коммунист

коммунист (аналогично русскому слову)


парашют

Из франц. parachute, образовано по аналогии с parasol от итал. раrа «защищай» (parare «парировать, охранять, защищать») и франц. chute «падение».


углеводород

хим. углеводород (аналогично русскому слову)

углеводород (аналогично русскому слову)


ау

ау (nominative singular)
ауҙар (nominative plural)
ауҙың (singular)
ауҙарҙың (plural)
ауға (dative singular)
ауҙарға (dative plural)
ауҙы (accusative singular)
ауҙарҙы (accusative plural)
ауҙа (singular)
ауҙарҙа (plural)
ауҙан (singular)
ауҙарҙан (plural)

Происходит от ??

ловушка, западня; силок

сети, бредень, невод

Тәжрибәле, ҡарт ынйы эҙләүсе тәүҙә, һыу төбөнә төшөп, якорға кәрзин йәки ау бәйләп менә.

Старый опытный ловец опустится на дно и привяжет к якорю корзинку или сеть.


ау

Происходит от пратюркск. *Āb «охота».

охота (охотничий)


этанол

хим. этанол, этиловый спирт

этанол, этиловый спирт


молекула

Из нов. лат. molecula «частичка», уменьш. от moles «глыба, масса, громада».

хим. молекула


метеорология

метеорология (аналогично русскому слову)


Антарктида

геогр. Антарктида (аналогично русскому слову)

Антарктида (аналогично русскому слову)


доктрина

От лат. doctrina «учение», далее из doctor «(религиозный) учитель, преподаватель», от docere «учить»; родств. лат discere «учить, изучать» (восходит к праиндоевр. *deke- «воспринимать»).


лимон

лимон (nominative singular)
лимондар (nominative plural)
лимондың (singular)
лимондарҙың (plural)
лимонға (dative singular)
лимондарға (dative plural)
лимонды (accusative singular)
лимондарҙы (accusative plural)
лимонда (singular)
лимондарҙа (plural)
лимондан (singular)
лимондарҙан (plural)

Из русск. лимон, далее из итал. limone «лимон», далее из арабск. ليمون (leymūn) или перс. لیمون (limun); родств. санскр. निम्ब (nimbū).

лимонад

Ближайшее родство

существительные

ботан. лимон [I] (растение)

лимон [I] (растение)

ботан. лимон [I] (плод)

лимон [I] (плод)


медицина

Происходит от лат. medicina «medicina, врачебная наука, медицина», далее из medicus «врачебный, целебный, исцеляющий», далее из mederi «лечить, врачевать, исцелять», далее из праиндоевр. *med- «мерить».

медицина (аналогично русскому слову)


фотография

фотография (nominative singular)
фотографиялар (nominative plural)
фотографияның (singular)
фотографияларҙың (plural)
фотографияға (dative singular)
фотографияларға (dative plural)
фотографияны (accusative singular)
фотографияларҙы (accusative plural)
фотографияла (singular)
фотографияларҙа (plural)
фотографиянан (singular)
фотографияларҙан (plural)

Из русск. фотография, далее от франц. photographie «фотография», далее из др.-греч. φῶς (род. п. φωτός) «свет» + γράφω «пишу; рисую; описываю», далее из праиндоевр. *gerbh- «царапать» (ср.: русск. жребий, латышск. gripsta «царапина», др.-в.-нем. kerban «вырезать», нем. Kerbe «насечка», англ. carve «вырезать», др.-греч. γράφω «писать»)..

фотография (аналогично русскому слову)

адъектив. фотографический

фотографический


атеизм

филос. атеизм


буддизм

От санскр. बुद्ध (buddha) «пробуждённый», страд. прич. прош. времени от гл. санскр. बुध् budh (bódhati) «просыпаться, пробуждаться», восходит к праиндоевр. *bheudh- «воспринимать адекватно, бодрствовать».

буддизм (аналогично русскому слову)


механика

физ. механика


компас

От вульг. лат. *compassare «измерять», из лат. cum (варианты: com-, con-, cor-) «с, вместе» + passus «шаг, поступь», из pandere «расправлять, распространять», из праиндоевр. *pat-no- «распространять».


гектар

От франц. hectare из hecto-, от греч. ἑκατόν «сто, сотня», + are, от лат. ārea «равнина, площадь; сельское угодье».


магнетизм

физ. магнетизм


характеристика

Происходит от др.-греч. χαρακτηριστικός «отличительный», далее из χαρακτήρ «черта, знак, примета» (первонач. «чеканщик»), из χαράσσω «царапаю, мечу, клеймлю», затем — в абстрактных значениях.

характеристика (аналог русск. слову в 1 знач.)


афоризм

От др.-греч. ἀφορισμός «определение», далее из ἀφορίζω «отделять, отграничивать; определять», далее из ἀπο- «от-, из-» из праиндоевр. *apo- «от, прочь» + ὁρίζω «отделять, отграничивать; определять», далее из ὅρος «граница, предел», далее из праиндоевр. *or- «ров, граница». В ряде европейских языков слово заимств. через лат. aphorismus.


этаж

От франц. étage, далее из ст.-франц. estage; далее от вульг. лат. *staticum, далее от классич. лат. statio «стояние; местопребывание», далее из stāre «стоять», далее из праиндоевр. *sta- «стоять».

этаж (аналогично русскому слову)


ислам

ислам (nominative singular)
исламдың (singular)
исламға (dative singular)
исламды (accusative singular)
исламда (singular)
исламдан (singular)

Происходит от арабск. الإسلام, al-Islām, «покорность (воле Бога)».

религ. ислам

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

с Х века в среду башкир начинает проникать ислам.


схема

Из лат. schema, далее из др.-греч. σχῆμα «выражение лица, осанка, фигура» (восходит к праиндоевр. *segh- «держать, иметь»).


бәхет

бәхет (nominative singular)
бәхеттәр (nominative plural)
бәхеттең (singular)
бәхеттәрҙең (plural)
бәхеткә (dative singular)
бәхеттәргә (dative plural)
бәхетте (accusative singular)
бәхеттәрҙе (accusative plural)
бәхеттә (singular)
бәхеттәрҙә (plural)
бәхеттән (singular)
бәхеттәрҙән (plural)

От перс. بخت "счастье".

бәхетле

Ближайшее родство

прилагательные

бәхетһеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

Основы семейного счастья закладываются в первый год (брака).


вакцинация

мед. вакцинация; вакцинирование, прививка

вакцинация; вакцинирование, прививка


батут

От итал. battuta «удар», из battere «бить», далее из battuere «бить, ударять, драться», далее из неустановленной формы, предположительно из галльск.; сравнивают с праиндоевр. *bhau- «бить»


экология

экология (аналогично русскому слову)


сара

сара (nominative singular)
саралар (nominative plural)
сараның (singular)
сараларҙың (plural)
сараға (dative singular)
сараларға (dative plural)
сараны (accusative singular)
сараларҙы (accusative plural)
сарала (singular)
сараларҙа (plural)
саранан (singular)
сараларҙан (plural)

Из перс. چاره (čāra, čāre) ‘выход (из положения); средство, способ, мера’.

мера, средство для осуществления чего-либо

средство, способ; выход


малярия

мед. малярия


редакция

редакция (nominative singular)
редакциялар (nominative plural)
редакцияның (singular)
редакцияларҙың (plural)
редакцияға (dative singular)
редакцияларға (dative plural)
редакцияны (accusative singular)
редакцияларҙы (accusative plural)
редакцияла (singular)
редакцияларҙа (plural)
редакциянан (singular)
редакцияларҙан (plural)

Из русск. редакция, далее из лат. rеdасtоr «перегоняющий», далее из redigere «отгонять; прогонять», далее из red- «обратно, назад» + agere «приводить в движение, гнать».

редакция (коллектив)

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

Редакция не несёт ответственности за недостатки, возникшие по вине издательства.

редакция (офис)

редакция (вариант текста)

редакция (редактирование)

адъектив. редакционный

редакционный


дизентерия

мед. дизентерия


тимер

тимер (nominative singular)
тимерҙең (singular)
тимергә (dative singular)
тимерҙе (accusative singular)
тимерҙә (singular)
тимерҙән (singular)

От пратюркск. *temir ~ *temür «железо», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. temir, temür, азерб. dəmir (دمیر, дәмир), башк., тат. тимер, казахск. темір, тувинск. демир «металл», хакас. тимір, карач.-балк., кумыкск., кирг., ногайск., южн.-алтайск. темир, караим., тофалар., урумск. дэмир, каракалп. temir, кр.-тат. temir; demir, крымчакск. дэмыр, гагаузск., тур., туркм. demir, узб. temir (темир), уйгурск. تۆمۈر (tömür), чувашск. тимӗр, шорск. тебир, якутск. тимир и др.

хим. железо (химический элемент и металл)

железо (химический элемент и металл)

Ағастан, ҡаҙ һөйәгенән, тимерҙән эшләнгән ҡумыҙҙар була.

Варганы, изготавливаются из дерева, гусиной кости ижелеза.

адъектив. железный

тимер юл

железная дорога.


совхоз

совхоз (nominative singular)
совхоздар (nominative plural)
совхоздың (singular)
совхоздарҙың (plural)
совхозға (dative singular)
совхоздарға (dative plural)
совхозды (accusative singular)
совхоздарҙы (accusative plural)
совхозда (singular)
совхоздарҙа (plural)
совхоздан (singular)
совхоздарҙан (plural)

Из русск. совхоз.

истор. совхоз (аналогично русскому слову)

совхоз (аналогично русскому слову)

адъектив. совхозный


смартфон

смартфон (nominative singular)
смартфондар (nominative plural)
смартфондың (singular)
смартфондарҙың (plural)
смартфонға (dative singular)
смартфондарға (dative plural)
смартфонды (accusative singular)
смартфондарҙы (accusative plural)
смартфонда (singular)
смартфондарҙа (plural)
смартфондан (singular)
смартфондарҙан (plural)

техн. смартфон (аналогично русскому слову)

смартфон (аналогично русскому слову)


миллион

миллион (аналогично русскому слову)


квант

Из лат. quantum, quantus «сколько; насколько большой». В значении «неделимая порция материи» слово было введено в обиход Максом Планком в 1900 г.


урын

урын (nominative singular)
урындар (nominative plural)
урындың (singular)
урындарҙың (plural)
урынға (dative singular)
урындарға (dative plural)
урынды (accusative singular)
урындарҙы (accusative plural)
урында (singular)
урындарҙа (plural)
урындан (singular)
урындарҙан (plural)

От др.-тюрк. *orun "место".

Белорет районы майҙаны буйынса республикала беренсе урын алып тора.

Белорецкий район занимает первое место в республике по площади.

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

Бабушка, смотревшая телевизор сидя на диване в дальнем углу дома, попыталась встать, увидев нас, (но) мы сами подошли к ней.

«Нурлыйыһан инәй», 07-11-2011 гг. // «Башҡортостан»

Нурлыйыһан инәй

Башҡортостан


селәүсен

селәүсен (nominative singular)
селәүсендәр (nominative plural)
селәүсендең (singular)
селәүсендәрҙең (plural)
селәүсенгә (dative singular)
селәүсендәргә (dative plural)
селәүсенде (accusative singular)
селәүсендәрҙе (accusative plural)
селәүсендә (singular)
селәүсендәрҙә (plural)
селәүсендән (singular)
селәүсендәрҙән (plural)

От пратюркск. *sɨbuĺgan «червь, дождевой червь», от которой в числе прочего произошли: башк. селәүсен, казахск. шылаушын, тат. суалчан (sualçan), тур. solucan, узб. chuvalchang (чувалчанг) и др.

зоол. червь, червяк

червь, червяк


вирус

биол. вирус (аналогично русскому слову)

вирус (аналогично русскому слову)


туй

туй (nominative singular)
туйҙар (nominative plural)
туйҙың (singular)
туйҙарҙың (plural)
туйға (dative singular)
туйҙарға (dative plural)
туйҙы (accusative singular)
туйҙарҙы (accusative plural)
туйҙа (singular)
туйҙарҙа (plural)
туйҙан (singular)
туйҙарҙан (plural)

Происходит от ??

свадьба (свадебный)

Туй күлдәге.

Свадебное платье.

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Когда-тосвадьбы, посиделки не обходились без гармони.

пир, пиршество; торжество; праздник


кемдер

Происходит от ??


йорт

йорт (nominative singular)
йортлар (nominative plural)
йортның (singular)
йортларҙың (plural)
йортға (dative singular)
йортларға (dative plural)
йортны (accusative singular)
йортларҙы (accusative plural)
йортла (singular)
йортларҙа (plural)
йортнан (singular)
йортларҙан (plural)

От пратюркск. *jūrt «жилище, стоянка», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. jurt, азерб. yurd, алт. јурт, башк. йорт, казахск. жұрт, караим. йурт, карач.-балк. джурт, кирг. журт, кумык. юрт, тат. йорт (yort), тувинск. чурт, тур. yurt, туркм. ýurt,узб. yurt (юрт) и др.

дом, изба; здание, жилище (домовой, домашний)

Янғын һөҙөмтәһендә бер сәғәт эсендә дүрт ғаилә йортонан яҙҙы.

В результате пожара в течении одного часа лишилисьдомов четыре семьи.

Күп ҡатлы йорт.

Многоэтажноездание.

усадьба, хозяйство; двор (домашний)

дом, учреждение, заведение

Мәҙәниәт йорто

Дом культуры.

уҡыу йорто

учебноезаведение

Балалар йорто.

Балалары ҡарамаған күпме олоғайған әбей-бабайҙар ҡарттар йортонда тәҙрәнән күҙҙәрен алмай тилмереп, балаларының килгәнен көтә.

Сколько престарелых бабушек и дедушек, за которыми не ухаживают их дети, страдают вдомах престарелых, не отводя глаз от окна, ждут, когда придут их дети.

отчий дом, отчизна

истор. юрт (юртовый)

юрт (юртовый)

адъектив. домашний

Йорт хайуандары.

Домашние животные.


күмер

күмер (nominative singular)
күмерҙәр (nominative plural)
күмерҙең (singular)
күмерҙәрҙең (plural)
күмергә (dative singular)
күмерҙәргә (dative plural)
күмерҙе (accusative singular)
күмерҙәрҙе (accusative plural)
күмерҙә (singular)
күмерҙәрҙә (plural)
күмерҙән (singular)
күмерҙәрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *kömür "уголь".

Күмертау

Ближайшее родство

существительные

Таш күмер

каменный уголь

Күмер һатҡан һатыусының бите ҡара, күңеле аҡ.

У продавца, торгующего углём, лицо чёрное, (но) душа белая.

