эйәр

эйәр (nominative singular)
эйәрҙәр (nominative plural)
эйәрҙең (singular)
эйәрҙәрҙең (plural)
эйәргә (dative singular)
эйәрҙәргә (dative plural)
эйәрҙе (accusative singular)
эйәрҙәрҙе (accusative plural)
эйәрҙә (singular)
эйәрҙәрҙә (plural)
эйәрҙән (singular)
эйәрҙәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *ẹ̆dŋe-r «седло», от которой в числе прочего произошли: азерб. yəhər, башк. эйәр, казахск., карач.-балк., кумыкск. ер, кирг. ээр, ногайск. иер, тат. ияр, тувинск., шорск. эзер, тур. eyer, туркм. eýer, узб. egar (эгар), хакас. изер, чувашск. йĕнер, южн.-алтайск. ээр, якутск. ыҥыыр и др.

седло (седельный)


тәпәш

Этимология затемнена. В других тюркских языках слово неизвестно.

низкий, невысокий

Тәпәш өҫтәл.

Низкий стол.

невысокий, низкорослый (о людях)

Миңә тәпәш буйлылар оҡшамай.

Мне не нравятсянизкорослые (люди).


бейек

Происходит от ??

высокий (высоко)


өҫкә

Происходит от ??

наверх, вверх


бөйөк

Османизм: от тур. büyük ‘большой’ < др.-тюрк. bedük «большой» < др.-тюрк. глагольная основа bedü- «расти», восходит к пратюркск. *bEdü- «расти».

Бөйөк Ҡытай диуары.

Великая Китайская стена.

Бөйөк Ватан һуғышы.

Великая Отечественная война.


еҙнә

еҙнә (nominative singular)
еҙнәләр (nominative plural)
еҙнәнең (singular)
еҙнәләрҙең (plural)
еҙнәгә (dative singular)
еҙнәләргә (dative plural)
еҙнәне (accusative singular)
еҙнәләрҙе (accusative plural)
еҙнәлә (singular)
еҙнәләрҙә (plural)
еҙнәнән (singular)
еҙнәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jeŕne «зять, муж старшей родственницы».

зять (муж старшей сестры, старшей золовки или тёти)


һирәк

Происходит от пратюркск. *sedrek «редкий».

һирәклек

Ближайшее родство

существительные

һирәкләп

Ближайшее родство

редкий, нечастый

Һирәк ҡунаҡ.

Редкий гость.

Һирәк осраҡ.

Редкий случай.

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.

Издания, отпечатанные арабицей и яналифом (башкирской латиницей), хранятся в отделередких книг и рукописей.

Һирәк урман.

нареч. редко, нечасто

редко, нечасто

Хәҙер думбыра халыҡ көнкүрешендә һирәк осрай - уны мандолина алмаштырған.

Сейчас домбра в народном быту встречаетсяредко — её заменила мандолина.


фасовкалаусы

фасовщик, расфасовщик, упаковщик


оҙаҡ

Происходит от общекыпчакск. *uzaq «долгий» (ср. др.-тюрк. uzaq «долгий»), восходит к пратюркск. *uŕa-k «длинный».

долго, длительно, продолжительно

Оҙаҡ көтөргә тура килде.

Долго пришлось ожидать.

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.

Доноры крови живутдолго.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

Старикдолго смотрел на деревенскую улицу, держась за забор.

Ауыл халҡына бик оҙаҡ көтөргә тура килмәне: быйылғы Белем көнөндә ике ҡатлы өр-яңы мәктәп ишектәрен асты.

Жителям села не пришлось ждать оченьдолго: уже в этом году, в День знаний, открылась совершенно новая двухэтажная школа.

адъектив. долгий, длительный, длинный, продолжительный

Оҙаҡ командировка.

Длительная командировка.


ғалим

ғалим (nominative singular)
ғалимдар (nominative plural)
ғалимдың (singular)
ғалимдарҙың (plural)
ғалимға (dative singular)
ғалимдарға (dative plural)
ғалимды (accusative singular)
ғалимдарҙы (accusative plural)
ғалимда (singular)
ғалимдарҙа (plural)
ғалимдан (singular)
ғалимдарҙан (plural)

Из араб. عالم (ʿālim) ‘учёный; алим’

Ғалимдар хөрмәтенә аталған физик үлсәү берәмектәре.

Физические единицы измерения, названные в честьучёных.

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

Как объясняютучёные, если большой палец находится отдельно, то удобнее плотно держать оружие или орудие труда.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Учёный, опираясь на средневековые письменные источники, изучает местную традицию суфизма.

Англияның климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ғалим-экологтары, ахырызаманға тиклем 40 йылдан да кәмерәк ваҡыт ҡалды, тип иҫбатлай.

Английскиеучёные-экологи, занимающиеся проблемами изменения климата, доказывают, что до конца света осталось менее 40 лет.

«Кешелек һәләкәте етеп килә», 07-09-2009 гг. // «Йәшлек»

Кешелек һәләкәте етеп килә

«Ғәлиә»лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

В (медресе) «Галия» преподают известныеучёные и знатоки религии (ислама), получившие образование преимущественно в Египте, Сирии и Турции.


усаҡ

усаҡ (nominative singular)
усаҡтар (nominative plural)
усаҡтың (singular)
усаҡтарҙың (plural)
усаҡҡа (dative singular)
усаҡтарға (dative plural)
усаҡты (accusative singular)
усаҡтарҙы (accusative plural)
усаҡта (singular)
усаҡтарҙа (plural)
усаҡтан (singular)
усаҡтарҙан (plural)

Происходит от общетюркск. *očaq ~ očuq «očaq», из пратюркск. *ōt «огонь, пламя». Ср.: казахск. ошақ, тат. учак, тур. ocak.

очаг (очажный)

перен. очаг, центр, средоточие

очаг, центр, средоточие


ни өсөн

ˈnɪ̞.jʏ̞.ˌsʏ̞n

Сеймал иҡтисады ни өсөн яман?

Чем (букв. почему) плоха сырьевая экономика?

Ни өсөн Рәсәйҙә ҡоймаларҙы таҡтанан, ә мебелде ағас онтағынан эшләйҙәр икән?

Почему в России заборы делают из досок, а мебель — из опилок?


гөбөргәйел

ɡʏ̞.βʏ̞r.ɡæ.ˈjɪ̞l

гөбөргәйел (nominative singular)
гөбөргәйелдәр (nominative plural)
гөбөргәйелдең (singular)
гөбөргәйелдәрҙең (plural)
гөбөргәйелгә (dative singular)
гөбөргәйелдәргә (dative plural)
гөбөргәйелде (accusative singular)
гөбөргәйелдәрҙе (accusative plural)
гөбөргәйелдә (singular)
гөбөргәйелдәрҙә (plural)
гөбөргәйелдән (singular)
гөбөргәйелдәрҙән (plural)

Происходит от ??

зоол. черепаха

адъектив. черепаший; черепаховый

черепаший; черепаховый


ҡуңыҙ

ҡуңыҙ (nominative singular)
ҡуңыҙҙар (nominative plural)
ҡуңыҙҙың (singular)
ҡуңыҙҙарҙың (plural)
ҡуңыҙға (dative singular)
ҡуңыҙҙарға (dative plural)
ҡуңыҙҙы (accusative singular)
ҡуңыҙҙарҙы (accusative plural)
ҡуңыҙҙа (singular)
ҡуңыҙҙарҙа (plural)
ҡуңыҙҙан (singular)
ҡуңыҙҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *Koŋuŕ «жук», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qoŋuz, башк. ҡуңыҙ, казахск. қоңыз, караим. комуз, кирг. коңуз, кр.-тат. qoñuz «жук; таракан», ногайск. конъыз,тат. коңгыз, узб. qoʻngʻiz (қўнғиз), якутск. хомурдуос и др.

энтомол. жук

Инә ҡуңыҙ ике йөҙҙән ашыу йомортҡа һала.

Самкажука откладывает более двухсот яиц.


үркәс

үркәс (nominative singular)
үркәстәр (nominative plural)
үркәстең (singular)
үркәстәрҙең (plural)
үркәскә (dative singular)
үркәстәргә (dative plural)
үркәсте (accusative singular)
үркәстәрҙе (accusative plural)
үркәстә (singular)
үркәстәрҙә (plural)
үркәстән (singular)
үркәстәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат., зоол. горб (у верблюда)

горб (у верблюда)

Ике үркәсле дөйә.

Двугорбый верблюд.

геогр. выступ (горы)

выступ (горы)

Тау үркәсе.

Горныйвыступ.


аҫтыртын

ɑθ.tɯ̞r.ˈtɯ̞n

Происходит от ??

скрытный, тайный

в знач. нареч. скрытно, тайно, тайком, втихомолку, исподтишка


тартынҡы

tar.tɯ̞ŋˈqɯ̞

тартынҡы (nominative singular)
тартынҡылар (nominative plural)
тартынҡының (singular)
тартынҡыларҙың (plural)
тартынҡыға (dative singular)
тартынҡыларға (dative plural)
тартынҡыны (accusative singular)
тартынҡыларҙы (accusative plural)
тартынҡыла (singular)
тартынҡыларҙа (plural)
тартынҡынан (singular)
тартынҡыларҙан (plural)

Происходит от глаг. башк. тартыу «тянуть».

тартыу

Ближайшее родство

лингв. согласный, консонант

согласный, консонант

адъектив. лингв. консонантный, согласный (о звуке)

консонантный, согласный (о звуке)


һуҙынҡы

һуҙынҡы (nominative singular)
һуҙынҡылар (nominative plural)
һуҙынҡының (singular)
һуҙынҡыларҙың (plural)
һуҙынҡыға (dative singular)
һуҙынҡыларға (dative plural)
һуҙынҡыны (accusative singular)
һуҙынҡыларҙы (accusative plural)
һуҙынҡыла (singular)
һуҙынҡыларҙа (plural)
һуҙынҡынан (singular)
һуҙынҡыларҙан (plural)

Происходит от глаг. башк. һуҙыу «растягивать, растянуть».

һуҙыу

Ближайшее родство

лингв. гласный

Нәҙек һуҙынҡы.

Передний (мягкий)гласный.

Ҡалын һуҙынҡы.

Задний (твёрдый)гласный.

адъектив. гласный (о звуке)

гласный (о звуке)

адъектив. протяжный, тягучий

протяжный, тягучий


сәкмән

сәкмән (nominative singular)
сәкмәндәр (nominative plural)
сәкмәндең (singular)
сәкмәндәрҙең (plural)
сәкмәнгә (dative singular)
сәкмәндәргә (dative plural)
сәкмәнде (accusative singular)
сәкмәндәрҙе (accusative plural)
сәкмәндә (singular)
сәкмәндәрҙә (plural)
сәкмәндән (singular)
сәкмәндәрҙән (plural)

Происходит от тюркск., ср.: тур., тел., чагат., уйг., крым.-тат. čäkmän «верхнее платье», тат. čikmän «суконный кафтан».

истор. чекмень; армяк; зипун

чекмень; армяк; зипун

адъектив. чекменный; армячный

чекменный; армячный


эңер

эңер (nominative singular)
эңерҙәр (nominative plural)
эңерҙең (singular)
эңерҙәрҙең (plural)
эңергә (dative singular)
эңерҙәргә (dative plural)
эңерҙе (accusative singular)
эңерҙәрҙе (accusative plural)
эңерҙә (singular)
эңерҙәрҙә (plural)
эңерҙән (singular)
эңерҙәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *ɨŋɨr «дымка, сумерки», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. iŋir (~ ɨŋɨr), башк. эңер, казахск. іңір, ымырт, кирг. иңир, иңирт, тат. эңгер, тувинск. имир, имиртиң, туркм. iňrik «вечерние сумерки», чувашск. ĕнер «вчера», южн.-алтайск. эҥир «вечер», якутск. им «вечерние сумерки» и др.

вечерние сумерки (сумеречный)

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

Очень осторожная птица, (которая) питается всумерках и ночью.


дүрт яғы ҡибла

ˈdʏrt jäˈ.ʁɯ̞ qɨ̯i.ˈbɫä

иди на все четыре стороны, иди куда хочешь; скатертью дорога (употр. по отношению к 3-му лицу)


дүрт яғың ҡибла

ˈdʏrt jäˈ.ʁɯ̞ŋ qɨ̯i.ˈbɫä

иди на все четыре стороны, иди куда хочешь; скатертью дорога (буквально: «все твои четыре стороны кибла»)


еңеүсе

jɪ̞.ŋɪ̞w.ˈsɪ̞

еңеүсе (nominative singular)
еңеүселәр (nominative plural)
еңеүсенең (singular)
еңеүселәрҙең (plural)
еңеүсегә (dative singular)
еңеүселәргә (dative plural)
еңеүсене (accusative singular)
еңеүселәрҙе (accusative plural)
еңеүселә (singular)
еңеүселәрҙә (plural)
еңеүсенән (singular)
еңеүселәрҙән (plural)

Происходит от башк. еңеү «победа» + аффикс производителя действия -се.

еңеү

Ближайшее родство

существительные


ҡасҡын

ҡасҡын (nominative singular)
ҡасҡындар (nominative plural)
ҡасҡындың (singular)
ҡасҡындарҙың (plural)
ҡасҡынға (dative singular)
ҡасҡындарға (dative plural)
ҡасҡынды (accusative singular)
ҡасҡындарҙы (accusative plural)
ҡасҡында (singular)
ҡасҡындарҙа (plural)
ҡасҡындан (singular)
ҡасҡындарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. qačğïn «беглец», восходит к пратюркск. *KAč- «убегать».


ҡасаҡ

ҡасаҡ (nominative singular)
ҡасаҡтар (nominative plural)
ҡасаҡтың (singular)
ҡасаҡтарҙың (plural)
ҡасаҡҡа (dative singular)
ҡасаҡтарға (dative plural)
ҡасаҡты (accusative singular)
ҡасаҡтарҙы (accusative plural)
ҡасаҡта (singular)
ҡасаҡтарҙа (plural)
ҡасаҡтан (singular)
ҡасаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??


Стәрлетамаҡ

Ba-Стәрлетамаҡ.ogg

Стәрлетамаҡ (nominative singular)
Стәрлетамаҡтың (singular)
Стәрлетамаҡҡа (dative singular)
Стәрлетамаҡты (accusative singular)
Стәрлетамаҡта (singular)
Стәрлетамаҡтан (singular)

Сложение основ: башк. Стәрле «Стерля (река в Башкортостане)» + башк. тамаҡ «устье, горло», т.е. «устье реки Стерли».


бер ҡасан да

Өйрәнергә бер ҡасан да һуң түгел.

Учитьсяникогда не поздно.


Бәләбәй

Ba-Бәләбәй.oga

Бәләбәй (nominative singular)
Бәләбәйҙең (singular)
Бәләбәйгә (dative singular)
Бәләбәйҙе (accusative singular)
Бәләбәйҙә (singular)
Бәләбәйҙән (singular)

Происходит от ??


баһа

баһа (nominative singular)
баһалар (nominative plural)
баһаның (singular)
баһаларҙың (plural)
баһаға (dative singular)
баһаларға (dative plural)
баһаны (accusative singular)
баһаларҙы (accusative plural)
баһала (singular)
баһаларҙа (plural)
баһанан (singular)
баһаларҙан (plural)

Из перс. بها (bahâ) ‘цена, стоимость’.

бахырлыҡ

Ближайшее родство

существительные

цена, стоимость; расценка

оценка, отзыв

цена, ценность, значимость


баһа

бахырлыҡ

Ближайшее родство

существительные

част. усил. (употребляется с частицами да, ла) же, ведь


байтаҡ

Происходит от пратюркск. *bajtaq «значительный; обильный», из *bāj«богатый; много» + -taq/-teg «аффикс подобия».

изрядно, значительно, порядочно

Кисә мин байтаҡ ҡына эш эшләп ташланым.

Я вчераизрядно поработал.

Эште дөрөҫ ойошторғанда ғына, продукция сығарылышын байтаҡ арттырырға мөмкин.

Значительно увеличить выпуск продукции можно, лишь правильно организовав работу.

гораздо, неизмеримо

Ул минэн байтаҡ көслө

Онгораздо сильнее меня.

адъектив. значительный, порядочный; изрядный

значительный, порядочный; изрядный

Байтаҡ аҡса тотолған.

