антиклыҡ

истор. античность; древность

античность; древность


сайыр

сайыр (nominative singular)
сайырҙың (singular)
сайырға (dative singular)
сайырҙы (accusative singular)
сайырҙа (singular)
сайырҙан (singular)

Происходит от ??

смола, живица

сера (ушная)


хәнйәр

хәнйәр (nominative singular)
хәнйәрҙәр (nominative plural)
хәнйәрҙең (singular)
хәнйәрҙәрҙең (plural)
хәнйәргә (dative singular)
хәнйәрҙәргә (dative plural)
хәнйәрҙе (accusative singular)
хәнйәрҙәрҙе (accusative plural)
хәнйәрҙә (singular)
хәнйәрҙәрҙә (plural)
хәнйәрҙән (singular)
хәнйәрҙәрҙән (plural)

Происходит от ??


һигеҙмөйөш

һигеҙмөйөш (nominative singular)
һигеҙмөйөштәр (nominative plural)
һигеҙмөйөштөң (singular)
һигеҙмөйөштәрҙең (plural)
һигеҙмөйөшкә (dative singular)
һигеҙмөйөштәргә (dative plural)
һигеҙмөйөштө (accusative singular)
һигеҙмөйөштәрҙе (accusative plural)
һигеҙмөйөштә (singular)
һигеҙмөйөштәрҙә (plural)
һигеҙмөйөштән (singular)
һигеҙмөйөштәрҙән (plural)

геометр. восьмиугольник

восьмиугольник


көйә

көйә (nominative singular)
көйәләр (nominative plural)
көйәнең (singular)
көйәләрҙең (plural)
көйәгә (dative singular)
көйәләргә (dative plural)
көйәне (accusative singular)
көйәләрҙе (accusative plural)
көйәлә (singular)
көйәләрҙә (plural)
көйәнән (singular)
көйәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *güńe / *guńa «моль», от которой в числе прочего произошли: кыпчакск. *küye, башк. көйә, казахск. күйе, карач.-балкарск. кюе, кумыкск. гюе, ногайск. куье, тат. көя, азерб. güvə, тур. güve, узб. kuya, чувашск. кĕве и др. Пратюркск. форма восходит к праалтайск. *kúńe «моль, червь».

энтомол. моль


көйә

Происходит от ??

налёт сажи (на дне посуды)


Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре

Объединённые Арабские Эмираты

ru-Берләшкән_Ғәрәп_Әмирлектәре-ba-phrase-9zm8x3nm


үтмәҫ

Происходит от ??

үтмәҫ балта

перен. залежалый


урыҫ

урыҫ (nominative singular)
урыҫтар (nominative plural)
урыҫтың (singular)
урыҫтарҙың (plural)
урыҫҡа (dative singular)
урыҫтарға (dative plural)
урыҫты (accusative singular)
урыҫтарҙы (accusative plural)
урыҫта (singular)
урыҫтарҙа (plural)
урыҫтан (singular)
урыҫтарҙан (plural)

Происходит от ??


урыҫ

Происходит от ??

урыҫ теле

русский язык

Урыҫ Википедияһы.

Русская Википедия.


үткер

Происходит от ??

острый (также перен.)

острый (также )

Үткер бысаҡ.

үткер телле

острый на язык, острослов

үткер күҙле

сострым зрением, зоркий

бойкий, проворный, расторопный

резкий, пронизывающий

в знач. нареч. бойко


төҙ

Происходит от пратюкск. *düŕ «ровный, прямой». Родственно тур. düz «плоский, ровный, прямой».

перен. верный, правильный

верный, правильный

в знач. нареч. прямо

в знач. нареч. метко


әхирәт

әхирәт (nominative singular)
әхирәттәр (nominative plural)
әхирәттең (singular)
әхирәттәрҙең (plural)
әхирәткә (dative singular)
әхирәттәргә (dative plural)
әхирәтте (accusative singular)
әхирәттәрҙе (accusative plural)
әхирәттә (singular)
әхирәттәрҙә (plural)
әхирәттән (singular)
әхирәттәрҙән (plural)

Происходит от перс. آخرت (âxerat), из арабск. الآخرة (al-ʾāḵira) «конец, последний, будущая жизнь».

религ. загробная жизнь, тот свет; в более узком смысле — загробная жизнь в исламской традиции, ахират)

наперсница, задушевная подруга (до конца жизни, навечно)

Бала саҡтағы иң яҡын әхирәтем азербайжан милләтенән ине.

Моялучшая подруга детства была по национальности азербайджанкой.

«Таныштарығыҙ араһында...», 08-07-2011 гг. // «Башҡортостан»

Таныштарығыҙ араһында...

