тырышкан табар, ташка кадак кагар

усердный найдет, вобьёт гвоздь в камень

ru-тырышкан_табар,_ташка_кадак_кагар-tt-phrase-B9ry9VdE


урман артындагын күрә, бүрек астындагысын күрми

в чужом глазу сучок видим, в своём бревна не замечаем

ru-урман_артындагын_күрә,_бүрек_астындагысын_күрми-tt-phrase-ODhTcYUA


сау бул

От сау (здоровый), булырга (быть).

до свидания!, пока! (сау булыгыз! - до свидания!, мн.)

будь здоров!


гафу итегез

От гафу (прощение) + итәргә

прошу прощения!


рәхим итегез

От рәхим (милость) + итәргә

добро пожаловать!

милости просим!

будьте любезны!


торак пункт

От торырга (стоять; жить) и пункт

населённый пункт


Иләк йолдыз

иләк (сито) + йолдыз (звезда), досл. звёздное сито

Плеяды, Стожары


Җидегән йолдыз

җидегән + йолдыз - (семизвездие)

созвездие Большая Медведица


Тимер Казык йолдызы

тимер (железный) + казык (кол), т.к. Полярная звезда остается на одном месте в любое время ночи.

Полярная звезда

ru-Тимер_Казык_йолдызы-tt-phrase-GjaqWn4~


Кече Җидегән йолдыз

кече (малый) + җидегән + йолдыз - (семизвездие)

созвездие Малая Медведица

ru-Кече_Җидегән_йолдыз-tt-phrase-J3M1VDcw


Бөек Ватан сугышы

Калька с русского: см. бөек, ватан, сугыш.

Великая Отечественная война


сау булыгыз

От сау (здоровый), булырга (быть).

 Статья нуждается в доработке.
Это незаконченная статья. Вы можете помочь проекту, исправив и дополнив её.
В частности, следует уточнить сведения о:
* произношении
* этимологии
(См. Общепринятые правила).

до свидания! (сау бул! — пока!)

будьте здоровы!


маймыл агачы

В переводе - "обезьянье дерево"


кызганычка каршы

От кызганыч (сожаление).


татар теле

От татар, тел

татарский язык


кура җиләге

кура (малина, сухойтонкийстебель) + җиләк (ягода)

малина (ягоды)


алып китәргә

От гл. алырга, китәргә (досл. "взяв уйти")

уносить, унести, понести

увести, уводить

увезти, увозить

снести, сносить


ташлап китәргә

От гл. ташларга, китәргә (досл. "бросив уйти")

покидать, покинуть


риза булырга

От риза (согласие), булырга (быть)

быть довольным, довольствоваться

соглашаться, согласиться


ала карга

ала (пёстрый) + карга (ворона)

ворона, серая ворона


авыл хуҗалыгы

От авыл (деревня, село) и хуҗалык (хозяйство).

сельское хозяйство


алыш-биреш

От гл. алырга, бирергә

купля-продажа


азык-төлек

От азык, төлек.

продовольствие, продукты, провизия

продовольственный, продуктовый


бала-чага

Общетюркское.

детвора, дети


Яр Чаллы

Набережные Челны


Һинд океаны

Индийский океан


Атлантик океан

Атлантический океан


Төньяк Боз океаны

Северный Ледовитый океан


Дөнья океаны

Мировой океан


Азак диңгезе

От азак (конец, конечный) и диңгез (море)

Азовское море


Азов диңгезе

Азовское море


Ак диңгез

От тат. ак «белый» и диңгез «море».

Средиземное море


Урта диңгез

От урта (средний) и диңгез (море)

Средиземное море


Хәзәр диңгезе

От хәзәр (хазар, хазарский) и диңгез (море)

Каспийское море


Каспий диңгезе

Аналогично русскому Каспийское море

Каспийское море


Кара диңгез

От кара (чёрный) и диңгез (море)


Мәрмәр диңгезе

От мәрмәр (мрамор) и диңгез (море)

Мраморное море


Балтыйк диңгезе

Аналогично русскому Балтийское море

Балтийское море


ат чабышы

ат (лошадь) + чабыш (забег)

скачки, бега


аш бүлмәсе

аш (еда) + бүлмә (комната)

столовая, кухня


аш салырга

аш (еда) + салырга (класть, насыпать, наливать)

разливать суп


аш-су

аш (еда) + су (вода)

кушанье, еда, пища

хлеб-соль, стол (для гостей)


шәфкать туташы

шәфкать (милосердие) + туташ (барышня)

медсестра, сестра милосердия


кызгылт сары

Происходит от кызгылт (красноватый) + сары (жёлтый)

Әмма Камкада кемнәр «кызгылт сары» революция ясамакчы икәннәрен генә төгәл әйтә алмадылар.

