уйнаш

уйнаш (nominative singular)
уйнаштар (nominative plural)
уйнаштың (singular)
уйнаштарҙың (plural)
уйнашҡа (dative singular)
уйнаштарға (dative plural)
уйнашты (accusative singular)
уйнаштарҙы (accusative plural)
уйнашта (singular)
уйнаштарҙа (plural)
уйнаштан (singular)
уйнаштарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. ojnaš "женщина лёгкого поведения".

разврат, блуд, прелюбодеяние, внебрачная связь

Уйнаштан тыуған бала.

незаконнорождённый ребёнок.

Эскелек, нархушлыҡ-әфиүнселек, бәйелһеҙлек, уйнаш, отош уйындары, үлтереш бигерәк тә сит ил фильмдары аша пропагандалана.

Пьянство, наркомания, неумеренность, распутство, азартные игры, убийство в значительной мере пропагандируются через зарубежные фильмы.


элмәк

петля, петелька


хәсрәт

хәсрәт (nominative singular)
хәсрәттең (singular)
хәсрәткә (dative singular)
хәсрәтте (accusative singular)
хәсрәттә (singular)
хәсрәттән (singular)

Из араб. حسرة (ḥasra) ‘горевать, скорбеть; горе, тоска’.

скорбь, печаль, горе


шәрәлек

шәрәлек (nominative singular)
шәрәлектең (singular)
шәрәлеккә (dative singular)
шәрәлекте (accusative singular)
шәрәлектә (singular)
шәрәлектән (singular)

Происходит от башк. шәрә + -лек.

шәрә

Ближайшее родство

прилагательные


хөрмәт

хөрмәт (nominative singular)
хөрмәттәр (nominative plural)
хөрмәттең (singular)
хөрмәттәрҙең (plural)
хөрмәткә (dative singular)
хөрмәттәргә (dative plural)
хөрмәтте (accusative singular)
хөрмәттәрҙе (accusative plural)
хөрмәттә (singular)
хөрмәттәрҙә (plural)
хөрмәттән (singular)
хөрмәттәрҙән (plural)

Из араб. حرمة (ḥurma(t)) ‘почтение, уважение’.

хөрмәтенә

Ближайшее родство

уважение, почитание, почёт, почтение (почётный)

Был минең өсөн ҙур хөрмәт.

Это большаячесть для меня.


шаһит

шаһит (nominative singular)
шаһиттар (nominative plural)
шаһиттың (singular)
шаһиттарҙың (plural)
шаһитҡа (dative singular)
шаһиттарға (dative plural)
шаһитты (accusative singular)
шаһиттарҙы (accusative plural)
шаһитта (singular)
шаһиттарҙа (plural)
шаһиттан (singular)
шаһиттарҙан (plural)

Из араб. شاهد (šāhid) ‘свидетель’.

свидетель, очевидец (свидетельский)

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

Все данные записаны от (из уст) живыхсвидетелей.


шешә

шешә (nominative singular)
шешәләр (nominative plural)
шешәнең (singular)
шешәләрҙең (plural)
шешәгә (dative singular)
шешәләргә (dative plural)
шешәне (accusative singular)
шешәләрҙе (accusative plural)
шешәлә (singular)
шешәләрҙә (plural)
шешәнән (singular)
шешәләрҙән (plural)

Из перс. شیشه (šiše) ‘стекло’.

бутылка (бутылочный)

Шаулап торған ҡала уртаһында ултырып бер шешә һыра тәмләне ул.

Сев посреди шумящего города, он выпил (букв. попробовал)бутылку пива.


ысул

ысул (nominative singular)
ысулдар (nominative plural)
ысулдың (singular)
ысулдарҙың (plural)
ысулға (dative singular)
ысулдарға (dative plural)
ысулды (accusative singular)
ысулдарҙы (accusative plural)
ысулда (singular)
ысулдарҙа (plural)
ысулдан (singular)
ысулдарҙан (plural)

Из араб. أصول (ʾuṣūl).

способ, приём, путь, метод

Ринат Себерҙә вахта ысулы менән эшләй.

Ринат работает в Сибири вахтовымметодом.


эшләпә

эшләпә (nominative singular)
эшләпәләр (nominative plural)
эшләпәнең (singular)
эшләпәләрҙең (plural)
эшләпәгә (dative singular)
эшләпәләргә (dative plural)
эшләпәне (accusative singular)
эшләпәләрҙе (accusative plural)
эшләпәлә (singular)
эшләпәләрҙә (plural)
эшләпәнән (singular)
эшләпәләрҙән (plural)

Из русск. шляпа. Протетическая гласная упрощает стечение согласных в анлауте, запрещённое башкирской фонотактикой.

шляпа, шляпка (головной убор)

адъектив. шляпный, шляпочный

шляпный, шляпочный


эрен

эрен (nominative singular)
эрендең (singular)
эренгә (dative singular)
эренде (accusative singular)
эрендә (singular)
эрендән (singular)

Происходит от пратюркск. *iri-, от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. iriŋ, yiriŋ «гной», баш., тат. эрен, тувинск., киргизск. ириң, хакасск. ірінъ, узбекск. yiring, турецк. irin и др.

гной (гнойный)


шеш

шеш (nominative singular)
шештәр (nominative plural)
шештең (singular)
шештәрҙең (plural)
шешкә (dative singular)
шештәргә (dative plural)
шеште (accusative singular)
шештәрҙе (accusative plural)
шештә (singular)
шештәрҙә (plural)
шештән (singular)
шештәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *sīĺ «вертел; заострённая палка или шест».

шест (заострённый)

палка с рогаткой или деревянные вилы с двумя зубьями

адъектив. торчащий


шеш

Происходит от пратюркск. *sīĺč- «опухоль».

опухоль, шишка; отёк; нарыв

адъектив. припухлый, опухший

припухлый, опухший


ярыш

ярыш (nominative singular)
ярыштар (nominative plural)
ярыштың (singular)
ярыштарҙың (plural)
ярышҡа (dative singular)
ярыштарға (dative plural)
ярышты (accusative singular)
ярыштарҙы (accusative plural)
ярышта (singular)
ярыштарҙа (plural)
ярыштан (singular)
ярыштарҙан (plural)

Происходит от ??

ярышсы

Ближайшее родство

существительные

ярышыусы

Ближайшее родство

существительные

ярыштырыу

Ближайшее родство

ярышыу

Ближайшее родство

соревнование, состязание; соперничество, конкуренция

спорт. гонки


шәм

шәм (nominative singular)
шәмтәр (nominative plural)
шәмтең (singular)
шәмтәрҙең (plural)
шәмкә (dative singular)
шәмтәргә (dative plural)
шәмте (accusative singular)
шәмтәрҙе (accusative plural)
шәмтә (singular)
шәмтәрҙә (plural)
шәмтән (singular)
шәмтәрҙән (plural)

Из перс. شمع (šam'), далее из араб. شمع (šamʿ) ‘свеча’.

шәмдәл

Ближайшее родство

существительные

свеча, свечка (свечной)

лампа (осветительный прибор, особ. керосиновая)

перен. свет, луч


шом

шом (nominative singular)
шомдар (nominative plural)
шомдоң (singular)
шомдарҙың (plural)
шомға (dative singular)
шомдарға (dative plural)
шомдо (accusative singular)
шомдарҙы (accusative plural)
шомда (singular)
шомдарҙа (plural)
шомдан (singular)
шомдарҙан (plural)

шомло

Ближайшее родство

прилагательные

шомланыу

Ближайшее родство

опасение, тревога


абыстай

ɑ.bɯ̞sˈtɑj / ɑ.βɯ̞sˈtɑj

абыстай (nominative singular)
абыстайҙар (nominative plural)
абыстайҙың (singular)
абыстайҙарҙың (plural)
абыстайға (dative singular)
абыстайҙарға (dative plural)
абыстайҙы (accusative singular)
абыстайҙарҙы (accusative plural)
абыстайҙа (singular)
абыстайҙарҙа (plural)
абыстайҙан (singular)
абыстайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

в исламе — религиозно грамотная женщина

супруга служителя культа, обычно муллы

диал. форма обращения к пожилой женщине

форма обращения к пожилой женщине


бүлек

бүлек (nominative singular)
бүлектәр (nominative plural)
бүлектең (singular)
бүлектәрҙең (plural)
бүлеккә (dative singular)
бүлектәргә (dative plural)
бүлекте (accusative singular)
бүлектәрҙе (accusative plural)
бүлектә (singular)
бүлектәрҙә (plural)
бүлектән (singular)
бүлектәрҙән (plural)

Общетюркское. Др.-тюрк. *bölük "часть, доля; отдел, раздел; глава".

отдел, отделение

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.

Издания, отпечатанные арабицей и яналифом (башкирской латиницей), хранятся в отделе редких книг и рукописей.

раздел, секция

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

Редактируй разделы, нажимая правой кнопкой мыши на их заголовки.

глава (книги), рубрика (газеты, журнала)


бәйләнеш

bæj.læ.ˈnɪ̞ʃ

бәйләнеш (nominative singular)
бәйләнештәр (nominative plural)
бәйләнештең (singular)
бәйләнештәрҙең (plural)
бәйләнешкә (dative singular)
бәйләнештәргә (dative plural)
бәйләнеште (accusative singular)
бәйләнештәрҙе (accusative plural)
бәйләнештә (singular)
бәйләнештәрҙә (plural)
бәйләнештән (singular)
бәйләнештәрҙән (plural)

Происходит от ??

связь, отношения, сношения

общение, связь

связь, контакт

хим. соединение


битлек

битлек (nominative singular)
битлектәр (nominative plural)
битлектең (singular)
битлектәрҙең (plural)
битлеккә (dative singular)
битлектәргә (dative plural)
битлекте (accusative singular)
битлектәрҙе (accusative plural)
битлектә (singular)
битлектәрҙә (plural)
битлектән (singular)
битлектәрҙән (plural)

Происходит от бит «лицо» + -лек.

прям. и перен. маска

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

При уборке (вашего) садового домика не поднимайте пыль, наденьтемаску (и) перчатки.

сетка (для предохранения лица от укусов пчёл)


бәндә

бәндә (nominative singular)
бәндәләр (nominative plural)
бәндәнең (singular)
бәндәләрҙең (plural)
бәндәгә (dative singular)
бәндәләргә (dative plural)
бәндәне (accusative singular)
бәндәләрҙе (accusative plural)
бәндәлә (singular)
бәндәләрҙә (plural)
бәндәнән (singular)
бәндәләрҙән (plural)

От перс. بنده (bande) «слуга, раб».

человек; смертный

Бәндәгә ни яҙһа, шуны күрер.

Человек испытает (в жизни) то, что ему предначертано.

Мин — тик бер гонаһлы бәндәмен, миндәйҙәр бихисап.

Я — всего лишь грешный человек, каких несть числа.

религ. слуга Аллаха; раб Божий

слуга Аллаха; раб Божий


итәк

итәк (nominative singular)
итәктар (nominative plural)
итәктың (singular)
итәктарҙың (plural)
итәкҡа (dative singular)
итәктарға (dative plural)
итәкты (accusative singular)
итәктарҙы (accusative plural)
итәкта (singular)
итәктарҙа (plural)
итәктан (singular)
итәктарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. etäk, восходит к пратюркск. *Etek «подол, край одежды».

Киң итәк.

Широкийподол.

колени (сидящего)

подошва, подножие (горы, скалы)


күләм

күләм (nominative singular)
күләмдәр (nominative plural)
күләмдең (singular)
күләмдәрҙең (plural)
күләмгә (dative singular)
күләмдәргә (dative plural)
күләмде (accusative singular)
күләмдәрҙе (accusative plural)
күләмдә (singular)
күләмдәрҙә (plural)
күләмдән (singular)
күләмдәрҙән (plural)

перен. размер, размах, масштаб

размер, размах, масштаб


кәләш

кәләш (nominative singular)
кәләштәр (nominative plural)
кәләштең (singular)
кәләштәрҙең (plural)
кәләшкә (dative singular)
кәләштәргә (dative plural)
кәләште (accusative singular)
кәләштәрҙе (accusative plural)
кәләштә (singular)
кәләштәрҙә (plural)
кәләштән (singular)
кәләштәрҙән (plural)

Происходит от ??

невеста, сговорённая девушка

жена (в первые годы после вступления в брак)


кәттә

горделивый; чванливый, надменный


йөк

йөк (nominative singular)
йөктәр (nominative plural)
йөктөң (singular)
йөктәрҙең (plural)
йөккә (dative singular)
йөктәргә (dative plural)
йөктө (accusative singular)
йөктәрҙе (accusative plural)
йөктә (singular)
йөктәрҙә (plural)
йөктән (singular)
йөктәрҙән (plural)

воз, груз, кладь, ноша, поклажа

повозка, воз, груз

нагрузка, бремя, обуза, тяжесть

перен. обуза, бремя, тягость, забота

обуза, бремя, тягость, забота


вәкил

не рекомендуется

не рекомендуется

вәкил (nominative singular)
вәкилдәр (nominative plural)
вәкилдең (singular)
вәкилдәрҙең (plural)
вәкилгә (dative singular)
вәкилдәргә (dative plural)
вәкилде (accusative singular)
вәкилдәрҙе (accusative plural)
вәкилдә (singular)
вәкилдәрҙә (plural)
вәкилдән (singular)
вәкилдәрҙән (plural)

Происходит от араб. وكيل (wakīl) ‘доверенный, уполномоченный’.

представитель, уполномоченный, доверенный, поверенный

Ихтилалсылар килешеү төҙөргә мәжбүр була, уларҙың вәкилдәрен аманатҡа алғандар.

Повстанцы были вынуждены заключить соглашение, ихпредставителей взяли в заложники.


бүкән

бүкән (nominative singular)
бүкәндәр (nominative plural)
бүкәндең (singular)
бүкәндәрҙең (plural)
бүкәнгә (dative singular)
бүкәндәргә (dative plural)
бүкәнде (accusative singular)
бүкәндәрҙе (accusative plural)
бүкәндә (singular)
бүкәндәрҙә (plural)
бүкәндән (singular)
бүкәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

чурбан, колода, обрубок бревна

спец. ступица

диал. небольшой шкаф, тумбочка

небольшой шкаф, тумбочка

диал. табуретка

диал. связка гроздьев калины, рябины

связка гроздьев калины, рябины


кендек

кендек (nominative singular)
кендектәр (nominative plural)
кендектең (singular)
кендектәрҙең (plural)
кендеккә (dative singular)
кендектәргә (dative plural)
кендекте (accusative singular)
кендектәрҙе (accusative plural)
кендектә (singular)
кендектәрҙә (plural)
кендектән (singular)
кендектәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат. пуп, пупок


бәйге

бәйге (nominative singular)
бәйгеләр (nominative plural)
бәйгенең (singular)
бәйгеләрҙең (plural)
бәйгегә (dative singular)
бәйгеләргә (dative plural)
бәйгене (accusative singular)
бәйгеләрҙе (accusative plural)
бәйгелә (singular)
бәйгеләрҙә (plural)
бәйгенән (singular)
бәйгеләрҙән (plural)

Происходит от ??

скачки, бега

байга, байге

приз (на скачках)

перен. конкурс, состязание

конкурс, состязание


күренеш

ˈkʷʏ.rɪ̞.ˈnɪ̞ʃ

күренеш (nominative singular)
күренештәр (nominative plural)
күренештең (singular)
күренештәрҙең (plural)
күренешкә (dative singular)
күренештәргә (dative plural)
күренеште (accusative singular)
күренештәрҙе (accusative plural)
күренештә (singular)
күренештәрҙә (plural)
күренештән (singular)
күренештәрҙән (plural)

Происходит от башк. күренеү «наблюдаться; показываться, виднеться».

