สังคายนา

ยืมมาจากบาลี สงฺคายน

สัง-คา-ยะ-นา

สัง-คาย-ยะ-นา

การสวดพร้อมกันและเป็นแบบเดียวกัน

การประชุมชำระพระไตรปิฎกให้เป็นแบบเดียวกัน


กรรม

ยืมมาจากสันสกฤต कर्म (กรฺม, “การกระทำ”) หรือ कर्मन् (กรฺมนฺ, “การกระทำ; สิ่งที่ถูกกระทำ”); เทียบบาลี กมฺม (“การกระทำ”)

กรรม์
กำ
กำม์

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
กำ-มะ-

เป็นการดีก็ได้ ชั่วก็ได้

กุศลกรรม

อกุศลกรรม

การกระทำที่ส่งผลร้ายมายังปัจจุบัน หรือซึ่งจะส่งผลร้ายต่อไปในอนาคต

บัดนี้กรรมตามทันแล้ว

ระวังกรรมจะตามทันนะ


สามเณร

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรเก่า សាមណេរ (สามเณร), จากบาลี สามเณร

ผู้ดำรงเพศอย่างภิกษุ แต่สมาทานศีล 10 ตามปกติมีอายุยังไม่ครบ 20 ปีบริบูรณ์, เรียกสั้น ๆ ว่า เณร


อันดับ

ร่วมเชื้อสายกับลาว ອັນດັບ (อันดับ), เขมร អណ្ដាប់ (อณฺฎาบ̍)
ในอนุกรมวิธาน ยืมความหมายจากอังกฤษ order; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

(พระ~) พระลูกวัด (ที่นั่งเรียงกัน)


พระพุทธเจ้า

พระ + พุทธ + เจ้า

พฺระ-พุด-ทะ-จ้าว

/pʰra˦˥.pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.t͡ɕaːw˥˩/^((สัมผัส))

คำเรียกพระบรมศาสดาแห่งพระพุทธศาสนา


พระพุทธเจ้า

คำวิสามานยนาม

พระ + พุทธ + เจ้า

พฺระ-พุด-ทะ-จ้าว

พระโคตมพุทธเจ้า


บาลี

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี ปาลิ, ปาฬิ

(พระ~) คัมภีร์พระไตรปิฎก, พุทธพจน์


นิกาย

เรียกชื่อคัมภีร์พระสุตันตปิฎกที่แยกออกเป็น 5 หมวดใหญ่ คือ ฑีฆนิกาย, มัชฌิมนิกาย, สังยุตนิกาย, อังคุตรนิกาย และ ขุทกนิกาย


ธาตุ

จากบาลี ธาตุ, จากสันสกฤต धातु (ธาตุ, “ส่วนประกอบ, แร่, ธาตุ (เคมี), ราก, น้ำเชื้อ เป็นต้น”) สันนิษฐานว่าผ่านทางเขมรเก่า ធាតុ (ธาตุ, “สาร, ธาตุ, สิ่งตกทอด, สิ่งหลงเหลือ”) เทียบกับลาว ທາດ (ทาด)

[เสียงสมาส]
ทา-ตุ-

[เสียงสมาส]
ทาด-ตุ-

/tʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

กระดูกของพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ โดยทั่วไปเรียกรวมว่า พระธาตุ

ถ้าเป็นกระดูกของพระพุทธเจ้า เรียก พระบรมธาตุ หรือ พระบรมสารีริกธาตุ

ถ้าเป็นกระดูกส่วนใดส่วนหนึ่งของพระพุทธเจ้า ก็เรียกตามความหมายของคำนั้น ๆ เช่น พระอุรังคธาตุ พระทันตธาตุ, ถ้าเป็นผมของพระพุทธเจ้า เรียกว่า พระเกศธาตุ

ชื่อคัมภีร์ในพระพุทธศาสนาซึ่งว่าด้วยธาตุ (1)

ธาตุกถา

ธาตุปาฐ


รูป

ยืมมาจากสันสกฤต रूप (รูป) หรือบาลี รูป; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮູບ (ฮูบ), ไทลื้อ ᦷᦣᧇ (โฮบ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
รูบ-ปะ-

/ruːp̚˥˩/^((สัมผัส))

สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 ในขันธ์ 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ


อาการ

ยืมมาจากสันสกฤต आकार (อาการ) หรือบาลี อาการ

[เสียงสมาส]
อา-กา-ระ-

ส่วนของร่างกายซึ่งนิยมว่ามี 32 อย่าง เรียกว่า อาการ 32 มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เป็นต้น


ฌาน

ยืมมาจากบาลี ฌาน, จากสันสกฤต ध्यान (ธฺยาน); ร่วมรากกับ เซน/เซ็น

/t͡ɕʰaːn˧/^((สัมผัส))

ภาวะที่จิตสงบแน่วแน่เนื่องมาจากการเพ่งอารมณ์ หรือการเพ่งอารมณ์จนจิตแน่วแน่เป็นสมาธิ แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ รูปฌาน กับ อรูปฌาน


บุญ

ยืมมาจากบาลี ปุญฺญ (“คุณธรรม, คุณความดี, การกระทำที่มีคุณความดี”); เทียบสันสกฤต पुण्य (ปุณฺย, “ความดี, คุณธรรม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ບຸນ (บุน), ไทลื้อ ᦢᦳᧃ (บุน), เขมร បុញ្ញ (บุญฺญ), พม่า ပုည (ปุญ)

[เสียงสมาส]
บุน-ยะ-

การกระทำดีตามหลักคำสอน

ไปทำบุญที่วัด


กรรมฐาน

ยืมมาจากบาลี กมฺมฏฺฐาน โดยสะกดพยางค์แรกเป็น กรรม; เทียบสันสกฤต कर्मस्थान (กรฺมสฺถาน); พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า กรรม + ฐาน

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ที่ตั้งแห่งการงาน หมายเอาอุบายทางใจ มี 2 ประการ คือ สมถกรรมฐาน เป็นอุบายสงบใจ และวิปัสสนากรรมฐาน เป็นอุบายเรืองปัญญา


กรรมพันธุ์

กรรม + พันธุ์; เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ heredity สำหรับความหมาย 1

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ คือ เกี่ยวเนื่องด้วยกรรมของตนเอง


กรรมวาจา

ยืมมาจากบาลี กมฺมวาจา โดยสะกดเลียนแบบสันสกฤต (กมฺม → กรรม); พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า กรรม + วาจา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

คำประกาศกิจการท่ามกลางสงฆ์


กรรมวิบาก

กรรม + วิบาก

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กำ-มะ-วิ-บาก


กรุณา

ยืมมาจากเขมร ករុណា (กรุณา), จากบาลี กรุณา (“ความสงสาร, ความเห็นใจ”), จากสันสกฤต करुणा (กรุณา, “ความสงสาร, (ภาษาพระเวท) การกระทำที่ศักดิ์สิทธิ์”), จาก कृ (กฺฤ)

(ความ~) ความสงสารคิดจะช่วยให้พ้นทุกข์


กัลปนา

ยืมมาจากสันสกฤต कल्पना (กลฺปนา); เทียบบาลี กปฺปนา

กัน-ละ-ปะ-นา

ส่วนบุญที่ผู้ทำอุทิศให้แก่ผู้ตาย


กามฉันท์

ยืมมาจากบาลี กามฉนฺท; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า กาม + ฉันท์

ความพอใจในกามคุณทั้ง 5 คือ รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส


กายกรรม

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}


เปรต

ยืมมาจากสันสกฤต प्रेत (ปฺเรต); เทียบบาลี เปต

[เสียงสมาส]
เปฺรด-ตะ-

สัตว์พวกหนึ่งเกิดในอบายภูมิ คือ แดนทุกข์


สมาธิ

ยืมมาจากสันสกฤต समाधि (สมาธิ, “ความตั้งมั่นแห่งจิต”), จากบาลี สมาธิ (“ความตั้งมั่นแห่งจิต”)

ความสำรวมใจให้แน่วแน่เพื่อให้จิตใจสงบหรือเพื่อให้เกิดปัญญาเห็นแจ้ง


สังฆกรรม

กิจที่พระสงฆ์ตั้งแต่ 4 รูปขึ้นไปรวมกันทำภายในสีมา เช่น การทำอุโบสถ การสวดพระปาติโมกข์


สีมา

ยืมมาจากสันสกฤต सीमा (สีมา), จากบาลี สีมา

/siː˩˩˦.maː˧/^((สัมผัส))

เครื่องหมายบอกเขตโบสถ์ มักทำด้วยแผ่นหินหรือหลักหิน เรียกว่า ใบพัทธสีมา ใบสีมา หรือใบเสมา ก็ว่า


ปาติโมกข์

ยืมมาจากบาลี ปาฏิโมกฺข

คัมภีร์ว่าด้วยวินัยของสงฆ์ 227 ข้อ

ชื่อบาลีที่ประมวลพุทธบัญญัติอันทรงตั้งขึ้นเป็นพุทธอาณา ได้แก่ อาทิพรหมจริยกาสิกขา มีพระพุทธานุญาตให้สวดในที่ประชุมสงฆ์ทุกวันอุโบสถ


วันอุโบสถ

วันขึ้น 15 ค่ำ และวันแรม 15 ค่ำ ถ้าเป็นเดือนขาดจะเป็นแรม 14 ค่ำ เป็นวันที่พระลงอุโบสถฟังพระปาติโมกข์และเป็นวันที่พุทธศาสนิกชนถืออุโบสถศีลคือ ศีล 8


พุทธศาสนิกชน

พุทธ + ศาสนิกชน

พุด-ทะ-สา-สะ-นิก-กะ-ชน

พุด-ทะ-สาด-สะ-นิก-กะ-ชน

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.saː˩˩˦.sa˨˩.nik̚˦˥.ka˨˩.t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.saːt̚˨˩.sa˨˩.nik̚˦˥.ka˨˩.t͡ɕʰon˧/^((สัมผัส))

ผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนา


บาตร

ยืมมาจากสันสกฤต पात्र (ปาตฺร, “ภาชนะ”); เทียบบาลี ปตฺต (“ภาชนะ”)

/baːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ภาชนะชนิดหนึ่งสำหรับภิกษุสามเณรใช้รับอาหารบิณฑบาต


วรัญญู

ผู้ตรัสรู้ธรรมอันประเสริฐ หมายถึง พระพุทธเจ้า


ญัตติ

ยืมมาจากบาลี ญตฺติ (“การประกาศ”)

คำสวดประกาศเป็นภาษาบาลี เสนอให้ที่ประชุมสงฆ์ทราบเพื่อทำกิจของสงฆ์ร่วมกัน


ญาณ

ยืมมาจากบาลี ญาณ

[เสียงสมาส]
ยา-นะ-

[เสียงสมาส]
ยาน-นะ-

ปรีชาหยั่งรู้หรือกำหนดรู้ที่เกิดจากอำนาจสมาธิ


มัคนายก

มัค (“ทาง”) + นายก (“ผู้นำ”); ภาษาบาลีก็มีคำ มคฺคนายก (“ทางมาร่วมกัน”) ซึ่งเป็นคนละความหมาย

มัก-คะ-นา-ยก

“ผู้นำทาง” คือ ผู้จัดการทางกุศล หรือผู้ชี้แจงทางบุญทางกุศลและป่าวประกาศให้ประชาชนมาทำบุญทำกุศลในวัด


โกน

เทียบเขมรกลาง កោរ (โกร), កោ (โก, “โกน, ถาก”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໂກນ (โกน)

ชื่อวันที่พระสงฆ์ในเมืองไทยปลงผม ตรงกับวันขึ้น 14 ค่ำ หรือ แรม 14 ค่ำ ถ้าเป็นเดือนขาดก็เป็นแรม 13 ค่ำ, คู่กับ วันพระ

ชื่อวันก่อนวันพระวันหนึ่งได้แก่วันขึ้น 7 ค่ำ ขึ้น 14 ค่ำ แรม 7 ค่ำ และแรม 14 ค่ำ ถ้าเป็นเดือนขาดก็แรม 13 ค่ำ


กรรมวาจาจารย์

ยืมมาจากบาลี กมฺมวาจาจริย โดยสะกดเลียนแบบสันสกฤต (กมฺม → กรรม, อาจริย → อาจารย์); พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า กรรมวาจา + อาจารย์

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

กำ-มะ-วา-จา-จาน

/kam˧.ma˦˥.waː˧.t͡ɕaː˧.t͡ɕaːn˧/^((สัมผัส))

อาจารย์ผู้ให้สำเร็จกรรมวาจา คือ คู่สวด


เถร

ยืมมาจากบาลี เถร

[เสียงสมาส]
เถ-ระ-

/tʰeːn˩˩˦/^((สัมผัส))

พระผู้ใหญ่ คือพระที่มีพรรษาตั้งแต่ 10 ขึ้นไปตามพระวินัย


เถระ

ยืมมาจากบาลี เถร

/tʰeː˩˩˦.raʔ˦˥/^((สัมผัส))


เถรวาท

ยืมมาจากบาลี เถรวาท; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า เถร + วาท