Израсходованапорядочная сумма денег.


алдаҡ

алдаҡ (nominative singular)
алдаҡтар (nominative plural)
алдаҡтың (singular)
алдаҡтарҙың (plural)
алдаҡҡа (dative singular)
алдаҡтарға (dative plural)
алдаҡты (accusative singular)
алдаҡтарҙы (accusative plural)
алдаҡта (singular)
алдаҡтарҙа (plural)
алдаҡтан (singular)
алдаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

ложь, враньё, выдумка


алҡыш

ɑɫ.ˈqɯ̞ʂ.ˈtɑr

алҡыш (nominative singular)
алҡыштар (nominative plural)
алҡыштың (singular)
алҡыштарҙың (plural)
алҡышҡа (dative singular)
алҡыштарға (dative plural)
алҡышты (accusative singular)
алҡыштарҙы (accusative plural)
алҡышта (singular)
алҡыштарҙа (plural)
алҡыштан (singular)
алҡыштарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. *alqïš «благословение, хвала», восходит к пратюркск. *ạlkɨ- «благословлять, восхвалять».

алҡышлау

Ближайшее родство

аплодисменты, овация, рукоплескания

устар. одобрение; благословение

одобрение; благословение


ауырыу

ауырыу (nominative singular)
ауырыуҙар (nominative plural)
ауырыуҙың (singular)
ауырыуҙарҙың (plural)
ауырыуға (dative singular)
ауырыуҙарға (dative plural)
ауырыуҙы (accusative singular)
ауырыуҙарҙы (accusative plural)
ауырыуҙа (singular)
ауырыуҙарҙа (plural)
ауырыуҙан (singular)
ауырыуҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *agrɨ-g, имя действия от *agrɨ- «болеть».

болезнь, заболевание, недуг; хворь

Йоғошло ауырыу.

Заразная, инфекционнаяболезнь.

адъектив. больной, нездоровый; хворый

больной, нездоровый; хворый


кескәй

Происходит от др-тюркск. *kičikey «маленький», восходит к пратюркск. *kičüg «маленький» + диминутивный суффикс *-key.

малый, маленький

Франческо кескәй Антонионың остазы булып китә.

Франческо и стал первым наставником Антонио-младшего.

малюсенький, совсем маленький

Кескәйҙәр өсөн уйынсыҡтар.

Игрушки длясамых маленьких.


йөҙөм

йөҙөм (nominative singular)
йөҙөмдәр (nominative plural)
йөҙөмдөң (singular)
йөҙөмдәрҙең (plural)
йөҙөмгә (dative singular)
йөҙөмдәргә (dative plural)
йөҙөмдө (accusative singular)
йөҙөмдәрҙе (accusative plural)
йөҙөмдә (singular)
йөҙөмдәрҙә (plural)
йөҙөмдән (singular)
йөҙөмдәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jüŕüm «виноград», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. üzüm, азерб. üzüm (үзүм; اۆزۆم), башк. йөҙөм, казахск. жүзім, караим. йÿзÿм, каракалп. ju'zim, карач.-балк. жюзюм, джюзюм, кирг. жүзүм, кр.-тат. yüzüm, кумыкск. юзюм, ногайск. юзим, османск. اوزوم (üzüm), тат. йөзем (yözem), тур., туркм. üzüm, узб. uzum (узум; ئۈزۈم), уйгурск. ئۈزۈم (üzüm), чувашск. иҫӗм и др.

ботан. виноград (растение) (Vítis)

виноград (растение) (Vítis)

виноград (плод, ягода)

адъектив. виноградный

изюм (изюмный)


сынаяҡ

сынаяҡ (nominative singular)
сынаяҡтар (nominative plural)
сынаяҡтың (singular)
сынаяҡтарҙың (plural)
сынаяҡҡа (dative singular)
сынаяҡтарға (dative plural)
сынаяҡты (accusative singular)
сынаяҡтарҙы (accusative plural)
сынаяҡта (singular)
сынаяҡтарҙа (plural)
сынаяҡтан (singular)
сынаяҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

чашка, чашечка (чайная)

кафель, изразец (изразцовый, кафельный)


сәнске

сәнске (nominative singular)
сәнскеләр (nominative plural)
сәнскенең (singular)
сәнскеләрҙең (plural)
сәнскегә (dative singular)
сәнскеләргә (dative plural)
сәнскене (accusative singular)
сәнскеләрҙе (accusative plural)
сәнскелә (singular)
сәнскеләрҙә (plural)
сәнскенән (singular)
сәнскеләрҙән (plural)

Происходит от гл. башк. сәнсеү «колоть» + дательно-направительный суффикс -ке. Ср. казахск. шанышқы, тат. чәнечке, узб. sanchqi.


йәки

Из перс. یا که (yâ ke) ‘или’.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

Каждый пользователь Интернета может участвовать в Википедии — например, написав новую статьюили редактируя существующие.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Архипелаги могут располагаться отдельно в мореили рядом с большими массивами суши.


яҙма

яҙма (nominative singular)
яҙмалар (nominative plural)
яҙманың (singular)
яҙмаларҙың (plural)
яҙмаға (dative singular)
яҙмаларға (dative plural)
яҙманы (accusative singular)
яҙмаларҙы (accusative plural)
яҙмала (singular)
яҙмаларҙа (plural)
яҙманан (singular)
яҙмаларҙан (plural)

Происходит от гл. башк. яҙыу «писа́ть».

яҙыу

Ближайшее родство

существительные

яҙыу

Ближайшее родство

письменность, письмена, письмо, графика

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

Народ, имеющий своюписьменность.

записки, заметки

адъектив. письменный

Учёный, опираясь на средневековыеписьменные источники, изучает местную традицию суфизма.


ҡомаҡ

ҡомаҡ (nominative singular)
ҡомаҡтар (nominative plural)
ҡомаҡтың (singular)
ҡомаҡтарҙың (plural)
ҡомаҡҡа (dative singular)
ҡомаҡтарға (dative plural)
ҡомаҡты (accusative singular)
ҡомаҡтарҙы (accusative plural)
ҡомаҡта (singular)
ҡомаҡтарҙа (plural)
ҡомаҡтан (singular)
ҡомаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

зоол. крыса (крысиный) (Rattus)

крыса (крысиный) (Rattus)


ҡомаҡ

Происходит от ??

накипь (на стенках посуды)

Сәйнүкте ҡомаҡтан таҙартыу.

Очистить чайник отнакипи.


юрға

юрға (nominative singular)
юрғалар (nominative plural)
юрғаның (singular)
юрғаларҙың (plural)
юрғаға (dative singular)
юрғаларға (dative plural)
юрғаны (accusative singular)
юрғаларҙы (accusative plural)
юрғала (singular)
юрғаларҙа (plural)
юрғанан (singular)
юрғаларҙан (plural)

Происходит от др. формы *jorğa «конь, бегущий иноходью; также название такой походки», восходит к пратюркск. *jor(ɨ)- «ходить».


башҡортса

bɑʂqʷʊ̞rtˈsɑ

Происходит от сущ. башк. башҡорт «башкир» + формант -са.

Башҡортостан

Ближайшее родство

имена собственные

башҡорт

Ближайшее родство

существительные

башҡорт

Ближайшее родство

прилагательные

по-башкирски

Мин башҡортса һөйлəшəм.

Я разговариваюпо-башкирски.


Йәүҙәт

Йәүҙәт (nominative singular)
Йәүҙәттәр (nominative plural)
Йәүҙәттең (singular)
Йәүҙәттәрҙең (plural)
Йәүҙәткә (dative singular)
Йәүҙәттәргә (dative plural)
Йәүҙәтте (accusative singular)
Йәүҙәттәрҙе (accusative plural)
Йәүҙәттә (singular)
Йәүҙәттәрҙә (plural)
Йәүҙәттән (singular)
Йәүҙәттәрҙән (plural)

Из Из араб. جودة (jawda) ‘превосходство; достоинство’.

Жавдат, Явдат (мужское имя)


Хөсәйен

χʏ̞.sæ.ˈjɪ̞n

Хөсәйен (nominative singular)
Хөсәйендәр (nominative plural)
Хөсәйендең (singular)
Хөсәйендәрҙең (plural)
Хөсәйенгә (dative singular)
Хөсәйендәргә (dative plural)
Хөсәйенде (accusative singular)
Хөсәйендәрҙе (accusative plural)
Хөсәйендә (singular)
Хөсәйендәрҙә (plural)
Хөсәйендән (singular)
Хөсәйендәрҙән (plural)

Из араб. حسين (ḥusayn).

Хусаин (мужское имя)


Сәғит

Сәғит (nominative singular)
Сәғиттәр (nominative plural)
Сәғиттең (singular)
Сәғиттәрҙең (plural)
Сәғиткә (dative singular)
Сәғиттәргә (dative plural)
Сәғитте (accusative singular)
Сәғиттәрҙе (accusative plural)
Сәғиттә (singular)
Сәғиттәрҙә (plural)
Сәғиттән (singular)
Сәғиттәрҙән (plural)

Из араб. سعيد (saʿīd)

Сагит (мужское имя)


Ниғмәтулла

Ниғмәтулла (nominative singular)
Ниғмәтуллалар (nominative plural)
Ниғмәтулланың (singular)
Ниғмәтуллаларҙың (plural)
Ниғмәтуллаға (dative singular)
Ниғмәтуллаларға (dative plural)
Ниғмәтулланы (accusative singular)
Ниғмәтуллаларҙы (accusative plural)
Ниғмәтуллала (singular)
Ниғмәтуллаларҙа (plural)
Ниғмәтулланан (singular)
Ниғмәтуллаларҙан (plural)

Из араб. نعمة الله (niʿmat allāh).

Нигматулла (мужское имя)

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

Нигматулла перестал есть, (а) ночью хлюпал носом от насморка.

Яныбай Хамматов, «Бөртөкләп йыйыла алтын.»

Яныбай Хамматов

Бөртөкләп йыйыла алтын.


Иҙел

Иҙел (nominative singular)
Иҙелдәр (nominative plural)
Иҙелдең (singular)
Иҙелдәрҙең (plural)
Иҙелгә (dative singular)
Иҙелдәргә (dative plural)
Иҙелде (accusative singular)
Иҙелдәрҙе (accusative plural)
Иҙелдә (singular)
Иҙелдәрҙә (plural)
Иҙелдән (singular)
Иҙелдәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюркск. Etil «название реки; предположительно, Волги». Ср. также Итиль (Атиль), название столица Хазарского каганата в середине VIII — X веков.

Ағиҙел

Ближайшее родство

имена собственные

истор. Итиль; одно из средневековых тюрко-монгольских названий Волги (с Камой и Белой)

Идель (мужское имя)

мифол. Идель; третий сын Урал-батыра в одноимённом эпическом башкирском сказании


балауыҙ

балауыҙ (nominative singular)
балауыҙҙар (nominative plural)
балауыҙҙың (singular)
балауыҙҙарҙың (plural)
балауыҙға (dative singular)
балауыҙҙарға (dative plural)
балауыҙҙы (accusative singular)
балауыҙҙарҙы (accusative plural)
балауыҙҙа (singular)
балауыҙҙарҙа (plural)
балауыҙҙан (singular)
балауыҙҙарҙан (plural)

Происходит от ??

воск (восковой)


таҡыр

Происходит от пратюркск. *takɨr «ровный, гладкий; лысый; лишенный растительности».

таҡырбаш

Ближайшее родство

существительные

голый, без растительности

Таҡыр ялан.

Голая степь.

укатанный, утоптанный (о дороге)

Таҡыр юл.

Укатанная дорога

перен. скудный, куцый

скудный, куцый


күгәүен

күгәүен (nominative singular)
күгәүендәр (nominative plural)
күгәүендең (singular)
күгәүендәрҙең (plural)
күгәүенгә (dative singular)
күгәүендәргә (dative plural)
күгәүенде (accusative singular)
күгәүендәрҙе (accusative plural)
күгәүендә (singular)
күгәүендәрҙә (plural)
күгәүендән (singular)
күгәүендәрҙән (plural)

Происходит от ранней формы *kökegün, восходит к пратюркск. *gȫk «синий». Ср. тат. кигәвен, кирг. көгөөн.

энтомол. слепень (Tabanus); овод (Oestrus)


елем

елем (nominative singular)
елемдәр (nominative plural)
елемдең (singular)
елемдәрҙең (plural)
елемгә (dative singular)
елемдәргә (dative plural)
елемде (accusative singular)
елемдәрҙе (accusative plural)
елемдә (singular)
елемдәрҙә (plural)
елемдән (singular)
елемдәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jẹlim / *jẹli-m «клей», от которой в числе прочего произошли: др.-тюркск. jelim, др.-уйгур. yylym, башк. елем, казахск. желім, карач.-балк. джелим, кирг. желим, ногайск. елим, тат. җилем, туркм. ýelim, узб. yelim (елим), уйгурск. يېلىم (yëlim), чувашск. ҫилӗм, южн.-алтайск. јелим, якутск. силим и др.

прополис, пчелиный клей, уза

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Наряду с мёдом, из ульев также вынимают маточное молочко, пчелиный яд ипрополис.

«Умартасылыҡ — Башҡортостан биҙәге», 08-11-2008 гг. // «Йәшлек»

Умартасылыҡ — Башҡортостан биҙәге


ҡарар

ҡарар (nominative singular)
ҡарарҙар (nominative plural)
ҡарарҙың (singular)
ҡарарҙарҙың (plural)
ҡарарға (dative singular)
ҡарарҙарға (dative plural)
ҡарарҙы (accusative singular)
ҡарарҙарҙы (accusative plural)
ҡарарҙа (singular)
ҡарарҙарҙа (plural)
ҡарарҙан (singular)
ҡарарҙарҙан (plural)

Из араб. قرار (qarār) ‘решение, постановление’.

решение, постановление


көлкө

көлкө (nominative singular)
көлкөләр (nominative plural)
көлкөнөң (singular)
көлкөләрҙең (plural)
көлкөгә (dative singular)
көлкөләргә (dative plural)
көлкөнө (accusative singular)
көлкөләрҙе (accusative plural)
көлкөлә (singular)
көлкөләрҙә (plural)
көлкөнән (singular)
көлкөләрҙән (plural)

Происходит от ??

смех, потеха, умора

адъектив. смешной, забавный, комичный, смехотворный


хоҡуҡ

хоҡуҡ (nominative singular)
хоҡуҡтар (nominative plural)
хоҡуҡтың (singular)
хоҡуҡтарҙың (plural)
хоҡуҡҡа (dative singular)
хоҡуҡтарға (dative plural)
хоҡуҡты (accusative singular)
хоҡуҡтарҙы (accusative plural)
хоҡуҡта (singular)
хоҡуҡтарҙа (plural)
хоҡуҡтан (singular)
хоҡуҡтарҙан (plural)

Из араб. حقوق (ḥuqūq), мн. ч. от араб. حق (ḥaqq) ‘право’.

хоҡуҡлылыҡ

Ближайшее родство

существительные

хоҡуҡһыҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

хоҡуҡи

Ближайшее родство

прилагательные

хоҡуҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

хоҡуҡһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

право (правовой)


туҡал

Происходит от ??

комолый, безрогий (о корове, козе и т. п.)


дөйөм

Происходит от ??

дөйөмләштереү

Ближайшее родство

общий, всеобщий

общий, коллективный

общий, одинаковый, сходный

общий, целый, совокупный; весь

общий; обобщённый, без подробностей


боҫ

боҫ (nominative singular)
боҫтар (nominative plural)
боҫтоң (singular)
боҫтарҙың (plural)
боҫҡа (dative singular)
боҫтарға (dative plural)
боҫто (accusative singular)
боҫтарҙы (accusative plural)
боҫта (singular)
боҫтарҙа (plural)
боҫтан (singular)
боҫтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *bus «пар, туман».

боҫлоҡ

Ближайшее родство

существительные

боҫланыу

Ближайшее родство

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

От самовара поднялся густойпар.


бөтөнләй

Происходит от ??

абсолютно, совсем, совершенно, полностью

XIX быуатта каталан телен ҡулланыу даирәһе бөтөнләй алмашына.

В XIX веке сфера использования каталанского языкасовершенно меняется.

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.

