กรวดน้ำ

กรวด (“หลั่ง”) + น้ำ

แผ่ส่วนบุญด้วยวิธีหลั่งน้ำ


กรด

ยืมมาจากสันสกฤต कलश (กลศ) หรือบาลี กลส

ภาชนะใส่น้ำเทพมนตร์ของพราหมณ์ ลักษณะเหมือนคนโทมีฝาปิด มีพวยอย่างกาน้ำ


กลด

จากเขมร ក្រុត (กฺรุต)

หม้อน้ำเทพมนตร์ของพราหมณ์


กลศ

ยืมมาจากสันสกฤต कलश (กลศ); เทียบบาลี กลส

ภาชนะใส่น้ำเทพมนตร์ของพราหมณ์


กัลป์

จากสันสกฤต कल्प (กลฺป), เปรียบเทียบกับบาลี กปฺป

อายุของโลกตั้งแต่เมื่อพระพรหมสร้างเสร็จจนถึงเวลาที่ไฟประลัยกัลป์ล้างโลก ซึ่งได้แก่ช่วงเวลากลางวัน วันหนึ่งของพระพรหม คือ 1,000 มหายุค (เท่ากับ 4,320,000,000 ปีมนุษย์) เมื่อสิ้นกัลป์ พระอิศวรจะล้างโลกด้วยไฟประลัยกัลป์ โลกจะไร้สิ่งมีชีวิตและอยู่ในความมืดมนจนถึงรุ่งเช้าของวันใหม่ แล้วพระพรหมก็จะสร้างโลกเป็นการขึ้นต้นกัลป์ใหม่ โลกจะถูกสร้างและถูกทำลายเช่นนี้สลับกันตลอดอายุของพระพรหม ทั้งนี้ตามคติของพราหมณ์


สมาธิ

ยืมมาจากสันสกฤต समाधि (สมาธิ, “ความตั้งมั่นแห่งจิต”), จากบาลี สมาธิ (“ความตั้งมั่นแห่งจิต”)

ความสำรวมใจให้แน่วแน่เพื่อให้จิตใจสงบหรือเพื่อให้เกิดปัญญาเห็นแจ้ง


ฤคเวท

ชื่อคัมภีร์ที่ 1 ในตำราพระเวทของศาสนาพราหมณ์


พราหมณ์

ยืมมาจากสันสกฤต ब्राह्मण (พฺราหฺมณ) หรือบาลี พฺราหฺมณ

ผู้ที่ถือเพศไว้ผม นุ่งขาวห่มขาว

ศาสนาหนึ่งกำเนิดในอินเดีย, ปัจจุบันคือศาสนาฮินดู


บูชายัญ

การบูชาของพราหมณ์อย่างหนึ่ง, การเซ่นสรวงด้วยวิธีฆ่าคนหรือสัตว์เป็นเครื่องบูชา


บูชายัญ

บูชายัญญ์
การบูชายัญ (abstract-noun)

เซ่นสรวงด้วยวิธีฆ่าคนหรือสัตว์เป็นเครื่องบูชา


เกาบิล

ชื่อแหวนคู่กับสายธุรำในพิธีพราหมณ์


มหายุค

ยืมมาจากสันสกฤต महायुग (มหายุค); เทียบเท่า มหา + ยุค
ความหมายทางธรณีวิทยา เป็นคำประสมอย่างหลัง; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ era

ยุคใหญ่ คือ ยุคทั้ง 4 รวมกัน โดย 1,000 มหายุค หรือ 4,320,000,000 ปีมนุษย์ เป็น 1 กัลป์ เท่ากับช่วงกลางวันของพระพรหม เมื่อถึงเวลาค่ำ พระอิศวรจะล้างโลกด้วยเพลิงและปล่อยให้โลกอยู่ในความมืด จนกว่าพระพรหมจะสร้างโลกขึ้นใหม่ในเช้าวันรุ่งขึ้น


มหาศาล

ยืมมาจากสันสกฤต महाशाल (มหาศาล)

/ma˦˥.haː˩˩˦.saːn˩˩˦/^((สัมผัส))

ผู้ยิ่งใหญ่ในวรรณะนั้น ๆ, ถ้าเป็นพราหมณ์ก็หมายความว่า มีศิษย์มาก, ถ้าเป็นกษัตริย์ก็หมายความว่า มีอำนาจมาก, ถ้าเป็นแพศย์ก็หมายความว่า มีทรัพย์มาก


อุตรกุรุทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต उत्तरकुरु (อุตฺตรกุรุ) + द्वीप (ทฺวีป); เทียบบาลี อุตฺตรกุรุ + ทีป

อุตรกุรูทวีป

อุด-ตะ-ระ-กุ-รุ-ทะ-วีบ

/ʔut̚˨˩.ta˨˩.ra˦˥.ku˨˩.ru˦˥.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศเหนือของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


อมรโคยานทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมโดยเรียนรู้จากสันสกฤต अमर (อมร) + गोयान (โคยาน) + द्वीप (ทฺวีป)

อะ-มะ-ระ-โค-ยาน-นะ-ทะ-วีบ

อะ-มอน-ระ-โค-ยาน-นะ-ทะ-วีบ

/ʔa˨˩.ma˦˥.ra˦˥.kʰoː˧.jaːn˧.na˦˥.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

/ʔa˨˩.mɔːn˧.ra˦˥.kʰoː˧.jaːn˧.na˦˥.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศตะวันตกของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


ชมพูทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต जम्बुद्वीप (ชมฺพุทฺวีป, “เกาะที่มีชมพู่หรือหว้า”); เทียบบาลี ชมฺพุทีป หรือ ชมฺพูทีป; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊົມພູທະວິບ (ซ็มพูทะวิบ)

ชม-พู-ทะ-วีบ

/t͡ɕʰom˧.pʰuː˧.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศใต้ของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


สัมภเวสี

ยืมมาจากบาลี สมฺภเวสี

ผู้แสวงหาที่เกิด ในคติของศาสนาพราหมณ์หมายถึงคนที่ตายแล้ววิญญาณกำลังแสวงหาที่เกิด แต่ยังไม่ได้เกิดในกำเนิดใดกำเนิดหนึ่ง, ผู้ต้องเกิด, สัตว์โลก


ยุค

ยืมมาจากสันสกฤต युग (ยุค, “คราว, สมัย”) หรือบาลี ยุค (“คราว, สมัย”)

กำหนดเวลาของโลก มี 4 ยุค ตามคติของพราหมณ์

จตุรยุค


โอม

ยืมมาจากสันสกฤต ॐ (โอํ์) มาจาก अ (อ)อ + उ (อุ)อุ + म (ม)ม

/ʔoːm˧/^((สัมผัส))

คำขึ้นต้นของการกล่าวมนตร์, ข้างฝ่ายฮินดูหมายถึง พระเจ้าทั้ง 3 คือ อ = พระศิวะ อุ = พระวิษณุ ม = พระพรหม, ข้างพระพุทธศาสนาเลียนเอามาใช้หมายถึง พระรัตนตรัย คือ อ = อรหํ (พระพุทธเจ้า) อุ = อุตฺตมธมฺม (พระธรรมอันสูงสุด) ม = มหาสงฺฆ (พระสงฆ์) นับถือเป็นคำศักดิ์สิทธิ์


พินทุ

ยืมมาจากบาลี พินฺทุ (“หยาด, จุด”); เทียบสันสกฤต बिन्दु (พินฺทุ) หรือ इन्दु (อินฺทุ), ฮินดี बिंदु (พิํทุ)

จุดกลมแต้มที่หน้าผากระหว่างคิ้วของผู้หญิงตามลัทธิพราหมณ์


ยัญพิธี

ยัน-ยะ-พิ-ที

พิธีเซ่นสรวงบูชาของพราหมณ์


ภูมิ

ยืมมาจากสันสกฤต भूमि (ภูมิ) หรือบาลี ภูมิ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
พู-มิ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
พูม-มิ-

เทวีแห่งโลก เรียกว่า ภูมิ หรือ ภูเทวี


นาค

ยืมมาจากสันสกฤต नाग (นาค) หรือ บาลี นาค

เงือกหงอน

อรรถาภิธาน:นาค

นาค

อรรถาภิธาน:นาค

นาคราช

อรรถาภิธาน:นาค

นาคา

อรรถาภิธาน:นาค

นาคิน

อรรถาภิธาน:นาค

นาคินทร์

อรรถาภิธาน:นาค

นาคี

อรรถาภิธาน:นาค

นาเคนทร์

อรรถาภิธาน:นาค

นาเคศ

อรรถาภิธาน:นาค

นาเคศวร

อรรถาภิธาน:นาค

นาโครคินทระ

อรรถาภิธาน:นาค

ผณินทร

อรรถาภิธาน:นาค

ผณิศวร

อรรถาภิธาน:นาค

พญานาค

อรรถาภิธาน:นาค

พาสุกรี

อรรถาภิธาน:นาค

ภุชคะ

อรรถาภิธาน:นาค

ภุชงค์

อรรถาภิธาน:นาค

ภุชงคมะ

อรรถาภิธาน:นาค

โภคิน

อรรถาภิธาน:นาค

โภคี

อรรถาภิธาน:นาค

มะโรง

อรรถาภิธาน:นาค

วาสุกรี

อรรถาภิธาน:นาค

วาสุกี

อรรถาภิธาน:นาค

อุรคะ

อรรถาภิธาน:นาค

อุรเคนทร์

อรรถาภิธาน:นาค

[เสียงสมาส]
นาก-คะ-

/naːk̚˥˩/^((สัมผัส))