/tʰeː˩˩˦.ra˦˥.waːt̚˥˩/^((สัมผัส))

ลัทธิที่ถือตามคำสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งพระอรหันตเถระรวม 500 รูป ได้รวบรวมไว้ในคราวปฐมสังคายนา, ชื่อนิกายพระพุทธศาสนาฝ่ายใต้ที่ถือกันในลังกา พม่า และไทยเป็นต้น


ผ้าเหลือง

ผ้า + เหลือง

/pʰaː˥˩.lɯa̯ŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

เกาะชายผ้าเหลือง

เครื่องหมายแห่งพระพุทธศาสนา, พระพุทธศาสนา

ไม่เห็นแก่พระ ก็เห็นแก่ผ้าเหลืองเถิด


พระเจ้า

/pʰra˦˥.t͡ɕaːw˥˩/^((สัมผัส))

พระเจ้าห้าพระองค์

ทุกแห่งห้องพระเจ้า นั่งเนือง


ปัจจัย

ยืมมาจากบาลี ปจฺจย; เทียบสันสกฤต प्रत्यय (ปฺรตฺยย)

requisite

ภาษาอังกฤษ|อังกฤษ

suffix

ภาษาอังกฤษ|อังกฤษ

เครื่องอาศัยเลี้ยงชีวิตของบรรพชิตในพระพุทธศาสนา 4 อย่าง คือ จีวร (ผ้านุ่งห่ม) บิณฑบาต (อาหาร) เสนาสนะ (ที่อยู่) คิลานเภสัช (ยา)


ชั้นเทพ

/t͡ɕʰan˦˥.tʰeːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ชั้นสมณศักดิ์พระราชาคณะที่สูงกว่าชั้นราช แต่ต่ำกว่าชั้นธรรม


ตาลยอดด้วน

ตาล + ยอด + ด้วน

ตาน-ยอด-ด้วน

พระภิกษุที่ต้องอาบัติปาราชิกไม่อาจกลับมาบวชใหม่ได้


กุฎี

ยืมมาจากสันสกฤต कुटि (กุฏิ), จากบาลี กุฏิ

กระท่อมที่อยู่ของนักบวช เช่น พระภิกษุ

เรือนหรือตึกสำหรับพระภิกษุสามเณรอยู่


กามคุณ

ยืมมาจากบาลี กามคุณ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า กาม + คุณ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

สิ่งที่น่าปรารถนา มี 5 ประการ คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส


กามารมณ์

กาม + อารมณ์

กามคุณ, อารมณ์ที่น่าใคร่


กิเลส

ยืมมาจากบาลี กิเลส

กีเลศ
กิเลศ
กิเลศ
กิเลษ

[เสียงสมาส]
กิ-เหฺลด-สะ-

เครื่องทำใจให้เศร้าหมอง ได้แก่ โลภ โกรธ หลง

ยังตัดกิเลสไม่ได้

กิเลสหนา


เกตุมาลา

ยืมมาจากบาลี เกตุมาลา; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า เกตุ + มาลา

พระรัศมีซึ่งเปล่งอยู่เหนือพระเศียรของพระพุทธเจ้า


นานาสังวาส

การอยู่ร่วมต่างกัน (ใช้แก่พระสงฆ์ที่มีศีลไม่เสมอกัน ทำอุโบสถหรือสังฆกรรมร่วมกันไม่ได้)


มหา

ยืมมาจากบาลี มหา หรือสันสกฤต महा (มหา); ร่วมเชื้อสายกับเขมร មហា (มหา)

[เสียงสมาส]
มะ-หา-

/ma˦˥.haː˩˩˦/^((สัมผัส))

สมณศักดิ์ที่ใช้นำหน้าชื่อภิกษุผู้ที่สอบไล่ได้ตั้งแต่เปรียญธรรม 3 ประโยคขึ้นไป


มหาขันธกะ

* จากภาษาบาลี

ชื่อคัมภีร์พระวินัยหมวดหนึ่ง


มหาธาตุ

วัดมหาธาตุ

- ปกติใช้เรียกวัดที่มีพระสถูปเจดีย์หรือพระปรางค์ที่บรรจุพระบรมธาตุ

พระอัฐิธาตุของพระพุทธเจ้า

เอาทั้งพืชพระศรีมหาโพธิอันพระพุทธเจ้าเราเสด็จอยู่ใต้ต้นและผจญพลขุนมาราธิราช ได้ปราบแก่สัพพัญญุตญาณเป็นพระพุทธมาปลูกเบื้องหลังพระมหาธาตุนี้


มหานิกาย

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี มหานิกาย (“หมู่ใหญ่, หมู่มาก”); พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มหา + นิกาย

มะ-หา-นิ-กาย

ชื่อคณะสงฆ์นิกายหนึ่ง


มหาภิเนษกรมณ์

จากสันสกฤตมหาภินิษฺกฺรมณ* เทียบกับภาษาบาลี มหาภินิกฺขมน

การเสด็จออกบรรพชาของพระพุทธเจ้า


มหายาน

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต महायान (มหายาน, แปลตามตัวอักษรว่า “ยานพาหนะใหญ่”); เทียบเท่า มหา + ยาน

ມະຫາຍານ

ชื่อนิกายในพระพุทธศาสนาฝ่ายเหนือ

Mahayana

ชื่อนิกายในพระพุทธศาสนาฝ่ายเหนือ

ชื่อนิกายในพระพุทธศาสนาฝ่ายเหนือที่ถือกันในทิเบต จีน ญี่ปุ่น เกาหลี และญวน เป็นต้น


มหาวรรค

ชื่อคัมภีร์พระวินัยปิฎกคัมภีร์หนึ่ง


มหาสาวก

* จากภาษาบาลี
* เทียบกับภาษาสันสกฤต มหาศฺราวก

พระสาวกชั้นผู้ใหญ่ของพระพุทธเจ้า 80 องค์ ซึ่งรวมพระอัครสาวกทั้ง 2 องค์เข้าไว้ในจำนวนนั้นด้วย


สมณศักดิ์

สมณ + ศักดิ์

สะ-มะ-นะ-สัก

ยศพระสงฆ์ที่ได้รับพระราชทานมีหลายชั้น แต่ละชั้นมีพัดยศเป็นเครื่องกำหนด


ภิกษุ

ยืมมาจากสันสกฤต भिक्षु (ภิกฺษุ, “ผู้ขอ”); เทียบบาลี ภิกฺขุ (“ผู้ขอ”)

ขรัว

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แครอท

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจาไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจ้าไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชินบุตร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชิโนรส

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แซลมอน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระมาหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระหมั่นหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

พระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกขุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกษุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนิ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ยติ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ศรมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สงฆ์

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สถวีระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงเจ๊

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงตา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงปู่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพ่อ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพี่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อาวาสิก

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสัมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

/pʰik̚˦˥.suʔ˨˩/^((สัมผัส))

ชายที่บวชเป็นพระในพระพุทธศาสนา


เปรียญธรรม

ชั้นแห่งความรู้ภาษาบาลี


ทุกขเวทนา

ยืมมาจากบาลี ทุกฺขเวทนา; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ทุกข + เวทนา

ทุก-ขะ-เว-ทะ-นา

ทุก-ขะ-เวด-ทะ-นา

/tʰuk̚˦˥.kʰa˨˩.weː˧.tʰa˦˥.naː˧/^((สัมผัส))

/tʰuk̚˦˥.kʰa˨˩.weːt̚˥˩.tʰa˦˥.naː˧/^((สัมผัส))

ความรู้สึกไม่สบายกายไม่สบายใจ


มาร

ยืมมาจากสันสกฤต मार (มาร) หรือบาลี มาร

[เสียงสมาส]
มา-ระ-

[เสียงสมาส]
มาน-ระ-

ผู้ฆ่า, ผู้ทำลาย, ในพระพุทธศาสนาหมายถึงผู้กีดกันบุญกุศล มี 5 อย่าง เรียกว่า เบญจพิธมาร คือ ขันธมาร กิเลสมาร อภิสังขารมาร มัจจุมาร เทวบุตรมาร


คณาธิการ

คะ-นา-ทิ-กาน

(พระ~) ภิกษุผู้ทำหน้าที่ในด้านการปกครองคณะสงฆ์ตั้งแต่ผู้ช่วยเจ้าอาวาสขึ้นไป


คณานุกรม

คะ-นา-นุ-กฺรม

(พระ~) ฐานานุกรมของเจ้าคณะใหญ่และรองเจ้าคณะใหญ่ฝ่ายพระสงฆ์จีนและพระสงฆ์ญวน


จำนำพรรษา

จำนำ + พรรษา

จำ-นำ-พัน-สา

เรียกผ้าที่ถวายแก่พระสงฆ์ที่อยู่จำพรรษาในวัดนั้น ๆ ว่า ผ้าจำนำพรรษา


หลวงพ่อ

/lua̯ŋ˩˩˦.pʰɔː˥˩/^((สัมผัส))

คำเรียกพระพุทธรูปโดยความเคารพ

หลวงพ่อโสธร

หลวงพ่อแก้ว

หลวงพ่อวัดไร่ขิง

คำเรียกพระภิกษุที่เป็นพ่อหรืออยู่ในวัยเดียวกับพ่อ


สมี

เป็นไปได้ว่ามาจากบาลี สามี (“เจ้าของ”) ซึ่งอาจหมายถึง กมฺมสฺสามี, กมฺมสามี (“เจ้าของกรรม”)

/sa˨˩.miː˩˩˦/^((สัมผัส))

คำเรียกพระภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์ขั้นปาราชิก

คำใช้เรียกพระภิกษุ


ปฏิสัมภิทา

ยืมมาจากบาลี ปฏิสมฺภิทา

ปะ-ติ-สำ-พิ-ทา

/pa˨˩.ti˨˩.sam˩˩˦.pʰi˦˥.tʰaː˧/^((สัมผัส))

ความแตกฉาน, ปัญญาอันแตกฉาน, มี 4 อย่าง คือ อรรถปฏิสัมภิทา ธรรมปฏิสัมภิทา นิรุตติปฏิสัมภิทา ปฏิภาณปฏิสัมภิทา


อุตรกุรุทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต उत्तरकुरु (อุตฺตรกุรุ) + द्वीप (ทฺวีป); เทียบบาลี อุตฺตรกุรุ + ทีป

อุตรกุรูทวีป

อุด-ตะ-ระ-กุ-รุ-ทะ-วีบ

/ʔut̚˨˩.ta˨˩.ra˦˥.ku˨˩.ru˦˥.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศเหนือของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


อมรโคยานทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมโดยเรียนรู้จากสันสกฤต अमर (อมร) + गोयान (โคยาน) + द्वीप (ทฺวีป)

อะ-มะ-ระ-โค-ยาน-นะ-ทะ-วีบ

อะ-มอน-ระ-โค-ยาน-นะ-ทะ-วีบ

/ʔa˨˩.ma˦˥.ra˦˥.kʰoː˧.jaːn˧.na˦˥.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

/ʔa˨˩.mɔːn˧.ra˦˥.kʰoː˧.jaːn˧.na˦˥.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศตะวันตกของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


ชมพูทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต जम्बुद्वीप (ชมฺพุทฺวีป, “เกาะที่มีชมพู่หรือหว้า”); เทียบบาลี ชมฺพุทีป หรือ ชมฺพูทีป; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊົມພູທະວິບ (ซ็มพูทะวิบ)

ชม-พู-ทะ-วีบ

/t͡ɕʰom˧.pʰuː˧.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศใต้ของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


ประธาน

ยืมมาจากสันสกฤต प्रधान (ปฺรธาน); เทียบบาลี ปธาน

ความเพียร มี 4 อย่าง คือ 1. สังวรประธาน เพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้นในสันดาน 2. ปหานประธาน เพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว 3. ภาวนาประธาน เพียรให้กุศลเกิดขึ้นในสันดาน 4. อนุรักขนาประธาน เพียรรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้วไม่ให้เสื่อม


สามัญ

ยืมมาจากบาลี สามญฺญ; ร่วมเชื้อสายกับเขมร សាមញ្ញ (สามญฺญ), ลาว ສາມັນ (สามัน), พม่า သာမည (สามญ)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
สา-มัน-ยะ-

ความเป็นสมณะ

สามัญผล


โพชฌงค์

ยืมมาจากบาลี โพชฺฌงฺค

/pʰoːt̚˥˩.t͡ɕʰoŋ˧/^((สัมผัส))

องค์แห่งธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ มี 7 ประการ

ชื่อพระปริตรที่พระสงฆ์สวดให้คนเจ็บหนักฟัง เรียกว่า สวดโพชฌงค์


สูตร

ยืมมาจากสันสกฤต सूत्र (สูตฺร); เทียบบาลี สุตฺต

/suːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อหลักธรรมในพระสุตตันตปิฎก เรียกว่า พระสูตร

มงคลสูตร

กาลามสูตร


โคจร

เป็นไปได้ว่ายืมมาจากเขมรกลาง គោចរ (โคจร), จากสันสกฤต गोचर (โคจร, “ทุ่งเลี้ยงวัว (ที่เที่ยวไปของวัว); ระยะ”) หรือบาลี โคจร (“idem”)