А вот открыть частную гостиницу — это явление для нас ужеабсолютно чуждое.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

Когда я был маленьким, у некоторых детей в нашей деревне обувисовсем не было.

«Беҙҙе яҡлар, һаҡлар ул...», 09-02-2011 гг. // «Йәшлек»

Беҙҙе яҡлар, һаҡлар ул...

совсем, наотрез


түҙемлек

tʏ.ðɪ̞mˈlɪ̞k

түҙемлек (nominative singular)
түҙемлектәр (nominative plural)
түҙемлектең (singular)
түҙемлектәрҙең (plural)
түҙемлеккә (dative singular)
түҙемлектәргә (dative plural)
түҙемлекте (accusative singular)
түҙемлектәрҙе (accusative plural)
түҙемлектә (singular)
түҙемлектәрҙә (plural)
түҙемлектән (singular)
түҙемлектәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. *tözimlik «терпеливость; терпение», суффиксальное производное от *tözim «терпение; терпеливый», восходит к пратюркск. *döŕ- «терпеть, переносить, страдать».

терпеливость; терпение


бәпес

бәпес (nominative singular)
бәпестәр (nominative plural)
бәпестең (singular)
бәпестәрҙең (plural)
бәпескә (dative singular)
бәпестәргә (dative plural)
бәпесте (accusative singular)
бәпестәрҙе (accusative plural)
бәпестә (singular)
бәпестәрҙә (plural)
бәпестән (singular)
бәпестәрҙән (plural)

Происходит от ??

малыш, дитя, ребёнок


бәпәй

бәпәй (nominative singular)
бәпәйҙәр (nominative plural)
бәпәйҙең (singular)
бәпәйҙәрҙең (plural)
бәпәйгә (dative singular)
бәпәйҙәргә (dative plural)
бәпәйҙе (accusative singular)
бәпәйҙәрҙе (accusative plural)
бәпәйҙә (singular)
бәпәйҙәрҙә (plural)
бәпәйҙән (singular)
бәпәйҙәрҙән (plural)

Происходит от звукоподражательное (имитация детского лепета).

рег. прост. ребёнок, дитя; малыш

ребёнок, дитя; малыш


сабый

сабый (nominative singular)
сабыйҙар (nominative plural)
сабыйҙың (singular)
сабыйҙарҙың (plural)
сабыйға (dative singular)
сабыйҙарға (dative plural)
сабыйҙы (accusative singular)
сабыйҙарҙы (accusative plural)
сабыйҙа (singular)
сабыйҙарҙа (plural)
сабыйҙан (singular)
сабыйҙарҙан (plural)

Из араб. صبي (ṣabiyy) ‘мальчик, юноша, парень’.

младенец, дитя, ребёнок

адъектив. незрелый, не достигший совершеннолетия

незрелый, не достигший совершеннолетия


уҡлау

уҡлау (nominative singular)
уҡлауҙар (nominative plural)
уҡлауҙың (singular)
уҡлауҙарҙың (plural)
уҡлауға (dative singular)
уҡлауҙарға (dative plural)
уҡлауҙы (accusative singular)
уҡлауҙарҙы (accusative plural)
уҡлауҙа (singular)
уҡлауҙарҙа (plural)
уҡлауҙан (singular)
уҡлауҙарҙан (plural)

Происходит от ??


күскен

күскен (nominative singular)
күскендәр (nominative plural)
күскендең (singular)
күскендәрҙең (plural)
күскенгә (dative singular)
күскендәргә (dative plural)
күскенде (accusative singular)
күскендәрҙе (accusative plural)
күскендә (singular)
күскендәрҙә (plural)
күскендән (singular)
күскендәрҙән (plural)

Происходит от гл. күс- «перемещаться».

күсеү

Ближайшее родство


ахроматик

физ. ахроматический

ахроматический


бөтөн

bʏ̞ˈtʏ̞n ~ ˈbʏ̞.tʏ̞n

Происходит от пратюркск. *bütǖn «весь, целый», из пратюркск. *büt- «кончать, завершать». Ср. тат. бөтен, кирг. бүтүн, узб. butun.

целый, нетронутый, непочатый

единый; цельный, целостный (целое)

целый, неповреждённый

матем. целый; целое; целое число

целый; целое; целое число

Ун бөтөн ундан биш.

Десятьцелых пять десятых.

прост. весь, все, всё

весь, все, всё

Ысынбарлыҡтың бөтөн осраҡлы айырымлыҡтарын байҡап үтеү мөмкин булмағанлыҡтан, философтар үҙ иғтибарын төп сәбәптәргә йүнәлтә, ысынбарлыҡтың иң ғөмүми ҡанундарын өйрәнә

В силу невозможности обозретьвсе случайные различия(, существующие в) реальности, философы направляют своё внимание на главные причины, изучают самые общие законы реальности.

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

Все (виды) товаров были доступны в магазинах, и по дешёвой цене.


шыма

Родственно тат. шома, других когнатов не выявлено. Предположительно связано с гл. шыуыу «скользить».

гладкий, ровный; полированный (гладко, ровно)

Шыма боҙ.

Гладкий лёд.

гладкий, прямой; приглаженный (о волосах)

лощёный (о бумаге)

перен., разг. складный, гладкий, плавный (складно, гладко) (о языке, речи)

перен., разг. хитрый, ловкий; искушённый (о человеке)

хитрый, ловкий; искушённый (о человеке)


күңелһеҙ

kʏ.ŋɪ̞ˈhɪ̞ð ~ kʏ.ŋɪ̞ˈɦɪ̞ð

Происходит от сущ. башк. күңел + -һеҙ.

күңел

Ближайшее родство

существительные

скучный, неинтересный (скучно, неинтересно)

невесёлый, печальный; грустный (грустно, печально)


сихыр

Из араб. سحر (siḥr) ‘магия, волшебство, чары’.

сихырсы

Ближайшее родство

существительные

сихырлы

Ближайшее родство

прилагательные

волшебство, колдовство, магия (особенно чёрная), чародейство


сихырлы

sʲï.χɯ̞rˈɫɯ̞

Происходит от сущ. башк. сихыр «колдовство, чародейство» + аффикс -лы «обладающий свойством».

сихыр

Ближайшее родство

существительные

сихырсы

Ближайшее родство

существительные

заколдованный

перен. чарующий, очаровательный

чарующий, очаровательный


тылсымсы

tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈsɯ̞

тылсымсы (nominative singular)
тылсымсылар (nominative plural)
тылсымсының (singular)
тылсымсыларҙың (plural)
тылсымсыға (dative singular)
тылсымсыларға (dative plural)
тылсымсыны (accusative singular)
тылсымсыларҙы (accusative plural)
тылсымсыла (singular)
тылсымсыларҙа (plural)
тылсымсынан (singular)
тылсымсыларҙан (plural)

Происходит от сущ. башк. тылсым «волшебство» + аффикс -сы «производитель действия».

тылсым

Ближайшее родство

существительные

тылсымлы

Ближайшее родство

прилагательные

волшебник, маг, чародей


сихырсы

sʲï.χɯ̞rˈsɯ̞

сихырсы (nominative singular)
сихырсылар (nominative plural)
сихырсының (singular)
сихырсыларҙың (plural)
сихырсыға (dative singular)
сихырсыларға (dative plural)
сихырсыны (accusative singular)
сихырсыларҙы (accusative plural)
сихырсыла (singular)
сихырсыларҙа (plural)
сихырсынан (singular)
сихырсыларҙан (plural)

Происходит от сущ. башк. сихыр «колдовство, чародейство» + аффикс -сы «производитель действия».

сихыр

Ближайшее родство

существительные

сихырлы

Ближайшее родство

прилагательные

колдун, колдунья; волшебник, волшебница, чародей, чародейка


һауа торошо

hɑˈwɑ.tʊ̞.rʊ̞.ˌʂʊ̞


торош

торош (nominative singular)
тороштар (nominative plural)
тороштоң (singular)
тороштарҙың (plural)
торошҡа (dative singular)
тороштарға (dative plural)
торошто (accusative singular)
тороштарҙы (accusative plural)
торошта (singular)
тороштарҙа (plural)
тороштан (singular)
тороштарҙан (plural)

Происходит от ??

положение, состояние

поза; позиция


ҡарбуҙ

ҡарбуҙ (nominative singular)
ҡарбуҙдар (nominative plural)
ҡарбуҙдың (singular)
ҡарбуҙдарҙың (plural)
ҡарбуҙға (dative singular)
ҡарбуҙдарға (dative plural)
ҡарбуҙды (accusative singular)
ҡарбуҙдарҙы (accusative plural)
ҡарбуҙда (singular)
ҡарбуҙдарҙа (plural)
ҡарбуҙдан (singular)
ҡарбуҙдарҙан (plural)

Происходит от тюркск., ср.: кыпч. ẋarbuz, тур., крымскотат. karpuz из перс. ẋarbūza, ẋarbuza «дыня», собственно говоря, «ослиный огурец», восх. к перс. ẋer «осел», авест. ẋara и ср.-перс. būčinā «огурец». Отсюда русск. арбуз, укр. гарбу́з «тыква», откуда польск. harbuz. Использованы данные словаря М. Фасмера. См. Список литературы.

ботан. арбуз (растение и плод) (Citrúllus lanátus)

адъектив. арбузный


майҙансыҡ

майҙансыҡ (nominative singular)
майҙансыҡтар (nominative plural)
майҙансыҡтың (singular)
майҙансыҡтарҙың (plural)
майҙансыҡҡа (dative singular)
майҙансыҡтарға (dative plural)
майҙансыҡты (accusative singular)
майҙансыҡтарҙы (accusative plural)
майҙансыҡта (singular)
майҙансыҡтарҙа (plural)
майҙансыҡтан (singular)
майҙансыҡтарҙан (plural)

Происходит от сущ. башк. майҙан.

майҙан

Ближайшее родство

существительные

уменьш. к майҙан; площадка; арена


сиңерткә

sʲi.ŋɪ̞rtˈkæ

сиңерткә (nominative singular)
сиңерткәләр (nominative plural)
сиңерткәнең (singular)
сиңерткәләрҙең (plural)
сиңерткәгә (dative singular)
сиңерткәләргә (dative plural)
сиңерткәне (accusative singular)
сиңерткәләрҙе (accusative plural)
сиңерткәлә (singular)
сиңерткәләрҙә (plural)
сиңерткәнән (singular)
сиңерткәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *čekürtke «саранча, кузнечик». Ср. азерб. çəyirtkə, казахск. шегіртке, тат. чикерткә, тур. çekirge, узб. chigirtka.

энтомол. кузнечик

энтомол. сверчок


һыуһар

һыуһар (nominative singular)
һыуһарҙар (nominative plural)
һыуһарҙың (singular)
һыуһарҙарҙың (plural)
һыуһарға (dative singular)
һыуһарҙарға (dative plural)
һыуһарҙы (accusative singular)
һыуһарҙарҙы (accusative plural)
һыуһарҙа (singular)
һыуһарҙарҙа (plural)
һыуһарҙан (singular)
һыуһарҙарҙан (plural)

Происходит от ??

адъектив. куний


тамға

тамға (nominative singular)
тамғалар (nominative plural)
тамғаның (singular)
тамғаларҙың (plural)
тамғаға (dative singular)
тамғаларға (dative plural)
тамғаны (accusative singular)
тамғаларҙы (accusative plural)
тамғала (singular)
тамғаларҙа (plural)
тамғанан (singular)
тамғаларҙан (plural)

Происходит от тюркск., ср. чагат., уйг., тат. tamɣa «клеймо владельца, печать, подать, пошлина», тур. damɣa «печать».

тамғалы

Ближайшее родство

прилагательные

тамғалау

Ближайшее родство

тамга (родовой фамильный знак)

метка, клеймо, тавро

перен. печать

Ауыр тормош уның йөҙөнә тамға һалған.

Тяжёлая жизнь наложилапечать на его лицо.


системалау

систематизировать


һыртлан

һыртлан (nominative singular)
һыртландар (nominative plural)
һыртландың (singular)
һыртландарҙың (plural)
һыртланға (dative singular)
һыртландарға (dative plural)
һыртланды (accusative singular)
һыртландарҙы (accusative plural)
һыртланда (singular)
һыртландарҙа (plural)
һыртландан (singular)
һыртландарҙан (plural)


сәмреғош

sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ

сәмреғош (nominative singular)
сәмреғоштың (singular)
сәмреғошҡа (dative singular)
сәмреғошты (accusative singular)
сәмреғошта (singular)
сәмреғоштан (singular)

Соединение: первая часть из иранского источника (авест. mərəγō saēnō), откуда позднее пехл. «Sēnmurw» и перс. سیمرغ, тадж. Симурғ — дословно «вершинник», «птица с вершины дерева/горы»; вторая часть от башк. ҡош «птица».

мифол. Симург (огромная быстрокрылая мифическая птица, вызволяющая людей из беды; царь всех птиц)

геральд. двуглавый орёл

двуглавый орёл


арауыҡ

пространство


белгес

белгес (nominative singular)
белгестәр (nominative plural)
белгестең (singular)
белгестәрҙең (plural)
белгескә (dative singular)
белгестәргә (dative plural)
белгесте (accusative singular)
белгестәрҙе (accusative plural)
белгестә (singular)
белгестәрҙә (plural)
белгестән (singular)
белгестәрҙән (plural)

Отглагольное имя: основа бел- «знать; уметь» + аффикс -гес.

специалист; мастер

Белгес өйрәнсектең хаталарын шунда уҡ күреп, төҙәтеп бара.

Специалист сразу видит ошибки ученика и исправляет (их).

Был атамалар тик белгестәргә генә аңлайышлы.

Эти термины понятны толькоспециалистам.


атай-әсәй

атай-әсәй (nominative singular)
атай-әсәйҙәр (nominative plural)
атай-әсәйҙең (singular)
атай-әсәйҙәрҙең (plural)
атай-әсәйгә (dative singular)
атай-әсәйҙәргә (dative plural)
атай-әсәйҙе (accusative singular)
атай-әсәйҙәрҙе (accusative plural)
атай-әсәйҙә (singular)
атай-әсәйҙәрҙә (plural)
атай-әсәйҙән (singular)
атай-әсәйҙәрҙән (plural)

Из атай «отец, папа» + әсәй «мать, мама».

родитель, родители

Кешене атай-әсәй генә түгел, мөхит тә тәрбиәләй.

Человека воспитывают не толькородители, но и окружение.

Һәр кешенең аңында «эске бала», «өлкән кеше» һәм «атай-әсәй» йәшәй.

В сознании каждого человека живёт "внутренний ребёнок", "взрослый человек" и "родитель".


аныҡ

Происходит от ??

точный, конкретный

понятный, ясный, определённый, чёткий

«Терелек» атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

Понятие «жизнь» по-разному определяется в разных областях (науки), (а) в некоторых случаях используется без определения, данного вявном виде.

внятный, чёткий, разборчивый (о речи, звуках и т. п.)


ата-әсә

ата-әсә (nominative singular)
ата-әсәләр (nominative plural)
ата-әсәнең (singular)
ата-әсәләрҙең (plural)
ата-әсәгә (dative singular)
ата-әсәләргә (dative plural)
ата-әсәне (accusative singular)
ата-әсәләрҙе (accusative plural)
ата-әсәлә (singular)
ата-әсәләрҙә (plural)
ата-әсәнән (singular)
ата-әсәләрҙән (plural)

Из ата «отец» + әсә «мать».

собир. родители

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Дети берут пример сродителей.

адъектив. родительский

родительский

Ата-әсәләр йыйылышы.

Родительское собрание.


ошаҡсы

ошаҡсы (nominative singular)
ошаҡсылар (nominative plural)
ошаҡсының (singular)
ошаҡсыларҙың (plural)
ошаҡсыға (dative singular)
ошаҡсыларға (dative plural)
ошаҡсыны (accusative singular)
ошаҡсыларҙы (accusative plural)
ошаҡсыла (singular)
ошаҡсыларҙа (plural)
ошаҡсынан (singular)
ошаҡсыларҙан (plural)

Происходит от сущ. ошаҡ + аффикс -сы «производитель действия».

ошаҡ

Ближайшее родство

существительные

ошаҡлау

Ближайшее родство

доносчик, ябедник

Ләкин Римда ялағайҙар менән ошаҡсылар арҡаһында Сенат менән мөнәсәбәттәре тиҙ арала боҙола.