«Эпос „Идукай и Мурадым“»

Эпос «Идукай и Мурадым»

адъектив. угольный


имән

имән (nominative singular)
имәндәр (nominative plural)
имәндең (singular)
имәндәрҙең (plural)
имәнгә (dative singular)
имәндәргә (dative plural)
имәнде (accusative singular)
имәндәрҙе (accusative plural)
имәндә (singular)
имәндәрҙә (plural)
имәндән (singular)
имәндәрҙән (plural)

адъектив. дубовый


кеш

кеш (nominative singular)
кештәр (nominative plural)
кештең (singular)
кештәрҙең (plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative singular)
кештәрҙе (accusative plural)
кештә (singular)
кештәрҙә (plural)
кештән (singular)
кештәрҙән (plural)


исем

исем (nominative singular)
исемдәр (nominative plural)
исемдең (singular)
исемдәрҙең (plural)
исемгә (dative singular)
исемдәргә (dative plural)
исемде (accusative singular)
исемдәрҙе (accusative plural)
исемдә (singular)
исемдәрҙә (plural)
исемдән (singular)
исемдәрҙән (plural)

Из араб. اسم (ism) ‘имя, название’.

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан

Бабушка забыла и имя шофёра, и из какой он деревни.

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

Напишите (своё) имя и фамилию печатными буквами на обложке тетради.

название, наименование

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған

Широко почитаемая среди уральских православных Табынская икона (Божьей Матери) получила своё название по селу Табынское, что в современном Гафурийском районе (Башкортостана).

Маҡтаулы исем тик яуаплылыҡ ҡына өҫтәй

почётное звание лишь добавляет ответственности

лингв. имя существительное

имя существительное

Яңғыҙлыҡ исем

имя собственное

уртаҡ исем

имя нарицательное


трапеция

геометр. трапеция (аналогично русскому слову)

трапеция (аналогично русскому слову)


утрау

утрау (nominative singular)
утрауҙар (nominative plural)
утрауҙың (singular)
утрауҙарҙың (plural)
утрауға (dative singular)
утрауҙарға (dative plural)
утрауҙы (accusative singular)
утрауҙарҙы (accusative plural)
утрауҙа (singular)
утрауҙарҙа (plural)
утрауҙан (singular)
утрауҙарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. otruğ, восходит к пратюркск. *otrug «остров».

геогр. остров (островной)

остров (островной)


киң

Происходит от др.-тюрк. keŋ, восходит к пратюркск. *gēŋ «широкий».

киң йылға

широкая река

киң маңлай

обширный, широкий, пространный; просторный, большой

Киң дала.

Широкая степь.

просторный, свободный, широкий (об одежде)

киң итәк

широкий подол

киң күлдәк

широкое платье

перен. широкий, обширный

широкий, обширный

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Действительно, дляширокого читателя публикуются дневники только тех писателей, кто был признан классиком.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Суфизм оказал большое влияние на духовный мир, науку, философию и литературу мусульманского мира.

в знач. нареч. широко, повсеместно

широко, повсеместно

Широко почитаемая среди уральских православных Табынская икона (Божьей Матери) получила своё название по селу Табынское, что в современном Гафурийском районе (Башкортостана)


өй

өй (nominative singular)
өйҙәр (nominative plural)
өйҙөң (singular)
өйҙәрҙең (plural)
өйгә (dative singular)
өйҙәргә (dative plural)
өйҙө (accusative singular)
өйҙәрҙе (accusative plural)
өйҙә (singular)
өйҙәрҙә (plural)
өйҙән (singular)
өйҙәрҙән (plural)

От пратюркск. *eb «дом», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. 𐰋 (eb), др.-уйгурск. ev, азерб. ev (ев; ائو), башк. өй, казахск., кирг. үй, карач.-балк. юй, кумык., ног. уьй, тат. өй (öy), уйгурск. ئۆي (öy), узб. uy (уй), алт. ӱй, каракалп. úy (үй), туркм. öý, гагаузск., кр.-тат., тур. ev, османск. او (ev), тоф. өғ, тувинск. өг, хакас. иб, шорск. эм и др.

өйләнеү

Ближайшее родство

дом, (домашний, домовый)

Өйҙән һыу сығар әле.

Вынеси из дома воды.

Беҙҙең өйөбөҙ ҡарағайҙан буралған.

Наша изба срублена из сосны.


төймә

төймә (nominative singular)
төймәләр (nominative plural)
төймәнең (singular)
төймәләрҙең (plural)
төймәгә (dative singular)
төймәләргә (dative plural)
төймәне (accusative singular)
төймәләрҙе (accusative plural)
төймәлә (singular)
төймәләрҙә (plural)
төймәнән (singular)
төймәләрҙән (plural)

Общетюркское. Др.-тюрк. *tügmä «пуговица».
В башкирском первично значение «пуговица».

Өҫтөндә һәр саҡ ирҙәр пинжәге, төймәһе генә уңға ҡайтарып баҫылған.

Она всегда носила мужской пиджак, лишьпуговицы на нём были пришиты приталенно (букв. поглубже вправо).

техн., комп. кнопка

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

Редактируй разделы, нажимая правойкнопкой мыши на их заголовки.

костяшка (счётов)

Кассир Сания апай счёт төймәләрен шаҡ-шоҡ килтереп мин алып ингән ҡағыҙҙағы һандарҙы тикшерә башланы.

Кассир Сания-апай начала проверять цифры на листке, который я занёс, щёлкая костяшками счётов.

бусина, бисерина

тиҫбе төймәһе

бусина чёток

Күптәр, төрлө дарыу төймәһе йотҡансы халыҡ медицинаһы буйынса үләндәр менән дауаланыу файҙалыраҡ, ти.

Многие считают, что лечиться травами в соответствии с народной медициной полезнее, чем глотать разныетаблетки.

«Организмығыҙға тейешле иғтибар бирегеҙ!», 07-07-2009 гг. // «Йәшлек»

Организмығыҙға тейешле иғтибар бирегеҙ!

адъектив. кнопочный


күл

күл (nominative singular)
күлдәр (nominative plural)
күлдең (singular)
күлдәрҙең (plural)
күлгә (dative singular)
күлдәргә (dative plural)
күлде (accusative singular)
күлдәрҙе (accusative plural)
күлдә (singular)
күлдәрҙә (plural)
күлдән (singular)
күлдәрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *kö:l "озеро".

Көмөш күлдең ете аҡсарлағы оса тулҡындарға ҡағылып.

Семь чаек серебряногоозера летают, касаясь о волны.

адъектив. озёрный

Күл һыуы.

Озёрная вода.


сюжет

сюжет (nominative singular)
сюжеттар (nominative plural)
сюжеттың (singular)
сюжеттарҙың (plural)
сюжетҡа (dative singular)
сюжеттарға (dative plural)
сюжетты (accusative singular)
сюжеттарҙы (accusative plural)
сюжетта (singular)
сюжеттарҙа (plural)
сюжеттан (singular)
сюжеттарҙан (plural)

От русск. сюжет, далее от франц. sujet «тема, предмет; сюжет».

филол. сюжет (аналогично русскому слову)

сюжет (аналогично русскому слову)

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.

Мажит Гафури в своей басне «Мор, пришедший к зверям» обращается к сюжету, известному со времён Лафонтена.


сегмент

геометр. сегмент


ярымутрау

ярымутрау (nominative singular)
ярымутрауҙар (nominative plural)
ярымутрауҙың (singular)
ярымутрауҙарҙың (plural)
ярымутрауға (dative singular)
ярымутрауҙарға (dative plural)
ярымутрауҙы (accusative singular)
ярымутрауҙарҙы (accusative plural)
ярымутрауҙа (singular)
ярымутрауҙарҙа (plural)
ярымутрауҙан (singular)
ярымутрауҙарҙан (plural)

геогр. полуостров (полуостровной)

полуостров (полуостровной)


заман

заман (nominative singular)
замандар (nominative plural)
замандың (singular)
замандарҙың (plural)
заманға (dative singular)
замандарға (dative plural)
заманды (accusative singular)
замандарҙы (accusative plural)
заманда (singular)
замандарҙа (plural)
замандан (singular)
замандарҙан (plural)

От арабск. زمان (zaman) «время; эпоха, период».

замана

Ближайшее родство

существительные

ахырызаман

Ближайшее родство

существительные

заманса

Ближайшее родство

прилагательные

время, эпоха, период

современность

Ҡатын-ҡыҙҙарҙың машина йөрөтә белеүе — заман талабы.

Умение женщин водить автомобиль — это насущная потребность сегодняшнего дня.

лингв. время

Үткән заман

прошедшее время

хәҙерге заман

настоящее время

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.

поставьте глаголы в будущее время.


ишек

ишек (nominative singular)
ишектәр (nominative plural)
ишектең (singular)
ишектәрҙең (plural)
ишеккә (dative singular)
ишектәргә (dative plural)
ишекте (accusative singular)
ишектәрҙе (accusative plural)
ишектә (singular)
ишектәрҙә (plural)
ишектән (singular)
ишектәрҙән (plural)

Др.тюрк. ešik "дверь"

Үт инде, ишек төбөндә торма.

Проходи, не стой вдверях.

адъектив. дверной

Ишек йоҙағы.

Дверной замок.


умарта

умарта (nominative singular)
умарталар (nominative plural)
умартаның (singular)
умарталарҙың (plural)
умартаға (dative singular)
умарталарға (dative plural)
умартаны (accusative singular)
умарталарҙы (accusative plural)
умартала (singular)
умарталарҙа (plural)
умартанан (singular)
умарталарҙан (plural)

Возможно из русск. борть.

умарталыҡ

Ближайшее родство

существительные

умартасы

Ближайшее родство

существительные

умартасылыҡ

Ближайшее родство

существительные


һәр

Из перс. هر (har) ‘всякий, каждый’.

Һәр кеше.

Каждый человек.

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.

Каждый рыбак своё озеро хвалит.

Ватанды һаҡлау — һәр егеттең изге бурысы.

Защищать Родину — священный долгкаждого молодого человека.

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

Старайтесь писать каждый день; ваш стиль оттачивается (букв. шлифуется) скаждой написанной страницей, с каждой строчкой.


капиталист

капиталист (аналогично русскому слову)


кишер

кишер (nominative singular)
кишердәр (nominative plural)
кишердең (singular)
кишердәрҙең (plural)
кишергә (dative singular)
кишердәргә (dative plural)
кишерде (accusative singular)
кишердәрҙе (accusative plural)
кишердә (singular)
кишердәрҙә (plural)
кишердән (singular)
кишердәрҙән (plural)

Кишер түтәле.

Грядкаморкови.


күпер

күпер (nominative singular)
күперҙәр (nominative plural)
күперҙең (singular)
күперҙәрҙең (plural)
күпергә (dative singular)
күперҙәргә (dative plural)
күперҙе (accusative singular)
күперҙәрҙе (accusative plural)
күперҙә (singular)
күперҙәрҙә (plural)
күперҙән (singular)
күперҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

мост (мостовой)

Аҫылмалы күпер.

Подвесноймост.

Тимер юл күпере.

Железнодорожныймост.

Йылға аша күпер һалына.

Строятмост через реку.

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

Намосту двухполосное движение.

Барғанда кисеүҙән сыҡҡайным, ҡайтыштай урап күперҙән үттем.

По дороге туда я пересёк (реку) по броду; возвращаясь, сделал обход и прошёл черезмост.

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Муйнак (кличка собаки) проходил мимомоста с костью в зубах.


хәбәр

хәбәр (nominative singular)
хәбәрҙәр (nominative plural)
хәбәрҙең (singular)
хәбәрҙәрҙең (plural)
хәбәргә (dative singular)
хәбәрҙәргә (dative plural)
хәбәрҙе (accusative singular)
хәбәрҙәрҙе (accusative plural)
хәбәрҙә (singular)
хәбәрҙәрҙә (plural)
хәбәрҙән (singular)
хәбәрҙәрҙән (plural)

От арабск. خَبَر (xábar) «новость, информация, сообщение; предикат».

хәбәрсе

Ближайшее родство

существительные

известие, сообщение, весть

Ҡарт был хәбәрҙән тағы ҡара янды.

Старик от этой вести вновь почернел.

Хадия Давлетшина.

Хадия Давлетшина.

новость; публикация в СМИ

молва, слухи, пересуды

Буш хәбәр

Беспочвенные слухи.

лингв. предикат, сказуемое

предикат, сказуемое

Хәбәр һөйкәлеше.

Индикатив, изъявительное наклонение.


былтыр

Происходит от общекыпчакск. *bïltïr «прошлый год», восходит к пратюркск. *bɨldur «прошлый год».

в прошлом году, в минувшем году

Беҙҙә былтыр оҡшаш хәл булғайны.

Похожий случай произошёл у насв прошлом году.

Былтыр беҙ бесәнде туғайҙа саптыҡ.

В прошлом году мы косили сено на заливном лугу.

Оло ҡыҙым былтыр тормошҡа сыҡты.

Моя старшая дочьв прошлом году вышла замуж.


аш

аш (nominative singular)
аштар (nominative plural)
аштың (singular)
аштарҙың (plural)
ашҡа (dative singular)
аштарға (dative plural)
ашты (accusative singular)
аштарҙы (accusative plural)
ашта (singular)
аштарҙа (plural)
аштан (singular)
аштарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *āč «голод», от которой в числе прочего произошли: др-тюрк. *аš «еда», башкир., тат., аш «еда, пища; суп», казахск. аш «голодный», киргизск. ач, кумыкск. аш «еда, пища», узбекск. och, турецк. aç «голодный» и др.

ашнаҡсы

Ближайшее родство

существительные

Төшкө аш

Аштың тоҙо сыҡҡанмы?

Достаточно ли соли всупе?

Кискегә тауыҡ һурпаһына аш бешерәйек

Сварим на ужинсуп на курином бульоне.

адъектив. пищевой, относящийся к еде ;

пищевой, относящийся к еде ;

Аш тоҙо

поваренная соль

аш ҡалағы

столовая ложка


баш

баш (nominative singular)
баштар (nominative plural)
баштың (singular)
баштарҙың (plural)
башҡа (dative singular)
баштарға (dative plural)
башты (accusative singular)
баштарҙы (accusative plural)
башта (singular)
баштарҙа (plural)
баштан (singular)
баштарҙан (plural)

От пратюркск. *baĺč, от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. baş «голова», башкир., карач.-балкарск., киргизск., кумыкск., тувинск., южн.-алтайск. баш, азерб., гагауз., крымск.-тат., турецк., туркменск. baş, долганск., казахск., ногайск., якутск. бас, каракалпак. bas, хакасск. пас, сибирскотат., шорск. паш, османск. باش, уйгурск. باش, узбекск. bosh (бош), чагатайск. باش, чувашск. пуҫ и др.