[เสียงสมาส]
โค-จะ-ระ-

/kʰoː˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

มีพุทธานุสติเป็นโคจร


ขษีณาศรพ

ยืมมาจากสันสกฤต क्षीणाश्रव (กฺษีณาศฺรว, “(ผู้)สิ้นอาสวะแล้ว”)

รูปแบบอื่นของ กษีณาศรพ

ดูกรขษีณาศรพทั้งหลาย


ตัณหา

ยืมมาจากบาลี ตณฺหา

ᨲᩢᨱ᩠ᩉᩣ

ความใคร่ในกาม

wellust

ความใคร่ในกาม

ၵီႉလေႇသႃႇ

ความใคร่ในกาม

ຕັນຫາ

ความใคร่ในกาม

lust

ความใคร่ในกาม

ความทะยานอยาก, โดยทั่วไปใช้หมายถึงความใคร่ในกาม


วิญญาณ

ยืมมาจากบาลี วิญฺญาณ; เทียบสันสกฤต विज्ञान (วิชฺญาน)

ᩅᩥᨬ᩠ᨬᩣ᩠ᨱ

สิ่งที่จับต้องไม่ได้ที่เชื่อว่ามีอยู่ในกายเมื่อมีชีวิต

siel

ฟรีเชียตะวันตก

siele

ฟรีเชียตะวันตก

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
วิน-ยา-นะ-

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
วิน-ยาน-นะ-

ความรับรู้, เป็นขันธ์ 1 ในขันธ์ 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ

จักษุวิญญาณ

ความรับรู้ทางตา

โสตวิญญาณ

ความรับรู้ทางหู


ธัมมจักกัปปวัตนสูตร

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสุตฺต

ทำ-มะ-จัก-กับ-ปะ-วัด-ตะ-นะ-สูด

/tʰam˧.ma˦˥.t͡ɕak̚˨˩.kap̚˨˩.pa˨˩.wat̚˦˥.ta˨˩.na˦˥.suːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อปฐมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระเบญจวัคคีย์


มิคสัญญี

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี มิคสญฺญี (“มีความรู้สึกว่าผู้อื่นเป็นสัตว์ที่ตนต้องล่า”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มิ-คะ-สัน-ยี

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มิก-คะ-สัน-ยี

ชื่อยุคหนึ่งที่มีแต่รบราฆ่าฟันเบียดเบียนกัน


โบสถ์

ตัดมาจาก หรือ แผลงมาจาก อุโบสถ, จากบาลี อุโปสถ

ᨷᩰᩫᩈ᩠ᨳ᩺

อาคารสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนาคริสต์

kerk

อาคารสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนาคริสต์

tsjerke

ฟรีเชียตะวันตก

อาคารสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนาคริสต์

ໂບດ

อาคารสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนาคริสต์

iglesia

อาคารสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนาคริสต์

church

อาคารสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนาคริสต์

/boːt̚˨˩/^((สัมผัส))

สถานที่สำหรับพระสงฆ์ใช้ประชุมทำสังฆกรรม เช่น สวดพระปาติโมกข์ อุปสมบท มีสีมาเป็นเครื่องบอกเขต


โอม

ยืมมาจากสันสกฤต ॐ (โอํ์) มาจาก अ (อ)อ + उ (อุ)อุ + म (ม)ม

/ʔoːm˧/^((สัมผัส))

คำขึ้นต้นของการกล่าวมนตร์, ข้างฝ่ายฮินดูหมายถึง พระเจ้าทั้ง 3 คือ อ = พระศิวะ อุ = พระวิษณุ ม = พระพรหม, ข้างพระพุทธศาสนาเลียนเอามาใช้หมายถึง พระรัตนตรัย คือ อ = อรหํ (พระพุทธเจ้า) อุ = อุตฺตมธมฺม (พระธรรมอันสูงสุด) ม = มหาสงฺฆ (พระสงฆ์) นับถือเป็นคำศักดิ์สิทธิ์


บารมี

ยืมมาจากบาลี ปารมี (“ความสมบูรณ์, ความครบถ้วน, สถานภาพที่สูงที่สุด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ປາລະມີ (ปาละมี), คำเมือง ᨷᩤᩁᨾᩦ (บารมี), ไทใหญ่ ပႃႇရမီႇ (ป่ารมี่), เขมร បារមី (บารมี), พม่า ပါရမီ (ปารมี), มอญ ပါရမဳ (ปารมี)

คุณความดีที่ควรบำเพ็ญมี 10 อย่าง คือ ทาน ศีล เนกขัมมะ (การออกจากกาม คือ บวช) ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิฏฐาน เมตตา อุเบกขา เรียกว่า ทศบารมี


สีกา

ตัดและแผลงมาจาก อุบาสิกา

/siː˩˩˦.kaː˧/^((สัมผัส))

คำที่บรรพชิตเรียกคฤหัสถ์ผู้หญิง, คู่กับ ประสก


จีวร

ยืมมาจากสันสกฤต चीवर (จีวร, “ผ้า”) หรือบาลี จีวร (“ผ้า”)

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

[เสียงสมาส]
จี-วอน-ระ-

/t͡ɕiː˧.wɔːn˧/^((สัมผัส))

เครื่องนุ่งห่มของภิกษุสามเณร (โดยรวม)

ผ้าสำหรับห่มของภิกษุสามเณร, คู่กับ สบง


จาตุรงคสันนิบาต

ยืมมาจากบาลี จาตุรงฺคสนฺนิปาต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า จตุร + องค + สันนิบาต

จา-ตุ-รง-คะ-สัน-นิ-บาด

/t͡ɕaː˧.tu˨˩.roŋ˧.kʰa˦˥.san˩˩˦.ni˦˥.baːt̚˨˩/^((สัมผัส))

การประชุมพร้อมด้วยองค์ 4 ประการ คือ 1. วันนั้น ดวงจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (ดวงจันทร์เดินมาถึงดาวฤกษ์ชื่อมฆา) 2. พระสงฆ์ 1,250 รูป ประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย 3. พระสงฆ์ที่มาประชุมวันนั้นล้วน ได้รับเอหิภิกขุอุปสัมปทา 4. พระสงฆ์เหล่านั้นเป็นพระอรหันต์ทั้งสิ้น, นับเป็นวันสำคัญวันหนึ่งในพระพุทธศาสนา, คำสามัญว่า มาฆบูชา


สัญญา

ยืมมาจากบาลี สญฺญา (“จำ”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ສັນຍາ (สันยา), เขมร សន្យា (สนฺยา)

belofte

ฟรีเชียตะวันตก

ความจำ เป็นขันธ์ 1 ในขันธ์ 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ


สงฆ์

ยืมมาจากบาลี สงฺฆ, จากสันสกฤต सङ्घ (สงฺฆ)

ขรัว

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แครอท

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจาไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจ้าไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชินบุตร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชิโนรส

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แซลมอน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระมาหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระหมั่นหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

พระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกขุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกษุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนิ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ยติ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ศรมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สงฆ์

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สถวีระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงเจ๊

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงตา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงปู่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพ่อ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพี่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อาวาสิก

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสัมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถรี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

พระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

ภิกขุนี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

ภิกษุณี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

สงฆ์

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

สังฆ

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

หลวงแม่

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

/soŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

ภิกษุ, ภิกษุณี, บางทีก็ใช้ควบกับคำ พระ หรือ ภิกษุ/ภิกษุณี เป็น พระสงฆ์ หรือ ภิกษุสงฆ์/ภิกษุณีสงฆ์

ของสงฆ์

พิธีสงฆ์

นิมนต์พระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์

มีภิกษุสงฆ์มารับบิณฑบาตมาก

ภิกษุตั้งแต่ 4 รูปขึ้นไปร่วมกันทำสังฆกรรม แต่จำนวนภิกษุที่เข้าร่วมสังฆกรรมแต่ละอย่างไม่เท่ากัน, ภิกษุที่เข้าร่วมสังฆกรรมดังกล่าว ถ้ามากกว่าจำนวนที่กำหนดจึงจะใช้ได้ ถ้าขาดจำนวนใช้ไม่ได้

สงฆ์จตุรวรรค

ภิกษุ 4 รูป ในสังฆกรรมทั่ว ๆ ไป เช่น ในการสวดพิธีธรรม สวดอภิธัมมัตถสังคหะ

สงฆ์ปัญจวรรค

ภิกษุ 5 รูป ในการรับกฐิน สวดพระปาติโมกข์ ปวารณากรรม และอุปสมบทในถิ่นที่ขาดแคลนภิกษุ

สงฆ์ทสวรรค

ภิกษุ 10 รูป ในการอุปสมบทในถิ่นที่มีภิกษุมาก

สงฆ์วีสติวรรค

ภิกษุ 20 รูป ในการสวดอัพภานระงับอาบัติสังฆาทิเสส


พระ

จากเขมรเก่า ព្រ (พฺร) หรือเขมรเก่าสมัยอังกอร์ ព្រះ (พฺระ), ព្រះហ៑ (พฺระหฺ), ព្រហ៑ (พฺรหฺ), เป็นไปได้ว่ามาจากสันสกฤต वर (วร); ดูเพิ่มเติมที่เขมร ព្រះ (พฺระ)
เทียบเขมรเก่า វ្រះ (วฺระ), វ្រះហ៑ (วฺระหฺ), វ្រហ៑ (วฺรหฺ), វ្រហ្ហ៑ (วฺรหฺหฺ), វ្រាអះ (วฺราอะ), ព្រា (พฺรา); เขมรเก่าสมัยอังกอร์ វ្រះ (วฺระ), វ្រះហ (วฺระห), វ្រះហ៑ (วฺระหฺ), វ្រហ៑ (วฺรหฺ), វ្រស៑ (วฺรสฺ), វ្រាះ (วฺราะ)
ร่วมเชื้อสายกับเขมร ព្រះ (พฺระ), ลาว ພະ (พะ), ພຣະ (พระ), คำเมือง ᨻᩕ (พร), ไทลื้อ ᦘᦰ (ภะ), ไทใหญ่ ၽြႃး (ผฺร๊า); เทียบเพิ่มเติมพม่า ဘုရား (ภุรา:), ชวาเก่า phra, ชวา bra; ร่วมรากกับ พร and วร ผ่านทางภาษาสันสกฤต

ขรัว

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แครอท

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจาไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจ้าไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชินบุตร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชิโนรส

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แซลมอน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระมาหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระหมั่นหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

พระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกขุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกษุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนิ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ยติ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ศรมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สงฆ์

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สถวีระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงเจ๊

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงตา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงปู่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพ่อ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพี่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อาวาสิก

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสัมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถรี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

พระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

ภิกขุนี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

ภิกษุณี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

สงฆ์

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

สังฆ

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

หลวงแม่

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

/pʰraʔ˦˥/^((สัมผัส))

คำใช้แทนชื่อเรียกภิกษุสงฆ์และภิกษุณีสงฆ์

วัดนี้มีพระกี่รูป

พระลงโบสถ์

ชักพระ

ไหว้พระในโบสถ์

พระพุทธเจ้า หรือเนื่องด้วยพระพุทธเจ้า

เมืองพระ

คำพระ

พระมาตรัส

ชื่อวันประชุมถือศีลฟังธรรมในพระพุทธศาสนา เดือนหนึ่งมี 4 วัน คือ วันขึ้น 8 ค่ำ ขึ้น 15 ค่ำ แรม 8 ค่ำ และแรม 15 ค่ำ ถ้าเป็นเดือนขาดก็แรม 14 ค่ำ เรียกว่า วันพระ


ปาราชิก

ยืมมาจากบาลี ปาราชิก (“ผู้ถึงความแพ้แล้ว”)

/paː˧.raː˧.t͡ɕʰik̚˦˥/^((สัมผัส))

ชื่ออาบัติหนักที่สุดในพระวินัย เมื่อภิกษุล่วงละเมิดแม้เพียงข้อใดข้อหนึ่งต้องขาดจากความเป็นภิกษุทันที บวชเป็นภิกษุอีกไม่ได้ มี 4 ข้อ คือ 1. เสพเมถุน 2. ลักทรัพย์ 3. ฆ่ามนุษย์ 4. อวดอุตริมนุสธรรม


ปาราชิก

/paː˧.raː˧.t͡ɕʰik̚˦˥/^((สัมผัส))

ผู้ละเมิดอาบัติปาราชิก

พระปาราชิก


ปาง

ร่วมเชื้อสายกับลาว ປາງ (ปาง), คำเมือง ᨸᩣ᩠ᨦ (ปาง), ເປີງ (เปีง), ไทลื้อ ᦔᦱᧂ (ปาง), ไทดำ ꪜꪱꪉ (ปาง)

/paːŋ˧/^((สัมผัส))

ท่าของพระพุทธรูปที่แสดงถึงอิริยาบถต่าง ๆ

พระพุทธรูปปางห้ามญาติ


ทุกกฏ

ยืมมาจากบาลี ทุกฺกฏ

ชื่ออาบัติจำพวกหนึ่งในอาบัติทั้ง 7 จัดไว้ในพวกลหุกาบัติคืออาบัติเบาที่เปรียบด้วยลหุโทษ