явление, феномен

Ҡала халкының процент нисбәтендә арта барыуы — тәбиғи күренеш.

Рост городского населения в процентном отношении — это естественное явление.

Әлбиттә, быға тѳрлѳ сәбәптәр барҙыр, әммә бындай күренеште һис кенә лә аҡлап булмай.

Естестенно, тому есть разные причины, однако это никак не оправдывает данную ситуацию.

вид; перспектива

театр. акт, картина

акт, картина

Өс күренештән торған пьеса

Трёхактная пьеса.


теләк

теләк (nominative singular)
теләктәр (nominative plural)
теләктең (singular)
теләктәрҙең (plural)
теләккә (dative singular)
теләктәргә (dative plural)
теләкте (accusative singular)
теләктәрҙе (accusative plural)
теләктә (singular)
теләктәрҙә (plural)
теләктән (singular)
теләктәрҙән (plural)


күплек

күплек (nominative singular)
күплектәр (nominative plural)
күплектең (singular)
күплектәрҙең (plural)
күплеккә (dative singular)
күплектәргә (dative plural)
күплекте (accusative singular)
күплектәрҙе (accusative plural)
күплектә (singular)
күплектәрҙә (plural)
күплектән (singular)
күплектәрҙән (plural)

Происходит от күп (много) + -лек.

множество; многочисленность

грам. множественное число

множественное число

матем. множество


аждаһа

аждаһа (nominative singular)
аждаһалар (nominative plural)
аждаһаның (singular)
аждаһаларҙың (plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative singular)
аждаһаларҙы (accusative plural)
аждаһала (singular)
аждаһаларҙа (plural)
аждаһанан (singular)
аждаһаларҙан (plural)

Происходит от перс. اژدها (aždahâ) «дракон», от парфянск. *aždahāk, из авестинск. 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (Aži Dahāka).

мифол. дракон

перен. изверг, злодей

изверг, злодей


һөнәр

һөнәр (nominative singular)
һөнәрҙәр (nominative plural)
һөнәрҙең (singular)
һөнәрҙәрҙең (plural)
һөнәргә (dative singular)
һөнәрҙәргә (dative plural)
һөнәрҙе (accusative singular)
һөнәрҙәрҙе (accusative plural)
һөнәрҙә (singular)
һөнәрҙәрҙә (plural)
һөнәрҙән (singular)
һөнәрҙәрҙән (plural)

Происходит от перс. هنر «умение, навык; мастерство».

мастерство, ремесло, промысел

профессия, специальность

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Рабочиепрофессии пользуются спросом во всём мире.


мөмкинлек

мөмкинлек (nominative singular)
мөмкинлектәр (nominative plural)
мөмкинлектең (singular)
мөмкинлектәрҙең (plural)
мөмкинлеккә (dative singular)
мөмкинлектәргә (dative plural)
мөмкинлекте (accusative singular)
мөмкинлектәрҙе (accusative plural)
мөмкинлектә (singular)
мөмкинлектәрҙә (plural)
мөмкинлектән (singular)
мөмкинлектәрҙән (plural)

Происходит от башк. мөмкин «возможный, вероятный; возможно, вероятно» + -лек «аффикс абстракции, обладания свойством».

мөмкин

Ближайшее родство

возможность, вероятность


кәрт

кәрт (nominative singular)
кәрттәр (nominative plural)
кәрттең (singular)
кәрттәрҙең (plural)
кәрткә (dative singular)
кәрттәргә (dative plural)
кәртте (accusative singular)
кәрттәрҙе (accusative plural)
кәрттә (singular)
кәрттәрҙә (plural)
кәрттән (singular)
кәрттәрҙән (plural)

Из русск. карта, далее из лат. charta «лист из папируса; бумага», из др.-греч. χάρτης «лист из папируса».

игральная карта

Кәрт уйнау.

Играть вкарты.

Кәрт таратыу.

Раздаватькарты.


нисбәт

нисбәт (nominative singular)
нисбәттәр (nominative plural)
нисбәттең (singular)
нисбәттәрҙең (plural)
нисбәткә (dative singular)
нисбәттәргә (dative plural)
нисбәтте (accusative singular)
нисбәттәрҙе (accusative plural)
нисбәттә (singular)
нисбәттәрҙә (plural)
нисбәттән (singular)
нисбәттәрҙән (plural)

От арабск. نِسْبَة «имеющий отношение».

матем., физ. отношение, соотношение

отношение, соотношение

Көстәр нисбәте

соотношение сил.


мөхәррир

mʏ̞.χæ.ˈrʲːir

мөхәррир (nominative singular)
мөхәррирҙәр (nominative plural)
мөхәррирҙең (singular)
мөхәррирҙәрҙең (plural)
мөхәрриргә (dative singular)
мөхәррирҙәргә (dative plural)
мөхәррирҙе (accusative singular)
мөхәррирҙәрҙе (accusative plural)
мөхәррирҙә (singular)
мөхәррирҙәрҙә (plural)
мөхәррирҙән (singular)
мөхәррирҙәрҙән (plural)

Из араб. محرر (muḥarrir) ‘редактор’.

мөхәрририәт

Ближайшее родство

существительные

Баш мөхәррир.

Главный редактор.

устар. писатель, журналист

писатель, журналист


өмә

өмә (nominative singular)
өмәләр (nominative plural)
өмәнең (singular)
өмәләрҙең (plural)
өмәгә (dative singular)
өмәләргә (dative plural)
өмәне (accusative singular)
өмәләрҙе (accusative plural)
өмәлә (singular)
өмәләрҙә (plural)
өмәнән (singular)
өмәләрҙән (plural)

этногр. помощь общины, работа всем сельским сообществом в помощь кому-либо

Бесән өмәһе

коллективная помощь на сенокосе.

Ҡаҙ өмәһе

помощь женщин села в общипывании зарезанных гусей.

перен. советск. субботник, воскресник

субботник, воскресник

Байрам булһынмы, өмәме, берәй йыйылышмы – «Комсомолецтар, алға!» – тип оран һалыу етә ине.

Случись праздник, субботник или какое-либо собрание — достаточно было кинуть клич: «Комсомольцы, вперёд!».

«„Алға!“ – тип оран ташлау етә ине...», 26-10-2010 гг. // «Йәшлек»

„Алға!“ – тип оран ташлау етә ине...


күкәй

күкәй (nominative singular)
күкәйҙәр (nominative plural)
күкәйҙең (singular)
күкәйҙәрҙең (plural)
күкәйгә (dative singular)
күкәйҙәргә (dative plural)
күкәйҙе (accusative singular)
күкәйҙәрҙе (accusative plural)
күкәйҙә (singular)
күкәйҙәрҙә (plural)
күкәйҙән (singular)
күкәйҙәрҙән (plural)

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

И чёрная курица несёт белые яйца.

яйцо (насекомых)

Ҡырмыҫҡа күкәйе

муравьиные яйца


күкәй

анат. семенники; мужские парные половые железы.


тәңкә

тәңкә (nominative singular)
тәңкәләр (nominative plural)
тәңкәнең (singular)
тәңкәләрҙең (plural)
тәңкәгә (dative singular)
тәңкәләргә (dative plural)
тәңкәне (accusative singular)
тәңкәләрҙе (accusative plural)
тәңкәлә (singular)
тәңкәләрҙә (plural)
тәңкәнән (singular)
тәңкәләрҙән (plural)

Происходит от ??

тәңкәле

Ближайшее родство

прилагательные

тәңкәләү

Ближайшее родство

устар. серебряная монета

серебряная монета

чешуи (у рыб и т. п.)


ихтыяр

ихтыяр (nominative singular)
ихтыярҙар (nominative plural)
ихтыярҙың (singular)
ихтыярҙарҙың (plural)
ихтыярға (dative singular)
ихтыярҙарға (dative plural)
ихтыярҙы (accusative singular)
ихтыярҙарҙы (accusative plural)
ихтыярҙа (singular)
ихтыярҙарҙа (plural)
ихтыярҙан (singular)
ихтыярҙарҙан (plural)

Из перс. اختیار (extiyâr) ‘воля; выбор; власть; право’, из араб. اختيار (iḵtiyār) ‘выбор; свобода воли’.

ихтыярһыҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

ихтыяри

Ближайшее родство

прилагательные

ихтыярлы

Ближайшее родство

прилагательные

ихтыярһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

ихтыяран

Ближайшее родство

ихтыярһыҙҙан

Ближайшее родство

воля, желание

Ихтыяр ирке.

Свободаволи.

Һәр нәмә Уның ихтыяры менән эшләнә.

Всё делается по Его (Бога)воле.


түрә

түрә (nominative singular)
түрәләр (nominative plural)
түрәнең (singular)
түрәләрҙең (plural)
түрәгә (dative singular)
түрәләргә (dative plural)
түрәне (accusative singular)
түрәләрҙе (accusative plural)
түрәлә (singular)
түрәләрҙә (plural)
түрәнән (singular)
түрәләрҙән (plural)

Происходит от ??

начальник, чиновник (особенно высокопоставленный)

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

На этот вопросчиновник немедленного ответа дать не смог.


терәк

терәк (nominative singular)
терәктәр (nominative plural)
терәктең (singular)
терәктәрҙең (plural)
терәккә (dative singular)
терәктәргә (dative plural)
терәкте (accusative singular)
терәктәрҙе (accusative plural)
терәктә (singular)
терәктәрҙә (plural)
терәктән (singular)
терәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

подпора, подпорка, подставка

перен. опора, поддержка; оплот

опора, поддержка; оплот

Беҙ бер-беребеҙгә терәк булырға тырыштыҡ.

Мы должны бытьопорой друг другу.


тартма

тартма (nominative singular)
тартмалар (nominative plural)
тартманың (singular)
тартмаларҙың (plural)
тартмаға (dative singular)
тартмаларға (dative plural)
тартманы (accusative singular)
тартмаларҙы (accusative plural)
тартмала (singular)
тартмаларҙа (plural)
тартманан (singular)
тартмаларҙан (plural)

От глагола тарт- "тянуть".
Ср. кирг., тат. тартма, узб. tortma с тем же значением.

выдвижной ящик


мәсьәлә

mæ.sæˈlæ ~ mæs.ʔæˈlæ

мәсьәлә (nominative singular)
мәсьәләләр (nominative plural)
мәсьәләнең (singular)
мәсьәләләрҙең (plural)
мәсьәләгә (dative singular)
мәсьәләләргә (dative plural)
мәсьәләне (accusative singular)
мәсьәләләрҙе (accusative plural)
мәсьәләлә (singular)
мәсьәләләрҙә (plural)
мәсьәләнән (singular)
мәсьәләләрҙән (plural)

Из араб. مسألة (masʾala) ‘вопрос, проблема’.

вопрос, проблема; задача

Үҙәк мәсьәлә.

Центральный вопрос.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

Жилищныйвопрос беспокоит многих молодых, кто только что создал семью и начал жить вместе.

матем. задача

Өҫтәүенә, уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

К тому же учительница вызвала меня к доске решатьзадачу.


зыян

зыян (nominative singular)
зыяндар (nominative plural)
зыяндың (singular)
зыяндарҙың (plural)
зыянға (dative singular)
зыяндарға (dative plural)
зыянды (accusative singular)
зыяндарҙы (accusative plural)
зыянда (singular)
зыяндарҙа (plural)
зыяндан (singular)
зыяндарҙан (plural)

Из перс. زیان (ziyân) «ущерб, потеря, вред».

убыток, ущерб, урон, утрата


килен

килен (nominative singular)
килендәр (nominative plural)
килендең (singular)
килендәрҙең (plural)
киленгә (dative singular)
килендәргә (dative plural)
киленде (accusative singular)
килендәрҙе (accusative plural)
килендә (singular)
килендәрҙә (plural)
килендән (singular)
килендәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *gẹlin «невеста, невестка».

сноха; невестка

Килен күп түҙҙе, сер бирмәне.

Невестка долго терпела, виду не подавала.

молодица, молодуха, молодая женщина (только что вышедшая замуж)


киңлек

киңлек (nominative singular)
киңлектәр (nominative plural)
киңлектең (singular)
киңлектәрҙең (plural)
киңлеккә (dative singular)
киңлектәргә (dative plural)
киңлекте (accusative singular)
киңлектәрҙе (accusative plural)
киңлектә (singular)
киңлектәрҙә (plural)
киңлектән (singular)
киңлектәрҙән (plural)

Происходит от прил. киң «широкий» + -лек «аффикс абстракции, обладания свойством».

киң

Ближайшее родство

прилагательные

ширина, широта

бескрайнее пространство

широта, ширь, простор, раздолье

геогр. широта

перен. широта, обширность (взглядов, знаний и т. п.)

перен. щедрость


мәл

мәл (nominative singular)
мәлдәр (nominative plural)
мәлдең (singular)
мәлдәрҙең (plural)
мәлгә (dative singular)
мәлдәргә (dative plural)
мәлде (accusative singular)
мәлдәрҙе (accusative plural)
мәлдә (singular)
мәлдәрҙә (plural)
мәлдән (singular)
мәлдәрҙән (plural)

Из араб. محل (maḥall) ‘срок; (удобный) случай, возможность’.

время, пора; сезон

Йәйҙең иң ҡыҙыу мәле.

Самая горячаяпора лета.


мәл

способ, средство, возможность; мера


сүл

сүл (nominative singular)
сүлдәр (nominative plural)
сүлдең (singular)
сүлдәрҙең (plural)
сүлгә (dative singular)
сүлдәргә (dative plural)
сүлде (accusative singular)
сүлдәрҙе (accusative plural)
сүлдә (singular)
сүлдәрҙә (plural)
сүлдән (singular)
сүлдәрҙән (plural)

геогр. пустыня


оя

оя (nominative singular)
оялар (nominative plural)
ояның (singular)
ояларҙың (plural)
ояға (dative singular)
ояларға (dative plural)
ояны (accusative singular)
ояларҙы (accusative plural)
ояла (singular)
ояларҙа (plural)
оянан (singular)
ояларҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *uja "гнездо".

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Птенцы белой совы вылупляются по одному в день, поэтому птенцы в одномгнезде разновозрастны (букв. разного роста) и младшие часто погибают.

Сыйырсыҡ ояһына инеп китте.

Скворец залетел в скворечник.

нора, логово

Бүре ояһы.

Волчьелогово.

Эт ояһы.

Собачьябудка.

перен. неодобр. прибежище, притон, логово

прибежище, притон, логово

Баҙар янындағы туҡталыш күптән инде берәҙәктәр, эскеселәр ояһына әүерелгән.

Остановка рядом с рынком давно превратилась вприбежище бомжей и пьяниц.


тырма

тырма (nominative singular)
тырмалар (nominative plural)
тырманың (singular)
тырмаларҙың (plural)
тырмаға (dative singular)
тырмаларға (dative plural)
тырманы (accusative singular)
тырмаларҙы (accusative plural)
тырмала (singular)
тырмаларҙа (plural)
тырманан (singular)
тырмаларҙан (plural)

Восходит к пратюркск. *dɨrŋa- «скрести, царапать».