башлау

Ближайшее родство

анат. голова

Башыңа кей, көн тейҙереп ҡуйма

Надень (что-нибудь) наголову, поберегись от солнца.

Дәрес башында өйгә эште тикшереп үтәйек.

Вначале урока проверим домашнее задание.

начальник, руководитель, глава

перен. голова, ум, разум, рассудок; смекалка, сообразительность; сознание (умственный)

конец, кончик; головка

верх, верхушка; вершина, макушка

Быймаңды мейес башына һал, кипһен

Положи валенки на печку, пусть высохнут.

адъектив. головной, главный

головной, главный

Баш мөхәррир.

Главный редактор.

голова (в знач. единицы счёта, а также в сочет. с колич. числ. для счёта поголовья скота и т. п.)

Ун баш һарыҡ.

Десятьголов овец.

головка, штука

Ике баш һуған.

Двеголовки лука.

голова, передняя часть чего-либо


хат

хат (nominative singular)
хаттар (nominative plural)
хаттың (singular)
хаттарҙың (plural)
хатҡа (dative singular)
хаттарға (dative plural)
хатты (accusative singular)
хаттарҙы (accusative plural)
хатта (singular)
хаттарҙа (plural)
хаттан (singular)
хаттарҙан (plural)

От арабск. خطّ «письмо».

Иҫтәлеккә тик өсмөйөшлө һалдат хаттары ғына ҡалды.

На память остались только треугольные солдатскиеписьма.

Алпамыша, ебәргән хатына яуап-хәбәр булмағас, бик ҡайғырған, ти.

Не получив ответа на отправленноеписьмо, Алпамыша сильно загоревал.

«„Алпамыша-батыр“. (Башкирская народная сказка)»

«Алпамыша-батыр». (Башкирская народная сказка)


эне

эне (nominative singular)
энеләр (nominative plural)
эненең (singular)
энеләрҙең (plural)
энегә (dative singular)
энеләргә (dative plural)
энене (accusative singular)
энеләрҙе (accusative plural)
энелә (singular)
энеләрҙә (plural)
эненән (singular)
энеләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. ini «младший брат», восходит к пратюркск. *ini «младший брат».

младший брат

браток, братишка, братец (обращение к мужчинам моложе говорящего)


мотор

двигатель; мотор (аналогично русскому слову)


балта

балта (nominative singular)
балталар (nominative plural)
балтаның (singular)
балталарҙың (plural)
балтаға (dative singular)
балталарға (dative plural)
балтаны (accusative singular)
балталарҙы (accusative plural)
балтала (singular)
балталарҙа (plural)
балтанан (singular)
балталарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *baltu «топор», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. baltu, башк., тат., казахск., кирг., карач.-балкарск., кумыкск. балта, азерб. balta (балта; بالتا), гагауз., крымск.-тат., тур. balta, османск. بالطه (balta), узб. bolta (болта), туркм., уйгурск. palta (палта), тувинск. балды, хакасcк. малты, палты, южн.-алтайск. малта и др.


ассонанс

филол. ассонанс


авитаминоз

От научн. лат. avitaminosis; термин создан в начале XX в. путём добавления a- — из др.-греч. ἀν- (ἀ-) «без-» — и -osis к vitamine (впоследствии сокращенного до vitamin), из лат. vita «жизнь» + англ. amine «амин, азотосодержащее вещество»

мед. авитаминоз


тулы

Происходит от др.-тюркск. *tolu «полный», восходит к пратюркск. dōl- «полный».

тулыу

Ближайшее родство

прилагательные

тулыландырыу

Ближайшее родство

тулыланыу

Ближайшее родство

тулыҡһыу

Ближайшее родство

тулыһы менән

Ближайшее родство

тулыһынса

Ближайшее родство

полный (в разн. знач.)

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Со временем газета стала четырёхстраничным еженедельником, печатающимся в полном цвете.

в сложн. сл. переводится компонентом полно-


гекзаметр

Происходит от др.-греч. ἑξάμετρον «гекзаметр», далее из ἕξ «шесть», далее из праиндоевр. *seks (варианты: *swek's, *ksek's, *kswek's) «шесть», + metrum «мера», далее из др.-греч. μέτρον «мера», далее из праиндоевр. *meh₁- «мерять».

филол. гекзаметр (аналогично русскому слову)

гекзаметр (аналогично русскому слову)


рәхмәт

рәхмәт (nominative singular)
рәхмәттәр (nominative plural)
рәхмәттең (singular)
рәхмәттәрҙең (plural)
рәхмәткә (dative singular)
рәхмәттәргә (dative plural)
рәхмәтте (accusative singular)
рәхмәттәрҙе (accusative plural)
рәхмәттә (singular)
рәхмәттәрҙә (plural)
рәхмәттән (singular)
рәхмәттәрҙән (plural)

От арабск. رحمة «милость; милосердие».

Әбдрәхим

Ближайшее родство

имена собственные

Рәхим

Ближайшее родство

имена собственные

Рәхимйән

Ближайшее родство

имена собственные

мәрхәмәт

Ближайшее родство

существительные

рәхмәтле

Ближайшее родство

прилагательные

рәхимле

Ближайшее родство

прилагательные

мәрхүм

Ближайшее родство

прилагательные

предик. сл. спасибо

Малайҙар тиҙ-тиҙ ашанылар ҙа, "рәхмәт" тип сығып киттеләр.

Мальчики быстро поели, сказали "спасибо" и вышли.

благодарность

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

В конце урока учитель поблагодарил активно участвовавших детей.

милосердие, милость ,

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө.

Да одарит Аллах вас своей милостью! (Да пребудет с вами милость Аллаха!)

Илаhым барса вафат булған яҡындарыбыҙҙы рәхмәт әйләhен.

Да помилует Аллах наших усопших родных!


тәңре

тәңре (nominative singular)
тәңреләр (nominative plural)
тәңренең (singular)
тәңреләрҙең (plural)
тәңрегә (dative singular)
тәңреләргә (dative plural)
тәңрене (accusative singular)
тәңреләрҙе (accusative plural)
тәңрелә (singular)
тәңреләрҙә (plural)
тәңренән (singular)
тәңреләрҙән (plural)

От др-тюрк. слова тенгри (см. тенгрианство).

религ. бог, всевышний (божий, господний)

бог, всевышний (божий, господний)


гөл

гөл (nominative singular)
гөлләр (nominative plural)
гөлнөң (singular)
гөлләрҙең (plural)
гөлгә (dative singular)
гөлләргә (dative plural)
гөлнө (accusative singular)
гөлләрҙе (accusative plural)
гөллә (singular)
гөлләрҙә (plural)
гөлнән (singular)
гөлләрҙән (plural)

Происходит от перс. گل (gol) «цветок; роза». Когнаты: казахск., кирг. гүл, узб. gul, уйгурск. گۈل (gül), туркм. gül, тур. gül и др.

гөлйемеш

Ближайшее родство

существительные

цветы, цветок (цветочный)


ямб

Из др.-греч. ίαμβος «ямб; ямбический стих», связ. с гл. ἰάπτω «кидать(ся)».


тамыр

тамыр (nominative singular)
тамырҙар (nominative plural)
тамырҙың (singular)
тамырҙарҙың (plural)
тамырға (dative singular)
тамырҙарға (dative plural)
тамырҙы (accusative singular)
тамырҙарҙы (accusative plural)
тамырҙа (singular)
тамырҙарҙа (plural)
тамырҙан (singular)
тамырҙарҙан (plural)

ботан. корень

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

Дерево с крепкими корнями выстоит.

лингв. корень

матем. корень


конституция

Происходит от лат. constitutio «установление, учреждение; конституция», из constituere «ставить, помещать; утверждать, вводить», далее из cum (варианты: com-, con-, cor-) «с, вместе» + statuere «ставить», далее из statum, супина глагола sistere «ставить, помещать; возводить», далее из stāre «стоять», далее из праиндоевр. *sta- «стоять»

конституция (аналогично русскому слову)


тәмле

Из башк. тәм + -ле.

тәм

Ближайшее родство

существительные

вкусный, лакомый

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Липовый мёдвкусен, ароматен и обладает великой лечебной силой.


гәрәбә

ɡæ.ræ.ˈbæ ~ ɡæ.ræ.ˈβæ

гәрәбә (nominative singular)
гәрәбәләр (nominative plural)
гәрәбәнең (singular)
гәрәбәләрҙең (plural)
гәрәбәгә (dative singular)
гәрәбәләргә (dative plural)
гәрәбәне (accusative singular)
гәрәбәләрҙе (accusative plural)
гәрәбәлә (singular)
гәрәбәләрҙә (plural)
гәрәбәнән (singular)
гәрәбәләрҙән (plural)

Из перс. کهربا (kahrobâ) ‘янтарь’.

минер. янтарь

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

Изучение древних насекомых, сохранившихся вянтаре.

адъектив. янтарный


дүшәмбе

дүшәмбе (nominative singular)
дүшәмбеләр (nominative plural)
дүшәмбенең (singular)
дүшәмбеләрҙең (plural)
дүшәмбегә (dative singular)
дүшәмбеләргә (dative plural)
дүшәмбене (accusative singular)
дүшәмбеләрҙе (accusative plural)
дүшәмбелә (singular)
дүшәмбеләрҙә (plural)
дүшәмбенән (singular)
дүшәмбеләрҙән (plural)

Из перс. دوشنبه (do-šanbe) ‘понедельник’.

Дәрестәребеҙ дүшәмбе һайын, иртәнге унда буласаҡ.

Наши уроки будут проходить каждыйпонедельник, в десять утра.


мат

От франц. mat (échec et mat) «шах и мат», восходящего к арабск. aš-šāh māta «король умер».

шахм. мат (аналогично русскому слову)

мат (аналогично русскому слову)


ел

ел (nominative singular)
елдәр (nominative plural)
елдең (singular)
елдәрҙең (plural)
елгә (dative singular)
елдәргә (dative plural)
елде (accusative singular)
елдәрҙе (accusative plural)
елдә (singular)
елдәрҙә (plural)
елдән (singular)
елдәрҙән (plural)

Др.-тюрк. *jel «ветер».

елкән

Ближайшее родство

существительные

елләү

Ближайшее родство

Мин сапҡанда ел ҡубыр,// таш та ятып түҙәлмәҫ, // Һыу тулҡыныр-ҡайнашыр, // Һыуҙа балыҡ йөҙәлмәҫ.

Когда я поскачу, подниметсяветер, камень не улежит на месте, вода взволнуется и вскипит, в воде рыба не сможет плавать.

«Урал-батыр»

Урал-батыр

адъектив. ветряной, ветровой

ветряной, ветровой

ел тирмәне

ветряная мельница


бау

бау (nominative singular)
бауҙар (nominative plural)
бауҙың (singular)
бауҙарҙың (plural)
бауға (dative singular)
бауҙарға (dative plural)
бауҙы (accusative singular)
бауҙарҙы (accusative plural)
бауҙа (singular)
бауҙарҙа (plural)
бауҙан (singular)
бауҙарҙан (plural)

От общекыпчакск. *baw, от общетюрк. *bāğ «связка, верёвка», восходит к пратюркск. *b(i)ā- «связывать; укреплять».

верёвка, бечёвка, канат; шнур, завязка

связка, вязка, охапка, низка


паркет

От франц. parquet «деревянный пол, часть парка», далее из parc «парк».


икәү

Происходит от ??


берәү

Происходит от ??

собир.числ. один

Беҙҙең ауылда мәктәп берәү генә

В нашем селе лишь одна школа.

неопр.мест. кто-то, некто

Үрге урамда берәү әсе итеп һыҙғырып ебәрҙе

На верхней улице кто-то оглушительно свистнул.


Ильяс

Ильяс (nominative singular)
Ильястар (nominative plural)
Ильястың (singular)
Ильястарҙың (plural)
Ильясҡа (dative singular)
Ильястарға (dative plural)
Ильясты (accusative singular)
Ильястарҙы (accusative plural)
Ильяста (singular)
Ильястарҙа (plural)
Ильястан (singular)
Ильястарҙан (plural)

Из араб. إلياس (ʾilyās).

Ильяс (мужское имя)


күкрәк

күкрәк (nominative singular)
күкрәктәр (nominative plural)
күкрәктең (singular)
күкрәктәрҙең (plural)
күкрәккә (dative singular)
күкрәктәргә (dative plural)
күкрәкте (accusative singular)
күкрәктәрҙе (accusative plural)
күкрәктә (singular)
күкрәктәрҙә (plural)
күкрәктән (singular)
күкрәктәрҙән (plural)

Общетюркское; восходит к пратюркск. *kök(i)rek «грудь».

күкрәксә

Ближайшее родство

существительные

анат. грудь (грудной)

грудь (грудной)

грудь, бюст (у женщины); женская грудь


сабыр

сабыр (nominative singular)
сабырҙар (nominative plural)
сабырҙың (singular)
сабырҙарҙың (plural)
сабырға (dative singular)
сабырҙарға (dative plural)
сабырҙы (accusative singular)
сабырҙарҙы (accusative plural)
сабырҙа (singular)
сабырҙарҙа (plural)
сабырҙан (singular)
сабырҙарҙан (plural)

Из араб. صبر (ṣabir / ṣabr) ‘терпение’.

сабырлыҡ

Ближайшее родство

существительные

сабырһыҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

сабырлы

Ближайшее родство

прилагательные

сабырһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

сабырланыу

Ближайшее родство

терпение, выдержка; сдержанность

адъектив. терпеливый, выдержанный; уравновешенный, спокойный (терпеливо, спокойно)


теш

теш (nominative singular)
тештәр (nominative plural)
тештең (singular)
тештәрҙең (plural)
тешкә (dative singular)
тештәргә (dative plural)
теште (accusative singular)
тештәрҙе (accusative plural)
тештә (singular)
тештәрҙә (plural)
тештән (singular)
тештәрҙән (plural)

Происходит от ??

техн. зуб (выступ на инструменте, орудии, части машины)


берлек

берлек (nominative singular)
берлектәр (nominative plural)
берлектең (singular)
берлектәрҙең (plural)
берлеккә (dative singular)
берлектәргә (dative plural)
берлекте (accusative singular)
берлектәрҙе (accusative plural)
берлектә (singular)
берлектәрҙә (plural)
берлектән (singular)
берлектәрҙән (plural)

Происходит от бер (один) + -лек.