งูใหญ่มีหงอน เป็นสัตว์ในนิยาย


อสูร

ยืมมาจากสันสกฤต असुर (อสุร)

/ʔa˨˩.suːn˩˩˦/^((สัมผัส))

อมนุษย์พวกหนึ่งเป็นศัตรูต่อเทวดา, แทตย์, ยักษ์, มาร, ผี


อัคนิ

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต अग्नि (อคฺนิ); เทียบบาลี อคฺคิ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

/ʔak̚˨˩.kʰa˦˥.niʔ˦˥/^((สัมผัส))

/ʔak̚˨˩.niʔ˦˥/^((สัมผัส))

ชื่อเทพแห่งไฟ


เวท

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต वेद (เวท) หรือบาลี เวท

[เสียงสมาส]
เว-ทะ-

/weːt̚˥˩/^((สัมผัส))

(พระ~) ชื่อคัมภีร์ภาษาสันสกฤตโบราณซึ่งเป็นพื้นฐานของศาสนาพราหมณ์ยุคแรก มี 4 คัมภีร์ ได้แก่ ฤคเวท ยชุรเวท สามเวท อถรรพเวท/อาถรรพเวท


ศิวะ

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต शिव (ศิว)

ศิพ
ศิว
สิวะ

(พระ~) หนึ่งในตรีมูรติ หรือเทพเจ้าสูงสุดสามองค์ตามความเชื่อในศาสนาฮินดู (อีกสององค์ได้แก่พระพรหมและพระวิษณุ)


พรหม

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต ब्रह्म (พฺรหฺม) หรือบาลี พฺรหฺม

[เสียงสมาส]
พฺรม-มะ-

ชื่อพระเป็นเจ้าผู้สร้างโลก


ศิวลึงค์

รูปนิมิตแทนองค์พระศิวะหรือพระอิศวร ทำเป็นรูปอวัยวะเพศชาย ถือว่าเป็นวัตถุบูชาอันศักดิ์สิทธิ์ของพวกไศวะ


ศิพ

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต शिव (ศิว)

[เสียงสมาส]
สิ-พะ-


ศิว

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต शिव (ศิว)

[เสียงสมาส]
สิ-วะ-


สิวะ

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต शिव (ศิว)


ประชาบดี

ยืมมาจากสันสกฤต प्रजापति (ปฺรชาปติ); เทียบเท่า ประชา + บดี

ปฺระ-ชา-บอ-ดี

/pra˨˩.t͡ɕʰaː˧.bɔː˧.diː˧/^((สัมผัส))

เจ้าแห่งสรรพสัตว์


บุพวิเทหทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต पूर्वविदेह (ปูรฺววิเทห) + द्वीप (ทฺวีป); เทียบบาลี ปุพฺพวิเทห + ทีป

บุบ-พะ-วิ-เท-หะ-ทะ-วีบ

/bup̚˨˩.pʰa˦˥.wi˦˥.tʰeː˧.ha˨˩.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศตะวันออกของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


อุตรกุรูทวีป

คำวิสามานยนาม

อุด-ตะ-ระ-กุ-รู-ทะ-วีบ

/ʔut̚˨˩.ta˨˩.ra˦˥.ku˨˩.ruː˧.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ อุตรกุรุทวีป


กฤษณะ

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต कृष्ण (กฺฤษฺณ, “ชื่อไม้หอม; สีน้ำเงินเข้ม, สีดำ”); ร่วมรากกับ กฤษณา

(พระ~) เทพเจ้าองค์หนึ่งในศาสนาฮินดู กายเป็นสีน้ำเงินเข้มหรือสีดำ เป็นหนึ่งในแปดอวตารของพระวิษณุ


จตุรยุค

ยืมมาจากสันสกฤต चतुर्युग (จตุรฺยุค); เทียบเท่า จตุร + ยุค

จะ-ตุ-ระ-ยุก

ยุคทั้ง 4 คือ กฤดายุค ไตรดายุค ทวาบรยุค กลียุค


อสุร

ยืมมาจากสันสกฤต असुर (อสุร)

[เสียงสมาส]
อะ-สุ-ระ-

รูปแบบอื่นของ อสูร


ยัชโญปวีต

ยืมมาจากสันสกฤต यज्ञोपवीत (ยชฺโญปวีต)

ยัด-โย-ปะ-วีด

สายเครื่องหมายวรรณะพราหมณ์ กษัตริย์ และแพศย์ สวมจากไหล่ซ้ายเฉียงลงไปทางขวา


พรหมโลก

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต ब्रह्मलोक (พฺรหฺมโลก) หรือบาลี พฺรหฺมโลก; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า พรหม + โลก

โลกของพระพรหม, ภูมิเป็นที่สถิตของพระพรหม