Но в Риме его отношения с Сенатом скоро были испорчены льстецами идоносчиками.


ошаҡ

ошаҡ (nominative singular)
ошаҡтар (nominative plural)
ошаҡтың (singular)
ошаҡтарҙың (plural)
ошаҡҡа (dative singular)
ошаҡтарға (dative plural)
ошаҡты (accusative singular)
ошаҡтарҙы (accusative plural)
ошаҡта (singular)
ошаҡтарҙа (plural)
ошаҡтан (singular)
ошаҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *uĺak «клевета»; ср. казахск. өсек «сплетня, слухи», кирг. ушак «сплетня; клевета».

ошаҡсы

Ближайшее родство

существительные

ошаҡлау

Ближайшее родство

донос, ябеда, кляуза; наушничество; клевета, извет


аяҙ

Происходит от ??

ясный, безоблачный; ведренный

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!

Пусть небо нашей Родины будетясным!


йондоҙло

Происходит от сущ. йондоҙ + аффикс прилагательных -ло.

йондоҙсоҡ

Ближайшее родство

уменьш.-ласк. формы

йондоҙ

Ближайшее родство

существительные

йондоҙнамә

Ближайшее родство

существительные

йондоҙсо

Ближайшее родство

существительные


сәнғәт

sæŋ.ˈɢæt ~ sæn.ˈɢæt

сәнғәт (nominative singular)
сәнғәттәр (nominative plural)
сәнғәттең (singular)
сәнғәттәрҙең (plural)
сәнғәткә (dative singular)
сәнғәттәргә (dative plural)
сәнғәтте (accusative singular)
сәнғәттәрҙе (accusative plural)
сәнғәттә (singular)
сәнғәттәрҙә (plural)
сәнғәттән (singular)
сәнғәттәрҙән (plural)

Из араб. صنعة (ṣanʿa) ‘искусство’.


оло

Происходит от пратюркск. *ulug «большой; великий; взрослый»

старый, пожилой

почтённый, уважаемый


йондоҙлоҡ

jʊ̞n.dʊ̞ð.ˈɫʊ̞q

йондоҙлоҡ (nominative singular)
йондоҙлоҡтар (nominative plural)
йондоҙлоҡтоң (singular)
йондоҙлоҡтарҙың (plural)
йондоҙлоҡҡа (dative singular)
йондоҙлоҡтарға (dative plural)
йондоҙлоҡто (accusative singular)
йондоҙлоҡтарҙы (accusative plural)
йондоҙлоҡта (singular)
йондоҙлоҡтарҙа (plural)
йондоҙлоҡтан (singular)
йондоҙлоҡтарҙан (plural)

Происходит от сущ. йондоҙ «звезда» + аффикс -лоҡ.

йондоҙсоҡ

Ближайшее родство

уменьш.-ласк. формы

йондоҙ

Ближайшее родство

существительные

йондоҙнамә

Ближайшее родство

существительные

йондоҙсо

Ближайшее родство

существительные

йондоҙло

Ближайшее родство

прилагательные

астрон. созвездие

Оло Етегән йондоҙлоғо.

Созвездие Большой Медведицы.


ваҡытында

wɑ.qɯ̞.tɯ̞nˈdɑ

Происходит от ??

ваҡыт

Ближайшее родство

существительные

вовремя, своевременно

Һалымдарҙы ваҡытында түләгеҙ.

Платите налогивовремя.

когда-то, в своё время


бөтә

Происходит от ??

весь, вся, всё, все (из гороскопа).

Бөтә юлдар башҡалаға илтә.

Все дороги ведут в столицу.

Бөтә эштәр ҡул менән — кәйлә, лом, балға һәм көрәк менән — башҡарыла.

Все работы выполняются вручную — кайлом, ломом, кувалдой и лопатой.

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

В четверг ночью будет солнечное затмение; его влияние будет продолжатьсявсю неделю.


ауыр тупрағы еңел булһын

ɑˈwɯ̞r.tup.rɑˈʁɯ̞.jɪ̞ˈŋɪ̞l.buɫˈhɯ̞n

пусть земля будет пухом; мир его/её праху

ru-ауыр_тупрағы_еңел_булһын-ba-phrase-TmFfgpc-


аҡһаҡ

Происходит от др.-тюрк. *aqsaq «хромой, хромоногий», восходит к пратюркск. *agsa- «хромать». Ср. тат. аксак, казахск. ақсақ, узб. oqsoq.

хромой, хромоногий; колченогий


шишә

шишә (nominative singular)
шишәләр (nominative plural)
шишәнең (singular)
шишәләрҙең (plural)
шишәгә (dative singular)
шишәләргә (dative plural)
шишәне (accusative singular)
шишәләрҙе (accusative plural)
шишәлә (singular)
шишәләрҙә (plural)
шишәнән (singular)
шишәләрҙән (plural)

Из перс. شیشه (šiše) ‘стекло’.

вост.-башк. стекло (материал)

стекло (материал)


байлыҡ

байлыҡ (nominative singular)
байлыҡтар (nominative plural)
байлыҡтың (singular)
байлыҡтарҙың (plural)
байлыҡҡа (dative singular)
байлыҡтарға (dative plural)
байлыҡты (accusative singular)
байлыҡтарҙы (accusative plural)
байлыҡта (singular)
байлыҡтарҙа (plural)
байлыҡтан (singular)
байлыҡтарҙан (plural)

Происходит от прил. бай + аффикс -лыҡ.

бай

Ближайшее родство

прилагательные

богатство, состояние; достаток


баҫҡыс

баҫҡыс (nominative singular)
баҫҡыстар (nominative plural)
баҫҡыстың (singular)
баҫҡыстарҙың (plural)
баҫҡысҡа (dative singular)
баҫҡыстарға (dative plural)
баҫҡысты (accusative singular)
баҫҡыстарҙы (accusative plural)
баҫҡыста (singular)
баҫҡыстарҙа (plural)
баҫҡыстан (singular)
баҫҡыстарҙан (plural)

Происходит от ??

лестница; стремянка; сходня, трап

ступенька; подножка

перен. ступень; степень, стадия; период; разряд; фаза


баҙ

баҙ (nominative singular)
баҙҙар (nominative plural)
баҙҙың (singular)
баҙҙарҙың (plural)
баҙға (dative singular)
баҙҙарға (dative plural)
баҙҙы (accusative singular)
баҙҙарҙы (accusative plural)
баҙҙа (singular)
баҙҙарҙа (plural)
баҙҙан (singular)
баҙҙарҙан (plural)

Происходит от ??

погреб, подпол, подполье, подвал

Төпсөк иҙән ярығына төшөп китеп, баҙҙа ут тоҡанған.

Окурок упал сквозь щель в полу, (и) вподвале вспыхнул пожар.

яма (для перегонки дёгтя и обжигания угля)


тиклем

Происходит от ??

с дат. п. до кого-чего

до кого-чего

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

С ранней весныдо поздней осени.

Англияның климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ғалим-экологтары, ахырызаманға тиклем 40 йылдан да кәмерәк ваҡыт ҡалды, тип иҫбатлай.

Английские учёные-экологи, занимающиеся проблемами изменения климата, доказывают, чтодо конца света осталось менее 40 лет.

Кешелек һәләкәте етеп килә

Һәр нәмә лә ваҡ-төйәгенә тиклем ентекләп уйланылған.

Всёдо мелочей продумано.

с основн. п. с (при сравнении)

с (при сравнении)


елкә

елкә (nominative singular)
елкәләр (nominative plural)
елкәнең (singular)
елкәләрҙең (plural)
елкәгә (dative singular)
елкәләргә (dative plural)
елкәне (accusative singular)
елкәләрҙе (accusative plural)
елкәлә (singular)
елкәләрҙә (plural)
елкәнән (singular)
елкәләрҙән (plural)

Происходит от ??

анат. затылок (затылочный)

затылок (затылочный)

задняя часть ворота

анат. загривок, холка

загривок, холка


теологик

книжн. теологический, богословский

теологический, богословский


һымаҡ

Происходит от ??

как, как будто, будто, словно, вроде, подобно

Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Серый тулпар (крылатый конь) стремительно упал с неба,как падающая звезда.

«Урал-батыр»

Урал-батыр

Яңы килгән Рәсәй президенты йәнә «ишкәксе ҡол» һымаҡ эшләй алыр микән?

Сможет ли вновь пришедший президент России опять работать,как «раб на вёслах» (т.е. «раб на галерах»)?


кеүек

Происходит от ??

как, как будто, будто, словно, вроде, подобно, наподобие

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Как и у времён года, у каждого периода жизни бывает свой урок, своя мораль, свой интерес.

Күктәге кеүек, ерҙә лә Һинең ихтыярың ғәмәлгә ашһын.

Да исполнится (=свершится в реальности) воля Твоя и на земле,как на небе.

Мф. 6,96:10

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Такие мелкие птицы,как скворец, воробей, трясогузка очень активно собирают садовых вредителей.


тупһа

тупһа (nominative singular)
тупһалар (nominative plural)
тупһаның (singular)
тупһаларҙың (plural)
тупһаға (dative singular)
тупһаларға (dative plural)
тупһаны (accusative singular)
тупһаларҙы (accusative plural)
тупһала (singular)
тупһаларҙа (plural)
тупһанан (singular)
тупһаларҙан (plural)

Происходит от ??

дверная петля, шарнир


буҫаға

буҫаға (nominative singular)
буҫағалар (nominative plural)
буҫағаның (singular)
буҫағаларҙың (plural)
буҫағаға (dative singular)
буҫағаларға (dative plural)
буҫағаны (accusative singular)
буҫағаларҙы (accusative plural)
буҫағала (singular)
буҫағаларҙа (plural)
буҫағанан (singular)
буҫағаларҙан (plural)

Из среднемонг. بوساقه (bosaga; «порог»), ср. монг. босго «порог».


байраҡсы

байраҡсы (nominative singular)
байраҡсылар (nominative plural)
байраҡсының (singular)
байраҡсыларҙың (plural)
байраҡсыға (dative singular)
байраҡсыларға (dative plural)
байраҡсыны (accusative singular)
байраҡсыларҙы (accusative plural)
байраҡсыла (singular)
байраҡсыларҙа (plural)
байраҡсынан (singular)
байраҡсыларҙан (plural)

От сущ. башк. байраҡ «знамя, флаг» + формант башк. -сы «производитель действия; профессия».

байраҡ

Ближайшее родство

существительные


ваҡ

Происходит от ??

мелкий, некрупный

Ваҡ аҡса.

Мелкие деньги, мелочь.

Ваҡ сөй.

Мелкие гвозди.

Такиемелкие птицы, как скворец, воробей, трясогузка очень активно собирают садовых вредителей.

Бысаҡ осонда ваҡ тоҙ һалып болғағыҙ.

Добавьтемелкой соли на кончике ножа и перемешайте.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

Как раз такие бродячие собаки опасны не только длямелкого скота и домашней птицы, но и для людей.

«Юлдарҙа —“тере баръерҙар”», 17-11-2011 // «Таң»

Юлдарҙа —“тере баръерҙар”

маленький, малолетний

Ваҡ балалар.

Маленькие дети, ребятишки.

малый, малочисленный

Ваҡ милләттәр.

Малочисленные народности.

незначительный, мелкий, второстепенный

перен. мелочный


ихтилал

ихтилал (nominative singular)
ихтилалдар (nominative plural)
ихтилалдың (singular)
ихтилалдарҙың (plural)
ихтилалға (dative singular)
ихтилалдарға (dative plural)
ихтилалды (accusative singular)
ихтилалдарҙы (accusative plural)
ихтилалда (singular)
ихтилалдарҙа (plural)
ихтилалдан (singular)
ихтилалдарҙан (plural)

Из араб. إختلال (iḵtilāl) ‘расстройство; ненормальность; беспорядок’.

беспорядки; бунт, восстание, мятеж

устар. революция (революционный)

революция (революционный)


туҡ

Происходит от др.-тюрк. toq «сытый, наевшийся».

сытый, наевшийся

Астың хәлен туҡ белмәй.

Сытый голодного не разумеет.

налитой, полный

перен. довольный, удовлетворённый

довольный, удовлетворённый


төрҙө

Происходит от ??

вост.-башк. то же, что төрлө; разный, разнообразный, различный; разно-


яҙыҡ

яҙыҡ (nominative singular)
яҙыҡтар (nominative plural)
яҙыҡтың (singular)
яҙыҡтарҙың (plural)
яҙыҡҡа (dative singular)
яҙыҡтарға (dative plural)
яҙыҡты (accusative singular)
яҙыҡтарҙы (accusative plural)
яҙыҡта (singular)
яҙыҡтарҙа (plural)
яҙыҡтан (singular)
яҙыҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. "jazuq, jazuγ" («грех, проступок»), от др.-тюрк. jaz- «ошибаться, совершить грех».

яҙыҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

грех, проступок, провинность, заблуждение, ошибка

Һалып бирелгән ризыҡты ҡалдырырға ярамай, яҙыҡ була, хужаны ихтирам итмәү һанала.

Нельзя оставлять (недоеденной) поданную еду — это являетсягрехом, считается неуважением к хозяину.

«Рухы һәм тәне һау кешеләргә...», 15-04-2011 // «Киске Өфө»

Рухы һәм тәне һау кешеләргә...

адъектив. грешный


ғәскәр

ʁæsˈkær ~ ɢæsˈkær

ғәскәр (nominative singular)
ғәскәрҙәр (nominative plural)
ғәскәрҙең (singular)
ғәскәрҙәрҙең (plural)
ғәскәргә (dative singular)
ғәскәрҙәргә (dative plural)
ғәскәрҙе (accusative singular)
ғәскәрҙәрҙе (accusative plural)
ғәскәрҙә (singular)
ғәскәрҙәрҙә (plural)
ғәскәрҙән (singular)
ғәскәрҙәрҙән (plural)

Из араб. عسكر (ʿaskar) ‘армия’.

ғәскәри

Ближайшее родство

прилагательные

войско, войска, вооруженные силы, армия

войско, войска (совокупность воинских частей определённого назначения)

Йәйәүле ғәскәр.

Пешеевойско, пехота.

Ҡоро ер ғәскәрҙәре.

Сухопутныевойска.

перен. армия


аслыҡ

аслыҡ (nominative singular)
аслыҡтар (nominative plural)
аслыҡтың (singular)
аслыҡтарҙың (plural)
аслыҡҡа (dative singular)
аслыҡтарға (dative plural)
аслыҡты (accusative singular)
аслыҡтарҙы (accusative plural)
аслыҡта (singular)
аслыҡтарҙа (plural)
аслыҡтан (singular)
аслыҡтарҙан (plural)

От ас «голодный» + -лыҡ "аффикс абстракции, обладания качеством".

ас

Ближайшее родство

прилагательные

Тырыш кеше матур йәшәр, ялҡау кеше аслыҡтан үлер.

Старательный человек хорошо живёт, ленивый человек отголода умрёт.

адъектив. голодный


маңлай

маңлай (nominative singular)
маңлайҙар (nominative plural)
маңлайҙың (singular)
маңлайҙарҙың (plural)
маңлайға (dative singular)
маңлайҙарға (dative plural)
маңлайҙы (accusative singular)
маңлайҙарҙы (accusative plural)
маңлайҙа (singular)
маңлайҙарҙа (plural)
маңлайҙан (singular)
маңлайҙарҙан (plural)

Происходит от ср.-монг. ᠮᠠᠩᠯᠠᠢ, см. монг. магнай

анат. лоб, чело (лобный)

лоб, чело (лобный)


ижад

ижад (nominative singular)
ижадтар (nominative plural)
ижадтың (singular)
ижадтарҙың (plural)
ижадҡа (dative singular)
ижадтарға (dative plural)
ижадты (accusative singular)
ижадтарҙы (accusative plural)
ижадта (singular)
ижадтарҙа (plural)
ижадтан (singular)
ижадтарҙан (plural)

Из араб. إيجاد (ʾījād).

ижадсы

Ближайшее родство

существительные

ижади

Ближайшее родство

прилагательные

творчество (творческий)

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.

Для менятворчество — это потребность души.