Башҡортостан


аҡман-тоҡман

аҡман-тоҡман (nominative singular)
аҡман-тоҡмандар (nominative plural)
аҡман-тоҡмандың (singular)
аҡман-тоҡмандарҙың (plural)
аҡман-тоҡманға (dative singular)
аҡман-тоҡмандарға (dative plural)
аҡман-тоҡманды (accusative singular)
аҡман-тоҡмандарҙы (accusative plural)
аҡман-тоҡманда (singular)
аҡман-тоҡмандарҙа (plural)
аҡман-тоҡмандан (singular)
аҡман-тоҡмандарҙан (plural)

Ср. казахск. ақпан-тоқпан «февральские холода».

метеорол. поздний весенний буран с мокрым снегом (в середине-конце марта или начале апреля)


ғәрәп

ғәрәп (nominative singular)
ғәрәптәр (nominative plural)
ғәрәптең (singular)
ғәрәптәрҙең (plural)
ғәрәпкә (dative singular)
ғәрәптәргә (dative plural)
ғәрәпте (accusative singular)
ғәрәптәрҙе (accusative plural)
ғәрәптә (singular)
ғәрәптәрҙә (plural)
ғәрәптән (singular)
ғәрәптәрҙән (plural)

Происходит от ??


ғәрәп

Происходит от ??

Ғәрәп яҙы.

Арабская весна.

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.

Издания, отпечатанные арабицей и яналифом (башкирской латиницей), хранятся в отделе редких книг и рукописей.

Урта быуаттарҙа башҡорт әҙәбиәтенә ғәрәп, фарсы, һинд, һуңыраҡ төрөк әҙәбиәтенән күп кенә сюжеттар үтеп инә.

В Средние века в башкирскую литературу проникают многие сюжеты изарабской, персидской, индийской, позже из турецкой литературы.

Ғәрәп ярымутрауы.

Аравийский полуостров.


пирамидаль

пирамидальный


гандболсы

гандболсы (nominative singular)
гандболсылар (nominative plural)
гандболсының (singular)
гандболсыларҙың (plural)
гандболсыға (dative singular)
гандболсыларға (dative plural)
гандболсыны (accusative singular)
гандболсыларҙы (accusative plural)
гандболсыла (singular)
гандболсыларҙа (plural)
гандболсынан (singular)
гандболсыларҙан (plural)

От англ. handball, из англ. hand «рука» + ball «мяч». + аффикс -сы со значением «производитель действия, профессия».

гандбол

Ближайшее родство

существительные

спорт. гандболист


бала-саға

bɑ.ˈɫɑ.sɑ.ˌʁɑ

бала-саға (nominative singular)
бала-сағаның (singular)
бала-сағаға (dative singular)
бала-сағаны (accusative singular)
бала-сағала (singular)
бала-сағанан (singular)

Собирательный термин из *bala-čaqa «дети, ребята». Образованно удвоением пратюркск. корней *bāla «ребёнок» + *čĀka «ребёнок; детёныш». Когнаты: казахск. бала-шаға, кирг. бала-чака,кр.-тат. bala-çağa «детвора, семья», узб. bola-chaqa, уйгурск. بالا-چاقا (bala-chaqa).

собир. ребята, дети, детвора

ребята, дети, детвора


баш бармаҡ

большой палец

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

Как объясняют учёные, еслибольшой палец находится отдельно, то удобнее плотно держать оружие или орудие труда.

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Около 18 часов вечера на селоКрасноусольское обрушился ураган с сильным ветером и выпал град размером с большой палец.


ялан аяҡ

jɑ.ˌɫɑ.nɑ.ˈjɑq

Происходит от ??

босой, необутый, босоногий


ялан аяҡ

jɑ.ˌɫɑ.nɑ.ˈjɑq

Происходит от ??


мәртәбә

мәртәбә (nominative singular)
мәртәбәләр (nominative plural)
мәртәбәнең (singular)
мәртәбәләрҙең (plural)
мәртәбәгә (dative singular)
мәртәбәләргә (dative plural)
мәртәбәне (accusative singular)
мәртәбәләрҙе (accusative plural)
мәртәбәлә (singular)
мәртәбәләрҙә (plural)
мәртәбәнән (singular)
мәртәбәләрҙән (plural)

Заимствовано из араб. مرتبة (martaba) ‘ранг, степень’.

мәртәбәле

Ближайшее родство

прилагательные

мәртәбәләү

Ближайшее родство

устар. степень, чин; звание; положение, сан

степень, чин; звание; положение, сан

устар. авторитет (авторитетный)

авторитет (авторитетный)


көн дә

каждый день; ежедневно


борсаҡ

борсаҡ (nominative singular)
борсаҡтың (singular)
борсаҡҡа (dative singular)
борсаҡты (accusative singular)
борсаҡта (singular)
борсаҡтан (singular)

Происходит от пратюркск. *burčak «бобы, горох», от которой в числе прочего произошли: башк. борсаҡ «горох; град», казахск. бұршақ «горох; град», кирг. буурчак, тат. борчак, тур. burçak и др.