บังสุกุล

ยืมมาจากบาลี ปํสุกูล (“กองฝุ่น”)

เรียกผ้าที่พระภิกษุชักจากศพ หรือที่ทอดไว้หน้าศพ หรือที่ทอดบนด้ายสายสิญจน์หรือผ้าภูษาโยงที่ต่อจากศพด้วยการปลงกรรมฐานว่า ผ้าบังสุกุล, เรียกกิริยาที่พระภิกษุชักผ้าเช่นนั้นว่า ชักบังสุกุล


สังฆาฏิ

ยืมมาจากสันสกฤต सङ्घाटि (สงฺฆาฏิ) หรือบาลี สงฺฆาฏิ

/saŋ˩˩˦.kʰaː˧.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ผ้าคลุมกันหนาวที่ภิกษุใช้ทาบบนจีวร ตามปรกติใช้พับพาดบ่าซ้ายในพิธีสงฆ์, พระฝ่ายมหานิกายใช้สังฆาฏิชั้นเดียว เมื่อเข้าสู่ละแวกบ้าน, พระธรรมยุติใช้จีวรซ้อนกัน


สามเณรี

ยืมโดยเรียนรู้จากบาลี สามเณรี

สาม-มะ-เน-รี

ผู้ดำรงเพศอย่างภิกษุณี แต่สมาทานศีล 10 ตามปกติมีอายุยังไม่ครบ 20 ปีบริบูรณ์, ปัจจุบันไม่มีสืบวงศ์ในไทย


อาบัติ

ยืมมาจากสันสกฤต आपत्ति (อาปตฺติ) หรือบาลี อาปตฺติ

/ʔaː˧.bat̚˨˩/^((สัมผัส))

โทษที่เกิดจากการล่วงละเมิดสิกขาบทหรือข้อห้ามแห่งภิกษุ มีโทษ 3 สถาน คือ 1. โทษสถานหนัก เรียกว่า ครุโทษ หรือ มหันตโทษ ทำให้ภิกษุผู้ต้องอาบัติขาดจากความเป็นภิกษุ ได้แก่ อาบัติปาราชิก ซึ่งเรียกว่า ครุกาบัติ 2. โทษสถานกลาง เรียกว่า มัชฌิมโทษ ทำให้ภิกษุผู้ต้องอาบัติต้องอยู่กรรมก่อนจึงจะพ้นโทษ ได้แก่ อาบัติสังฆาทิเสส และ 3. โทษสถานเบา เรียกว่า ลหุโทษ ทำให้ภิกษุผู้ต้องอาบัติที่ต่ำกว่าอาบัติสังฆาทิเสสต้องปลงอาบัติ คือ บอกอาบัติของตนแก่ภิกษุด้วยกัน ได้แก่ อาบัติถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ และทุพภาษิต ซึ่งเรียกว่า ลหุกาบัติ


นิคหกรรม

ยืมมาจากบาลี นิคฺคหกมฺม

นิก-คะ-หะ-กำ

ชื่อกรรมที่สงฆ์ทำแก่ภิกษุที่ควรปราบเพื่อให้เข็ดหลาบ


ประทวน

สมณศักดิ์ชั้นต่ำกว่าพระครูสัญญาบัตร


ประสก

ตัดและแผลงมาจาก อุบาสก

ชายผู้แสดงตนเป็นคนถือพระพุทธศาสนา

คำที่บรรพชิตเรียกคฤหัสถ์ผู้ชาย, คู่กับ สีกา


ภิกษุณี

ยืมมาจากสันสกฤต भिक्षुणी (ภิกฺษุณี, “ผู้ขอ”); เทียบบาลี ภิกฺขุนี (“ผู้ขอ”)

เถรี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

พระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

ภิกขุนี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

ภิกษุณี

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

สงฆ์

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

สังฆ

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

หลวงแม่

อรรถาภิธาน:ภิกษุณี

หญิงที่บวชเป็นพระในพระพุทธศาสนา, ปัจจุบันไม่มีสืบวงศ์ในไทย


ปลงอาบัติ

ปลง + อาบัติ

แสดงความผิดของตนเพื่อเปลื้องโทษทางวินัย (ใช้แก่พระภิกษุ)


นิบาต

ยืมมาจากสันสกฤต निपात (นิปาต) หรือบาลี นิปาต

เรียกคัมภีร์ในพระพุทธศาสนาประเภทหนึ่งที่รวบรวมพระสูตรเบ็ดเตล็ดหรือชาดกต่าง ๆ ไว้ด้วยกัน โดยแบ่งย่อยเป็นหมวดต่าง ๆ

สุตตนิบาต

ชื่อคัมภีร์ที่รวบรวมพระสูตรเบ็ดเตล็ดต่าง ๆ ไว้ด้วยกัน

นิบาตชาดก

ชื่อคัมภีร์ที่รวบรวมชาดกต่าง ๆ ในพระไตรปิฎกไว้ด้วยกัน

หมวดธรรม, ชุมนุมหลักธรรม

เอกกนิบาต

หมวดหรือชุมนุมหลักธรรมที่มี 1 ข้อ

ทุกนิบาต

หมวดหรือชุมนุมหลักธรรมที่มี 2 ข้อ


บริขาร

ยืมมาจากบาลี ปริกฺขาร

/bɔː˧.ri˦˥.kʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

เครื่องใช้สอยของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา มี 8 อย่าง คือ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนหรือมีดตัดเล็บ เข็ม ประคดเอว กระบอกกรองน้ำ (ธมกรก)


เมตตา

ยืมมาจากบาลี เมตฺตา, จากสันสกฤต मैत्र (ไมตฺร); ร่วมเชื้อสายกับลาว ເມດຕາ (เมดตา)

(ความ~) ความรักและเอ็นดู

(ความ~) ความปรารถนาจะให้ผู้อื่นได้สุข


สังขาร

ยืมมาจากบาลี สงฺขาร; เทียบสันสกฤต संस्कार (สํสฺการ)

[เสียงสมาส]
สัง-ขา-ระ-

[เสียงสมาส]
สัง-ขาน-ระ-

/saŋ˩˩˦.kʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

/saŋ˩˩˦.kʰaː˩˩˦.ra˦˥./

ร่างกาย, ตัวตน, สิ่งที่ประกอบและปรุงแต่งขึ้นเป็นร่างกายและจิตใจรวมกัน

สังขารร่วงโรย

สังขารไม่เที่ยง

ความคิด เป็นขันธ์ 1 ในขันธ์ 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ


สังคหวัตถุ

ยืมมาจากบาลี สงฺคหวตฺถุ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า สังคห + วัตถุ

สัง-คะ-หะ-วัด-ถุ

/saŋ˩˩˦.kʰa˦˥.ha˨˩.wat̚˦˥.tʰuʔ˨˩/^((สัมผัส))

ธรรมที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวใจบุคคลและประสานหมู่ชนไว้ในความสามัคคี ได้แก่ ทาน ปิยวาจา อัตถจริยา สมานัตตตา


โพธิบัลลังก์

ยืมมาจากบาลี โพธิปลฺลงฺก; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า โพธิ + บัลลังก์

โพ-ทิ-บัน-ลัง

อาสนะที่พระพุทธเจ้าประทับใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ ณ พุทธคยา ประเทศอินเดีย ในวันตรัสรู้

ปางเมื่อพระองค์ปรมพุท- ธวิสุทธศาสดา ตรัสรู้อนุตรสมา- ธิ ณ โพธิบัลลังก์


พุทธรูป

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.ruːp̚˥˩/^((สัมผัส))

(พระ~) รูปเปรียบหรือรูปแทนองค์พระพุทธเจ้า


อัศจรรย์

ยืมมาจากสันสกฤต आश्चर्य (อาศฺจรฺย); ร่วมรากกับ อัจฉริยะ

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ปรากฏการณ์อันเนื่องแต่บุญญาภินิหารของพระโพธิสัตว์และพระพุทธเจ้า เช่นเมื่อพระพุทธเจ้าประสูติ ตรัสรู้แสดงปฐมเทศนา ปลงอายุสังขาร และปรินิพพาน จะมีความหวั่นไหวปั่นป่วนของโลกธาตุบังเกิดขึ้น


ตรัสรู้

การตรัสรู้ (abstract-noun)
ความตรัสรู้ (abstract-noun)

ตฺรัด-สะ-รู้

รู้แจ้ง (ใช้เฉพาะพระพุทธเจ้า)


ทุจริต

ยืมมาจากบาลี ทุจฺจริต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ทุ + จริต

ทุด-จะ-หฺริด

/tʰut̚˦˥.t͡ɕa˨˩.rit̚˨˩/^((สัมผัส))

ความประพฤติชั่ว, ถ้าเป็นความประพฤติชั่วทางกาย เรียกว่า กายทุจริต, ถ้าเป็นความประพฤติชั่วทางวาจา เรียกว่า วจีทุจริต, ถ้าเป็นความประพฤติชั่วทางใจ เรียกว่า มโนทุจริต


ปัจจุทธรณ์

ยืมมาจากบาลี ปจฺจุทฺธรณ

/pat̚˨˩.t͡ɕut̚˨˩.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))


ปัจจุทธรณ์

ยืมมาจากบาลี ปจฺจุทฺธรณ

/pat̚˨˩.t͡ɕut̚˨˩.tʰɔːn˧/^((สัมผัส))

ถอนคืน (ในวินัยใช้คู่กับ อธิษฐาน ซึ่งแปลว่า ตั้งใจ)


ยาวกาลิก

ยืมมาจากบาลี ยาวกาลิก

ยา-วะ-กา-ลิก

ของที่พระสงฆ์เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน ได้แก่ ข้าวปลาอาหาร


อบายมุข

ยืมมาจากบาลี อปายมุข; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อบาย + มุข

อะ-บาย-ยะ-มุก

เหตุแห่งความฉิบหาย, ทางแห่งความพินาศ, มี 2 หมวด คือ อบายมุข 4 ได้แก่ 1. เป็นนักเลงหญิง, 2. เป็นนักเลงสุรา, 3. เป็นนักเลงการพนัน, 4. คบคนชั่วเป็นมิตร กับ อบายมุข 6 ได้แก่ 1. ดื่มน้ำเมา, 2. เที่ยวกลางคืน, 3. เที่ยวดูการเล่น, 4. เล่นการพนัน, 5. คบคนชั่วเป็นมิตร, 6. เกียจคร้านทำการงาน


สัทธิวิหาริก

ยืมมาจากบาลี สทฺธิวิหาริก (“ผู้อยู่วิหารพร้อมกัน”) โดยลบนิคหิต

สัทธิงวิหาริก

สัด-ทิ-วิ-หา-ริก

/sat̚˨˩.tʰi˦˥.wi˦˥.haː˩˩˦.rik̚˦˥/^((สัมผัส))

คำเรียกผู้ได้รับการอุปสมบทแล้ว, ถ้าอุปสมบทต่อพระอุปัชฌาย์องค์ใดก็เป็นสัทธิงวิหาริกของพระอุปัชฌาย์องค์นั้น


สัทธิงวิหาริก

ยืมมาจากบาลี สทฺธิํวิหาริก (“ผู้อยู่วิหารพร้อมกัน”)

สัทธิวิหาริก

สัด-ทิง-วิ-หา-ริก

/sat̚˨˩.tʰiŋ˧.wi˦˥.haː˩˩˦.rik̚˦˥/^((สัมผัส))


อุปัชฌาย์

ยืมมาจากบาลี อุปชฺฌาย, จาก อุป- + อธิ- + อิ + -ณ

อุปัชฌาย
อุปัชฌายะ

/ʔu˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

/ʔup̚˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

พระเถระผู้เป็นประธานการบวชกุลบุตรในพระพุทธศาสนา


อุปัชฌาย

ยืมมาจากบาลี อุปชฺฌาย

อุปัชฌายะ
อุปัชฌาย์

[เสียงสมาส]
อุ-ปัด-ชา-ยะ-

[เสียงสมาส]
อุบ-ปัด-ชา-ยะ-


อุปัชฌายะ

ยืมมาจากบาลี อุปชฺฌาย

อุปัชฌาย
อุปัชฌาย์

อุ-ปัด-ชา-ยะ

อุบ-ปัด-ชา-ยะ

/ʔu˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧.jaʔ˦˥/^((สัมผัส))

/ʔup̚˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧.jaʔ˦˥/^((สัมผัส))


ธรรมบท

คำวิสามานยนาม

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ชื่อคาถาบาลีคัมภีร์หนึ่งในขุทกนิกายแห่งพระสุตตันตปิฎก


สุตตันตปิฎก

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี สุตฺตนฺตปิฏก

สุด-ตัน-ตะ-ปิ-ดก

/sut̚˨˩.tan˧.ta˨˩.pi˨˩.dok̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อปิฎก 1 ในพระไตรปิฎก


วินัยปิฎก

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี วินยปิฏก; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า วินัย + ปิฎก