берғаҙан

берғаҙан (nominative singular)
берғаҙандар (nominative plural)
берғаҙандың (singular)
берғаҙандарҙың (plural)
берғаҙанға (dative singular)
берғаҙандарға (dative plural)
берғаҙанды (accusative singular)
берғаҙандарҙы (accusative plural)
берғаҙанда (singular)
берғаҙандарҙа (plural)
берғаҙандан (singular)
берғаҙандарҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. пеликан (лат. Pelecanus)


ҡоймаҡ

ҡоймаҡ (nominative singular)
ҡоймаҡтар (nominative plural)
ҡоймаҡтың (singular)
ҡоймаҡтарҙың (plural)
ҡоймаҡҡа (dative singular)
ҡоймаҡтарға (dative plural)
ҡоймаҡты (accusative singular)
ҡоймаҡтарҙы (accusative plural)
ҡоймаҡта (singular)
ҡоймаҡтарҙа (plural)
ҡоймаҡтан (singular)
ҡоймаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

кулин., гастрон. блин; оладья

блин; оладья


ҡондоҙ

ҡондоҙ (nominative singular)
ҡондоҙҙар (nominative plural)
ҡондоҙҙоң (singular)
ҡондоҙҙарҙың (plural)
ҡондоҙға (dative singular)
ҡондоҙҙарға (dative plural)
ҡондоҙҙо (accusative singular)
ҡондоҙҙарҙы (accusative plural)
ҡондоҙҙа (singular)
ҡондоҙҙарҙа (plural)
ҡондоҙҙан (singular)
ҡондоҙҙарҙан (plural)

Происходит от ??

адъектив. бобровый

зоол. бобр, бобёр


йөҙөк

йөҙөк (nominative singular)
йөҙөктәр (nominative plural)
йөҙөктөң (singular)
йөҙөктәрҙең (plural)
йөҙөккә (dative singular)
йөҙөктәргә (dative plural)
йөҙөктө (accusative singular)
йөҙөктәрҙе (accusative plural)
йөҙөктә (singular)
йөҙөктәрҙә (plural)
йөҙөктән (singular)
йөҙөктәрҙән (plural)

Происходит от ??


балдаҡ

балдаҡ (nominative singular)
балдаҡтар (nominative plural)
балдаҡтың (singular)
балдаҡтарҙың (plural)
балдаҡҡа (dative singular)
балдаҡтарға (dative plural)
балдаҡты (accusative singular)
балдаҡтарҙы (accusative plural)
балдаҡта (singular)
балдаҡтарҙа (plural)
балдаҡтан (singular)
балдаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

кольцо, колечко (кольцевой)


ирлән

ирлән (nominative singular)
ирләндәр (nominative plural)
ирләндең (singular)
ирләндәрҙең (plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative singular)
ирләндәрҙе (accusative plural)
ирләндә (singular)
ирләндәрҙә (plural)
ирләндән (singular)
ирләндәрҙән (plural)

Происходит от ??

зоол. хомяк (хомячий) (лат. Cricetinae)

хомяк (хомячий) (лат. Cricetinae)


кәңәшсе

кәңәшсе (nominative singular)
кәңәшселәр (nominative plural)
кәңәшсенең (singular)
кәңәшселәрҙең (plural)
кәңәшсегә (dative singular)
кәңәшселәргә (dative plural)
кәңәшсене (accusative singular)
кәңәшселәрҙе (accusative plural)
кәңәшселә (singular)
кәңәшселәрҙә (plural)
кәңәшсенән (singular)
кәңәшселәрҙән (plural)

От башк. кәңәш «совет» + башк. -се «производитель действия».

кәңәш

Ближайшее родство

существительные


ҡаҙы

ҡаҙы (nominative singular)
ҡаҙылар (nominative plural)
ҡаҙының (singular)
ҡаҙыларҙың (plural)
ҡаҙыға (dative singular)
ҡаҙыларға (dative plural)
ҡаҙыны (accusative singular)
ҡаҙыларҙы (accusative plural)
ҡаҙыла (singular)
ҡаҙыларҙа (plural)
ҡаҙынан (singular)
ҡаҙыларҙан (plural)

Происходит от ??

конское сало, покрывающее брюшину и рёбра

кулин. казы; домашняя колбаса из цельной полосы такого сала с мясом


унынсы

Происходит от числ. ун «десять».

ун

Ближайшее родство

числительные


артылыш

артылыш (nominative singular)
артылыштар (nominative plural)
артылыштың (singular)
артылыштарҙың (plural)
артылышҡа (dative singular)
артылыштарға (dative plural)
артылышты (accusative singular)
артылыштарҙы (accusative plural)
артылышта (singular)
артылыштарҙа (plural)
артылыштан (singular)
артылыштарҙан (plural)

Происходит от ??

геогр. перевал


сыуаш

сыуаш (nominative singular)
сыуаштар (nominative plural)
сыуаштың (singular)
сыуаштарҙың (plural)
сыуашҡа (dative singular)
сыуаштарға (dative plural)
сыуашты (accusative singular)
сыуаштарҙы (accusative plural)
сыуашта (singular)
сыуаштарҙа (plural)
сыуаштан (singular)
сыуаштарҙан (plural)

Происходит от ??

адъектив. чувашский

Сыуаш теле.

Чувашский язык.


һаҙағай

һаҙағай (nominative singular)
һаҙағайҙар (nominative plural)
һаҙағайҙың (singular)
һаҙағайҙарҙың (plural)
һаҙағайға (dative singular)
һаҙағайҙарға (dative plural)
һаҙағайҙы (accusative singular)
һаҙағайҙарҙы (accusative plural)
һаҙағайҙа (singular)
һаҙағайҙарҙа (plural)
һаҙағайҙан (singular)
һаҙағайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

северное сияние, полярное сияние


һандыҡ

һандыҡ (nominative singular)
һандыҡтар (nominative plural)
һандыҡтың (singular)
һандыҡтарҙың (plural)
һандыҡҡа (dative singular)
һандыҡтарға (dative plural)
һандыҡты (accusative singular)
һандыҡтарҙы (accusative plural)
һандыҡта (singular)
һандыҡтарҙа (plural)
һандыҡтан (singular)
һандыҡтарҙан (plural)

Из перс. صندوق (sanduq), далее из араб. صندوق (ṣundūq).

сундук (сундучный)


йомаҡ

йомаҡ (nominative singular)
йомаҡтар (nominative plural)
йомаҡтың (singular)
йомаҡтарҙың (plural)
йомаҡҡа (dative singular)
йомаҡтарға (dative plural)
йомаҡты (accusative singular)
йомаҡтарҙы (accusative plural)
йомаҡта (singular)
йомаҡтарҙа (plural)
йомаҡтан (singular)
йомаҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюрк. *jom(ŋ)ak «рассказ, притча; загадка».


йыуашлыҡ

йыуашлыҡ (nominative singular)
йыуашлыҡтың (singular)
йыуашлыҡҡа (dative singular)
йыуашлыҡты (accusative singular)
йыуашлыҡта (singular)
йыуашлыҡтан (singular)

Происходит от прил. йыуаш «кроткий, смирный, безропотный» + аффикс -лыҡ.

йыуаш

Ближайшее родство

прилагательные

кротость, смиренность, безропотность


йәғни

ˈjæʁ.nʲi ~ jæʁˈnʲi

Из перс. یعنی (ya'ni), далее из араб. يعني (yaʿnī).


әкиәт

әкиәт (nominative singular)
әкиәттәр (nominative plural)
әкиәттең (singular)
әкиәттәрҙең (plural)
әкиәткә (dative singular)
әкиәттәргә (dative plural)
әкиәтте (accusative singular)
әкиәттәрҙе (accusative plural)
әкиәттә (singular)
әкиәттәрҙә (plural)
әкиәттән (singular)
әкиәттәрҙән (plural)

Из араб. حكاية (ḥikāya(t)) ‘рассказ, повесть, история; сказка’

"Аҫыл таш тауы" исемле йәнһүрәт циклына ике башҡорт әкиәте лә ингән.

В мультипликационный цикл "Гора самоцветов" вошли и две башкирскиесказки.

перен. сказки, байки, небылица, вздор

сказки, байки, небылица, вздор


таж

таж (nominative singular)
таждар (nominative plural)
таждың (singular)
таждарҙың (plural)
тажға (dative singular)
таждарға (dative plural)
тажды (accusative singular)
таждарҙы (accusative plural)
тажда (singular)
таждарҙа (plural)
таждан (singular)
таждарҙан (plural)

Из перс. تاج (tâj) ‘корона, венец’.

корона, венец (коронный, венечный)

ботан. венчик (часть цветка)

венчик (часть цветка)


йәһүд

От араб. يهود (yahūd) ‘евреи, иудеи’.

йәһүди

Ближайшее родство

прилагательные

иудей, еврей (иудейский, еврейский)


ҡарғыш

ҡарғыш (nominative singular)
ҡарғыштар (nominative plural)
ҡарғыштың (singular)
ҡарғыштарҙың (plural)
ҡарғышҡа (dative singular)
ҡарғыштарға (dative plural)
ҡарғышты (accusative singular)
ҡарғыштарҙы (accusative plural)
ҡарғышта (singular)
ҡарғыштарҙа (plural)
ҡарғыштан (singular)
ҡарғыштарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. qarγïš «проклятие».


ҡарсыҡ

ҡарсыҡ (nominative singular)
ҡарсыҡтар (nominative plural)
ҡарсыҡтың (singular)
ҡарсыҡтарҙың (plural)
ҡарсыҡҡа (dative singular)
ҡарсыҡтарға (dative plural)
ҡарсыҡты (accusative singular)
ҡарсыҡтарҙы (accusative plural)
ҡарсыҡта (singular)
ҡарсыҡтарҙа (plural)
ҡарсыҡтан (singular)
ҡарсыҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. qart, qarï «старый», см. также ҡарт.

старуха, старушка, бабушка

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

Старая Зубаржат была злой, невестке житья не давала.


эҙ

эҙ (nominative singular)
эҙҙәр (nominative plural)
эҙҙең (singular)
эҙҙәрҙең (plural)
эҙгә (dative singular)
эҙҙәргә (dative plural)
эҙҙе (accusative singular)
эҙҙәрҙе (accusative plural)
эҙҙә (singular)
эҙҙәрҙә (plural)
эҙҙән (singular)
эҙҙәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. iz «след», восходит к пратюркск. *īŕ.

прям. и перен. след, отпечаток

прям. и след, отпечаток

бармак эҙе

отпечаток пальца

бүре эҙе

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

Согласно закону психологии, негативная информация оставляет более глубокийслед в памяти и сохраняется дольше, чем позитивная.

«Ни өсөн уҡыусы...», 25-03-2011 гг. // «Киске Өфө»

Ни өсөн уҡыусы...

перен. русло, направление

русло, направление

Һуғыш тыныс тормошто икенсе эҙгә төшөрҙө.

Война повернула мирную жизнь в новоерусло.


ҡаҙаныш

ҡаҙаныш (nominative singular)
ҡаҙаныштар (nominative plural)
ҡаҙаныштың (singular)
ҡаҙаныштарҙың (plural)
ҡаҙанышҡа (dative singular)
ҡаҙаныштарға (dative plural)
ҡаҙанышты (accusative singular)
ҡаҙаныштарҙы (accusative plural)
ҡаҙанышта (singular)
ҡаҙаныштарҙа (plural)
ҡаҙаныштан (singular)
ҡаҙаныштарҙан (plural)

Происходит от ??

завоевание, достижение, успех


ҡын

ҡын (nominative singular)
ҡындар (nominative plural)
ҡындың (singular)
ҡындарҙың (plural)
ҡынға (dative singular)
ҡындарға (dative plural)
ҡынды (accusative singular)
ҡындарҙы (accusative plural)
ҡында (singular)
ҡындарҙа (plural)
ҡындан (singular)
ҡындарҙан (plural)

Происходит от ??


ҡағиҙә

qä.ʁɨ̯i͜.ˈðæ

ҡағиҙә (nominative singular)
ҡағиҙәләр (nominative plural)
ҡағиҙәнең (singular)
ҡағиҙәләрҙең (plural)
ҡағиҙәгә (dative singular)
ҡағиҙәләргә (dative plural)
ҡағиҙәне (accusative singular)
ҡағиҙәләрҙе (accusative plural)
ҡағиҙәлә (singular)
ҡағиҙәләрҙә (plural)
ҡағиҙәнән (singular)
ҡағиҙәләрҙән (plural)

Из араб. قاعدة (qāʿida) ‘правило, норма, положение, принцип’.


ҡутыр

ҡутыр (nominative singular)
ҡутырдар (nominative plural)
ҡутырдың (singular)
ҡутырдарҙың (plural)
ҡутырға (dative singular)
ҡутырдарға (dative plural)
ҡутырды (accusative singular)
ҡутырдарҙы (accusative plural)
ҡутырда (singular)
ҡутырдарҙа (plural)
ҡутырдан (singular)
ҡутырдарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *Kotur «парша, короста», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qotur, qotïr, башк. ҡутыр, казахск. қотыр, кирг., тувинск. кодур, карач.-балк., кумыкск. къотур, ногайск. котыр, тат. кутыр (qutır), туркм. gotur, узб. qoʻtir (қўтир) «чесотка», уйгурск. قوتۇر (qotur), хакас. ходыр и др.

короста, струп


Фарер утрауҙары

геогр. Фарерские острова

Фарерские острова


Босния һәм Герцеговина

Босния и Герцеговина

ru-Босния_һәм_Герцеговина-ba-phrase-K8DaOzPZ


Ғәйшә

ɢæj.ˈʃæ ~ ʁæj.ˈʃæ

Ғәйшә (nominative singular)
Ғәйшәләр (nominative plural)
Ғәйшәнең (singular)
Ғәйшәләрҙең (plural)
Ғәйшәгә (dative singular)
Ғәйшәләргә (dative plural)
Ғәйшәне (accusative singular)
Ғәйшәләрҙе (accusative plural)
Ғәйшәлә (singular)
Ғәйшәләрҙә (plural)
Ғәйшәнән (singular)
Ғәйшәләрҙән (plural)

Из араб. عائشة (ʿāʾiša).

Гайша (женское имя)


Баныу

Баныу (nominative singular)
Баныуҙар (nominative plural)
Баныуҙың (singular)
Баныуҙарҙың (plural)
Баныуға (dative singular)
Баныуҙарға (dative plural)
Баныуҙы (accusative singular)
Баныуҙарҙы (accusative plural)
Баныуҙа (singular)
Баныуҙарҙа (plural)
Баныуҙан (singular)
Баныуҙарҙан (plural)

Из перс. بانو (bânu).

Бану (женское имя)


Гөлбаныу

ɡʏ̞l.bä.ˈnɯ̞w

Гөлбаныу (nominative singular)
Гөлбаныуҙар (nominative plural)
Гөлбаныуҙың (singular)
Гөлбаныуҙарҙың (plural)
Гөлбаныуға (dative singular)
Гөлбаныуҙарға (dative plural)
Гөлбаныуҙы (accusative singular)
Гөлбаныуҙарҙы (accusative plural)
Гөлбаныуҙа (singular)
Гөлбаныуҙарҙа (plural)
Гөлбаныуҙан (singular)
Гөлбаныуҙарҙан (plural)

Из башк. гөл «цветок» + башк. Баныу (девушка, дама; женское имя) или целиком из перс. گلبانو (gol-bânu).

Гульбану (женское имя)

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Гульбану расстелила намазлык (молитвенный коврик), и с надеждой повернулась лицом к кибле.


Зөлхизә

zʏ̞l.χɨ̯͜i.ˈzæ

Зөлхизә (nominative singular)
Зөлхизәләр (nominative plural)
Зөлхизәнең (singular)
Зөлхизәләрҙең (plural)
Зөлхизәгә (dative singular)
Зөлхизәләргә (dative plural)
Зөлхизәне (accusative singular)
Зөлхизәләрҙе (accusative plural)
Зөлхизәлә (singular)
Зөлхизәләрҙә (plural)
Зөлхизәнән (singular)
Зөлхизәләрҙән (plural)

Из араб. ذو الحجة (ḏū l-ḥijja) ‘Зуль-хиджа (двенадцатый месяц исламского календаря)’.