ботан. горох (гороховый)

горох (гороховый)

метеорол. град


ришүәтсе

ришүәтсе (nominative singular)
ришүәтселәр (nominative plural)
ришүәтсенең (singular)
ришүәтселәрҙең (plural)
ришүәтсегә (dative singular)
ришүәтселәргә (dative plural)
ришүәтсене (accusative singular)
ришүәтселәрҙе (accusative plural)
ришүәтселә (singular)
ришүәтселәрҙә (plural)
ришүәтсенән (singular)
ришүәтселәрҙән (plural)

Сложение основ: башк. ришүәт «взятка» + башк. -се «производитель действия».

ришүәт

Ближайшее родство

существительные


кәрәк

Происходит от др.-тюркск. keräk «необходимый», восходит к пратюркск. *gẹrge- «нуждаться; необходимость, необходимый».

надо, нужно, необходимо

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Мне нужна ваша помощь.

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

Нужно спать не менее семи часов в сутки.

Өйҙөң нигеҙенә барыбер таш кәрәк була.

Для фундамента дома в любом случае понадобится камень.

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

Чтобы быть патриотом, нужно (,чтобы было) государство.

нужный, необходимый

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Рабочие профессии пользуются спросом во всём мире.


нәҙек

Происходит от перс. نازک (nâzok) «тонкий».

высокий, тонкий (о звуках, голосе)

лингв. мягкий

нәҙек һуҙынҡы өндәр

мягкие гласные звуки (гласные переднего ряда)


йыуан

Происходит от пратюркск. *jogan «толстый». Родственно: казахск. жуан, кирг. жоон, тур. yoğun, узб. yoʻgʻon, якутск. суони т. д..

толстый (об округлых продолговатых предметах)

толстый, тучный, полный


йоҡа

Происходит от пратюркск. *jubka «тонкий». Родственно: казахск. жұқа, кирг. жука, южн.-алтайск. јука.

в знач. нареч. тонко

жидкий, редкий

худощавый, сухопарый

йоҡа кеше

худощавый человек

тонкий, лёгкий (об одежде)

йоҡа күлдәк

лёгкое платье

йоҡа юрған

тонкое одеяло

в знач. нареч. легко, не кутаясь

легко, не кутаясь

йоҡа кейенеү

легко одеваться


ҡалын

Происходит от пратюркск. *kalɨŋ «толстый».

толстый (о плоских предметах)

ҡалын боҙ

ҡалын китап

толстая книга

толстый, крупный, мясистый

ҡалын ирен

толстые губы

густой, частый

низкий (о голосе, звуках)

толстый, жирный (о линии, черте и т. п.)

перен. зажиточный, состоятельный

зажиточный, состоятельный

перен. многочисленный

многочисленный

лингв. твёрдый

ҡалын тартынҡылар

твёрдые согласные

в знач. нареч. толсто

в знач. нареч. зажиточно, с достатком

зажиточно, с достатком


ҡунаҡсыл

Происходит от ??

ҡунаҡ

Ближайшее родство

существительные

ҡунаҡсыллыҡ

Ближайшее родство

существительные

ҡунаҡхана

Ближайшее родство

существительные

ҡунаҡсылау

Ближайшее родство

гостеприимный


әҙер

Происходит от арабск. حاضر (ḥāḍir). Дублет — хәҙер.

готовый, приготовленный


ҡуйы

Происходит от др.-тюрк. qoyuğ, восходит к пратюркск. *Koju-g «толстый, плотный».

густой (густо) (в разн. знач.)


әүҙем

Происходит от ??

әүҙемлек

Ближайшее родство

существительные

активный, деятельный

Әүҙем тормош.

Активный образ жизни.

Иң әүҙем ҡатнашыусы.

Самый активный участник.


хәҙер

Из араб. حاضر (ḥāḍir). Дублет — әҙер.

сейчас, теперь; ныне (из астрологического прогноза.)

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

На доме, в котором жил поэт,теперь висит мемориальная доска.

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

Чёрная полоса осталась позади;теперь весь мир крутится вокруг вас.

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Сейчас, по прошествии многих лет, многие из событий того времени стираются из памяти.

скоро, вот-вот


ғүмерлек

ʁ̝ʏ.mɪ̞r.ˈlɪ̞k

Составное из башк. ғүмер + башк. -лек.

ғүмер

Ближайшее родство

существительные

Ғүмерлек һөргөн.

Пожизненная ссылка.


ҙурлыҡ

ҙурлыҡ (nominative singular)
ҙурлыҡтар (nominative plural)
ҙурлыҡтың (singular)
ҙурлыҡтарҙың (plural)
ҙурлыҡҡа (dative singular)
ҙурлыҡтарға (dative plural)
ҙурлыҡты (accusative singular)
ҙурлыҡтарҙы (accusative plural)
ҙурлыҡта (singular)
ҙурлыҡтарҙа (plural)
ҙурлыҡтан (singular)
ҙурлыҡтарҙан (plural)

От башк. ҙур + башк. -лыҡ.

