺฑ

กรัณฑ
กรัณฑ์

ภาชนะมีฝาปิด, ภาชนะใส่น้ำ

บรรจุพระบรมธาตุในสุวรรณกรณฑ์

เครื่องหมายทางคณิตศาสตร์รูปดังนี้ √


กรณี

ยืมมาจากสันสกฤต करणी (กรณี) หรือบาลี กรณี


กรด

ไม่ทราบรากศัพท์; เทียบลาว ກົດ (ก็ด)

สารอย่างหนึ่ง มีรสเปรี้ยว โดยปรกติกัดหรือทำให้สิ่งอื่นแปรไป

สารเคมีที่ประกอบด้วยธาตุไฮโดรเจน และเมื่อสารนี้ละลายน้ำเป็นสารละลายแล้ว ไฮโดรเจนที่มีอยู่ทั้งหมดหรือบางส่วนต้องแปรสภาพออกมาเป็นไฮโดรเจนไอออน (H+) สารละลายที่ได้มีรสเปรี้ยวเปลี่ยนสีลิตมัสสีน้ำเงินเป็นสีแดงได้, สารเคมีที่มีสมบัติจ่ายโปรตอนให้แก่สารอื่นได้, สารเคมีที่มีสมบัติรับอิเล็กตรอนคู่หนึ่งมาจากสารอื่นได้


กรด

ไม่ทราบรากศัพท์; เทียบลาว ກົດ (ก็ด)

คม, มีลักษณะที่กัดกร่อนหรือตัดสิ่งของได้

น้ำกรด

ลมกรด


กรด

ชื่อไม้เถาชนิด Combretum tetralophum C. B. Clarke ในวงศ์ Combretaceae มักขึ้นในที่น้ำท่วม เช่น ตามฝั่งน้ำลำคลอง ใบโดยมากออกรอบข้อ 2 หรือ 3 ใบ ใบอ่อนสีม่วงดำ เมื่อแก่เปลี่ยนเป็นสีเขียว ผลมีสันแข็งเป็น 4 ครีบ, เถาวัลย์กรด ก็เรียก

ชื่อไม้เถาชนิด C. trifoliatum Vent. มีลักษณะคล้ายกันมาก แต่ผลมี 5 ครีบ

กรดกระถินอินจันพรรณไม้

สีเอยเจ้าสีสด เจ้าปลูกต้นกรดไว้ริมท่า


กรด

ยืมมาจากสันสกฤต कलश (กลศ) หรือบาลี กลส

ภาชนะใส่น้ำเทพมนตร์ของพราหมณ์ ลักษณะเหมือนคนโทมีฝาปิด มีพวยอย่างกาน้ำ


กรบ

เครื่องแทงปลา ใช้ไม้ไผ่เหลาเป็นซี่ 3 ซี่ ปลายสวมด้วยเหล็กแหลม โคนรวบเข้าด้วยกัน ต่อด้ามเป็นอย่างรูปคอม้า


กรพินธุ์

แผลงมาจาก กุรุพินท์

ทับทิม (พลอย)

จงแต่งเขนแต่งขันธ์ ผ้าเกราะพรรณรายแพร้ว ดยรดาษแก้วกรพินธุ์