единство, единение

общность, единство, содружество; солидарность, единодушие

союз, объединение, сообщество

рубль; рублёвка

грам. единственное число

единственное число


көрәк

көрәк (nominative singular)
көрәктәр (nominative plural)
көрәктең (singular)
көрәктәрҙең (plural)
көрәккә (dative singular)
көрәктәргә (dative plural)
көрәкте (accusative singular)
көрәктәрҙе (accusative plural)
көрәктә (singular)
көрәктәрҙә (plural)
көрәктән (singular)
көрәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

көрәкләү

Ближайшее родство

лопата, лопатка

Бөтә эштәр ҡул менән — кәйлә, лом, балға һәм көрәк менән — башҡарыла.

Все работы выполняются вручную — кайлом, ломом, кувалдой илопатой.


ярты

Происходит от ??

ҡыштың яртыһы үтте

прошлаполовина зимы

перед сущ. употр. в знач. пол-

Ярты сәғәт.

Батыр йәнтөйәгенә ярты быуаттан ҡайтты, тик һәйкәл булып ҡына.

Герой вернулся в родные места спустя полвека — но лишь в виде памятника.

разг. пол-литра (о спиртных напитках)

пол-литра (о спиртных напитках)


ишәк

ишәк (nominative singular)
ишәктәр (nominative plural)
ишәктең (singular)
ишәктәрҙең (plural)
ишәккә (dative singular)
ишәктәргә (dative plural)
ишәкте (accusative singular)
ишәктәрҙе (accusative plural)
ишәктә (singular)
ишәктәрҙә (plural)
ишәктән (singular)
ишәктәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. ešgek «осёл», восходит к пратюркск. *eĺgek «осёл».

зоол. осёл, ишак


дәрес

дәрес (nominative singular)
дәрестәр (nominative plural)
дәрестең (singular)
дәрестәрҙең (plural)
дәрескә (dative singular)
дәрестәргә (dative plural)
дәресте (accusative singular)
дәрестәрҙе (accusative plural)
дәрестә (singular)
дәрестәрҙә (plural)
дәрестән (singular)
дәрестәрҙән (plural)

Из араб. درس (dars) ‘урок’.

урок, занятие

Дәресте көндәгесә өйгә эште тикшереүҙән башлайбыҙ.

Как всегда, начинаемурок с проверки домашнего задания.

Дәрестең аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

В концеурока учитель поблагодарил активно участвовавших детей.


умырзая

умырзая (nominative singular)
умырзаялар (nominative plural)
умырзаяның (singular)
умырзаяларҙың (plural)
умырзаяға (dative singular)
умырзаяларға (dative plural)
умырзаяны (accusative singular)
умырзаяларҙы (accusative plural)
умырзаяла (singular)
умырзаяларҙа (plural)
умырзаянан (singular)
умырзаяларҙан (plural)

Происходит от ??

ботан. подснежник


ярым

Происходит от ??

пол-, половина

Кила ярым он.

Полтора килограмма муки.


ярым

Происходит от ??

ярым автомат

ярым класс


бүлмә

бүлмә (nominative singular)
бүлмәләр (nominative plural)
бүлмәнең (singular)
бүлмәләрҙең (plural)
бүлмәгә (dative singular)
бүлмәләргә (dative plural)
бүлмәне (accusative singular)
бүлмәләрҙе (accusative plural)
бүлмәлә (singular)
бүлмәләрҙә (plural)
бүлмәнән (singular)
бүлмәләрҙән (plural)

От башк. бүлеү «делить».

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

Большаякомната с двумя окнами, выходящими на улицу.

Ул айырым бүлмәлә тора.

Он/она живёт в отдельнойкомнате.

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

Весёлые детские голоса наполняюткомнату.

адъектив. комнатный


арыш

арыш (nominative singular)
арыштың (singular)
арышҡа (dative singular)
арышты (accusative singular)
арышта (singular)
арыштан (singular)

От русск. рожь, с протетической гласной.

адъектив. ржаной

арыш оно


минут

минут (nominative singular)
минуттар (nominative plural)
минуттың (singular)
минуттарҙың (plural)
минутҡа (dative singular)
минуттарға (dative plural)
минутты (accusative singular)
минуттарҙы (accusative plural)
минутта (singular)
минуттарҙа (plural)
минуттан (singular)
минуттарҙан (plural)

Происходит от лат. minuta, форма ж. рода прил. minutus «маленький, мелкий», далее из minuere «размельчать, уменьшать», далее из minus (муж. р. minor) «меньший; менее, меньше», восходит к праиндоевр. *(e)mey- «маленький», от которого происходит русск. меньше.

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

До начала урока ещё было несколькоминут времени.

Минутына йөҙ аҙым атлау — идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.

Шагать (со скоростью) сто шагов вминуту — (вот) формула идеального физической нагрузки, говорят американские учёные.


тары

тары (nominative singular)
тарының (singular)
тарыға (dative singular)
тарыны (accusative singular)
тарыла (singular)
тарынан (singular)

Происходит от др.-тюрк. tarïγ, восходит к пратюркск. *tarɨg «зерно; зерновые».

просо (просяной); пшено (пшённый)


өс

Происходит от пратюркск. *üč «три», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. üč, кыпчакск. üč, караханид. اُجْ, азерб. üç (اوچ, үч), башк. өс, долганск., якутск. үс, гагаузск., кр.-тат., тур., туркм. üç, каракалп. u'sh, караим., урумск., южн.-алтайск. ӱч, карач.-балк. юч, кирг. үч, крымчакск. уч, кумыкск. уьч, ногайск. уьш, османск. اوچ (üç), тат. өч (öç), казахск., тофалар., тувинск. үш, уйгурск. ئۈچ (üch), узб. uch (уч), хакас. ӱс, чувашск. виҫӗ, шорск. ӱш и др.

өсөнсө

Ближайшее родство

числительные

өсәү

Ближайшее родство

числительные

өсәр

Ближайшее родство

числительные

числ. три, трое

Өс тапҡыр шылтыраттым, өйҙә булманың.

Я звонил тебетри раза, (но) тебя не было дома.

Ҡустым математиканан өскә уҡый

Мой младший брат получаеттройки по математике.

в сложн. словах переводится компонентом тре-, трёх-:

Өс күренештән торған пьеса.

Трёхактная пьеса.


манго

Происходит от ??

ботан. манго (аналогично русскому слову)

манго (аналогично русскому слову)


нур

нур (nominative singular)
нурҙар (nominative plural)
нурҙың (singular)
нурҙарҙың (plural)
нурға (dative singular)
нурҙарға (dative plural)
нурҙы (accusative singular)
нурҙарҙы (accusative plural)
нурҙа (singular)
нурҙарҙа (plural)
нурҙан (singular)
нурҙарҙан (plural)

От араб. نور (nūr) ‘луч’.

нурланыш

Ближайшее родство

существительные

нурлы

Ближайшее родство

прилагательные

нурһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

нурландырыу

Ближайшее родство

нурланыу

Ближайшее родство

нурлау

Ближайшее родство

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

Мы отправляемся на поле с первымилучами солнца.

физ. луч, лучи (лучевой)

луч, лучи (лучевой)

рентген нурҙары

рентгеновскиелучи

инфраҡыҙыл нурҙар

инфракрасныелучи

сияние, свет


әфәнде

әфәнде (nominative singular)
әфәнделәр (nominative plural)
әфәнденең (singular)
әфәнделәрҙең (plural)
әфәндегә (dative singular)
әфәнделәргә (dative plural)
әфәндене (accusative singular)
әфәнделәрҙе (accusative plural)
әфәнделә (singular)
әфәнделәрҙә (plural)
әфәнденән (singular)
әфәнделәрҙән (plural)

От арабск. أفندي или непосредственно из тур. efendi.

уважительное обращение к мужчине; господин


йомран

йомран (nominative singular)
йомрандар (nominative plural)
йомрандың (singular)
йомрандарҙың (plural)
йомранға (dative singular)
йомрандарға (dative plural)
йомранды (accusative singular)
йомрандарҙы (accusative plural)
йомранда (singular)
йомрандарҙа (plural)
йомрандан (singular)
йомрандарҙан (plural)

зоол. суслик

адъектив. сусличий, сусликовый

сусличий, сусликовый

Йомран ояһы

сусличья нора


көл

көл (nominative singular)
көлдәр (nominative plural)
көлдең (singular)
көлдәрҙең (plural)
көлгә (dative singular)
көлдәргә (dative plural)
көлде (accusative singular)
көлдәрҙе (accusative plural)
көлдә (singular)
көлдәрҙә (plural)
көлдән (singular)
көлдәрҙән (plural)

Происходит от ??

зола, пепел (зольный, пепельный)


Рәсәй

Рәсәй (nominative singular)
Рәсәйҙең (singular)
Рәсәйгә (dative singular)
Рәсәйҙе (accusative singular)
Рәсәйҙә (singular)
Рәсәйҙән (singular)

Из русск. Россия.

геогр., полит. Россия

“Финанс” журналы Рәсәйҙәге иң бай кешеләрҙең исемдәрен асыҡланы.

Журнал "Финанс" опубликовал список самых богатых людейРоссии.

Аҡса тоҡсайҙары, «03-2011» // «Һәнәк»

Аҡса тоҡсайҙары

03-2011

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Есть ли будущее у сельского хозяйства вРоссии?

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

Как мы знаем, вРоссии медицина в своей основе государственная; в Японии же, наоборот, много частных клиник.

адъектив. российский


хыял

хыял (nominative singular)
хыялдар (nominative plural)
хыялдың (singular)
хыялдарҙың (plural)
хыялға (dative singular)
хыялдарға (dative plural)
хыялды (accusative singular)
хыялдарҙы (accusative plural)
хыялда (singular)
хыялдарҙа (plural)
хыялдан (singular)
хыялдарҙан (plural)

От арабск. خيال (xayāl) «фантазия, мечта».

мечта, грёза


моң

моң (nominative singular)
моңдар (nominative plural)
моңдоң (singular)
моңдарҙың (plural)
моңға (dative singular)
моңдарға (dative plural)
моңдо (accusative singular)
моңдарҙы (accusative plural)
моңда (singular)
моңдарҙа (plural)
моңдан (singular)
моңдарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. muŋ "тягота, напасть; страдание, горе".

печаль, тоска


моң

мелодия, напев


мәктәп

мәктәп (nominative singular)
мәктәптәр (nominative plural)
мәктәптең (singular)
мәктәптәрҙең (plural)
мәктәпкә (dative singular)
мәктәптәргә (dative plural)
мәктәпте (accusative singular)
мәктәптәрҙе (accusative plural)
мәктәптә (singular)
мәктәптәрҙә (plural)
мәктәптән (singular)
мәктәптәрҙән (plural)

Из араб. مكتب (maktab) ‘школа’.

мәктәпкәсә

Ближайшее родство

прилагательные

Урта мәктәп

средняяшкола.

Башланғыс мәктәп

начальнаяшкола.

Олораҡ балалар күрше ауыл мәктәбенә йөрөп уҡыны.

Дети постарше ходили учиться вшколу в соседней деревне.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

Жизнь учителя проходит вшколе.

адъектив. школьный

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

Вшкольном саду цветут яблони.


әрем

әрем (nominative singular)
әремдең (singular)
әремгә (dative singular)
әремде (accusative singular)
әремдә (singular)
әремдән (singular)

Происходит от монг. *erme «полынь» (родственно монг. эрем «то же»). Когнаты: тат. әрем «то же».

полынь (полынный) (Artemisia absinthium)


күрше

күрше (nominative singular)
күршеләр (nominative plural)
күршенең (singular)
күршеләрҙең (plural)
күршегә (dative singular)
күршеләргә (dative plural)
күршене (accusative singular)
күршеләрҙе (accusative plural)
күршелә (singular)
күршеләрҙә (plural)
күршенән (singular)
күршеләрҙән (plural)

ҡаласыҡ

Ближайшее родство

существительные

ҡәлғә

Ближайшее родство

существительные

Был балта үҙебеҙҙеке түгел, күршеләрҙән алып торҙоҡ.

Этот топор — не наш, мы его взяли усоседей.

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

Я покупаю козье молоко усоседки.

адъектив. соседний

Дети постарше ходили учиться в школу всоседней деревне.

адъектив. соседский


миләүшә

миләүшә (nominative singular)
миләүшәләр (nominative plural)
миләүшәнең (singular)
миләүшәләрҙең (plural)
миләүшәгә (dative singular)
миләүшәләргә (dative plural)
миләүшәне (accusative singular)
миләүшәләрҙе (accusative plural)
миләүшәлә (singular)
миләүшәләрҙә (plural)
миләүшәнән (singular)
миләүшәләрҙән (plural)

Из перс. بنفشه (banafše) ‘фиалка’.

фиалка (фиалковый)

адъектив. фиолетовый


дала

дала (nominative singular)
далалар (nominative plural)
даланың (singular)
далаларҙың (plural)
далаға (dative singular)
далаларға (dative plural)
даланы (accusative singular)
далаларҙы (accusative plural)
далала (singular)
далаларҙа (plural)
даланан (singular)
далаларҙан (plural)

Общетюркское; др-тюрк. tala "степь".

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.

Помыслы матери — о сыне, помыслы сына — в степи.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Твои дни прошли в далёкой казахской степи.

Дала ирке ингән уйыма, дала күрке һеңгән йырыма.

Свобода степи вошла в мои мысли, красота степи впиталась в мои песни.

Рашит Шакур.

Рашит Шакур.

адъектив. степной

Дала үҫемлектәре.

Степные растения.


ватандаш

ватандаш (nominative singular)
ватандаштар (nominative plural)
ватандаштың (singular)
ватандаштарҙың (plural)
ватандашҡа (dative singular)
ватандаштарға (dative plural)
ватандашты (accusative singular)
ватандаштарҙы (accusative plural)
ватандашта (singular)
ватандаштарҙа (plural)
ватандаштан (singular)
ватандаштарҙан (plural)

Происходит от сущ. башк. ватан «родина, отечество» + аффикс совместности -даш.

ватан

Ближайшее родство

существительные

ватандашлыҡ

Ближайшее родство

существительные

ватансы

Ближайшее родство

существительные

соотечественник, соотечественница


тәкә

тәкә (nominative singular)
тәкәләр (nominative plural)
тәкәнең (singular)
тәкәләрҙең (plural)
тәкәгә (dative singular)
тәкәләргә (dative plural)
тәкәне (accusative singular)
тәкәләрҙе (accusative plural)
тәкәлә (singular)
тәкәләрҙә (plural)
тәкәнән (singular)
тәкәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *teke «козёл», от которой в числе прочего произошли: др.-уйгурск. teke «козёл», башк., тат. тәкә «козёл, баран», казахск., кирг. теке, уйгурск. تېكە (tëke), узб. taka (така), тур. teke, тувинск. те «козёл» и др.