величина, размер


ҡулаҡса

ҡулаҡса (nominative singular)
ҡулаҡсалар (nominative plural)
ҡулаҡсаның (singular)
ҡулаҡсаларҙың (plural)
ҡулаҡсаға (dative singular)
ҡулаҡсаларға (dative plural)
ҡулаҡсаны (accusative singular)
ҡулаҡсаларҙы (accusative plural)
ҡулаҡсала (singular)
ҡулаҡсаларҙа (plural)
ҡулаҡсанан (singular)
ҡулаҡсаларҙан (plural)

Составное из башк. ҡул «рука» + башк. аҡса «деньги».

наличность, наличные; наличные деньги


оҙон

Происходит от др.-тюрк. uzun «длинный, долгий», восходит к пратюркск. *uŕɨ-n «длинный, долгий».

оҙонса

Ближайшее родство

прилагательные

длинный; долгий

длинный, продолжительный

лингв. долгий

высокий, рослый; долговязый

в знач. нареч. долго, продолжительно

долго, продолжительно

в знач. нареч. протяжно


шыйыҡ

Происходит от ??

Шыйыҡ һабын.

Жидкое мыло.

жидкий, водянистый

жидкий, негустой

перен. слабый

перен. гибкий

в знач. нареч. жидко, негусто

жидко, негусто


дуҫлыҡ

дуҫлыҡ (nominative singular)
дуҫлыҡтар (nominative plural)
дуҫлыҡтың (singular)
дуҫлыҡтарҙың (plural)
дуҫлыҡҡа (dative singular)
дуҫлыҡтарға (dative plural)
дуҫлыҡты (accusative singular)
дуҫлыҡтарҙы (accusative plural)
дуҫлыҡта (singular)
дуҫлыҡтарҙа (plural)
дуҫлыҡтан (singular)
дуҫлыҡтарҙан (plural)

Составное из башк. дуҫ «друг» + башк. -лыҡ.

дуҫ

Ближайшее родство

существительные

дуҫлашыу

Ближайшее родство

дружба (дружеский; дружелюбный)

содружество, союз (дружественный)


һәр ерҙә

ˈhær.jɪ̞r.ˈðæ ~ ˈhær.jɪ̞r.ˌðæ

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.


ялҡау

Происходит от др.-тюрк. jalq- « отталкивающий; вызывающий отвращение», родственно казахск. жалқау, кирг. жалкоо, тувинск. чалгаа, узб. yalqov, уйгурск. يالقاۋ (yalqaw), южн.-алтайск. јалку и др.

ялҡаулыҡ

Ближайшее родство

существительные

Тырыш кеше матур йәшәр, ялҡау кеше аслыҡтан үлер.

Старательный человек хорошо живёт,ленивый человек от голода умрёт.


бер нисә

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

До начала урока ещё былонесколько минут времени.

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телдәргә тәржемә ителгән.

ПроизведенияМустая Карима переведены на несколько десятков языков.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Купите в аптеке спрей, изготовленный на основе морской воды, и промывайте носнесколько раз в день.


эшҡыуарлыҡ

ɪ̞ʃ.qɯ̞.wɑr.ˈɫɯ̞q

эшҡыуарлыҡ (nominative singular)
эшҡыуарлыҡтар (nominative plural)
эшҡыуарлыҡтың (singular)
эшҡыуарлыҡтарҙың (plural)
эшҡыуарлыҡҡа (dative singular)
эшҡыуарлыҡтарға (dative plural)
эшҡыуарлыҡты (accusative singular)
эшҡыуарлыҡтарҙы (accusative plural)
эшҡыуарлыҡта (singular)
эшҡыуарлыҡтарҙа (plural)
эшҡыуарлыҡтан (singular)
эшҡыуарлыҡтарҙан (plural)

Составное из башк. эшҡыуар + башк. -лыҡ.

эшҡыуар

Ближайшее родство

существительные

предпринимательство

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.

Предпринимательство — это пространство борьбы; лишь упорные и амбициозные добиваются в нём победы.

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны..., «17-05-2011» // «Киске Өфө»

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны...

17-05-2011

Район идаралығы алмашынғас ҡына, кесе эшҡыуарлыҡ проблемалары ниһайәт иғтибар үҙәгенә килеп баҫты.

Лишь когда сменилось районное руководство, на проблемы малогопредпринимательства наконец обратили внимание.


хужалыҡ

хужалыҡ (nominative singular)
хужалыҡтар (nominative plural)
хужалыҡтың (singular)
хужалыҡтарҙың (plural)
хужалыҡҡа (dative singular)
хужалыҡтарға (dative plural)
хужалыҡты (accusative singular)
хужалыҡтарҙы (accusative plural)
хужалыҡта (singular)
хужалыҡтарҙа (plural)
хужалыҡтан (singular)
хужалыҡтарҙан (plural)

Составное из башк. хужа + словообразовательный аффикс башк. -лыҡ.