кер

кер (nominative singular)
керҙәр (nominative plural)
керҙең (singular)
керҙәрҙең (plural)
кергә (dative singular)
керҙәргә (dative plural)
керҙе (accusative singular)
керҙәрҙе (accusative plural)
керҙә (singular)
керҙәрҙә (plural)
керҙән (singular)
керҙәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. kir «грязь», восходит к пратюркск. *kir «грязь».

бельё (подлежащее стирке и только что выстиранное)

грязь (на теле и белье)

перен. дурная, плохая мысль (в отношении кого-чего-либо)


хисап

хисап (nominative singular)
хисаптар (nominative plural)
хисаптың (singular)
хисаптарҙың (plural)
хисапҡа (dative singular)
хисаптарға (dative plural)
хисапты (accusative singular)
хисаптарҙы (accusative plural)
хисапта (singular)
хисаптарҙа (plural)
хисаптан (singular)
хисаптарҙан (plural)

Из араб. حساب (ḥisāb) ‘исчисление; счёт, расчёт’. См. ткж. иҫәп.

исчисление, подсчёт, учёт; счёт

прям. и перен. отчёт

разг. арифметика


ырым

ырым (nominative singular)
ырымдар (nominative plural)
ырымдың (singular)
ырымдарҙың (plural)
ырымға (dative singular)
ырымдарға (dative plural)
ырымды (accusative singular)
ырымдарҙы (accusative plural)
ырымда (singular)
ырымдарҙа (plural)
ырымдан (singular)
ырымдарҙан (plural)

Происходит от ??

заговор, средство (лечебное)


туфан

туфан (nominative singular)
туфандар (nominative plural)
туфандың (singular)
туфандарҙың (plural)
туфанға (dative singular)
туфандарға (dative plural)
туфанды (accusative singular)
туфандарҙы (accusative plural)
туфанда (singular)
туфандарҙа (plural)
туфандан (singular)
туфандарҙан (plural)

От арабск. طوفان «всемирный потоп».

мифол., религ. всемирный потоп

всемирный потоп

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

И в самом деле, куда Ной причалил свой ковчег после того, как сошли воды Всемирного потопа?

«Нухтың кәмәһе ҡайҙа?», 06-04-2010 гг. // «Йәшлек»

Нухтың кәмәһе ҡайҙа?

перен. сильное наводнение, потоп

сильное наводнение, потоп


фәлсәфә

фәлсәфә (nominative singular)
фәлсәфәләр (nominative plural)
фәлсәфәнең (singular)
фәлсәфәләрҙең (plural)
фәлсәфәгә (dative singular)
фәлсәфәләргә (dative plural)
фәлсәфәне (accusative singular)
фәлсәфәләрҙе (accusative plural)
фәлсәфәлә (singular)
фәлсәфәләрҙә (plural)
фәлсәфәнән (singular)
фәлсәфәләрҙән (plural)

Из арабск. فلسفة (falsafa) «философия», далее из др.-греч. φιλοσοφία «любомудрие, любовь к мудрости», далее из φιλία «дружба, любовь» + σοφία «мудрость».

фәлсәфәүи

Ближайшее родство

прилагательные

Фәлсәфә фәндәре докторы.

доктор философских наук.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Суфизм оказал большое влияние на духовный мир, науку, философию и литературу мусульманского мира.

Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора.

Главным методом, используемым в философии для изучения таких вопросов, является логическое мышление и умозаключение.

мировоззрение, система взглядов на мир


яра

яра (nominative singular)
яралар (nominative plural)
яраның (singular)
яраларҙың (plural)
яраға (dative singular)
яраларға (dative plural)
яраны (accusative singular)
яраларҙы (accusative plural)
ярала (singular)
яраларҙа (plural)
яранан (singular)
яраларҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *jara «рана», от которой в числе прочего произошли: башк., кумыкск., ногайск., тат. яра, казахск., кирг. жара, карач.-балк. джара, азерб., гагаузск., крымск.-тат., турецк., узб. yara, туркм. ýara и др.

яралы

Ближайшее родство

прилагательные

яралау

Ближайшее родство

рана, ранение (раневой)

Тәрән яра.

Глубокаярана.

перен. душевная боль, психическая травма

душевная боль, психическая травма

Йөрәк яраһы.

Психическаятравма.


Сербия

Происходит от ??


түр

түр (nominative singular)
түрҙәр (nominative plural)
түрҙең (singular)
түрҙәрҙең (plural)
түргә (dative singular)
түрҙәргә (dative plural)
түрҙе (accusative singular)
түрҙәрҙе (accusative plural)
түрҙә (singular)
түрҙәрҙә (plural)
түрҙән (singular)
түрҙәрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *tör «место против входа, почётное место».

передний, дальний от входа угол в доме

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

Бабушка, смотревшая телевизор сидя на диване в дальнем углу дома, попыталась встать, увидев нас, (но) мы сами подошли к ней.

«Нурлыйыһан инәй», 07-11-2011 гг. // «Башҡортостан»

Нурлыйыһан инәй

Башҡортостан

этногр. почётное место в доме (для самых уважаемых гостей)


амфибия

зоол. амфибия; земноводное

амфибия; земноводное


һүҙлек

һүҙлек (nominative singular)
һүҙлектәр (nominative plural)
һүҙлектең (singular)
һүҙлектәрҙең (plural)
һүҙлеккә (dative singular)
һүҙлектәргә (dative plural)
һүҙлекте (accusative singular)
һүҙлектәрҙе (accusative plural)
һүҙлектә (singular)
һүҙлектәрҙә (plural)
һүҙлектән (singular)
һүҙлектәрҙән (plural)

От башк. һүҙ + -лек "аффикс абстракции, обладания качеством".

һүҙ

Ближайшее родство

существительные


айыу

айыу (nominative singular)
айыуҙар (nominative plural)
айыуҙың (singular)
айыуҙарҙың (plural)
айыуға (dative singular)
айыуҙарға (dative plural)
айыуҙы (accusative singular)
айыуҙарҙы (accusative plural)
айыуҙа (singular)
айыуҙарҙа (plural)
айыуҙан (singular)
айыуҙарҙан (plural)

зоол. медведь


ауыҙ

ауыҙ (nominative singular)
ауыҙҙар (nominative plural)
ауыҙҙың (singular)
ауыҙҙарҙың (plural)
ауыҙға (dative singular)
ауыҙҙарға (dative plural)
ауыҙҙы (accusative singular)
ауыҙҙарҙы (accusative plural)
ауыҙҙа (singular)
ауыҙҙарҙа (plural)
ауыҙҙан (singular)
ауыҙҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *āgıŕ «рот», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. aγïz, баш. ауыҙ, хакаск., шорск., тувинск. аас, южн.-алтайск. оос, киргизск. ооз, казахск. ауыз, карач.-балкарск. аууз, кумыкск. авуз, ногайск., тат. авыз, узбекск. ogʻiz, азерб., крымск.-тат., турецк. ağız, гагауз. aaz, туркменск. agyz и др.

анат. рот; уста

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.

Птица Умай тут же надела свою шубку и прилетела, поцеловала лежащего мёртвым Урал-батыра в уста.

перен. устный источник

устный источник

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алған.

Все данные записаны от (из уст) живых свидетелей.

перен. входное отверстие; лаз

входное отверстие; лаз

Мәмерйә ауыҙы

вход в пещеру.

тоҡ ауыҙы

горловина мешка.

горлышко (сосуда)


бәлә

бәлә (nominative singular)
бәләләр (nominative plural)
бәләнең (singular)
бәләләрҙең (plural)
бәләгә (dative singular)
бәләләргә (dative plural)
бәләне (accusative singular)
бәләләрҙе (accusative plural)
бәләлә (singular)
бәләләрҙә (plural)
бәләнән (singular)
бәләләрҙән (plural)

От араб. بَلَاء ‘беда’.

беда (Акмулла)

Дуҫ бәләлә һынала.

друг познаётся (букв. испытывается) в беде.

Бәләнән имен булыр телен баҡҡан.

Осмотрительность при разговоре спасет от беды.


көҙ

көҙ (nominative singular)
көҙҙәр (nominative plural)
көҙҙөң (singular)
көҙҙәрҙең (plural)
көҙгә (dative singular)
көҙҙәргә (dative plural)
көҙҙө (accusative singular)
көҙҙәрҙе (accusative plural)
көҙҙә (singular)
көҙҙәрҙә (plural)
көҙҙән (singular)
көҙҙәрҙән (plural)

От пратюркск. *gǖŕ «осень», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. küz «осень», башк. көҙ, казахск., кирг. күз, карач.-балк. кюз «ранняя осень», кр.-тат. küz, кумыкск. гюз, ногайск. куьз, тат. көз (köz), тур. güz, уйгурск. كۈز (küz), узб. kuz и др.

осень (осенний)

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

С ранней весны до позднейосени.

Яҙ йәме сәскә менән, көҙ йәме көлтә менән.

Весна красна цветами, аосень — снопами.


шишәмбе

шишәмбе (nominative singular)
шишәмбеләр (nominative plural)
шишәмбенең (singular)
шишәмбеләрҙең (plural)
шишәмбегә (dative singular)
шишәмбеләргә (dative plural)
шишәмбене (accusative singular)
шишәмбеләрҙе (accusative plural)
шишәмбелә (singular)
шишәмбеләрҙә (plural)
шишәмбенән (singular)
шишәмбеләрҙән (plural)

Из перс. سهشنبه (se-šanbe) ‘вторник’.


шәмбе

шәмбе (nominative singular)
шәмбеләр (nominative plural)
шәмбенең (singular)
шәмбеләрҙең (plural)
шәмбегә (dative singular)
шәмбеләргә (dative plural)
шәмбене (accusative singular)
шәмбеләрҙе (accusative plural)
шәмбелә (singular)
шәмбеләрҙә (plural)
шәмбенән (singular)
шәмбеләрҙән (plural)

Из перс. شنبه (šanbe) ‘суббота’, далее из арабского.


йәкшәмбе

jæk.ˈʃæm.bɪ̞

йәкшәмбе (nominative singular)
йәкшәмбеләр (nominative plural)
йәкшәмбенең (singular)
йәкшәмбеләрҙең (plural)
йәкшәмбегә (dative singular)
йәкшәмбеләргә (dative plural)
йәкшәмбене (accusative singular)
йәкшәмбеләрҙе (accusative plural)
йәкшәмбелә (singular)
йәкшәмбеләрҙә (plural)
йәкшәмбенән (singular)
йәкшәмбеләрҙән (plural)

Из перс. یکشنبه (yek-šanbe) ‘воскресенье’.


кешелек

kɪ̞.ʃɪ̞.ˈlɪ̞k

кешелек (nominative singular)
кешелектәр (nominative plural)
кешелектең (singular)
кешелектәрҙең (plural)
кешелеккә (dative singular)
кешелектәргә (dative plural)
кешелекте (accusative singular)
кешелектәрҙе (accusative plural)
кешелектә (singular)
кешелектәрҙә (plural)
кешелектән (singular)
кешелектәрҙән (plural)

От башк. кеше «человек» + башк. -лек «аффикс абстракции, множества, группы объектов; обладания свойством».

кеше

Ближайшее родство

существительные

кешелекле

Ближайшее родство

прилагательные

кешелекһеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

человечество, человеческое общество (человеческий)

человечность

то, что свойственно, присуще человеку (человеческий)


шаршамбы

ʂɑr.ˈʂɑm.bɯ̞

шаршамбы (nominative singular)
шаршамбылар (nominative plural)
шаршамбының (singular)
шаршамбыларҙың (plural)
шаршамбыға (dative singular)
шаршамбыларға (dative plural)
шаршамбыны (accusative singular)
шаршамбыларҙы (accusative plural)
шаршамбыла (singular)
шаршамбыларҙа (plural)
шаршамбынан (singular)
шаршамбыларҙан (plural)

Из перс. چهارشنبه (čahâr-šanbe) ‘среда (день недели)’.

среда (день недели)


алмаш

алмаш (nominative singular)
алмаштар (nominative plural)
алмаштың (singular)
алмаштарҙың (plural)
алмашҡа (dative singular)
алмаштарға (dative plural)
алмашты (accusative singular)
алмаштарҙы (accusative plural)
алмашта (singular)
алмаштарҙа (plural)
алмаштан (singular)
алмаштарҙан (plural)

Происходит от ??

замена, подмена; альтернатива

Донъяны көнбайышлаштырыуға алмаш бармы, әллә беҙгә манҡорт булырға яҙғанмы?

Есть ли альтернатива вестернизации мира, или нам суждено стать манкуртами?

лингв. местоимение


килеш

килеш (nominative singular)
килештәр (nominative plural)
килештең (singular)
килештәрҙең (plural)
килешкә (dative singular)
килештәргә (dative plural)
килеште (accusative singular)
килештәрҙе (accusative plural)
килештә (singular)
килештәрҙә (plural)
килештән (singular)
килештәрҙән (plural)

От глагола килеү в знач. "выражаться, обозначаться, сочетаться".

лингв. падеж

Килеш менән үҙгәреү

склонение (букв. изменение по падежам)

адъектив. падежный

Килеш ялғауы

падежное окончание


Себер

Себер (nominative singular)
Себерҙең (singular)
Себергә (dative singular)
Себерҙе (accusative singular)
Себерҙә (singular)
Себерҙән (singular)

Из русск. Сибирь

геогр. Сибирь

Көнбайыш Себер

ЗападнаяСибирь

разг. севера; нефтедобывающие регионы в Западной Сибири

Ринат Себерҙә вахта ысулы менән эшләй.

Ринат работает насевере вахтовым методом.

адъектив. сибирский


сөй

сөй (nominative singular)
сөйҙәр (nominative plural)
сөйҙөң (singular)
сөйҙәрҙең (plural)
сөйгә (dative singular)
сөйҙәргә (dative plural)
сөйҙө (accusative singular)
сөйҙәрҙе (accusative plural)
сөйҙә (singular)
сөйҙәрҙә (plural)
сөйҙән (singular)
сөйҙәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *čib «гвоздь». Когнаты: тур. çivi

гвоздь; шпилька

разг. вешалка

чека; чекушка телеги


йома

йома (nominative singular)
йомалар (nominative plural)
йоманың (singular)
йомаларҙың (plural)
йомаға (dative singular)
йомаларға (dative plural)
йоманы (accusative singular)
йомаларҙы (accusative plural)
йомала (singular)
йомаларҙа (plural)
йоманан (singular)
йомаларҙан (plural)

Из араб. الجمعة (jumʿa) ‘пятница’.


туң

Происходит от ??

мёрзлый, мороженый

Ҡыш ҡарһыҙ булғанға ер туң, һыу ергә һеңә алмай, шуға йылғалар таша.

Зима была бесснежной, почва промёрзла, вода не впитывается в почву, вследствие чего реки разливаются.

перен. равнодушный, чёрствый

равнодушный, чёрствый

перен. тупой

туң кеше

тупой человек

перен., диал. неспелый, ещё твёрдый

неспелый, ещё твёрдый


туң

Происходит от ??

мерзлота, мерзлость

мёрзлая, подмороженная поверхность; наст


төр

төр (nominative singular)
төрҙәр (nominative plural)
төрҙөң (singular)
төрҙәрҙең (plural)
төргә (dative singular)
төрҙәргә (dative plural)
төрҙө (accusative singular)
төрҙәрҙе (accusative plural)
төрҙә (singular)
төрҙәрҙә (plural)
төрҙән (singular)
төрҙәрҙән (plural)

Восходит к пратюркск. *tür «вид, разновидность».

