แถว

ยืมมาจากจีนยุคกลาง條 (MC dew); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน แถว หรือ แทว, ลาว ແຖວ (แถว) หรือ ແທວ (แทว), เขิน ᨳᩯ᩠ᩅ (แถว) หรือ ᨴᩯ᩠ᩅ (แทว), ไทลื้อ ᦶᦏᧁ (แถว), ไทใหญ่ ထႅဝ် (แถว) หรือ တႅဝ်း (แต๊ว), ไทใต้คง ᥗᥦᥝᥴ (แถ๋ว), พ่าเก ထိဝ် (ถิว์), อาหม 𑜌𑜧 (ถว์), 𑜌𑜢𑜈𑜫 (ถิว์), หรือ 𑜌𑜨𑜧 (ถอ̂ว์)

တႅဝ်း

คนหรือสิ่งที่เรียงเป็นเส้น

ແຖວ

คนหรือสิ่งที่เรียงเป็นเส้น

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

/tʰɛw˩˩˦/^((สัมผัส))

คนแถวนี้

คนหรือสิ่งที่เรียงเป็นเส้นเป็นแนว

แถวทหาร


แนว

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩯ᩠ᩅ (แนว), อีสาน แนว, ลาว ແນວ (แนว), ไทลื้อ ᦶᦓᧁ (แนว), ไทดำ ꪵꪙꪫ (แนว)

/nɛːw˧/^((สัมผัส))

สิ่งที่มีลักษณะเป็นแถว

แนวสน

แนวรั้ว

สิ่งที่เป็นเส้นเป็นทางยาวไป

ถูกเฆี่ยนเป็นแนว

ลักษณะเช่นนั้น

แนวความคิด

แนวนโยบาย


ขนัน

ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง


ขนัน

กัน, บัง, ขวาง


บัง

ยืมมาจากเขมร បាំង (บาํง); ร่วมเชื้อสายกับลาว ບັງ (บัง)

กัน กั้น หรือปิดไม่ให้เห็น ไม่ให้ผ่าน ไม่ให้โดน

บังแดด

บังฝน

บังลม

ยืนบัง


บัง

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากมาเลเซีย abang (“พี่ชาย”)

คำเรียกชายผู้มีเชื้อสายแขกมลายูหรือแขกอินเดีย


ขนาง

/kʰa˨˩.naːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


ขนาด

ร่วมเชื้อสายกับปักษ์ใต้ คะน้าด, น้าด, ลาว ຂະໜາດ (ขะหนาด); เทียบเขมร ខ្នាត (ขฺนาต)

/kʰa˨˩.naːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของรูปที่กำหนดสังเกตได้ว่าใหญ่ เล็ก สั้น ยาว หนัก หรือ เบา เท่านั้นเท่านี้

ขนาดใหญ่

ขนาดยาว

ขนาด 2 × 1 เมตร

อัตรา, เกณฑ์ที่กำหนดไว้

ดีถึงขนาด

เกินขนาด

ไม่ได้ขนาด


ขนาด

/kʰa˨˩.naːt̚˨˩/^((สัมผัส))

เครื่องสาดน้ำรดต้นไม้ โดยมากสานด้วยไม้ไผ่ รูปแบน ๆ มีด้ามสำหรับถือ


อาย

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʔaːjᴬ³ (Jonsson, 1991); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩋᩣ᩠ᨿ (อาย), เขิน ᩋᩣ᩠ᨿ (อาย), ลาว ອາຍ (อาย), ไทลื้อ ᦀᦻ (อาย), ไทดำ ꪮꪱꪥ (อาย), ไทใหญ่ ဢၢႆ (อาย), ไทใต้คง ᥟᥣᥭ (อาย), อาหม 𑜒𑜩 (อย์)

การอาย (abstract-noun)
ความอาย (abstract-noun)

ᩋᩣ᩠ᨿ

รู้สึกกระดาก

ဢၢႆ

รู้สึกกระดาก

ອາຍ

รู้สึกกระดาก

shy

รู้สึกกระดาก

/ʔaːj˧/^((สัมผัส))

รู้สึกกระดาก, รู้สึกขายหน้า


อาย

แผลงมาจาก ไอ (“สิ่งอย่างควันที่ลอยออกมา”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน อาย, ลาว ອາຍ (อาย), เขิน ᩋᩣ᩠ᨿ (อาย), ไทลื้อ ᦀᦻ (อาย), ไทใหญ่ ဢၢႆ (อาย), ไทใต้คง ᥟᥣᥭ (อาย)

/ʔaːj˧/^((สัมผัส))


สัดส่วน

สัด + ส่วน; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ proportion

ส่วนผสมของสิ่งต่างๆ ตามอัตราที่กำหนด

การผสมปูนโบกฝาผนังจะใช้ซีเมนต์ ทราย และปูนขาว ในสัดส่วน 3:2:1

การเท่ากันของ 2 อัตราส่วน คือ อัตราส่วนของปริมาณที่ 1 ต่อปริมาณที่ 2 เท่ากับอัตราส่วนของปริมาณที่ 3 ต่อปริมาณที่ 4


ขนาน

ยืมมาจากเขมร ខ្នាន (ขฺนาน)

/kʰa˨˩.naːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ลักษณนามของยา


ขนาน

ยืมมาจากเขมร ខ្នាន (ขฺนาน)

/kʰa˨˩.naːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เรียงคู่กันไป

เรียก, ตั้ง (ขนานนาม)


เรียก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *riəkᴰᴸ⁴; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩁ᩠ᨿᨠ (รยก), เขิน ᩁ᩠ᨿᨠ (รยก), อีสาน เฮียก, ลาว ຮຽກ (ฮยก), ไทลื้อ ᦵᦣᧅ (เฮก), ไทดำ ꪭꪸꪀ (ฮย̂ก), ไทใหญ่ ႁဵၵ်ႈ (เห้ก), พ่าเก ꩭိက် (หิก์), อาหม 𑜍𑜢𑜀𑜫 (ริก์), แสก เหร้ก, จ้วง lig (ลีก) (เมือง Jingxi) หรือ lieg (เลียก) (เมือง Daxin)

cridar

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ᩁᩬ᩶ᨦ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

roepen

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ꪵꪄꪀ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ꪭꪸꪀ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ႁွင်ႉ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

ເອີ້ນ

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

llamar

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

call

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไป

เปล่งเสียงเพื่อให้มาหรือให้ไปเป็นต้น

แม่เรียกให้มาทำการบ้าน

ช่วยเรียกสุนัขไปเสียที

ครูเรียกมาลีให้มาหา

เรียกประชุม

เรียกหมอ

เรียกน้ำ

เรียกลม

น้ำที่ทำให้แข็งเรียกว่าน้ำแข็ง

ภาชนะอย่างนี้เรียกว่าถ้วย

กำหนดเอา, ร้องเอา

หมอเรียกค่ารักษาพยาบาล

โจทก์เรียกค่าเสียหาย

รัฐบาลเรียกเก็บภาษี

ชวนให้มีอาการเช่นนั้น

เรียกน้ำตา

เรียกเสียงตบมือ


ขนานน้ำ

ท่าที่เอาเรือ 2 ลำมาจอดเทียบเคียงกัน แล้วปูกระดานเพื่อให้ขึ้นลงสะดวก


ขนานลี่

เรือที่แล่นคู่เคียงกันไป


ขนานใหญ่

มาก, อย่างมาก


ขนาบ

/kʰa˨˩.naːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ประกบเข้าให้แน่น

เอาไม้ขนาบทั้งข้างล่างข้างบนหรือขนาบข้างเป็นต้น

ประชิดเข้าไปทั้ง 2 ข้าง

กองทัพตีขนาบ

ติดชิดกันอยู่ทั้ง 2 ข้าง

ที่ดินขนาบคาบเกี่ยวกัน

โดยปริยายหมายความว่า เรื่อยมา, ตลอดมา

รับของถวายกันขนาบมา


ขนาบ

/kʰa˨˩.naːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ถูกขนาบ

ดุ, ว่า, เอ็ด

ฉันกลับบ้านเย็นไม่ได้ เดี๋ยวโดนแม่ขนาบ

อยู่ในความควบคุมอย่างเข้มงวด

เขาไปไหนไม่ได้ เพราะถูกพ่อแม่ขนาบตลอดเวลา


ประชิด

/pra˨˩.t͡ɕʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

เข้าถึงตัว, เข้าชิดตัว

ผู้ร้ายมาประชิดตัว


ประกบ

เทียบเขมร ផ្គួប (ผฺคัวบ), มอญ ဗ္ဂပ် (พฺคป์) / ဗဂပ် (พคป์); เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ประกอบ

แนบชิดกัน, ทาบกัน

ฝาหอยแครงประกบกันอยู่

ขนมครก 2 ฝาประกบกัน


เล่นงาน

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

กระทำเอา (มักใช้ในทางไม่ดี เช่น ถูกดุด่า ว่ากล่าว ทำร้าย เป็นต้น)


ดุ

/duʔ˨˩/^((สัมผัส))

ว่ากล่าวหรือทักท้วง ด้วยความโกรธหรือไม่พอใจ เพราะมีความผิดหรือไม่อยู่ในโอวาท

(โดยนัย) มีอันตรายมาก, มีคนเสียชีวิตมาก


ดุ

/duʔ˨˩/^((สัมผัส))

มีลักษณะทำให้น่ากลัว หรือน่าเกรงขาม

ร้าย, ร้ายกาจ, เหี้ยมโหด


ตำหนิ

ยืมมาจากเขมร តំណិះ (ตํณิะ), แผลงมาจาก តិះ (ติะ); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕຳໜິ (ตำหนิ)

รอยแผลเป็นหรือไฝปานเป็นต้นที่เป็นเครื่องหมายให้สังเกตเห็นได้

รอยเสียที่ผลไม้หรือสิ่งของ


ตำหนิ

ติว่าบกพร่อง


ตักเตือน

(ตัก แผลงมาจาก ทัก) + เตือน

พูดให้รู้ตัวว่าอย่าทำผิด


ว่ากล่าว

ตำหนิ, ตักเตือน

มาทำงานสายเป็นประจำจึงถูกผู้บังคับบัญชาเรียกไปว่ากล่าว

ผู้ใหญ่ว่ากล่าวไม่เชื่อฟัง


กำราบ

แผลงมาจากกราบ. จากเขมร កំរាប (กํราบ, “to subdue; to flatten; etc”), แผลงมาจากក្រាប (กฺราบ)

ทำให้เข็ดหลาบ กลัว สิ้นพยศ สิ้นฤทธิ์


ชนิด

ไม่ทราบรากศัพท์; เทียบลาว ຊະນິດ (ซะนิด)
ในอนุกรมวิธาน ยืมความหมายจากอังกฤษ species; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

/t͡ɕʰa˦˥.nit̚˦˥/^((สัมผัส))

อย่าง, จำพวก

คนชนิดนี้อยู่ไปก็ไร้ประโยชน์

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดหนึ่ง

ระดับอนุกรมวิธานหนึ่ง อยู่ใต้สกุล (genus); หน่วยอนุกรมวิธานในระดับดังกล่าว


ชนิด

ᨩᩮᩬᩥ᩶ᩋ

อย่าง, จำพวก, ประเภท

ᩀ᩵ᩣ᩠ᨦ

อย่าง, จำพวก, ประเภท

မဵဝ်း

อย่าง, จำพวก, ประเภท

ၸိူင်ႉ

อย่าง, จำพวก, ประเภท

ຊະນິດ

อย่าง, จำพวก, ประเภท

ແນວ

อย่าง, จำพวก, ประเภท

kind

อย่าง, จำพวก, ประเภท

/t͡ɕʰa˦˥.nit̚˦˥/^((สัมผัส))

อย่าง, จำพวก

ในอ่างปลามีปลาอยู่ 3 ชนิด


แม้

ᨲᩮ᩠ᨾ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ᨾᩯ᩠᩶ᨶᩅ᩵ᩤ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ᨲᩯ᩠ᨾ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ᦐᧂᧉᦞᦱᧈ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ᦶᦙᧃᧉᦞᦱᧈ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ပိၵ်ႉသမ်ႉ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ပဵၵ်ႉသမ်ႉ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

သေတႃႉ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ແມ່ນວ່າ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ເຖິງ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ແມ້

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

ຢຽວ

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

although

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

even though

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

/mɛː˦˥/^((สัมผัส))

ถึง, แม้น, ผิ, หาก

คำสนับสนุนข้ออ้างให้เห็นเด่นขึ้นโดยการเปรียบเทียบ


ขวาง

ยืมมาจากจีนยุคกลาง橫 (MC hwaeng); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂວາງ (ขวาง), ไทใหญ่ ၶႂၢင် (ขฺวาง), อาหม 𑜁𑜞𑜂𑜫 (ขฺรง์), จ้วง gang/hang, จ้วงแบบจั่วเจียง kvang/kvangj

/kʰwaːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

กีดกั้น, สกัด

น้ำท่วมขวางทางสัญจรของยานพาหนะ

รำคาญหรือไม่ถูกใจ


แปลง

ไม่ทราบรากศัพท์

/plɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ที่โล่งแห่งหนึ่ง ๆ

คล้องช้างกลางแปลง

พื้นที่ที่กำหนดไว้แห่งหนึ่ง ๆ

ที่เป็นแอ่งมีโคลนเลนซึ่งคนหรือสัตว์ทำขึ้น

แปลงหมู

แปลงควาย


แปลง

ไม่ทราบรากศัพท์

/plɛːŋ˧/^((สัมผัส))

เรียกพื้นที่ที่กำหนดไว้

นา 2 แปลง


แปลง

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨸᩖᩯᨦ (แปลง) หรือ ᨸᩯ᩠ᨦ (แปง), ลาว ແປງ (แปง), เขิน ᨸᩯ᩠ᨦ (แปง), ไทลื้อ ᦶᦔᧂ (แปง)

/plɛːŋ˧/^((สัมผัส))

เปลี่ยนสิ่งเดิมให้ผิดแปลกออกไป

เปลี่ยนรูปทั้งหมดให้กลายเป็นอีกรูปหนึ่ง

เปลี่ยนจากรูปเดิมแต่บางส่วน

เปลี่ยนจากรูปเดิมโดยแก้ไขเปลี่ยนแปลงเล็กน้อย

แปลงขวัญ

สร้างคำโดยการเปลี่ยนรากศัพท์ของอีกคำหนึ่งหรือโดยการเพิ่มหน่วยคำเติม เช่น อุปสรรคหรือปัจจัย

แปลงคำ


จารีต

ยืมมาจากบาลี จาริตฺต; เทียบสันสกฤต चारित्र (จาริตฺร)

/t͡ɕaː˧.riːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ประเพณีที่ถือสืบต่อกันมานาน


คิ้ว

眉毛

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

まゆ

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

眉

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

まゆ毛

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

眉毛

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

まゆげ

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

wenkbrauw

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

ၶူၼ်တႃ

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

sourcil

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

Augenbraue

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

ຄິ້ວ

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

ceja

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

eyebrow

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

sopracciglio

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน

ขนง

อรรถาภิธาน:คิ้ว

โขนง

อรรถาภิธาน:คิ้ว

คิ้ว

อรรถาภิธาน:คิ้ว

เจิม

อรรถาภิธาน:คิ้ว

ภมุ

อรรถาภิธาน:คิ้ว

ภมุกะ

อรรถาภิธาน:คิ้ว

ภมุกา

อรรถาภิธาน:คิ้ว

ภรู

อรรถาภิธาน:คิ้ว

ภรูมณฑล

อรรถาภิธาน:คิ้ว

ส่วนโค้งขอบตาด้านบน ซึ่งมีขนขึ้นที่โค้ง

ไม้ที่ช่างลอกเป็นลวดสำหรับประกอบขอบหรือริมประตู หน้าต่าง

เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น (เช่น คิ้วรถยนต์)


ฟุ้ง

/fuŋ˦˥/^((สัมผัส))

หอมฟุ้ง

กลิ่นฟุ้ง

ปลิวไป, กระจายไป

ฝุ่นฟุ้ง


ฟุ้ง

คำกริยาวิเศษณ์

/fuŋ˦˥/^((สัมผัส))

มากเกินควร (ใช้แก่กริยาคุย)

คุยฟุ้ง


แพร่

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແພ່ (แพ่), ไทดำ ꪵꪝ꪿ (แปฺ่)

/pʰrɛː˥˩/^((สัมผัส))

กระจายออกไป, แผ่ออกไป

ผู้ป่วยต้องป้องกันตนเองไม่ให้แพร่เชื้อโรคไปสู่ผู้อื่น

มีการแพร่ข่าวออกไปในทุกหนแห่ง


แพร่

คำวิสามานยนาม

Phrae

ภาษาอังกฤษ|อังกฤษ

/pʰrɛː˥˩/^((สัมผัส))

(จังหวัด~) จังหวัดหนึ่งตั้งอยู่ทางภาคเหนือของประเทศไทย


ง่อย

/ŋɔj˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่แขนหรือขาพิการเคลื่อนไหวไม่ได้อย่างปกติ

มีลักษณะไม่สมบูรณ์


กำจัด

แผลงมาจากขจัด; จากเขมร កំចាត់ (กํจาต̍), แผลงมาจาก ខ្ចាត់ (ขฺจาต̍, “แยก, เคลื่อน, กระจาย, หก”)

ᨠᩴᩣᨧᩢ᩠ᨯ

ทำให้สิ้นซาก

消除

ทำให้สิ้นซาก

ၽဵဝ်ႈပဵတ်ႈ

ทำให้สิ้นซาก

ယႃႉပႅတ်ႈ

ทำให้สิ้นซาก

ກຳຈັດ

ทำให้สิ้นซาก

eliminate

ทำให้สิ้นซาก

eradicate

ทำให้สิ้นซาก

remove

ทำให้สิ้นซาก

ขับไล่, ปราบ, ทำให้สิ้นไป


กำจัด

ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Zanthoxylum rhetsa จัดอยู่ในวงศ์ส้ม (Rutaceae) ต้นและกิ่งก้านเป็นหนาม ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย 5-8 คู่ ผลเล็ก ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 6-7 มิลลิเมตร ผิวขรุขระ มีกลิ่นฉุนคล้ายกลิ่นลูกผักชี เมล็ดกลมดำเป็นมัน ผลใช้เป็นเครื่องแกงเพื่อชูรส


กระจัดกระจาย

คำกริยาวิเศษณ์

แผลงมาจาก ขจัดขจาย

กฺระ-จัด-กฺระ-จาย

/kra˨˩.t͡ɕat̚˨˩.kra˨˩.t͡ɕaːj˧/^((สัมผัส))

เรี่ยรายไป, แตกฉานซ่านเซ็นไป

ไม่รวมอยู่ในพวกเดียวกัน


กลาดเกลื่อน

คำกริยาวิเศษณ์

กลาด + เกลื่อน

กฺลาด-เกฺลื่อน

ดาษดื่น, เรี่ยรายหรือกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป


เกลื่อน

คำกริยาวิเศษณ์

เรี่ยรายหรือกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป

ลอยเกลื่อน

หล่นเกลื่อน


เกลื่อน

ทำให้ยุบหรือราบลง

เกลื่อนที่

เกลื่อนฝี


เกลื่อน

ทำเนื้อความให้เชือนแชหรือไถลไปเป็นเรื่องอื่น


แก้ไข

/kɛː˥˩.kʰaj˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำส่วนที่เสียให้คืนดีอย่างเดิม

แก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจ

แก้ไขปัญหายาเสพติด

แก้ไขวิกฤติของประเทศ

ดัดแปลงให้ดีขึ้น


ประดับ

จากเขมรเก่า ប្រតាប (ปฺรตาป), ប្រតាប្ប (ปฺรตาปฺป), ប្រតប្ប (ปฺรตปฺป, “ทำให้เป็นระเบียบ”), ซึ่งแผลงมาจาก *តាប៑ (*ตาปฺ, “เป็นระเบียบ”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร ប្រដាប់ (บฺรฎาบ̍), ลาว ປະດັບ (ปะดับ)

ตกแต่งให้งามด้วยสิ่งต่าง ๆ มีสร้อย แหวน เป็นต้น

ประดับเหรียญตรา

ประดับอาคารสถานที่

ประดับโคมไฟ

โดยปริยายหมายความว่า ประกอบ, เพิ่ม

ประดับบารมี


ตกแต่ง

แผลงมาจาก ตบแต่ง

/tok̚˨˩.tɛŋ˨˩/^((สัมผัส))

ประดับ, ปรุงจัดให้ดี, ทำให้งาม


จ้อย

/t͡ɕɔj˥˩/^((สัมผัส))


จ้อย

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕɔj˥˩/^((สัมผัส))

คล่อง, ไม่หยุดปาก

พูดจ้อย

พูดจ้อย ๆ

ไม่ได้วี่แวว, ไร้วี่แวว

หายจ้อย

เงียบจ้อย


บัดนี้

คำกริยาวิเศษณ์

บัด + นี้; ร่วมเชื้อสายกับลาว ບັດນີ້ (บัดนี้)

ขณะนี้, เดี๋ยวนี้, ตอนนี้


เล็ก

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩃᩮᩢ᩠ᨠ (เลัก), ลาว ເລັກ (เลัก), ไทลื้อ ᦵᦟᧅ (เลก), ไทใหญ่ လဵၵ်ႉ (เล๎ก), อาหม 𑜎𑜢𑜀𑜫 (ลิก์)

มีขนาดย่อมกว่าเมื่อเทียบกัน

ละมุดเล็กกว่าส้มโอ

กล้วยไข่เล็กกว่ากล้วยหอม

บ้านหลังนี้เล็ก

โดยปริยายหมายความว่า ไม่สำคัญ, สำคัญน้อยกว่า

เรื่องเล็ก


ขนาย

ยืมมาจากเขมร ខ្នាយ (ขฺนาย, “เขี้ยว, เดือย”)

/kʰa˨˩.naːj˩˩˦/^((สัมผัส))


ขนิษฐ

* เลือนมาจากคำว่า กนิษฐ


ขนิษฐา

* เลือนมาจากคำว่า กนิษฐา

/kʰa˨˩.nit̚˦˥.tʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))


ขบ

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.qɤpᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂົບ (ข็บ), ไทใหญ่ ၶူပ်း (ขู๊ป), จ้วง goep, จ้วงแบบจั่วเจียง koep

/kʰop̚˨˩/^((สัมผัส))

เอาฟันเน้นเพื่อให้แตก

ขบเมล็ดแตงโม

เอาฟันเน้นกัน

ขบฟัน

หมาใดตัวร้ายขบ บาทา

อาการที่เมื่อยปวดเหมือนมีอะไรบีบหรือกดอยู่ที่ตรงนั้น เรียกว่า เมื่อยขบ

ลักษณะของสิ่งที่ยังเข้ากันได้ไม่สนิท ยังปีนหรือเกยกันอยู่

บานประตูขบกัน

อาการที่เล็บมือเล็บเท้ายาวจนกดเนื้อข้างเล็บ เรียกว่า เล็บขบ


ขบ

/kʰop̚˨˩/^((สัมผัส))


กัด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *katᴰ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨠᩢ᩠ᨯ (กัด), ลาว ກັດ (กัด), ไทลื้อ ᦂᧆ (กัด), ไทดำ ꪀꪰꪒ (กัด), ไทใหญ่ ၵတ်း (กั๊ต);, จ้วง gaet
เทียบลักเกียkat⁵⁵, มอญ သ္ကိတ် (สฺกิต์, “กัด, งับด้วยปาก”)

ᨡᩫ᩠ᨷ

เอาฟันกดไว้โดยแรง

เอาฟันกดไว้โดยแรง เพื่อไม่ให้สิ่งที่กดไว้หลุดไป หรือเพื่อให้เข้าไป ให้ทะลุ หรือให้ฉีกขาด

กัดสำลีไว้ให้แน่น

สุนัขกัดเข้าไปถึงกระดูก

หนูกัดผ้าเป็นรู

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้กร่อนสลายหรือจางไป

สนิมกัดเหล็ก

กัดสิวกัดฝ้าออกให้หมด

โดยปริยายหมายความว่า ทำให้เปื่อยเป็นแผล

ปูนกัดปาก

น้ำกัดเท้า

เขากัดฉันไม่เลิก

สองคนนี้กัดกันอยู่เรื่อย

พูดว่า, พูดเหน็บแนม

ครูคนนี้สอนดีแต่ชอบกัดเด็กอยู่เรื่อย


กัด

ปลาน้ำจืดขนาดเล็กชนิด Betta splendens Regan ในวงศ์ Osphronemidae ขนาดยาวได้ถึง 6.5 เซนติเมตร ทำรังเป็นหวอดที่ผิวน้ำ ตัวผู้ใหญ่กว่าตัวเมีย มีสีสวยงาม สามารถกางครีบและแผ่นปิดเหงือก เปล่งสีลำตัวให้เข้มขึ้น ในขณะต่อสู้มักกัดกัน จึงเรียกว่า ปลากัด