хужа

Ближайшее родство

существительные

хозяйство (хозяйственный)


ысын

Происходит от др.-тюрк. čïn «истинный, реальный», предположительно, из китайских языков кит. 眞, кит. 真 (zhēn, истинный, действительный, реальный).

ысынбарлыҡ

Ближайшее родство

существительные

действительный, достоверный, реальный

Ысын хәл.

Реальный случай. (то, что на самом деле произошло)

подлинный, неподдельный, истинный, настоящий

Ысын лидерға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?

Какие качества должны быть присущи настоящему лидеру?

настоящий, натуральный; чистый, без примеси

вводн. сл. действительно, право, на самом деле, и впрямь


орҙоҡ

орҙоҡ (nominative singular)
орҙоҡтар (nominative plural)
орҙоҡтоң (singular)
орҙоҡтарҙың (plural)
орҙоҡҡа (dative singular)
орҙоҡтарға (dative plural)
орҙоҡто (accusative singular)
орҙоҡтарҙы (accusative plural)
орҙоҡта (singular)
орҙоҡтарҙа (plural)
орҙоҡтан (singular)
орҙоҡтарҙан (plural)

Вост.-башк. форма сущ. башк. орлоҡ, далее из пратюркск. *urug «семя», или из связанной формы *urulɨk, где -lɨk — суффикс.

диал. вост.-башк. то же, что орлоҡ

то же, что орлоҡ


сыбыҡ

сыбыҡ (nominative singular)
сыбыҡтар (nominative plural)
сыбыҡтың (singular)
сыбыҡтарҙың (plural)
сыбыҡҡа (dative singular)
сыбыҡтарға (dative plural)
сыбыҡты (accusative singular)
сыбыҡтарҙы (accusative plural)
сыбыҡта (singular)
сыбыҡтарҙа (plural)
сыбыҡтан (singular)
сыбыҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. čïbïq, восходит к пратюркск. čɨ̄p «ветка». Когнаты: тур. çubuk «прут».

тимерсыбыҡ

Ближайшее родство

существительные

прут [1], прутик; лоза (прутяной)

прут [2] (прутиковый)


ҡатыҡ

ҡатыҡ (nominative singular)
ҡатыҡтың (singular)
ҡатыҡҡа (dative singular)
ҡатыҡты (accusative singular)
ҡатыҡта (singular)
ҡатыҡтан (singular)

Происходит от ??


тимерсыбыҡ

tʲi.ˌmɪ̞r.sɯ̞.ˈβɯ̞q

тимерсыбыҡ (nominative singular)
тимерсыбыҡтар (nominative plural)
тимерсыбыҡтың (singular)
тимерсыбыҡтарҙың (plural)
тимерсыбыҡҡа (dative singular)
тимерсыбыҡтарға (dative plural)
тимерсыбыҡты (accusative singular)
тимерсыбыҡтарҙы (accusative plural)
тимерсыбыҡта (singular)
тимерсыбыҡтарҙа (plural)
тимерсыбыҡтан (singular)
тимерсыбыҡтарҙан (plural)

Сложение основ: башк. тимер «железо» + башк. сыбыҡ «прут».

проволока (проволочный)


мөгөҙ

мөгөҙ (nominative singular)
мөгөҙҙәр (nominative plural)
мөгөҙҙөң (singular)
мөгөҙҙәрҙең (plural)
мөгөҙгә (dative singular)
мөгөҙҙәргә (dative plural)
мөгөҙҙө (accusative singular)
мөгөҙҙәрҙе (accusative plural)
мөгөҙҙә (singular)
мөгөҙҙәрҙә (plural)
мөгөҙҙән (singular)
мөгөҙҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат. рог; рога (роговой)

рог; рога (роговой)


орлоҡ

орлоҡ (nominative singular)
орлоҡтар (nominative plural)
орлоҡтоң (singular)
орлоҡтарҙың (plural)
орлоҡҡа (dative singular)
орлоҡтарға (dative plural)
орлоҡто (accusative singular)
орлоҡтарҙы (accusative plural)
орлоҡта (singular)
орлоҡтарҙа (plural)
орлоҡтан (singular)
орлоҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *urug «семя», или из связанной формы *urulɨk, где -lɨk — суффикс. Когнаты: тат. орлык, карач.-балк. урлукъ.

семя; семена (семенной)

семя, сперма (семенной)

зерно (зерновой)


таяҡ

таяҡ (nominative singular)
таяҡтар (nominative plural)
таяҡтың (singular)
таяҡтарҙың (plural)
таяҡҡа (dative singular)
таяҡтарға (dative plural)
таяҡты (accusative singular)
таяҡтарҙы (accusative plural)
таяҡта (singular)
таяҡтарҙа (plural)
таяҡтан (singular)
таяҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. tajaq «палка», восходит к пратюркск. *daja- «подпирать, прислонять; опираться». Когнаты: кирг., тат., южн.-алтайск. таяк, казахск. таяқ, кр.-тат. tayaq, узб. tayoq и др.