вид, разновидность

биол. вид (видовой)

вид (видовой)

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

Этотвид пауков распространён в Средней Азии и на юге России.


кис

кис (nominative singular)
кистәр (nominative plural)
кистең (singular)
кистәрҙең (plural)
кискә (dative singular)
кистәргә (dative plural)
кисте (accusative singular)
кистәрҙе (accusative plural)
кистә (singular)
кистәрҙә (plural)
кистән (singular)
кистәрҙән (plural)

Происходит от ??

киске

Ближайшее родство

прилагательные

кисәге

Ближайшее родство


ҡәһүә

ҡәһүә (nominative singular)
ҡәһүәләр (nominative plural)
ҡәһүәнең (singular)
ҡәһүәләрҙең (plural)
ҡәһүәгә (dative singular)
ҡәһүәләргә (dative plural)
ҡәһүәне (accusative singular)
ҡәһүәләрҙе (accusative plural)
ҡәһүәлә (singular)
ҡәһүәләрҙә (plural)
ҡәһүәнән (singular)
ҡәһүәләрҙән (plural)

Происходит от арабск. قهوة (qahwa, первоначально означало вид вина). В ряде европейских языков слово заимств. через тур. kahve. Дальнейшее происхождение неизвестно; возможно, что qahwah произошло от имени эфиопского региона Каффы, родины кофейного дерева (в самом Каффе кофе называется «buno» или «bunna»).

кофе (напиток)

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

Осенними днями, укутавшись в тёплое одеяло, вы просто распиваете горячийкофе.

кофе (зёрна)

ботан. кофе (растение) (Coffea)

кофе (растение) (Coffea)


таныш

таныш (nominative singular)
таныштар (nominative plural)
таныштың (singular)
таныштарҙың (plural)
танышҡа (dative singular)
таныштарға (dative plural)
танышты (accusative singular)
таныштарҙы (accusative plural)
танышта (singular)
таныштарҙа (plural)
таныштан (singular)
таныштарҙан (plural)

Происходит от ??

адъектив. знакомый, известный

знакомый, известный

Был йыр миңә таныш.

Эта песня мнезнакома.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

В городских условиях не принято (букв. нет обычая) здороваться с незнакомыми людьми, поэтому это обыкновение среди узбеков мне показалось очень странным.

знакомец; знакомый


ете

Общетюркское.

в сложн. сл. переводится компонентом семи-

ете ҡатлы


сана

сана (nominative singular)
саналар (nominative plural)
сананың (singular)
саналарҙың (plural)
санаға (dative singular)
саналарға (dative plural)
сананы (accusative singular)
саналарҙы (accusative plural)
санала (singular)
саналарҙа (plural)
сананан (singular)
саналарҙан (plural)

Общетюрк. *čana "сани".
По М.Фасмеру, совпадение с русск. сани случайно.

Утын санаһы

Иртәнгеһен атайым санаға ат егеп утынға китте

Наутро отец запряг в сани лошадь и поехал за дровами

санки, салазки

Балалар тауҙан сана шыуа

дети катаются с горы на санках

адъектив. санный

Сана юлы


үт

үт (nominative singular)
үттең (singular)
үткә (dative singular)
үтте (accusative singular)
үттә (singular)
үттән (singular)

Общетюркское; восходит к пратюркск. *ȫt «желчь».

физиол. жёлчь, желчь (жёлчный, желчный)

жёлчь, желчь (жёлчный, желчный)


төп

төп (nominative singular)
төптәр (nominative plural)
төптең (singular)
төптәрҙең (plural)
төпкә (dative singular)
төптәргә (dative plural)
төпте (accusative singular)
төптәрҙе (accusative plural)
төптә (singular)
төптәрҙә (plural)
төптән (singular)
төптәрҙән (plural)

Происходит от ??

дно (водоёма), почва, грунт

дно, донышко

глубь, глубина; место, расположенное внутри чего-либо

Йөҙ төп бәрәңге.

Стокустов картофеля.

перен. остаток чего-либо

остаток чего-либо


төп

Происходит от ??

основной, главный

Төп сәбәп.

Главная причина.

Тираж, билдәле булыуынса, баҫма абруйының төп күрһәткесе.

Тираж, как известно, являетсяосновным показателем авторитета печатного издания.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.

Умение входить в разные образы — этоглавный навык актёра.

Өфө аэропорты — республикабыҙҙың төп һауа ҡапҡаһы

Уфимский аэропорт —главные воздушные ворота (нашей) республики.


йәнлек

йәнлек (nominative singular)
йәнлектәр (nominative plural)
йәнлектең (singular)
йәнлектәрҙең (plural)
йәнлеккә (dative singular)
йәнлектәргә (dative plural)
йәнлекте (accusative singular)
йәнлектәрҙе (accusative plural)
йәнлектә (singular)
йәнлектәрҙә (plural)
йәнлектән (singular)
йәнлектәрҙән (plural)

От башк. йән «душа» + -лек "аффикс абстракции, обладания качеством".

Ай, көн һайын Уралға төрлө йәнлек тулған, ти.

С каждым днём и месяцем на Урал прибывали разные звери.

«Урал-батыр»

Урал-батыр


Сицилия

Из лат. Sicilia «Сицилия», далее из др.-греч. Σικελία «Сикелия», от этнонима Σίκελος «сицилы (варианты: сиканы, сикулы)», далее из неустановленной формы.


һаҡал

һаҡал (nominative singular)
һаҡалдар (nominative plural)
һаҡалдың (singular)
һаҡалдарҙың (plural)
һаҡалға (dative singular)
һаҡалдарға (dative plural)
һаҡалды (accusative singular)
һаҡалдарҙы (accusative plural)
һаҡалда (singular)
һаҡалдарҙа (plural)
һаҡалдан (singular)
һаҡалдарҙан (plural)


хайуан

хайуан (nominative singular)
хайуандар (nominative plural)
хайуандың (singular)
хайуандарҙың (plural)
хайуанға (dative singular)
хайуандарға (dative plural)
хайуанды (accusative singular)
хайуандарҙы (accusative plural)
хайуанда (singular)
хайуандарҙа (plural)
хайуандан (singular)
хайуандарҙан (plural)

Из араб. حيوان (ḥayawān) ‘зверь, животное’.

Йорт хайуандары

домашниеживотные

Төрлө йәшәү шарттарына һәм мөхиттәргә еңел яраҡлышыусан, төрлө аҙыҡтан туҡлана алған хайуан.

Животное, легко приспосабливающееся к различным условиям существования и окружающим средам, могущее питаться различной пищей.


яҙ

яҙ (nominative singular)
яҙҙар (nominative plural)
яҙҙың (singular)
яҙҙарҙың (plural)
яҙға (dative singular)
яҙҙарға (dative plural)
яҙҙы (accusative singular)
яҙҙарҙы (accusative plural)
яҙҙа (singular)
яҙҙарҙа (plural)
яҙҙан (singular)
яҙҙарҙан (plural)

весна (весенний)


көҙгө

көҙгө (nominative singular)
көҙгөләр (nominative plural)
көҙгөнөң (singular)
көҙгөләрҙең (plural)
көҙгөгә (dative singular)
көҙгөләргә (dative plural)
көҙгөнө (accusative singular)
көҙгөләрҙе (accusative plural)
көҙгөлә (singular)
көҙгөләрҙә (plural)
көҙгөнән (singular)
көҙгөләрҙән (plural)


көҙгө

От көҙ «осень».

Көҙгө йәрминкәгә саҡырабыҙ!

Приглашаем на осеннюю ярмарку!

Көҙгө һыуыҡ елдәр иҫкәс, ҡуян үҙенә ышыҡ урын эҙләй башланы.

Когда подули холодные осенние ветра, заяц начал искать себе укромное место.


тап

тап (nominative singular)
таптар (nominative plural)
таптың (singular)
таптарҙың (plural)
тапҡа (dative singular)
таптарға (dative plural)
тапты (accusative singular)
таптарҙы (accusative plural)
тапта (singular)
таптарҙа (plural)
таптан (singular)
таптарҙан (plural)

Происходит от ??

щепка; стружка (деревянная)


тап

Происходит от ??

перен. пятно


тап

Происходит от ??

точно, точь-в-точь, как раз

тап өшө урында

точно на этом месте

Тап ул әйткәнсә булды

Вышло как раз так, как он сказал.


ғаилә

ғаилә (nominative singular)
ғаиләләр (nominative plural)
ғаиләнең (singular)
ғаиләләрҙең (plural)
ғаиләгә (dative singular)
ғаиләләргә (dative plural)
ғаиләне (accusative singular)
ғаиләләрҙе (accusative plural)
ғаиләлә (singular)
ғаиләләрҙә (plural)
ғаиләнән (singular)
ғаиләләрҙән (plural)

Из араб. عائلة (ʿāʾila) ‘семья, семейство’.

семья, семейство

Никахһыҙ ғаилә

безбрачная семья.

Ишле ғаилә

многодетная семья.

Ғаиләгә алыҫтаныраҡ ҡүнаҡ килһә, хужа кеше әҙерленеп, туған-тыумасаны, күрше-күленен, яҡын күргән дуҫ-иптәштәрен мәжлескә саҡыра

Если в семью приезжает гость издалека, хозяин готовится, приглашает на обед родственников, соседей, близких друзей

адъектив. семейный

Ғаилә усағы

семейный очаг

Ғаилә хәле

семейное положение

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

Основы семейного счастья закладываются в первый год (брака).

биол. семейство

Эт һымаҡтар ғаиләһе

Семейство псовых


танау

танау (nominative singular)
танауҙар (nominative plural)
танауҙың (singular)
танауҙарҙың (plural)
танауға (dative singular)
танауҙарға (dative plural)
танауҙы (accusative singular)
танауҙарҙы (accusative plural)
танауҙа (singular)
танауҙарҙа (plural)
танауҙан (singular)
танауҙарҙан (plural)

Заимствование из монгольских; протомонг. *tanaɣa "крылья носа, часть лица вокруг носа".

анат. нос (человека)

нос (человека)

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

Нигматула перестал есть, (а) ночью хлюпал носом от насморка.

Яныбай Хамматов, «Бөртөкләп йыйыла алтын.»

Яныбай Хамматов

Бөртөкләп йыйыла алтын.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Купите в аптеке спрей, изготовленный на основе морской воды, и промывайте нос несколько раз в день.


ҡырмыҫҡа

qɯ̞r.mɯ̞θ.ˈqɑ

ҡырмыҫҡа (nominative singular)
ҡырмыҫҡалар (nominative plural)
ҡырмыҫҡаның (singular)
ҡырмыҫҡаларҙың (plural)
ҡырмыҫҡаға (dative singular)
ҡырмыҫҡаларға (dative plural)
ҡырмыҫҡаны (accusative singular)
ҡырмыҫҡаларҙы (accusative plural)
ҡырмыҫҡала (singular)
ҡырмыҫҡаларҙа (plural)
ҡырмыҫҡанан (singular)
ҡырмыҫҡаларҙан (plural)

Общетюркское; пратюрк. *qumyr-ska > др.-тюрк. (др.-уйг.) *qumursγa "муравей" > пракыпч. *qumursqa.
Метатеза в башкирском упрощает стечение согласных.

энтомол. муравей

Һары ҡырмыҫҡа.

Красный (букв. жёлтый)муравей.

Беҙ ҙә, ҡырмыҫҡалар кеүек, ниндәйҙер бер һөнәр өсөн тыумайбыҙ микән?

Не рождаемся ли мы и мы, какмуравьи, для какого-то конкретного ремесла?

адъектив. муравьиный

Ҡырмыҫҡа майы

муравьиное масло.


уҡ

уҡ (nominative singular)
уҡтар (nominative plural)
уҡтың (singular)
уҡтарҙың (plural)
уҡҡа (dative singular)
уҡтарға (dative plural)
уҡты (accusative singular)
уҡтарҙы (accusative plural)
уҡта (singular)
уҡтарҙа (plural)
уҡтан (singular)
уҡтарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *oq «стрела».

Уҡсы

Ближайшее родство

имена собственные

Һауаларға уҡ сойорғоттом, ҡарлуғасҡа тейҙе уҡҡынам.

Ввысь метнул [я] стрелу; в ласточку попала моястрела.

«Салават Юлаев»

Салават Юлаев

стрелка (символ — указатель направления)

техн. стрела

крандың уғы

стрела крана


уҡ

Происходит от ??

Ближайшее родство

с указ. мест, употр. для подчеркивания сходства

шул уҡ

тот же, такой же

со словами, указывающими на время совершения действия ещё, ещё тогда, тогда же, сразу же, как только, уже

шунда уҡ

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

Уже в этом году будут установлены светофоры, на городских магистралях (будет установлено) большое количество (дорожных) камер.

«ЮХХДИ-ны үҙгәрештәр көтә», 19-04-2011 гг. // «Йәшлек»

ЮХХДИ-ны үҙгәрештәр көтә

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

Уфимцы не уступили — мяч в первый раз попал в ворота гостейуже на девятой минуте.

со словами, указывающими предел совершения действия даже, вплоть до

Ауылға уҡ барып етеү.

Дойти до самой деревни.

с некоторыми прил. в достаточной степени, изрядно, довольно-таки

шаҡтай уҡ

довольно-таки, изрядно

Өй улай уҡ насар түгел.

Домик не так уж плох.


ҡыҙ

ҡыҙ (nominative singular)
ҡыҙҙар (nominative plural)
ҡыҙҙың (singular)
ҡыҙҙарҙың (plural)
ҡыҙға (dative singular)
ҡыҙҙарға (dative plural)
ҡыҙҙы (accusative singular)
ҡыҙҙарҙы (accusative plural)
ҡыҙҙа (singular)
ҡыҙҙарҙа (plural)
ҡыҙҙан (singular)
ҡыҙҙарҙан (plural)

От пратюркск. *kɨ̄ŕ «девушка; женщина», от которой в числе прочего произошли: др.- тюрк. qïz, азерб. qız (гыз; قیز), башк. ҡыҙ, гагаузск. kız, казахск. қыз, каракалп. qız, караимск. кыз, карач.-балк., кумыкск. къыз, кирг. кыз, кр.-тат. qız, ногайск. кыз, османск. قیز (qïz), тат. кыз, тофалар. ӄыс, тувинск. кыс, тур. kız, туркм. gyz, узб. qiz (қиз), уйгурск. قىز (qiz), урумск. хыз, хакас. хыс, шорск. қыс, чувашск. хӗр, южн.-алтайск. кыс, долганск., якутск. кыыс.

девушка; дева

Ҡарт ҡыҙ

старая дева.

Бәләкәс ҡыҙым ошоғаса ҡыҙылса менән дә, сәсәк менән дә ауырыманы.

Моя младшая дочь до сих пор не болела ни корью, ни оспой.

Зайнаб Биишева.

Зайнаб Биишева.


әжәл

әжәл (nominative singular)
әжәлдәр (nominative plural)
әжәлдең (singular)
әжәлдәрҙең (plural)
әжәлгә (dative singular)
әжәлдәргә (dative plural)
әжәлде (accusative singular)
әжәлдәрҙе (accusative plural)
әжәлдә (singular)
әжәлдәрҙә (plural)
әжәлдән (singular)
әжәлдәрҙән (plural)

От арабск. أجل (ʾajal) «конец, судьба, смерть».