ут

ут (nominative singular)
уттар (nominative plural)
уттың (singular)
уттарҙың (plural)
утҡа (dative singular)
уттарға (dative plural)
утты (accusative singular)
уттарҙы (accusative plural)
утта (singular)
уттарҙа (plural)
уттан (singular)
уттарҙан (plural)

От пратюркск. *ōt «огонь», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. ot, азерб. od (од; اوْد), башк., тат. ут, долганск., якутск. уот, казахск., карач.-балкарск., кирг., кумыкск., ногайск., тувинск., хакас., шорск., южн.-алтайск. от, узб. oʻt (ўт), каракалп., туркм. ot, тур. od, уйгурск. ئوت (от; ot) и др.

Ут тоҡандырыу

зажечь огонь

Өйгә ҡайтып, әшәккә ут яға тор

Иди домой, затопи печку

Һаҡ бул, ут-күҙ сығып ҡуймаһын

Осторожно! Как бы пожара не было

Өшөп тораһыңмы әллә? Әйҙә йылын утҡа

Ты что, мёрзнешь? Погрейся у костра

огонь, стрельба

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.

Дмитрий Виноградов — 30-летний юрист, открыл огонь по своим коллегам в Москве.

Шәм уты

свет от свечи

перен. электричество

электричество

Ут үткәреү

провести электричество

адъектив. огненный, огневой

огненный, огневой


ут

От др.-тюрк. *ot «трава».

утаусы

Ближайшее родство

существительные

утауыс

Ближайшее родство

существительные

утау

Ближайшее родство

утлау

Ближайшее родство

устар. трава

Күк ут

зелёная трава

уттан яҙыу

быть не в состоянии пастись (о скоте)

болан уты


тай

тай (nominative singular)
тайҙар (nominative plural)
тайҙың (singular)
тайҙарҙың (plural)
тайға (dative singular)
тайҙарға (dative plural)
тайҙы (accusative singular)
тайҙарҙы (accusative plural)
тайҙа (singular)
тайҙарҙа (plural)
тайҙан (singular)
тайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

жеребёнок (жеребячий) (по второму году)

Ябаға тайҙы хурлама, яҙға сыҡһа, ат булыр.

Не охаивай жеребёнка-стригунка, к весне он конём станет.

поговорка


арт

арт (nominative singular)
арттар (nominative plural)
арттың (singular)
арттарҙың (plural)
артҡа (dative singular)
арттарға (dative plural)
артты (accusative singular)
арттарҙы (accusative plural)
артта (singular)
арттарҙа (plural)
арттан (singular)
арттарҙан (plural)

Происходит от ??

зад, задняя сторона

задок (задняя часть чего-либо)

зад, седалище

в составе географических названий соответствует приставке за-

Урал арты.

Кавказ арты.

Байкал арты.

адъектив. задний; тыльный

задний; тыльный

исход, последствия

перен. опора, поддержка

опора, поддержка


балан

балан (nominative singular)
баландар (nominative plural)
баландың (singular)
баландарҙың (plural)
баланға (dative singular)
баландарға (dative plural)
баланды (accusative singular)
баландарҙы (accusative plural)
баланда (singular)
баландарҙа (plural)
баландан (singular)
баландарҙан (plural)

ботан. калина

адъектив. калиновый

Балан бәлеше.

калиновый пирог.


ватан

ватан (nominative singular)
ватандар (nominative plural)
ватандың (singular)
ватандарҙың (plural)
ватанға (dative singular)
ватандарға (dative plural)
ватанды (accusative singular)
ватандарҙы (accusative plural)
ватанда (singular)
ватандарҙа (plural)
ватандан (singular)
ватандарҙан (plural)

От араб. وطن (waṭan) ‘родина’.

ватандаш

Ближайшее родство

существительные

ватансы

Ближайшее родство

существительные

высок. родина; отчизна, отечество

родина; отчизна, отечество

Ватан һаҡсылары көнө.

День защитниковОтечества.

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!

Пусть небонашей Родины будет ясным!

Ватанды һаҡлау — һәр егеттең изге бурысы.

ЗащищатьРодину — священный долг каждого молодого человека.

адъектив. отечественный

отечественный

Бөйөк Ватан һуғышы.

ВеликаяОтечественная война.

«Өфө» Халыҡ-ара аэропортында бөгөн «Сухой Суперджет-100» яңы ватан самолёты тәүге тапҡыр ултырҙы.

В Международном аэропорту «Уфа» сегодня в первый раз приземлился новыйотечественный самолёт «Сухой Суперджет-100».


арпа

арпа (nominative singular)
арпаның (singular)
арпаға (dative singular)
арпаны (accusative singular)
арпала (singular)
арпанан (singular)

Происходит от пратюркск. *arpa «ячмень», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. arpa «ячмень», башк., казахск., карач.-балк., кирг., кумыкск., ногайск., тат. арпа, азерб., гагаузск., кр.-тат., тур., туркм., узб. arpa, чувашск. урпа, южн.-алтайск. арба и др.

ячмень (ячменный; ячневый)

ячмень (на глазу)


иртә

иртә (nominative singular)
иртәләр (nominative plural)
иртәнең (singular)
иртәләрҙең (plural)
иртәгә (dative singular)
иртәләргә (dative plural)
иртәне (accusative singular)
иртәләрҙе (accusative plural)
иртәлә (singular)
иртәләрҙә (plural)
иртәнән (singular)
иртәләрҙән (plural)

иртәңге

Ближайшее родство

прилагательные

иртәңгелә

Ближайшее родство

Хәерле иртә, кояшым!

Доброеутро, моё солнышко!


бай

Общетюркское; др.-тюрк. baj «богатый».

богатый, состоятельный, зажиточный

«Форбс» журналы Рәсәйҙәге иң бай кешеләрҙең исемдәрен асыҡланы.

Журнал «Форбс» опубликовал список самыхбогатых людей России.

изобильный; богатый


бай

бай (nominative singular)
байҙар (nominative plural)
байҙың (singular)
байҙарҙың (plural)
байға (dative singular)
байҙарға (dative plural)
байҙы (accusative singular)
байҙарҙы (accusative plural)
байҙа (singular)
байҙарҙа (plural)
байҙан (singular)
байҙарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. baj «богатый».

богач, богатей

разг. устар. муж, хозяин

составная часть имён личных мужских (пишется слитно с именем)


лексикография

Происходит от др.-греч. λέξις «слово» + др.-греч. γραφική «живопись, рисование, письмо, черчение».

лексикография (аналогично русскому слову)


бүләк

бүләк (nominative singular)
бүләктәр (nominative plural)
бүләктең (singular)
бүләктәрҙең (plural)
бүләккә (dative singular)
бүләктәргә (dative plural)
бүләкте (accusative singular)
бүләктәрҙе (accusative plural)
бүләктә (singular)
бүләктәрҙә (plural)
бүләктән (singular)
бүләктәрҙән (plural)

подарок, дар

награда, вознаграждение


бина

бина (nominative singular)
биналар (nominative plural)
бинаның (singular)
биналарҙың (plural)
бинаға (dative singular)
биналарға (dative plural)
бинаны (accusative singular)
биналарҙы (accusative plural)
бинала (singular)
биналарҙа (plural)
бинанан (singular)
биналарҙан (plural)

От араб. بناء

здание, строение, сооружение

Тимер юл вокзалы бинаһы тәртипкә килтерелә.

Здание железнодорожного вокзала приводится в порядок.


норма

норма (nominative singular)
нормалар (nominative plural)
норманың (singular)
нормаларҙың (plural)
нормаға (dative singular)
нормаларға (dative plural)
норманы (accusative singular)
нормаларҙы (accusative plural)
нормала (singular)
нормаларҙа (plural)
норманан (singular)
нормаларҙан (plural)

Из русск. норма, далее из лат. norma «наугольник; норма, правило», далее из неустановленной формы. Предположительно связано с nosco «познавать, исследовать»; также предполагают заимств. через этрусск. из др.-греч. γνώμων «стержень солнечных часов».

норма (аналогично русскому слову)

Тел нормаһы.

Языковаянорма.

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

Салават (Юлаев) —норма башкирской идентичности.

Алексей Иванов

Алексей Иванов

Көндәлек норма.

Ежедневнаянорма.


маймыл

маймыл (nominative singular)
маймылдар (nominative plural)
маймылдың (singular)
маймылдарҙың (plural)
маймылға (dative singular)
маймылдарға (dative plural)
маймылды (accusative singular)
маймылдарҙы (accusative plural)
маймылда (singular)
маймылдарҙа (plural)
маймылдан (singular)
маймылдарҙан (plural)

От арабск. مَيْمُون (maymūn) «обезьяна».

Шимпанзе маймылдар араһында иң аҡыллыһы һанала.

Шимпанзе считается наиболее разумным среди обезьян.

Хеҙмәт маймылдан кеше яһаған.

Труд сделал из обезьяны человека.


дымлы

От башк. дым «влага, сырость» + аффикс прилагательных -лы.

дым

Ближайшее родство

существительные

дымлылыҡ

Ближайшее родство

существительные

сырой, влажный, мокрый


сер

сер (nominative singular)
серҙәр (nominative plural)
серҙең (singular)
серҙәрҙең (plural)
сергә (dative singular)
серҙәргә (dative plural)
серҙе (accusative singular)
серҙәрҙе (accusative plural)
серҙә (singular)
серҙәрҙә (plural)
серҙән (singular)
серҙәрҙән (plural)

Из араб. سر (sirr) ‘тайна, секрет’.

тайна, секрет


кристалл

хим. кристалл (аналогично русскому слову)

кристалл (аналогично русскому слову)


импровизатор

импровизатор


телеграмма

От англ. telegram «телеграмма», из tele- + -gram;
* первая часть — из τῆλε «далеко», далее из праиндоевр. *kʷele- «двигаться вокруг; гнать»;
* вторая часть — из др.-греч. γραμμή «черта, линия, грамота», из γράφω «пишу; рисую; описываю», далее из праиндоевр. *gerbh- «царапать» (ср.: русск. жребий, латышск. gripsta «царапина», др.-в.-нем. kerban «вырезать», нем. Kerbe «насечка», англ. carve «вырезать», др.-греч. γράφω «писать»)..
Англ. термин telegram сконструирован и введён в оборот в 1859 г., тогда же вызвал недовольство у специалистов по грамматике, указывавших, что корректный вариант слова из подходящих греческих составляющих — telegrapheme.


түбән

Происходит от ??

Түбән урын.

Низкое место.

низкий (о цене, сорте, качестве и т. п.)

Түбән хаҡ.

Низкая цена.

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

Воздух в пустынях не защищает от солнечной радиации из-за оченьнизкой влажности.

низший, простейший

низкий, подлый


түбән

Происходит от ??


иптәш

иптәш (nominative singular)
иптәштәр (nominative plural)
иптәштең (singular)
иптәштәрҙең (plural)
иптәшкә (dative singular)
иптәштәргә (dative plural)
иптәште (accusative singular)
иптәштәрҙе (accusative plural)
иптәштә (singular)
иптәштәрҙә (plural)
иптәштән (singular)
иптәштәрҙән (plural)

товарищ, приятель

супруг, супруга

товарищ (обращение, бытовавшее во время Советского Союза)


дошман

дошман (nominative singular)
дошмандар (nominative plural)
дошмандың (singular)
дошмандарҙың (plural)
дошманға (dative singular)
дошмандарға (dative plural)
дошманды (accusative singular)
дошмандарҙы (accusative plural)
дошманда (singular)
дошмандарҙа (plural)
дошмандан (singular)
дошмандарҙан (plural)

Из перс. دشمن (došman).

враг, недруг; неприятель, противник (вражеский, неприятельский)

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

Вчерашний друг сегоднявраг.

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

Умныйвраг лучше глупого друга.

адъектив. враждебный


фил

фил (nominative singular)
филдәр (nominative plural)
филдең (singular)
филдәрҙең (plural)
филгә (dative singular)
филдәргә (dative plural)
филде (accusative singular)
филдәрҙе (accusative plural)
филдә (singular)
филдәрҙә (plural)
филдән (singular)
филдәрҙән (plural)

Из араб. فيل (fīl) ‘слон’, из перс. فیل (fil) / پیل (pil) «слон», от ср.-перс. pyl — то же, далее из аккад. 𒄠𒋛 (pīru), из егип. ꜣbw ‘слон’.

зоол. слон (слоновый)

слон (слоновый)

шахм. слон, офицер

слон, офицер


процессор

комп. процессор


ыштан

ыштан (nominative singular)
ыштандар (nominative plural)
ыштандың (singular)
ыштандарҙың (plural)
ыштанға (dative singular)
ыштандарға (dative plural)
ыштанды (accusative singular)
ыштандарҙы (accusative plural)
ыштанда (singular)
ыштандарҙа (plural)
ыштандан (singular)
ыштандарҙан (plural)

Общекыпчак. *ïštan < др.-тюрк. *ičton «подштанники», из ič «внутренний, исподний» и ton «одежда, шуба».


шат

Из перс. شاد (šâd) ‘радостный, весёлый; довольный’.

радостный, весёлый, довольный

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

Весёлые детские голоса наполняют комнату.


аллергия

мед. аллергия


итек

итек (nominative singular)
итектәр (nominative plural)
итектең (singular)
итектәрҙең (plural)
итеккә (dative singular)
итектәргә (dative plural)
итекте (accusative singular)
итектәрҙе (accusative plural)
итектә (singular)
итектәрҙә (plural)
итектән (singular)
итектәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *ētük «ботинок, сапог», от которой в числе прочего произошли: др.-уйгурск. etük «мягкая кожаная обувь», башк., тат. итек, казахск. етік, кирг. өтүк, туркм. ädik, уйгурск. ئوتۇك (otuk) «высокие ботиники», узб. etik (этик) и др.

итексе

Ближайшее родство

существительные

сапог; сапоги (сапожный)


тун

тун (nominative singular)
тундар (nominative plural)
тундың (singular)
тундарҙың (plural)
тунға (dative singular)
тундарға (dative plural)
тунды (accusative singular)
тундарҙы (accusative plural)
тунда (singular)
тундарҙа (plural)
тундан (singular)
тундарҙан (plural)

Происходит от ??

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.

Птица Умай тут же надела своюшубку и прилетела, поцеловала лежащего мёртвым Урал-батыра в уста.


ацетилен

От франц. acétylène, далее из лат. acetum «укус» + франц. éthylène «этилен»

хим. ацетилен, этин

ацетилен, этин


алхимия

От ср.-лат. alchimia (alkimia), от арабск. الكيمياء (al-kîmîa), которое восходит к лат. chymia «химия», далее из др.-греч. χυμεία «химия», далее из χυμός «сок», далее из χέω «лить», далее из праиндоевр. *ghew- «лить».


ампер

Из франц. ampère, далее из собств. Ampère (в честь учёного, исследовавшего электрические и магнитные явления).