กัด

เครื่องมือจับปลาทะเลชนิดอวน


กัด

พิกัด, กำหนด

ซ้นนกดดค่าพระราชกุมาร


กัด

คำกำกับชื่อปีในวิธีนับศักราชของไทยเหนือ ตรงกับเลข 6


ขบคิด

คิดตรึกตรองอย่างหนัก


ใคร่ครวญ

ตรึกตรอง, พิจารณา, คิดทบทวน

ใช้ปัญญาใคร่ครวญให้มากก่อนตกลงใจ


เมื่อยขบ

/mɯa̯j˥˩.kʰop̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่เมื่อยปวดเหมือนมีอะไรขบบีบ หรือกดอยู่ที่ตรงนั้น


ขบขัน

/kʰop̚˨˩.kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

น่าหัวเราะ, ชวนหัวเราะ


ชวนหัว

/t͡ɕʰua̯n˧.hua̯˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่ทำให้ขบขัน

เรื่องชวนหัว

ละครชวนหัว


หินดินดาน

หินชั้นประกอบด้วยอะลูมิเนียมซิลิเกตกับแมกนีเซียมซิลิเกต มีเนื้อละเอียดมาก บี้กับน้ำแล้วเหนียวติดมือ


ขัน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັນ (ขัน), ไทลื้อ ᦃᧃ (ฃัน), มอญ ခဝ် (ขว์)

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ภาชนะสำหรับตักหรือใส่น้ำ มีหลายชนิด


ขัน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັນ (ขัน), จ้วง haen

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ตึงหรือให้แน่นด้วยวิธีหมุนกวดเร่งเข้าไป

ขันชะเนาะ

ขันเกลียว


ขัน

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັນ (ขัน), จ้วง haen

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

แข็งแรง, กล้าหาญ

กูนี้คนขัน จะขามคนใด


ขัน

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *χalᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັນ (ขัน), ไทลื้อ ᦃᧃ (ฃัน), ไทดำ ꪄꪽ (ฃัน), ไทขาว ꪄꪽ, ไทใหญ่ ၶၼ် (ขัน), จ้วง haen, จ้วงแบบหนง kaen, แสก หั่น

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

อาการร้องอย่างหนึ่งของไก่หรือนกบางชนิดเฉพาะในตัวผู้ เช่น ไก่ ไก่ฟ้า นกเขา ใช้เป็นสัญญาณติดต่อสื่อสารในสัตว์ประเภทเดียวกัน จะร้องมากในระหว่างฤดูผสมพันธุ์ หรือในเวลาจำเพาะเช่นเช้าตรู่

(องคชาต) แข็งตัว


ขัน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

หัวเราะ, นึกอยากหัวเราะ


ขัน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

น่าหัวเราะ, ชวนหัวเราะ, ขบขัน ก็ว่า


ขัน

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

คัน, ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิดหนึ่ง


ตลก

ยืมมาจากเขมร ត្លុក (ตฺลุก)

ทำให้คนอื่นขบขันด้วยคำพูดหรือกิริยาท่าทางเป็นต้น

โดยปริยายหมายความว่า แกล้งทำหรือพูดให้คนอื่นเข้าใจผิดเพื่อผลประโยชน์ของตน


ตลก

ยืมมาจากเขมร ត្លុក (ตฺลุก)

ขบขัน, ที่ทำให้คนอื่นขบขันด้วยคำพูดหรือกิริยาท่าทางเป็นต้น

หนังตลก

เรียกผู้ที่ทำให้คนอื่นขบขัน ว่า ตัวตลก

เรียกเรื่องที่ทำให้ขบขันหรือเข้าใจผิด ว่า เรื่องตลก


ขบเขี้ยวเคี้ยวฟัน

ขบ + เขี้ยว + เคี้ยว + ฟัน

ขบ-เคี่ยว-เคี้ยว-ฟัน

/kʰop̚˨˩.kʰia̯w˥˩.kʰia̯w˦˥.fan˧/^((สัมผัส))

แสดงอาการโกรธเมื่อยังทำอะไรเขาไม่ได้


โกรธ

ยืมมาจากสันสกฤต क्रोध (กฺโรธ)

โกรฎ
การโกรธ (abstract-noun)
ความโกรธ (abstract-noun)

憤怒

มีความรู้สึกขุ่นเคืองใจ ไม่พอใจ หรือไม่อยากเป็นมิตรอย่างรุนแรง

ขุ่นเคืองใจอย่างแรง, ไม่พอใจอย่างรุนแรง

ก็จะทรงพระโกรธดั่งเพลิงกาล


เคี้ยว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡiəwꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨣ᩠ᨿ᩶ᩅ (คย้ว), เขิน ᨣ᩠ᨿᩴ᩶ (คยํ้), ลาว ຄ້ຽວ (ค้ยว), ไทลื้อ ᦵᦅᧁᧉ (เค้ว), ไทดำ ꪵꪁ꫁ꪫ (แกฺ้ว), ไทขาว ꪵꪁꪫꫂ, ไทใหญ่ ၵဵဝ်ႉ (เก๎ว), อาหม 𑜀𑜢𑜈𑜫 (กิว์)，จ้วงแบบจั่วเจียง keux，จ้วง geux

บดให้แหลกด้วยฟัน

เคี้ยวหมากฝรั่ง


เคี้ยว

คด, โดยมากใช้เข้าคู่กับคำ คด เป็น คดเคี้ยว

น้ำเคี้ยวยูงว่าเงี้ยว ยูงตาม


ขบฉัน

เคี้ยวกิน (ใช้กับนักบวช)


ของขบฉัน

อาหารการกินของนักบวช


ขบถ

แผลงมาจาก กบฏ

รูปแบบอื่นของ กบฏ


ขบถ

แผลงมาจาก กบฏ

รูปแบบอื่นของ กบฏ


ทรยศ

ยืมมาจากเขมรเก่า ទូរយស (ทูรยส), จากสันสกฤต दुर्यशस् (ทุรฺยศสฺ); เทียบเท่า ทร + ยศ; ร่วมรากกับ ทุรยศ

การทรยศ (abstract-noun)
ความทรยศ (abstract-noun)

/tʰɔː˧.ra˦˥.jot̚˦˥/^((สัมผัส))

คิดร้ายต่อผู้มีอุปการะ, กบฏ


พุทรา

ยืมมาจากเขมร ពុទ្រា (พุทฺรา), จากสันสกฤต बदर (พทร) หรือบาลี พทร

ชื่อไม้ต้นชนิด Ziziphus mauritiana ในวงศ์พุทรา (Rhamnaceae) กิ่งมีหนาม ผลมีทั้งกลมและรี


ขบเผาะ

/kʰop̚˨˩.pʰɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

เสียงเวลาเอาฟันขบดังเผาะ


มะม่วงขบเผาะ

มะม่วง + ขบเผาะ

มะ-ม่วง-ขบ-เผาะ

/ma˦˥.mua̯ŋ˥˩.kʰop̚˨˩.pʰɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

ผลมะม่วงอ่อนๆ ที่มีขนาดประมาณหัวแม่มือ


วัยขบเผาะ

วัย + ขบเผาะ

/waj˧.kʰop̚˨˩.pʰɔʔ˨˩/^((สัมผัส))

วัยของเด็กผู้หญิงที่เพิ่งเริ่มแตกเนื้อสาว


รุ่นกระเตาะ

เด็กผู้หญิงเริ่มแตกเนื้อสาว


วัยรุ่น

ช่วงวัยที่มีอายุตั้งแต่ประมาณ 13 - 19 ปี เป็นวัยที่ต่อมาจากวัยเด็ก และเมื่อหมดวัยรุ่นก็จะเข้าสู่วัยผู้ใหญ่


วัย

ยืมมาจากสันสกฤต वय (วย), จากบาลี วย; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄວ (ไว)

[เสียงสมาส]
ไว-ยะ-

เขตอายุ, ระยะของอายุ


รุ่น

ไม่ทราบรากศัพท์

วัยของคนที่ถืออายุเป็นเครื่องกำหนด

รุ่นเด็ก

รุ่นหนุ่ม

รุ่นสาว

รุ่นน้อง

สมัยของคนที่ใช้หลักใดหลักหนึ่งเป็นต้นว่า ปีการศึกษา น้ำหนัก เป็นเครื่องกำหนด

นิสิตรุ่นแรก

บัณฑิตรุ่นที่ 2

นักมวยรุ่นฟลายเวท

คราวหรือสมัยแห่งสิ่งต่าง ๆ ที่เกิดหรือผลิตขึ้นเป็นระยะ ๆ

มะม่วงออกผลรุ่นแรก

รถยนต์คันนี้เป็นรุ่นล่าสุด


รุ่น

ไม่ทราบรากศัพท์

เพิ่งเป็นหนุ่มเป็นสาว, เพิ่งแตกเนื้อหนุ่มแตกเนื้อสาว

วัยรุ่น

ไก่รุ่น


รุ่น

เทียบคำเมือง ᩁᩩ᩵ᩁ (รุ่ร), ลาว ຮຸ່ນ (ฮุ่น), ไทใหญ่ ႁုၼ်ႈ (หุ้น)

กิ่งไม้ที่แตกออกมาใหม่ อ้วน งาม เรียกว่า รุ่นไม้


ขบไม่แตก

คิดไม่ออก, แก้ไม่ตก (ใช้กับปัญหา)


ขบวน

สิ่งที่จัดเป็นแถวเป็นแนว หรือเป็นหมวดหมู่

ทางขี้ผึ้งในการหล่อรูป


ขบวน

ใช้กับการเคลื่อนที่เป็นหมู่ เช่นการเดินทางไปเป็นกลุ่มหรือการเดินแถว


ขบวนการ

กลุ่มบุคคลที่รวมกัน เพื่อดำเนินการหรือทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง


กระบวนการ

กระบวน + การ

กฺระ-บวน-กาน

ปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงอย่างมีระเบียบ ไปสู่ผลอย่างหนึ่ง

กรรมวิธี ลำดับการกระทำซึ่งดำเนินต่อเนื่องกันไปจนสำเร็จลง ณ ระดับหนึ่ง


วิธีการ

วิธีปฏิบัติตามหลักการเป็นขั้นตอนอย่างมีระบบ

วิธีการที่รัฐให้สวัสดิการแก่ประชาชน

วิธีการสอนวิทยาศาสตร์มีหลายวิธี


องค์การ

ศูนย์รวมกลุ่มบุคคลหรือกิจการที่ประกอบกันขึ้นเป็นหน่วยงานเดียวกัน เพื่อดำเนินกิจการตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ในกฎหมาย หรือในตราสารจัดตั้งซึ่งอาจเป็นหน่วยงานของรัฐ รัฐบาล หน่วยงานเอกชน

องค์การสหประชาชาติเป็นองค์การที่มีสมาชิกประเทศมากที่สุด


สมาธิ

ยืมมาจากสันสกฤต समाधि (สมาธิ, “ความตั้งมั่นแห่งจิต”), จากบาลี สมาธิ (“ความตั้งมั่นแห่งจิต”)

ความตั้งมั่นแห่งจิต

ความสำรวมใจให้แน่วแน่เพื่อให้จิตใจสงบหรือเพื่อให้เกิดปัญญาเห็นแจ้ง


ทิ่ม

เอาสิ่งที่มีลักษณะยาว ๆ หรือแหลม ๆ กระแทกโดยแรง

เอามีดทิ่มพุง

เอานิ้วทิ่มตา

เรียกอาการที่หัวหรือหน้าพุ่งไปข้างหน้า

หัวทิ่ม

หน้าทิ่ม


กรรตุการก

ตัวอย่างประโยค: แดงเตะฟุตบอล - ประกอบด้วย

กัน-ตุ-กา-รก

กัด-ตุ-กา-รก

ผู้ทำหรือผู้ใช้ให้ทำ โดยง่ายคือ ส่วนที่ทำหน้าที่เป็นประธานในประโยค


สัมพันธการก

ตำแหน่งนี้จะมีในบางภาษาเท่านั้น

ตัวอย่างประโยค: My mother lives in my house - แม่ของฉันอาศัยอยู่ในบ้านของฉัน

สำ-พัน-ทะ-กา-รก

/sam˩˩˦.pʰan˧.tʰa˦˥.kaː˧.rok̚˦˥/^((สัมผัส))

การแสดงความเป็นเจ้าของ


กรรมการก

ถ้าต้องการให้ผู้ถูกกระทำเด่น ให้เรียงเป็นภาคประธานของประโยค เช่นจากประโยค แดงเตะฟุตบอล ก็เปลี่ยนเป็น ฟุตบอลถูกแดงเตะ โดยฟุตบอลก็ยังทำหน้าที่เป็นกรรมการกอยู่คงเดิม เพียงแต่ตำแหน่งบนประโยคคือเป็นประธาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ผู้ถูกกระทำ โดยง่ายคือ ส่วนที่ทำหน้าที่เป็นกรรมตรงในประโยค


กบในกะลาครอบ

กบ + ใน + กะลา + ครอบ

กบ-ไน-กะ-ลา-คฺรอบ

/kop̚˨˩.naj˧.ka˨˩.laː˧.kʰrɔːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ผู้มีความรู้และประสบการณ์น้อยแต่สำคัญตนว่ามีความรู้มาก


ซอฟต์แวร์

ยืมมาจากอังกฤษ software

software

ชุดคำสั่งของคอมพิวเตอร์ที่ช่วยในการทำงาน

/sɔːp̚˦˥.wɛː˧/^((สัมผัส))

/sɔːf˦˥.wɛː˧/^((สัมผัส))

ชุดคำสั่งของคอมพิวเตอร์ ที่ช่วยในการทำงาน เช่น Word, Excel เป็นต้น


ใหญ่

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ʰɲaɰᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨿᩱ᩵ (ไหย่) หรือ ᩉ᩠ᨿᩲ᩵ (ใหย่), ลาว ໃຫຍ່ (ใหย่), ไทลื้อ ᦺᦊᧈ (ไหย่), ไทดำ ꪻꪐ꪿ (ใหญ่), ไทใหญ่ ယႂ်ႇ (ใย่), ไทใต้คง ᥕᥬᥱ (ใย่), พ่าเก ယၞ် (ใย), อาหม 𑜐𑜧 (ญว์), 𑜊𑜨𑜧 (ยอ̂ว์) หรือ 𑜊𑜧𑜤 (ยาว์)

ไหญ่
ไหย่
ความใหญ่ (noun-from-adj)

โต, มีขนาดไม่เล็ก

ขนาดโตกว่า หรือสำคัญกว่าเมื่อเปรียบเทียบกัน


ใหญ่

คำกริยาวิเศษณ์

รุนแรงมาก, อุตลุต


ก ข ไม่กระดิกหู

ก ข + ไม่ + กระดิก + หู

กอ-ขอ-ไม่-กฺระ-ดิก-หู

กอ-ค่อ-ไม่-กฺระ-ดิก-หู

/kɔː˧.kʰɔː˩˩˦.maj˥˩.kra˨˩.dik̚˨˩.huː˩˩˦/^((สัมผัส))

/kɔː˧.kʰɔː˥˩.maj˥˩.kra˨˩.dik̚˨˩.huː˩˩˦/^((สัมผัส))

ผู้ที่เรียนหนังสือแล้วไม่รู้ อ่านไม่ออก เขียนไม่ได้


กงเกวียนกำเกวียน

กงเกวียน + กำ + เกวียน

กงกรรมกงเกวียน

กง-เกฺวียน-กำ-เกฺวียน

เวรสนองเวร กรรมสนองกรรม ทำอย่างไรย่อมได้อย่างนั้น


กบเลือกนาย

กบ + เลือก + นาย; แนวคิดต้นกำเนิดจากหนึ่งในนิทานอีสป

กบ-เลือก-นาย

ผู้ที่ต้องการเปลี่ยนผู้บังคับบัญชาเรื่อย ๆ


ก้มหน้า

ต้องก้มหน้าทำตามประสายาก


ก้มหน้าก้มตา

ก้ม + หน้า + ก้ม + ตา

ก้ม-น่า-ก้ม-ตา

ทำโดยไม่มองดูสิ่งอื่น, ทำโดยตั้งใจ

ก้มหน้าก้มตาทำไปจนกว่าจะสำเร็จ


กรวดน้ำคว่ำกะลา

กรวดน้ำ + คว่ำ + กะลา

กฺรวด-น้าม-คฺว่ำ-กะ-ลา

/krua̯t̚˨˩.naːm˦˥.kʰwam˥˩.ka˨˩.laː˧/^((สัมผัส))

ตัดขาดไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย


กรวดน้ำคว่ำขัน

กรวดน้ำ + คว่ำ + ขัน

กฺรวด-น้าม-คฺว่ำ-ขัน

/krua̯t̚˨˩.naːm˦˥.kʰwam˥˩.kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ตัดขาดไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย


กระชังหน้าใหญ่

จัดจ้าน, ออกรับหน้าเอง


กระเชอก้นรั่ว

กฺระ-เชอ-ก้น-รั่ว

สุรุ่ยสุร่าย, ไม่รู้จักเก็บหอมรอมริบ, ไม่รู้จักประหยัด


กระดังงาลนไฟ

กระดังงา + ลน + ไฟ

กฺระ-ดัง-งา-ลน-ไฟ

หญิงที่เคยแต่งงานหรือผ่านผู้ชายมาแล้ว ย่อมรู้จักชั้นเชิงทางปรนนิบัติและเอาอกเอาใจผู้ชายได้ดีกว่าผู้หญิงที่ยังไม่เคยแต่งงาน


กระดี่ได้น้ำ

กระดี่ + ได้ + น้ำ

กฺระ-ดี่-ได้-น้าม

ใช้เปรียบเทียบคนที่แสดงอาการดีอกดีใจตื่นเต้นจนตัวสั่น

เขาดีใจเหมือนกระดี่ได้น้ำ


กระดูกสันหลังของชาติ

กระดูกสันหลัง + ของ + ชาติ

กฺระ-ดูก-สัน-หฺลัง-ของ-ชาด

/kra˨˩.duːk̚˨˩.san˩˩˦.laŋ˩˩˦.kʰɔːŋ˩˩˦.t͡ɕʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ส่วนสำคัญ, ส่วนที่เป็นพลังค้ำจุน มักหมายถึงชาวนา

th-กระดูกสันหลังของชาติ-th-noun-C0D14Ob4


กระต่ายขาเดียว

การละเล่นที่เรียกชื่อตามวิธีการเล่นของเกมนั้นๆ

การละเล่นไทยชนิดหนึ่ง โดยผู้ที่ถูกเรียกว่าเป็น "กระต่าย" จะยืนด้วยขาข้างเดียว แล้วกระโดด หรือเขย่ง เพื่อไล่จับคนอื่นๆ เพื่อให้มาเป็นกระต่ายแทนตัวเอง เล่นได้ตามที่ว่างเช่น ลาน หรือสนามหญ้า


กระต่ายขาเดียว

สำนวน กระต่ายขาเดียว มาจากการละเล่นกระต่ายขาเดียว ที่ผู้ได้เล่นเป็นกระต่าย จะต้องยืนด้วยขาข้างเดียว ทำให้โอนเอน ไม่สมดุล ไม่มั่นคง และล้มได้เสมอ เปรียบกับการเถียง การโต้แย้ง หรือมุมมองจากตนเองฝ่ายเดียว

ยืนกรานไม่ยอมรับ


กระต่ายสามขา

กระต่าย + สาม + ขา

กฺระ-ต่าย-สาม-ขา

/kra˨˩.taːj˨˩.saːm˩˩˦.kʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

ยืนกรานไม่ยอมรับ


กระต่ายตื่นตูม

กระต่าย + ตื่นตูม

กฺระ-ต่าย-ตื่น-ตูม

คนที่แสดงอาการตื่นตกใจง่ายโดยไม่ทันสำรวจให้ถ่องแท้ก่อน


กระต่ายหมายจันทร์

กระต่าย + หมาย + จันทร์

กฺระ-ต่าย-หฺมาย-จัน

/kra˨˩.taːj˨˩.maːj˩˩˦.t͡ɕan˧/^((สัมผัส))

ผู้ชายหมายปองผู้หญิงที่มีฐานะดีกว่า


กระโถนท้องพระโรง

ผู้ที่ใครๆ ก็ใช้ได้, ผู้ที่ใครๆ พากันรุมใช้อยู่คนเดียว


กระหม่อมบาง

เจ็บป่วยง่าย


ขม่อมบาง

เจ็บป่วยง่าย


กลมเป็นลูกมะนาว

ลักษณะของคนที่หลบหลีกไปได้คล่องจนจับไม่ติด (มักใช้ในทางไม่ดี)


กลิ้งเป็นลูกมะนาว

กลิ้ง + เป็น + ลูก + มะนาว

กฺลิ้ง-เป็น-ลูก-มะ-นาว

/kliŋ˥˩.pen˧.luːk̚˥˩.ma˦˥.naːw˧/^((สัมผัส))


กล้วย ๆ

คำซ้ำ ของ กล้วย

กฺล้วย-กฺล้วย

การบ้านวันนี้เป็นของกล้วย ๆ

ของกล้วย ๆ อย่างนี้ไม่ต้องมาถามผม


กลับเนื้อกลับตัว

กลับ + เนื้อ + กลับ + ตัว

การกลับเนื้อกลับตัว (abstract-noun)

กฺลับ-เนื้อ-กฺลับ-ตัว

/klap̚˨˩.nɯa̯˦˥.klap̚˨˩.tua̯˧/^((สัมผัส))

เลิกทำความชั่วแล้วหันมาทำความดี


กลับหน้ามือเป็นหลังมือ

การกลับหน้ามือเป็นหลังมือ (abstract-noun)

เปลี่ยนแปลงหรือทำให้ผิดไปจากเดิมอย่างตรงกันข้าม

th-กลับหน้ามือเป็นหลังมือ-th-verb-slMYdo1m


พลิกหน้ามือเป็นหลังมือ

การพลิกหน้ามือเป็นหลังมือ (abstract-noun)

th-พลิกหน้ามือเป็นหลังมือ-th-verb-slMYdo1m


กล้านักมักบิ่น

กล้าเกินไปมักจะเป็นอันตราย


กวนน้ำให้ขุ่น

กวน + น้ำ + ให้ + ขุ่น

กวน-น้าม-ไฮ่-ขุ่น

ทำเรื่องราวที่สงบอยู่แล้วให้เกิดเป็นปัญหาขึ้นมา


กวัดไกวไสส่ง

การกวัดไกวไสส่ง (abstract-noun)

ขออย่าได้พบได้เห็นเช่นนั้นอีก


กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้

คำกริยาวิเศษณ์

กว่า + ถั่ว + จะ + สุก + งา + ก็ + ไหม้

กฺว่า-ถั่ว-จะ-สุก-งา-เก้าะ-ไม่

/kwaː˨˩.tʰua̯˨˩.t͡ɕa˨˩.suk̚˨˩.ŋaː˧.kɔʔ˥˩.maj˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของการทำงานที่มีความลังเลใจ ทำให้แก้ปัญหาได้ไม่ทันท่วงที เมื่อได้อย่างหนึ่ง แต่ต้องเสียอีกอย่างหนึ่งไป เหมือนเอาถั่วกับงามาคั่วพร้อมกัน กว่าจะคั่วถั่วสุกงาก็จะไหม้หมดไปก่อน

th-กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้-th-adv-04FJmuv7


ก่อกรรมทำเข็ญ

ก่อ + กรรม + ทำ + เข็ญ

การก่อกรรมทำเข็ญ (abstract-noun)

ก่อ-กำ-ทำ-เข็น

ก่อความเดือดร้อนให้


กอดแข้งกอดขา

กอด + แข้ง + กอด + ขา

กอด-แค็่ง-กอด-ขา

/kɔːt̚˨˩.kʰɛŋ˥˩.kɔːt̚˨˩.kʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))


กอดมือกอดตีน

กอด + มือ + กอด + ตีน

กอด-มือ-กอด-ตีน

/kɔːt̚˨˩.mɯː˧.kɔːt̚˨˩.tiːn˧/^((สัมผัส))


ก่อร่างสร้างตัว

ก่อ + ร่าง + สร้าง + ตัว

การก่อร่างสร้างตัว (abstract-noun)

ก่อ-ร่าง-ซ่าง-ตัว

/kɔː˨˩.raːŋ˥˩.saːŋ˥˩.tua̯˧/^((สัมผัส))

ตั้งเนื้อตั้งตัวเป็นหลักเป็นฐาน


ก่อแล้วต้องสาน

ก่อ + แล้ว + ต้อง + สาน

ก่อ-แล้ว-ต็้อง-สาน

/kɔː˨˩.lɛːw˦˥.tɔŋ˥˩.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เริ่มอะไรแล้วต้องทำต่อให้เสร็จ


กาคาบพริก

กา + คาบ + พริก

กา-คาบ-พฺริก

ลักษณะที่คนผิวดำแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าสีแดง


กาหลงรัง

กา (“นกชนิดหนึ่งสีดำทั้งตัว”) + หลง (“พลัด, มีความจำเลอะเลือน”) + รัง (“ที่อยู่ของสัตว์จำพวกนก เป็นต้น”)

ผู้ที่ไปหลงติดอยู่ ณ บ้านใดบ้านหนึ่งแล้วไม่ยอมกลับบ้านของตน

ผู้เร่ร่อนไปไม่มีที่พักพิงเป็นหลักแหล่ง


กำแพงมีหูประตูมีช่อง

กำแพง + มี + หู + ประตู + มี + ช่อง

กำ-แพง-มี-หู-ปฺระ-ตู-มี-ช็่อง

/kam˧.pʰɛːŋ˧.miː˧.huː˩˩˦.pra˨˩.tuː˧.miː˧.t͡ɕʰɔŋ˥˩/^((สัมผัส))