палка; трость; посох

сажень (старая мера длины, равная 2,134 метра)

спорт. клюшка (например в хоккее)

клюшка (например в хоккее)


ҡабыҡ

ҡабыҡ (nominative singular)
ҡабыҡтар (nominative plural)
ҡабыҡтың (singular)
ҡабыҡтарҙың (plural)
ҡабыҡҡа (dative singular)
ҡабыҡтарға (dative plural)
ҡабыҡты (accusative singular)
ҡабыҡтарҙы (accusative plural)
ҡабыҡта (singular)
ҡабыҡтарҙа (plural)
ҡабыҡтан (singular)
ҡабыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

луб, лубок, лыко

кожура, корка, кожа, кожица; шелуха

анат. кора (полушарий мозга)

кора (полушарий мозга)

геол. кора, оболочка

кора, оболочка

шкура, чешуя, кожа (пресмыкающихся, насекомых)

адъектив. лубяной, лубочный

лубяной, лубочный


эсәк

эсәк (nominative singular)
эсәктәр (nominative plural)
эсәктең (singular)
эсәктәрҙең (plural)
эсәккә (dative singular)
эсәктәргә (dative plural)
эсәкте (accusative singular)
эсәктәрҙе (accusative plural)
эсәктә (singular)
эсәктәрҙә (plural)
эсәктән (singular)
эсәктәрҙән (plural)

Происходит от общекыпчакск. *ičäk, изменение ранней формы *ičegi (~ др.-тюркск. ičägü «внутренности»), восходит к пратюркск. *ič «внутренность; кишки; живот».

анат. кишка; кишки (кишечный)

кишка; кишки (кишечный)

шланг; рукав


алҡа

алҡа (nominative singular)
алҡалар (nominative plural)
алҡаның (singular)
алҡаларҙың (plural)
алҡаға (dative singular)
алҡаларға (dative plural)
алҡаны (accusative singular)
алҡаларҙы (accusative plural)
алҡала (singular)
алҡаларҙа (plural)
алҡанан (singular)
алҡаларҙан (plural)

Происходит от арабск. حلقة (ḥalqa) «кольцо».

серьга, серёжка


ҡаурый

ҡаурый (nominative singular)
ҡаурыйҙар (nominative plural)
ҡаурыйҙың (singular)
ҡаурыйҙарҙың (plural)
ҡаурыйға (dative singular)
ҡаурыйҙарға (dative plural)
ҡаурыйҙы (accusative singular)
ҡаурыйҙарҙы (accusative plural)
ҡаурыйҙа (singular)
ҡаурыйҙарҙа (plural)
ҡаурыйҙан (singular)
ҡаурыйҙарҙан (plural)

Происходит от ??

перо (птичье)


ҡауырһын

ҡауырһын (nominative singular)
ҡауырһындар (nominative plural)
ҡауырһындың (singular)
ҡауырһындарҙың (plural)
ҡауырһынға (dative singular)
ҡауырһындарға (dative plural)
ҡауырһынды (accusative singular)
ҡауырһындарҙы (accusative plural)
ҡауырһында (singular)
ҡауырһындарҙа (plural)
ҡауырһындан (singular)
ҡауырһындарҙан (plural)

Заимствовано из монгольских языков, далее из прамонгольск. *gaxursun «солома, стерня, стержень пера» (см. монг. гуурс «птичье перо; трубка, канал»). Когнаты: казахск. қауырсын, кирг. куурсун, якутск. куорсун.

перо (птичье)


бысраҡ

Происходит от ??

грязный, запачканный, нечистый; чумазый

перен. грязный, гнусный, безнравственный

грязный, гнусный, безнравственный

в знач. нареч. грязно


бысраҡ

бысраҡ (nominative singular)
бысраҡтар (nominative plural)
бысраҡтың (singular)
бысраҡтарҙың (plural)
бысраҡҡа (dative singular)
бысраҡтарға (dative plural)
бысраҡты (accusative singular)
бысраҡтарҙы (accusative plural)
бысраҡта (singular)
бысраҡтарҙа (plural)
бысраҡтан (singular)
бысраҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

грязь, слякоть

перен. грязь


ҡыртыш

Происходит от пратюркск. *Kɨrtɨĺ « поверхность, кора, верхний слой».

верхний твёрдый слой чего-либо; корка

Икмәк ҡыртышы.

Хлебнаякорка.


игеҙәк

игеҙәк (nominative singular)
игеҙәктәр (nominative plural)
игеҙәктең (singular)
игеҙәктәрҙең (plural)
игеҙәккә (dative singular)
игеҙәктәргә (dative plural)
игеҙәкте (accusative singular)
игеҙәктәрҙе (accusative plural)
игеҙәктә (singular)
игеҙәктәрҙә (plural)
игеҙәктән (singular)
игеҙәктәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюркск. ekiz «близнец, двойняшка», восходит к пратюркск. *eki «два».