Зульхиза (женское имя)


Зөлфиә

zʏ̞l.fʲi.ˈʲæ

Зөлфиә (nominative singular)
Зөлфиәләр (nominative plural)
Зөлфиәнең (singular)
Зөлфиәләрҙең (plural)
Зөлфиәгә (dative singular)
Зөлфиәләргә (dative plural)
Зөлфиәне (accusative singular)
Зөлфиәләрҙе (accusative plural)
Зөлфиәлә (singular)
Зөлфиәләрҙә (plural)
Зөлфиәнән (singular)
Зөлфиәләрҙән (plural)

Из перс. زلفيه (Zolfiyya), от перс. زلف (zolf) ‘локон’.

Зульфия (женское имя)


Йәмилә

Йәмилә (nominative singular)
Йәмиләләр (nominative plural)
Йәмиләнең (singular)
Йәмиләләрҙең (plural)
Йәмиләгә (dative singular)
Йәмиләләргә (dative plural)
Йәмиләне (accusative singular)
Йәмиләләрҙе (accusative plural)
Йәмиләлә (singular)
Йәмиләләрҙә (plural)
Йәмиләнән (singular)
Йәмиләләрҙән (plural)

Из араб. جميلة (jamīla) ‘красивая’, женск. к араб. جميل (jamīl) ‘красивый’.

Йәмил

Ближайшее родство

имена собственные

Ямиля (женское имя)


топографик

топографический


Нидерланд

Происходит от ??


татыу

Происходит от ??

татыулыҡ

Ближайшее родство

существительные

дружный, согласный

в знач. нареч. дружно, мирно, согласно

дружно, мирно, согласно


Ғүмәр

Ғүмәр (nominative singular)
Ғүмәрләр (nominative plural)
Ғүмәрнең (singular)
Ғүмәрләрҙең (plural)
Ғүмәргә (dative singular)
Ғүмәрләргә (dative plural)
Ғүмәрне (accusative singular)
Ғүмәрләрҙе (accusative plural)
Ғүмәрлә (singular)
Ғүмәрләрҙә (plural)
Ғүмәрнән (singular)
Ғүмәрләрҙән (plural)

Из араб. عمر (ʿumar) ‘процветающий, долгоживущий’.

Гумер (мужское имя)


вайымһыҙ

Происходит от ??

вайым

Ближайшее родство

существительные

вайымһыҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

вайымлы

Ближайшее родство

прилагательные

беззаботный, беспечный

безразличный, равнодушный

в знач. нареч. беззаботно, беспечно

беззаботно, беспечно

в знач. нареч. безразлично, равнодушно

безразлично, равнодушно


Зөләйхә

Зөләйхә (nominative singular)
Зөләйхәләр (nominative plural)
Зөләйхәнең (singular)
Зөләйхәләрҙең (plural)
Зөләйхәгә (dative singular)
Зөләйхәләргә (dative plural)
Зөләйхәне (accusative singular)
Зөләйхәләрҙе (accusative plural)
Зөләйхәлә (singular)
Зөләйхәләрҙә (plural)
Зөләйхәнән (singular)
Зөләйхәләрҙән (plural)

Из араб. زليخا (zulayḵā).

Зуляйха (женское имя)


радиомаяҡ

техн. радиомаяк


Әнүәр

Әнүәр (nominative singular)
Әнүәрҙәр (nominative plural)
Әнүәрҙең (singular)
Әнүәрҙәрҙең (plural)
Әнүәргә (dative singular)
Әнүәрҙәргә (dative plural)
Әнүәрҙе (accusative singular)
Әнүәрҙәрҙе (accusative plural)
Әнүәрҙә (singular)
Әнүәрҙәрҙә (plural)
Әнүәрҙән (singular)
Әнүәрҙәрҙән (plural)

Из араб. أنور (ʾanwar).

Анвар, Анвер (мужское имя)


татыулыҡ

tɑ.tɯ̞w.ˈɫɯ̞q

татыулыҡ (nominative singular)
татыулыҡтар (nominative plural)
татыулыҡтың (singular)
татыулыҡтарҙың (plural)
татыулыҡҡа (dative singular)
татыулыҡтарға (dative plural)
татыулыҡты (accusative singular)
татыулыҡтарҙы (accusative plural)
татыулыҡта (singular)
татыулыҡтарҙа (plural)
татыулыҡтан (singular)
татыулыҡтарҙан (plural)

Происходит от башк. татыу «дружный, согласный» + башк. -лыҡ «аффикс абстракции».

татыу

Ближайшее родство

прилагательные

мир, дружба, согласие


урмансы

урмансы (nominative singular)
урмансылар (nominative plural)
урмансының (singular)
урмансыларҙың (plural)
урмансыға (dative singular)
урмансыларға (dative plural)
урмансыны (accusative singular)
урмансыларҙы (accusative plural)
урмансыла (singular)
урмансыларҙа (plural)
урмансынан (singular)
урмансыларҙан (plural)

От башк. урман «лес» + -сы «аффикс профессии».

урман

Ближайшее родство

существительные

урманлыҡ

Ближайшее родство

существительные

урмансылыҡ

Ближайшее родство

существительные

урманлы

Ближайшее родство

прилагательные

урманһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

лесник (работник лесного хозяйства)


ваҡлыҡ

ваҡлыҡ (nominative singular)
ваҡлыҡтар (nominative plural)
ваҡлыҡтың (singular)
ваҡлыҡтарҙың (plural)
ваҡлыҡҡа (dative singular)
ваҡлыҡтарға (dative plural)
ваҡлыҡты (accusative singular)
ваҡлыҡтарҙы (accusative plural)
ваҡлыҡта (singular)
ваҡлыҡтарҙа (plural)
ваҡлыҡтан (singular)
ваҡлыҡтарҙан (plural)

Происходит от башк. ваҡ «мелкий» + башк. -лыҡ «аффикс абстракции».

ваҡ

Ближайшее родство

прилагательные

ваҡлашыу

Ближайшее родство

мелочь, пустяк

перен. мелочность; низость

мелочность; низость


биҙәк

биҙәк (nominative singular)
биҙәктәр (nominative plural)
биҙәктең (singular)
биҙәктәрҙең (plural)
биҙәккә (dative singular)
биҙәктәргә (dative plural)
биҙәкте (accusative singular)
биҙәктәрҙе (accusative plural)
биҙәктә (singular)
биҙәктәрҙә (plural)
биҙәктән (singular)
биҙәктәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. bezäk, из bezä- «украшать».

биҙәксе

Ближайшее родство

существительные

биҙәкле

Ближайшее родство

прилагательные

узор, рисунок, набойка (на ткани)

перен. украшение


батҡаҡлыҡ

bɑtqɑq.ˈɫɯ̞q

батҡаҡлыҡ (nominative singular)
батҡаҡлыҡтар (nominative plural)
батҡаҡлыҡтың (singular)
батҡаҡлыҡтарҙың (plural)
батҡаҡлыҡҡа (dative singular)
батҡаҡлыҡтарға (dative plural)
батҡаҡлыҡты (accusative singular)
батҡаҡлыҡтарҙы (accusative plural)
батҡаҡлыҡта (singular)
батҡаҡлыҡтарҙа (plural)
батҡаҡлыҡтан (singular)
батҡаҡлыҡтарҙан (plural)

Происходит от башк. батҡаҡ «грязь, слякоть» + башк. -лыҡ «аффикс абстракции».

батҡаҡ

Ближайшее родство

существительные

топкое, болотистое место; топь

перен. тяжёлое, безвыходное положение

тяжёлое, безвыходное положение


бәшмәк

бәшмәк (nominative singular)
бәшмәктәр (nominative plural)
бәшмәктең (singular)
бәшмәктәрҙең (plural)
бәшмәккә (dative singular)
бәшмәктәргә (dative plural)
бәшмәкте (accusative singular)
бәшмәктәрҙе (accusative plural)
бәшмәктә (singular)
бәшмәктәрҙә (plural)
бәшмәктән (singular)
бәшмәктәрҙән (plural)

Происходит от ??


баҫыу

баҫыу (nominative singular)
баҫыуҙар (nominative plural)
баҫыуҙың (singular)
баҫыуҙарҙың (plural)
баҫыуға (dative singular)
баҫыуҙарға (dative plural)
баҫыуҙы (accusative singular)
баҫыуҙарҙы (accusative plural)
баҫыуҙа (singular)
баҫыуҙарҙа (plural)
баҫыуҙан (singular)
баҫыуҙарҙан (plural)

Происходит от ??

поле, пашня (полевой, пахотный)

Арыш баҫыуы.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

Мы отправляемся наполе с первыми лучами солнца.


бетеү

бетеү (nominative singular)
бетеүҙәр (nominative plural)
бетеүҙең (singular)
бетеүҙәрҙең (plural)
бетеүгә (dative singular)
бетеүҙәргә (dative plural)
бетеүҙе (accusative singular)
бетеүҙәрҙе (accusative plural)
бетеүҙә (singular)
бетеүҙәрҙә (plural)
бетеүҙән (singular)
бетеүҙәрҙән (plural)

Родственно др.-тюрк. 𐰋𐰃𐱅𐰏 (bitig, «письмо, надпись; амулет, оберег»), из др.-тюрк. 𐰋𐰃𐱅𐰃 (biti-, «написать, начертать»), предположительно из ср.-кит. 筆 (pˠiɪt̚, «кисть для письма»).

устар. документ (подтверждающий что-либо)

документ (подтверждающий что-либо)

этногр. амулет, оберег, талисман; бетеу (треугольной формы кусок кожи или ткани, внутрь которого зашивались изречения из Корана, молитвы и т. п.)


кисеү

кисеү (nominative singular)
кисеүҙәр (nominative plural)
кисеүҙең (singular)
кисеүҙәрҙең (plural)
кисеүгә (dative singular)
кисеүҙәргә (dative plural)
кисеүҙе (accusative singular)
кисеүҙәрҙе (accusative plural)
кисеүҙә (singular)
кисеүҙәрҙә (plural)
кисеүҙән (singular)
кисеүҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

Барғанда кисеүҙән сыҡҡайным, ҡайтыштай урап күперҙән үттем.

По дороге туда я пересёк (реку) поброду; возвращаясь, сделал обход и прошёл через мост.

Кисеү бирмәҫ йылға юҡ.

(погов.) Нет реки без брода.


аҡлан

аҡлан (nominative singular)
аҡландар (nominative plural)
аҡландың (singular)
аҡландарҙың (plural)
аҡланға (dative singular)
аҡландарға (dative plural)
аҡланды (accusative singular)
аҡландарҙы (accusative plural)
аҡланда (singular)
аҡландарҙа (plural)
аҡландан (singular)
аҡландарҙан (plural)

Происходит от ??

поляна, полянка, прогалина, лужайка


актуаль

Из русск. актуальный, далее из лат. actualis «действенный; действительный», от сущ. actus «действие» из agere «приводить в движение, гнать» (восходит к праиндоевр. *ag- «гнать, двигать»).

актуаллек

Ближайшее родство

существительные

актуальный (актуально)

Актуаль мәсьәлә.

Актуальный вопрос.

Актуаль проблема.

Актуальная проблема.


һөҙәк

Происходит от ??

пологий, отлогий, покатый


артыҡлыҡ

ɑr.tɯ̞q.ˈɫɯ̞q

артыҡлыҡ (nominative singular)
артыҡлыҡтар (nominative plural)
артыҡлыҡтың (singular)
артыҡлыҡтарҙың (plural)
артыҡлыҡҡа (dative singular)
артыҡлыҡтарға (dative plural)
артыҡлыҡты (accusative singular)
артыҡлыҡтарҙы (accusative plural)
артыҡлыҡта (singular)
артыҡлыҡтарҙа (plural)
артыҡлыҡтан (singular)
артыҡлыҡтарҙан (plural)

От башк. артыҡ «излишний, избыточный; лучше» + -лыҡ «аффикс абстракции, обладания качеством».

артыҡ

Ближайшее родство

прилагательные

избыток, излишек, излишество

преимущество, превосходство

Уның минән артыҡлығы юҡ.

У него нетпреимуществ передо мной.


нисәнсе

Происходит от ??

нисә

Ближайшее родство

который, какой (по счёту, порядку)

Нисәнсе йылда мәктәпте тамамланығыҙ?

Вкаком году вы закончили школу?


ҡоролтай

qʊ̞.rʊ̞ɫ.ˈtɑj

ҡоролтай (nominative singular)
ҡоролтайҙар (nominative plural)
ҡоролтайҙың (singular)
ҡоролтайҙарҙың (plural)
ҡоролтайға (dative singular)
ҡоролтайҙарға (dative plural)
ҡоролтайҙы (accusative singular)
ҡоролтайҙарҙы (accusative plural)
ҡоролтайҙа (singular)
ҡоролтайҙарҙа (plural)
ҡоролтайҙан (singular)
ҡоролтайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

истор. курултай; народное собрание, съезд (у монгольских и тюркских народов)

Государственный совет республики Башкортостан


күләгә

күләгә (nominative singular)
күләгәләр (nominative plural)
күләгәнең (singular)
күләгәләрҙең (plural)
күләгәгә (dative singular)
күләгәләргә (dative plural)
күләгәне (accusative singular)
күләгәләрҙе (accusative plural)
күләгәлә (singular)
күләгәләрҙә (plural)
күләгәнән (singular)
күләгәләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. kölü-, восходит к пратюркск. *köl- «тень; затенять».

күләгәле

Ближайшее родство

прилагательные

күләгәләү

Ближайшее родство


мөмкинселек

ˌmʏ̞m.kʲin.sɪ̞ˈlɪ̞k ~ ˈmʏ̞m.kʲin.sɪ̞ˌlɪ̞k

мөмкинселек (nominative singular)
мөмкинселектәр (nominative plural)
мөмкинселектең (singular)
мөмкинселектәрҙең (plural)
мөмкинселеккә (dative singular)
мөмкинселектәргә (dative plural)
мөмкинселекте (accusative singular)
мөмкинселектәрҙе (accusative plural)
мөмкинселектә (singular)
мөмкинселектәрҙә (plural)
мөмкинселектән (singular)
мөмкинселектәрҙән (plural)

Происходит от ??

Эш табыу мөмкинселеге.

Возможность найти работу.

возможность, шанс


холоҡ

холоҡ (nominative singular)
холоҡтар (nominative plural)
холоҡтоң (singular)
холоҡтарҙың (plural)
холоҡҡа (dative singular)
холоҡтарға (dative plural)
холоҡто (accusative singular)
холоҡтарҙы (accusative plural)
холоҡта (singular)
холоҡтарҙа (plural)
холоҡтан (singular)
холоҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

холоҡһоҙлоҡ

Ближайшее родство

существительные

холоҡло

Ближайшее родство

прилагательные

холоҡһоҙ

Ближайшее родство

прилагательные

холоҡһоҙланыу

Ближайшее родство

характер, нрав, натура; норов


ырғаҡ

ɯ̞rˈʁɑq ~ ɯ̞rˈɢɑq

ырғаҡ (nominative singular)
ырғаҡтар (nominative plural)
ырғаҡтың (singular)
ырғаҡтарҙың (plural)
ырғаҡҡа (dative singular)
ырғаҡтарға (dative plural)
ырғаҡты (accusative singular)
ырғаҡтарҙы (accusative plural)
ырғаҡта (singular)
ырғаҡтарҙа (plural)
ырғаҡтан (singular)
ырғаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

крюк, крючок


яға

яға (nominative singular)
яғалар (nominative plural)
яғаның (singular)
яғаларҙың (plural)
яғаға (dative singular)
яғаларға (dative plural)
яғаны (accusative singular)
яғаларҙы (accusative plural)
яғала (singular)
яғаларҙа (plural)
яғанан (singular)
яғаларҙан (plural)

Происходит от ??

ворот, воротник


табаҡ

tɑˈβɑq ~ tɑˈbɑq

табаҡ (nominative singular)
табаҡтар (nominative plural)
табаҡтың (singular)
табаҡтарҙың (plural)
табаҡҡа (dative singular)
табаҡтарға (dative plural)
табаҡты (accusative singular)
табаҡтарҙы (accusative plural)
табаҡта (singular)
табаҡтарҙа (plural)
табаҡтан (singular)
табаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

чаша (большая), миска

Табаҡҡа биш дана йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Разбейте вмиску пять штук яиц, добавьте муку и размешайте.


табаҡ

tɑˈβɑq ~ tɑˈbɑq

Происходит от ??

табаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

лист (бумаги, жести, фанеры и т. п.)