การที่จะพูดหรือทำอะไรให้ระมัดระวัง แม้จะเป็นความลับเพียงไรก็อาจมีคนล่วงรู้ได้

th-กำแพงมีหูประตูมีช่อง-th-noun-nFPA~xUs


กำแพงมีหูประตูมีตา

กำแพง + มี + หู + ประตู + มี + ตา

กำ-แพง-มี-หู-ปฺระ-ตู-มี-ตา

/kam˧.pʰɛːŋ˧.miː˧.huː˩˩˦.pra˨˩.tuː˧.miː˧.taː˧/^((สัมผัส))


กำเริบเสิบสาน

กำเริบ + เสิบสาน

การกำเริบเสิบสาน (abstract-noun)

กำ-เริบ-เสิบ-สาน

/kam˧.rɤːp̚˥˩.sɤːp̚˨˩.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ไม่ยำเกรง, ได้ใจ, เหิมเกริม


กิ่งทองใบหยก

กิ่ง + ทอง + ใบ + หยก

กิ่ง-ทอง-ไบ-หฺยก

เหมาะสมกัน (ใช้แก่หญิงกับชายที่จะแต่งงานกัน)


กินที่ลับไขที่แจ้ง

การกินที่ลับไขที่แจ้ง (abstract-noun)

เปิดเผยเรื่องที่ทำกันในที่ลับ


กินน้ำตาต่างข้าว

การกินน้ำตาต่างข้าว (abstract-noun)

ร้องไห้เศร้าโศกจนไม่เป็นอันกิน


กินน้ำใต้ศอก

กิน + น้ำ + ใต้ + ศอก

กิน-น้าม-ต้าย-สอก

จำต้องยอมเป็นรองเขา, ไม่เทียมหน้าเทียมตาเท่า (มักหมายถึงเมียน้อยที่ต้องยอมลงให้แก่เมียหลวง)


กินน้ำพริกถ้วยเก่า

กิน + น้ำพริก + ถ้วย + เก่า

กิน-น้ำ-พฺริก-ท่วย-เก่า

/kin˧.nam˦˥.pʰrik̚˦˥.tʰua̯j˥˩.kaw˨˩/^((สัมผัส))

อยู่กับเมียคนเดิม


กินน้ำไม่เผื่อแล้ง

การกินน้ำไม่เผื่อแล้ง (abstract-noun)

มีอะไรใช้หมดทันทีไม่คิดถึงวันข้างหน้า


กินน้ำเห็นปลิง

กิน + น้ำ + เห็น + ปลิง

กิน-น้าม-เห็น-ปฺลิง

รู้สึกตะขิดตะขวงใจเหมือนจะกินน้ำเห็นปลิงอยู่ในน้ำก็กินไม่ลง


กินบนเรือนขี้บนหลังคา

กิน + บน + เรือน + ขี้ + บน + หลังคา

กิน-บน-เรือน-คี่-บน-หฺลัง-คา

/kin˧.bon˧.rɯa̯n˧.kʰiː˥˩.bon˧.laŋ˩˩˦.kʰaː˧/^((สัมผัส))

th-กินบนเรือนขี้บนหลังคา-th-verb--bMwb8-7


กินบ้านกินเมือง

กิน + บ้าน + กิน + เมือง

กิน-บ้าน-กิน-เมือง

สายตะวันโด่งแล้ว ยังนอนกินบ้านกินเมืองอยู่ได้

ฉ้อราษฎร์บังหลวง

พวกกินบ้านกินเมืองนี่ต้องจับเข้าคุกเข้าตะรางเสียให้หมด


กินบุญเก่า

ได้รับผลแห่งความดีที่ทำไว้แต่ปางก่อน (มักใช้เป็นสำนวนอุปมาแก่คนที่นอนกินนั่งกินสมบัติเก่า)


กินปูนร้อนท้อง

กิน + ปูน + ร้อน + ท้อง

กิน-ปูน-ร้อน-ท้อง

/kin˧.puːn˧.rɔːn˦˥.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

ทำอาการมีพิรุธขึ้นเอง, แสดงอาการเดือดร้อนขึ้นเอง


กินรังแตน

กิน + รัง + แตน

มีอารมณ์เสียหงุดหงิดบ่นว่าเกินกว่าเหตุ


กินลมกินแล้ง

กิน + ลม + กิน + แล้ง

การกินลมกินแล้ง (abstract-noun)

กิน-ลม-กิน-แล้ง

ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย


กินเศษกินเลย

การกินเศษกินเลย (abstract-noun)

ยักยอกเอาเพียงบางส่วนที่มีจำนวนเล็กน้อยไว้

ยักยอกเอาส่วนที่เหลือไว้เป็นของตน

เอาเพียงบางส่วนไว้เป็นของตน


กินอยู่กับปาก อยากอยู่กับท้อง

การกินอยู่กับปาก อยากอยู่กับท้อง (abstract-noun)

กิน-หฺยู่-กับ-ปาก-หฺยาก-หฺยู่-กับ-ท้อง

/kin˧.juː˨˩.kap̚˨˩.paːk̚˨˩.jaːk̚˨˩.juː˨˩.kap̚˨˩.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

รู้ดีอยู่แล้วแสร้งทำเป็นไม่รู้

th-กินอยู่กับปาก_อยากอยู่กับท้อง-th-verb-yTs3ETw2


กู่ไม่กลับ

กู่ + ไม่ + กลับ

กู่-ไม่-กฺลับ

ไม่ฟังคำทัดทาน, ห้ามไม่อยู่


เก็บดอกไม้ร่วมต้น

เก็บ + ดอกไม้ + ร่วม + ต้น

เก็บ–ดอก–ม้าย–ร่วม–ต้น

/kep̚˨˩.dɔːk̚˨˩.maːj˦˥.rua̯m˥˩.ton˥˩/^((สัมผัส))

เคยทำบุญกุศลร่วมกันมาแต่ชาติปางก่อน จึงมาอยู่ร่วมกันในชาตินี้


เด็ดดอกไม้ร่วมต้น

เด็ด + ดอกไม้ + ร่วม + ต้น

เด็ด–ดอก–ม้าย–ร่วม–ต้น

/det̚˨˩.dɔːk̚˨˩.maːj˦˥.rua̯m˥˩.ton˥˩/^((สัมผัส))


เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน

เก็บ–เบี้ย–ไต้–ถุน–ร้าน

/kep̚˨˩.bia̯˥˩.taj˥˩.tʰun˩˩˦.raːn˦˥/^((สัมผัส))

เก็บเล็กผสมน้อย, ทำอะไรที่ประกอบด้วยส่วนเล็กส่วนน้อย โน่นบ้างนี่บ้าง จนสำเร็จเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา


เกลียดตัวกินไข่

การเกลียดตัวกินไข่ (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง รวมเป็น เกลียดตัวกินไข่ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

เกลียดตัวเขา แต่อยากได้ผลประโยชน์จากเขา


เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

การเกลียดปลาไหลกินน้ำแกง (abstract-noun)

มักใช้เข้าคู่กับ เกลียดตัวกินไข่ รวมเป็น เกลียดตัวกินไข่ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

เกลียดตัวเขา แต่อยากได้ผลประโยชน์จากเขา

th-เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง-th-verb-f86JJSOE


เกลียดตัวกินไข่ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

เกลียดตัวเขา แต่อยากได้ผลประโยชน์จากเขา

th-เกลียดตัวกินไข่_เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง-th-verb-f86JJSOE


เกลือจิ้มเกลือ

คำกริยาวิเศษณ์

เกลือ + จิ้ม + เกลือ

เกฺลือ-จิ้ม-เกฺลือ

ไม่ยอมเสียเปรียบกัน, แก้เผ็ดให้สาสมกัน


เกลือจิ้มเกลือ

เกลือ + จิ้ม + เกลือ

เกฺลือ-จิ้ม-เกฺลือ

คนเค็มต่อคนเค็มมาพบกัน


เกลือเป็นหนอน

เกฺลือ-เป็น-หฺนอน

ญาติมิตร สามีภรรยา บุตรธิดา เพื่อนร่วมงาน หรือคนในบ้านที่คิดคดทรยศ


เกี่ยวแฝกมุงป่า

เกี่ยว + แฝก + มุง + ป่า

เกี่ยว-แฝก-มุง-ป่า

ทำอะไรเกินกำลังความสามารถของตัว


แกว่งตีนหาเสี้ยน

แกว่ง + ตีน + หา + เสี้ยน

แกฺว็่ง-ตีน-หา-เซี่ยน

/kwɛŋ˨˩.tiːn˧.haː˩˩˦.sia̯n˥˩/^((สัมผัส))

รนหาเรื่องเดือดร้อน


แกว่งเท้าหาเสี้ยน

แกว่ง + เท้า + หา + เสี้ยน

แกฺว็่ง-ท้าว-หา-เซี่ยน

/kwɛŋ˨˩.tʰaːw˦˥.haː˩˩˦.sia̯n˥˩/^((สัมผัส))

รนหาเรื่องเดือดร้อน


แกะดำ

คนที่ทำอะไรผิดเพื่อนผิดฝูงในกลุ่มนั้น ๆ (ใช้ในทางไม่ดี)


ใกล้เกลือกินด่าง

ใกล้ + เกลือ + กิน + ด่าง

ไกฺล้-เกฺลือ-กิน-ด่าง

มองข้ามหรือไม่รู้ค่าของดีที่อยู่ใกล้ตัวซึ่งจะเป็นประโยชน์แก่ตนกลับไปแสวงหาสิ่งอื่นที่ด้อยกว่า

อยู่ใกล้ผู้ใหญ่แต่กลับไม่ได้ดี


ไก่แก่แม่ปลาช่อน

ไก่ + แก่ + แม่ + ปลาช่อน

กระต่ายแก่แม่ปลาช่อน

ใช้ในสมัยก่อน

ไก่-แก่-แม่-ปฺลา-ช็่อน

/kaj˨˩.kɛː˨˩.mɛː˥˩.plaː˧.t͡ɕʰɔn˥˩/^((สัมผัส))

หญิงค่อนข้างมีอายุที่มีมารยาและเล่ห์เหลี่ยมมาก และมีกิริยาจัดจ้าน


ไก่รองบ่อน

ไก่ + รอง + บ่อน

ไก่-รอง-บ็่อน

/kaj˨˩.rɔːŋ˧.bɔn˨˩/^((สัมผัส))

ผู้ที่อยู่ในฐานะตัวสำรอง ซึ่งจะเรียกมาใช้เมื่อไรก็ได้


ไกลปืนเที่ยง

คำกริยาวิเศษณ์

ไกล + ปืน + เที่ยง; มาจากการยิงปืนใหญ่บอกเวลาเที่ยงวันในพระนคร เมื่ออยู่ไกลจึงไม่ได้ยิน

ไกฺล-ปืน-เที่ยง

อยู่ห่างไกลเมืองหลวงทำให้ไม่รู้ข่าวคราวหรือเรื่องราว


เที่ยง

ยืมมาจากจีนยุคกลาง定 (MC dengH); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨴ᩠ᨿ᩵ᨦ (ทย่ง), เขิน ᨴ᩠ᨿ᩵ᨦ (ทย่ง), ลาว ທ່ຽງ (ท่ยง), ไทลื้อ ᦵᦑᧂᧈ (เท่ง), ไทใหญ่ တဵင်ႈ (เต้ง), อาหม 𑜄𑜢𑜂𑜫 (ติง์), จ้วงแบบหนง dingh หรือ dingq, จ้วงแบบจั่วเจียง tingq, แสก เถี้ยง

/tʰia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

กิโลนี้ไม่เที่ยง

สังขารไม่เที่ยง

ที่สะท้อนตรงกับความเป็นจริง ในคำว่า กระจกเที่ยง

แน่, แม่นยำ, ในคำว่า มือเที่ยง


เที่ยง

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

นาฬิกาเดินเที่ยง


เที่ยง

/tʰia̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

เรียกเวลากึ่งกลางของกลางวันที่พระอาทิตย์อยู่ตรงศีรษะว่า เที่ยง หรือ เที่ยงวัน ตรงกับ 12 นาฬิกา

เรียกเวลากึ่งกลางของกลางคืนว่า เที่ยงคืน ตรงกับ 24 นาฬิกา หรือ 0 นาฬิกา


ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่

ไก่ + เห็น + ตีน + งู + งู + เห็น + นม + ไก่

ไก่-เห็น-ตีน-งู-งู-เห็น-นม-ไก่

/kaj˨˩.hen˩˩˦.tiːn˧.ŋuː˧.ŋuː˧.hen˩˩˦.nom˧.kaj˨˩/^((สัมผัส))

ต่างฝ่ายต่างรู้ความลับของกันและกัน

th-ไก่เห็นตีนงู_งูเห็นนมไก่-th-noun-Hbvw-F~i


ไก่อ่อน

/kaj˨˩.ʔɔːn˨˩/^((สัมผัส))

/kaj˨˩.ʔɔn˨˩/^((สัมผัส))

ผู้มีประสบการณ์น้อยยังไม่รู้ทันเล่ห์เหลี่ยมของคน


ขนทรายเข้าวัด

ขน + ทราย + เข้า + วัด

ขน-ซาย-เค่า-วัด

/kʰon˩˩˦.saːj˧.kʰaw˥˩.wat̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำบุญกุศลโดยวิธีนำหรือขนทรายไปก่อพระเจดีย์ทรายเป็นต้นที่วัด

หาประโยชน์ให้ส่วนรวม


ขนมผสมน้ำยา

คำกริยาวิเศษณ์

กร่อนมาจาก ขนมพอสมน้ำยา; ขนม นี้หมายถึง ขนมจีน

ขะ-หฺนม-ผะ-สม-น้ำ-ยา

/kʰa˨˩.nom˩˩˦.pʰa˨˩.som˩˩˦.nam˦˥.jaː˧/^((สัมผัส))

พอดีกัน จะว่าข้างไหนดีกว่ากันก็ไม่ได้


ขนหน้าแข้งไม่ร่วง

ไม่กระทบกระเทือนถึงเดือดร้อน (มักใช้กับคนมั่งมีที่ต้องจ่ายเงิน แม้จะมากแต่ก็ดูเหมือนเป็นจำนวนเล็กน้อย)


ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า

ข่ม + เขา + โค + ขืน + ให้ + กิน + หญ้า

ข่ม-เขา-โค-ขืน-ให้-กิน-ย่า

/kʰom˨˩.kʰaw˩˩˦.kʰoː˧.kʰɯːn˩˩˦.haj˥˩.kin˧.jaː˥˩/^((สัมผัส))

บังคับขืนใจผู้อื่นให้ทำตามที่ตนต้องการ

จะจัดแจงแต่งตามอารมณ์เรา เหมือนข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า

th-ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า-th-verb-ByevPoeM


ขมเป็นยา

ขม + เป็น + ยา

คำติมักเป็นประโยชน์ทำให้ได้คิด


ขว้างงูไม่พ้นคอ

การขว้างงูไม่พ้นคอ (abstract-noun)

ขฺว้าง-งู-ไม่-พ้น-คอ

/kʰwaːŋ˥˩.ŋuː˧.maj˥˩.pʰon˦˥.kʰɔː˧/^((สัมผัส))

ทำอะไรแล้วผลร้ายกลับมาสู่ตัวเอง


ขวานผ่าซาก

คำกริยาวิเศษณ์

ขวาน + ผ่า + ซาก

ขฺวาน-ผ่า-ซาก

/kʰwaːn˩˩˦.pʰaː˨˩.saːk̚˥˩/^((สัมผัส))

โผงผางไม่เกรงใจใคร (ใช้แก่กริยาพูด)


ของหายตะพายบาป

ของ-หาย-ตะ-พาย-บาบ

/kʰɔːŋ˩˩˦.haːj˩˩˦.ta˨˩.pʰaːj˧.baːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ของหายหรือเข้าใจว่าหายแล้วเที่ยวโทษผู้อื่น


ข้าเก่าเต่าเลี้ยง

ข้า + เก่า + เต่า + เลี้ยง

ค่า-เก่า-เต่า-เลี้ยง

คนเก่าคนแก่, คนที่อยู่ด้วยกันมานานในฐานะรับใช้ จนไว้วางใจได้


ข้ามน้ำข้ามทะเล

ข้าม + น้ำ + ข้าม + ทะเล

การข้ามน้ำข้ามทะเล (abstract-noun)

ค่าม-น้าม-ค่าม-ทะ-เล

/kʰaːm˥˩.naːm˦˥.kʰaːm˥˩.tʰa˦˥.leː˧/^((สัมผัส))

ต้องฟันฝ่าอุปสรรคและความลำบากต่างๆ กว่าจะได้ผลสำเร็จ


ข้ามน้ำข้ามท่า

การข้ามน้ำข้ามท่า (abstract-noun)


ข้ามหน้าข้ามตา

การข้ามหน้าข้ามตา (abstract-noun)

ทำโดยไม่ไว้หน้าผู้ใด


ขายผ้าเอาหน้ารอด

ขาย + ผ้า + เอา + หน้า + รอด

ขาย-พ่า-เอา-น่า-รอด

/kʰaːj˩˩˦.pʰaː˥˩.ʔaw˧.naː˥˩.rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ยอมเสียสละแม้แต่ของจำเป็นที่ตนมีอยู่ เพื่อรักษาชื่อเสียงของตนไว้

ทำให้สำเร็จลุล่วงไป เพื่อรักษาชื่อเสียงของตนไว้


ขายหน้าขายตา

ขาย + หน้า + ขาย + ตา

ขาย-น่า-ขาย-ตา

/kʰaːj˩˩˦.naː˥˩.kʰaːj˩˩˦.taː˧/^((สัมผัส))


ขายหน้าวันละห้าเบี้ย

ขายหน้า + วัน + ละ + ห้า + เบี้ย

ขาย-น่า-วัน-ละ-ฮ่า-เบี้ย

/kʰaːj˩˩˦.naː˥˩.wan˧.la˦˥.haː˥˩.bia̯˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้ต้องอับอายขายหน้าอยู่ทุกวัน

th-ขายหน้าวันละห้าเบี้ย-th-verb-L7i490df


ข้าวยากหมากแพง

ข้าว + ยาก + หมาก + แพง

ค่าว-ยาก-หฺมาก-แพง

/kʰaːw˥˩.jaːk̚˥˩.maːk̚˨˩.pʰɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ภาวะขาดแคลนอาหาร, ทุพภิกขภัย


ข้าวเหลือเกลืออิ่ม

ข้าว–เหฺลือ–เกฺลือ–อิ่ม

kâao–lʉ̌ʉa–glʉʉa–ìm

/kʰaːw˥˩.lɯa̯˩˩˦.klɯa̯˧.ʔim˨˩/^((สัมผัส))

บ้านเมืองที่อุดมสมบูรณ์ด้วยข้าวปลาอาหาร


ข้าวใหม่ปลามัน

อะไรที่เป็นของใหม่ก็ถือว่าดี

นิยมเรียกช่วงเวลาที่สามีภรรยาเพิ่งแต่งงานกันใหม่ๆ ว่า ระยะข้าวใหม่ปลามัน


ขิงก็รา ข่าก็แรง

ขิง-ก้อ-รา-ข่า-ก้อ-แรง

ขิง-เก้าะ-รา-ข่า-เก้าะ-แรง

/kʰiŋ˩˩˦.kɔː˥˩.raː˧.kʰaː˨˩.kɔː˥˩.rɛːŋ˧/^((สัมผัส))

/kʰiŋ˩˩˦.kɔʔ˥˩.raː˧.kʰaː˨˩.kɔʔ˥˩.rɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ต่างก็จัดจ้านพอๆ กัน, ต่างมีอารมณ์ร้อนพอๆ กัน

ต่างไม่ยอมลดละกัน


ขี่ช้างจับตั๊กแตน

ขี่ + ช้าง + จับ + ตั๊กแตน

ขี่-ช้าง-จับ-ตั๊ก-กะ-แตน

/kʰiː˨˩.t͡ɕʰaːŋ˦˥.t͡ɕap̚˨˩.tak̚˦˥.ka˨˩.tɛːn˧/^((สัมผัส))

ลงทุนมากแต่ได้ผลนิดหน่อย


ขี้ก้อนใหญ่ให้เด็กเห็น

ขี้ + ก้อน + ใหญ่ + ให้ + เด็ก + เห็น

คี่-ก้อน-ไหฺย่-ไฮ่-เด็ก-เห็น

/kʰiː˥˩.kɔːn˥˩.jaj˨˩.haj˥˩.dek̚˨˩.hen˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำสิ่งที่ไม่สมควรให้ผู้น้อยเห็น

th-ขี้ก้อนใหญ่ให้เด็กเห็น-th-verb-k0g3o9lh


ขี้เกียจสันหลังยาว

ขี้เกียจ + สันหลัง + ยาว

คี่-เกียด-สัน-หฺลัง-ยาว

/kʰiː˥˩.kia̯t̚˨˩.san˩˩˦.laŋ˩˩˦.jaːw˧/^((สัมผัส))

เกียจคร้านเอาแต่นอน


ขี้เกียจหลังยาว

ขี้เกียจ + หลัง + ยาว

คี่-เกียด-หฺลัง-ยาว

/kʰiː˥˩.kia̯t̚˨˩.laŋ˩˩˦.jaːw˧/^((สัมผัส))

เกียจคร้านเอาแต่นอน.


ขี้แพ้ชวนตี

ขี้ + แพ้ + ชวน + ตี

คี่-แพ้-ชวน-ตี

/kʰiː˥˩.pʰɛː˦˥.t͡ɕʰua̯n˧.tiː˧/^((สัมผัส))

แพ้ตามกติกาแล้วยังไม่ยอมรับว่าแพ้ จะเอาชนะด้วยกำลัง


ขี้แพ้ชวนตี

ขี้ + แพ้ + ชวน + ตี

คี่-แพ้-ชวน-ตี

คนที่มีพฤติกรรมดังกล่าว


ขี้ไม่ให้หมากิน

ขี้ + ไม่ + ให้ + หมา + กิน

คี่-ไม่-ไฮ่-หฺมา-กิน

/kʰiː˥˩.maj˥˩.haj˥˩.maː˩˩˦.kin˧/^((สัมผัส))

ขี้เหนียว, ตระหนี่เหนียวแน่น


ขี้ราดโทษล่อง

ขี้ + ราด + โทษ + ล่อง

การขี้ราดโทษล่อง (abstract-noun)

คี่-ราด-โทด-ล่อง

/kʰiː˥˩.raːt̚˥˩.tʰoːt̚˥˩.lɔːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำผิดเอง แล้วกลับโทษผู้อื่น


ขึ้นต้นไม้สุดยอด

ขึ้น + ต้นไม้ + สุดยอด

การขึ้นต้นไม้สุดยอด (abstract-noun)

คึ่น-ต้น-ม้าย-สุด-ยอด

/kʰɯn˥˩.ton˥˩.maːj˦˥.sut̚˨˩.jɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ขึ้นถึงตำแหน่งสูงสุด, หมดทางเจริญต่อไป


ขุดด้วยปากถากด้วยตา

การขุดด้วยปากถากด้วยตา (abstract-noun)

ขุด–ด้วย–ปาก–ถาก–ด้วย–ตา

/kʰut̚˨˩.dua̯j˥˩.paːk̚˨˩.tʰaːk̚˨˩.dua̯j˥˩.taː˧/^((สัมผัส))

แสดงอาการเหยียดหยามทั้งด้วยวาจาและสายตา


ขุนนางใช่พ่อแม่ หินแง่ใช่ตายาย

การขุนนางใช่พ่อแม่ หินแง่ใช่ตายาย (abstract-noun)

ขุน-นาง-ไช่-พ่อ-แม่-หิน-แง่-ไช่-ตา-ยาย

/kʰun˩˩˦.naːŋ˧.t͡ɕʰaj˥˩.pʰɔː˥˩.mɛː˥˩.hin˩˩˦.ŋɛː˥˩.t͡ɕʰaj˥˩.taː˧.jaːj˧/^((สัมผัส))

ร้องไห้เศร้าโศกจนไม่เป็นอันกิน

th-ขุนนางใช่พ่อแม่_หินแง่ใช่ตายาย-th-verb-DZcProit


ขุนไม่ขึ้น

ขุน-ไม่-คึ่น

เลี้ยงไม่เชื่อง มีแต่เนรคุณ


ต้อนรับขับสู้

ต้อนรับ + ขับ + สู้

การต้อนรับขับสู้ (abstract-noun)

ต้อน-รับ-ขับ-ซู่

/tɔːn˥˩.rap̚˦˥.kʰap̚˨˩.suː˥˩/^((สัมผัส))

ต้อนรับอย่างแข็งขัน


เข็นครกขึ้นเขา

เข็น + ครก + ขึ้น + เขา

เข็น-คฺรก-คึ่น-เขา

/kʰen˩˩˦.kʰrok̚˦˥.kʰɯn˥˩.kʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำงานที่ยากลำบากอย่างยิ่งโดยต้องใช้ความเพียรพยายามและอดทนอย่างมาก หรือบางทีก็เกินกำลังความสามารถหรือสติปัญญาของตน