Игеҙәктәр

Ближайшее родство

имена собственные

близнец, двойняшка

Башҡортта игеҙәктәргә оҡшаш исем ҡушалар.

Среди башкир, они (традиционно) дают созвучные имена для близнецов.


таҙа

Из перс. تازه (tâze) «свежий, новый».

таҙартҡыс

Ближайшее родство

существительные

таҙартыу

Ближайшее родство

чистый (чисто) (в разн. знач.)

крепкий, здоровый, выносливый

доброкачественный, хороший, неиспорченный

перен. непорочный, чистый

непорочный, чистый


ҡайыш

ҡайыш (nominative singular)
ҡайыштар (nominative plural)
ҡайыштың (singular)
ҡайыштарҙың (plural)
ҡайышҡа (dative singular)
ҡайыштарға (dative plural)
ҡайышты (accusative singular)
ҡайыштарҙы (accusative plural)
ҡайышта (singular)
ҡайыштарҙа (plural)
ҡайыштан (singular)
ҡайыштарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *kadıŕ («сыромять; ремень»).

ремень, ремешок; сыромять

адъектив. ремённый, ремешковый; сыромятный

ремённый, ремешковый; сыромятный

ремень безопасности

техн. приводной ремень

приводной ремень


тәм

тәм (nominative singular)
тәмдәр (nominative plural)
тәмдең (singular)
тәмдәрҙең (plural)
тәмгә (dative singular)
тәмдәргә (dative plural)
тәмде (accusative singular)
тәмдәрҙе (accusative plural)
тәмдә (singular)
тәмдәрҙә (plural)
тәмдән (singular)
тәмдәрҙән (plural)

Из перс. طعم (ta'm), из арабск. طعم (ṭaʿm) «вкус».

тәмле

Ближайшее родство

прилагательные

вкус (вкусовой)


ҡыл

ҡыл (nominative singular)
ҡылдар (nominative plural)
ҡылдың (singular)
ҡылдарҙың (plural)
ҡылға (dative singular)
ҡылдарға (dative plural)
ҡылды (accusative singular)
ҡылдарҙы (accusative plural)
ҡылда (singular)
ҡылдарҙа (plural)
ҡылдан (singular)
ҡылдарҙан (plural)

Общетюркское.

волос; щетина (гривы, хвоста)

адъектив. волосяной; щетинный

волосяной; щетинный

нить (металлическая)


муйын

муйын (nominative singular)
муйындар (nominative plural)
муйындың (singular)
муйындарҙың (plural)
муйынға (dative singular)
муйындарға (dative plural)
муйынды (accusative singular)
муйындарҙы (accusative plural)
муйында (singular)
муйындарҙа (plural)
муйындан (singular)
муйындарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *bōjn «шея», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. bojun «шея», кыпчак. *mojun «шея», азерб., тур. boyun, башк. муйын, тат. муен, алт., казах., ног., хакас. мойын, кирг., тув. моюн, карач.-балк., кумык. боюн, кр.-тат. boyun (боюн), туркм. boýun, узб. boʻyin (бўйин), каракалп. moyın, осман. بويون (boyun), гагауз. boynu, тоф. мөэн, шор. мойун, якут. моой, долган. муой, чув. мӑй и др.

анат. шея (шейный)

шея (шейный)

шейка (какого-либо предмета)

геогр. перешеек


фәлсәфәүи

фәлсәфә

Ближайшее родство

существительные

Эшегеҙҙә баҫым яһарға тырышһалар, быға фәлсәфәүи күҙлектән ҡарағыҙ.

Если на работе (на вас) пытаются оказать давление, смотрите на это сфилософской точки зрения.


гарпунсы

гарпунщик, гарпунёр


беҙгә

Происходит от ??


уны

Происходит от ??

Мин уны күптән күрмәнем.

Я давноего/её не видел.


миңә

Происходит от мест. башк. мин.

мин

Ближайшее родство

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Мне нужна ваша помощь.

Миңә бер һауыт йогурт урынына бер ҡап йогурт «һуҡҡандар», ҡыҫҡаһы, 150 һум тирәһе аҡсамды алып ҡалғандар.

Мне пробили вместо одной упаковки йогурта целую коробку; короче, обсчитали меня рублей на 150.


беҙҙе

Происходит от мест. башк. беҙ.

беҙ

Ближайшее родство

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

Бабушка, смотревшая телевизор сидя на диване в дальнем углу дома, попыталась встать, увидевнас, (но) мы сами подошли к ней.

«Нурлыйыһан инәй», 07-11-2011 гг. // «Башҡортостан»

Нурлыйыһан инәй

Башҡортостан


беҙҙән

Происходит от мест. башк. беҙ.

беҙ

Ближайшее родство

от нас; из нас


унан

Происходит от ??