баҫма табаҡ

печатныйлист


ҡымыҙлыҡ

qɯ̞.mɯ̞ð.ˈɫɯ̞q

ҡымыҙлыҡ (nominative singular)
ҡымыҙлыҡтар (nominative plural)
ҡымыҙлыҡтың (singular)
ҡымыҙлыҡтарҙың (plural)
ҡымыҙлыҡҡа (dative singular)
ҡымыҙлыҡтарға (dative plural)
ҡымыҙлыҡты (accusative singular)
ҡымыҙлыҡтарҙы (accusative plural)
ҡымыҙлыҡта (singular)
ҡымыҙлыҡтарҙа (plural)
ҡымыҙлыҡтан (singular)
ҡымыҙлыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

ботан. аконогонон альпийский, таран альпийский; горец альпийский, башкирская капуста (лат. Polygonum alpinum)


ҡәҙәр

Через поволжский тюрки́, из чагат. قدر (qadar) «до, вплоть до; столько... сколько», далее из перс. قدر (qadar) ‘столько’, далее из араб. قدر (qadr) ‘количество, сумма, размер’.

послелог с дат. п., выражает предел в пространстве и времени до, вплоть до; пока не...

до, вплоть до; пока не...

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

Я выяснил кем были мои предкивплоть до десятого колена.

послелог с сущ. в осн. п. и мест, в род. п. или с прич. выражает сравнение, сопоставление, тождественность как, подобно, с, по; словно, будто, около, столько... сколько


кәңәшмә

кәңәшмә (nominative singular)
кәңәшмәләр (nominative plural)
кәңәшмәнең (singular)
кәңәшмәләрҙең (plural)
кәңәшмәгә (dative singular)
кәңәшмәләргә (dative plural)
кәңәшмәне (accusative singular)
кәңәшмәләрҙе (accusative plural)
кәңәшмәлә (singular)
кәңәшмәләрҙә (plural)
кәңәшмәнән (singular)
кәңәшмәләрҙән (plural)

Происходит от сущ. кәңәш + -мә (аффикс, образует абстрактное существительное, связанное с процессом или результатом действия).

кәңәш

Ближайшее родство

существительные


алдаҡсы

алдаҡсы (nominative singular)
алдаҡсылар (nominative plural)
алдаҡсының (singular)
алдаҡсыларҙың (plural)
алдаҡсыға (dative singular)
алдаҡсыларға (dative plural)
алдаҡсыны (accusative singular)
алдаҡсыларҙы (accusative plural)
алдаҡсыла (singular)
алдаҡсыларҙа (plural)
алдаҡсынан (singular)
алдаҡсыларҙан (plural)

Происходит от ??

алдаҡ

Ближайшее родство

существительные

алдаҡсылыҡ

Ближайшее родство

существительные

алдау

Ближайшее родство

обманщик, лжец, лгун (лживый)


ҡашыҡ

ҡашыҡ (nominative singular)
ҡашыҡтар (nominative plural)
ҡашыҡтың (singular)
ҡашыҡтарҙың (plural)
ҡашыҡҡа (dative singular)
ҡашыҡтарға (dative plural)
ҡашыҡты (accusative singular)
ҡашыҡтарҙы (accusative plural)
ҡашыҡта (singular)
ҡашыҡтарҙа (plural)
ҡашыҡтан (singular)
ҡашыҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. *qašuq «ложка», восходит к пратюркск. *kaĺuk «ложка».


йәсмин

ботан. жасмин


берҙәм

Происходит от ??

берҙәмлек

Ближайшее родство

существительные

Берҙәм дәүләт имтиханы ниндәй фәндәрҙән үткәрелә?

По каким предметам проводитсяЕдиный Государственный экзамен?

дружный, согласованный, единогласный; сплочённый, слаженный

в знач. нареч. дружно, согласно, слаженно, единодушно

дружно, согласно, слаженно, единодушно


оҫта

оҫта (nominative singular)
оҫталар (nominative plural)
оҫтаның (singular)
оҫталарҙың (plural)
оҫтаға (dative singular)
оҫталарға (dative plural)
оҫтаны (accusative singular)
оҫталарҙы (accusative plural)
оҫтала (singular)
оҫталарҙа (plural)
оҫтанан (singular)
оҫталарҙан (plural)

Из перс. استاد (ostâd).

оҫталыҡ

Ближайшее родство

существительные

мастер, умелец, знаток

Үҙ эшенең оҫтаһы.

Мастер своего дела.

адъектив. искусный, умелый

искусный, умелый

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

Раньше в деревне был оченьискусный гармонист.

в знач. нареч. мастерски, умело, искусно

мастерски, умело, искусно


йөй

йөй (nominative singular)
йөйҙәр (nominative plural)
йөйҙөң (singular)
йөйҙәрҙең (plural)
йөйгә (dative singular)
йөйҙәргә (dative plural)
йөйҙө (accusative singular)
йөйҙәрҙе (accusative plural)
йөйҙә (singular)
йөйҙәрҙә (plural)
йөйҙән (singular)
йөйҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

йөйлө

Ближайшее родство

прилагательные

йөйһөҙ

Ближайшее родство

прилагательные

йөйләү

Ближайшее родство

йөйләнеү

Ближайшее родство

шов; строчка, стёжка (шовный)

техн. шов; паз, фальц

шов; паз, фальц


ҡултамға

ҡултамға (nominative singular)
ҡултамғалар (nominative plural)
ҡултамғаның (singular)
ҡултамғаларҙың (plural)
ҡултамғаға (dative singular)
ҡултамғаларға (dative plural)
ҡултамғаны (accusative singular)
ҡултамғаларҙы (accusative plural)
ҡултамғала (singular)
ҡултамғаларҙа (plural)
ҡултамғанан (singular)
ҡултамғаларҙан (plural)

Сложение основ: башк. ҡул «рука» + башк. тамға «метка».

ҡул

Ближайшее родство

существительные

тамға

Ближайшее родство

существительные

подпись, роспись


кейәү

кейәү (nominative singular)
кейәүҙәр (nominative plural)
кейәүҙең (singular)
кейәүҙәрҙең (plural)
кейәүгә (dative singular)
кейәүҙәргә (dative plural)
кейәүҙе (accusative singular)
кейәүҙәрҙе (accusative plural)
кейәүҙә (singular)
кейәүҙәрҙә (plural)
кейәүҙән (singular)
кейәүҙәрҙән (plural)

Происходит от ??


һиптергес

һиптергес (nominative singular)
һиптергестәр (nominative plural)
һиптергестең (singular)
һиптергестәрҙең (plural)
һиптергескә (dative singular)
һиптергестәргә (dative plural)
һиптергесте (accusative singular)
һиптергестәрҙе (accusative plural)
һиптергестә (singular)
һиптергестәрҙә (plural)
һиптергестән (singular)
һиптергестәрҙән (plural)

От гл. һиптер- «поливать» + аффикс -гес «приспособление для выполнения действия; возможность выполнять действие».

разбрызгиватель, распылитель, опрыскиватель, пульверизатор


Ҡаратау

Ҡаратау (nominative singular)
Ҡаратауҙың (singular)
Ҡаратауға (dative singular)
Ҡаратауҙы (accusative singular)
Ҡаратауҙа (singular)
Ҡаратауҙан (singular)

Составное из башк. ҡара «чёрный» + башк. тау «гора».

геогр. Каратау


боғарлаҡ

боғарлаҡ (nominative singular)
боғарлаҡтар (nominative plural)
боғарлаҡтың (singular)
боғарлаҡтарҙың (plural)
боғарлаҡҡа (dative singular)
боғарлаҡтарға (dative plural)
боғарлаҡты (accusative singular)
боғарлаҡтарҙы (accusative plural)
боғарлаҡта (singular)
боғарлаҡтарҙа (plural)
боғарлаҡтан (singular)
боғарлаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

анат. трахея


һуҡмаҡ

һуҡмаҡ (nominative singular)
һуҡмаҡтар (nominative plural)
һуҡмаҡтың (singular)
һуҡмаҡтарҙың (plural)
һуҡмаҡҡа (dative singular)
һуҡмаҡтарға (dative plural)
һуҡмаҡты (accusative singular)
һуҡмаҡтарҙы (accusative plural)
һуҡмаҡта (singular)
һуҡмаҡтарҙа (plural)
һуҡмаҡтан (singular)
һуҡмаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

тропинка, дорожка, стёжка

Һуҡмаҡ бөтөнләй күренмәй башланы, йә ай ҙа ҡалҡмай.

Тропинку совсем не видно стало, и луна не всходит.


борғандаҡ

борғандаҡ (nominative singular)
борғандаҡтар (nominative plural)
борғандаҡтың (singular)
борғандаҡтарҙың (plural)
борғандаҡҡа (dative singular)
борғандаҡтарға (dative plural)
борғандаҡты (accusative singular)
борғандаҡтарҙы (accusative plural)
борғандаҡта (singular)
борғандаҡтарҙа (plural)
борғандаҡтан (singular)
борғандаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. вертишейка (лат. Jynx torquilla)


балалыҡ

балалыҡ (nominative singular)
балалыҡтың (singular)
балалыҡҡа (dative singular)
балалыҡты (accusative singular)
балалыҡта (singular)
балалыҡтан (singular)

От башк. бала «ребёнок, дитя» + -лыҡ «аффикс абстракции».

бала

Ближайшее родство

существительные

детство, младенчество (детский, младенческий)

ребячество, детская наивность


боронғо

bʊ̞.rʊ̞ŋˈɢʊ̞

Происходит от ??

древний; старинный

Боронғо Мысыр.

Древний Египет.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

Изучениедревних насекомых, сохранившихся в янтаре.

существующий искони, исконный


уҫал

Происходит от ??

уҫаллыҡ

Ближайшее родство

существительные

уҫалланыу

Ближайшее родство

злой, злобный

Старая Зубаржат былазлой, невестке житья не давала.

грозный, суровый

Уҫал ҡиәфәт.

Грозный вид.

коварный, злоумышленный; злостный

перен. злой, острый, резкий

злой, острый, резкий


болон

болон (nominative singular)
болондар (nominative plural)
болондоң (singular)
болондарҙың (plural)
болонға (dative singular)
болондарға (dative plural)
болондо (accusative singular)
болондарҙы (accusative plural)
болонда (singular)
болондарҙа (plural)
болондан (singular)
болондарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. buluŋ «угол; направление; сторона света».

болонлоҡ

Ближайшее родство

существительные

луг (луговой)

Болон бесәне.

Луговое сено.


болон

Происходит от ??

неволя, плен

устар. пленный, пленник; невольник

пленный, пленник; невольник


хакимлыҡ

χäkʲi̠m.ˈɫɯ̞q

хакимлыҡ (nominative singular)
хакимлыҡтар (nominative plural)
хакимлыҡтың (singular)
хакимлыҡтарҙың (plural)
хакимлыҡҡа (dative singular)
хакимлыҡтарға (dative plural)
хакимлыҡты (accusative singular)
хакимлыҡтарҙы (accusative plural)
хакимлыҡта (singular)
хакимлыҡтарҙа (plural)
хакимлыҡтан (singular)
хакимлыҡтарҙан (plural)

От башк. хаким «правитель, властитель» + -лыҡ «аффикс абстракции, обладания качеством».

хаким

Ближайшее родство

существительные

хакимиәт

Ближайшее родство

существительные

власть, владычество, господство


эйе

Происходит от ??

мод. сл.; употр. при одобрении, утверждении высказывания собеседника да


ашыу

Отглагольное имя: др.-тюрк. *aš- «превосходить»; восходит к пратюркск. *(i)āĺ- «переходить (через гору); превосходить».

более, больше, выше, свыше

Был кварталда актриса алтмыш йылдан ашыу йәшәгән.

В этом квартале актриса прожилаболее шестидесяти лет.

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

В то время Александрия была известна своей библиотекой, в которой было собраноболее 700 тысяч рукописей.


буҡ

буҡ (nominative singular)
буҡтар (nominative plural)
буҡтың (singular)
буҡтарҙың (plural)
буҡҡа (dative singular)
буҡтарға (dative plural)
буҡты (accusative singular)
буҡтарҙы (accusative plural)
буҡта (singular)
буҡтарҙа (plural)
буҡтан (singular)
буҡтарҙан (plural)

Общетюркское; восходит к пратюркск. *bok «грязь, навоз». Ср. казахск. боқ, тат. бук, тур. bok, тувинск. бок «мусор, сор», чувашск. пӑх.

груб. дерьмо, говно, кал, экскременты, фекалии, какашки


осор

осор (nominative singular)
осорҙар (nominative plural)
осорҙоң (singular)
осорҙарҙың (plural)
осорға (dative singular)
осорҙарға (dative plural)
осорҙо (accusative singular)
осорҙарҙы (accusative plural)
осорҙа (singular)
осорҙарҙа (plural)
осорҙан (singular)
осорҙарҙан (plural)

Происходит от ??

период, время, век; стадия, фаза, этап, момент

Юра осоро.

Юрскийпериод.


онотолмаҫлыҡ

Происходит от ??

незабвенный, незабываемый


томбойоҡ

tʊ̞m.bʊ̞ˈjʊ̞q

томбойоҡ (nominative singular)
томбойоҡтар (nominative plural)
томбойоҡтоң (singular)
томбойоҡтарҙың (plural)
томбойоҡҡа (dative singular)
томбойоҡтарға (dative plural)
томбойоҡто (accusative singular)
томбойоҡтарҙы (accusative plural)
томбойоҡта (singular)
томбойоҡтарҙа (plural)
томбойоҡтан (singular)
томбойоҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

ботан. водяная лилия, кувшинка

водяная лилия, кувшинка


тиҙәк

тиҙәк (nominative singular)
тиҙәктәр (nominative plural)
тиҙәктең (singular)
тиҙәктәрҙең (plural)
тиҙәккә (dative singular)
тиҙәктәргә (dative plural)
тиҙәкте (accusative singular)
тиҙәктәрҙе (accusative plural)
тиҙәктә (singular)
тиҙәктәрҙә (plural)
тиҙәктән (singular)
тиҙәктәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. tezek, восходит к пратюркск. *teŕek «навоз».

тиҙәкләү

Ближайшее родство

навоз (навозный); помёт

кизяк (кизяковый, кизячный)

кал, испражнения; фекалии


борғо

борғо (nominative singular)
борғолар (nominative plural)
борғоноң (singular)
борғоларҙың (plural)
борғоға (dative singular)
борғоларға (dative plural)
борғоно (accusative singular)
борғоларҙы (accusative plural)
борғола (singular)
борғоларҙа (plural)
борғонан (singular)
борғоларҙан (plural)

Восходит к пратюркск. *burgu «труба; трубка (растения)».

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

С утра не смолкали звукигорна и барабана.


иртәнсәк

иртәнсәк (nominative singular)
иртәнсәктәр (nominative plural)
иртәнсәктең (singular)
иртәнсәктәрҙең (plural)
иртәнсәккә (dative singular)
иртәнсәктәргә (dative plural)
иртәнсәкте (accusative singular)
иртәнсәктәрҙе (accusative plural)
иртәнсәктә (singular)
иртәнсәктәрҙә (plural)
иртәнсәктән (singular)
иртәнсәктәрҙән (plural)

Сложение основ: др. формы *ertä «ранний» + *čiāk «время». См. подробнее иртә, саҡ.

С утра не смолкали звуки горна и барабана.


ҡурай еләге

quˈrɑj.jɪ̞.læˈɡɪ̞


сөсө

Происходит от ??

пресный; не солёный

Сөсө һыу.

Пресная вода.

пресный; не кислый

Сөсө икмәк.

Пресный хлеб.

с сложн. сл. переводится компонентом пресно-

перен. приторный, елейный

приторный, елейный


ҡарағанда

Происходит от ??

в сравнении с, по сравнению с, сравнительно с; нежели; чем

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Самки птиц крупнее самцов.

Согласно закону психологии, негативная информация оставляет более глубокий след в памяти и сохраняется дольше, чем позитивная.

Ни өсөн уҡыусы...

Һирәк хәл: булған өлгөгә оҡшатып яҙылған әҫәр тәүсығанағына ҡарағанда киңерәк, көслөрәк булып сыҡты.

Редкий случай: произведение, написанное как подражание (уже) существующему образцу, оказалось шире и сильнее первоисточника.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

На этой неделе обращайте больше внимания на итоги действий,чем на ход событий.