กลิ้งครกขึ้นภูเขา

กลิ้ง + ครก + ขึ้น + ภูเขา

กฺลิ้ง-คฺรก-คึ่น-พู-เขา

/kliŋ˥˩.kʰrok̚˦˥.kʰɯn˥˩.pʰuː˧.kʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))


เข็นครกขึ้นภูเขา

เข็น + ครก + ขึ้น + ภูเขา

เข็น-คฺรก-คึ่น-พู-เขา

/kʰen˩˩˦.kʰrok̚˦˥.kʰɯn˥˩.pʰuː˧.kʰaw˩˩˦/^((สัมผัส))


เข้าด้ายเข้าเข็ม

เข้า + ด้าย + เข้า + เข็ม

ความเข้าด้ายเข้าเข็ม (noun-from-adj)

เข้า-ด้าย-เข้า-เข็ม

/kʰaw˥˩.daːj˥˩.kʰaw˥˩.kʰem˩˩˦/^((สัมผัส))

คับขัน, สำคัญ

เวลาสำคัญ ถ้าทำผิดพลาดหรือมีอะไรมาขัดจังหวะแม้เพียงเล็กน้อยก็เสียการ


เข้าตามตรอกออกตามประตู

เข้า + ตาม + ตรอก + ออก + ตาม + ประตู

เค่า-ตาม-ตฺรอก-ออก-ตาม-ปฺระ-ตู

/kʰaw˥˩.taːm˧.trɔːk̚˨˩.ʔɔːk̚˨˩.taːm˧.pra˨˩.tuː˧/^((สัมผัส))

ทำตามธรรมเนียมในเรื่องการสู่ขอ

th-เข้าตามตรอกออกตามประตู-th-verb-EAshyr3w


เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า

เข้า + เถื่อน + อย่า + ลืม + พร้า

เค่า-เถื่อน-หฺย่า-ลืม-พฺร้า

/kʰaw˥˩.tʰɯa̯n˨˩.jaː˨˩.lɯːm˧.pʰraː˦˥/^((สัมผัส))

ให้มีความรอบคอบอย่าประมาท เช่นเดียวกับเวลาจะเข้าป่าจะต้องหามีดติดตัวไปด้วย

th-เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า-th-verb-MWOS5UVn


เข้าพกเข้าห่อ

(สำนวน) เอาไว้เป็นของส่วนตัว

(สำนวน) รู้จักเก็บเอาไว้บ้าง, รู้จักเก็บไม่ใช้สุรุ่ยสุร่าย


เข้าพระเข้านาง

(สำนวน) แสดงบทเกี้ยวพาราสี


เข้ารกเข้าพง

(สำนวน) พูดหรือทำไม่ถูกต้องกับเรื่องเพราะขาดความชำนาญในเรื่องนั้น


เข้ารูปเข้ารอย

เข้ารูป + เข้ารอย

การเข้ารูปเข้ารอย (abstract-noun)
ความเข้ารูปเข้ารอย (abstract-noun)

เค่า-รูบ-เค่า-รอย

/kʰaw˥˩.ruːp̚˥˩.kʰaw˥˩.rɔːj˧/^((สัมผัส))

ถูกกับแบบแผน


เข้าหูซ้ายทะลุหูขวา

เข้า + หู + ซ้าย + ทะลุ + หู + ขวา

เค่า-หู-ซ้าย-ทะ-ลุ-หู-ขฺวา

/kʰaw˥˩.huː˩˩˦.saːj˦˥.tʰa˦˥.lu˦˥.huː˩˩˦.kʰwaː˩˩˦/^((สัมผัส))

บอกหรือสอนไม่ได้ผล

ไม่ได้ตั้งใจฟัง


เขียนด้วยมือลบด้วยตีน

เขียน + ด้วย + มือ + ลบ + ด้วย + ตีน

เขียน-ด้วย-มือ-ลบ-ด้วย-ตีน

/kʰia̯n˩˩˦.dua̯j˥˩.mɯː˧.lop̚˦˥.dua̯j˥˩.tiːn˧/^((สัมผัส))

ยกย่องแล้วกลับทำลายในภายหลัง

th-เขียนด้วยมือลบด้วยตีน-th-verb-9vRXsxmt


เขียนเสือให้วัวกลัว

เขียน + เสือ + ให้ + วัว + กลัว

การเขียนเสือให้วัวกลัว (abstract-noun)

เขียน-เสือ-ไฮ่-วัว-กฺลัว

/kʰia̯n˩˩˦.sɯa̯˩˩˦.haj˥˩.wua̯˧.klua̯˧/^((สัมผัส))

ทำอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อให้อีกฝ่ายหนึ่งเสียขวัญหรือเกรงขาม


ไข่ในหิน

ไข่ + ใน + หิน

ของที่ต้องระมัดระวังทะนุถนอมอย่างยิ่ง


คงเส้นคงวา

เสมอต้นเสมอปลาย


คดในข้องอในกระดูก

คด–ใน–ข้อ–งอ–ใน–กฺระ–ดูก

/kʰot̚˦˥.naj˧.kʰɔː˥˩.ŋɔː˧.naj˧.kra˨˩.duːk̚˨˩/^((สัมผัส))

มีสันดานคดโกง


คนดีผีคุ้ม

คน + ดี + ผี + คุ้ม

คน-ดี-ผี-คุ้ม

คนทำดีย่อมไม่มีภัย


คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ

คน + รัก + เท่า + ผืน + หนัง + คน + ชัง + เท่า + ผืน + เสื่อ

คน-รัก-เท่า-ผืน-หฺนัง-คน-ชัง-เท่า-ผืน-เสื่อ

/kʰon˧.rak̚˦˥.tʰaw˥˩.pʰɯːn˩˩˦.naŋ˩˩˦.kʰon˧.t͡ɕʰaŋ˧.tʰaw˥˩.pʰɯːn˩˩˦.sɯa̯˨˩/^((สัมผัส))

คนรักมีน้อย คนชังมีมาก

th-คนรักเท่าผืนหนัง_คนชังเท่าผืนเสื่อ-th-noun-VJbHBP-8


คนละไม้คนละมือ

ต่างคนต่างช่วยกันทำ


คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ

คบ-คน-ไฮ่-ดู-น่า-ซื้อ-พ่า-ไฮ่-ดู-เนื้อ

/kʰop̚˦˥.kʰon˧.haj˥˩.duː˧.naː˥˩.sɯː˦˥.pʰaː˥˩.haj˥˩.duː˧.nɯa̯˦˥/^((สัมผัส))

จะคบใครให้พิจารณาเสียก่อน เช่นเดียวกับจะซื้อผ้าก็ต้องพิจารณาเนื้อผ้า

th-คบคนให้ดูหน้า_ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ-th-verb-p7zitWsx


คมในฝัก

คม + ใน + ฝัก

มีความรู้ความสามารถแต่เมื่อยังไม่ถึงเวลาก็ไม่แสดงออกมาให้ปรากฏ


คลื่นกระทบฝั่ง

คำวิสามานยนาม

คลื่น + กระทบ + ฝั่ง

คฺลื่น-กฺระ-ทบ-ฝั่ง

/kʰlɯːn˥˩.kra˨˩.tʰop̚˦˥.faŋ˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อเพลงไทยประเภทเพลงโหมโรง อัตรา 3 ชั้น พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

ชื่อเพลงไทยอัตรา 2 ชั้น หน้าทับสองไม้


คลื่นกระทบฝั่ง

คลื่น + กระทบ + ฝั่ง

คฺลื่น-กฺระ-ทบ-ฝั่ง

เรื่องราวที่ครึกโครมขึ้นมาแล้วกลับเงียบหายไป


คลื่นใต้น้ำ

คลื่น + ใต้ + น้ำ

คฺลื่น-ต้าย-น้าม

คลื่นในมหาสมุทรที่มีช่วงคลื่นยาวสม่ำเสมอและยอดเรียบเคลื่อนตัวมาจากแหล่งกำเนิดที่อยู่ไกลมาก ชาวเรือถือเป็นสัญญาณบอกเหตุว่าจะเกิดพายุ

เหตุการณ์ที่กรุ่นอยู่ภายในแต่ภายนอกดูเสมือนสงบเรียบร้อย


คลุกคลีตีโมง

การคลุกคลีตีโมง (abstract-noun)

มั่วสุมหรืออยู่ร่วมคลุกคลีพัวพันอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา


คลุมถุงชน

คลุม + ถุง + ชน

คฺลุม-ถุง-ชน

ลักษณะที่ทั้ง 2 ฝ่ายมาเผชิญกัน ทั้งที่ไม่เคยเห็น ไม่เคยรู้จักกันมาก่อน มักใช้แก่ประเพณีแต่งงานสมัยก่อนที่พ่อแม่เป็นผู้จัดการให้ โดยที่เจ้าตัวไม่เคยรู้จักหรือรักกันมาก่อน


คว้าน้ำเหลว

ไม่ได้ผลตามต้องการ


ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด

ความรู้ + ท่วม + หัว + เอา + ตัว + ไม่ + รอด

ຄວາມຮູ້ຖ້ວມຫົວເອົາຕົວບໍ່ລອດ

มีความรู้มากแต่ใช้ความรู้ให้เป็นประโยชน์ไม่เป็น

คฺวาม-รู้-ท่วม-หัว-เอา-ตัว-ไม่-รอด

/kʰwaːm˧.ruː˦˥.tʰua̯m˥˩.hua̯˩˩˦.ʔaw˧.tua̯˧.maj˥˩.rɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

มีความรู้มาก แต่ไม่รู้จักใช้ความรู้ให้เป็นประโยชน์

th-ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด-th-adj-rRsUkY3-


คว่ำบาตร

การที่พระสงฆ์ประกาศลงโทษคฤหัสถ์ผู้ประทุษร้ายต่อศาสนาด้วยการไม่คบหา ไม่รับบิณฑบาต เป็นต้น

ไม่ยอมคบค้าสมาคมด้วย


สังฆกรรม

กิจที่พระสงฆ์ตั้งแต่ 4 รูปขึ้นไปรวมกันทำภายในสีมา เช่น การทำอุโบสถ การสวดพระปาติโมกข์


สีมา

ยืมมาจากสันสกฤต सीमा (สีมา), จากบาลี สีมา

/siː˩˩˦.maː˧/^((สัมผัส))

เครื่องหมายบอกเขตโบสถ์ มักทำด้วยแผ่นหินหรือหลักหิน เรียกว่า ใบพัทธสีมา ใบสีมา หรือใบเสมา ก็ว่า


ปาติโมกข์

ยืมมาจากบาลี ปาฏิโมกฺข

คัมภีร์ว่าด้วยวินัยของสงฆ์ 227 ข้อ

ชื่อบาลีที่ประมวลพุทธบัญญัติอันทรงตั้งขึ้นเป็นพุทธอาณา ได้แก่ อาทิพรหมจริยกาสิกขา มีพระพุทธานุญาตให้สวดในที่ประชุมสงฆ์ทุกวันอุโบสถ


วันอุโบสถ

วันขึ้น 15 ค่ำ และวันแรม 15 ค่ำ ถ้าเป็นเดือนขาดจะเป็นแรม 14 ค่ำ เป็นวันที่พระลงอุโบสถฟังพระปาติโมกข์และเป็นวันที่พุทธศาสนิกชนถืออุโบสถศีลคือ ศีล 8


พุทธศาสนิกชน

พุทธ + ศาสนิกชน

พุด-ทะ-สา-สะ-นิก-กะ-ชน

พุด-ทะ-สาด-สะ-นิก-กะ-ชน

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.saː˩˩˦.sa˨˩.nik̚˦˥.ka˨˩.t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.saːt̚˨˩.sa˨˩.nik̚˦˥.ka˨˩.t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

ผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนา


คง

/kʰoŋ˧/^((สัมผัส))

ยังมียังเป็นอยู่อย่างเดิม

ประเทศไทยยังคงความเป็นไทไว้


คง

คำกริยาวิเศษณ์

ၶေး

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

လႅပ်ႈ

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

ယူဝ်

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

ຄືຈະ

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

ຄືຊິ

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

might

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

/kʰoŋ˧/^((สัมผัส))

ใช้บอกลักษณะคาดคะเน

อีกไม่นานเธอคงมาแล้ว

คงจะเป็นเช่นนั้น


คง

คำวิสามานยนาม

/kʰoŋ˧/^((สัมผัส))

ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดนครราชสีมา


ไท

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *dajᴬ², จากไทดั้งเดิม *ɗwɤːjᴬ (“อิสระ”); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ไท, คำเมือง ᨴᩱ (ไท), ลาว ໄທ (ไท) หรือ ໄຕ (ไต) ที่เลิกใช้แล้ว, ญ้อ ไท, ไทลื้อ ᦺᦑ (ไท), ไทดำ ꪼꪕ (ไตฺ), ไทใหญ่ တႆး (ไต๊), อ่ายตน တႝ (ตย์), พ่าเก တႝ (ตย์), อาหม 𑜄𑜩 (ตย์) ซึ่งเมื่อใช้เดี่ยว ๆ จะหมายถึงกลุ่มชาติพันธุ์ไทนั้น ๆ

ชนเชื้อชาติไท มีหลายสาขาด้วยกัน เช่น ไทใหญ่ ไทดำ ไทขาว

ปีโถะหนไทกัดเหมา

ความมีอิสระในตัว, ความไม่เป็นทาส


ไท

แผลงมาจาก ไท้

ท้าวไท


ไท

ยืมมาจากอังกฤษ tie

เน็กไท ผ้าที่ใช้ผูกคอเสื้อเชิ้ต มักผูกเป็นปมรูปสามเหลี่ยมให้มีชายยาวลงมาประมาณเอว

พอเขาผูกไทแล้วดูดีขึ้นเป็นกอง


วอ

อาจมาจากมอญ ဝဝ် (วว์); ร่วมเชื้อสายกับลาว ວໍ (วํ), เขิน ᩅᩳ (วอ), ไทใหญ่ ဝေႃး (ว๊อ̂), เขมร វ (ว), พม่า ဝေါ (เวา)

/wɔː˧/^((สัมผัส))

ยานที่มีลักษณะเป็นรูปเรือนหลังคาทรงจั่ว สำหรับเจ้านายหรือข้าราชการฝ่ายในนั่งมีคานรับอยู่ข้างใต้คู่หนึ่ง ใช้คนหาม

เรียกรถยนต์ที่มีวอสำหรับเชิญศพตั้งบนกระบะรถว่า รถวอ


หลิ่ว

เดี่ยว, หนึ่ง


บาตร

ยืมมาจากสันสกฤต पात्र (ปาตฺร, “ภาชนะ”); เทียบบาลี ปตฺต (“ภาชนะ”)

/baːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ภาชนะชนิดหนึ่งสำหรับภิกษุสามเณรใช้รับอาหารบิณฑบาต


แสนย์

* จากภาษาสันสกฤต : ไสนฺย

คนในกองทัพ, ทหาร


สาแหรก

/saː˩˩˦.rɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

เครื่องใส่ของสำหรับหิ้วหรือหาบเป็นต้น ปกติทำด้วยหวาย มี 4 สาย ตอนบนทำเป็นหูสำหรับหิ้วหรือสอดไม้คาน ตอนล่างขัดกันเป็นสี่เหลี่ยมสำหรับวางกระจาด

ชื่อชมพู่ชนิด Syzygium malaccense ในวงศ์ Myrtaceae ผลใหญ่ สีชมพู เนื้อหนา มีลายสีแดงเข้มเป็นเส้น ๆ ตามยาว

ร่องที่อยู่บนข้าวเปลือก ถ้าร่องนั้นลึกก็จะปรากฏบนเมล็ดข้าวด้วย


ไดโนเสาร์

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากอังกฤษ dinosaur

ชื่อสัตว์เลื้อยคลานยุคดึกดำบรรพ์หลายชนิด รูปร่างคล้ายกิ้งก่า ส่วนใหญ่ที่พบโครงกระดูกที่เป็นซากดึกดำบรรพ์มีขนาดใหญ่มาก บางชนิดกินพืช เช่น ชนิด Phuwiangosaurus sirindhornae Martin, Buffetaut & Suteethorn ในวงศ์ Nemegtosauridae, ชนิด Psittacosaurus satayaraki Buffetaut & Suteethorn ในวงศ์ Psittacosidae บางชนิดกินเนื้อสัตว์ เช่น Siamotyrannus isanensis Buffetaut, Suteethorn & Tong ในวงศ์ Metriacanthosauridae, ชนิด Siamosaurus suteethorni Buffetaut & Ingavat ในวงศ์ Spinosauridae

ผู้ที่มีความคิดล้าสมัย, มักใช้ว่า ไดโนเสาร์เต่าล้านปี


ปฏิคม

ผู้ต้อนรับ, ผู้รับแขก


คม

ตัดมาจาก บังคม, จากเขมร បង្គំ (บงฺคํ)


คม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɣɤmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน คม, ลาว ຄົມ (ค็ม), เขิน ᨤᩫ᩠ᨾ (ฅ็ม), ไทลื้อ ᦆᦳᧄ (ฅุม), ไทใหญ่ ၶူမ်း (ขู๊ม), อาหม 𑜁𑜤𑜪 (ขุํ), แสก กฺั๊ม, จ้วง hoemz (ฮม)

ส่วนบางมากจนสามารถบาดได้

คมมีด

คมดาบ

คมหญ้า


คม

มีดคม

ป่านคม

ปัญญาคม

ภาพคม

เส้นคม

โดยปริยายใช้สำหรับตาและปากซึ่งมีลักษณะอย่างของที่คมอาจบาดหรือแทงใจได้


คอขาดบาดตาย

ความคอขาดบาดตาย (noun-from-adj)

คอ-ขาด-บาด-ตาย

/kʰɔː˧.kʰaːt̚˨˩.baːt̚˨˩.taːj˧/^((สัมผัส))

ร้ายแรงถึงอาจต้องสูญเสียชีวิตได้


คอเป็นเอ็น

ขึ้นเสียงเถียงโต้อย่างไม่ยอมลดละ, เถียงเก่ง


คางคกขึ้นวอ

คาง-คก-คึ่น-วอ

/kʰaːŋ˧.kʰok̚˦˥.kʰɯn˥˩.wɔː˧/^((สัมผัส))

คนที่มีฐานะต่ำต้อย พอได้ดิบได้ดีก็มักแสดงกิริยาอวดดี ลืมตัว


คางเหลือง

ป่วยหรือบาดเจ็บมากจนแทบเสียชีวิต, มักใช้ว่า ไม่ตายก็คางเหลือง


คาบลูกคาบดอก

ไม่แน่ว่าจะเป็นอย่างไหน


คาหนังคาเขา

จับได้ในขณะที่กำลังกระทำผิด หรือพร้อมกับของกลาง


คืบก็ทะเล ศอกก็ทะเล

ออกทะเลอย่าประมาททะเล เพราะอาจเกิดอันตรายได้ทุกเมื่อ


เคียงบ่าเคียงไหล่

เคียง-บ่า-เคียง-ไหฺล่

/kʰia̯ŋ˧.baː˨˩.kʰia̯ŋ˧.laj˨˩/^((สัมผัส))

มีฐานะเสมอกัน ทัดเทียมกัน หรืออยู่ในระดับเดียวกัน


เคียงบ่าเคียงไหล่

คำกริยาวิเศษณ์

เคียง-บ่า-เคียง-ไหฺล่

ร่วมสุขร่วมทุกข์ หรือร่วมเป็นร่วมตายด้วยกัน

รบเคียงบ่าเคียงไหล่


โคแก่ชอบกินหญ้าอ่อน

(สำนวน) ชายสูงอายุที่ชอบผู้หญิงรุ่นสาว


กดดัน

การกดดัน (abstract-noun)
ความกดดัน (abstract-noun)


จิ๊ด

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วงแบบจั่วเจียง zit (จิด-นิดเดียว)

ตัวพยาธิชนิดหนึ่ง ลักษณะเป็นเส้นสีแดง วิ่งไปตามเส้นเลือดในคนและสัตว์


จิ๊ด

เล็ก, เล็กมาก, จัด


น้อย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *noːjꟲ (“เล็ก”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨶᩬ᩠᩶ᨿ (นอ้ย), ลาว ນ້ອຍ (น้อย), ไทลื้อ ᦓᦾᧉ (น้อ̂ย), ไทดำ ꪙ꫁ꪮꪥ (น้อย), ไทขาว ꪙꪮꪥꫂ, ไทใหญ่ ၼွႆႉ (น๎อ̂ย), ไทใต้คง ᥘᥩᥭᥳ (ล๎อ̂ย) หรือ ᥢᥩᥭᥳ (น๎อ̂ย), พ่าเก ꩫွႝ (นอ̂ย์), อาหม 𑜃𑜨𑜩 (นอ̂ย์) หรือ 𑜃𑜨𑜐𑜫 (นอ̂ญ์), จ้วง noix

/nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

ฝนน้อย

น้ำน้อย

ไม่ใหญ่, เล็ก

ข้าราชการชั้นผู้น้อย

โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่ด้อยความสำคัญหรือเป็นรอง

ครูน้อย

ผู้น้อย

แสดงความรู้สึกว่าน่ารักน่าเอ็นดู

เณรน้อย

เด็กน้อย

น้องน้อย

สาวน้อย

หนูน้อย


น้อย

คำกริยาวิเศษณ์

/nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

มีเงินน้อย

พูดน้อย


น้อย

/nɔːj˦˥/^((สัมผัส))

คำพ้องความของ เมียน้อย


วง

จากเขมรเก่า វាង៑ (วางฺ), វាង្ង៑ (วางฺงฺ), វង៑ (วงฺ), จากมอญ-เขมรดั้งเดิม *wa(a)ŋ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร វង់ (วง̍), ลาว ວົງ (ว็ง); ร่วมรากกับ วัง and เวียง

รูปเขียนมีเส้นล้อมรอบไม่มีเหลี่ยม

รูปที่มีเส้นนอกโค้งบรรจบกัน

ส่วนสัดของมือที่ใช้ในการรำ

การเล่นที่มีคนนั่งหรือยืนล้อมรอบ


วง

ทำเครื่องหมายเป็นวง


งอ

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨦᩬᩴ (งอํ), ลาว ງໍ (งํ), ไทลื้อ ᦇᦸ (งอ̂), ไทใหญ่ ငေႃး (ง๊อ̂), อาหม 𑜂𑜦𑜡 (งอ̂), แสก ง๊อ

/ŋɔː˧/^((สัมผัส))

ลักษณะที่มีส่วนปลายหักโค้งเข้าหาตัวมันเองเช่นรูปอย่างขอ

เรียกหน้าซึ่งมีสีหน้าแสดงอาการโกรธ ไม่พอใจ หรือไม่ได้อย่างใจ เป็นต้นว่า หน้างอ


งอ

/ŋɔː˧/^((สัมผัส))

ทำให้มีรูปหรือเป็นเช่นนั้น

เรียกอาการของคนที่หัวเราะจนตัวงอว่า หัวเราะงอ


ขนบธรรมเนียม

ขนบ + ธรรมเนียม

ขะ-หฺนบ-ทำ-เนียม

แบบอย่างที่นิยมกัน

รักษาไว้ซึ่งขนบธรรมเนียมเก่าแก่ที่ดีงาม


ขนบประเพณี

จารีตประเพณีที่เป็นระเบียบแบบแผน


จารีตประเพณี

จา-รีด-ปฺระ-เพ-นี

/t͡ɕaː˧.riːt̚˥˩.pra˨˩.pʰeː˧.niː˧/^((สัมผัส))

ประเพณีที่นิยมและประพฤติสืบต่อกันมา


ขม

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.qɤmᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂົມ (ข็ม), ไทลื้อ ᦃᦳᧄ (ฃุม), ไทดำ ꪶꪄꪣ (โฃม), ไทใหญ่ ၶူမ် (ขูม), ไทใต้คง ᥑᥨᥛᥴ (โฃ๋ม), อาหม 𑜁𑜤𑜪 (ขุํ), จ้วง haemz, จ้วงแบบจั่วเจียง koem, แสก กฺั๊ม; เทียบเบดั้งเดิม *kamᴬ², ไหลดั้งเดิม *C-ɦəːm

/kʰom˩˩˦/^((สัมผัส))

รสอย่างหนึ่งอย่างรสสะเดาหรือบอระเพ็ด


ขม

/kʰom˩˩˦/^((สัมผัส))

(ผัก~) ชื่อไม้ล้มลุกในสกุล Amaranthus วงศ์ Amaranthaceae มีหลายชนิด เช่น ผักขมหนาม (A. spinosus L.) ลำต้นมีหนาม ใช้ทำยาได้ ผักขมสวน (A. tricolor L.) ผักขมแดง (A. caudatus L.) ใบสีแดง ปลูกเป็นไม้ประดับ, ผักโขม หรือ ผักโหม ก็เรียก

(หวาย~) ชื่อหวายชนิด Calamus viminalis Willd.