физ. ампер (аналогично русскому слову)

ампер (аналогично русскому слову)


азимут

От франц. azimut «азимут», далее из
арабск. اس سموت (as-sumūt) «дороги», далее из арабск. سمت (samt) «дорога, тропа», далее из лат. semita «тропа, просёлочная дорога», далее предположительно из лат. *semiter «полудорога».

астрон. азимут


пулемёт

Происходит от русск. пулемёт

пулемётсы

Ближайшее родство

существительные

воен. пулемёт


радикулит

мед. радикулит


геолог

Происходит от др.-греч. γῆ (др. формы γέα, γαῖα) «земля» + λόγος «слово, речь, разум; мнение; учение»; восходит к праиндоевр. *leg- «собирать, подбирать, выбирать слова (при составлении речи) > говорить, тщательно выбирая слова»


юрист

юрист (nominative singular)
юристтар (nominative plural)
юристтың (singular)
юристтарҙың (plural)
юристҡа (dative singular)
юристтарға (dative plural)
юристты (accusative singular)
юристтарҙы (accusative plural)
юристта (singular)
юристтарҙа (plural)
юристтан (singular)
юристтарҙан (plural)

Из русск. юрист, далее из ??

юрист (аналогично русскому слову)


ванадий

От лат. vanadium «ванадий», далее из др.-сканд. Vanadis «Ванадис» (одно из имён богини Фрейи). Латинский термин был изобретён в 1830 г. шведским химиком Нильсом Сефстрёмом.

хим. ванадий


фенология

От нем. Phänologie «фенология», из др.-греч. φαίνω «светиться; являться, показываться», далее из праиндоевр. *bha- «светить, сиять», + др.-греч. λόγος «слово, речь, разум; мнение; учение»; восходит к праиндоевр. *leg- «собирать, подбирать, выбирать слова (при составлении речи) > говорить, тщательно выбирая слова».


солтан

Происходит от ??.


эпидемия

мед. эпидемия


консилиум

мед. консилиум


инвестор

экон. инвестор


байтал

байтал (nominative singular)
байталдар (nominative plural)
байталдың (singular)
байталдарҙың (plural)
байталға (dative singular)
байталдарға (dative plural)
байталды (accusative singular)
байталдарҙы (accusative plural)
байталда (singular)
байталдарҙа (plural)
байталдан (singular)
байталдарҙан (plural)

Происходит от ??

кобыла (не жеребившаяся; двух-, трёхлетнего возраста; трёх-, четырёхлетнего возраста; со времени половой зрелости до первой жерёбости)


сирень

ботан. сирень (аналогично русскому слову)

сирень (аналогично русскому слову)


аэрозоль

хим. аэрозоль (аналогично русскому слову)

аэрозоль (аналогично русскому слову)


шикелле

ɕi.kɪ̞.ˈlːɪ̞

Из арабск. شكل (šakl) + -ле.

послелог с осн. п. как, вроде, подобно, будто, точно

как, вроде, подобно, будто, точно

Ут шикелле ҡыҙыу.

Горячий,как огонь.


шикелле

ɕi.kɪ̞.ˈlːɪ̞

Из арабск. شكل (šakl) + -ле.

 Статья нуждается в доработке.
Это незаконченная статья. Вы можете помочь проекту, исправив и дополнив её.
(См. Общепринятые правила).

вводн. сл. кажется


тере

Происходит от др.-тюркск. tirig «живой», восходит к пратюркск. *dīri- «жить; живой; оживлять».

терегөмөш

Ближайшее родство

существительные

тереклек

Ближайшее родство

существительные

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

Все данные записаны от (из уст)живых свидетелей.

Тере балыҡ.

живой, органический

перен. выражает крайнюю степень какого-либо качества, состояния


рух

рух (nominative singular)
рухтар (nominative plural)
рухтың (singular)
рухтарҙың (plural)
рухҡа (dative singular)
рухтарға (dative plural)
рухты (accusative singular)
рухтарҙы (accusative plural)
рухта (singular)
рухтарҙа (plural)
рухтан (singular)
рухтарҙан (plural)

Из араб. روح (rūḥ) ‘дух’.

рухландырыу

Ближайшее родство

существительные

рухландырыусы

Ближайшее родство

существительные

рухланыу

Ближайшее родство

существительные

рухһыҙлык

Ближайшее родство

существительные

рухландырғыс

Ближайшее родство

прилагательные

рухлы

Ближайшее родство

прилагательные

рухһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

рухландырырға

Ближайшее родство

рухланырға

Ближайшее родство

дух; психический, духовный мир человека

Көрәш көслө рух тәрбиәләй.

Борьба воспитывает сильныйдух.

дух, душевное состояние; настроение

религ. дух, душа


өлкә

өлкә (nominative singular)
өлкәләр (nominative plural)
өлкәнең (singular)
өлкәләрҙең (plural)
өлкәгә (dative singular)
өлкәләргә (dative plural)
өлкәне (accusative singular)
өлкәләрҙе (accusative plural)
өлкәлә (singular)
өлкәләрҙә (plural)
өлкәнән (singular)
өлкәләрҙән (plural)

Ырымбур өлкәһе

Оренбургская область

Силәбе өлкәһендә йәшәүсе башҡорттарҙы тыуған телде уҡытыу мәсьәләләре борсой.

Башкир, живущих в Челябинской области, волнуют вопросы обучения родному языку.

перен. сфера, область, отрасль

сфера, область, отрасль

"Терелек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

Понятие «жизнь» по-разному определяется в разных областях (науки), (а) в некоторых случаях используется без определения, данного в явном виде.


конференция

От лат. conferentia «собирание», далее из гл. conferre «сносить (собирать) в одно место», далее из cum (варианты co-, com-, con-) «с, вместе» + ferre «носить», из праиндоевр. *bher- «брать, носить».


антибиотик

биохим. антибиотик


тыш

тыш (nominative singular)
тыштар (nominative plural)
тыштың (singular)
тыштарҙың (plural)
тышҡа (dative singular)
тыштарға (dative plural)
тышты (accusative singular)
тыштарҙы (accusative plural)
тышта (singular)
тыштарҙа (plural)
тыштан (singular)
тыштарҙан (plural)

Общетюркское.

тышҡы

Ближайшее родство

прилагательные

тышлау

Ближайшее родство

внешняя, наружная сторона

Юрған тышы

пододеяльник

обложка; переплёт

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ

Напишите (своё) имя и фамилию печатными буквами наобложке тетради.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

Увидев адрес на конверте, я тут же узнал почерк отца.

Алпамыша йәһәт кенә ҡырынып, йыуынып-сайҡанып ала ла, тимер кейемдәрен кейеп, ҡоралланып тышҡа сыға

Быстро побрившись и умывшись, Алпамыша надевает свою кольчугу и, вооружившись, выходит наулицу.

«„Алпамыша-батыр“. Башкирская народная сказка»

«Алпамыша-батыр». Башкирская народная сказка

адъектив. внешний; наружный

внешний; наружный


тыш

Происходит от существительного.

вне, сверх, кроме

саманан тыш

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

Электронные обращения рассматриваютсявне очереди — это сокращает время в очереди и число обращающихся в миграционную службу.


табан

табан (nominative singular)
табандар (nominative plural)
табандың (singular)
табандарҙың (plural)
табанға (dative singular)
табандарға (dative plural)
табанды (accusative singular)
табандарҙы (accusative plural)
табанда (singular)
табандарҙа (plural)
табандан (singular)
табандарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *dāpan «ступня, стопа; подошва».

анат. стопа, ступня; плюсна (плюсневой)

стопа, ступня; плюсна (плюсневой)

подошва, подмётка

полоз, полозья


табан

Происходит от ??


табан

Происходит от ??

послелог с дат. п. к; по направлению к

к; по направлению к

послелог с дат. п. к


таба

tɑˈβɑ ~ tɑˈbɑ

таба (nominative singular)
табалар (nominative plural)
табаның (singular)
табаларҙың (plural)
табаға (dative singular)
табаларға (dative plural)
табаны (accusative singular)
табаларҙы (accusative plural)
табала (singular)
табаларҙа (plural)
табанан (singular)
табаларҙан (plural)

Из перс. تابه (tâbe) ‘сковорода’.

сковорода, сковородка

Табала бешкән ризыҡ.

Блюдо, приготовленное насковороде.


ген

От лат. genus «происхождение, род», далее из лат. genere «рожать, порождать» (восходит к праиндоевр. *gen-/*gon-/*gn- «порождать»).


изомерия

хим. изомерия


эш

эш (nominative singular)
эштәр (nominative plural)
эштең (singular)
эштәрҙең (plural)
эшкә (dative singular)
эштәргә (dative plural)
эште (accusative singular)
эштәрҙе (accusative plural)
эштә (singular)
эштәрҙә (plural)
эштән (singular)
эштәрҙән (plural)

Др.-тюрк. *iš «работа, дело».

эшһеҙлек

Ближайшее родство

существительные

эшсе

Ближайшее родство

существительные

эшҡыуар

Ближайшее родство

существительные

эшсән

Ближайшее родство

прилагательные

эшһеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

работа, дело, труд

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

До сих пор много молодых людей, которые не могут найти работу, получив образование.

Кредиттарҙы ҡаплар өсөн ҡыҙым үҙенең төп эшен ташлап, башҡа төбәккә эшкә сығып китте.

Чтобы расплатиться по кредитам, моя дочь бросила свою основную работу и уехала в другой регион на заработки.

деятельность, занятие, дело

Донъяла ниндәй генә иҡтисади хәл хөкөм һөрөүенә ҡарамаҫтан, был эште башларға кәрәк.

Это дело нужно начать, какова бы ни была экономическая ситуация в мире.

дело, вопрос, проблема

Эске эштәр бүлеге

отдел внутренних дел.

работа, изделие, произведение, труд (Нугуман Мусин)

Фекерҙәрем тарҡау, ни тотоп, ни ҡуйырға белмәй йөрөгән саҡта тотондом был эшкә.

Я принялся за это произведение в то время, когда мысли мои были рассеянны и я не знал, чем заняться (букв. что взять в руки и что отложить).

интерес, нужда, потребность, дело

Башҡаларҙа минен эшем юҡ.

Дела других (людей) меня не касаются.

адъектив. рабочий, трудовой; заработный

рабочий, трудовой; заработный

ҡыҫҡартылған эш көнө

сокращенный рабочий день.

эш сәфәре

рабочая поездка.

эш хаҡы

заработная плата.


астения

От др.-греч. ἀσθένεια «бессилие, слабость», далее из ἀ- «не-, без-» + σθένος «сила».

мед. астения


эскалатор

эскалатор (аналогично русскому слову)


санитар

мед. санитар


тәре

тәре (nominative singular)
тәреләр (nominative plural)
тәренең (singular)
тәреләрҙең (plural)
тәрегә (dative singular)
тәреләргә (dative plural)
тәрене (accusative singular)
тәреләрҙе (accusative plural)
тәрелә (singular)
тәреләрҙә (plural)
тәренән (singular)
тәреләрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *terig "крест".

крест в т.ч. христианский

Тиҙ ярҙам машиналарында ҡыҙыл тәре һүрәте төшөрөлөүен бәләкәйҙән күрергә ғәҙәтләнгәнбеҙ.

Мы с детства привыкли видеть на машинах "Скорой помощи" изображение красного креста.

Егеттең муйынында сылбырға тағылған еҙ тәре күреп ҡалдым.

Я увидел, что на шее у парня — медный крестик на веревочке.

религ. икона, образ

икона, образ

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған

Широко почитаемая среди уральских православных Табынская икона (Божьей Матери) получила своё название по селу Табынское, что в современном Гафурийском районе (Башкортостана)

адъектив. крестовый


атавизм

Из франц. atavisme «атавизм», далее из лат. atavus «прапрапрадед», далее из at- + avus;
* первая часть — из неустановленной формы;
* вторая часть — из avus «дед», восход. к праиндоевр. *awo- «дед, родич».

биол. атавизм


текә

Происходит от ??

текәлек

Ближайшее родство

существительные

текәлеү

Ближайшее родство

текәләнеү

Ближайшее родство

крутой, отвесный

Ниһәйәт, текә яланғас бер ҡая юлымды ҡапланы, һәм туҡтарға мәжбүр булдым.

Наконец, мой путь преградилаотвесная голая скала, и я был вынужден остановиться.

Михаил Авдеев

Михаил Авдеев

перен. надменный

текә кеше

надменный человек

в знач. нареч. круто, отвесно

круто, отвесно

в знач. нареч. прямо

Яр текә төшә.

Берег обрываетсякруто.

в знач. нареч. перен. надменно


фонема

лингв. фонема


гармун

гармун (nominative singular)
гармундар (nominative plural)
гармундың (singular)
гармундарҙың (plural)
гармунға (dative singular)
гармундарға (dative plural)
гармунды (accusative singular)
гармундарҙы (accusative plural)
гармунда (singular)
гармундарҙа (plural)
гармундан (singular)
гармундарҙан (plural)

Из русск. гармонь.

гармунсы

Ближайшее родство

существительные

муз. гармонь, гармошка, гармоника (гармонный)

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Когда-то свадьбы, посиделки не обходилисьбез гармони.


болан

болан (nominative singular)
боландар (nominative plural)
боландың (singular)
боландарҙың (plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative singular)
боландарҙы (accusative plural)
боланда (singular)
боландарҙа (plural)
боландан (singular)
боландарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. bulan, восходит к пратюркск. *bulan.

зоол., диал. вост.-башк. лось


көймә

көймә (nominative singular)
көймәләр (nominative plural)
көймәнең (singular)
көймәләрҙең (plural)
көймәгә (dative singular)
көймәләргә (dative plural)
көймәне (accusative singular)
көймәләрҙе (accusative plural)
көймәлә (singular)
көймәләрҙә (plural)
көймәнән (singular)
көймәләрҙән (plural)


бил

бил (nominative singular)
билдәр (nominative plural)
билдең (singular)
билдәрҙең (plural)
билгә (dative singular)
билдәргә (dative plural)
билде (accusative singular)
билдәрҙе (accusative plural)
билдә (singular)
билдәрҙә (plural)
билдән (singular)
билдәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюркск. bel, восходит к пратюркск. *bẹ̄l(k) «поясница».

анат. поясница, пояс, талия (поясничный, поясной)

середина, средняя часть чего-либо (обычно суженная)

седловина (в разн. знач.)


хәтер

хәтер (nominative singular)
хәтерҙең (singular)
хәтергә (dative singular)
хәтерҙе (accusative singular)
хәтерҙә (singular)
хәтерҙән (singular)

От арабск. خاطر «память».