วิ-ไน-ยะ-ปิ-ดก

ชื่อปิฎก 1 ในพระไตรปิฎก


อภิธรรมปิฎก

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี อภิธมฺมปิฏก; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อภิ + ธรรม + ปิฎก

อะ-พิ-ทำ-มะ-ปิ-ดก

อะ-พิ-ทำ-ปิ-ดก

/ʔa˨˩.pʰi˦˥.tʰam˧.ma˦˥.pi˨˩.dok̚˨˩/^((สัมผัส))

/ʔa˨˩.pʰi˦˥.tʰam˧.pi˨˩.dok̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่อปิฎก 1 ในพระไตรปิฎก


เนกขัมมะ

ยืมมาจากบาลี เนกฺขมฺม

/neːk̚˥˩.kʰam˩˩˦.maʔ˦˥/^((สัมผัส))

การออก, การออกจากกาม, การออกบวช


ธุดงคสมาทาน

ธุดงค + สมาทาน

ทุ-ดง-คะ-สะ-มา-ทาน

/tʰu˦˥.doŋ˧.kʰa˦˥.sa˨˩.maː˧.tʰaːn˧/^((สัมผัส))

การถือธุดงค์


ฉายา

จากเขมร ឆាយា (ฉายา), จากสันสกฤต छाया (ฉายา, “ร่มเงา, เงาสะท้อน”), จากบาลี ฉายา (“ร่มเงา, เงาสะท้อน”)

/t͡ɕʰaː˩˩˦.jaː˧/^((สัมผัส))

ชื่อที่พระอุปัชฌาย์ตั้งให้เป็นภาษาบาลีเมื่ออุปสมบท


ธุดงค์

ยืมมาจากบาลี ธุตงฺค หรือ ธูตงฺค

องค์ประกอบเครื่องกำจัดกิเลส

ชื่อวัตรปฏิบัติอย่างเคร่งครัดของภิกษุซึ่งเป็นเครื่องกำจัดกิเลส มี 13 อย่าง เช่น การอยู่ในป่า การอยู่โคนไม้


ธุดงค

ยืมมาจากบาลี ธูตงฺค

[เสียงสมาส]
ทุ-ดง-คะ-

องค์ประกอบเครื่องกำจัดกิเลส


ชี

จากเขมร ជី (ชี), จากสันสกฤต जी (ชี); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຊີ (ซี), เขมร ជី (ชี)

/t͡ɕʰiː˧/^((สัมผัส))

(แม่~, ยาย~, นาง~) คำเรียกหญิงที่นุ่งขาวห่มขาว โกนคิ้วโกนผม ถือศีล 8


นาค

ยืมมาจากสันสกฤต नाग (นาค) หรือ บาลี นาค

เงือกหงอน

อรรถาภิธาน:นาค

นาค

อรรถาภิธาน:นาค

นาคราช

อรรถาภิธาน:นาค

นาคา

อรรถาภิธาน:นาค

นาคิน

อรรถาภิธาน:นาค

นาคินทร์

อรรถาภิธาน:นาค

นาคี

อรรถาภิธาน:นาค

นาเคนทร์

อรรถาภิธาน:นาค

นาเคศ

อรรถาภิธาน:นาค

นาเคศวร

อรรถาภิธาน:นาค

นาโครคินทระ

อรรถาภิธาน:นาค

ผณินทร

อรรถาภิธาน:นาค

ผณิศวร

อรรถาภิธาน:นาค

พญานาค

อรรถาภิธาน:นาค

พาสุกรี

อรรถาภิธาน:นาค

ภุชคะ

อรรถาภิธาน:นาค

ภุชงค์

อรรถาภิธาน:นาค

ภุชงคมะ

อรรถาภิธาน:นาค

โภคิน

อรรถาภิธาน:นาค

โภคี

อรรถาภิธาน:นาค

มะโรง

อรรถาภิธาน:นาค

วาสุกรี

อรรถาภิธาน:นาค

วาสุกี

อรรถาภิธาน:นาค

อุรคะ

อรรถาภิธาน:นาค

อุรเคนทร์

อรรถาภิธาน:นาค

[เสียงสมาส]
นาก-คะ-

/naːk̚˥˩/^((สัมผัส))

งูใหญ่มีหงอน เป็นสัตว์ในนิยาย

เรียกคนที่ไปอยู่วัดเตรียมตัวจะบวชหรือกำลังจะบวช


อสูร

ยืมมาจากสันสกฤต असुर (อสุร)

/ʔa˨˩.suːn˩˩˦/^((สัมผัส))

อมนุษย์พวกหนึ่งเป็นศัตรูต่อเทวดา, แทตย์, ยักษ์, มาร, ผี


สบง

ยืมมาจากเขมร ស្បង់ (สฺบง̍)

ผ้านุ่งของภิกษุสามเณร


ทิด

กร่อนมาจาก บัณฑิต; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທິດ (ทิด)

/tʰit̚˦˥/^((สัมผัส))

คำนำหน้าชื่อผู้ที่สึกจากพระ

ทิดบุญ

ทิดเกิด


สังฆเภท

ยืมมาจากบาลี สงฺฆเภท; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า สังฆ + เภท

/saŋ˩˩˦.kʰa˦˥.pʰeːt̚˥˩/^((สัมผัส))

การที่ภิกษุทำให้สงฆ์แตกหมู่แตกคณะออกไป, นับเป็นอนันตริยกรรมอย่างหนึ่งในอนันตริยกรรม 5


สังฆทาน

ยืมมาจากบาลี สงฺฆทาน; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า สังฆ + ทาน

/saŋ˩˩˦.kʰa˦˥.tʰaːn˧/^((สัมผัส))

ทานที่ทายกถวายแก่สงฆ์หรือภิกษุโดยไม่เจาะจงรูปใดรูปหนึ่ง


สังฆาทิเสส

ยืมมาจากบาลี สงฺฆาทิเสส

สัง-คะ-ทิ-เสด

/saŋ˩˩˦.kʰa˦˥.tʰi˦˥.seːt̚˨˩/^((สัมผัส))

ชื่ออาบัติหนักหมวดหนึ่งรองจากปาราชิก


สังฆ

ยืมมาจากบาลี สงฺฆ, จากสันสกฤต सङ्घ (สงฺฆ)

[เสียงสมาส]
สัง-คะ-

รูปแบบอื่นของ สงฆ์


สำนักสงฆ์

สำนัก + สงฆ์

วัดที่ยังไม่ได้รับพระราชทานที่วิสุงคามสีมา


สังฆานุสติ

ยืมมาจากบาลี สงฺฆานุสฺสติ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า สังฆ + อนุสติ

สัง-คา-นุด-สะ-ติ

/saŋ˩˩˦.kʰaː˧.nut̚˦˥.sa˨˩.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

การระลึกถึงคุณพระสงฆ์ เป็นกรรมฐานอย่างหนึ่ง


กัมมัฏฐาน

ยืมมาจากบาลี กมฺมฏฺฐาน; เทียบสันสกฤต कर्मस्थान (กรฺมสฺถาน)


บรรพชา

ยืมมาจากบาลี ปพฺพชฺชา

/bap̚˨˩.pʰa˦˥.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

บรรพชาเป็นกิจที่ทำได้ยาก


บรรพชา

ยืมมาจากบาลี ปพฺพชฺชา

/bap̚˨˩.pʰa˦˥.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

พระพุทธเจ้าเสด็จออกบรรพชา

วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามจัดบรรพชาสามเณรภาคฤดูร้อน


อุปสมบท

ยืมมาจากบาลี อุปสมฺปทา

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อุบ-ปะ-สม-บด

บวชเป็นภิกษุ


ปาฏิหาริย์

ยืมมาจากบาลี ปาฏิหาริย; เทียบสันสกฤต प्रातिहार्य (ปฺราติหารฺย)

ປາຕິຫານ

สิ่งที่น่าอัศจรรย์

miracle

สิ่งที่น่าอัศจรรย์

ความอัศจรรย์, มี 3 อย่างคือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์


กาสาวพัสตร์

กาสาว + พัสตร์

กา-สา-วะ-พัด

ผ้าย้อมฝาด คือจีวรพระ


ภิกขุ

ยืมมาจากบาลี ภิกฺขุ (“ผู้ขอ”); เทียบสันสกฤต भिक्षु (ภิกฺษุ, “ผู้ขอ”)

ขรัว

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แครอท

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจาไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เจ้าไทย

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชินบุตร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ชิโนรส

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

แซลมอน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถร

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

เถระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระมาหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

บิกูปะระหมั่นหนา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

พระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกขุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ภิกษุ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนิ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

มุนี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ยติ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

ศรมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สงฆ์

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สถวีระ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมณะ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สมี

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

สังฆเจ้า

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงเจ๊

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงตา

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงปู่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพ่อ

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

หลวงพี่

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อาวาสิก

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

อุปสัมบัน

อรรถาภิธาน:ภิกษุ

/pʰik̚˦˥.kʰuʔ˨˩/^((สัมผัส))


ภิกขุนี

ยืมมาจากบาลี ภิกฺขุนี; เทียบสันสกฤต भिक्षुणी (ภิกฺษุณี)


บุญญาภิสังขาร

ยืมมาจากบาลี ปุญฺญาภิสงฺขาร; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า บุญ + อภิ + สังขาร

บุน-ยา-พิ-สัง-ขาน

/bun˧.jaː˧.pʰi˦˥.saŋ˩˩˦.kʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

สภาพที่บุญตกแต่ง


สมณ

ยืมมาจากบาลี สมณ

[เสียงสมาส]
สะ-มะ-นะ-

รูปแบบอื่นของ สมณะ


ถูปารหบุคคล

ยืมมาจากบาลี ถูปารหปุคคล

ถู-ปา-ระ-หะ-บุก-คน

/tʰuː˩˩˦.paː˧.ra˦˥.ha˨˩.buk̚˨˩.kʰon˧/^((สัมผัส))

บุคคลที่ควรนำกระดูกบรรจุสถูปไว้บูชา ได้แก่ พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระอรหันตสาวก และพระเจ้าจักรพรรดิ


อรหันตสาวก

อรหันต + สาวก

อะ-ระ-หัน-ตะ-สา-วก

ออ-ระ-หัน-ตะ-สา-วก

/ʔa˨˩.ra˦˥.han˩˩˦.ta˨˩.saː˩˩˦.wok̚˦˥/^((สัมผัส))

/ʔɔː˧.ra˦˥.han˩˩˦.ta˨˩.saː˩˩˦.wok̚˦˥/^((สัมผัส))

สาวกของพระพุทธเจ้าที่บรรลุเป็นพระอรหันต์


มรรค

ยืมมาจากสันสกฤต मार्ग (มารฺค); เทียบบาลี มคฺค; ร่วมรากกับ มัค, มัคคะ, and มรรคา

[เสียงสมาส]
มัก-คะ-


ตาลปัตร

ยืมมาจากสันสกฤต तालपत्त्र (ตาลปตฺตฺร, “ใบตาล”); เทียบเท่า ตาล + ปัตร; ร่วมเชื้อสายกับเขมร តាលបត្រ (ตาลบตฺร)

พัดทำด้วยใบตาล มีด้ามยาว สำหรับพระภิกษุถือบังหน้าในพิธีกรรมเช่นในเวลาให้ศีล


ไตรจีวร

ไตร + จีวร; เทียบสันสกฤต त्रिचीवर (ตฺริจีวร), บาลี ติจีวร

ผ้า 3 ผืนของภิกษุ คือ อันตรวาสก (สบง คือ ผ้านุ่ง) อุตราสงค์ (จีวร คือ ผ้าห่ม) และสังฆาฏิ (ผ้าทาบ)


ตรีจีวร

ยืมมาจากสันสกฤต त्रिचीवर (ตฺริจีวร); เทียบบาลี ติจีวร


อันตรวาสก

ยืมมาจากบาลี อนฺตรวาสก

อัน-ตะ-ระ-วา-สก


อุตราสงค์

ยืมมาจากบาลี อุตฺตราสงฺค

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อุด-ตะ-รา-สง

/ʔut̚˨˩.ta˨˩.raː˧.soŋ˩˩˦/^((สัมผัส))

จีวรสำหรับห่ม


ปัตตะ

ยืมมาจากบาลี ปตฺต (“ภาชนะ”); เทียบสันสกฤต पात्र (ปาตฺร, “ภาชนะ”)


โมฆบุรุษ

โม-คะ-บุ-หฺรุด

คนที่ใช้การไม่ได้, คนโง่เขลา, คนที่พลาดจากประโยชน์อันพึงได้พึงถึง


อคติ

ยืมมาจากบาลี อคติ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อ + คติ

/ʔa˨˩.kʰa˦˥.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ความลำเอียง มี 4 อย่าง คือ ฉันทาคติ โทสาคติ ภยาคติ โมหาคติ


อมตะ

ยืมมาจากบาลี อมต

/ʔa˨˩.ma˦˥.taʔ˨˩/^((สัมผัส))


อมต

ยืมมาจากบาลี อมต

[เสียงสมาส]
อะ-มะ-ตะ-


ปิฎก

ยืมมาจากบาลี ปิฏก

หมวดแห่งคำสอนในพระพุทธศาสนา


ปารมี

ยืมมาจากบาลี ปารมี

รูปแบบอื่นของ บารมี


สังสารวัฏ

ยืมมาจากบาลี สํสารวฏฺฏ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า สังสาร + วัฏ