(บัว~) ชื่อบัวสายพันธุ์หนึ่งในสกุล Nymphaea ดอกเล็ก สีขาว สายกินได้ หัวมีรสขม


ขม

/kʰom˩˩˦/^((สัมผัส))

(หอย~) ชื่อหอยน้ำจืดกาบเดี่ยวในวงศ์ Viviparidae เปลือกม้วนเป็นวงซ้อนกัน ยอดแหลม สีเขียวหรือเขียวอมดำ ออกลูกเป็นตัว มีหลายชนิด เช่น ชนิด Filopaludina sumatrensis (Dunker), F. doliaris (Gould)


ข่ม

ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂົ່ມ (ข็่ม), ไทลื้อ ᦃᦳᧄᧈ (ฃุ่ม)

กดไว้, อดกลั้น, ไม่แสดงออกทางอารมณ์

ใช้เส้นสานลอดใต้เส้นยืน ตรงข้ามกับคำว่า ยก

(โดยนัย) แสดงกิริยาวาจาให้เห็นว่าเหนือกว่า, ทำให้อีกฝ่ายหนึ่งรู้สึกว่าด้อยกว่า


บังคับ

ร่วมเชื้อสายกับเขมร បង្គាប់ (บงฺคาบ̍, “สั่งการ”)

การว่ากล่าวปกครอง, อำนาจศาลสมัยมีสภาพนอกอาณาเขต

คนในบังคับอังกฤษ

กฎเกณฑ์ของการประพันธ์ที่บัญญัติใช้ในฉันทลักษณ์

บังคับครุลหุ

บังคับเอกโท

บังคับสัมผัส


บังคับ

การบังคับ (abstract-noun)
ความบังคับ (abstract-noun)

ᨷᩢ᩠ᨦᨤᩢ᩠ᨷ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

ၼိူင်ႇ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

forcer

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

zwingen

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

ບັງຄັບ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

obligar

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

force

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

compel

ใช้อำนาจสั่งให้ทำ

ใช้อำนาจสั่งให้ทำหรือให้ปฏิบัติหรือให้จำต้องทำ

เขาถูกสถานการณ์บังคับ

ให้เป็นไปตามความประสงค์

บังคับเครื่องบินให้ขึ้นลง

ทำให้เป็นไปตามกฎเกณฑ์การใช้ภาษา

บังคับให้ใช้เครื่องหมายอัญประกาศเมื่ออ้างถึงคำพูดของผู้อื่น

ภาษาไทยไม่บังคับการใช้เครื่องหมายมหัพภาคเคร่งครัดนัก

ทำตามสภาพที่ถูกกำหนดไว้

ทางนี้บังคับให้เลี้ยวซ้าย

ประตูนี้บังคับให้ผลักเข้า


กดขี่

/kot̚˨˩.kʰiː˨˩/^((สัมผัส))

ข่มให้อยู่ในอำนาจตน, ใช้บังคับเอา, ทำอำนาจเอา, บางทีใช้เข้าคู่กับคำ ข่มเหง เป็น กดขี่ข่มเหง


ตรอมตรม

ระทมใจจนเหี่ยวแห้ง, ทุกข์ใจ


บิด

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓitᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ບິດ (บิด), ไทลื้อ ᦢᦲᧆ (บีด), ไทใหญ่ မိတ်း (มิ๊ต), อาหม 𑜉𑜢𑜄𑜫 (มิต์), จ้วง mbit, จ้วงแบบจั่วเจียง mbit

หมุนให้เป็นเกลียวอย่างบิดผ้า, หมุนไปทางใดทางหนึ่ง

บิดลูกบิด

เผล้ไปจากสภาพปรกติ

ล้อรถบิด

ทำให้ผิดไปจากสภาพความจริง

บิดข้อความ

หลีกเลี่ยงเพราะความเกียจคร้านเป็นต้น

บิดงาน

บิดการ

เอานิ้วมือบีบเนื้ออย่างแรงทำนองแหนบแล้วหมุน

บิดเนื้อ

บิดหู

กิริยาที่ปลากัดปลาเข็มเอาปากต่อปากกัดกันจนติดแล้วกลับตัวไปมา


บิด

เรียกอาการที่ปลากัดปลาเข็มเอาปากต่อปากกัดกันแล้วกลับตัวไปมาเช่นนั้นแต่ละยกว่า บิดหนึ่ง 2 บิด


บิด

โรคลำไส้ใหญ่อักเสบ มีอาการปวดมวนและอุจจาระเป็นมูกเลือด


เกลียว

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *kliəwᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ກຽວ (กยว) หรือ ແກວ (แกว), ไทใหญ่ ၵိဝ် (กิว)

สิ่งที่มีลักษณะเป็นรอยพันหรือบิดโดยรอยต่อเนื่องอย่างสว่าน หรือตะปูควง หรือเชือกที่ฟั่น เป็นต้น, ลักษณะของเชือกที่ฟั่น


เกลียว

กิริยาที่หมุนบิดให้เชือกควบรวมเป็นเส้นเขม็งขึ้น

เกลียวฟาง


เกลียว

คำกริยาวิเศษณ์

โดยปริยายหมายความว่า ขยันขันแข็ง

หากินตัวเป็นเกลียว

น้ำหนึ่งใจเดียวกัน

เข้ากันเป็นเกลียว


หมุน

เทียบลาว ໝູນ (หมูน)

หันเวียนไปในแนวโค้ง

โลกหมุน

ทำให้หันเวียนไปในแนวโค้ง

หมุนเข็มนาฬิกา

นำสิ่งของไปจำนำหรือขายเพื่อเอาเงินมาใช้


พลิกแพลง

คำกริยาวิเศษณ์

/pʰlik̚˦˥.pʰlɛːŋ˧/^((สัมผัส))

ยักเยื้องเป็นอย่างอื่น

ทำให้เปลี่ยนแปลงผิดไปจากเดิม หรือผิดไปจากปกติ


พลิกแพลง

/pʰlik̚˦˥.pʰlɛːŋ˧/^((สัมผัส))

กลับกลาย, เปลี่ยนแปลง

ดัดแปลง, ยักย้ายถ่ายเท


เชือนแช

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰɯa̯n˧.t͡ɕʰɛː˧/^((สัมผัส))

ไถล, เถลไถลไม่ตรงไปตรงมา

อย่ามัวแต่เชือนแชอยู่เดี๋ยวจะไม่ทันรถไฟ

ความจริงมีอย่างไรก็พูดมา อย่าพูดจาเชือนแช

อาการที่เดินไม่ตรงทางอย่างคนเมา


แชเชือน

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰɛː˧.t͡ɕʰɯa̯n˧/^((สัมผัส))

ไถล, เถลไถลไม่ตรงไปตรงมา

ปิดประตูรูแกลไม่แชเชือน


ลำไส้

ส่วนของระบบทางเดินอาหาร ซึ่งอยู่ระหว่างกระเพาะอาหารกับทวารหนัก เป็นท่อยาวขดไปมาอยู่ในช่องท้อง มีหน้าที่ย่อย ดูดซึมอาหารและน้ำ รวมถึงพักและขับกากอาหาร


มวล

ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ทั้งปวง

มวลมนุษย์


มวล

สิ่งที่มีลักษณะรวมอยู่เป็นกลุ่มเป็นก้อน

มวลชน

ปริมาณซึ่งเป็นสมบัติของวัตถุที่ต้านการเปลี่ยนสภาพการเคลื่อนที่


มูก

ยืมมาจากสันสกฤต मूक (มูก); เทียบบาลี มูค

/muːk̚˥˩/^((สัมผัส))

ใบ้, เงียบ, ไม่มีเสียง


มูก

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *muːkᴰ²ᴸ, จากไทดั้งเดิม *muːkᴰ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ມູກ (มูก), จ้วงแบบจั่วเจียง mug, จ้วง mug

/muːk̚˥˩/^((สัมผัส))

น้ำเมือกที่ไหลออกจากจมูก เรียกว่า น้ำมูก

น้ำเมือกที่ไหลออกทางทวารหนักพร้อมกับอุจจาระ


น้ำหนึ่งใจเดียวกัน

น้าม-หฺนึ่ง-ไจ-เดียว-กัน

/naːm˦˥.nɯŋ˨˩.t͡ɕaj˧.dia̯w˧.kan˧/^((สัมผัส))

มีความคิดเห็นเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน


กลมเกลียว

กลม + เกลียว

กฺลม-เกฺลียว

ที่เข้ากันได้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน


เกลียวกลม

เกลียว + กลม

เกฺลียว-กฺลม

ที่เข้ากันได้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน


เขม็ง

/kʰa˨˩.meŋ˩˩˦/^((สัมผัส))


เขม็ง

คำกริยาวิเศษณ์

/kʰa˨˩.meŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

อย่างแน่วแน่

จ้องเขม็ง


เขม็ง

/kʰa˨˩.meŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เขม็งเกลียว


หมุนเวียน

หมุน + เวียน

เวียนไป, เปลี่ยนมือไป


หมุนเงิน

ทำให้เงินเปลี่ยนมือโดยวิธีให้กู้หรือลงทุน เป็นต้น โดยมุ่งผลประโยชน์


ยักเยื้อง

เลี่ยง, ไม่ตรงไปตรงมา


เยื้องยัก

ไม่ตรงไปตรงมา


ดัดแปลง

/dat̚˨˩.plɛːŋ˧/^((สัมผัส))

แก้ไขเปลี่ยนแปลงให้เหมาะสม

เปลี่ยนจากรูปเดิมโดยแก้ไขเปลี่ยนแปลงบ้างเล็กน้อย

ดัดแปลงเรือนชั้นเดียวให้เป็น 2 ชั้น

เปลี่ยนแปลงต่อเติม เพิ่ม ลด หรือขยายซึ่งลักษณะขอบเขตแบบ รูปทรง สัดส่วนน้ำหนัก เนื้อที่ ของโครงสร้างของอาคารหรือส่วนต่าง ๆ ของอาคาร ซึ่งได้ก่อสร้างไว้แล้วให้ผิดไปจากเดิม และมิใช่การซ่อมแซมหรือการดัดแปลงที่กำหนดในกฎกระทรวง

ทำซ้ำโดยเปลี่ยนรูปใหม่ ปรับปรุงแก้ไข เพิ่มเติม หรือจำลองงานต้นฉบับในส่วนอันเป็นสาระสำคัญ โดยไม่มีลักษณะเป็นการจัดทำงานขึ้นใหม่ ทั้งนี้ ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน


ไถล

ฝนตกถนนลื่น ระวังรถไถลออกนอกทาง

เลยไปออกนอกทางไป

เลิกเรียนแล้วรีบกลับบ้าน อย่ามัวแต่ไถลอยู่


ไถล

คำกริยาวิเศษณ์

เชือนแช, พูดออกนอกเรื่อง

ถามเรื่องหนึ่ง ไถลตอบอีกเรื่องหนึ่ง


ทั้งหมด

/tʰaŋ˦˥.mot̚˨˩/^((สัมผัส))

งานทั้งหมดที่ทำจะต้องส่งภายในวันพรุ่งนี้


ทั้งหมด

คำกริยาวิเศษณ์

/tʰaŋ˦˥.mot̚˨˩/^((สัมผัส))


ทั้งมวล

คำกริยาวิเศษณ์


มวลสาร

เนื้อของเทหวัตถุที่รวมกันอยู่ในเทหวัตถุนั้น ๆ


มวลอากาศ

อากาศในบริเวณกว้างที่มีสมบัติคล้ายคลึงกัน โดยเฉพาะอุณหภูมิและความชื้น


ฮวงซุ้ย

จาก風水 (ฮวงจุ๊ย) มาจาก 風 (ฮวง, “ลม”) + 水 (ซุ้ย/จุ๊ย, “น้ำ”)

ที่ฝังศพของชาวจีน


ฮวน

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 番 (huang1, “ชาวต่างชาติ”)

คำที่จีนใช้เรียกคนต่างชาติ


ฮวบฮาบ

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่ขึ้น ลง หรือลดอย่างรวดเร็ว


ฮ่อ

ไม่ทราบแน่ชัด; เป็นไปได้ว่ามาจาก:
* ฮกเกี้ยน 河 (hô, “แม่น้ำ”), จาก 河蠻 (“คนเถื่อนแถบแม่น้ำ”) หรือ 西洱河蠻 (“คนเถื่อนแถบแม่น้ำรูปหูฝั่งตะวันตก”)
* ฮกเกี้ยน 胡 (hô͘, “คนเถื่อน”)
* ฮกเกี้ยน 華／华 (hôa, “จีน”)
ร่วมเชื้อสายกับลาว ຫໍ້ (หํ้), คำเมือง ᩉᩬᩴ᩶ (หอํ้), เขิน ᩉ᩷᩶, ไทลื้อ ᦠᦸᧉ (ห้อ̂)

/hɔː˥˩/^((สัมผัส))

ชาวจีนพวกหนึ่ง มีถิ่นฐานเดิมอยู่ทางตอนใต้ของประเทศจีน แถบมณฑลยูนนาน


ฮ่อ

ไม่ทราบแน่ชัด

/hɔː˥˩/^((สัมผัส))

ลายเส้นที่เขียนเป็นไพรคิ้ว ไพรปากบนหน้าโขน ประกอบด้วยเส้นสีแดง ดินแดง และสีทอง

ลายที่เขียนเป็นอย่างแถบผ้าสะบัดกลับไปมาใช้เขียนเพื่อแบ่งภาพเป็นตอน ๆ ในงานจิตรกรรมฝาผนัง หรือจิตรกรรมภาพพระบฏ


ฮอด

คำวิสามานยนาม

/hɔːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงใหม่

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่


ฮ่อมดง

ชื่อไม้พุ่มชนิด Dichroa febrifuga อยู่ในวงศ์ Hydrangeaceae ดอกมีสีม่วงน้ำเงิน สามารถใช้ทำยาได้


ฮ่อยจ๊อ

ยืมมาจากหมิ่นใต้ 蟹 (“ปู”) + 棗 (“พุทรา”)

/hɔj˥˩.t͡ɕɔː˦˥/^((สัมผัส))

ชื่ออาหารแบบจีนชนิดหนึ่ง ใช้เนื้อปู มันหมูแข็งต้มสุก ผสมกับแป้งมันและเครื่องปรุงรส บดหรือโขลกจนเหนียวแล้วห่อด้วยฟองเต้าหู้เป็นท่อน กลม ๆ ยาว ๆ มัดเป็นเปลาะ ๆ นึ่งแล้วทอดให้สุก กินกับน้ำจิ้ม


ฮะฮ้าย

คำที่เปล่งออกมาเพื่อแสดงความเยาะเย้ย


ฮะไฮ้

(กลอน) คำที่เปล่งออกมาเพื่อแสดงความเยาะเย้ย


ฮะเฮ้ย

(กลอน) คำที่เปล่งออกมาเพื่อดุว่า หรือห้าม


ฮะเบสสมอ

จากจามตะวันออก [Term?] (“ดึงขึ้น”) + สมอ

หะ-เบด-สะ-หฺมอ

/ha˨˩.beːt̚˨˩.sa˨˩.mɔː˩˩˦/^((สัมผัส))

กว้านสมอเรือขึ้นเก็บเพื่อนำเรือออก

ฮะเบสสมอพลัน ออกสันดอนไป ลัดไปเกาะสีชัง จนกระทั่งกระโจมไฟ


ฮะเรียสมอ

จากจามตะวันออก [Term?] (“ทิ้งลง”) + สมอ

หะ-เรีย-สะ-หฺมอ

ปล่อยโซ่สมอให้ยาวออกไปจากตัวเรือ


ฮั่น

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากจีนกลาง漢／汉 (hàn)

ชนชาติกลุ่มใหญ่ที่มีภูมิลำเนาทางตอนกลางของทวีปเอเชีย


ฮั้ว

ยืมมาจากแต้จิ๋ว 和 (hua5/huê5, “ปรองดอง, รวมกัน”)

รวมหัวกัน, ร่วมกันกระทำการ

สมยอมกันในการเสนอราคาเพื่อมุ่งหมายมิให้มีการแข่งขันราคาอย่างเป็นธรรม


ฮา

เลียนเสียงธรรมชาติ

หัวเราะเสียงดังพร้อมกัน เพราะขบขันหรือชอบใจ


ฮา

เลียนเสียงธรรมชาติ

อาการหัวเราะของคนหมู่มาก เพราะขบขันหรือชอบใจ

ที่ชวนตลกขบขัน

เรื่องฮา


ฮา

คำสร้อยที่ใช้ในบทร้อยกรอง


ฮาป่า

ส่งเสียงดังพร้อม ๆ กันแสดงความไม่พอใจหรือขับไล่


ฮ้า

/haː˦˥/^((สัมผัส))

คำที่เปล่งออกมาด้วยความตกใจ ประหลาดใจ หรือเพื่อห้าม


ฮ้าไฮ้

เสียงลูกคู่ร้องรับในเพลงบางชนิด เช่น ในเพลงเห่เรือ


ฮาม

ตัดมาจากเขมร ព្រហាម (พฺรหาม)

รุ่ง, สว่าง, หาม ก็ว่า


ฮาเร็ม

ยืมมาจากอังกฤษ harem, จากตุรกี harem, จากอาหรับ حَرَم (ฮะรัม) หรือ حَرِيم (ฮะรีม)

สถานที่ที่จัดไว้ให้เป็นที่อยู่ของบรรดานางสนมหรือนางบำเรอของพระเจ้าแผ่นดิน ผู้มีอำนาจ หรือเศรษฐีที่เป็นมุสลิม มักจะเป็นประเทศในแถบเอเชียตะวันออกกลางและอินเดียสมัยที่มุสลิมปกครองเป็นต้น


ฮิปโปโปเตมัส

河馬

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

河马

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

မႃႉၼမ်ႉ

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

hippopotame

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

Flusspferd

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

Nilpferd

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

hipopótamo

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

hippopotamus

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ippopotamo

(1) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ฮิบ–โป–โป–เต–มัด

/hip̚˦˥.poː˧.poː˧.teː˧.mat̚˦˥/^((สัมผัส))

ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม อยู่ในวงศ์ Hippopotamidae ใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่ในน้ำมากกว่าบนบก หนังหนามีสีน้ำตาล ริมฝีปากหนา ฟันหน้าและเขี้ยวยาวมาก มีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปแอฟริกา ปัจจุบันมี 2 ชนิด ได้แก่ Hippopotamus amphibius และ Choeropsis liberiensis


ฮิสทีเรีย

* ภาษากรีกโบราณ ὑστερά (ฮุลเทรา, ครรภ์) --> ὑστερικός (ฮิสเทริโคส, ลำบากในการตั้งครรภ์/เป็นโรคประสาท) --> ภาษาละติน hystericus --> hysteric --> ภาษาละตินใหม่ hysteria --> ภาษาอังกฤษ hysteria --> ทับศัพท์ในภาษาไทย ฮิสทีเรีย

hysteria

คำแปลของความหมาย [1]

isteria

คำแปลของความหมาย [1]

(การแพทย์) โรคจิตประเภทหนึ่ง มีอาการแสดงออกโดยไม่เกี่ยวข้องกับความพิการใด ๆ ของร่างกาย ผู้ที่ป่วยเป็นโรคนี้อาจเป็นเพราะในจิตสำนึกหวังได้รับผลประโยชน์


ฮึ

/hɯʔ˦˥/^((สัมผัส))

คำที่เปล่งออกมาแสดงความไม่พอใจหรือแปลกใจ


ฮึก

/hɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

คะนอง, ลำพอง, ร่าเริง


ฮึกหาญ

/hɯk̚˦˥.haːn˩˩˦/^((สัมผัส))

กล้าด้วยความคะนอง


ฮึกห้าว

ฮึก (“คะนอง”) + ห้าว (“กล้าแบบมุทะลุ”)

/hɯk̚˦˥.haːw˥˩/^((สัมผัส))

มุทะลุด้วยความคะนอง


ฮึกเหิม

ฮึก (“คะนอง”) + เหิม (“ลำพองใจ”)

/hɯk̚˦˥.hɤːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ลำพองใจด้วยความคึกคะนอง


ฮึกโหม

ฮึก (“คะนอง”) + โหม (“ระดม”)

/hɯk̚˦˥.hoːm˩˩˦/^((สัมผัส))

ระดมเข้าไปด้วยความคะนอง


ฮึกฮัก

/hɯk̚˦˥.hak̚˦˥/^((สัมผัส))

อาการไม่พอใจ หรือขัดใจ


คะนอง

เขมร ឃ្នង (ฆฺนง)

การคะนอง (abstract-noun)
ความคะนอง (abstract-noun)

/kʰa˦˥.nɔːŋ˧/^((สัมผัส))

แสดงอาการร่าเริง, คึก, ลำพอง

พูด หรือทำเกินขอบเขต

มีเสียงดังต่อเนื่อง

ฟ้าคะนอง


ลำพอง

/lam˧.pʰɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ฮึกห้าว, แสดงอาการหยิ่งยโส


ร่าเริง

แผลงมาจาก ระเริง

/raː˥˩.rɤːŋ˧/^((สัมผัส))

สนุกสนาน, เบิกบาน, ยิ้มแย้มแจ่มใส


คึก

/kʰɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

คะนอง, ลำพอง, ร่าเริง


เหิมฮึก

/hɤːm˩˩˦.hɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ลำพองใจด้วยความคึกคะนอง


โหมฮึก

/hoːm˩˩˦.hɯk̚˦˥/^((สัมผัส))

ระดมเข้าไปด้วยความคะนอง


ฮึด

/hɯt̚˦˥/^((สัมผัส))

กลับคิดมุ, รวมรวบกำลังใจทำอย่างเอาจริงเอาจัง


มุ

/muʔ˦˥/^((สัมผัส))

ตั้งใจเอาจริงเอาจัง, มักใช้เข้าคู่กับคำ มานะ เป็น มุมานะ

มุดูหนังสือ

มุสู้

มุจะเอาชนะให้ได้

เขามุมานะทำงาน


ฮึดฮัด

/hɯt̚˦˥.hat̚˦˥/^((สัมผัส))

แสดงท่าทางไม่พอใจ เพราะไม่ได้อย่างที่ตนต้องการ


ฮึ่ม

/hɯm˥˩/^((สัมผัส))

คำที่เปล่งออกมาเพื่อแสดงความไม่พอใจ

การแสดงอาการขู่


ฮึ่ม

/hɯm˥˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการโกรธ หรือไม่พอใจ ทำท่าว่าเข้าหากัน


ขู่

ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ขู่, ลาว ຂູ່ (ขู่), คำเมือง ᨡᩪ᩵ (ขู่), เขิน ᨡᩪ᩵ (ขู่)

drohen

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

intimidate

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

threaten

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

/kʰuː˨˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการให้อีกฝ่ายเกรงกลัว

พ่อแม่ขู่เด็กว่าถ้าไม่หยุดร้องไห้ตุ๊กแกจะมากินตับ

งูตัวใหญ่ขู่ฟ่อ ๆ อยู่หลังบ้าน


ฮึย

/hɯj˦˥/^((สัมผัส))

เสียงร้องไล่ หรือกระตุ้นเพื่อเร่งสัตว์ เช่น วัว ควาย ให้เดินหรือวิ่ง

ลุงร้องฮึยไล่วัวให้ออกไปจากแปลงผัก


ไล่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *lajᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ໄລ່ (ไล่), คำเมือง ᩃᩱ᩵ (ไล่), เขิน ᩃᩱ᩵ (ไล่), ไทลื้อ ᦺᦟᧈ (ไล่), ไทขาว ꪼꪩꫀ, อาหม 𑜎𑜩 (ลย์), จ้วง laeh

ตามไปติด ๆ เพื่อให้ทันหรือเพื่อกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง

ไล่ยิง

ไล่กัด

ไล่ขวิด

ไล่จิก

ขับ, มักใช้เข้าคู่กันเป็น ไล่ขับ หมายความว่า บังคับให้ออกไปให้พ้น, บังคับให้ไปหรือให้ออกจากที่เดิม

ไล่ควายเข้าคอก

ไล่คนออกจากบ้าน

ต้อนให้จนมุม

เอาม้าและเรือไล่ขุน

สอบดูลำดับก่อนหลังเพื่อทบทวนความรู้ความจำเป็นต้น

เรียกนักเรียนมาไล่แบบ


ไล่

ไม้ต่าง ๆ เรียกว่า ไม้ไล่


ฮึ่ย

/hɯj˥˩/^((สัมผัส))

คำเปล่งออกมา แสดงความไม่เห็นด้วย


ฮืดฮาด

คำกริยาวิเศษณ์

เลียนเสียงธรรมชาติ

/hɯːt̚˥˩.haːt̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่ถอนใจใหญ่ ยาว ๆ คล้ายเสียงคนที่หายใจไม่สะดวก


ฮืดฮาด

เลียนเสียงธรรมชาติ

/hɯːt̚˥˩.haːt̚˥˩/^((สัมผัส))

เสียงดังอย่างคนที่หายใจไม่สะดวก


ฮือ

/hɯː˧/^((สัมผัส))

กรูกันเข้ามา หรือออกไป, แตกตื่นชั่วขณะ

ผู้คนฮือกันออกจากอาคารเนื่องจากเกิดแผ่นดินไหว


ฮือ

/hɯː˧/^((สัมผัส))

ไฟที่ไหม้ลุกลามอย่างรวดเร็ว

ไฟไหม้รุกฮือ


ฮือ

/hɯː˧/^((สัมผัส))

เสียงครางของเด็กเมื่อร้องไห้นาน ๆ

เด็กน้อยร้องไห้ฮือ ๆ

เสียงครางเมื่อมีอาการไข้ หรือหนาวเย็น


แตกตื่น

การแตกตื่น (abstract-noun)
ความแตกตื่น (abstract-noun)