Но кто устроил «оранжевую революцию» в Камке, никто точно сказать не смог.


ядәч аеру

jæ.'dʲæçʲ ɑyɯ.ˈru β

Название кости вилочка - ядәч и аеру - разделение

игра, пари, заключающееся при разрыве птичьей кости вилочка (furcula)


баш бармак

баш (главный) и бармак (палец)

большой палец


имән бармак

От имән (дуб) и бармак (палец)

указательный палец


урта бармак

урта (средний) и бармак (палец)

средний палец


атсыз бармак

атсыз (безымянный) и бармак (палец)

безымянный палец


озын бармак

озын (длинный) и бармак (палец)

средний палец


чәнти бармак

чәнти (колющий) и бармак (палец)


исемсез бармак

исемсез (безымянный) и бармак (палец)

безымянный палец


чәнчә бармак

От чәнчергә (колоть) и бармак (палец)


ак опты

От ак (белый)и опты (язь)


корбан балыгы

От корбан (жертвенный) и балык (рыба)


энә карагы

От энә (игла) и карак (вор)


сукыр кигәвен

От сукыр (слепой) и кигәвен (овод)


бу җирдә

бу (этот) + җир + -дә (место в местном падеже)

нареч. здесь, тут


шул җирдә

шул (тот) + җир + -дә (место в местном падеже)


ул җирдә

ул (тот) + җир + -дә (место в местном падеже)


алып-сатар

От гл. алырга, сатарга. Дословно: купив-продаст.


Казан ханлыгы

Происходит от ??

Казанское ханство

Казан ханлыгында төрле халыклар яшәде.

В Казанском ханстве проживали различные народы.


Урыс Православ Чиркәве

Русская Православная Церковь

ru-Урыс_Православ_Чиркәве-tt-phrase-o~cd3JhK


Алла бирсә

Если Бог даст, даст Бог

с оттенком надежды


кутак баш

обсц. головка полового члена


мөгезле эре терлек

ru-мөгезле_эре_терлек-tt-phrase-47DEQpj8


гасырдан гасырга

из века в век


редакция ясау

редактировать


җыерчалы гөмбәләр

От ??

 Статья нуждается в доработке.
Это незаконченная статья. Вы можете помочь проекту, исправив и дополнив её.
В частности, следует уточнить сведения о:
* произношении
* этимологии
(См. Общепринятые правила).


кагыйдә буларак

qağidä (romanization)
кагыйдә (nominative singular)
кагыйдәләр (nominative plural)
кагыйдәнең (possessive singular)
кагыйдәләрнең (possessive plural)
кагыйдәгә (dative singular)
кагыйдәләргә (dative plural)
кагыйдәне (accusative singular)
кагыйдәләрне (accusative plural)
кагыйдәдә (locative singular)
кагыйдәләрдә (locative plural)
кагыйдәдән (singular)
кагыйдәләрдән (plural)
кагыйдәм (first-person singular)
кагыйдәбез (first-person plural)
кагыйдәң (second-person singular)
кагыйдәгез (second-person plural)
кагыйдәсе (third-person singular)
кагыйдәләре (third-person plural)


Русия Федерациясе

Российская Федерация

Русия Федерациясенең Конституциясе

Конституция Российской Федерации


Совет Социалистик Республикалар Союзы

Союз Советских Социалистических Республик

ru-Совет_Социалистик_Республикалар_Союзы-tt-phrase-mJKMEMqj


Көньяк Африка

Южно-Африканская Республика


туган көн

От туган (родной) и көн (день).