смерть, кончина, смертный час


дәүләт

дәүләт (nominative singular)
дәүләттәр (nominative plural)
дәүләттең (singular)
дәүләттәрҙең (plural)
дәүләткә (dative singular)
дәүләттәргә (dative plural)
дәүләтте (accusative singular)
дәүләттәрҙе (accusative plural)
дәүләттә (singular)
дәүләттәрҙә (plural)
дәүләттән (singular)
дәүләттәрҙән (plural)

Происходит от арабск. دولة (dawla(t)) «государство».

Тоталитар дәүләт

тоталитарное государство.

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

Чтобы быть патриотом, нужно (,чтобы было) государство.

адъектив. государственный

государственный

дәүләт теле

государственный язык.


ҡатын-ҡыҙ

ҡатын-ҡыҙ (nominative singular)
ҡатын-ҡыҙҙар (nominative plural)
ҡатын-ҡыҙҙың (singular)
ҡатын-ҡыҙҙарҙың (plural)
ҡатын-ҡыҙға (dative singular)
ҡатын-ҡыҙҙарға (dative plural)
ҡатын-ҡыҙҙы (accusative singular)
ҡатын-ҡыҙҙарҙы (accusative plural)
ҡатын-ҡыҙҙа (singular)
ҡатын-ҡыҙҙарҙа (plural)
ҡатын-ҡыҙҙан (singular)
ҡатын-ҡыҙҙарҙан (plural)

Из ҡатын «женщина» + ҡыҙ «девочка, девушка».

ҡатын

Ближайшее родство

существительные

ҡыҙ

Ближайшее родство

существительные

собир. женщины

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

По праздникамженщины в ауле ходили друг к другу на чай.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк

В летнюю жару самая удобная одежда дляженщин — это платье, сшитое из лёгкой ткани.

адъектив. женский

Ҡатын-ҡыҙҙар кейеме

женская одежда


үлем

үлем (nominative singular)
үлемдәр (nominative plural)
үлемдең (singular)
үлемдәрҙең (plural)
үлемгә (dative singular)
үлемдәргә (dative plural)
үлемде (accusative singular)
үлемдәрҙе (accusative plural)
үлемдә (singular)
үлемдәрҙә (plural)
үлемдән (singular)
үлемдәрҙән (plural)

смерть, кончина

адъектив. смертный


йомортҡа

йомортҡа (nominative singular)
йомортҡалар (nominative plural)
йомортҡаның (singular)
йомортҡаларҙың (plural)
йомортҡаға (dative singular)
йомортҡаларға (dative plural)
йомортҡаны (accusative singular)
йомортҡаларҙы (accusative plural)
йомортҡала (singular)
йомортҡаларҙа (plural)
йомортҡанан (singular)
йомортҡаларҙан (plural)

От пратюркск. *jumurtka «яйцо», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. jumurtɣa, jumurɣa, азерб. yumurta, тур. yumurta, осман. یومورطه ((yumurta)), туркм. ýumurtga, гагауз. yımırta, башк. йомортҡа, тат. йомырка, кр.-тат. yumurta, карач.-балк. джумуртха, кумык. йымырткъа, караим. йумурта, крымчак. йымырта, казах. жұмыртқа, ног. юмыртка, кирг. жумуртка, алт. јымыртка, якут. сымыыт, долг. һымыыт, тоф. нюмурһа, тув. чуурга, хакас. нымырха, шор. ныбыртқа, чув. ҫӑмарта и др.

Тауыҡ йомортҡаһы

Әсәйем йомортҡа бешереп, ҡағыҙға төрөп муҡсама һалып ебәрҙе.

Мама сварилаяиц, завернула их в бумагу и положила их мне в сумку (в дорогу).


хоҙай

хоҙай (nominative singular)
хоҙайҙар (nominative plural)
хоҙайҙың (singular)
хоҙайҙарҙың (plural)
хоҙайға (dative singular)
хоҙайҙарға (dative plural)
хоҙайҙы (accusative singular)
хоҙайҙарҙы (accusative plural)
хоҙайҙа (singular)
хоҙайҙарҙа (plural)
хоҙайҙан (singular)
хоҙайҙарҙан (plural)

Происходит от перс. خدا «خدا, господин; господь», далее из авестийск. xvaδata- «самостоятельный».

религ. Бог; Аллах, Всевышний

Бог; Аллах, Всевышний

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.

На всё воля Всевышнего.


һыу

һыу (nominative singular)
һыуҙар (nominative plural)
һыуҙың (singular)
һыуҙарҙың (plural)
һыуға (dative singular)
һыуҙарға (dative plural)
һыуҙы (accusative singular)
һыуҙарҙы (accusative plural)
һыуҙа (singular)
һыуҙарҙа (plural)
һыуҙан (singular)
һыуҙарҙан (plural)

От пратюркск. *sub «вода», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. sub, suv, suγ, кыпчакск. suw, sū, башк. һыу, южн.-алтайск., карач.-балкарск., кирг. суу, казахск., тат. су, караимск., крымск.-тат., кумыкск., ногайск., узб. сув (suv), азерб. su (су; سو), гагаузск., тур. su, туркм. suw, каракалпакск. суў, тофаларск., шорск., хакасск. суғ, османск. صو (su), уйгурск. سۇ (су), чувашск. шыв, якутск. уу и др.

һыуһау

Ближайшее родство

һыулау

Ближайшее родство

ҡар һыуы

Купите в аптеке спрей, изготовленный на основе морскойводы, и промывайте нос несколько раз в день.

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

И в самом деле, куда Ной причалил свой ковчег после того, как сошливоды Потопа?

Нухтың кәмәһе ҡайҙа?

Һыу буйы

берег реки, озера

һыу инеү/төшөү

купаться в водоёме

һыуға батыу

перен. водопровод

Өйгә һыу индереү

провести водопровод в дом

адъектив. водный, водяной

водный, водяной

Һыу тирмәне

водяная мельница


ҡолаҡ

ҡолаҡ (nominative singular)
ҡолаҡтар (nominative plural)
ҡолаҡтың (singular)
ҡолаҡтарҙың (plural)
ҡолаҡҡа (dative singular)
ҡолаҡтарға (dative plural)
ҡолаҡты (accusative singular)
ҡолаҡтарҙы (accusative plural)
ҡолаҡта (singular)
ҡолаҡтарҙа (plural)
ҡолаҡтан (singular)
ҡолаҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *kulkak / *Kul-kak «ухо», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qulqaq «ухо», караханидск. قُلَقْ (qulaq), قُلْقاقْ (qulqaq), азерб. qulaq (гулаг; قولاق), башк. ҡолаҡ, казахск. құлақ, каракалп., кр.-тат. qulaq, карач.-балк., кумыкск. къулакъ, караим., кирг., ногайск., тувинск., южн.-алтайск. кулак, османск. قولاق (kulak), тат. колак (qolaq), тофалар. ӄулаӄ, тур., гагаузск. kulak, туркм. gulak (гулак), узб. quloq (қулоқ), уйгурск. قۇلاق (қулақ; qulaq), хакас., урум. хулах, чувашск. хӑлха, шорск. қулақ, якутск., долганск. кулгаах. Пратюрк. родственно прамонг. *kulkï «ушная сера; среднее ухо» (ср. монг. хулхи (ᠬᠤᠯᠢᠬᠢ) «ушная сера; внутреннее ухо»). Монг. форму трудно объяснить как тюрк. заимствование; ср. также пратунгусоманьчжур. *xūl- «звук». Восходит к праалтайск. *k`ū̀jlu ( ~ -o) «ухо; слышать».

анат. ухо; уши

перен. ушко, уши

бүректең ҡолағы

астрон. ореол, венец, гало

ореол, венец, гало


йыр

йыр (nominative singular)
йырҙар (nominative plural)
йырҙың (singular)
йырҙарҙың (plural)
йырға (dative singular)
йырҙарға (dative plural)
йырҙы (accusative singular)
йырҙарҙы (accusative plural)
йырҙа (singular)
йырҙарҙа (plural)
йырҙан (singular)
йырҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *jɨr «песня», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. ır, yır, баш., кумыкск. йыр, тувинск., хакаск., кирг. ыр, якут. ырыа, крымск.-тат. yır, турецк. yır и др.

йырсы

Ближайшее родство

существительные

йыраусы

Ближайшее родство

существительные

йырлау

Ближайшее родство

Бишек йыры

колыбельная (букв. песня колыбели).

Ауылдан ауылға, йәйләүҙән йәйләүгә йөрөп, Мөхәмәтша ағай бихисап башҡорт йырҙарын, ҡобайырҙарын, риүәтәттәрен, таҡмаҡтарын яҙып алған.

Ездя из аула в аул, с кочевья на кочевья,Мухаметша-агай (Бурангулов) записал бесчисленное количество башкирских песен, кубаиров, легенд и частушек.

адъектив. песенный


һауа

һауа (nominative singular)
һауаның (singular)
һауаға (dative singular)
һауаны (accusative singular)
һауала (singular)
һауанан (singular)

саф һауа

чистый воздух

һауа баҫымы

атмосферное давление

һауа торошо

прогноз погоды

һауа алмашына

погода меняется


тауыш

тауыш (nominative singular)
тауыштар (nominative plural)
тауыштың (singular)
тауыштарҙың (plural)
тауышҡа (dative singular)
тауыштарға (dative plural)
тауышты (accusative singular)
тауыштарҙы (accusative plural)
тауышта (singular)
тауыштарҙа (plural)
тауыштан (singular)
тауыштарҙан (plural)

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

Из аула слышен звук азана, призывающий мусульман к намазу.


Ҡояш

Ҡояш (nominative singular)
Ҡояштар (nominative plural)
Ҡояштың (singular)
Ҡояштарҙың (plural)
Ҡояшҡа (dative singular)
Ҡояштарға (dative plural)
Ҡояшты (accusative singular)
Ҡояштарҙы (accusative plural)
Ҡояшта (singular)
Ҡояштарҙа (plural)
Ҡояштан (singular)
Ҡояштарҙан (plural)

См. этимологию ҡояш.

ҡояш

Ближайшее родство

существительные

Солнце (из гороскопа).

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ

В четверг ночью будет солнечное затмение; его влияние будет продолжаться всю неделю


аҙна

аҙна (nominative singular)
аҙналар (nominative plural)
аҙнаның (singular)
аҙналарҙың (plural)
аҙнаға (dative singular)
аҙналарға (dative plural)
аҙнаны (accusative singular)
аҙналарҙы (accusative plural)
аҙнала (singular)
аҙналарҙа (plural)
аҙнанан (singular)
аҙналарҙан (plural)

От перс. آدينه (âdine) ‘пятница’.
В мусульманской традиции самым важным днём недели является пятница. Таким образом, это случай метонимии.

неделя (из гороскопа).

Майҙың тәүге аҙнаһы үтеп тә китте.

Вот и прошла перваянеделя мая.

Бер аҙналай интегеп, табипҡа барҙым.

Промучившись снеделю, я пошёл к врачу.

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

В четверг ночью будет солнечное затмение; его влияние будет продолжаться всюнеделю.


аҙналыҡ

аҙналыҡ (nominative singular)
аҙналыҡтар (nominative plural)
аҙналыҡтың (singular)
аҙналыҡтарҙың (plural)
аҙналыҡҡа (dative singular)
аҙналыҡтарға (dative plural)
аҙналыҡты (accusative singular)
аҙналыҡтарҙы (accusative plural)
аҙналыҡта (singular)
аҙналыҡтарҙа (plural)
аҙналыҡтан (singular)
аҙналыҡтарҙан (plural)

От башк. аҙна «неделя» + -лыҡ "аффикс группы предметов, абстракции, обладания качеством".

еженедельник

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде

Со временем газета стала четырёхстраничным еженедельником, печатающимся в полном цвете.

недельная кампания

Илдә тәмәке тартыуға ҡаршы аҙналыҡ башланды

В страте началась недельная кампания против табакокурения.

адъектив. недельный, еженедельный

недельный, еженедельный

Аҙналыҡ йондоҙнамә

гороскоп на неделю.

Спорт ваҡиғаларына аҙналыҡ күҙәтеү

Еженедельный обзор спортивных событий.


сәғәт

сәғәт (nominative singular)
сәғәттәр (nominative plural)
сәғәттең (singular)
сәғәттәрҙең (plural)
сәғәткә (dative singular)
сәғәттәргә (dative plural)
сәғәтте (accusative singular)
сәғәттәрҙе (accusative plural)
сәғәттә (singular)
сәғәттәрҙә (plural)
сәғәттән (singular)
сәғәттәрҙән (plural)

Кеҫә сәғәте

карманные часы

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

В наши дни наручные часы показывают не только время, но и статус человека (=владельца).


сәғәт

От арабск. ساعة (sā3a(t)) «час; часы».

Һәр сәғәт башында эфирҙа яңылыҡтар сығарылышы яңғырай

В начале каждого часа в эфир выходит выпуск новостей


тарма

тарма (nominative singular)
тарманың (singular)
тармаға (dative singular)
тарманы (accusative singular)
тармала (singular)
тарманан (singular)

Происходит от ??

ботан. конопля (конопляный)

конопля (конопляный)


ҡағыҙ

ҡағыҙ (nominative singular)
ҡағыҙҙар (nominative plural)
ҡағыҙҙың (singular)
ҡағыҙҙарҙың (plural)
ҡағыҙға (dative singular)
ҡағыҙҙарға (dative plural)
ҡағыҙҙы (accusative singular)
ҡағыҙҙарҙы (accusative plural)
ҡағыҙҙа (singular)
ҡағыҙҙарҙа (plural)
ҡағыҙҙан (singular)
ҡағыҙҙарҙан (plural)

Др.-тюрк. (караханид.) kaγïd ~ kaγaδ ~ qaγaz ~ qaγat "бумага", из перс. کاغذ (kâğaz) «бумага».

Әсәйем йомортҡа бешереп, ҡағыҙға төрөп муҡсама һалып ебәрҙе

Мама сварила яиц, завернула их в бумагу и положила их мне в сумку (в дорогу).

Ботаҡтар сей булһа, ҡағыҙға ут төртөп яндыр.

Если ветки сырые, подожги бумагу, чтобы развести огонь

Латин шрифтында нәшер ителгән гәзитте тарих туҙаны ныҡ баҫҡан, ҡағыҙы ҡатыланып, һары төҫкә ингән, әммә хәрефтәре юйылмаған.

На газету, изданную латинским шрифтом, обильно села пыль истории; бумага затвердела и приобрела жёлтый цвет, но буквы не стёрлись.

«Көҙгө артындағы “Ҡыҙыл Башҡортостан”», 26-04-2012 гг. // «Башҡортостан»

Көҙгө артындағы “Ҡыҙыл Башҡортостан”

Башҡортостан

разг. документ

адъектив. бумажный


шарап

шарап (nominative singular)
шараптар (nominative plural)
шараптың (singular)
шараптарҙың (plural)
шарапҡа (dative singular)
шараптарға (dative plural)
шарапты (accusative singular)
шараптарҙы (accusative plural)
шарапта (singular)
шараптарҙа (plural)
шараптан (singular)
шараптарҙан (plural)

От арабск. شراب (šarāb) «напиток; вино».


ҡара

От пратюркск. *kara «чёрный», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк., ср.-тюрк. qara, осман. قره (kara), тур., гагауз. kara, азерб. qara, туркм. gara, башк. ҡара, тат. кара, кирг., алт. кара, кр.-тат. qara, карач.-балк., кумык., крымчак. къара, казах. қара, ног. кара, каракалп. qara, якут. хара, долг. кара, шор. қара, тоф. ӄара, хакас. хара, тув. кара, уйг. قارا (qara), узб. qora, чув. хура и др.