/tɛːk̚˨˩.tɯːn˨˩/^((สัมผัส))

แห่กันไปด้วยความตื่นเต้น ตกอกตกใจ หรืออยากรู้อยากเห็น เป็นต้น


แผ่นดินไหว

แผ่นดิน + ไหว; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ earthquake

ᨹᩯ᩠᩵ᨶᨯᩥ᩠ᨶᩉ᩠ᩅᩱ

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

地震

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

aardbeving

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

ꪵꪠ꪿ꪙꪒꪲꪙꪘꪳꪉ

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

ဢိင်ႇသၼ်ႇ

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

terramoto

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

tremblement de terre

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

Erdbeben

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

ແຜ່ນດິນໄຫວ

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

terremoto

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

temblor

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

earthquake

การสั่นสะเทือนของแผ่นดิน

แผ็่น-ดิน-ไหฺว

การสั่นสะเทือนของแผ่นดินที่รู้สึกได้ ณ บริเวณใดบริเวณหนึ่งบนผิวโลก ส่วนใหญ่เกิดจากการเคลื่อนตัวของเปลือกโลกที่รองรับผิวโลกอยู่ บางครั้งเกิดจากภูเขาไฟระเบิด

วิทยาแผ่นดินไหว


ลุกฮือ

/luk̚˦˥.hɯː˧/^((สัมผัส))

ไฟไหม้โพลงขึ้นลุกลามอย่างรวดเร็ว

พอมีลมพัดมา ไฟที่ไหม้ตึกก็ลุกฮือ

อาการที่คนจำนวนมากลุกขึ้นพร้อม ๆ กัน เพราะแตกตื่นชั่วขณะ

พอเห็นตำรวจมาก็ลุกฮือ

อาการที่กลุ่มคนรวมกันต่อต้าน หรือต่อสู้กับผู้มีอำนาจ

ประชาชนลุกฮือต่อต้านรัฐบาลที่ทำงานไม่โปร่งใส


คราง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɡraːŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน คราง, ลาว ຄາງ (คาง), คำเมือง ᨣᩕᩣ᩠ᨦ (คราง), เขิน ᨤᩣ᩠ᨦ (ฅาง), ไทลื้อ ᦆᧂ (ฅัง), ไทดำ ꪋꪱꪉ (จฺาง), ไทขาว ꪋꪱꪉ, ไทใหญ่ ၶၢင်း (ข๊าง), ไทใต้คง ᥑᥒᥰ (ฃั๊ง), อาหม 𑜁𑜟𑜂𑜫 (ขฺรง์) หรือ 𑜁𑜂𑜫 (ขง์), จ้วง gangz

/kʰraːŋ˧/^((สัมผัส))

ร้องเบา ๆ ด้วยความเจ็บปวด หรือเสียใจ

น้องร้องครางเมื่อถูกหมอถอนฟัน

ร้องเสียงลากยาว ๆ


คราง

แผลงมาจาก แครง

/kʰraːŋ˧/^((สัมผัส))

ชื่อหอยทะเลกาบคู่ชนิด Anadara inaequivalvis อยู่ในวงศ์ Arcidae มีลักษณะคล้ายหอยแครง แต่ขนาดใหญ่กว่า เปลือกมีขน อาศัยอยู่บริเวณพื้นที่ที่มีโคลนปนทราย


วิทวัส

ผู้รู้, นักปราชญ์, ผู้มีปัญญา


นักปราชญ์

นัก + ปราชญ์

ผู้รอบรู้, ผู้มีปัญญา


ปัญญา

ยืมมาจากบาลี ปญฺญา; ร่วมรากกับ ปรัชญา

智力

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

wijsheid

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

ပိင်ႇၺႃႇ

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

တၢင်းႁူႉ

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

ပၢႆးဝူၼ်ႉ

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

ປັນຍາ

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

sabiduría

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

wisdom

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

intellect

ความหลักแหลมที่เกิดจากการเรียนและคิด

ความรอบรู้, ความรู้ทั่ว, ความฉลาดเกิดแต่การเรียนและคิด

คนมีปัญญา

หมดปัญญา


ที่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *diːᴮ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທີ່ (ที่), คำเมือง ᨴᩦ᩵ (ที่), ไทลื้อ ᦑᦲᧈ (ที่), ไทดำ ꪕꪲ꪿ (ตฺิ่), ไทขาว ꪕꪲꫀ, ไทใหญ่ တီႈ (ตี้), ไทใต้คง ᥖᥤ (ตี), พ่าเก တီ (ตี), อาหม 𑜄𑜣 (ตี), จ้วง deih, จ้วงแบบจั่วเจียง thi; นอกกลุ่มภาษาไท-กะได: เทียบมอญ-เขมรดั้งเดิม *tiʔ ~ tiiʔ ~ tiəʔ, มอญ တေံ (เตํ), เขมร ទី (ที), เวียดนาม thì (ถี่)

/tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ที่ประกอบอาชีพ

ที่ทำมาหากิน

ที่ประชุม

ที่พัก

ตำแหน่งแห่งที่

เอาของวางไว้ให้ถูกที่

ซื้อที่

ขายที่

เช่าที่

ที่นอน

ที่เขี่ยบุหรี่

ตำแหน่งหน้าที่

ที่สมุหพระกลาโหม

พระราชาคณะชั้นสามัญที่พระกวีวรญาณ


ที่

/tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณนามบอกสถานที่หรือสิ่งของเป็นชุด ๆ เป็นต้น

ที่นั่ง 3 ที่

อาหาร 3 ที่


ที่

ᨴᩦ᩵

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

ဢၼ်

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

que

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

qui

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

lequel

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

laquelle

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

lesquels

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

lesquelles

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

der

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

die

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

das

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

ທີ່

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

that

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

which

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

who

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

/tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

คำใช้แทนคำนามหรือข้อความที่อยู่ข้างหน้า

คนที่ขยัน

เด็กที่ฉลาด


ที่

/tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

คำนำหน้าคำบอกลำดับ

ที่ 1

ที่ 2


ที่

/tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

อยู่ที่บ้าน


โด่งดัง

คำกริยาวิเศษณ์

/doːŋ˨˩.daŋ˧/^((สัมผัส))

แพร่สนั่นไป, เป็นที่เลื่องลือ

เหตุการณ์นี้เป็นเหตุการณ์ที่โด่งดังไปทั่วโลก


ฮุบ

งับเอาไว้ในปาก

ปลาฮุบเหยื่อ

รวบเอามาเป็นของตน

ฮุบที่ดินของรัฐมาเป็นของตน


งับ

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ŋapᴰˢ⁴; ร่วมเชื้อสายกับลาว ງັບ (งับ)

/ŋap̚˦˥/^((สัมผัส))

ปิดอย่างไม่สนิทหรือปิดอย่างไม่ลงกลอน

งับประตู

อาการที่อ้าปากคาบหรือกัดโดยเร็ว


งับ

แผลงมาจาก ครับ

/ŋap̚˦˥/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ ครับ


สามเกลอ

/saːm˩˩˦.klɤː˧/^((สัมผัส))

เครื่องมือสำหรับตอกกระทุ้งเสาเข็ม มีลักษณะเป็นไม้ท่อนกลม มีที่จับสำหรับยก 3 ที่

ขนมชนิดหนึ่ง ทำด้วยแป้งข้าวเหนียวปั้นเป็นก้อนกลม ๆ เล็ก ๆ มีไส้หน้ากระฉีก ร้อยด้วยตอกให้ติดกัน 3 ก้อน แล้วนำไปทอด

สิ่งใด ๆ ที่ประกอบเข้าด้วยกันเป็นชุด 3 อย่าง


กระทุ้ง

ร่วมเชื้อสายกับ จ้วง dungj (ตุ้ง-กระทุ้ง แหย่) , จ้วงแบบจั่วเจียง tungx (ทุ้ง-กระทุ้ง แหย่)

เอาสิ่งที่ยาวกระแทกให้แน่น หรือให้ออกมา

หนุนให้กระทำ หรือกล่าวแสดงออกมา


เฮ

อาการที่คนหมู่มากพรูกันไปยังที่แห่งเดียวกัน


เฮ

เลียนเสียงธรรมชาติ

แสดงความสนุกสนานครึกครื้นหรือชอบอกชอบใจ


เฮ

เลียนเสียงธรรมชาติ

เสียงที่เปล่งขึ้นเมื่อสนุกสนานครึกครื้นหรือชอบอกชอบใจ


เฮกตาร์

ยืมมาจากอังกฤษ hectare, จากฝรั่งเศส hectare

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

หน่วยมาตราวัดพื้นที่ตามวิธีเมตริก โดย 1 เฮกตาร์เท่ากับ 10,000 ตารางเมตร หรือประมาณ 6 ไร่ 1 งาน


พลุกพล่าน

พฺลุก-พฺล่าน

เกะกะ, ขวักไขว่, เกลื่อนกล่น


พลุกพล่าน

คำกริยาวิเศษณ์

พฺลุก-พฺล่าน

อาการที่เคลื่อนไหวขวักไขว่ไม่เป็นระเบียบ

เดินพลุกพล่าน

วิ่งพลุกพล่าน

แล่นพลุกพล่าน


เกะกะ

/keʔ˨˩.kaʔ˨˩/^((สัมผัส))

กีด, ขวาง, ไม่เป็นระเบียบ

น้องชอบวางของเกะกะตามทางเดินในบ้าน

ประพฤติเป็นคนเกเร หรือคนพาล

คนเกะกะ


ขวักไขว่

คำกริยาวิเศษณ์

อาการที่เคลื่อนไหวสวนกันไปมาอย่างสับสน

เดินขวักไขว่

บินขวักไขว่


ทางเท้า

แปลตรงตัวจากอังกฤษ footpath; เหมือนกับ ทาง + เท้า

/tʰaːŋ˧.tʰaːw˦˥/^((สัมผัส))

ทางข้างถนน ที่มักยกสูงขึ้นเหนือถนน สำหรับให้คนเดิน


ดัชนี

ยืมมาจากบาลี ตชฺชนี

/dat̚˨˩.t͡ɕʰa˦˥.niː˧/^((สัมผัส))

นิ้วชี้, ราชาศัพท์ใช้ว่า พระดัชนี

จำนวนที่เขียนไว้บนมุมขวาของอีกจำนวนหนึ่งซึ่งเรียกว่า ฐาน เพื่อแสดงการยกกำลังของฐานนั้น

3² : 2 เป็นดัชนีของ 3

ตัวเลขอัตราส่วนซึ่งอาจเปลี่ยนแปลงได้ในระยะเวลาหนึ่ง

ดัชนีค่าครองชีพ

บัญชีคำเรียงตามลำดับอักษรที่พิมพ์ไว้ส่วนท้ายของหนังสือเล่ม รวบรวมคำสำคัญ ๆ ซึ่งมีกล่าวถึงในหนังสือเล่มนั้น โดยบอกเลขหน้าที่มีคำนั้น ๆ ปรากฏอยู่เพื่อสะดวกแก่การค้น


จราจร

/t͡ɕa˨˩.raː˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

การที่ยวดยานพาหนะ คน หรือสัตว์พาหนะเคลื่อนไปมาตามทาง

เรียกผู้มีหน้าที่เกี่ยวด้วยการนั้น


วรรณ

ยืมมาจากสันสกฤต वर्ण (วรฺณ, “สี; ชั้นชน; หนังสือ”); เทียบบาลี วณฺณ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
วัน-นะ-

เบญจวรรณ

วรรณกรรม

วรรณคดี


วรรณกรรม

วรรณ + กรรม; เทียบลาว ວັນນະກຳ (วันนะกำ), เขมร វណ្ណកម្ម (วณฺณกมฺม, “การแจกใบปลิว”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

งานหนังสือ, งานประพันธ์, บทประพันธ์ทุกชนิด ทั้งที่เป็นร้อยแก้วและร้อยกรอง

(กฎหมาย) งานนิพนธ์ที่ทำขึ้นทุกชนิด เช่น หนังสือ จุลสาร สิ่งเขียน สิ่งพิมพ์ ปาฐกถา เทศนา คำปราศรัยสุนทรพจน์ และหมายความถึงโปรแกรมคอมพิวเตอร์ด้วย

งานวิจัยทั้งหมดที่ได้รับการตีพิมพ์แล้วโดยเฉพาะในวารสารวิชาการเกี่ยวกับหัวข้อใดหัวข้อหนึ่ง

การทบทวนวรรณกรรมนี้แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างบุคลิกภาพกับการปฏิบัติตามแผน


วรรณคดี

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

วัน-นะ-คะ-ดี

วรรณกรรมที่ได้รับยกย่องว่าแต่งดีมีคุณค่าเชิงวรรณศิลป์ถึงขนาด เช่น พระราชพิธีสิบสองเดือน มัทนะพาธา สามก๊ก เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน


วรรณยุกต์

วรรณ + ยุกต์

เสียง รูป ตัว

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ระดับเสียงสูงต่ำที่ปรากฏในภาษาต่าง ๆ และทำให้คำมีความหมายแตกต่างกัน

เครื่องหมายหรือตัวอักษรที่ใช้แสดงเสียงเช่นนั้น


วรรณศิลป์

ศิลปะในการแต่งหนังสือ

หนังสือที่ได้รับการยกย่องว่าแต่งดี


วรรณนา

ยืมมาจากสันสกฤต वर्णना (วรฺณนา, “การทาสี”); เทียบบาลี วณฺณนา

กล่าวเป็นเรื่องเป็นราวอย่างละเอียดให้ผู้ฟังนึกเห็นเป็นภาพ


วรรธนะ

ความเจริญ, ความงอกงาม


วรรษ

ยืมมาจากสันสกฤต वर्ष (วรฺษ, “ฝน, ปี”); เทียบบาลี วสฺส (“ฝน, ปี”)

พรรษ
พรรษา
วรรษา


วรรษา

พรรษ
พรรษา
วรรษ


วรัญญู

ผู้ตรัสรู้ธรรมอันประเสริฐ หมายถึง พระพุทธเจ้า


วรางคณา

หญิงผู้ประเสริฐ


วลัย

กำไลมือ, ทองกร

วงกลม, ของที่เป็นวงกลม


วลาหก

* จากภาษาบาลี


วลี

ยืมมาจากสันสกฤต वली (วลี) หรือบาลี วลี; ร่วมเชื้อสายกับลาว ວະລີ (วะลี)

แถว, รอย, รอยย่น (ที่หน้า)

กลุ่มคำที่เรียงติดต่อกันเป็นระเบียบและมีกระแสความเป็นที่หมายรู้กันได้ แต่ยังไม่เป็นประโยคสมบูรณ์


วสวัดดี

* จากภาษาบาลี

ผู้ยังสัตว์ให้อยู่ในอำนาจ

ชื่อของเทวบุตรมาร


วสวัตตี

* จากภาษาบาลี

ผู้ยังสัตว์ให้อยู่ในอำนาจ

ชื่อของเทวบุตรมาร


เฆี่ยน

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡ᩠ᨿ᩶ᩁ (ขย้ร), ลาว ຂ້ຽນ (ข้ยน); การสะกดคำถูกปนเปื้อนมาจาก ฆ่า

ตีด้วยหวายหรือไม้เรียว เป็นการลงโทษ

เร่งความเร็ว, เอาชนะคู่แข่งขันอย่างขาดลอย


โฆษก

ยืมมาจากสันสกฤต घोषक (โฆษก); เทียบบาลี โฆสก

ผู้ประกาศ, ผู้โฆษณา

โฆษกสถานีวิทยุ

ผู้แถลงข่าวแทน

โฆษกพรรคการเมือง


โฆษณาการ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โคด-สะ-นา-กาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โค-สะ-นา-กาน

การป่าวร้องให้ทราบ, การแจ้งความให้ทราบ


โฆษณาชวนเชื่อ

โฆษณา + ชวนเชื่อ

การโฆษณาชวนเชื่อ (abstract-noun)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โคด-สะ-นา-ชวน-เชื่อ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โค-สะ-นา-ชวน-เชื่อ

/kʰoːt̚˥˩.sa˨˩.naː˧.t͡ɕʰua̯n˧.t͡ɕʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

/kʰoː˧.sa˨˩.naː˧.t͡ɕʰua̯n˧.t͡ɕʰɯa̯˥˩/^((สัมผัส))

เผยแพร่ลัทธิความเชื่อ อุดมการณ์ หรือความคิดเห็น ด้วยกลอุบายต่าง ๆ เพื่อโน้มน้าวจิตใจผู้อื่นให้เห็นคล้อยตาม

บริษัทเทปโฆษณาชวนเชื่อให้วัยรุ่นซื้อเทปจากบริษัท


โฆษะ

ยืมมาจากสันสกฤต घोष (โฆษ, “เสียงดัง”)

/kʰoː˧.saʔ˨˩/^((สัมผัส))

เสียงสระหรือพยัญชนะซึ่งขณะที่เปล่งออกมาเส้นเสียงสั่น ในภาษาไทยได้แก่เสียง บ ด เมื่อเป็นพยัญชนะต้น เสียง ง น ม ย ร ล ว และเสียงสระทุกเสียง

เรียกพยัญชนะในภาษาบาลี และสันสกฤตที่มีเสียงก้องว่า พยัญชนะโฆษะ ได้แก่ พยัญชนะตัวที่ 3, 4, 5 ของวรรค ย ร ล ว ห ฬ


ฆร

ยืมมาจากบาลี ฆร; เทียบสันสกฤต गृह (คฺฤห)

[เสียงสมาส]
คะ-ระ-


ฆระ

/kʰa˦˥.raʔ˦˥/^((สัมผัส))


ฆรณี

ยืมมาจากบาลี ฆรณี

/kʰɔː˧.ra˦˥.niː˧/^((สัมผัส))


ฆ้องคู่

/kʰɔːŋ˦˥.kʰuː˥˩/^((สัมผัส))

ฆ้องที่ใช้บรรเลงในการเชิดหนังตะลุงและละครโนราชาตรี ชุดหนึ่งมี 2 ลูก, ปักษ์ใต้เรียก โหม่ง


ฆ้องปากแตก

ฆ้อง + ปาก + แตก

ค้อง-ปาก-แตก

/kʰɔːŋ˦˥.paːk̚˨˩.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

ปากโป้ง, เก็บความลับไม่อยู่, ชอบนำความลับของผู้อื่นไปโพนทะนา


ฆ้องปากแตก

ฆ้อง + ปาก + แตก

ค้อง-ปาก-แตก

/kʰɔːŋ˦˥.paːk̚˨˩.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

คนที่เก็บความลับไม่อยู่


ฆ้องวง

/kʰɔːŋ˦˥.woŋ˧/^((สัมผัส))

ฆ้องที่ใช้ตีดำเนินทำนอง เจาะรูที่ใบฉัตร 4 รู สำหรับร้อยหนังตีเกลียวผูกโยงกับวงที่ทำด้วยต้นหวายโป่ง วงหนึ่งมีลูกฆ้อง 16-19 ลูก ทุกลูกเทียบเสียงต่ำสูงเรียงกันเป็นลำดับ มีหลายชนิดคือ ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก ฆ้องมโหรี ฆ้องวงเล็กมโหรี


ฆ้องเหม่ง

ฆ้อง + (เหม่ง เป็นคำเลียนเสียงตีฆ้อง)

[kʰɔ̃ːŋ˦˥.mẽŋ˨˩]

ฆ้องขนาดเขื่องกว่าฆ้องกระแต หนามาก มีเชือกร้อยรูทั้ง 2 ที่ใบฉัตร แขวนห้อยกับไม้สำหรับถือตีประกอบจังหวะ


ฆ้องโหม่ง

ฆ้อง + โหม่ง

/kʰɔːŋ˦˥.moːŋ˨˩/^((สัมผัส))

ฆ้องขนาดใหญ่กว่าฆ้องเหม่ง มีเชือกร้อยรูทั้ง 2 ที่ใบฉัตร แขวนห้อยทางตั้งกับขาหยั่งหรือคานไม้ ตรงหัวไม้ที่ใช้ตีพันด้วยผ้ากับเชือกให้เป็นปุ่มโตอ่อนนุ่ม เวลาตีจะมีเสียงดังโหม่ง ๆ ใช้ตีกำกับจังหวะในวงปี่พาทย์ วงเครื่องสาย หรือวงมโหรี, สมัยโบราณใช้ตีในเวลากลางวันเป็นสัญญาณบอก โมง คู่กับกลองที่ตีเป็นสัญญาณในเวลากลางคืนบอก ทุ่ม


ฆ้องสามย่าน

ฆ้อง + สาม + ย่าน

ค้อง-สาม-ย่าน

/kʰɔːŋ˦˥.saːm˩˩˦.jaːn˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อไม้ล้มลุกหลายชนิดในสกุล Kalanchoe วงศ์ Crassulaceae ใบอวบน้ำ ใช้ทำยาได้ เช่น ชนิด K. laciniata DC. ดอกสีเหลือง


ฆ่าแกง

/kʰaː˥˩.kɛːŋ˧/^((สัมผัส))


ฆ่าควายเสียดายเกลือ

การฆ่าควายเสียดายเกลือ (abstract-noun)

ค่า–คฺวาย–เสีย–ดาย–เกฺลือ

/kʰaː˥˩.kʰwaːj˧.sia̯˩˩˦.daːj˧.klɯa̯˧/^((สัมผัส))

ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่


ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก

ค่า-คฺวาย-หฺย่า-เสีย-ดาย-พฺริก

/kʰaː˥˩.kʰwaːj˧.jaː˨˩.sia̯˩˩˦.daːj˧.pʰrik̚˦˥/^((สัมผัส))

ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่

th-ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก-th-verb-0diq2-I3


ฆ่าช้างเอางา

ฆ่า + ช้าง + เอา + งา

ค่า-ช้าง-เอา-งา

/kʰaː˥˩.t͡ɕʰaːŋ˦˥.ʔaw˧.ŋaː˧/^((สัมผัส))

ทำลายของใหญ่เพื่อให้ได้ของเล็กน้อยซึ่งไม่คุ้มค่ากัน


ฆ่าไม่ตายขายไม่ขาด

ฆ่า + ไม่ + ตาย + ขาย + ไม่ + ขาด

ค่า-ไม่-ตาย-ขาย-ไม่-ขาด

/kʰaː˥˩.maj˥˩.taːj˧.kʰaːj˩˩˦.maj˥˩.kʰaːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ตัดเยื่อใยไม่ขาด (มักใช้แก่พ่อแม่ที่รักลูกมากถึงจะโกรธจะเกลียดอย่างไรก็ตัดไม่ขาด)


ฆ่าฟัน

ใช้อาวุธฆ่ากัน


ฆานประสาท

ฆาน + ประสาท

คา-นะ-ปฺระ-สาด

ประสาทที่รับรู้กลิ่น


ฆานินทรีย์

* จากภาษาบาลี: ฆาน + อินฺทฺริย (อินทรีย์)

จมูกซึ่งเป็นใหญ่ในการดมกลิ่น


โฆรวิส

ยืมมาจากบาลี โฆรวิส


โฆรวิส

ยืมมาจากบาลี โฆรวิส


เลหลัง

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากโปรตุเกส leilão (“ขายทอดตลาด”)

/leː˧.laŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ขายสิ่งของโดยวิธีที่ผู้ต้องการประมูลราคากันให้สูงขึ้นโดยลำดับ ใครให้ราคาสูงสุดก็เป็นผู้ซื้อได้

ขายสิ่งของในราคาถูกมากเพื่อให้หมดไป


สบู่

ชื่อไม้พุ่ม 2 ชนิดในสกุล Jatropha วงศ์ Euphorbiaceae คือ สบู่ขาว หรือ สบู่ดำ (Jatropha curcas) ก้านใบและใบอ่อนสีเขียว และสบู่แดง (Jatropha gossypifolia) ก้านใบและใบสีแดง ทั้ง 2 ชนิดมียางใส เมล็ดนำไปหีบได้น้ำมันใช้เป็นเชื้อเพลิงและหล่อลื่น ทุกส่วนเป็นพิษ


สบู่

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากโปรตุเกส sabão

صابون

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

সাবান

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

ဆပ်ပြာ

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sabó

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

肥皂

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sæbe

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

zeep

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

soap

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

saippua

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

savon

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

Seife

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

σαπούνι

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

σάπων

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

साबुन

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sabun

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sapone

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

石鹸

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

シャボン

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

សាប៊ូ

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

비누

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

ສະບູ່

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sāpō

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sabun

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

såpe

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

såpa

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

صابون

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

мыло

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

फेनकम्

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

jabón

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

tvål

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sabon

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

சோப்பு

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

sabun

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

صابن

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

xà phòng

วัตถุที่ใช้ชำระล้างสิ่งสกปรก

สิ่งที่ผลิตขึ้นโดยนำไขสัตว์ (เช่น ไขวัว) หรือน้ำมันพืช (เช่น น้ำมันมะพร้าว น้ำมันมะกอก) ไปต้มกับด่างโซเดียมไฮดรอกไซด์จะได้สบู่แข็ง หรือนำไปต้มกับด่างโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์จะได้สบู่อ่อน ใช้ชำระล้างและซักฟอก


ขอไปที

คำกริยาวิเศษณ์

ขอ + ไป + ที

/kʰɔː˩˩˦.paj˧.tʰiː˧/^((สัมผัส))

พอให้พ้น ๆ ไป, พอเอาตัวรอด

ทำอย่างขอไปที

ทำหรือพูดพอให้พ้นตัว, ไม่ได้ตั้งใจจริง

เรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญ ห้ามทำแบบขอไปที


เฌอเอม

ยืมมาจากเขมร ឈើអែម (เฌิแอม), จาก ឈើ (เฌิ, “ไม้”) + អែម (แอม, “หวาน”)

/t͡ɕʰɤː˧.ʔeːm˧/^((สัมผัส))


ญัตติ

ยืมมาจากบาลี ญตฺติ (“การประกาศ”)

คำสวดประกาศเป็นภาษาบาลี เสนอให้ที่ประชุมสงฆ์ทราบเพื่อทำกิจของสงฆ์ร่วมกัน

ข้อเสนอเพื่อให้มีการดำเนินการอย่างหนึ่งอย่างใดในกิจการของสภาที่ทำหน้าที่นิติบัญญัติ

ข้อเสนอเพื่อลงมติ

ผู้แทนราษฎรเสนอญัตติเข้าสู่สภาเพื่อขอให้ที่ประชุมลงมติว่าจะเห็นชอบด้วยหรือไม่

หัวข้อโต้วาที

โต้วาทีในญัตติว่า ขุนช้างดีกว่าขุนแผน


ญาณ

ยืมมาจากบาลี ญาณ

[เสียงสมาส]
ยา-นะ-

[เสียงสมาส]
ยาน-นะ-

ปรีชาหยั่งรู้หรือกำหนดรู้ที่เกิดจากอำนาจสมาธิ

ความสามารถหยั่งรู้เป็นพิเศษ


ญาณทัสนะ

ภาษาบาลี าณ (การรู้) + ทสฺสน (การเห็น)


ญาณวิทยา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ยา-นะ-วิด-ทะ-ยา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ยาน-นะ-วิด-ทะ-ยา

/jaː˧.na˦˥.wit̚˦˥.tʰa˦˥.jaː˧/^((สัมผัส))

/jaːn˧.na˦˥.wit̚˦˥.tʰa˦˥.jaː˧/^((สัมผัส))

ปรัชญาสาขาหนึ่ง ว่าด้วยกำเนิดลักษณะและความถูกต้องแห่งความรู้ ตลอดจนวิธีหาความรู้


ญาณศาสตร์

ญาณ + ศาสตร์

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}


ญาติ

ยืมมาจากบาลี ญาติ (“ครอบครัว”)

[เสียงสมาส]
ยา-ติ-

[เสียงสมาส]
ยาด-ติ-

/jaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

คนในวงศ์วานที่ยังนับรู้กันได้ทางเชื้อสายฝ่ายพ่อหรือฝ่ายแม่


ฦๅ

สร้างขึ้นเพื่อใช้แทนสันสกฤต ॡ (ฦๅ)

/lɯː˧/^((สัมผัส))

/lɔː˧.lɯː˧/^((สัมผัส))

รูปสระในภาษาสันสกฤต ซึ่งเป็นเสียงยาวของ ฦ, จัดลำดับตามพจนานุกรมโดยไว้หลัง ฦ และก่อน ว


ฦๅ

/lɯː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลือ


ฦๅชา

/lɯː˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลือชา


ฦๅสาย

/lɯː˧.saːj˩˩˦/^((สัมผัส))

รูปเลิกใช้ของ ลือสาย


ลือสาย

/lɯː˧.saːj˩˩˦/^((สัมผัส))

คำเรียกผู้เป็นใหญ่ เช่น กษัตริย์


ฑาหก

ยืมมาจากบาลี ฑาหก


ฑาหะ

ยืมมาจากบาลี ฑาห

/tʰaː˧.haʔ˨˩/^((สัมผัส))


จังกอบ

แผลงมาจาก จกอบ, จากเขมร [Term?]