สัง-สา-ระ-วัด

/saŋ˩˩˦.saː˩˩˦.ra˦˥.wat̚˦˥/^((สัมผัส))

การเวียนว่ายตายเกิด


สงสารวัฏ

ยืมมาจากบาลี สํสารวฏฺฏ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า สงสาร + วัฏ

สง-สา-ระ-วัด

/soŋ˩˩˦.saː˩˩˦.ra˦˥.wat̚˦˥/^((สัมผัส))

การเวียนว่ายตายเกิด


อุเบกขา

ยืมมาจากบาลี อุเปกฺขา, จากสันสกฤต उपेक्षा (อุเปกฺษา)

/ʔu˨˩.beːk̚˨˩.kʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

ความวางใจเฉยอยู่

ความเที่ยงธรรม

ความวางตัวเป็นกลาง


มุทิตา

ยืมมาจากบาลี มุทิตา, จากสันสกฤต मुदिता (มุทิตา)

ความมีจิตพลอยยินดีในลาภยศสรรเสริญสุขของผู้อื่น


ทุกข

ยืมมาจากบาลี ทุกฺข

[เสียงสมาส]
ทุก-ขะ-

ความยากลำบาก, ความไม่สบายกายไม่สบายใจ, ความทนได้ยาก, ความทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้


ทุกข์

ยืมมาจากบาลี ทุกฺข, จากสันสกฤต दुःख (ทุะข)

/tʰuk̚˦˥/^((สัมผัส))


แผ่เมตตา

/pʰɛː˨˩.meːt̚˥˩.taː˧/^((สัมผัส))

ปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข


วัฏสงสาร

วัฏ + สงสาร; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩅᨭ᩠ᨭᩈᩫ᩠ᨦᩈᩣ᩠ᩁ (วฏฏส็งสาร)/ᩅᨭ᩠ᨭᩈᩘᩈᩣ᩠ᩁ (วฏฏสงสาร), ลาว ວັດຕະສົງສານ (วัดตะส็งสาน), เขิน ᩅᨭ᩠ᨭᩈᩫ᩠ᨦᩈᩣ᩠ᩁ (วฏฏส็งสาร), เขมร វដ្ដសង្សារ (วฎฺฎสงฺสาร)

วัด-ตะ-สง-สาน

การเวียนว่ายตายเกิด


เวรมณี

ยืมมาจากบาลี เวรมณี

การงดเว้น, การละเว้น


วินัย

ยืมมาจากบาลี วินย หรือสันสกฤต विनय (วินย); ร่วมเชื้อสายกับลาว ວິໄນ (วิไน), คำเมือง ᩅᩥᨶᩢ᩠ᨿ (วินัย), เขิน ᩅᩥᨶᩱ᩠ᨿ (วิไนย), ไทลื้อ ᦞᦲᧉᦺᦓ (วี้ไน), ไทใหญ่ ဝီႉၼႄး (วี๎แน๊), เขมร វិន័យ (วินัย), พม่า ဝိနည်း (วินญ์:); ร่วมรากกับ พินัย

紀律

ระเบียบแบบแผนและข้อบังคับ

規律

ระเบียบแบบแผนและข้อบังคับ

discipline

ระเบียบแบบแผนและข้อบังคับ

disciplina

ระเบียบแบบแผนและข้อบังคับ

ວິໄນ

ระเบียบแบบแผนและข้อบังคับ

disciplina

ระเบียบแบบแผนและข้อบังคับ

discipline

ระเบียบแบบแผนและข้อบังคับ

สิกขาบทของพระสงฆ์


มงคล

ยืมมาจากบาลี มงฺคล หรือสันสกฤต मङ्गल (มงฺคล)

[เสียงสมาส]
มง-คน-ละ-

เหตุที่นำมาซึ่งความเจริญ

มงคล 38 ประการ


พรหม

ยืมมาจากสันสกฤต ब्रह्म (พฺรหฺม) หรือบาลี พฺรหฺม

[เสียงสมาส]
พฺรม-มะ-

เทพในพรหมโลก จำพวกมีรูป เรียก รูปพรหม มี 16 ชั้น จำพวกไม่มีรูป เรียก อรูปพรหม มี 4 ชั้น

ผู้มีพรหมวิหารทั้ง 4

บิดามารดามีพรหมวิหารทั้ง 4 ต่อบุตร ได้ชื่อว่า เป็นพรหมของบุตร


ฉันทาคติ

ยืมมาจากบาลี ฉนฺทาคติ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ฉันท + อคติ

ฉัน-ทา-คะ-ติ

/t͡ɕʰan˩˩˦.tʰaː˧.kʰa˦˥.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ความลำเอียงเพราะความรักใคร่ชอบใจ เป็นอคติ 1 ในอคติ 4


โทสาคติ

ยืมมาจากบาลี โทสาคติ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า โทส + อคติ

/tʰoː˧.saː˩˩˦.kʰa˦˥.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ความลำเอียงเพราะความโกรธ เป็นอคติ 1 ในอคติ 4


ภยาคติ

ยืมมาจากบาลี ภยาคติ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ภย + อคติ

ความลำเอียงเพราะความกลัว เป็นอคติ 1 ในอคติ 4


โมหาคติ

ยืมมาจากบาลี โมหาคติ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า โมห + อคติ

/moː˧.haː˩˩˦.kʰa˦˥.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ความลำเอียงเพราะความเขลา เป็นอคติ 1 ในอคติ 4


พรหมวิหาร

ยืมมาจากบาลี พฺรหฺมวิหาร; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า พรหม + วิหาร

ธรรมของพรหมหรือของท่านผู้เป็นใหญ่ มี 4 คือ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา


วิชชา

ยืมมาจากบาลี วิชฺชา; ร่วมรากกับ วิชา

/wit̚˦˥.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

วิชชา ๓ คือ ๑. บุพเพนิวาสานุสติญาณ (รู้จักระลึกชาติได้) ๒. จุตูปปาตญาณ (รู้จักกำหนดจุติและเกิด) ๓. อาสวักขยญาณ (รู้จักทำอาสวะให้สิ้น)

วิชชา ๘ คือ ๑. วิปัสสนาญาณ (ญาณอันนับเข้าในวิปัสสนา) ๒. มโนมยิทธิ (ฤทธิ์ทางใจ) ๓. อิทธิวิธิ (แสดงฤทธิ์ได้) ๔. ทิพโสต (หูทิพย์) ๕. เจโตปริยญาณ (รู้จักกำหนดใจผู้อื่น) ๖. บุพเพนิวาสานุสติญาณ ๗. ทิพจักขุ (ตาทิพย์) ๘. อาสวักขยญาณ


ขันธ์

ยืมมาจากบาลี ขนฺธ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຂັນ (ขัน), ไทลื้อ ᦃᧃ (ฃัน), เขมร ខន្ធ (ขนฺธ)

/kʰan˩˩˦/^((สัมผัส))

ส่วนหนึ่ง ๆ ของรูปกับนามที่แยกออกเป็น 5 กอง คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งเรียกว่า ขันธ์ (ทั้ง) 5 หรือ เบญจขันธ์


อโคจร

ยืมมาจากบาลี อโคจร; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อ + โคจร

/ʔa˨˩.kʰoː˧.t͡ɕɔːn˧/^((สัมผัส))

บุคคลและสถานที่อันภิกษุไม่ควรไปมาหาสู่ ที่ระบุไว้มี 6 คือ หญิงแพศยา หญิงม่าย สาวเทื้อ ภิกษุณี บัณเฑาะก์ ร้านขายสุรา, อนุโลมไปถึงสถานที่อยู่ของหญิงเหล่านั้น สถานเริงรมย์ บ่อนการพนันด้วย, ปัจจุบันขยายความไปถึง บุคคลทั่วไปไม่ควรไปมาหาสู่


วิกาล

ยืมมาจากบาลี วิกาล; เทียบเท่า วิ + กาล

[เสียงสมาส]
วิ-กาน-ละ-

ผิดเวลา (ใช้แก่การกินอาหารผิดเวลาตามที่พระวินัยกำหนด นับตั้งแต่เที่ยงแล้วไปจนถึงอรุณขึ้น)

กินอาหารในเวลาวิกาล


ธรรมกาย

ยืมมาจากสันสกฤต धर्मकाय (ธรฺมกาย) หรือบาลี ธมฺมกาย; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ธรรม + กาย

กายคือธรรม ได้แก่ พระมหากรุณาธิคุณ พระปัญญาธิคุณ และพระบริสุทธิคุณ

พระนามหนึ่งของพระพุทธเจ้า


ทีฆนิกาย

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี ทีฆนิกาย; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ทีฆ + นิกาย

ที-คะ-นิ-กาย

ชื่อคัมภีร์นิกายแรกแห่งพระสุตตันตปิฎก แปลว่า หมวดยาว รวบรวมพระสูตรขนาดยาวไว้ในหมวดนี้


มัชฌิมนิกาย

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี มชฺฌิมนิกาย; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มัชฌิม + นิกาย

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มัด-ชิ-มะ-นิ-กาย

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มัด-ชิม-มะ-นิ-กาย

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มัด-ชิม-นิ-กาย

/mat̚˦˥.t͡ɕʰi˦˥.ma˦˥.ni˦˥.kaːj˧/^((สัมผัส))

/mat̚˦˥.t͡ɕʰim˧.ma˦˥.ni˦˥.kaːj˧/^((สัมผัส))

ชื่อคัมภีร์นิกายที่ 2 แห่งพระสุตตันตปิฎก แปลว่า หมวดปานกลาง รวบรวมพระสูตรขนาดปานกลางไว้ในหมวดนี้


สังยุตนิกาย

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี สํยุตฺตนิกาย

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

สัง-ยุด-ตะ-นิ-กาย

/saŋ˩˩˦.jut̚˦˥.ta˨˩.ni˦˥.kaːj˧/^((สัมผัส))

ชื่อคัมภีร์นิกายที่ 3 แห่งพระสุตตันตปิฎก แปลว่า หมวดประมวล คือ ประมวลเรื่องประเภทเดียวกันไว้ด้วยกันทั้งหมด


อังคุตรนิกาย

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี องฺคุตฺตรนิกาย; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า องค + อุตร + นิกาย

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

อัง-คุด-ตะ-ระ-นิ-กาย

/ʔaŋ˧.kʰut̚˦˥.ta˨˩.ra˦˥.ni˦˥.kaːj˧/^((สัมผัส))

ชื่อคัมภีร์นิกายที่ 4 แห่งพระสุตตันตปิฎก แสดงหลักธรรมโดยแบ่งเป็นหมวด เรียงลำดับตามจำนวนหัวข้อธรรมะตั้งแต่ 1 หัวข้อถึง 11 หัวข้อ


ขุทกนิกาย

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี ขุทฺทกนิกาย

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ขุด-ทะ-กะ-นิ-กาย

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

ขุด-ทก-กะ-นิ-กาย

/kʰut̚˨˩.tʰa˦˥.ka˨˩.ni˦˥.kaːj˧/^((สัมผัส))

/kʰut̚˨˩.tʰok̚˦˥.ka˨˩.ni˦˥.kaːj˧/^((สัมผัส))

ชื่อคัมภีร์นิกายที่ 5 แห่งพระสุตตันตปิฎก แปลว่า หมวดเล็กน้อย รวบรวมข้อธรรมะที่ไม่อยู่ใน 4 นิกายข้างต้น มี 15 เรื่อง ซึ่งมีธรรมบทและชาดก รวมอยู่ในคัมภีร์นี้ด้วย


รามัญนิกาย

รามัญ + นิกาย

รา-มัน-ยะ-นิ-กาย

ชื่อพระสงฆ์นิกายหนึ่งซึ่งสืบสายมาจากพระสงฆ์มอญ


อริยบุคคล

ยืมมาจากบาลี อริยปุคฺคล; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อริย + บุคคล

อะ-ริ-ยะ-บุก-คน

/ʔa˨˩.ri˦˥.ja˦˥.buk̚˨˩.kʰon˧/^((สัมผัส))

บุคคลผู้บรรลุธรรมวิเศษ มีโสดาปัตติมรรคเป็นต้น


อริยทรัพย์

อริย + ทรัพย์

อะ-ริ-ยะ-ซับ

ทรัพย์อันประเสริฐ มี 7 ประการ คือ ศรัทธา ศีล หิริ โอตตัปปะ พาหุสัจจะ จาคะ ปัญญา


อรหันตฆาต

ยืมมาจากบาลี อรหนฺตฆาต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อรหันต + ฆาต

อะ-ระ-หัน-ตะ-คาด

ออ-ระ-หัน-ตะ-คาด

/ʔa˨˩.ra˦˥.han˩˩˦.ta˨˩.kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

/ʔɔː˧.ra˦˥.han˩˩˦.ta˨˩.kʰaːt̚˥˩/^((สัมผัส))