хәтерләү

Ближайшее родство

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Сейчас, по прошествии многих лет, многие из событий того времени стираются из памяти.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

Согласно закону психологии, негативная информация оставляет более глубокий след в памяти и сохраняется дольше, чем позитивная.

«Ни өсөн уҡыусы...», 25-03-2011 гг. // «Киске Өфө»

Ни өсөн уҡыусы...


таң

таң (nominative singular)
таңдар (nominative plural)
таңдың (singular)
таңдарҙың (plural)
таңға (dative singular)
таңдарға (dative plural)
таңды (accusative singular)
таңдарҙы (accusative plural)
таңда (singular)
таңдарҙа (plural)
таңдан (singular)
таңдарҙан (plural)

От др.-тюрк. taŋ «рассвет, заря».

таңғы

Ближайшее родство

прилагательные

рассвет, утренняя заря (предрассветный)

перен. рассвет, заря

рассвет, заря


үзбәк

үзбәк (nominative singular)
үзбәктәр (nominative plural)
үзбәктең (singular)
үзбәктәрҙең (plural)
үзбәккә (dative singular)
үзбәктәргә (dative plural)
үзбәкте (accusative singular)
үзбәктәрҙе (accusative plural)
үзбәктә (singular)
үзбәктәрҙә (plural)
үзбәктән (singular)
үзбәктәрҙән (plural)

Происходит от самоназвания узбеков - узб. ўзбек.

Үзбәкстан

Ближайшее родство

существительные

узбек, узбечка

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

В городских условиях не принято (букв. нет обычая) здороваться с незнакомыми людьми, поэтому это обыкновение среди узбеков мне показалось очень странным.

адъектив. узбекский

Үзбәк теле

узбекский язык.


тәүлек

тәүлек (nominative singular)
тәүлектәр (nominative plural)
тәүлектең (singular)
тәүлектәрҙең (plural)
тәүлеккә (dative singular)
тәүлектәргә (dative plural)
тәүлекте (accusative singular)
тәүлектәрҙе (accusative plural)
тәүлектә (singular)
тәүлектәрҙә (plural)
тәүлектән (singular)
тәүлектәрҙән (plural)

Ср. когнаты в других тюркских языках: казахск. тәүлік, каракалп. тәўлик, узб. tävlik, чувашск. талӑк с тем же значением.
По Старостину, восходит к пратюрк. основе *Teb "время" (со словообразоват. суффиксом -lik), откуда также башк. тәү- «первоначальный», башк. тәүге «первый», башк. тәүҙә «сначала, в первый раз».

тәүге

Ближайшее родство

прилагательные

тәү-

Ближайшее родство

прилагательные

тәүҙә

Ближайшее родство

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

Нужно спать не менее семи часов в сутки.

Рамаҙан айында мосолмандар тәүлектең яҡты мәлендә ашауҙан һәм эсеүҙән тыйылып тора

В месяц Рамадан мусульмане воздерживаются от еды и питья в светлое время суток.

адъектив. суточный


манара

манара (nominative singular)
манаралар (nominative plural)
манараның (singular)
манараларҙың (plural)
манараға (dative singular)
манараларға (dative plural)
манараны (accusative singular)
манараларҙы (accusative plural)
манарала (singular)
манараларҙа (plural)
манаранан (singular)
манараларҙан (plural)

Происходит от арабск. منارة (manārah) «маяк», далее из نار (nár) «огонь». В ряде европейских языков слово заимств. через тур. minare.


көй

көй (nominative singular)
көйҙәр (nominative plural)
көйҙөң (singular)
көйҙәрҙең (plural)
көйгә (dative singular)
көйҙәргә (dative plural)
көйҙө (accusative singular)
көйҙәрҙе (accusative plural)
көйҙә (singular)
көйҙәрҙә (plural)
көйҙән (singular)
көйҙәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. *kög «мелодия», из ср.-кит. 曲 «песня».

мелодия, мотив, напев


астрология

Из др.-греч. ἀστρολογία «наука о звёздах; астрономия», далее из ἀστρο- + -λογία;
* первая часть — из ἄστρον «звезда», далее из праиндоевр. *ster- «звезда»;
* вторая часть — из λόγος «слово, речь, разум; мнение; учение»; восходит к праиндоевр. *leg- «собирать, подбирать, выбирать слова (при составлении речи) > говорить, тщательно выбирая слова». В ряде европейских языков слово заимств. через лат. astrologia.


мулла

мулла (nominative singular)
муллалар (nominative plural)
мулланың (singular)
муллаларҙың (plural)
муллаға (dative singular)
муллаларға (dative plural)
мулланы (accusative singular)
муллаларҙы (accusative plural)
муллала (singular)
муллаларҙа (plural)
мулланан (singular)
муллаларҙан (plural)

Происходит от тур. molla, перс. ملا (mollâ), из арабск. مولى (mawlā) «служитель».

религ. мулла (аналогично русскому слову)

мулла (аналогично русскому слову)


метафизика

филос. метафизика (аналогично русскому слову)

метафизика (аналогично русскому слову)


астма

От др.-греч. ἆσθμα «трудное дыхание».


урта

урта (nominative singular)
урталар (nominative plural)
уртаның (singular)
урталарҙың (plural)
уртаға (dative singular)
урталарға (dative plural)
уртаны (accusative singular)
урталарҙы (accusative plural)
уртала (singular)
урталарҙа (plural)
уртанан (singular)
урталарҙан (plural)

От др.-тюрк. *orta «середина».

Шаулап торған ҡала уртаһында ултырып бер шешә һыра тәмләне ул

Сев посреди шумящего города, он выпил (букв. попробовал) бутылку пива

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

Гости произносят считалку и делятся на две группы; посередине чертится черта.

«Балалар өсөн махсус сығарылыш», 22-06-2009 гг. // «Йәшлек»

Балалар өсөн махсус сығарылыш

төн уртаһы

полночь (букв. середина ночи)

перен. центр ("Алпамыша-батыр". Башкирская народная сказка)

Алпамыша атҡан уҡ, күҙәүҙән үтә сығып, майҙан уртаһына килеп ҡаҙала.

Стрела, выпущенная Алпамышой, проходит через отверстие (в кольце) и втыкается (в землю) в центре площади.

адъектив. средний; срединный, серединный

средний; срединный, серединный

Урта бармаҡ

средний палец

урта мәктәп

средняя школа

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә

Ученый, опираясь на средневековые письменные источники, изучает местную традицию суфизма.


минеке

Происходит от ??


гүр

гүр (nominative singular)
гүрҙәр (nominative plural)
гүрҙең (singular)
гүрҙәрҙең (plural)
гүргә (dative singular)
гүрҙәргә (dative plural)
гүрҙе (accusative singular)
гүрҙәрҙе (accusative plural)
гүрҙә (singular)
гүрҙәрҙә (plural)
гүрҙән (singular)
гүрҙәрҙән (plural)

Из перс. گور (gur) ‘могила’.

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

Не пройдя через предначертанное, человек вмогилу не спустится.


энә

энә (nominative singular)
энәләр (nominative plural)
энәнең (singular)
энәләрҙең (plural)
энәгә (dative singular)
энәләргә (dative plural)
энәне (accusative singular)
энәләрҙе (accusative plural)
энәлә (singular)
энәләрҙә (plural)
энәнән (singular)
энәләрҙән (plural)

Общетюркское; восходит к пратюркск. *(j)igne «игла».

энәле

Ближайшее родство

прилагательные

энәлек

Ближайшее родство

прилагательные

игла, иголка (для шитья)

спица (для вязания)

игла (звукоснимателя)

ботан. игла, иглы; колючка, шип (у растений)

игла, иглы; колючка, шип (у растений)

зоол., анат. игла, иголка; колючка, шип (заострённые выросты на теле у животных)

мед. игла (шприца или для иглоукалывания)

игла (шприца или для иглоукалывания)


үпкә

үпкә (nominative singular)
үпкәләр (nominative plural)
үпкәнең (singular)
үпкәләрҙең (plural)
үпкәгә (dative singular)
үпкәләргә (dative plural)
үпкәне (accusative singular)
үпкәләрҙе (accusative plural)
үпкәлә (singular)
үпкәләрҙә (plural)
үпкәнән (singular)
үпкәләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюркск. ӧpkä, восходит к пратюркск. *öpke «легкое».

анат. лёгкое, лёгкие (лёгочный)

лёгкое, лёгкие (лёгочный)


үпкә

Происходит от др.-тюркск. ӧpkä, восходит к пратюркск. *öpke «гнев».


урам

урам (nominative singular)
урамдар (nominative plural)
урамдың (singular)
урамдарҙың (plural)
урамға (dative singular)
урамдарға (dative plural)
урамды (accusative singular)
урамдарҙы (accusative plural)
урамда (singular)
урамдарҙа (plural)
урамдан (singular)
урамдарҙан (plural)

Лексема известна в других кыпчакских языках: казахск. (диал.) орам «квартал; улица», кирг. (южн.) ороом «приусадебный участок», alt. ороом «улица».

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә

Большая комната с двумя окнами, выходящими на улицу

адъектив. уличный


тәртип

тәртип (nominative singular)
тәртиптәр (nominative plural)
тәртиптең (singular)
тәртиптәрҙең (plural)
тәртипкә (dative singular)
тәртиптәргә (dative plural)
тәртипте (accusative singular)
тәртиптәрҙе (accusative plural)
тәртиптә (singular)
тәртиптәрҙә (plural)
тәртиптән (singular)
тәртиптәрҙән (plural)

От арабск. ترتيب "порядок; поведение".

порядок, распорядок; режим

Көн тәртибе.

Распорядок дня.

дисциплина; правопорядок

тәртип боҙоу

правонарушение

порядок, последовательность; расположение

һөйләмдә һүҙ тәртибе

порядок слов в предложении

Мәҡәләләр алфавит тәртибендә урынлашҡан.

Статьи расположены в алфавитном порядке.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

В русской поэзии ритмика поддерживается также за счёт повторения ударных и безударных слогов в определённом порядке.

чистота, аккуратность, опрятность

школьн. дисциплина, поведение

дисциплина, поведение

адъектив. порядковый

тәртип һаны

порядковый номер


әле

Происходит от ??

сейчас, теперь, ныне, в данный момент

Әнкәй әле миңа йөкле генә булган,

Матушка былаеще мною брюхата,

А. С. Пушкин, «Капитан кызы» / перевод Афзал Шамов, 1955 г.

Капитан кызы

диал. свекровь


әле

Происходит от ??

частица -ка в сочет. с гл. повел., желат. накл. выражает легкое повеление, просьбу

частица усил. выражает досаду, возмущение, угрозу и т. п.


хата

хата (nominative singular)
хаталар (nominative plural)
хатаның (singular)
хаталарҙың (plural)
хатаға (dative singular)
хаталарға (dative plural)
хатаны (accusative singular)
хаталарҙы (accusative plural)
хатала (singular)
хаталарҙа (plural)
хатанан (singular)
хаталарҙан (plural)

От араб. خطاء (xaṭāʾ) ‘ошибка’.


риза

Из перс. رضا (rezâ) ‘согласие, удовлетворение’, далее из араб. رضا (riḍan) ‘удовлетворительный; довольный; согласие’.

согласный на что, с чем

довольный кем-чем


белем

белем (nominative singular)
белемдәр (nominative plural)
белемдең (singular)
белемдәрҙең (plural)
белемгә (dative singular)
белемдәргә (dative plural)
белемде (accusative singular)
белемдәрҙе (accusative plural)
белемдә (singular)
белемдәрҙә (plural)
белемдән (singular)
белемдәрҙән (plural)

Юғары белем

Высшее образование.

Урта белем

Среднее образование.


бүрәнә

бүрәнә (nominative singular)
бүрәнәләр (nominative plural)
бүрәнәнең (singular)
бүрәнәләрҙең (plural)
бүрәнәгә (dative singular)
бүрәнәләргә (dative plural)
бүрәнәне (accusative singular)
бүрәнәләрҙе (accusative plural)
бүрәнәлә (singular)
бүрәнәләрҙә (plural)
бүрәнәнән (singular)
бүрәнәләрҙән (plural)

Из русск. бревно.

Ҡатнашыусылар төйөн бәйләү, бәүелеүсе бүрәнә аша үтеү, азимут билдәләүҙә ярышты.

Участники состязались в вязании узлов, прохождении через раскачивающеесябревно, определении азимута.

Бүрәнәнән сөрөк алып, Яҡуп йәрәхәтенә һипте, күп итеп һипте.

Якуп взял сбревна трухи и посыпал (ею) рану. Много насыпал.

Мустай Карим.

Мустай Карим.

адъектив. бревенчатый

Бүрәнә күпер.

Бревенчатый мост.


хәреф

хәреф (nominative singular)
хәрефтәр (nominative plural)
хәрефтең (singular)
хәрефтәрҙең (plural)
хәрефкә (dative singular)
хәрефтәргә (dative plural)
хәрефте (accusative singular)
хәрефтәрҙе (accusative plural)
хәрефтә (singular)
хәрефтәрҙә (plural)
хәрефтән (singular)
хәрефтәрҙән (plural)

Из араб. حرف (ḥarf) ‘буква, литера’.

хәрефле

Ближайшее родство

прилагательные

хәрефләү

Ближайшее родство

хәрефләп

Ближайшее родство

Бәләкәй хәреф, юл хәрефе

строчнаябуква

Баш хәреф

заглавнаябуква

Башҡорт алфавитында 42 хәреф бар.

В башкирском алфавите 42буквы.

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ

Напишите (своё) имя и фамилию печатнымибуквами на обложке тетради.

литера; шрифт

Хәреф йыйыусы


бәхәс

бәхәс (nominative singular)
бәхәстәр (nominative plural)
бәхәстең (singular)
бәхәстәрҙең (plural)
бәхәскә (dative singular)
бәхәстәргә (dative plural)
бәхәсте (accusative singular)
бәхәстәрҙе (accusative plural)
бәхәстә (singular)
бәхәстәрҙә (plural)
бәхәстән (singular)
бәхәстәрҙән (plural)

Из перс. بحث (bahs) ‘дискуссия, обсуждение; спор’, из араб. بحث (baḥṯ) ‘спор; обсуждение; диссертация; розыск, поиски’.

бәхәсләшеү

Ближайшее родство

Тик бәхәстә генә хәҡиҡәт тыуа.

Лишь вспоре рождается истина.

полемика, дискуссия


Вәли

Вәли (nominative singular)
Вәлиләр (nominative plural)
Вәлинең (singular)
Вәлиләрҙең (plural)
Вәлигә (dative singular)
Вәлиләргә (dative plural)
Вәлине (accusative singular)
Вәлиләрҙе (accusative plural)
Вәлилә (singular)
Вәлиләрҙә (plural)
Вәлинән (singular)
Вәлиләрҙән (plural)

Из араб. ولي (waliyy) ‘близкий; родной; святой’.