чёрный (в разн. знач.) (из гороскопа.)

Күмер һатҡан һатыусының бите ҡара, күңеле аҡ.

У продавца, торгующего углём, лицочёрное, (но) душа белая.

«Эпос „Идукай и Мурадым“»

Эпос «Идукай и Мурадым»

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

Чёрная полоса осталась позади; теперь весь мир крутится вокруг вас.


тәҙрә

тәҙрә (nominative singular)
тәҙрәләр (nominative plural)
тәҙрәнең (singular)
тәҙрәләрҙең (plural)
тәҙрәгә (dative singular)
тәҙрәләргә (dative plural)
тәҙрәне (accusative singular)
тәҙрәләрҙе (accusative plural)
тәҙрәлә (singular)
тәҙрәләрҙә (plural)
тәҙрәнән (singular)
тәҙрәләрҙән (plural)

перс. > общекыпчакское *tereze "окно".
В башкирском - метатеза и закономерный переход -z- в межзубный между гласными и/или рядом с -r-.
В диалектах также представлен полноголосный вариант тәҙерә.

Тәҙрә йыуғыс шыйыҡса.

Жидкость для мытья окон.

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

Большая комната с двумя окнами, выходящими на улицу.

адъектив. оконный

Тәҙрә быялаһы

оконное стекло


аҡ

От пратюркск. *āk «белый», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. āq, азерб. ağ (ағ; آع), башк. аҡ, казахск., шорск. ақ, караим., кирг., ног., тат., тув., алт. ак, карач.-балк., кумык. акъ, каракалп. aq, кр.-тат. aq (акъ), османск. آق (ak), тур. ak, туркм. ak, узб. oq (оқ), хакас. ах, тоф. аӄ, уйгурск. ئاق (aq) и др.

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

И чёрная курица несётбелые яйца.

Бөркөттөң һорғолт ҡойроғо төбөндә арҡыры аҡ һыҙат күренә.

У основания сероватого хвоста беркута видна поперечнаябелая полоса.

чистый, не испачканный

перен. чистый, не запятнанный; честный

чистый, не запятнанный; честный

перен. добрый; благой

добрый; благой

перен. светлый; счастливый, радостный

светлый; счастливый, радостный

истор. белый, белогвардейский

белый, белогвардейский


аҡ

аҡ (nominative singular)
аҡтар (nominative plural)
аҡтың (singular)
аҡтарҙың (plural)
аҡҡа (dative singular)
аҡтарға (dative plural)
аҡты (accusative singular)
аҡтарҙы (accusative plural)
аҡта (singular)
аҡтарҙа (plural)
аҡтан (singular)
аҡтарҙан (plural)

анат. бельмо

мн. ч. истор. белые

шахм. белые (фигуры в шахматах или пешки в шашках)

молочное, молочный продукт


сәй

сәй (nominative singular)
сәйҙәр (nominative plural)
сәйҙең (singular)
сәйҙәрҙең (plural)
сәйгә (dative singular)
сәйҙәргә (dative plural)
сәйҙе (accusative singular)
сәйҙәрҙе (accusative plural)
сәйҙә (singular)
сәйҙәрҙә (plural)
сәйҙән (singular)
сәйҙәрҙән (plural)

Культурное заимствование через тюркские языки Средней Азии, далее от перс. چای (čây) < кит. 茶 ( cha4) «чай».

сәйхана

Ближайшее родство

существительные

Күк сәй

ҡаты сәй

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

По праздникам женщины в ауле ходили друг к другу на чай.


һуғыш

һуғыш (nominative singular)
һуғыштар (nominative plural)
һуғыштың (singular)
һуғыштарҙың (plural)
һуғышҡа (dative singular)
һуғыштарға (dative plural)
һуғышты (accusative singular)
һуғыштарҙы (accusative plural)
һуғышта (singular)
һуғыштарҙа (plural)
һуғыштан (singular)
һуғыштарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *soquš "война" < глагол soq- "бить, ударять" (см. башк. һуғыу) + аффикс -ïš, формирующий отглагольные существительные.

Бөйөк Ватан һуғышы

Великая Отечественная война

Ҡайһы бер өйҙәрҙән һуғышҡа икешәр, хатта өсәр ир кеше киткән.

Из некоторых домов на фронт ушли по двое, даже по трое мужчин.

ҡул һуғышы

рукопашная борьба

адъектив. военный

Һуғыш ҡоралы

военное оружие.


һеркә

һеркә (nominative singular)
һеркәнең (singular)
һеркәгә (dative singular)
һеркәне (accusative singular)
һеркәлә (singular)
һеркәнән (singular)

уксус; уксусная эссенция


һеркә

һеркәлек

Ближайшее родство

существительные

һеркәләнеү

Ближайшее родство

һеркәләндереү

Ближайшее родство

ботан. пыльца


һеркә

һеркә (nominative singular)
һеркәләр (nominative plural)
һеркәнең (singular)
һеркәләрҙең (plural)
һеркәгә (dative singular)
һеркәләргә (dative plural)
һеркәне (accusative singular)
һеркәләрҙе (accusative plural)
һеркәлә (singular)
һеркәләрҙә (plural)
һеркәнән (singular)
һеркәләрҙән (plural)

энтомол. гнида, яйца вшей

гнида, яйца вшей


аяҡ

аяҡ (nominative singular)
аяҡтар (nominative plural)
аяҡтың (singular)
аяҡтарҙың (plural)
аяҡҡа (dative singular)
аяҡтарға (dative plural)
аяҡты (accusative singular)
аяҡтарҙы (accusative plural)
аяҡта (singular)
аяҡтарҙа (plural)
аяҡтан (singular)
аяҡтарҙан (plural)

Общетюркское; пракыпчак. *ajaq < пратюрк. *adak.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

В нашей стране ещё есть места, где не то что Интернета нет — даже газеты не доходят, (где) ещё не ступала нога почтальона.

«Беҙ бер ҡандан...», 22-03-2011 гг. // «Йәшлек»

Беҙ бер ҡандан...

ножка (мебели)


ҡул

ҡул (nominative singular)
ҡулдар (nominative plural)
ҡулдың (singular)
ҡулдарҙың (plural)
ҡулға (dative singular)
ҡулдарға (dative plural)
ҡулды (accusative singular)
ҡулдарҙы (accusative plural)
ҡулда (singular)
ҡулдарҙа (plural)
ҡулдан (singular)
ҡулдарҙан (plural)

От пратюркск. *kol «рука; кисть (руки)», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qol «рука», башк. ҡул, тат. кул, казахск. қол, кирг., ног. кол, узб. qoʻl, османск. قول (kol), тур. kol, азерб. qol, тувинск., хакас., якутск. хол, чувашск. хул, кр.-тат. qol (къол), караим., карач.-балк., кумыкск. къол, уйгурск. قول (kol) и др. Восходит к праалтайск. *k`ŏjli «конечность».

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

До того, как откроется занавес, на сцену выходит Актёр;в его руке телефон.

Наиль Гаитбаев

Наиль Гаитбаев

перен. почерк

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

Увидев адрес на конверте, я тут же узналпочерк отца.

адъектив. ручной; наручный

ручной; наручный

Ҡул сәғәте.

Наручные часы.

Ҡул бысҡыһы.

Ручная пила.

адъектив. рукопашный

Ҡул һуғышы.

Рукопашная борьба.


ҡояш

ҡояш (nominative singular)
ҡояштар (nominative plural)
ҡояштың (singular)
ҡояштарҙың (plural)
ҡояшҡа (dative singular)
ҡояштарға (dative plural)
ҡояшты (accusative singular)
ҡояштарҙы (accusative plural)
ҡояшта (singular)
ҡояштарҙа (plural)
ҡояштан (singular)
ҡояштарҙан (plural)

Восходит к др.-тюрк. *qujaš < пратюрк. *guńaĺ "солнце, солнечное тепло".
Впервые представлено в древнеуйгурских и караханидских памятниках; в современных тюркских представлено в карлукских (узб. қуёш, уйгурск. қуяш), кыпчакских (тат. кояш, nog. кыяс, каракалп. қуяс, kdr. къуяш), сибирских (шорск. қуяш, atv. куяш «id.»; якутск. куйаас «жар»).

Ҡояш байый.

Cолнце заходит.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

Мы отправляемся на поле с первыми лучамисолнца.

Ямғыр үтер, ҡояш өтөр, йәйғор дуғаһын тағыр.

Дождь пройдёт,солнце опалит, радуга вывесит свою дугу.

Рами Гарипов

Рами Гарипов

адъектив. солнечный

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

Воздух в пустынях не защищает отсолнечной радиации из-за очень низкой влажности.


сәхрә

сәхрә (nominative singular)
сәхрәләр (nominative plural)
сәхрәнең (singular)
сәхрәләрҙең (plural)
сәхрәгә (dative singular)
сәхрәләргә (dative plural)
сәхрәне (accusative singular)
сәхрәләрҙе (accusative plural)
сәхрәлә (singular)
сәхрәләрҙә (plural)
сәхрәнән (singular)
сәхрәләрҙән (plural)

красивая местность; природа

простор; поле, степь


тәбиғәт

тәбиғәт (nominative singular)
тәбиғәттәр (nominative plural)
тәбиғәттең (singular)
тәбиғәттәрҙең (plural)
тәбиғәткә (dative singular)
тәбиғәттәргә (dative plural)
тәбиғәтте (accusative singular)
тәбиғәттәрҙе (accusative plural)
тәбиғәттә (singular)
тәбиғәттәрҙә (plural)
тәбиғәттән (singular)
тәбиғәттәрҙән (plural)

От арабск. طبيعة "природа".


һөт

һөт (nominative singular)
һөттөң (singular)
һөткә (dative singular)
һөттө (accusative singular)
һөттә (singular)
һөттән (singular)

От пратюркск. *sǖt «молоко», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. süt «молоко», азерб. süd (сүд; سود), башк. һөт, гагаузск., тур. süt, казахск., кирг., тофалар., тувинск. сүт, карач.-балк., кумыкск. сют, ногайск. суьт, кр.-тат. süt (сют), süt, османск. سود (süd), османск. سوت (süt), тат. сөт (söt), туркм. süýt, узб. sut (сут), уйгурск. سۈت (süt), чувашск. сӗт, хакас., шорск., южн.-алтайск. сӱт, якутск. үүт и др.

молоко (молочный)

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

Я покупаю козьемолоко у соседки.

ботан. молоко, млечный сок (растений)

молоко, млечный сок (растений)

кокос һөтө

кокосовоемолоко


диуар

диуар (nominative singular)
диуарҙар (nominative plural)
диуарҙың (singular)
диуарҙарҙың (plural)
диуарға (dative singular)
диуарҙарға (dative plural)
диуарҙы (accusative singular)
диуарҙарҙы (accusative plural)
диуарҙа (singular)
диуарҙарҙа (plural)
диуарҙан (singular)
диуарҙарҙан (plural)

Происходит от перс. دیوار (divâr) «стена».

архит. стена

Бөйөк Ҡытай диуары

Великая Китайская стена


ҡалаҡ

ҡалаҡ (nominative singular)
ҡалаҡтар (nominative plural)
ҡалаҡтың (singular)
ҡалаҡтарҙың (plural)
ҡалаҡҡа (dative singular)
ҡалаҡтарға (dative plural)
ҡалаҡты (accusative singular)
ҡалаҡтарҙы (accusative plural)
ҡалаҡта (singular)
ҡалаҡтарҙа (plural)
ҡалаҡтан (singular)
ҡалаҡтарҙан (plural)


йәй

йәй (nominative singular)
йәйҙәр (nominative plural)
йәйҙең (singular)
йәйҙәрҙең (plural)
йәйгә (dative singular)
йәйҙәргә (dative plural)
йәйҙе (accusative singular)
йәйҙәрҙе (accusative plural)
йәйҙә (singular)
йәйҙәрҙә (plural)
йәйҙән (singular)
йәйҙәрҙән (plural)

Общетюркское.

йәйге

Ближайшее родство

прилагательные

йәйен

Ближайшее родство

адъектив. летний


көмөш

көмөш (nominative singular)
көмөштөң (singular)
көмөшкә (dative singular)
көмөштө (accusative singular)
көмөштә (singular)
көмөштән (singular)

От пратюркск. *gümüĺ «серебро», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. kümüš, башк. көмөш, карач.-балкар. кюмюш, кумыкск. гюмюш, каракалпакск. gu'mis, ногайск. куьмис, казахск. күмiс, южн.-алтайск. кӱмӱш, кирг. күмүш, хакасск. кӱмӱс, крымск.-тат. kümüş, азерб. gümüş «ҝүмүш; گوموش», гагаузск., тур. gümüş, узб. кумуш, якутск. көмүс и др.

хим. серебро

адъектив. серебряный

көмөш тәңкә

серебряная монета


ҡорос

ҡорос (nominative singular)
ҡоростоң (singular)
ҡоросҡа (dative singular)
ҡоросто (accusative singular)
ҡороста (singular)
ҡоростан (singular)

От пратюркск. *kurč «острый, твердый (о стали)», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qurč «острый, твердый», башк. ҡорос, кирг. курч, казахск. құрыш, карач.-балкар., кумыкск. къурч, тат. корыч, южн.-алтайск. курч «острый» и др.

сталь (Название романа Николая Островского) (Мустай Карим)

"Ҡорос нисек сыныҡты"

"Как закалялась сталь"

Бәлки, үсем кәмер дошманға, тәнемдәге ҡорос иреһә

Возможно, уймётся мое чувство мести к врагу, если расплавится сталь (т.е. пуля) в моём теле.

адъектив. стальной

ҡорос бысаҡ

стальной нож


бөрө

бөрө (nominative singular)
бөрөләр (nominative plural)
бөрөнөң (singular)
бөрөләрҙең (plural)
бөрөгә (dative singular)
бөрөләргә (dative plural)
бөрөнө (accusative singular)
бөрөләрҙе (accusative plural)
бөрөлә (singular)
бөрөләрҙә (plural)
бөрөнән (singular)
бөрөләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюркск. bür (почка растения), восходит к пратюркск. *bürü или *bür «почка; лист».

ботан. почка (растения)

почка (растения)


доға

доға (nominative singular)
доғалар (nominative plural)
доғаның (singular)
доғаларҙың (plural)
доғаға (dative singular)
доғаларға (dative plural)
доғаны (accusative singular)
доғаларҙы (accusative plural)
доғала (singular)
доғаларҙа (plural)
доғанан (singular)
доғаларҙан (plural)

Из араб. دعاء (duʿāʾ) ‘молитва’.

религ. молитва (вообще); дуа (обращение к Аллаху)

Ҡара доға

языческаямолитва

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

Придя к святой могиле, я встал на колени и сотворилмолитву.


ҡом

ҡом (nominative singular)
ҡомдар (nominative plural)
ҡомдоң (singular)
ҡомдарҙың (plural)
ҡомға (dative singular)
ҡомдарға (dative plural)
ҡомдо (accusative singular)
ҡомдарҙы (accusative plural)
ҡомда (singular)
ҡомдарҙа (plural)
ҡомдан (singular)
ҡомдарҙан (plural)

От пратюркск. *Kum «песок», от которой в числе прочего произошли: азерб. qum (гум; قۇم), башк. ҡом, гагаузск. kum (кум), казахск. құм, карач.-балк. къум, кумыкск., хакас. хум, караим., кирг., ногайск., тувинск. кум, каракалп., кр.-тат. qum, узб. qum (қум), уйгурск. قۇم (qum; қум), тат. ком (qom), тур. kum, тофалар. һум, туркм. gum, шорск. қум, қумақ, южн.-алтайск., долганск. кумак, якутск. кумах и др.