การฆ่าพระอรหันต์, นับว่าเป็นบาปหนักที่สุดอย่างหนึ่งในอนันตริยกรรม 5


ปิตุฆาต

ยืมมาจากบาลี ปิตุฆาต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ปิตุ + ฆาต

การฆ่าพ่อ, นับว่าเป็นบาปหนักที่สุดอย่างหนึ่งในอนันตริยกรรม 5


มาตุฆาต

ยืมมาจากบาลี มาตุฆาต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มาตุ + ฆาต

การฆ่าแม่, นับว่าเป็นบาปหนักที่สุดอย่างหนึ่งในอนันตริยกรรม 5


อภิชฌา

ยืมมาจากบาลี อภิชฺฌา

/ʔa˨˩.pʰit̚˦˥.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

ความโลภ, ความอยากได้


พุทธพจน์

ยืมมาจากบาลี พุทฺธวจน; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า พุทธ + พจน์

พุทธวจนะ
พุทธวัจนะ

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.pʰot̚˦˥/^((สัมผัส))

คำพูดหรือคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า


พุทธวจนะ

ยืมมาจากบาลี พุทฺธวจน; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า พุทธ + วจนะ

พุด-ทะ-วะ-จะ-นะ

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.wa˦˥.t͡ɕa˨˩.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ พุทธพจน์


พุทธวัจนะ

ยืมมาจากบาลี พุทฺธวจน; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า พุทธ + วัจนะ

พุด-ทะ-วัด-จะ-นะ

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.wat̚˦˥.t͡ɕa˨˩.naʔ˦˥/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ พุทธพจน์


อาสาฬหบูชา

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี อาสาฬฺหปูชา; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อาสาฬห + บูชา

อา-สาน-หะ-บู-ชา

อา-สาน-ละ-หะ-บู-ชา

/ʔaː˧.saːn˩˩˦.ha˨˩.buː˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

/ʔaː˧.saːn˩˩˦.la˦˥.ha˨˩.buː˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

(วัน~) การบูชาในวันเพ็ญเดือน 8 ซึ่งเป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา


มาฆบูชา

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี มาฆปูชา; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มาฆ + บูชา

/maː˧.kʰa˦˥.buː˧.t͡ɕʰaː˧/^((สัมผัส))

(วัน~) การทำบุญพิเศษทางพระพุทธศาสนาในวันเพ็ญเดือน 3 เพื่อระลึกถึงเหตุการณ์สำคัญซึ่งประกอบด้วยองค์ 4 ประการ คือ (1) วันเพ็ญดวงจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (ดวงจันทร์เดินมาถึงดาวฤกษ์ชื่อ มฆะ) (2) พระสงฆ์ 1,250 รูปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย (3) พระสงฆ์ที่มาประชุมนั้นล้วนได้รับเอหิภิกขุอุปสัมปทา (4) ท่านเหล่านั้นเป็นพระอรหันต์ทั้งสิ้น


บิณฑบาต

ยืมมาจากสันสกฤต पिण्डपात (ปิณฺฑปาต, “การตกแห่งก้อนข้าว”) หรือบาลี ปิณฺฑปาต (“idem”); พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า บิณฑ + บาต

อาหารที่รับใส่บาตร (ใช้แก่พระภิกษุสามเณร)

รับบิณฑบาต


บิณฑบาต

บิณฑบาตร
การบิณฑบาต (abstract-noun)

กิริยาที่พระภิกษุสามเณรรับของที่เขานำมาใส่บาตร

พระต้องออกบิณฑบาตทุกเช้า


พุทธานุภาพ

ยืมมาจากบาลี พุทฺธานุภาว; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า พุทธ + อานุภาพ

พุด-ทา-นุ-พาบ

/pʰut̚˦˥.tʰaː˧.nu˦˥.pʰaːp̚˥˩/^((สัมผัส))

อานุภาพแห่งพระพุทธเจ้า


เข้าพรรษา

เข้า + พรรษา

เรียกวันที่พระสงฆ์เริ่มเข้าจำพรรษา คือ วันแรม 1 ค่ำ เดือน 8 ว่า วันเข้าพรรษา


เข้าพรรษา

เข้า + พรรษา

เข้าอยู่ประจำที่ 3 เดือนในฤดูฝน (ใช้แก่พระสงฆ์)


ธรรมจักร

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี ธมฺมจกฺก; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ธรรม + จักร

ชื่อปฐมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระเบญจวัคคีย์


ปัญจวัคคีย์

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี ปญฺจวคฺคิย; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ปัญจ + วัคคีย์

ปัน-จะ-วัก-คี

พวก 5 คน เป็นคำเรียกพระสงฆ์ 5 รูป มีพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นต้น ที่ตามพระพุทธเจ้าออกบวช และได้เป็นพระอรหันต์ก่อนพวกอื่น


เบญจวัคคีย์

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี ปญฺจวคฺคิย; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า เบญจ + วัคคีย์

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

เบน-จะ-วัก-คี

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

เบ็น-จะ-วัก-คี

รูปแบบอื่นของ ปัญจวัคคีย์


เข้าที่

/kʰaw˥˩.tʰiː˥˩/^((สัมผัส))

นั่งภาวนากรรมฐาน


สมณเพศ

สะ-มะ-นะ-เพด

การประพฤติปฏิบัติตนอย่างสมณะ, สภาพของภิกษุ


ทวาร

ยืมมาจากสันสกฤต द्वार (ทฺวาร) หรือบาลี ทฺวาร

[เสียงสมาส]
ทะ-วา-ระ-

กายทวาร

ช่องตามร่างกาย

ทวารทั้งเก้า


โพธิสัตว์

ยืมมาจากสันสกฤต बोधिसत्त्व (โพธิสตฺตฺว); เทียบบาลี โพธิสตฺต; เทียบเท่า โพธิ + สัตว์

(พระ~) ท่านผู้ที่จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า


โพธิญาณ

ยืมมาจากบาลี โพธิญาณ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า โพธิ + ญาณ

พระปัญญาที่ทำให้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า


พุทธองค์

พุทธ + องค์ โดยผิดกฎสมาส-สนธิ

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.ʔoŋ˧/^((สัมผัส))

(พระ~) องค์พระพุทธเจ้า


ฉทวาร

ยืมมาจากบาลี ฉทฺวาร; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ฉ + ทวาร

/t͡ɕʰa˨˩.tʰa˦˥.waːn˧/^((สัมผัส))

ทวารทั้ง 6 คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ


ลาเพศ

/laː˧.pʰeːt̚˥˩/^((สัมผัส))


ลาสิกขา

/laː˧.sik̚˨˩.kʰaː˩˩˦/^((สัมผัส))

ลาสึก, ลาจากเพศสมณะ


เบญจศีล

ยืมมาจากบาลี ปญฺจสีล; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า เบญจ + ศีล

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

ศีล 5 คือ งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม การพูดเท็จ และการเสพสุราเมรัยและของมึนเมา


เบญจธรรม

ยืมมาจากบาลี ปญฺจธมฺม; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า เบญจ + ธรรม

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

ธรรมะ 5 ประการ คือ เมตตา ทาน ความสำรวมในกาม สัจจะ สติ


เบญจขันธ์

ยืมมาจากบาลี ปญฺจขนฺธ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า เบญจ + ขันธ์

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

การแบ่งพยางค์
{เสียงสระสั้น}

กอง 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ


ปรินิพพาน

ยืมมาจากบาลี ปรินิพฺพาน; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ปริ + นิพพาน

ปะ-ริ-นิบ-พาน

ใช้เรียกอาการตายของพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์


นิพพาน

ยืมมาจากบาลี นิพฺพาน, จากสันสกฤต निर्वाण (นิรฺวาณ); ร่วมเชื้อสายกับเขมรเก่า nibbāna, เขมร និព្វាន (นิพฺวาน), ลาว ນິພານ (นิพาน), พม่า နိဗ္ဗာန် (นิพฺพาน์), มอญ နဳဗာန် (นีพาน์), เวียดนาม nát bàn (น้าต บ่าน)

นฤพาน
นิรพาณ
นิรวาณ
นิฤๅพาน
นิฤๅพาร
เนียรพาน
นยรพาน
นิรพาน

ความดับสนิทแห่งกิเลสและกองทุกข์


นิพพาน

ดับกิเลสและกองทุกข์


บุพวิเทหทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต पूर्वविदेह (ปูรฺววิเทห) + द्वीप (ทฺวีป); เทียบบาลี ปุพฺพวิเทห + ทีป

บุบ-พะ-วิ-เท-หะ-ทะ-วีบ

/bup̚˨˩.pʰa˦˥.wi˦˥.tʰeː˧.ha˨˩.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

ทวีปใหญ่อยู่ทางทิศตะวันออกของเขาพระสุเมรุ เป็นทวีป 1 ใน 4 ทวีป ได้แก่ อุตรกุรุทวีปหรืออุตรกุรูทวีป บุพวิเทหทวีป ชมพูทวีป และอมรโคยานทวีปหรืออปรโคยานทวีป


อุตรกุรูทวีป

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต उत्तरकुरु (อุตฺตรกุรุ) + द्वीप (ทฺวีป); เทียบบาลี อุตฺตรกุรุ + ทีป

อุด-ตะ-ระ-กุ-รู-ทะ-วีบ

/ʔut̚˨˩.ta˨˩.ra˦˥.ku˨˩.ruː˧.tʰa˦˥.wiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

รูปแบบอื่นของ อุตรกุรุทวีป


สมณะ

ยืมมาจากบาลี สมณ

ผู้สงบกิเลสแล้ว โดยเฉพาะหมายถึงภิกษุในพระพุทธศาสนา, บางทียืมไปใช้ในศาสนาอื่นด้วย


สัจญาณ

ยืมมาจากบาลี สจฺจญาณ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า สัจ + ญาณ

ความรู้เรื่องแห่งความจริง, ในพระพุทธศาสนาประสงค์เอาปรีชาหยั่งรู้อริยสัจ


อริยสัจ

ยืมมาจากบาลี อริยสจฺจ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อริย + สัจ

อะ-ริ-ยะ-สัด

ความจริงของพระอริยะ, ความจริงอันประเสริฐ

ชื่อธรรมสำคัญหมวดหนึ่งในพระพุทธศาสนา มี 4 ข้อ คือ 1) ทุกข์ 2) ทุกขสมุทัย (เหตุให้เกิดทุกข์) 3) ทุกขนิโรธ (ความดับทุกข์) และ 4) ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา หรือ มรรค (ทางแห่งความดับทุกข์)


จตุราริยสัจ

ยืมมาจากบาลี จตุราริยสจฺจ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า จตุร + อริยสัจ

จะ-ตุ-รา-ริ-ยะ-สัด

/t͡ɕa˨˩.tu˨˩.raː˧.ri˦˥.ja˦˥.sat̚˨˩/^((สัมผัส))

อริยสัจ 4 ประการ


สังฆภัณฑ์

สังฆ + ภัณฑ์

สิ่งของเครื่องใช้สำหรับพระสงฆ์ (นอกจากบริขาร)


เวทนา

ยืมมาจากสันสกฤต वेदना (เวทนา) หรือบาลี เวทนา

ความรู้สึก, ความรู้สึกทุกข์สุข, เป็นขันธ์ 1 ในขันธ์ 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ


ทายก

ยืมมาจากสันสกฤต दायक (ทายก) หรือบาลี ทายก

ชายหรือหมู่คณะผู้ถวายจตุปัจจัยแก่ภิกษุสามเณร


ทายิกา

ยืมมาจากบาลี ทายิกา

หญิงผู้ถวายจตุปัจจัยแก่ภิกษุสามเณร


มรรคนายก

มรรค (“ทาง”) + นายก (“ผู้นำ”)

มัก-คะ-นา-ยก

“ผู้นำทาง” คือ ผู้จัดการทางกุศล หรือผู้ชี้แจงทางบุญทางกุศลและป่าวประกาศให้ประชาชนมาทำบุญทำกุศลในวัด


จตุปัจจัย

ยืมมาจากบาลี จตุปจฺจย; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า จตุ + ปัจจัย

จะ-ตุ-ปัด-ไจ

เครื่องอาศัยเลี้ยงชีวิตของบรรพชิตในพระพุทธศาสนา 4 อย่าง คือ จีวร (ผ้านุ่งห่ม) บิณฑบาต (อาหาร) เสนาสนะ (ที่อยู่) คิลานเภสัช (ยา)


ไทยธรรม

ไทย + ธรรม; เทียบบาลี เทยฺยธมฺม (“ของควรให้”)

(เครื่อง~) ของทำบุญต่าง ๆ, ของถวายพระ


ทวัตดึงสาการ

ยืมมาจากบาลี ทฺวตฺติํสาการ; เทียบเท่า ทวัตดึงส + อาการ

ทะ-วัด-ดึง-สา-กาน

/tʰa˦˥.wat̚˦˥.dɯŋ˧.saː˩˩˦.kaːn˧/^((สัมผัส))

อาการของร่างกาย 32 อย่าง มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เป็นต้น


พุทธสถาน

พุด-ทะ-สะ-ถาน

/pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.sa˨˩.tʰaːn˩˩˦/^((สัมผัส))