/t͡ɕaŋ˧.kɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))

ภาษีผ่านด่าน, ภาษีปากเรือ, ภาษีที่เก็บเพื่อใช้บำรุงท้องถิ่น


จังกอบ

แผลงมาจาก จกอบ, จากเขมร [Term?]

/t͡ɕaŋ˧.kɔːp̚˨˩/^((สัมผัส))


สะเด็ด

ทำให้น้ำหยุดหยด หรือหยุดไหล โดยวิธีรินหรือสง

เช็ดน้ำข้าวให้สะเด็ดน้ำ


สะเด็ด

ชื่อปลาน้ำจืดชนิด Anabas testudineus ในวงศ์ Anabantidae ลำตัวป้อมแบนข้าง ท้องกลม คอดหางกว้าง หัวโต ปากซึ่งอยู่ปลายสุดของหัวกว้าง และเชิดขึ้นเล็กน้อย ยืดหดไม่ได้ ฟันเล็กแต่แข็งแรง เกล็ดแข็ง ขอบเป็นจักคล้ายหนามยึดแน่นกับหนังและคลุมตลอดทั้งลำตัวและหัว กระดูกแผ่นปิดเหงือกหยักเป็นหนาม ใช้แถกเพื่อช่วยยึดยันให้เคลื่อนไปบนบกได้ดี ขอบครีบต่าง ๆ กลม ลำตัวและครีบมีสีดำคล้ำ ส่วนปลาขนาดเล็กมีสีจางกว่าและมีลายบั้งพาดลำตัวเป็น ระยะ ๆ อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำแทบทุกประเภท พบขึ้นมาบนบกในฤดูฝนเสมอ ซึ่งเป็นธรรมชาติการย้ายถิ่นที่อยู่อาศัยแบบหนึ่ง และยังแสดงให้เห็นความสามารถในการหายใจในที่ดอนได้อีกด้วย ขนาดยาวได้ถึง 25 เซนติเมตร


ตายด้าน

การตายด้าน (abstract-noun)
ความตายด้าน (abstract-noun)

หมดความรู้สึกทางสัมผัส, ไม่มีความรู้สึกเหมือนอย่างที่เคยมี

หยุดเจริญก้าวหน้า ติดอยู่แค่นั้น


งง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ງົງ (ง็ง); เทียบจ้วง ngoengh (ง่ง, “งงงวย, สับสน”) หรือ จ้วง ngongh (ง่อง, “โง่, สมองเสื่อม, ปัญญาอ่อน”)

การงง (abstract-noun)
ความงง (abstract-noun)

/ŋoŋ˧/^((สัมผัส))

ฉงน, คิดไม่ออกเพราะยุ่งยากซับซ้อน, ทำอะไรไม่ถูกเพราะยังตั้งสติไม่อยู่

อาการมึนเกิดเพราะหัวหรือบริเวณหน้าได้รับความกระทบกระเทือนอย่างแรง


งงงวย

งง + งวย (อาจเป็นคำสร้อย)

/ŋoŋ˧.ŋua̯j˧/^((สัมผัส))

เคลิบเคลิ้ม, เผลอสติ, มึนงง


งงงัน

/ŋoŋ˧.ŋan˧/^((สัมผัส))

งงจนทำอะไรไม่ถูก


งงเป็นไก่ตาแตก

งง + เป็น + ไก่ + ตา + แตก

การงงเป็นไก่ตาแตก (abstract-noun)

งง-เป็น-ไก่-ตา-แตก

/ŋoŋ˧.pen˧.kaj˨˩.taː˧.tɛːk̚˨˩/^((สัมผัส))

งงมากจนทำอะไรไม่ถูก


สภานิติบัญญัติแห่งชาติ

คำวิสามานยนาม

สภา + นิติบัญญัติ + แห่ง + ชาติ

สะ-พา-นิ-ติ-บัน-หฺยัด-แห่ง-ชาด

/sa˨˩.pʰaː˧.ni˦˥.ti˨˩.ban˧.jat̚˨˩.hɛːŋ˨˩.t͡ɕʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

สภาที่ตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่ของสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา และรัฐสภา

th-สภานิติบัญญัติแห่งชาติ-th-name-QjPd2sx8


สนช.

คำวิสามานยนาม

sɔ̌ɔ-nɔɔ-chɔɔ

/sɔː˩˩˦.nɔː˧.t͡ɕʰɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ


เมือง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *mɯəŋᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ເມືອງ (เมือง), คำเมือง ᨾᩮᩬᩥᨦ (เมอิง), เขิน ᨾᩮᩨ᩠ᨦ (เมืง), ไทลื้อ ᦵᦙᦲᧂ (เมีง), ไทดำ ꪹꪣꪉ (เมง), ไทขาว ꪝꪷꪉ, ไทใหญ่ မိူင်း (เมิ๊ง), ไทใต้คง ᥛᥫᥒᥰ (เม๊อ̂ง), อาหม 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 (มึง์), จ้วง mwngh; เทียบเขมรเหนือ มฺืง, เขมร មឿង (เมือง), เวียดนาม Mường (เหมื่อง), จีน勐 (měng)

/mɯa̯ŋ˧/^((สัมผัส))

เมืองมนุษย์

เมืองสวรรค์

เมืองบาดาล

เมืองไทย

เมืองจีน

เมืองลาว

เมืองเชียงใหม่

เมืองนครศรีธรรมราช

เมืองตราด

เขตซึ่งเคยเป็นเมืองสำคัญในระดับจังหวัด ต่อมาถูกลดฐานะเป็นอำเภอ

เมืองไชยา

เมืองมีนบุรี

เมืองขุขันธ์

เขตซึ่งเป็นที่ชุมนุมและเป็นที่ตั้งศาลากลางจังหวัด ซึ่งในครั้งก่อน ถ้าเป็นเมืองใหญ่ หมายถึงเขตภายในกำแพงเมือง


เอกพจน์

ยืมมาจากสันสกฤต एकवचन (เอกวจน) หรือบาลี เอกวจน; เทียบเท่า เอก + พจน์

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/ʔeːk̚˨˩.ka˨˩.pʰot̚˦˥/^((สัมผัส))

คำที่กล่าวถึงสิ่งเดียว


พหูพจน์

ยืมมาจากสันสกฤต बहुवचन (พหุวจน) หรือบาลี พหุวจน; เทียบเท่า พหู + พจน์

พหุพจน์
พหุวจนะ

/pʰa˦˥.huː˩˩˦.pʰot̚˦˥/^((สัมผัส))

คำที่กล่าวถึงสิ่งมากกว่าหนึ่ง (ที่ไม่ใช่เอกพจน์ ทวิพจน์ หรือไตรพจน์)


พหุพจน์

ยืมมาจากสันสกฤต बहुवचन (พหุวจน) หรือบาลี พหุวจน; เทียบเท่า พหุ + พจน์

รูปแบบอื่นของ พหูพจน์


มัคนายก

มัค (“ทาง”) + นายก (“ผู้นำ”); ภาษาบาลีก็มีคำ มคฺคนายก (“ทางมาร่วมกัน”) ซึ่งเป็นคนละความหมาย

มัก-คะ-นา-ยก

“ผู้นำทาง” คือ ผู้จัดการทางกุศล หรือผู้ชี้แจงทางบุญทางกุศลและป่าวประกาศให้ประชาชนมาทำบุญทำกุศลในวัด


ราว

ร่วมเชื้อสายกับเขิน ᩁᩣ᩠ᩅ (ราว), อีสาน ฮาว, ลาว ຮາວ (ฮาว), ไทลื้อ ᦣᦱᧁ (ฮาว), ไทใหญ่ ႁၢဝ်း (ห๊าว), ไทใต้คง ᥞᥣᥝᥰ (ห๊าว), พ่าเก ꩭွ် (เหา), อาหม 𑜍𑜧 (รว์)

เครื่องยึดเหนี่ยวสำหรับเกาะหรือขึ้นลง

ไม้ โลหะ เชือกหรือลวด ที่ขึงสำหรับพาดหรือตากผ้า หรือขึงสิ่งอื่น ๆ

ไม้หรือโลหะ สำหรับพาดปักวางสิ่งต่าง ๆ


ราว

สิ่งต่าง ๆ ที่ห้อยเรียงรายเป็นแถวเป็นแนวไปตามราว

ในระดับใกล้เคียง, ประมาณ


ฝาชี

เครื่องสานชนิดหนึ่ง รูปคล้ายกรวย สำหรับครอบสำรับคาวหวาน


ชีววิทยา

βιολογία

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

bioloxía

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

જીવવિજ્ઞાન

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ბიოლოგია

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

生物學

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

生物學

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

生物學

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

生物學

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

生物学

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologie

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ދިރުމާބެހޭ އިލްމު

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

byolohiya

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biyoloji

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

dirim bilimi

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

உயிரியல்

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologi

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologi

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

биология

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologie

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ژوندپوهنه

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

जीवशास्त्र

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

амин судлал

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

bioloġija

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ജീവശാസ്ത്രം

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

mātauranga koiora

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologi

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

біологія

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

биоло́гия

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

bioloģija

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologija

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biolojia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologi

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ජීවවිද්යාව

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

جِياڀياسُ

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biología

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biológia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologija

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

կենսաբանություն

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologio

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ᐆᒪᔅᓱᓯᖃᕐᑐᓕᕆᓂᖅ

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologia

อินเทอร์ลิงกวา

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

حیاتیات

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biológia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ביולוגיה

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

생물학

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

ជីវវិទ្យា

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologie

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologi

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

জীববিজ্ঞান

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

زیستشناسی

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

Biologie

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

bioleg

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

sinh vật học

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

sinh học

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologio

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

bioloogia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologie

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologji

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologia

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

biologie

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

lifav

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

líffræði

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

bitheolaíocht

วิชาเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ชี-วะ-วิด-ทะ-ยา

/t͡ɕʰiː˧.wa˦˥.wit̚˦˥.tʰa˦˥.jaː˧/^((สัมผัส))

วิชาที่ว่าด้วยการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ ที่เกี่ยวข้องกับสิ่งมีชีวิตในทุก ๆ แง่มุม


วิทยาศาสตร์

วิทยา + ศาสตร์

វិទ្យាសាស្ត្រ

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

wetenschap

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

science

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

သိပ္ပံပညာ

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

Wissenschaft

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

ວິທະຍາສາດ

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

ciencia

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

science

(1) ความรู้ที่ได้โดยการสังเกต

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

วิด-ทะ-ยา-สาด

ความรู้ที่ได้โดยการสังเกตและค้นคว้าจากปรากฏการณ์ธรรมชาติแล้วจัดเข้าเป็นระเบียบ

วิชาที่ค้นคว้าได้หลักฐานและเหตุผลแล้วจัดเข้าเป็นระเบียบ


เฒ่า

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *crawꟲ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เถ้า หรือ เถ่า, ลาว ເຖົ້າ (เถ็้า), คำเมือง ᨳᩮᩢ᩶ᩣ (เถั้า), ไทลื้อ ᦏᧁᧉ (เถ้า), ไทดำ ꪹꪖ꫁ꪱ (เถ้า), ไทใหญ่ ထဝ်ႈ (ถ้ว), อาหม 𑜌𑜧 (ถว์) หรือ 𑜌𑜨𑜧 (ถอ̂ว์), จ้วง daeuz, จ้วงแบบจั่วเจียง taeuz (“โต, ใหญ่, หลวง”)

แก่

อรรถาภิธาน:แก่

งอม

อรรถาภิธาน:แก่

ชรา

อรรถาภิธาน:แก่

เถ้า

อรรถาภิธาน:แก่

เฒ่า

อรรถาภิธาน:แก่

เฒ่าชะแรแก่ชรา

อรรถาภิธาน:แก่

มีอายุ

อรรถาภิธาน:แก่

สูงอายุ

อรรถาภิธาน:แก่

อาวุโส

อรรถาภิธาน:แก่

หง่อม

อรรถาภิธาน:แก่

แก่, มีอายุมาก


สโมสร

ยืมมาจากบาลี สโมสรณ; เทียบสันสกฤต समवसरण (สมวสรณ)

/sa˨˩.moː˧.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่สำหรับร่วมประชุมคบหากัน

สโมสรข้าราชการ

สโมสรทหารบก


สโมสร

/sa˨˩.moː˧.sɔːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ร่วมชุมนุมกัน

ไปร่วมสโมสร


ชมรม

เทียบเขมร ជំរំ (ชํรํ, “ที่พักชั่วคราว”)

ที่พักชั่วคราวของกลุ่มบุคคล

ที่ประชุมของกลุ่มบุคคลที่มีจุดประสงค์ เพื่อประโยชน์บางประการร่วมกัน


พบปะ

/pʰop̚˦˥.paʔ˨˩/^((สัมผัส))

พบด้วยความสนิทสนมคุ้นเคย


สมาคม

ยืมมาจากสันสกฤต समागम (สมาคม) หรือบาลี สมาคม

การประชุม, การเข้าร่วมพวกร่วมคณะ, การคบค้า

แหล่งหรือที่ประชุมของบุคคลหลายคนมาร่วมกัน โดยมีจุดประสงค์เพื่อประโยชน์บางประการ

นิติบุคคลที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อกระทำการใด ๆ อันมีลักษณะต่อเนื่องร่วมกันและมิใช่เป็นการหาผลกำไรหรือรายได้มาแบ่งปันกัน สมาคมต้องมีข้อบังคับและจดทะเบียนตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์


ส่วนลด

ส่วนที่หักจากจำนวนเงินที่เก็บมาได้ หรือจากจำนวนที่ซื้อหรือที่ใช้ตามส่วนที่กำหนดไว้


ตะบอง

ยืมมาจากเขมร ដំបង (ฎํบง)

กระบอง
ตระบอง

/ta˨˩.bɔːŋ˧/^((สัมผัส))

ไม้สำหรับถือ ใช้ตี โดยมากมีรูปกลม และมีปลายด้านหนึ่งผอมกว่าส่วนอื่นของไม้


อาวุธ

ยืมมาจากบาลี อาวุธ

อาวุทธ
อาวุทธ์

arma

เครื่องมือสำหรับทำร้าย ทำลายป้องกัน ต่อสู้ หรือฆ่า

/ʔaː˧.wut̚˦˥/^((สัมผัส))

เครื่องมือที่ใช้ในการทำร้าย ทำลายป้องกัน ต่อสู้ หรือฆ่า

สิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น

ใช้ปัญญาเป็นอาวุธ

สิ่งซึ่งโดยสภาพได้จัดทำขึ้นเพื่อใช้ประทุษร้ายร่างกายของบุคคล และรวมถึงสิ่งซึ่งไม่เป็นอาวุธโดยสภาพแต่ซึ่งได้ใช้หรือเจตนาจะใช้ประทุษร้ายร่างกายถึงอันตรายสาหัสอย่างอาวุธ


แท่ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແທ່ງ (แท่ง), ไทลื้อ ᦶᦑᧂᧈ (แท่ง), ไทใหญ่ တႅင်ႈ (แต้ง), อาหม 𑜄𑜢𑜂𑜫 (ติง์)

/tʰɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

ลักษณะของสิ่งที่ตันและกลมยาว หรือแบนหนา

เรียกชายหนุ่มที่ยังไม่มีภรรยา ว่า หนุ่มทั้งแท่ง


แท่ง

/tʰɛŋ˥˩/^((สัมผัส))

เรียกของสิ่งที่ตันและกลมยาว หรือแบนหนา

ชอล์กแท่งหนึ่ง

ดินสอ 2 แท่ง


ไพ่

ยืมมาจากจีนยุคกลาง牌 (MC bea|beaj); ร่วมเชื้อสายกัยลาว ໄພ່ (ไพ่)

เครื่องเล่นการพนันอย่างหนึ่ง ทำด้วยกระดาษค่อนข้างแข็งหรือพลาสติกเป็นต้น เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าบาง ๆ มีลวดลายและเครื่องหมายแสดงแต้มต่าง ๆ


ดอกจิก

/dɔːk̚˨˩.t͡ɕik̚˨˩/^((สัมผัส))

เรียกลายที่มีลักษณะอย่างลายหน้าไพ่ป๊อกชนิดหนึ่ง มี 3 แฉก ใบมน มีสีดำ ♣


คุย

เทียบลาว ຄຸຍ (คุย)

พูดจาสนทนากัน

เรื่องนี้ขอคุยกันก่อนที่จะตัดสินใจ

พูดเป็นเชิงโอ้อวด

เรื่องแค่นี้ทำเป็นคุย

พูดจาเพื่อปรับความเข้าใจ

ถ้าคุณยังคอยขัดผมอยู่อย่างนี้ เห็นทีต้องคุยกันหน่อย


คุย

ชื่อไม้เถาหลายชนิดในสกุลคุย (Willughbeia) วงศ์ตีนเป็ด (Apocynaceae) เช่น W. dulcis Ridl. ใช้ย้อมผ้าให้มีสีแดงและใช้ทำยาได้

สกุลของไม้เถาดังกล่าว (1)


โม้

ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂມ້ (โม้)

/moː˦˥/^((สัมผัส))

โว, พูดเกินความจริง


เกเร

เป็นไปได้ว่ามาจาก เก โดยเติมคำสร้อย

เกกมะเหรก, มีนิสัยเป็นพาล ชอบแกล้งชอบรังแกและเอาเปรียบเขา

ตกลงกันแล้วจะมาเกเรไม่ทำตามที่ตกลงได้อย่างไร


เหรียญทะเล

เป็นสัตว์น้ำเค็มชนิดหนึ่ง มีรูปร่างกลมคล้ายเหรียญ เรียกอีกชื่อว่า อีแปะทะเล


เบาปัญญา

* เบา + ปัญญา

หย่อนความคิด, หย่อนสติปัญญา


งุ่มง่าม

/ŋum˥˩.ŋaːm˥˩/^((สัมผัส))

ชักช้า, ไม่คล่องแคล่วว่องไว


ซุ่มซ่าม

คำกริยาวิเศษณ์

กิริยาที่กระทำไปโดยไม่ระมัดระวังหรือไม่ถูกกาลเทศะ

เดินซุ่มซ่ามชนสิ่งของจนเสียหาย

ซุ่มซ่ามเข้าไปในห้องที่กำลังประชุม


สุขภาพ

สุข (“สบายกายสบายใจ”) + ภาพ (“ความ, ความมี, ความเป็น”)

健康

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

ᦵᦓᦲᧉᦷᦎ

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

ᦵᦓᦲᧉᦷᦎᦂᦱᦍᦱ

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

ᦉᦛᧆᦌᦤᦲ

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

ᦂᦱᧃᦶᦂᧃᧈᦃᧃ

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

ᦂᦱᧃᦷᦖᧆᦺᦉ

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

ပၢႆးယူႇလီ

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

ສຸຂະພາບ

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

health

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/suk̚˨˩.kʰa˨˩.pʰaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ภาวะที่ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ

อาหารเพื่อสุขภาพ

การสูบบุหรี่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ


แกล้ง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ແກ້ງ (แก้ง), เขิน ᨠᩯ᩠᩶ᨦ (แก้ง, “ทำให้เสียชื่อเสียงลับหลัง”), ไทใหญ่ ၵႅင်ႈ (แก้ง, “แสร้ง”) หรือ ၵဵင်ႈ (เก้ง), ไทใต้คง ᥐᥦᥒᥴ (แก๋ง, “เยาะเย้ย”), อาหม 𑜀𑜢𑜂𑜫 (กิง์, “แสร้ง”)

/klɛːŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำให้เดือดร้อนรำคาญ

เขามักแกล้งฉันในเวลาเรียน

เขาแกล้งทำเป็นปวดฟัน

จงใจทำ พูด หรือแสดงอาการอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้เขาเสียหาย อาย เดือดร้อน ขัดข้อง เข้าใจผิด เป็นต้น

ข้าพเจ้าไม่ได้ทำผิดเลยแต่เขาแกล้งใส่ร้าย

ตั้งใจ, จงใจ

แกล้งประกาศแก่สงฆ์.