«Из астрологического прогноза», 08-04-2011 гг. // «Башҡортостан»

Из астрологического прогноза

Башҡортостан

кейеменә ҡарағанда

судя по одежде


ҡапыл

Происходит от ??

резко, быстро

вдруг, внезапно, неожиданно

сразу, немедленно


вәғәҙә

вәғәҙә (nominative singular)
вәғәҙәләр (nominative plural)
вәғәҙәнең (singular)
вәғәҙәләрҙең (plural)
вәғәҙәгә (dative singular)
вәғәҙәләргә (dative plural)
вәғәҙәне (accusative singular)
вәғәҙәләрҙе (accusative plural)
вәғәҙәлә (singular)
вәғәҙәләрҙә (plural)
вәғәҙәнән (singular)
вәғәҙәләрҙән (plural)

Из араб. وعدة (waʿda) ‘обещание’.

Мин хәҙерге президент өсөн ике тапҡыр тауыш бирҙем, ул иһә бер генә вәғәҙәһен дә үтәмәне.

Я дважды голосовал за нынешнего президента, но он не выполнил ни одногообещания.


ҡәбилә

ҡәбилә (nominative singular)
ҡәбиләләр (nominative plural)
ҡәбиләнең (singular)
ҡәбиләләрҙең (plural)
ҡәбиләгә (dative singular)
ҡәбиләләргә (dative plural)
ҡәбиләне (accusative singular)
ҡәбиләләрҙе (accusative plural)
ҡәбиләлә (singular)
ҡәбиләләрҙә (plural)
ҡәбиләнән (singular)
ҡәбиләләрҙән (plural)

Из араб. قبيلة (qabīla) ‘племя’.

племя (племенной)

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.

Это тюркскоеплемя, близкое к кимакам, даже указывается как ветвь кимаков.


һуҡа

һуҡа (nominative singular)
һуҡалар (nominative plural)
һуҡаның (singular)
һуҡаларҙың (plural)
һуҡаға (dative singular)
һуҡаларға (dative plural)
һуҡаны (accusative singular)
һуҡаларҙы (accusative plural)
һуҡала (singular)
һуҡаларҙа (plural)
һуҡанан (singular)
һуҡаларҙан (plural)

Адаптация русск. соха.


барҡылдаҡ

барҡылдаҡ (nominative singular)
барҡылдаҡтар (nominative plural)
барҡылдаҡтың (singular)
барҡылдаҡтарҙың (plural)
барҡылдаҡҡа (dative singular)
барҡылдаҡтарға (dative plural)
барҡылдаҡты (accusative singular)
барҡылдаҡтарҙы (accusative plural)
барҡылдаҡта (singular)
барҡылдаҡтарҙа (plural)
барҡылдаҡтан (singular)
барҡылдаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. дрозд (лат. Turdus)

Ҡара барҡылдаҡ.

Чёрныйдрозд.

Сыбар барҡылдаҡ.

Пёстрыйдрозд.

Барҡылдаҡтар ағас емештәре менән туҡлана.

Дрозды питаются плодами деревьев.

адъектив. дроздовый

Барҡылдаҡ ояһы.

Дроздовое гнездо.


ялағай

ялағай (nominative singular)
ялағайҙар (nominative plural)
ялағайҙың (singular)
ялағайҙарҙың (plural)
ялағайға (dative singular)
ялағайҙарға (dative plural)
ялағайҙы (accusative singular)
ялағайҙарҙы (accusative plural)
ялағайҙа (singular)
ялағайҙарҙа (plural)
ялағайҙан (singular)
ялағайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

льстец, подлиза, подхалим, прислужник, угодник

адъектив. льстивый, угодливый

льстивый, угодливый


ялағай

Происходит от ??

зарница (зарничный)


мәке

мәке (nominative singular)
мәкеләр (nominative plural)
мәкенең (singular)
мәкеләрҙең (plural)
мәкегә (dative singular)
мәкеләргә (dative plural)
мәкене (accusative singular)
мәкеләрҙе (accusative plural)
мәкелә (singular)
мәкеләрҙә (plural)
мәкенән (singular)
мәкеләрҙән (plural)

Происходит от ??


дүртмөйөш

геометр. четырёхугольник

четырёхугольник


гәпләшеү

Происходит от ??

говорить, разговаривать


һөйләшеү

Происходит от ??

говорить, разговаривать


һөжүм

һөжүм (nominative singular)
һөжүмдәр (nominative plural)
һөжүмдең (singular)
һөжүмдәрҙең (plural)
һөжүмгә (dative singular)
һөжүмдәргә (dative plural)
һөжүмде (accusative singular)
һөжүмдәрҙе (accusative plural)
һөжүмдә (singular)
һөжүмдәрҙә (plural)
һөжүмдән (singular)
һөжүмдәрҙән (plural)

Из араб. هجوم (hujūm) ‘атака, нападение, наступление’.

Украинаға хакер һөжүмдәре.

Хакерскиеатаки на Украину.

воен. наступление, налёт, атака; нападение, набег (наступательный)

спорт. атака, нападение

атака, нападение


һөйәл

һөйәл (nominative singular)
һөйәлдәр (nominative plural)
һөйәлдең (singular)
һөйәлдәрҙең (plural)
һөйәлгә (dative singular)
һөйәлдәргә (dative plural)
һөйәлде (accusative singular)
һөйәлдәрҙе (accusative plural)
һөйәлдә (singular)
һөйәлдәрҙә (plural)
һөйәлдән (singular)
һөйәлдәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *segöl (*sögil) «бородавка; мозоль».


моғайын

mʊ̞.ˈʁɑ.jɯ̞n

Из араб. معين (muʿayyan) ‘назначенный, определённый’.

наверное, наверно, по-видимому, очевидно

Арағыҙҙа Криштиану Роналду исемле футбол йондоҙон белеүселәр барҙыр, моғайын.

Наверняка среди вас есть те, кто знает Криштиану Роналду — звезду футбола.

Беҙ, моғайын, йәнем, һинең менән // Бер үк йәндең ике яртыһы.

Дорогой, мы с тобой,наверное, две половинки одной души.

Лариса Абдуллина

Лариса Абдуллина


ҡәҙер

ҡәҙер (nominative singular)
ҡәҙерҙәр (nominative plural)
ҡәҙерҙең (singular)
ҡәҙерҙәрҙең (plural)
ҡәҙергә (dative singular)
ҡәҙерҙәргә (dative plural)
ҡәҙерҙе (accusative singular)
ҡәҙерҙәрҙе (accusative plural)
ҡәҙерҙә (singular)
ҡәҙерҙәрҙә (plural)
ҡәҙерҙән (singular)
ҡәҙерҙәрҙән (plural)

Из араб. قدر (qadr) ‘ценность’.

ҡәҙерле

Ближайшее родство

прилагательные

ҡәҙерһеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

ҡәҙерләү

Ближайшее родство

ценность, цена

Күп нәмәнең ҡәҙеренә юғалтҡас ҡына төшөнәбеҙ бит.

Мы понимаемценность многих вещей только потеряв (их).

достоинство; уважение, почтение


һепертке

hɪ̞.pɪ̞rtˈkɪ̞

һепертке (nominative singular)
һеперткеләр (nominative plural)
һеперткенең (singular)
һеперткеләрҙең (plural)
һеперткегә (dative singular)
һеперткеләргә (dative plural)
һеперткене (accusative singular)
һеперткеләрҙе (accusative plural)
һеперткелә (singular)
һеперткеләрҙә (plural)
һеперткенән (singular)
һеперткеләрҙән (plural)

Происходит от ??

метла, метёлка; веник


буйҙаҡ

буйҙаҡ (nominative singular)
буйҙаҡтар (nominative plural)
буйҙаҡтың (singular)
буйҙаҡтарҙың (plural)
буйҙаҡҡа (dative singular)
буйҙаҡтарға (dative plural)
буйҙаҡты (accusative singular)
буйҙаҡтарҙы (accusative plural)
буйҙаҡта (singular)
буйҙаҡтарҙа (plural)
буйҙаҡтан (singular)
буйҙаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

буйҙаҡлыҡ

Ближайшее родство

существительные

холостой, неженатый; холостяк

адъектив. холостой, холостяцкий

холостой, холостяцкий


ҡауын

ҡауын (nominative singular)
ҡауындар (nominative plural)
ҡауындың (singular)
ҡауындарҙың (plural)
ҡауынға (dative singular)
ҡауындарға (dative plural)
ҡауынды (accusative singular)
ҡауындарҙы (accusative plural)
ҡауында (singular)
ҡауындарҙа (plural)
ҡауындан (singular)
ҡауындарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *kagun «дыня».

адъектив. дынный


ирмәк

ирмәк (nominative singular)
ирмәктәр (nominative plural)
ирмәктең (singular)
ирмәктәрҙең (plural)
ирмәккә (dative singular)
ирмәктәргә (dative plural)
ирмәкте (accusative singular)
ирмәктәрҙе (accusative plural)
ирмәктә (singular)
ирмәктәрҙә (plural)
ирмәктән (singular)
ирмәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

забава, потеха

адъектив. интересный (интересно)

интересный (интересно)

адъектив. забавный, потешный (забавно, потешно)

забавный, потешный (забавно, потешно)


ҡыҙыҡ

ҡыҙыҡ (nominative singular)
ҡыҙыҡтар (nominative plural)
ҡыҙыҡтың (singular)
ҡыҙыҡтарҙың (plural)
ҡыҙыҡҡа (dative singular)
ҡыҙыҡтарға (dative plural)
ҡыҙыҡты (accusative singular)
ҡыҙыҡтарҙы (accusative plural)
ҡыҙыҡта (singular)
ҡыҙыҡтарҙа (plural)
ҡыҙыҡтан (singular)
ҡыҙыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

ҡыҙыҡлыҡ

Ближайшее родство

существительные

ҡыҙыҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

забава, потеха; шутка

адъектив. забавный, потешный

забавный, потешный

адъектив. интересный

адъектив. удивительный, странный

удивительный, странный


биҙрә

биҙрә (nominative singular)
биҙрәләр (nominative plural)
биҙрәнең (singular)
биҙрәләрҙең (plural)
биҙрәгә (dative singular)
биҙрәләргә (dative plural)
биҙрәне (accusative singular)
биҙрәләрҙе (accusative plural)
биҙрәлә (singular)
биҙрәләрҙә (plural)
биҙрәнән (singular)
биҙрәләрҙән (plural)

Из русск. ведро.

ведро (ведёрный)

Эмаль биҙрә.

Эмалированноеведро.

Соланда бер биҙрә һөт тора.

В сенях стоитведро молока.


бойондороҡһоҙ

bʊ̞.jʊ̞n.dʊ̞.rʊ̞qˈhʊ̞ð

Происходит от ??

бойондороҡһоҙлоҡ

Ближайшее родство

существительные

Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе.

СодружествоНезависимых Государств.


солан

солан (nominative singular)
соландар (nominative plural)
соландың (singular)
соландарҙың (plural)
соланға (dative singular)
соландарға (dative plural)
соланды (accusative singular)
соландарҙы (accusative plural)
соланда (singular)
соландарҙа (plural)
соландан (singular)
соландарҙан (plural)

Вероятно из монг. языков; ср. монг. чуулган «съезд, сессия», бурятск. суглаан «собрание». Ср. казахск. шолан, тат. чолан, cjs. шулан.

сени (сенной)

Соланда бер биҙрә һөт тора.

Всенях стоит ведро молока.

чулан, клеть (чуланный)


ҡарамаҫтан

Происходит от ??

несмотря на, невзирая на, вопреки, наперекор, независимо от

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

Несмотря на жар (чувств) внутри, (она) не спешила показать мужу ни капли своих чувств.

Хакимдар ант итеүгә һәм сауҙа хеҙмәткәрҙәренә янауға ҡарамаҫтан, кибет кәштәләрендә хаҡтар көндән-көн күтәрелә.

Несмотря на обещания правителей и угрозы в адрес коммерсантов, ценники (букв. цены) на полках магазинов растут изо дня в день.

«Һүҙҙән бутҡа бешмәҫ», 19-03-2011 гг. // «Йәшлек»

Һүҙҙән бутҡа бешмәҫ


ялҡын

ялҡын (nominative singular)
ялҡындар (nominative plural)
ялҡындың (singular)
ялҡындарҙың (plural)
ялҡынға (dative singular)
ялҡындарға (dative plural)
ялҡынды (accusative singular)
ялҡындарҙы (accusative plural)
ялҡында (singular)
ялҡындарҙа (plural)
ялҡындан (singular)
ялҡындарҙан (plural)

От др.-тюрк. *yalqïn «пламя», восходит к пратюркск. *yal- «гореть, пылать; пламя».

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

И из малой искры зажигается большоепламя.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

А ведь вы непременно увидите Ад (букв. адское пламя).

«Коран 102:6»

Коран 102:6

перен. пламя

Йыл башында Туниста башланған революция ялҡыны һүрелмәй, ә, киреһенсә, көндән-көн ҡыҙыуыраҡ төҫ алып, ғәрәп илдәрен ялмай.

Пламя революции, начавшейся в Тунисе в начале года, не утихает, а, наоборот, расходится изо дня в день и гложет арабские страны.

«Ливия лидеры “тере мәйет”ме?», 12-03-2011 гг. // «Йәшлек»

Ливия лидеры “тере мәйет”ме?


автоматлаштырыу

автоматизация


автоматлашыу

автоматизация


биологик

биологический


яйҙаҡ

Происходит от пратюркск. *jạpɨtak. Родственно казахск. жайдақ, кирг. жайдак, уйгурск. يايداق (yaydaq).

неосёдланный, без седла


мамыҡас

длиннохвостая синица, ополовник


башлыҡ

башлыҡ (nominative singular)
башлыҡтар (nominative plural)
башлыҡтың (singular)
башлыҡтарҙың (plural)
башлыҡҡа (dative singular)
башлыҡтарға (dative plural)
башлыҡты (accusative singular)
башлыҡтарҙы (accusative plural)
башлыҡта (singular)
башлыҡтарҙа (plural)
башлыҡтан (singular)
башлыҡтарҙан (plural)

Происходит от башк. баш «голова» + башк. -лыҡ «аффикс абстракции, обладания качеством».

баш

Ближайшее родство

существительные

башлы

Ближайшее родство

прилагательные

начальник; предводитель, глава; старший; руководитель

Ғаилә башлығы.

Глава семьи.

Хөкүмәт башлығы.

Глава правительства.


башлыҡ

баш

Ближайшее родство

существительные

башлы

Ближайшее родство

прилагательные

шапка (обычно лёгкая, вязаная)

башлык; капюшон


биҙ

биҙ (nominative singular)
биҙҙәр (nominative plural)
биҙҙең (singular)
биҙҙәрҙең (plural)
биҙгә (dative singular)
биҙҙәргә (dative plural)
биҙҙе (accusative singular)
биҙҙәрҙе (accusative plural)
биҙҙә (singular)
биҙҙәрҙә (plural)
биҙҙән (singular)
биҙҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат. железа (железистый)

железа (железистый)

анат. лимфатический узел, лимфоузел

лимфатический узел, лимфоузел


туҡыма

туҡыма (nominative singular)
туҡымалар (nominative plural)
туҡыманың (singular)
туҡымаларҙың (plural)
туҡымаға (dative singular)
туҡымаларға (dative plural)
туҡыманы (accusative singular)
туҡымаларҙы (accusative plural)
туҡымала (singular)
туҡымаларҙа (plural)
туҡыманан (singular)
туҡымаларҙан (plural)

Происходит от ??

туҡыу

Ближайшее родство

ткань, материя; полотно

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

В летнюю жару самая удобная одежда для женщин — это платье, сшитое из лёгкойткани.

перен. ткань, основа, структура чего-либо

ткань, основа, структура чего-либо


талапсан

Происходит от башк. талап «требование» + афф. -сан.

талап

Ближайшее родство

существительные

талапсанлыҡ

Ближайшее родство

существительные

требовательный

Ҡайһы ваҡытта етәксегә принципиаль, талапсан да булырға тура килә.

Иногда руководителю приходится быть принципиальным итребовательным.


тәүҙә

ˈtæw.ðæ ~ tæwˈðæ

Происходит от ??

сначала, сперва