สถานที่ที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา


ไตรลักษณ์

ไตร + ลักษณ์

ลักษณะที่เป็นสามัญทั่วไป 3 ประการ คือ ความไม่เที่ยง (อนิจจตา) ความเป็นทุกข์ (ทุกขตา) ความมิใช่ตัวตนที่แท้จริง (อนัตตา)


จองกฐิน

/t͡ɕɔːŋ˧.ka˨˩.tʰin˩˩˦/^((สัมผัส))

แจ้งความจำนงว่าจะนำผ้ากฐินไปทอดที่วัดนั้น ๆ ไว้เป็นการล่วงหน้า


คณโภชน์

ยืมมาจากบาลี คณโภชน; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า คณ + โภชน์

/kʰa˦˥.na˦˥.pʰoːt̚˥˩/^((สัมผัส))

การฉันเป็นหมู่ของภิกษุตั้งแต่ 4 รูปขึ้นไป โดยรับนิมนต์ออกชื่อโภชนะแล้วฉัน หรือการนั่งล้อมโภชนะฉัน


บรรพชิต

ยืมมาจากบาลี ปพฺพชิต (“ผู้ออกไป (จากการครองเรือน)”) โดยปรับรูปไปใช้ รร แทน; เทียบสันสกฤต प्रव्रजिता (ปฺรวฺรชิตา)

นักบวชในพระพุทธศาสนา คือ ภิกษุ ภิกษุณี รวมทั้งแม่ชี


กฎแห่งกรรม

กฎ + แห่ง + กรรม

การแบ่งพยางค์
{ไม่ตามอักขรวิธี; เสียงสระสั้น}

กฎว่าด้วยกรรมและผลแห่งกรรมที่ผู้กระทำจักต้องได้รับ


กฐินัตถารกรรม

บาลี กฐินตฺถาร (จาก กฐิน + อตฺถาร) + กรรม

กะ-ถิ-นัด-ถา-ระ-กำ

/ka˨˩.tʰi˨˩.nat̚˦˥.tʰaː˩˩˦.ra˦˥.kam˧/^((สัมผัส))


เจ้าอาวาส

เจ้า + อาวาส

/t͡ɕaːw˥˩.ʔaː˧.waːt̚˥˩/^((สัมผัส))

พระภิกษุซึ่งได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้ปกครองวัด


พัดยศ

พัดพิเศษที่พระมหากษัตริย์โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อพระราชทานแก่ภิกษุสามเณรที่สอบเปรียญธรรมได้ตั้งแต่ 3 ประโยคขึ้นไป หรือแก่พระภิกษุที่มีความรู้ ความสามารถในการศึกษา การบริหาร หรือการเผยแผ่พระศาสนา เป็นต้น เป็นเครื่องหมายแสดงลำดับชั้นแห่งสมณศักดิ์ มีรูปและชื่อต่าง ๆ กัน คือ พัดหน้านาง พัดพุดตาน พัดแฉกทรงพุ่มข้าวบิณฑ์


พุทธคุณ

(พระ~) คุณของพระพุทธเจ้าอย่างย่อที่สุด มี 3 ประการ คือ พระบริสุทธิคุณ พระปัญญาคุณ พระกรุณาคุณ


พุทธคุณ

คำวิสามานยนาม

(พระ~) ชื่อบทแสดงคุณของพระพุทธเจ้า บาลีว่า อิติปิโส ฯเปฯ พุทฺโธ ภควาติ


ธรรมคุณ

(พระ~) คุณของพระธรรม


ธรรมคุณ

คำวิสามานยนาม

(พระ~) ชื่อบทแสดงคุณของพระธรรม บาลีว่า สฺวากฺขาโต ฯเปฯ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ


สังฆคุณ

(พระ~) คุณของพระสงฆ์


สังฆคุณ

คำวิสามานยนาม

(พระ~) ชื่อบทแสดงคุณของพระสงฆ์ บาลีว่า สุปฏิปนฺโน ฯเปฯ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ


วิกาลโภชน์

ยืมมาจากบาลี วิกาลโภชน; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า วิกาล + โภชน์

วิ-กาน-ละ-โพด

การกินอาหารในเวลาวิกาล คือ ผิดเวลา ซึ่งว่าตามพระวินัยกำหนดไว้ตั้งแต่เที่ยงแล้วไปจนถึงอรุณขึ้น


กายทุจริต

ยืมมาจากบาลี กายทุจฺจริต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า กาย + ทุจริต

กาย-ยะ-ทุด-จะ-หฺริด

กาย-ทุด-จะ-หฺริด

/kaːj˧.ja˦˥.tʰut̚˦˥.t͡ɕa˨˩.rit̚˨˩/^((สัมผัส))

/kaːj˧.tʰut̚˦˥.t͡ɕa˨˩.rit̚˨˩/^((สัมผัส))

ความประพฤติชั่วทางกาย มี 3 อย่าง ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม


วจีทุจริต

ยืมมาจากบาลี วจีทุจฺจริต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า วจี + ทุจริต

วะ-จี-ทุด-จะ-หฺริด

/wa˦˥.t͡ɕiː˧.tʰut̚˦˥.t͡ɕa˨˩.rit̚˨˩/^((สัมผัส))

ความประพฤติชั่วทางวาจา มี 4 อย่าง ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดคำหยาบ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ


มโนทุจริต

ยืมมาจากบาลี มโนทุจฺจริต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มโน + ทุจริต

มะ-โน-ทุด-จะ-หฺริด

/ma˦˥.noː˧.tʰut̚˦˥.t͡ɕa˨˩.rit̚˨˩/^((สัมผัส))

ความประพฤติชั่วทางใจ มี 3 อย่าง ได้แก่ ความโลภอยากได้ของของผู้อื่น ความพยาบาท ความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม


มิจฉาจาร

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาจาร; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + อาจาร

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.t͡ɕaːn˧/^((สัมผัส))

การประพฤติผิด


มิจฉาจริยา

มิจฉา + จริยา

มิด-ฉา-จะ-ริ-ยา

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.t͡ɕa˨˩.ri˦˥.jaː˧/^((สัมผัส))

การประพฤติผิด


มิจฉาสติ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาสติ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + สติ

มิด-ฉา-สะ-ติ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.sa˨˩.tiʔ˨˩/^((สัมผัส))

ความระลึกในทางผิด เช่น ความระลึกถึงการอันจะยั่วให้เกิดราคะ โทสะ โมหะ


มิจฉาสมาธิ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาสมาธิ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + สมาธิ

มิด-ฉา-สะ-มา-ทิ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.sa˨˩.maː˧.tʰiʔ˦˥/^((สัมผัส))

สมาธิผิด, ความตั้งใจผิด เช่น การจดจ่อ ปักใจ แน่วแน่ในกามราคะ ในพยาบาท


มิจฉาวายามะ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาวายาม; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + วายามะ

มิด-ฉา-วา-ยา-มะ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.waː˧.jaː˧.maʔ˦˥/^((สัมผัส))

ความพยายามผิด เช่น ความพยายามทำบาป ความพยายามทำอกุศล


มิจฉาสังกัปปะ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาสงฺกปฺป; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + สังกัปปะ

มิด-ฉา-สัง-กับ-ปะ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.saŋ˩˩˦.kap̚˨˩.paʔ˨˩/^((สัมผัส))

ความดำริในทางที่ผิด เช่น ความดำริแส่ไปในกาม ความดำริพยาบาท ความดำริเบียดเบียนเขา


มิจฉาวาจา

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาวาจา; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + วาจา

มิด-ฉา-วา-จา

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.waː˧.t͡ɕaː˧/^((สัมผัส))

การเจรจาถ้อยคำผิด คือ การประพฤติวจีทุจริต


มิจฉาบถ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาปถ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + บถ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.bot̚˨˩/^((สัมผัส))

ทางดำเนินผิด (จากคำสั่งสอนของศาสนา)


มิจฉากัมมันตะ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉากมฺมนฺต; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + กัมมันตะ

มิด-ฉา-กำ-มัน-ตะ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.kam˧.man˧.taʔ˨˩/^((สัมผัส))

การงานอันผิด คือ การประพฤติกายทุจริต


มิจฉาอาชีวะ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาอาชีว (รูปอื่นคือ มิจฺฉาชีว); พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + อาชีวะ; ร่วมรากกับ มิจฉาชีพ

มิด-ฉา-อา-ชี-วะ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.ʔaː˧.t͡ɕʰiː˧.waʔ˦˥/^((สัมผัส))

การเลี้ยงชีพในทางผิด


มิจฉาชีพ

ยืมมาจากบาลี มิจฺฉาชีว (รูปอื่นคือ มิจฺฉาอาชีว); พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มิจฉา + อาชีพ; ร่วมรากกับ มิจฉาอาชีวะ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.t͡ɕʰiːp̚˥˩/^((สัมผัส))

การเลี้ยงชีพในทางผิด


อสุร

ยืมมาจากสันสกฤต असुर (อสุร)

[เสียงสมาส]
อะ-สุ-ระ-

รูปแบบอื่นของ อสูร


มัชฌิมชนบท

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากบาลี มชฺฌิม + ชนปท; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า มัชฌิม + ชนบท

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มัด-ชิ-มะ-ชน-นะ-บด

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มัด-ชิม-มะ-ชน-นะ-บด

การแบ่งพยางค์
{เสียงพยัญชนะซ้ำ}

มัด-ชิม-ชน-นะ-บด

/mat̚˦˥.t͡ɕʰi˦˥.ma˦˥.t͡ɕʰon˧.na˦˥.bot̚˨˩/^((สัมผัส))

/mat̚˦˥.t͡ɕʰim˧.ma˦˥.t͡ɕʰon˧.na˦˥.bot̚˨˩/^((สัมผัส))

/mat̚˦˥.t͡ɕʰim˧.t͡ɕʰon˧.na˦˥.bot̚˨˩/^((สัมผัส))

ในสมัยพุทธกาลหมายถึง ดินแดนส่วนกลางของประเทศอินเดียอันเป็นที่อยู่ของพวกอริยกะ เป็นถิ่นที่อุดมสมบูรณ์ เป็นที่ตั้งนครใหญ่ ๆ เป็นศูนย์กลางการปกครอง และเป็นที่ประชุมของนักปราชญ์ คณาจารย์ เจ้าลัทธิต่าง ๆ


กษีณาศรพ

ยืมมาจากสันสกฤต क्षीणाश्रव (กฺษีณาศฺรว, “(ผู้)สิ้นอาสวะแล้ว”)

กษิณาศรพ
กษิณาศรพย
กษิณาสยพ
ขษีณาศรพ

ขีณาสพ, พระผู้สิ้นอาสวะ, พระอรหันต์


ขีณาสพ

ยืมมาจากบาลี ขีณาสว (“(ผู้)สิ้นอาสวะแล้ว”); เทียบสันสกฤต क्षीणाश्रव (กฺษีณาศฺรว)

/kʰiː˩˩˦.naː˧.sop̚˨˩/^((สัมผัส))

พระผู้สิ้นอาสวะ, พระอรหันต์


ธรรมารมณ์

ยืมมาจากบาลี ธมฺมารมฺมณ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า ธรรม + อารมณ์

อารมณ์ที่ใจรู้, อารมณ์ที่เกิดทางใจ


อิฏฐารมณ์

ยืมมาจากบาลี อิฏฺฐารมฺมณ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อิฏฐ + อารมณ์

/ʔit̚˨˩.tʰaː˩˩˦.rom˧/^((สัมผัส))

อารมณ์หรือสิ่งที่น่าปรารถนาน่าพอใจ ได้แก่ ลาภ ยศ สรรเสริญ สุข


อนิฏฐารมณ์

ยืมมาจากบาลี อนิฏฺฐารมฺมณ; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า อน + อิฏฐารมณ์

อะ-นิด-ถา-รม

อารมณ์หรือสิ่งที่ไม่น่าปรารถนาไม่น่าพอใจ ได้แก่ ความเสื่อมลาภ ความเสื่อมยศ นินทา ทุกข์


ทัณฑกรรม

โทษที่ลงแก่สามเณรที่ประพฤติผิด


พรหมโลก

คำวิสามานยนาม

ยืมมาจากสันสกฤต ब्रह्मलोक (พฺรหฺมโลก) หรือบาลี พฺรหฺมโลก; พิจารณาคร่าว ๆ เทียบเท่า พรหม + โลก

โลกของพระพรหม, ภูมิเป็นที่สถิตของพระพรหม


มัคคะ

ยืมมาจากบาลี มคฺค (“ทาง”); เทียบสันสกฤต मार्ग (มารฺค, “ทาง”); ร่วมรากกับ มัค, มรรค, มรรคา, and มรคา

/mak̚˦˥.kʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))


อัณฑชะ

ยืมมาจากบาลี อณฺฑช (“ผู้เกิดในไข่”) หรือสันสกฤต अण्डज (อณฺฑช, “ผู้เกิดในไข่”)

/ʔan˧.tʰa˦˥.t͡ɕʰaʔ˦˥/^((สัมผัส))

สัตว์ที่เกิดจากไข่ เช่น งู นก มด เต่า กบ เป็นต้น