กระฟัดกระเฟียด

ความกระฟัดกระเฟียด (noun-from-adj)

กฺระ-ฟัด-กฺระ-เฟียด

/kra˨˩.fat̚˦˥.kra˨˩.fia̯t̚˥˩/^((สัมผัส))

อาการที่โกรธหรือแสร้งทำโกรธ (ใช้แก่ผู้หญิง)


ขนมสอดไส้

ขนมชนิดหนึ่งมีไส้ทำด้วยมะพร้าวกวนกับน้ำตาล หุ้มด้วยแป้ง ห่อใบตองแล้วนำไปนึ่ง


จาระไน

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากทมิฬ சாணை (จาไณ, “ลับให้คม”); ร่วมรากกับ เจียระไน

พูดชี้แจงอย่างละเอียดลออหรือถี่ถ้วน


จี่

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *ciːᴮ¹; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨧᩦ᩵ (จี่), เขิน ᨧᩦ᩵ (จี่), อีสาน จี่, ลาว ຈີ່ (จี่), ไทลื้อ ᦈᦲᧈ (จี่), ไทใหญ่ ၸီႇ (จี่), ไทใต้คง ᥓᥤᥱ (จี่), อาหม 𑜋𑜣 (ฉี), จ้วงแบบหนง jiq

/t͡ɕiː˨˩/^((สัมผัส))

เผา, ใช้เข้าคู่กับคำ เผา เป็น เผาจี่

จี่กะปิ

จี่พริก

โดยปริยายหมายความว่า ทอดในกระทะที่ทาน้ำมันน้อย ๆ

แป้งจี่


จี่

/t͡ɕiː˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อแมลงพวกด้วงปีกแข็งในวงศ์ Copridae อาศัยอยู่ตามมูลสัตว์ ส่วนใหญ่ตัวขนาดกลาง ยาวประมาณ 2 เซนติเมตร กว้างประมาณ 1 เซนติเมตร หัวแบน ขาแบน ด้านข้างมีลักษณะเป็นหนามคล้ายฟันเลื่อย สีดำตลอด ปั้นมูลสัตว์ให้เป็นก้อนเพื่อวางไข่ ให้ลูกได้อาศัยอยู่ภายใน เมื่อถูกต้องตัวมักทำเสียงร้องดังฉู่ฉี่


ตั่ง

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *taŋᴮ¹, จากไทดั้งเดิม *taŋᴮ, จากจีนยุคกลาง凳 (MC tongH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຕັ່ງ (ตั่ง), ไทลื้อ ᦎᧂᧈ (ตั่ง), ไทดำ ꪔꪰ꪿ꪉ (ตั่ง), ไทใหญ่ တင်ႇ (ตั่ง), ไทใต้คง ᥖᥒᥱ (ตั่ง), อาหม 𑜄𑜂𑜫 (ตง์), จ้วง daengq; เทียบเขมร តាំង (ตาํง)

/taŋ˨˩/^((สัมผัส))

ที่สำหรับนั่งหรือวางของ ทรงเตี้ย ไม่มีพนัก พื้นเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือสี่เหลี่ยมผืนผ้า ตามปรกติมี 4 ขา


นึ่ง

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰnɯŋꟲ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩠ᨶᩧ᩶ᨦ (หนึ้ง), ลาว ໜຶ້ງ (หนึ้ง), ไทลื้อ ᦐᦹᧂᧉ (หนื้ง), ไทใหญ่ ၼိုင်ႈ (นึ้ง), อาหม 𑜃𑜢𑜤𑜂𑜫 (นึง์), จ้วง naengj หรือ nungj, จ้วงแบบหนง naengj，จ้วงแบบจั่วเจียง nwngj

/nɯŋ˥˩/^((สัมผัส))

ทำของให้สุกหรือร้อนด้วยไอน้ำร้อนในหวด (ภาชนะดินเผา) หรือในลังถึง (ภาชนะที่มีฝาครอบ) เป็นต้น


บรรพบุรุษ

บรรพ + บุรุษ; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ ancestor, ancestors

ᨻᩬᩴ᩵ᩋᩩ᩠᩶ᨿᨾᩯ᩵ᩉ᩠ᨾᩬ᩵ᩁ

ต้นวงศ์ตระกูล

ꪹꪜ꫁ꪱꪜꪴ꪿

ต้นวงศ์ตระกูล

ᦔᦴᧈᦖᦸᧃᧈ

ต้นวงศ์ตระกูล

ပူႇမွၼ်ႇ

ต้นวงศ์ตระกูล

ບັນພະບຸລຸດ

ต้นวงศ์ตระกูล

antepasado

ต้นวงศ์ตระกูล

antepasada

ต้นวงศ์ตระกูล

ancestor

ต้นวงศ์ตระกูล

nenek moyang

ต้นวงศ์ตระกูล

บัน-พะ-บุ-หฺรุด

ผู้เป็นต้นวงศ์ตระกูลซึ่งมีผู้สืบสายโลหิตมา, บุคคลที่นับตั้งแต่ปู่ย่าตายายขึ้นไป


ประดิดประดอย

การประดิดประดอย (abstract-noun)

ปฺระ-ดิด-ปฺระ-ดอย

ตั้งใจทำอย่างประณีตและงดงาม


ผิง

เป็นไปได้ว่าเกี่ยวข้องกับ ปิ้ง; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ผิง หรือ ฝิง, ลาว ຝີງ (ฝีง) หรือ ຝິງ (ฝิง), คำเมือง ᩉᩥ᩠ᨦ (หิง), เขิน ᩉᩥ᩠ᨦ (หิง), ไทลื้อ ᦕᦲᧂ (ผีง) หรือ ᦠᦲᧂ (หีง), ไทดำ ꪠꪲꪉ (ฝิง), ไทใต้คง ᥜᥤᥒᥴ (ฝี๋ง), อาหม 𑜇𑜢𑜂𑜫 (ผิง์), จ้วง hing (หิง, “ผิงไฟ, อังไฟ”)

/pʰiŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ทำให้ร่างกายอบอุ่นด้วยวิธีอังไฟ

ผิงไฟ

ทำให้ร่างกายอบอุ่นด้วยแดด

ผิงแดด

ทำให้สุกด้วยไฟล่างไฟบน


ผิง

/pʰiŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ชื่อขนมอย่างหนึ่ง ทำด้วยแป้ง ไข่ น้ำตาลทราย มีรูปแบน ๆ คล้ายไข่แมงมุม อบให้สุกด้วยไฟล่างไฟบน


ภูมิปัญญา

ภูมิ + ปัญญา

พื้นฐานความรู้ความสามารถ, ความคิดที่ชาญฉลาด


รื่นรมย์

สบายใจ, บันเทิง


ละมุน

อ่อนนุ่ม, นุ่มนวล

ผ้ากำมะหยี่เนื้อนิ่มละมุนมือ


ห่าม

ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉ᩵ᩣ᩠ᨾ (ห่าม), เขิน ᩉ᩵ᩣ᩠ᨾ (ห่าม), อีสาน เหิ่ม, ลาว ເຫີ່ມ (เหี่ม), ญ้อ เหิ่ม, ไทลื้อ ᦣᦱᧄᧈ (ฮ่าม), ไทใหญ่ ႁၢမ်ႇ (ห่าม), พ่าเก ꩭံ (หํ), อาหม 𑜑𑜪 (หํ)

จวนสุก (ใช้แก่ผลไม้)

มีนิสัยมุทะลุ ห้าวหาญบ้าบิ่น ผิดปรกติวิสัย


เงินแป

เงินย่อยของเหรียญ


ดำรงชีวิต

ดำ-รง-ชี-วิด


พดด้วง

/pʰot̚˦˥.dua̯ŋ˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อเงินตราโบราณรูปขดกลมคล้ายตัวด้วง


ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น

ลูก-ม้าย-หฺล่น-ไม่-ไกฺล-ต้น

/luːk̚˥˩.maːj˦˥.lon˨˩.maj˥˩.klaj˧.ton˥˩/^((สัมผัส))

ลูกย่อมไม่แตกต่างจากพ่อแม่มากนัก


สังสรรค์

ยืมมาจากสันสกฤต संसर्ग (สํสรฺค)

/saŋ˩˩˦.san˩˩˦/^((สัมผัส))

พบปะพูดจากันเป็นครั้งคราวด้วยความสนิทสนม


สังสรรค์

ยืมมาจากสันสกฤต संसर्ग (สํสรฺค)

/saŋ˩˩˦.san˩˩˦/^((สัมผัส))

ที่พบปะวิสาสะกันเป็นครั้งคราวด้วยความสนิทสนม

พ่อแม่พาลูกไปร่วมงานสังสรรค์ของหมู่บ้าน


หมาย

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰmaːjᴬ, จากจีนเก่า麾 (OC *hmral); ร่วมเชื้อสายกับอีสาน หมาย, ลาว ໝາຍ (หมาย), คำเมือง ᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨿ (หมาย), เขิน ᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨿ (หมาย), ไทลื้อ ᦖᦻ (หมาย), ไทดำ ꪢꪱꪥ (หมาย), ไทใหญ่ မၢႆ (มาย), ไทใต้คง ᥛᥣᥭᥴ (ม๋าย), อาหม 𑜈𑜩𑜤 (บาย์), จ้วง mai

/maːj˩˩˦/^((สัมผัส))

หนังสือราชการที่ใช้เกณฑ์ เกาะกุม หรือ เรียกตัว

(กฎหมาย) หนังสือคำสั่งของศาลหรือเจ้าพนักงานสั่งให้กระทำการ หรือห้ามกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง

ชื่อเรียกเงินที่เป็นกระดาษในสมัยรัชกาลที่ 4


หมาย

/maːj˩˩˦/^((สัมผัส))

ขีดไว้เป็นเครื่องกำหนด


หุ้น

ยืมมาจากฮกเกี้ยน 份 (“หุ้น; ส่วน”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮຸ້ນ (ฮุ้น)

ส่วนที่ลงทุนเท่ากันในการค้าขายเป็นต้น

หน่วยลงทุนแต่ละหน่วยที่มีมูลค่าเท่า ๆ กัน ซึ่งรวมกันเป็นทุนเรือนหุ้นของบริษัทจำกัด


เหรียญ

ยืมโดยกึ่งเรียนรู้จากโปรตุเกส real (“สกุลเงินเก่าของโปรตุเกส”) โดยปรับรูปเขียนให้คล้ายบาลี หิรญฺญ (“เงินตรา”); ร่วมเชื้อสายกับเขมร រៀល (เรียล); ร่วมรากกับ เรียล

โลหะที่มีลักษณะกลมแบนหรือรูปเหลี่ยมเป็นต้น มีภาพนูนหรือตัวอักษรอยู่บนพื้น

เหรียญกระษาปณ์

เหรียญความดีความชอบ

เหรียญที่ระลึก

เหรียญสหรัฐ


เห่อ

/hɤː˨˩/^((สัมผัส))

เป็นผื่นเป็นเม็ดผุดขึ้นมากเป็นพืดไปตามผิวหนัง

มีผื่นเห่อขึ้นเต็มตัว


เห่อ

การเห่อ (abstract-noun)
ความเห่อ (abstract-noun)

/hɤː˨˩/^((สัมผัส))

แสดงอาการตื่นเต้นยินดีมากจนออกนอกหน้า

เห่อรถ

เห่อเสื้อผ้าใหม่

เห่อยศ

เห่ออำนาจ


เกษตรกรรม

เกษตร + กรรม

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กะ-เสด-ตฺระ-กำ

การใช้ที่ดินเพาะปลูกพืชต่าง ๆ รวมทั้งการเลี้ยงสัตว์ การประมง และการป่าไม้


ตีรวน

แสดงกิริยาหรือวาจาชวนวิวาท, รวน ก็ว่า


ปริศนา

ยืมมาจากสันสกฤต प्रश्न (ปฺรศฺน); เทียบบาลี ปญฺหา

ปฤศนา
ปฤษนา
ปฤษณา

ปฺริด-สะ-หฺนา

ถ้อยคำที่ผูกขึ้นเป็นเงื่อนงำ เพื่อให้แก้ให้ทาย


ปากนกกระจอก

โรคชนิดหนึ่ง เป็นแผลเปื่อยขาว ๆ เหลือง ๆ ที่มุมปาก


ไผ่ตง

ชื่อไผ่ชนิดหนึ่ง ลำต้นใหญ่ไม่มีหนาม หน่อใช้เป็นอาหาร


ไผ่สีสุก

ชื่อไผ่ชนิดหนึ่ง แขนงมีหนาม มี 2 ชนิดคือ ชนิดลำต้นใหญ่ตรง และชนิดลำต้นเล็กไม่ค่อยตรง


ฝีในท้อง

ฝี + ใน + ท้อง

/fiː˩˩˦.naj˧.tʰɔːŋ˦˥/^((สัมผัส))

วัณโรคที่เกิดในทรวงอกหรือในช่องท้อง


ฟัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *wakᴰ (“ฟัก (พืช)”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຟັກ (ฟัก)

ชื่อไม้เถาชนิดหนึ่ง ผลใหญ่ กลมรี เมื่อแก่ผิวแข็งขึ้นนวล กินได้ มีหลายพันธุ์ ต่างกันที่ลักษณะของผล, พืชที่อยู่ในวงศ์ Cucurbitaceae


ฟัก

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *wakᴰ (“กกไข่”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຟັກ (ฟัก), จ้วง faeg

กกไข่ให้เป็นตัว, ทำให้ไข่อบอุ่นเพื่อให้เป็นตัว


โภชนาการ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โพ-ชะ-นา-กาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โพด-ชะ-นา-กาน

/pʰoːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.naː˧.kaːn˧/^((สัมผัส))

วิทยาศาสตร์ประยุกต์แขนงหนึ่ง ว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างอาหารกับกระบวนการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพและการเจริญเติบโตของสิ่งมีชีวิต

เราควรรับประทานอาหารให้ถูกหลักโภชนาการ


มะงั่ว

แผลงมาจาก หมากงั่ว

/ma˦˥.ŋua̯˥˩/^((สัมผัส))

ชื่อไม้ต้นขนาดเล็ก ผลคล้ายส้มโอ รสเปรี้ยวจัด ใช้ผสมกันขมิ้นเพื่อย้อมผ้า, มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Citrus ichangensis อยู่ในวงศ์ส้ม (Rutaceae)


มังสวิรัติ

มังส + วิรัติ

มัง-สะ-วิ-รัด

การงดเว้นกินเนื้อสัตว์

เรียกอาหารที่ไม่มีเนื้อสัตว์ มีแต่พืชผัก ว่า อาหารมังสวิรัติ

ผู้กินอาหารที่ไม่มีเนื้อสัตว์เป็นนิจ


ริดสีดวงทวาร

ชื่อโรคชนิดหนึ่งที่เกิดในช่องทวารหนัก


ลูกประคบ

มาจาก ลูก + ประคบ

เครื่องยาห่อผ้า ผูกเป็นลูกกลมใช้อังไฟ นาบหรือกดคลึงตามร่างกาย


สมุนไพร

สมุน + ไพร
"กัญชา" ยืมความหมายจากอังกฤษ herb

สะ-หฺมุน-ไพฺร

ผลิตผลธรรมชาติที่ได้จากพืช สัตว์และแร่ธาตุที่ใช้เป็นยาหรือผสมกับสารอื่นตามตำรับยาเพื่อบำบัดโรค บำรุงร่างกาย หรือใช้เป็นยาพิษ

คำพ้องความของ กัญชา

สูบสมุนไพร


สรรพคุณ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

คุณสมบัติของสิ่งที่เป็นยา

โดยปริยายหมายถึงคุณสมบัติ


หญ้าหนวดแมว

wachichao

เซบู ประเทศฟิลิปปินส์

บางรัก

ประจวบคีรีขันธ์

ชื่อไม้พุ่มขนาดเล็ก ดอกสีขาวอมม่วงอ่อนเป็นช่อยาว เกสรตัวผู้ยาว ใบใช้ทำยาได้ มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Orthosiphon aristatus อยู่ในวงศ์กะเพรา (Labiatae)


หม้อห้อม

/mɔː˥˩.hɔːm˥˩/^((สัมผัส))

เสื้อคอกลม แขนสั้นผ่าอกตลอด มักย้อมสีน้ำเงินเข้มหรือดำ


หวานเป็นลมขมเป็นยา

คำชมมักทำให้ลืมตัวขาดสติ แต่คำติมักเป็นประโยชน์ทำให้ได้คิด


กายภาพ

กาย + ภาพ; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ physical

เกี่ยวกับสิ่งที่ไม่มีชีวิต, เกี่ยวกับสสารและพลังงาน

เกี่ยวกับลักษณะตามธรรมชาติของโลก


เกษม

ยืมมาจากสันสกฤต क्षेम (กฺเษม); เทียบบาลี เขม

ความสุขสบาย, ความปลอดภัย


เกียรติภูมิ

เกียรติ + ภูมิ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

เกียด-ติ-พูม

เกียรติเพราะความนิยม


ชีวภาพ

/t͡ɕʰiː˧.wa˦˥.pʰaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

เกี่ยวกับสิ่งที่มีชีวิตและสิ่งที่สืบเนื่องมาจากสิ่งมีชีวิต


ทัศนา

ยืมมาจากสันสกฤต दर्शन (ทรฺศน); เทียบบาลี ทสฺสน

รูปแบบอื่นของ ทรรศน์


ธรณีวิทยา

ธรณี + วิทยา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ทอ-ระ-นี-วิด-ทะ-ยา

/tʰɔː˧.ra˦˥.niː˧.wit̚˦˥.tʰa˦˥.jaː˧/^((สัมผัส))

วิชาที่ว่าด้วยความรู้เกี่ยวกับประวัติโครงสร้างและสภาพของโลก


ธานี

ยืมมาจากบาลี ธานี หรือสันสกฤต धानी (ธานี); เทียบลาว ທານີ (ทานี)


ธานี

คำวิสามานยนาม

ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย


โบราณสถาน

โบราณ + สถาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โบ-ราน-นะ-สะ-ถาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

โบ-ราน-สะ-ถาน

/boː˧.raːn˧.na˦˥.sa˨˩.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

สิ่งที่เคลื่อนที่ไม่ได้ เช่น โบสถ์ วิหาร วัง มีอายุเก่ากว่า 100 ปีขึ้นไป

อสังหาริมทรัพย์ซึ่งโดยอายุหรือโดยลักษณะแห่งการก่อสร้าง หรือโดยหลักฐานเกี่ยวกับประวัติของอสังหาริมทรัพย์นั้น เป็นประโยชน์ในทางศิลปะ ประวัติศาสตร์ หรือโบราณคดี ทั้งนี้ รวมถึงสถานที่ที่เป็นแหล่งโบราณคดี แหล่งประวัติศาสตร์ และอุทยานประวัติศาสตร์ด้วย


ประจักษ์

ยืมมาจากสันสกฤต प्रत्यक्ष (ปฺรตฺยกฺษ); เทียบบาลี ปจฺจกฺข

ปรากฏชัด อาจเป็นทางตาหรือใจก็ได้


ปัญญาท้องถิ่น

ปัญญา + ท้องถิ่น

ความฉลาดรอบรู้ของคนในท้องถิ่น


มรดกโลก

มอ-ระ-ดก-โลก

สมบัติเก่าแก่ที่แสดงถึงความเจริญทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกที่ตกทอดถึงลูกหลาน ซึ่งองค์การยูเนสโกขึ้นทำเนียบเป็นสมบัติล้ำค่าของโลกและมนุษยชาติ


ระบบนิเวศ

ระบบ + นิเวศ

ระ-บบ-นิ-เวด

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับถิ่นที่อยู่และสิ่งแวดล้อม


หัตถกรรม

งานช่างที่ทำด้วยมือ โดยถือประโยชน์ใช้สอยเป็นหลัก


อาณาจักร

อาณา + จักร; เทียบบาลี อาณาจกฺก, เขมร អាណាចក្រ (อาณาจกฺร), ลาว ອານາຈັກ (อานาจัก), คำเมือง ᩋᩣᨱᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩺ (อาณาจักก์)
ในอนุกรมวิธาน ยืมความหมายจากอังกฤษ kingdom

/ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/^((สัมผัส))

เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของประเทศหนึ่ง ๆ

อำนาจปกครองทางบ้านเมือง

ระดับอนุกรมวิธานหนึ่ง อยู่ใต้โดเมน (domain) และเหนือไฟลัม (phylum); หน่วยอนุกรมวิธานในระดับดังกล่าว


อารยธรรม

beschaving

สังคม วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของบริเวณหนึ่ง

ความสงบสุขของสังคมที่ตั้งอยู่บนรากฐานแห่งศีลธรรมและกฎหมาย, ความเจริญด้วยขนบธรรมเนียมอันดี

ความเจริญเนื่องด้วยองค์การของสังคม เช่น การเมือง กฎหมาย เศรษฐกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุตสาหกรรม

สังคม วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของบริเวณใดบริเวณหนึ่ง

อารยธรรมกรีก

อารยธรรมตะวันตก

อารยธรรมอินเดีย


อุดม

ยืมมาจากสันสกฤต उत्तम (อุตฺตม), จากบาลี อุตฺตม

[เสียงสมาส]
อุ-ดม-มะ-

สูงสุด, ยิ่ง, เลิศ, มากมาย, บริบูรณ์


อุดม

คำวิสามานยนาม

[เสียงสมาส]
อุ-ดม-มะ-

ชื่อบุคคลชายหญิง


เกื้อกูล

การเกื้อกูล (abstract-noun)
ความเกื้อกูล (abstract-noun)

อุดหนุน, เจือจาน, เอื้อเฟื้อ, เผื่อแผ่


ขยะแขยง

ขะ–หฺยะ–ขะ–แหฺยง

kà–yà–kà–yɛ̌ɛng

/kʰa˨˩.ja˨˩.kʰa˨˩.jɛːŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เกลียดเมื่อได้เห็นหรือถูกต้องสิ่งที่สกปรกน่ารังเกียจหรือน่าเกลียดน่ากลัวหรือเมื่อนึกถึงสิ่งนั้น


ชอบกล

คำกริยาวิเศษณ์

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩.kon˧/^((สัมผัส))

ต้องด้วยชั้นเชิง, เข้าที, น่าคิด

อนึ่งซึ่งจะตั้งค่ายอยู่นี้ก็ไม่ชอบกล หาเป็นที่ชัยภูมิไม่ จำจะยกถอยไปตั้งอยู่ ณ เมืองตะเกิงจึงจะทำถนัด

แปลกผิดปรกติ

คนข้างหลังลาดเลาเป็นเจ้าชู้ ตาหูชอบกลเจ้ามณฑา

หน้าตาชอบกล

ท่าทางชอบกล


ระรวย

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ รวย แบบอัพภาส

รวย ๆ, แผ่ว, เบา, อ่อน

หายใจระรวย

ลมพัดมาระรวย

ส่งกลิ่นหอมน้อย ๆ

หอมระรวย


สบประมาท

สบ-ปฺระ-หฺมาด

แสดงกิริยาวาจาดูถูกดูหมิ่น


เครื่องมือ

เครื่อง + มือ

เคฺรื่อง-มือ

/kʰrɯa̯ŋ˥˩.mɯː˧/^((สัมผัส))

สิ่งของสำหรับใช้ในการประดิษฐ์ สร้าง หรือทำ

อัน ตัว ชิ้น เครื่อง

คนหรือสิ่งที่ใช้ทำประโยชน์อย่างเครื่องมือ


จดหมายลูกโซ่

จดหมาย + ลูกโซ่

จด-หฺมาย-ลูก-โซ่

/t͡ɕot̚˨˩.maːj˩˩˦.luːk̚˥˩.soː˥˩/^((สัมผัส))

จดหมายที่เขียนส่งต่อ ๆ กันไปเป็นลูกโซ่และสร้างเงื่อนไขให้ผู้รับเขียนและส่งต่อไปยังผู้อื่นอีก


เดินสายกลาง

เดิน + สาย + กลาง

ความพอดีพอเหมาะ


เตลิด

การเตลิด (abstract-noun)
ความเตลิด (abstract-noun)

/ta˨˩.lɤːt̚˨˩/^((สัมผัส))

กระเจิดกระเจิง, แตกเพ่นพ่านไป

ชาวบ้านพากันวิ่งเตลิดหนีเอาตัวรอดเมื่อเกิดดินถล่ม

เกินไป, เลยไป


ภัยพิบัติ

ภัย + พิบัติ

disaster

สิ่งที่สร้างความเสียหายเดือดร้อนมาก

calamity

สิ่งที่สร้างความเสียหายเดือดร้อนมาก

catastrophe

สิ่งที่สร้างความเสียหายเดือดร้อนมาก

สิ่งที่น่ากลัวอันตราย, สิ่งที่ทำให้เกิดความเสียหายเดือดร้อนเป็นอย่างมาก


ยล

เทียบเขมร យល់ (ยล̍)


ยล

คำวิสามานยนาม

/jɔː˧.lɔː˧/^((สัมผัส))

อักษรย่อของ ยะลา


ลม ๆ แล้ง ๆ

คำกริยาวิเศษณ์

คำซ้ำ ของ ลม +คำซ้ำ ของ แล้ง

ลม-ลม-แล้ง-แล้ง

/lom˧.lom˧.lɛːŋ˦˥.lɛːŋ˦˥/^((สัมผัส))

เลื่อนลอยเปล่า ๆ, ไม่มีผล


โครมครืน

* เลียนแบบมาจากเสียงที่ดังสนั่น
* โครม + ครืน


เชี่ยวกราก

คำกริยาวิเศษณ์

เชี่ยว + กราก

เชี่ยว-กฺราก

/t͡ɕʰia̯w˥˩.kraːk̚˨˩/^((สัมผัส))

อาการที่สายน้ำไหลเร็วและรุนแรง


ตายดาบหน้า

มุ่งเสี่ยงไปข้างหน้า, หนีเหตุการณ์ร้ายในปัจจุบันไปเผชิญชีวิตข้างหน้า

มีทิฐิมานะที่จะต่อสู้กับเคราะห์กรรมเอาข้างหน้า, เสี่ยงทำไปก่อน แล้วค่อยคิดแก้เหตุการณ์ภายหลัง


ทุพภิกขภัย

ยืมมาจากบาลี ทุพฺภิกฺขภย

ทุบ-พิก-ขะ-ไพ

/tʰup̚˦˥.pʰik̚˦˥.kʰa˨˩.pʰaj˧/^((สัมผัส))

ภัยที่เกิดจากความแห้งแล้งหรืออดอยากขาดแคลน


ธรณีพิบัติภัย

ธรณี + พิบัติภัย

ภัยอันตรายที่เกี่ยวกับแผ่นดิน เช่น แผ่นดินไหว แผ่นดินทรุด ดินถล่ม เป็นต้น


วาตภัย

ภัยอันตรายที่เกิดจากพายุ


ภาษาอาเนติอุม

คำวิสามานยนาม