ҡомлоҡ

Ближайшее родство

существительные

адъектив. песочный, песчаный

песочный, песчаный

ҡом сәғәте

песочные часы

ҡом бураны

песчаная буря.

Ауыл башында оло йылға, уртаһында ҡом утрауы яһап, икегә айырыла.

В начале деревни большая река делится надвое, образуя посерединепесчаный остров.

«Аҙашҡан миҙал», 11-05-2011 гг. // «Йәншишмә»

Аҙашҡан миҙал

геол. россыпь (минералов)

россыпь (минералов)


яй

Происходит от ??

медленный (медленно)


һорау

спросить, спрашивать

Илдән сығыу өсөн айырым туристар шәхси осҡостар яллай; ҡайһылары хаҡ тураһында һорап та тормай

Чтобы выехать из страны, отдельные туристы снимают частные самолёты; некоторые из них даже не спрашивают цену


һорау

һорау (nominative singular)
һорауҙар (nominative plural)
һорауҙың (singular)
һорауҙарҙың (plural)
һорауға (dative singular)
һорауҙарға (dative plural)
һорауҙы (accusative singular)
һорауҙарҙы (accusative plural)
һорауҙа (singular)
һорауҙарҙа (plural)
һорауҙан (singular)
һорауҙарҙан (plural)

Др.-тюрк. *sura- «спрашивать»

һорау биреү кемгә

задать вопрос кому-л.

Йәйге ҡоролоҡтан оло зыян күргән ауыл хужалығына нисек ярҙам итергә, тигән һорау алдыбыҙға аяғүрә килеп баҫты

Перед нами вплотную встал вопрос, как помочь сельскому хозяйству, потерпевшему значительный урон из-за летней засухи

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара

Спрос на башкирский мёд возрастает с каждым годом

адъектив. вопросительный

вопросительный

һорау билдәһе

знак вопроса

һорау һөйләм

вопросительное предложение


бата

бата (nominative singular)
баталар (nominative plural)
батаның (singular)
баталарҙың (plural)
батаға (dative singular)
баталарға (dative plural)
батаны (accusative singular)
баталарҙы (accusative plural)
батала (singular)
баталарҙа (plural)
батанан (singular)
баталарҙан (plural)

Адаптация араб. فاتحة (см. также фатиха).

благословение

этногр. молитва-напутствие, благословение родителей просватанной девушке


лоуренсий

хим. лоуренсий


резерфордий

хим. резерфордий (аналогично русскому слову)

резерфордий (аналогично русскому слову)


болот

болот (nominative singular)
болоттар (nominative plural)
болоттоң (singular)
болоттарҙың (plural)
болотҡа (dative singular)
болоттарға (dative plural)
болотто (accusative singular)
болоттарҙы (accusative plural)
болотта (singular)
болоттарҙа (plural)
болоттан (singular)
болоттарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *bulut «облако», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. 𐰉𐰆𐰞𐰃𐱃 (bulït), чагат. بولوت (bulut), азерб. bulud (булуд; بولود), башк. болот, казахск. бұлт, каракалп. bult, караимск., карач.-балк., кирг., кумыкс., тофалар., тувинск., урумск., южн.-алтайск. булут, гагаузск., кр.-тат., тур., туркм. bulut, османск. بولوت (بولوط; بلوط), ногайск. булыт, тат. болыт, узб. bulut (булут), уйгурск. بۇلۇت (bulut), чувашск. пӗлӗт, хакас., шорск. пулут, долганск., якутск. былыт и др.

болотлолоҡ

Ближайшее родство

существительные

болотһоҙлоҡ

Ближайшее родство

существительные

болотло

Ближайшее родство

прилагательные

болотһоҙ

Ближайшее родство

прилагательные

болотлау

Ближайшее родство

облако; туча

Ямғыр болото.

Дождевоеоблако.


болот

Происходит от ??


тоҙ

тоҙ (nominative singular)
тоҙҙар (nominative plural)
тоҙҙоң (singular)
тоҙҙарҙың (plural)
тоҙға (dative singular)
тоҙҙарға (dative plural)
тоҙҙо (accusative singular)
тоҙҙарҙы (accusative plural)
тоҙҙа (singular)
тоҙҙарҙа (plural)
тоҙҙан (singular)
тоҙҙарҙан (plural)

От др.-тюрк. *tuz "соль", восходит к пратюркск. *dūŕ «соль».

тоҙлоҡ

Ближайшее родство

существительные

тоҙло

Ближайшее родство

прилагательные

тоҙһоҙ

Ближайшее родство

прилагательные

тоҙлау

Ближайшее родство

тоҙһорау

Ближайшее родство

Таш тоҙ

каменная соль

Аштың тоҙо сыҡмаған

суп недосолен

Бысаҡ осонда ваҡ тоҙ һалып болғағыҙ.

Добавьте мелкой соли на кончике ножа и перемешайте.

адъектив. соляной, солевой

соляной, солевой

тоҙ ятҡылығы

соляные копи


ҡар

ҡар (nominative singular)
ҡарҙар (nominative plural)
ҡарҙың (singular)
ҡарҙарҙың (plural)
ҡарға (dative singular)
ҡарҙарға (dative plural)
ҡарҙы (accusative singular)
ҡарҙарҙы (accusative plural)
ҡарҙа (singular)
ҡарҙарҙа (plural)
ҡарҙан (singular)
ҡарҙарҙан (plural)

От пратюркск. *kār, *Kiār «снег», от которой в числе прочего произошли: др.- тюрк. qar, азерб. qar (гар; قار), башк. ҡар, гагаузск. kaar, казахск., шорск. қар, каракалп. qar (қар), караимск., кирг., ногайск., южн.-алтайск. кар, карач.-балк., крымчакск., кумыкск. къар, кр.-тат. qar (къар), османск. قار (kar), тат. кар (qar), тофалар. ӄар, тувинск., хакас., урумск. хар, тур. kar, туркм. gar, узб. qor (қор), уйгурск. قار (qar), якутск. хаар и др.

метеорол. снег

Епшек ҡар.

Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа.

Третий день подряд идётснег.

Мустай Карим

Мустай Карим

адъектив. снежный

Ҡар бураны.

Снежная буря.

Ҡар һыуы.


тәлмәрйен

тәлмәрйен (nominative singular)
тәлмәрйендәр (nominative plural)
тәлмәрйендең (singular)
тәлмәрйендәрҙең (plural)
тәлмәрйенгә (dative singular)
тәлмәрйендәргә (dative plural)
тәлмәрйенде (accusative singular)
тәлмәрйендәрҙе (accusative plural)
тәлмәрйендә (singular)
тәлмәрйендәрҙә (plural)
тәлмәрйендән (singular)
тәлмәрйендәрҙән (plural)

зоол. лягушка


баҡа

баҡа (nominative singular)
баҡалар (nominative plural)
баҡаның (singular)
баҡаларҙың (plural)
баҡаға (dative singular)
баҡаларға (dative plural)
баҡаны (accusative singular)
баҡаларҙы (accusative plural)
баҡала (singular)
баҡаларҙа (plural)
баҡанан (singular)
баҡаларҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *baqa "лягушка".

зоол. лягушка

адъектив. лягушачий

Баҡа ыуылдырығы

лягушачья икра.


гонококк

микробиол. гонококк


ҙур

Из перс. زور (zur) ‘большой’.

ҙурлыҡ

Ближайшее родство

имена собственные

ҙурайыу

Ближайшее родство

ҙурайтыу

Ближайшее родство

ҙурлау

Ближайшее родство

Ҙур хәреф.

Большая (заглавная, прописная) буква.

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

Большая комната с двумя окнами, выходящими на улицу.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Архипелаги могут располагаться в море отдельно или рядом сбольшими массивами суши.

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Липовый мёд вкусен, ароматен и обладаетвеликой лечебной силой.


менән

в сочет. с сущ. в осн. п., с мест., в притяж. п. с, со, вместе с

в сочет. с сущ. в осн. п. выражает инструментальное значение

в сочет. с гл. ф. выражает одновременность действия, способ действия

в отдельных сл. сочетаниях выражает причинность действия из-за того, что; от

в гл.-имен. сочетаниях обозначает место действия

употр. в роли соед. союза и


әҙәм

әҙәм (nominative singular)
әҙәмдәр (nominative plural)
әҙәмдең (singular)
әҙәмдәрҙең (plural)
әҙәмгә (dative singular)
әҙәмдәргә (dative plural)
әҙәмде (accusative singular)
әҙәмдәрҙе (accusative plural)
әҙәмдә (singular)
әҙәмдәрҙә (plural)
әҙәмдән (singular)
әҙәмдәрҙән (plural)

Из перс. آدم (âdam), из араб. آدم (ʾādam) ‘человек’, далее из ивр. אָדָם, букв. «человек»; однокоренное со словами ивр. אדמה «земля» и אדום «красный».

әҙәмсел

Ближайшее родство

прилагательные

человек (человеческий)

Әҙәм балаһы

сынчеловеческий

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

Не пройдя через предначертанное,человек в могилу не спустится.

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

Мёд сводит вместе мух, доброе слово объединяетлюдей.

Башкирская пословица

Башкирская пословица


ағас

ағас (nominative singular)
ағастар (nominative plural)
ағастың (singular)
ағастарҙың (plural)
ағасҡа (dative singular)
ағастарға (dative plural)
ағасты (accusative singular)
ағастарҙы (accusative plural)
ағаста (singular)
ағастарҙа (plural)
ағастан (singular)
ағастарҙан (plural)

От пратюркск. *ïγač «дерево; лес», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. ïγač «дерево», азерб. ağac, башкир., хакасск. ағас, карач.-балкарск., кумыкск. агъач, казахск., шорск. ағаш, южн.-алтайск. агаш, турецк., крымск.-тат. ağaç, туркменск. agaç, тат. агач, тув. ыяш, узб. yog'och, чув. йывӑҫ и др.

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

Дерево с крепкими корнями выстоит.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

Дров нужно немного, будет достаточно, если повалишь три-четыредерева.

Ағас әҙерләү.

Заготовкадревесины

адъектив. деревянный

Ағас ҡашыҡ.

Деревянная ложка.


сик

сик (nominative singular)
сиктәр (nominative plural)
сиктең (singular)
сиктәрҙең (plural)
сиккә (dative singular)
сиктәргә (dative plural)
сикте (accusative singular)
сиктәрҙе (accusative plural)
сиктә (singular)
сиктәрҙә (plural)
сиктән (singular)
сиктәрҙән (plural)

Происходит от ??

граница (пограничный)

грань, межа, край (межевой)

предел, граница (предельный)


йәш

йәштәр

Ближайшее родство

существительные

Йәш быуын — ил киләсәге.

Молодое поколение — будущее страны.


йәш

йәш (nominative singular)
йәштәр (nominative plural)
йәштең (singular)
йәштәрҙең (plural)
йәшкә (dative singular)
йәштәргә (dative plural)
йәште (accusative singular)
йәштәрҙе (accusative plural)
йәштә (singular)
йәштәрҙә (plural)
йәштән (singular)
йәштәрҙән (plural)

Происходит от ??


йәш

Происходит от ??


шәкәр

шәкәр (nominative singular)
шәкәрҙәр (nominative plural)
шәкәрҙең (singular)
шәкәрҙәрҙең (plural)
шәкәргә (dative singular)
шәкәрҙәргә (dative plural)
шәкәрҙе (accusative singular)
шәкәрҙәрҙе (accusative plural)
шәкәрҙә (singular)
шәкәрҙәрҙә (plural)
шәкәрҙән (singular)
шәкәрҙәрҙән (plural)

Происходит от пали sakkharā, из санскр. शर्करा (śárkarā) «гравий, галька, песок, сахарный песок». В ряде европейских языков слово заимств. через лат. succarum из арабск. سكر (súkkar) из перс. شکر (šekar).

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та

По сравнению с тростниковым, свекольный сахар крупнее и желтее

адъектив. сахарный, относящийся к сахару

сахарный, относящийся к сахару

шәкәр сөгөлдөрө

сахарная свекла

шәкәр һауыты


дуҫ

дуҫ (nominative singular)
дуҫтар (nominative plural)
дуҫтың (singular)
дуҫтарҙың (plural)
дуҫҡа (dative singular)
дуҫтарға (dative plural)
дуҫты (accusative singular)
дуҫтарҙы (accusative plural)
дуҫта (singular)
дуҫтарҙа (plural)
дуҫтан (singular)
дуҫтарҙан (plural)

Из перс. دوست (dost) ‘друг’.

Тоғро дуҫ.

Дуҫ бәләлә һынала.

Друг познаётся (букв. испытывается) в беде.

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

Умный враг лучше глупогодруга.

адъектив. дружественный

дружественный

в знач. нареч. дружно

дуҫ йәшәү


ҡала

ҡала (nominative singular)
ҡалалар (nominative plural)
ҡаланың (singular)
ҡалаларҙың (plural)
ҡалаға (dative singular)
ҡалаларға (dative plural)
ҡаланы (accusative singular)
ҡалаларҙы (accusative plural)
ҡалала (singular)
ҡалаларҙа (plural)
ҡаланан (singular)
ҡалаларҙан (plural)

Из араб. قلعة (qalʿa) ‘крепость; город’.

башҡала

Ближайшее родство

существительные

ҡаласыҡ

Ближайшее родство

существительные

ҡәлғә

Ближайшее родство

существительные

Тау башында балҡый бер ҡала, был ҡала Өфө тип атала.

На горе сияетгород; этот город называется Уфа.

Ҡыҙыбыҙ ҡаланан айына бер ҡайтып тора.

Наша дочь приезжает изгорода раз в месяц.

адъектив. городской

ҡала халҡы

городской народ


бөркөт

бөркөт (nominative singular)
бөркөттәр (nominative plural)
бөркөттөң (singular)
бөркөттәрҙең (plural)
бөркөткә (dative singular)
бөркөттәргә (dative plural)
бөркөттө (accusative singular)
бөркөттәрҙе (accusative plural)
бөркөттә (singular)
бөркөттәрҙә (plural)
бөркөттән (singular)
бөркөттәрҙән (plural)

орнитол. орёл (Aquila)


инсан

инсан (nominative singular)
инсандар (nominative plural)
инсандың (singular)
инсандарҙың (plural)
инсанға (dative singular)
инсандарға (dative plural)
инсанды (accusative singular)
инсандарҙы (accusative plural)
инсанда (singular)
инсандарҙа (plural)
инсандан (singular)
инсандарҙан (plural)

Из араб. إنسان (ʾinsān) ‘человек’.

устар., книжн. человек (особенно в философском или религиозном контексте)


ағыу

ағыу (nominative singular)
ағыуҙар (nominative plural)
ағыуҙың (singular)
ағыуҙарҙың (plural)
ағыуға (dative singular)
ағыуҙарға (dative plural)
ағыуҙы (accusative singular)
ағыуҙарҙы (accusative plural)
ағыуҙа (singular)
ағыуҙарҙа (plural)
ағыуҙан (singular)
ағыуҙарҙан (plural)

Йылан ағыуы

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Наряду с мёдом, из ульев также вынимают маточное молочко, пчелиный яд и прополис.