Вали (мужское имя)


Вилдан

Вилдан (nominative singular)
Вилдандар (nominative plural)
Вилдандың (singular)
Вилдандарҙың (plural)
Вилданға (dative singular)
Вилдандарға (dative plural)
Вилданды (accusative singular)
Вилдандарҙы (accusative plural)
Вилданда (singular)
Вилдандарҙа (plural)
Вилдандан (singular)
Вилдандарҙан (plural)

Из араб. ولدان (waladān) ‘дитя, ребёнок’. См. также Уйылдан.

Вильдан, Уильдан (мужское имя)


Айрат

Айрат (nominative singular)
Айраттар (nominative plural)
Айраттың (singular)
Айраттарҙың (plural)
Айратҡа (dative singular)
Айраттарға (dative plural)
Айратты (accusative singular)
Айраттарҙы (accusative plural)
Айратта (singular)
Айраттарҙа (plural)
Айраттан (singular)
Айраттарҙан (plural)

Происходит от ??

Айрат (мужское имя)


Заһир

Заһир (nominative singular)
Заһирҙар (nominative plural)
Заһирҙың (singular)
Заһирҙарҙың (plural)
Заһирға (dative singular)
Заһирҙарға (dative plural)
Заһирҙы (accusative singular)
Заһирҙарҙы (accusative plural)
Заһирҙа (singular)
Заһирҙарҙа (plural)
Заһирҙан (singular)
Заһирҙарҙан (plural)

Из араб. ظاهر (ẓāhir) ‘лучезарный, сияющий’.

Загир, Захир (мужское имя)


Илшат

Ильшат (мужское имя)


Әхмәт

Әхмәт (nominative singular)
Әхмәттәр (nominative plural)
Әхмәттең (singular)
Әхмәттәрҙең (plural)
Әхмәткә (dative singular)
Әхмәттәргә (dative plural)
Әхмәтте (accusative singular)
Әхмәттәрҙе (accusative plural)
Әхмәттә (singular)
Әхмәттәрҙә (plural)
Әхмәттән (singular)
Әхмәттәрҙән (plural)

Из араб. أحمد (ʾaḥmad) ‘Ахмад; достойный похвалы’.

Ахмат, Ахмет (мужское имя)


Булат

Булат (nominative singular)
Булаттар (nominative plural)
Булаттың (singular)
Булаттарҙың (plural)
Булатҡа (dative singular)
Булаттарға (dative plural)
Булатты (accusative singular)
Булаттарҙы (accusative plural)
Булатта (singular)
Булаттарҙа (plural)
Булаттан (singular)
Булаттарҙан (plural)

Происходит от сев.-тюрк. bulat, кыпч. bolat, азерб. polat, алт., тел., леб. polot; из перс. پولاد (pulâd) «сталь».

Булат (мужское имя)


Илсур

Илсу́р (nominative singular)
Илсу́рҙар (nominative plural)
Илсу́рҙың (singular)
Илсу́рҙарҙың (plural)
Илсу́рға (dative singular)
Илсу́рҙарға (dative plural)
Илсу́рҙы (accusative singular)
Илсу́рҙарҙы (accusative plural)
Илсу́рҙа (singular)
Илсу́рҙарҙа (plural)
Илсу́рҙан (singular)
Илсу́рҙарҙан (plural)

Тюркско-арабское, букв. «горн страны», далее от ??

Ильсур (мужское имя)


Зөфәр

Зөфәр (nominative singular)
Зөфәрҙәр (nominative plural)
Зөфәрҙең (singular)
Зөфәрҙәрҙең (plural)
Зөфәргә (dative singular)
Зөфәрҙәргә (dative plural)
Зөфәрҙе (accusative singular)
Зөфәрҙәрҙе (accusative plural)
Зөфәрҙә (singular)
Зөфәрҙәрҙә (plural)
Зөфәрҙән (singular)
Зөфәрҙәрҙән (plural)

Из араб. ظفار (Ẓufār).

Зуфар (мужское имя)


Ибраһим

Ибраһим (nominative singular)
Ибраһимлар (nominative plural)
Ибраһимның (singular)
Ибраһимларҙың (plural)
Ибраһимға (dative singular)
Ибраһимларға (dative plural)
Ибраһимны (accusative singular)
Ибраһимларҙы (accusative plural)
Ибраһимла (singular)
Ибраһимларҙа (plural)
Ибраһимнан (singular)
Ибраһимларҙан (plural)

Из араб. إبراهيم (ʾibrāhīm), далее из ивр. אברהם

Ибрагим, Ибрахим (мужское имя)

религ. Ибрахим, исламский пророк; отождествляется с библейским пророком Авраамом


Илнур

Илнур (nominative singular)
Илнурҙар (nominative plural)
Илнурҙың (singular)
Илнурҙарҙың (plural)
Илнурға (dative singular)
Илнурҙарға (dative plural)
Илнурҙы (accusative singular)
Илнурҙарҙы (accusative plural)
Илнурҙа (singular)
Илнурҙарҙа (plural)
Илнурҙан (singular)
Илнурҙарҙан (plural)

От тюркск. *ēl «народ» + араб. نور (nūr) ‘свет, луч света’

Ильнур (мужское имя)


Мәхмүт

Мәхмүт (nominative singular)
Мәхмүттәр (nominative plural)
Мәхмүттең (singular)
Мәхмүттәрҙең (plural)
Мәхмүткә (dative singular)
Мәхмүттәргә (dative plural)
Мәхмүтте (accusative singular)
Мәхмүттәрҙе (accusative plural)
Мәхмүттә (singular)
Мәхмүттәрҙә (plural)
Мәхмүттән (singular)
Мәхмүттәрҙән (plural)

Из араб. محمود (maḥmūd).

Махмут, Махмуд (мужское имя)


батыр

батыр (nominative singular)
батырҙар (nominative plural)
батырҙың (singular)
батырҙарҙың (plural)
батырға (dative singular)
батырҙарға (dative plural)
батырҙы (accusative singular)
батырҙарҙы (accusative plural)
батырҙа (singular)
батырҙарҙа (plural)
батырҙан (singular)
батырҙарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *batur «храбрец», «герой» < пратюрк. *bAgatur «id.».

богатырь; храбрец, герой

Батыр яуҙа беленер, телсән дауҙа беленер.

Герой проявляет себя в бою, острослов — в споре.

мифол. батыр — мифологизированный герой сказок и эпосов; защитник народа, символ силы и справедливости; предводитель, прославившийся своей храбростью или военным искусством

Батырҙар исемен халыҡ хәтере һаҡлай.

Имена батыров хранит память народа.

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

Давным-давно в краю зауральских башкир жил да был очень сильный батыр.

(«Курлыкающий журавль». Башкирская народная сказка)

победитель в национальной борьбе (куреш) на сабантуе

адъектив. храбрый, смелый, отважный

храбрый, смелый, отважный


Рөстәм

Рөстәм (nominative singular)
Рөстәмдәр (nominative plural)
Рөстәмдең (singular)
Рөстәмдәрҙең (plural)
Рөстәмгә (dative singular)
Рөстәмдәргә (dative plural)
Рөстәмде (accusative singular)
Рөстәмдәрҙе (accusative plural)
Рөстәмдә (singular)
Рөстәмдәрҙә (plural)
Рөстәмдән (singular)
Рөстәмдәрҙән (plural)

Из перс. رستم (Rostam)

Рустем, Рустэм, Рустам (мужское имя)


Рәмил

Рәмил (nominative singular)
Рәмилдәр (nominative plural)
Рәмилдең (singular)
Рәмилдәрҙең (plural)
Рәмилгә (dative singular)
Рәмилдәргә (dative plural)
Рәмилде (accusative singular)
Рәмилдәрҙе (accusative plural)
Рәмилдә (singular)
Рәмилдәрҙә (plural)
Рәмилдән (singular)
Рәмилдәрҙән (plural)

Из араб. رمل (raml) ‘чудный, волшебный, умеющий предсказывать’.

Рамиль (мужское имя)


Искәндәр

Искәндәр (nominative singular)
Искәндәрҙәр (nominative plural)
Искәндәрҙең (singular)
Искәндәрҙәрҙең (plural)
Искәндәргә (dative singular)
Искәндәрҙәргә (dative plural)
Искәндәрҙе (accusative singular)
Искәндәрҙәрҙе (accusative plural)
Искәндәрҙә (singular)
Искәндәрҙәрҙә (plural)
Искәндәрҙән (singular)
Искәндәрҙәрҙән (plural)

Происходит от перс. اسکندر (Iskander), далее от др.-греч. Ἀλέξανδρος, из ἀλέξω «отражать; защищать, охранять» + ἀνήρ (род. падеж ἀνδρός) «мужчина» (восходит к праиндоевр. *hner «человек»).

Искандар (мужское имя)


Мөхәммәт

Мөхәммәт (nominative singular)
Мөхәммәтләр (nominative plural)
Мөхәммәтнең (singular)
Мөхәммәтләрҙең (plural)
Мөхәммәтгә (dative singular)
Мөхәммәтләргә (dative plural)
Мөхәммәтне (accusative singular)
Мөхәммәтләрҙе (accusative plural)
Мөхәммәтлә (singular)
Мөхәммәтләрҙә (plural)
Мөхәммәтнән (singular)
Мөхәммәтләрҙән (plural)

Происходит от арабск. محمد (muḥammad) «прославленный, восхваляемый, достойный хвалы».

Мухаммед, Мохаммед, Мухаммад, Магомет; Мухаммет, Мухамет (мужское имя)

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

Не одобрив переход Валиди на сторону Советской власти,Мухаммет(-Габдулхай) Курбангалиев заявил от имени башкир о поддержке администрации Колчака.

религ., неисч. пророк Мухаммед; основатель ислама (обычно используется в форме Мөхәммәт пәйғәмбәр)

религ., неисч. Мухаммад; название 47 суры Корана

Мухаммад; название 47 суры Корана


туп

туп (nominative singular)
туптар (nominative plural)
туптың (singular)
туптарҙың (plural)
тупҡа (dative singular)
туптарға (dative plural)
тупты (accusative singular)
туптарҙы (accusative plural)
тупта (singular)
туптарҙа (plural)
туптан (singular)
туптарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. top «шар; мяч».


туп

стая (птиц, животных)

группа (людей)


туп

пушка, артиллерийское орудие

снаряд, ядра (для стрельбы из пушки)


Яхъя

Яхъя (nominative singular)
Яхъяның (singular)
Яхъяға (dative singular)
Яхъяны (accusative singular)
Яхъяла (singular)
Яхъянан (singular)

Из араб. يحيى (yaḥyā).

Яхья, Яхъя (мужское имя)


Илдар

Илдар (nominative singular)
Илдарҙар (nominative plural)
Илдарҙың (singular)
Илдарҙарҙың (plural)
Илдарға (dative singular)
Илдарҙарға (dative plural)
Илдарҙы (accusative singular)
Илдарҙарҙы (accusative plural)
Илдарҙа (singular)
Илдарҙарҙа (plural)
Илдарҙан (singular)
Илдарҙарҙан (plural)

Составное из тюрск. основы ил «государство» + перс. суфф. دار (-dâr) со знач. «обладающий чем-либо»

Ильдар (мужское имя)


Айгөл

Айгөл (nominative singular)
Айгөлдәр (nominative plural)
Айгөлдең (singular)
Айгөлдәрҙең (plural)
Айгөлгә (dative singular)
Айгөлдәргә (dative plural)
Айгөлде (accusative singular)
Айгөлдәрҙе (accusative plural)
Айгөлдә (singular)
Айгөлдәрҙә (plural)
Айгөлдән (singular)
Айгөлдәрҙән (plural)

Айгөл Хәйри “Гөлҗамал”, “Зөлхиҗҗә”, “Зөбәрҗәт”, “Тәфтиләү” кебек борынгы халык җырларын да башкара.

Айгөл Хәйри башкара торган партияләр татар опера сәнгатендә иң катлаулылардан санала.

Айгөл Хәйри “Туган ил”, “Сагыну”, “Янбикә” кебек халык җырларын да яратып башкара.

Происходит от башк. ай «луна» + башк. гөл «цветок».

Айгуль, Айгюль (женское имя)


Гәүһәр

Гәүһәр (nominative singular)
Гәүһәрҙәр (nominative plural)
Гәүһәрҙең (singular)
Гәүһәрҙәрҙең (plural)
Гәүһәргә (dative singular)
Гәүһәрҙәргә (dative plural)
Гәүһәрҙе (accusative singular)
Гәүһәрҙәрҙе (accusative plural)
Гәүһәрҙә (singular)
Гәүһәрҙәрҙә (plural)
Гәүһәрҙән (singular)
Гәүһәрҙәрҙән (plural)

Происходит от сущ. гәүһәр «бриллиант, жемчужина; сокровище».

гәүһәр

Ближайшее родство

существительные

Гаухар (женское имя)


Ришат

Ришат (nominative singular)
Ришаттар (nominative plural)
Ришаттың (singular)
Ришаттарҙың (plural)
Ришатҡа (dative singular)
Ришаттарға (dative plural)
Ришатты (accusative singular)
Ришаттарҙы (accusative plural)
Ришатта (singular)
Ришаттарҙа (plural)
Ришаттан (singular)
Ришаттарҙан (plural)

От араб. رشاد (rišād) ‘правильность; здравость, благоразумие’, от араб. رشد (rašad) ‘идти по правильному пути’.


дин

дин (nominative singular)
диндәр (nominative plural)
диндең (singular)
диндәрҙең (plural)
дингә (dative singular)
диндәргә (dative plural)
динде (accusative singular)
диндәрҙе (accusative plural)
диндә (singular)
диндәрҙә (plural)
диндән (singular)
диндәрҙән (plural)

От арабск. دين (dīn) «религия, вера», далее из دان (dāna) «исповедовать».

религ. религия, вероисповедание, вера

религия, вероисповедание, вера

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

с Х века в среду башкир начинает проникать ислам.


Гөлназ

Гөлназ (nominative singular)
Гөлназдар (nominative plural)
Гөлназдың (singular)
Гөлназдарҙың (plural)
Гөлназға (dative singular)
Гөлназдарға (dative plural)
Гөлназды (accusative singular)
Гөлназдарҙы (accusative plural)
Гөлназда (singular)
Гөлназдарҙа (plural)
Гөлназдан (singular)
Гөлназдарҙан (plural)

От перс. گلناز (golnâz)

Гульназ (женское имя)

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

Гульназ, приехавшая из далёкого Кыргызстана, после университета собирается вернуться на родину.