день рождения


чит тел

иностранный язык


барлык илләрнең пролетарийлары, берләшегез

пролетарии всех стран, соединяйтесь!

ru-барлык_илләрнең_пролетарийлары,_берләшегез-tt-phrase-b0HZR7Cr


Кояш системасы

Солнечная система


Латин Америкасы

Латинская Америка


гравитацион дулкын

гравитационная волна

ru-гравитацион_дулкын-tt-phrase-J0H3-aRz


кесә телефоны

мобильный телефон


Экваториаль Гвинея

Экваториальная Гвинея


Бөек Литва кенәзлеге

Великое княжество Литовское

ru-Бөек_Литва_кенәзлеге-tt-phrase-4NJ~DXin


француз теле

От тат. француз + тат. теле.

французский язык


Советлар Союзы

Советский Союз


Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге

ru-Совет_Социалистик_Җөмһүриятләр_Берлеге-tt-phrase-mJKMEMqj


киль мында

подойди ко мне!


су асты көймәсе

Происходит от тат. су «вода» + тат. асты «дно» + тат. көймә «лодка».

подводная лодка, подлодка

Су асты көймәләре нигездә хәрби корал итеп кулланыла.

В основном подводные лодки используются как военное оружие.


Бабил манарасы

Происходит от ??

Вавилонская башня


гаскәр башлыгы

Происходит от ??

военачальник


корбан бәйрәме

Происходит от ??

Курбан-байрам


татар кызы

Происходит от татар и кыз.


кар бабай

Происходит от тат. кар «снежный» + тат. бабай «дед, старик»

снеговик, снежная баба

Кар бабай — кышын ясалучы кардан әвәләнгән гади скульптура.

Снеговик-простая скульптура, сделанная зимой из снега.

Кечкенә балалар кар бабай ясыйлар.

Маленькие дети лепят снеговика.


Госман империясе

Османская империя, Оттоманская империя


Олимпия уеннары

Олимпийские игры


Әдрән диңгез

Адриатическое море


Ионик диңгез

Ионическое море


Кариб диңгезе

Карибское море


Согуд Гарәбстаны

Саудовская Аравия


Берләшкән Милләтләр Оешмасы

Организация Объединённых Наций (ООН), Объединённые Нации

ru-Берләшкән_Милләтләр_Оешмасы-tt-phrase-eEfyEkhA


кер юу машинасы

Происходит от тат. кер «одежда, бельё» + тат. юу «стирать»+ тат. машина «машина».

стиральная машина

Мин кер юу машинасын кабызам.

Я включаю стиральную машину.


кояш торгынлыгы

Происходит от тат. кояш «солнце» + тат. торгынлык «застой».

солнцестояние

Кояш торгынлыгы елына ике тапкыр була.

Солнцестояние происходит дважды в год.


җиң утыртырга

вшивать рукав


җиң кайтармасы

обшлаг, манжета


махсус хәрби операция

специальная военная операция (об участии России в боевых действиях 2022 года на Украине)

ru-махсус_хәрби_операция-tt-phrase-S9Bq6SHy


каз чәчәге

белокопытник


ризыкның языгы юк

не то, что входит в уста, оскверняет человека


су сыеры

бегемот, гиппопотам


Яңа Зеландия

Yaña Zelandiä (romanization)
Яңа Зеландия (nominative singular)
Яңа Зеландияләр (nominative plural)
Яңа Зеландиянең (possessive singular)
Яңа Зеландияләрнең (possessive plural)
Яңа Зеландиягә (dative singular)
Яңа Зеландияләргә (dative plural)
Яңа Зеландияне (accusative singular)
Яңа Зеландияләрне (accusative plural)
Яңа Зеландиядә (locative singular)
Яңа Зеландияләрдә (locative plural)
Яңа Зеландиядән (singular)
Яңа Зеландияләрдән (plural)
Яңа Зеландиям (first-person singular)
Яңа Зеландиябез (first-person plural)
Яңа Зеландияң (second-person singular)
Яңа Зеландиягез (second-person plural)
Яңа Зеландиясе (third-person singular)
Яңа Зеландияләре (third-person plural)

Яңа + Зеландия

Новая Зеландия


ковалент бәйләнеш

ковалентная связь


иҗтимагый төркем

социальная группа