«Умартасылыҡ — Башҡортостан биҙәге», 08-11-2008 гг. // «Йәшлек»

Умартасылыҡ — Башҡортостан биҙәге


ыу

кислый; горький; едкий, жгучий


түбә

түбә (nominative singular)
түбәләр (nominative plural)
түбәнең (singular)
түбәләрҙең (plural)
түбәгә (dative singular)
түбәләргә (dative plural)
түбәне (accusative singular)
түбәләрҙе (accusative plural)
түбәлә (singular)
түбәләрҙә (plural)
түбәнән (singular)
түбәләрҙән (plural)

крыша, кровля

темя, макушка


икмәк

икмәк (nominative singular)
икмәктәр (nominative plural)
икмәктең (singular)
икмәктәрҙең (plural)
икмәккә (dative singular)
икмәктәргә (dative plural)
икмәкте (accusative singular)
икмәктәрҙе (accusative plural)
икмәктә (singular)
икмәктәрҙә (plural)
икмәктән (singular)
икмәктәрҙән (plural)

Общетюркское, из др.-тюрк. *etmek ~ *ötmek "хлеб".

икмәкле

Ближайшее родство

прилагательные

Йылы икмәк

сөсө икмәк

Әсегән ҡамырҙан бешерелгән икмәк Боронғо Мысырҙа барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә.

Считается, чтохлеб из сброженного теста начали печь (букв. возник) в Древнем Египте.

адъектив. хлеб

Икмәк магазины

хлебный магазин

икмәк ҡалайы

противень для выпечки хлеба


сысҡан

сысҡан (nominative singular)
сысҡандар (nominative plural)
сысҡандың (singular)
сысҡандарҙың (plural)
сысҡанға (dative singular)
сысҡандарға (dative plural)
сысҡанды (accusative singular)
сысҡандарҙы (accusative plural)
сысҡанда (singular)
сысҡандарҙа (plural)
сысҡандан (singular)
сысҡандарҙан (plural)

зоол. мышь (mus)

Шыршы орлоҡтары урман ҡоштарына һәм тейенгә, сысҡанға ем булып тора

Семена сосны являются кормом для лесных птиц, белок и мышей.

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.)

В настоящее время существует несколько видов только беспроводных мышек, в том числе работающих через инфракрасный порт, Bluetooth и т.д.

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт

Редактируй разделы, нажимая правой кнопкой мыши на их заголовки

адъектив. мышиный

сысҡан биҙгәге

мышиная лихорадка


үрмәксе

үрмәксе (nominative singular)
үрмәкселәр (nominative plural)
үрмәксенең (singular)
үрмәкселәрҙең (plural)
үрмәксегә (dative singular)
үрмәкселәргә (dative plural)
үрмәксене (accusative singular)
үрмәкселәрҙе (accusative plural)
үрмәкселә (singular)
үрмәкселәрҙә (plural)
үрмәксенән (singular)
үрмәкселәрҙән (plural)

От др.-тюрк. *ȫrmekči «паук», восходит к пратюркск. *ȫr- «вить, плести».

зоол. паук (паучий)

паук (паучий)

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

Этот видпауков распространён в Средней Азии и на юге России.


һыра

һыра (nominative singular)
һыраның (singular)
һыраға (dative singular)
һыраны (accusative singular)
һырала (singular)
һыранан (singular)

Шаулап торған ҡала уртаһында ултырып бер шешә һыра тәмләне ул

Сев посреди шумящего города, он выпил (букв. попробовал) бутылку пива

Депутаттар төнгө ваҡытта һыра һатыуҙы тыйырға тәҡдим итә

Депутаты предлагают запретить продажу пива в ночное время

Урамдарҙан үткән саҡта һыраны рекламалаған баннерҙарға йыш тап булам

Проходя по улице, я часто встречаю баннеры, рекламирующие пиво.

адъектив. пивной; пивоваренный

пивной; пивоваренный


ҡарға

ҡарға (nominative singular)
ҡарғалар (nominative plural)
ҡарғаның (singular)
ҡарғаларҙың (plural)
ҡарғаға (dative singular)
ҡарғаларға (dative plural)
ҡарғаны (accusative singular)
ҡарғаларҙы (accusative plural)
ҡарғала (singular)
ҡарғаларҙа (plural)
ҡарғанан (singular)
ҡарғаларҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *qarğa "ворон; ворона".

ҡарғау

Ближайшее родство

зоол. ворона (Corvus)

Ҡарға балаһын «аппағым» тип ярата.

Ворона ласкает своего птенца, говоря «беленький ты мой».


кеҫәртке

kɪ̞.θært.ˈkɪ̞

кеҫәртке (nominative singular)
кеҫәрткеләр (nominative plural)
кеҫәрткенең (singular)
кеҫәрткеләрҙең (plural)
кеҫәрткегә (dative singular)
кеҫәрткеләргә (dative plural)
кеҫәрткене (accusative singular)
кеҫәрткеләрҙе (accusative plural)
кеҫәрткелә (singular)
кеҫәрткеләрҙә (plural)
кеҫәрткенән (singular)
кеҫәрткеләрҙән (plural)

зоол. ящерица


йөҙ

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.

Шагать (со скоростью)сто шагов в минуту — (вот) формула идеальной физической нагрузки, говорят американские учёные.

в сложн. словах переводится компонентом сто-

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.

Сухой Суперджет-100 —стоместный реактивный самолёт.


йөҙ

йөҙ (nominative singular)
йөҙҙәр (nominative plural)
йөҙҙөң (singular)
йөҙҙәрҙең (plural)
йөҙгә (dative singular)
йөҙҙәргә (dative plural)
йөҙҙө (accusative singular)
йөҙҙәрҙе (accusative plural)
йөҙҙә (singular)
йөҙҙәрҙә (plural)
йөҙҙән (singular)
йөҙҙәрҙән (plural)

йөҙтүбән

Ближайшее родство

анат. лицо; лик (передняя часть головы)

лицо; лик (передняя часть головы)

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Гульбану расстелиланамазлык (молитвенный коврик), и с надеждой повернулась лицом к кибле.

лицо, поверхность, верх чего-либо; лицевая сторона

лезвие, остриё

перен. внешний вид

природа, характер, натура


ебәк

ебәк (nominative singular)
ебәктәр (nominative plural)
ебәктең (singular)
ебәктәрҙең (plural)
ебәккә (dative singular)
ебәктәргә (dative plural)
ебәкте (accusative singular)
ебәктәрҙе (accusative plural)
ебәктә (singular)
ебәктәрҙә (plural)
ебәктән (singular)
ебәктәрҙән (plural)

ебәксе

Ближайшее родство

существительные

ебәкселек

Ближайшее родство

существительные

адъектив. шёлковый, шелковичный

шёлковый, шелковичный

Ебәк күлдәк

шёлковое платье

Ебәк Юлы

великий Шёлковый Путь


арыҫлан

арыҫлан (nominative singular)
арыҫландар (nominative plural)
арыҫландың (singular)
арыҫландарҙың (plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative singular)
арыҫландарҙы (accusative plural)
арыҫланда (singular)
арыҫландарҙа (plural)
арыҫландан (singular)
арыҫландарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *arslan "лев".

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

Людей, признанных виновными, бросали на растерзание львам.


ләлә

ләлә (nominative singular)
ләләләр (nominative plural)
ләләнең (singular)
ләләләрҙең (plural)
ләләгә (dative singular)
ләләләргә (dative plural)
ләләне (accusative singular)
ләләләрҙе (accusative plural)
ләләлә (singular)
ләләләрҙә (plural)
ләләнән (singular)
ләләләрҙән (plural)

ботан. лилия


Гондурас

Из исп. Honduras «Гондурас», далее из honduras «глубины», мн. ч. от hondura «глубина», от hondo «глубокий», далее от лат. fundus «дно; основание, земля, поместье», далее из праиндоевр. *bhudh- «дно».


ҡан

ҡан (nominative singular)
ҡандар (nominative plural)
ҡандың (singular)
ҡандарҙың (plural)
ҡанға (dative singular)
ҡандарға (dative plural)
ҡанды (accusative singular)
ҡандарҙы (accusative plural)
ҡанда (singular)
ҡандарҙа (plural)
ҡандан (singular)
ҡандарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *kiān «кровь», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qan «кровь», азерб. qan (ган; قان), башк. ҡан, долганск. каан, казахск., шорск. қан, алтайск., караим., кирг., ногайск., тат. кан, каракалп., кр.-тат. qan, карач.-балк., кумыкск. къан, османск. قان (kan), тофалар. ӄан, тувинск., хакас. хан, тур., гагаузск. kan, туркм. gan, узб. qon (қон), уйгурск. قان (қан; qan), якутск. хаан и др.

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.

Донорыкрови живут долго.

перен. кровопролитие

кровопролитие

перен. кровное родство

кровное родство

Йән тартмаһа ла, ҡан тарта.

Кровное родство крепче духовного (букв. даже если не притягиваются души, притягивается кровь).

адъектив. кровяной, кровеносный; кровный

кровяной, кровеносный; кровный

Ҡан баҫымы.

Кровяное давление.


төп килеш

грам. именительный падеж

именительный падеж


ҡайҙа

Происходит от праформы *qayda «где», из пратюркск. *ka- (вопросительная частица) + -da (формант локатива).

ҡайҙа билет касаhы?

Где билетная касса?


төшөм килеш

лингв. винительный падеж

винительный падеж


эйәлек килеш

грам. притяжательный падеж

притяжательный падеж


сығанаҡ килеш

лингв. исходный падеж

исходный падеж


төбәү килеш

лингв. дательно-направительный падеж

дательно-направительный падеж


урын-ваҡыт килеш

лингв. местно-временной падеж, локатив

местно-временной падеж, локатив


ымлыҡ

ымлыҡ (nominative singular)
ымлыҡтар (nominative plural)
ымлыҡтың (singular)
ымлыҡтарҙың (plural)
ымлыҡҡа (dative singular)
ымлыҡтарға (dative plural)
ымлыҡты (accusative singular)
ымлыҡтарҙы (accusative plural)
ымлыҡта (singular)
ымлыҡтарҙа (plural)
ымлыҡтан (singular)
ымлыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

лингв. междометие


киҫәксә

киҫәксә (nominative singular)
киҫәксәләр (nominative plural)
киҫәксәнең (singular)
киҫәксәләрҙең (plural)
киҫәксәгә (dative singular)
киҫәксәләргә (dative plural)
киҫәксәне (accusative singular)
киҫәксәләрҙе (accusative plural)
киҫәксәлә (singular)
киҫәксәләрҙә (plural)
киҫәксәнән (singular)
киҫәксәләрҙән (plural)

Происходит от ??

лингв. частица


бәйләүес

бәйләүес (nominative singular)
бәйләүестәр (nominative plural)
бәйләүестең (singular)
бәйләүестәрҙең (plural)
бәйләүескә (dative singular)
бәйләүестәргә (dative plural)
бәйләүесте (accusative singular)
бәйләүестәрҙе (accusative plural)
бәйләүестә (singular)
бәйләүестәрҙә (plural)
бәйләүестән (singular)
бәйләүестәрҙән (plural)

От бәйләү "связывать".

лингв. послелог

Эйәлек килеш бәйләүестәре

Послелоги, требующие родительного падежа

мед. повязка

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ

Наложите на рану сухую повязку


теркәүес

теркәүес (nominative singular)
теркәүестәр (nominative plural)
теркәүестең (singular)
теркәүестәрҙең (plural)
теркәүескә (dative singular)
теркәүестәргә (dative plural)
теркәүесте (accusative singular)
теркәүестәрҙе (accusative plural)
теркәүестә (singular)
теркәүестәрҙә (plural)
теркәүестән (singular)
теркәүестәрҙән (plural)

Происходит от башк. теркәү «прикреплять; приобщать».

бүлеү теркәүесе

противительный союз

һөҙөмтә теркәүесе

причинный союз


рәүеш

рәүеш (nominative singular)
рәүештәр (nominative plural)
рәүештең (singular)
рәүештәрҙең (plural)
рәүешкә (dative singular)
рәүештәргә (dative plural)
рәүеште (accusative singular)
рәүештәрҙе (accusative plural)
рәүештә (singular)
рәүештәрҙә (plural)
рәүештән (singular)
рәүештәрҙән (plural)

Происходит от фарси روش — образ, внешний вид

вид, образ, облик

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.

Умение входить в разные образы — это главный навык актёра.

способ, манера, образ действия

Беҙҙең йәшәү рәүешебеҙ ни яйлап ҡына, ауылса.

Так мы и живем — потихонечку, по-деревенски.

лингв. наречие

Урын рәүеше

наречие места


нимә

Происходит от ??


кереү

Происходит от ??

войти/входить, въехать/въезжать, зайти, заехать и т.п.

өйгә кермәй тор, иҙән кипһен

не заходи домой, пусть полы высохнут


ҡылым

ҡылым (nominative singular)
ҡылымдар (nominative plural)
ҡылымдың (singular)
ҡылымдарҙың (plural)
ҡылымға (dative singular)
ҡылымдарға (dative plural)
ҡылымды (accusative singular)
ҡылымдарҙы (accusative plural)
ҡылымда (singular)
ҡылымдарҙа (plural)
ҡылымдан (singular)
ҡылымдарҙан (plural)

Происходит от башк. ҡылыу «делать» + суффикс башк. -ым, образующий отглагольное существительное.

ҡылыу

Ближайшее родство

лингв. глагол

уртаҡ ҡылым

Күсемле ҡылым

переходный глагол.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ

поставьте глаголы в будущее время.

Ошо ҡылымдың бойороғо нисек яңғырай?

Как звучит императив от этого глагола?

адъектив. глагольный

Ҡылым ялғауы

глагольное окончание.


анау

Происходит от ??


һин

Происходит от ??


һан

һан (nominative singular)
һандар (nominative plural)
һандың (singular)
һандарҙың (plural)
һанға (dative singular)
һандарға (dative plural)
һанды (accusative singular)
һандарҙы (accusative plural)
һанда (singular)
һандарҙа (plural)
һандан (singular)
һандарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *san «число».

һанһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

һанлы

Ближайшее родство

прилагательные

һанау

Ближайшее родство

матем. число

Ыңғай һан

положительное число.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

Понятие отрицательного числа впервые вводится в пятом классе.

число, количество, численность

Халыҡ һаны

численность населения.

Башҡорт Википедияһындағы мәҡәләләр һаны меңгә тулды

Число статей в башкирской Википедии достигло тысячи.

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

Электронные обращения рассматриваются вне очереди — это сокращает время в очереди и число обращающихся в миграционную службу.

число месяца

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

В этом случае закон вступает в силу с 1-го числа следующего месяца.

номер (журнала, газеты)

Бының турала беҙ гәзиттең киләһе һанының баш мәҡәләһендә яҙып сығасаҡбыҙ

Этому будет посвящена передовица следующего номера газеты.

лингв. имя числительное

имя числительное


ошо

Происходит от ??


ниндәй

Происходит от ??


ниндәйҙер

Происходит от ??


нисектер

Происходит от ??


ҡасан

Происходит от др.-тюркск. *qačan «когда».


нисә

Происходит от др.-тюрк. *nečä „сколько“, из пратюркск. *nē- «что» + количественный аффикс *-ča/-čä.

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Сколько коров вы держите?


нимәлер

Происходит от ??