затем, потом, после, после этого


минән

Происходит от мест. башк. мин.

мин

Ближайшее родство

Минән хат көт.

Ждите письмоот меня.


беҙҙә

Происходит от мест. башк. беҙ.

беҙ

Ближайшее родство

Беҙҙә былтыр оҡшаш хәл булғайны.

Похожий случай произошёлу нас в прошлом году.

Ниңәлер беҙҙә шәреҡ ҡатын-ҡыҙҙарына йәлләү менән ҡарайҙар, йәнәhе, уларҙың азатлығы сикле, ситлектәге ҡош хәлендә көн күрәләр.

Почему-тоу нас смотрят на восточных женщин с жалостью — дескать, их свобода ограничена, они живут как птица в клетке.

«03-2009» // «Ватандаш»

03-2009


үткән заман

Составное из үткән + заман.

лингв., грам. прошедшее время

прошедшее время


һуңғы

Происходит от ??

һуң

Ближайшее родство

последний, заключительный

Көн һуңғы тапҡыр 2008 йылдың йәйендә тотолдо.

Последний раз солнечное затмение было летом 2008 года.


выждан

выждан (nominative singular)
выждандың (singular)
выжданға (dative singular)
выжданды (accusative singular)
выжданда (singular)
выждандан (singular)

Из араб. وجدان (wijdān).

выжданһыҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

выжданлы

Ближайшее родство

прилагательные

выжданһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

выжданһыҙланыу

Ближайшее родство

Выждан ғазабы.

Угрызениясовести.


киләсәк заман

От башк. киләсәк + башк. заман.

лингв., грам. будущее время

будущее время

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.

Поставьте глаголы вбудущее время.


дуңғыҙ

дуңғыҙ (nominative singular)
дуңғыҙҙар (nominative plural)
дуңғыҙҙың (singular)
дуңғыҙҙарҙың (plural)
дуңғыҙға (dative singular)
дуңғыҙҙарға (dative plural)
дуңғыҙҙы (accusative singular)
дуңғыҙҙарҙы (accusative plural)
дуңғыҙҙа (singular)
дуңғыҙҙарҙа (plural)
дуңғыҙҙан (singular)
дуңғыҙҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *doŋuŕ «свинья», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. toŋuz «свинья», азерб. donuz (донуз; دونوز), башк. дуңғыҙ, казахск. доңыз, кумыкск. донгуз, тат. дуңгыз, тур. domuz, туркм. doňuz и др.

зоол. свинья (свиной)

свинья (свиной)


олтораҡ

ʊ̞ɫ.tʊ̞.ˈrɑq

Происходит от ??


олон

олон (nominative singular)
олондар (nominative plural)
олондоң (singular)
олондарҙың (plural)
олонға (dative singular)
олондарға (dative plural)
олондо (accusative singular)
олондарҙы (accusative plural)
олонда (singular)
олондарҙа (plural)
олондан (singular)
олондарҙан (plural)

Происходит от ??

ствол дерева


Ағиҙел

ä.ʁɪ̈͜i.ˈðɪ̞l

Ағиҙел (nominative singular)
Ағиҙелдең (singular)
Ағиҙелгә (dative singular)
Ағиҙелде (accusative singular)
Ағиҙелдә (singular)
Ағиҙелдән (singular)

Составное из башк. аҡ «белый» + башк. Иҙел «большая река».

Белая (самая длинная река в Башкортостане, приток Камы); Агидель

Агидель (город в Башкортостане)


үксә

үксә (nominative singular)
үксәләр (nominative plural)
үксәнең (singular)
үксәләрҙең (plural)
үксәгә (dative singular)
үксәләргә (dative plural)
үксәне (accusative singular)
үксәләрҙе (accusative plural)
үксәлә (singular)
үксәләрҙә (plural)
үксәнән (singular)
үксәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *ökče «пятка».

анат. пятка; пята (пяточный)

пятка; пята (пяточный)

каблук; подбор (каблучный)


балаҡ

балаҡ (nominative singular)
балаҡтар (nominative plural)
балаҡтың (singular)
балаҡтарҙың (plural)
балаҡҡа (dative singular)
балаҡтарға (dative plural)
балаҡты (accusative singular)
балаҡтарҙы (accusative plural)
балаҡта (singular)
балаҡтарҙа (plural)
балаҡтан (singular)
балаҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *bAlak «штанина; щиколотка».


аҡһаҡал

аҡһаҡал (nominative singular)
аҡһаҡалдар (nominative plural)
аҡһаҡалдың (singular)
аҡһаҡалдарҙың (plural)
аҡһаҡалға (dative singular)
аҡһаҡалдарға (dative plural)
аҡһаҡалды (accusative singular)
аҡһаҡалдарҙы (accusative plural)
аҡһаҡалда (singular)
аҡһаҡалдарҙа (plural)
аҡһаҡалдан (singular)
аҡһаҡалдарҙан (plural)

Сложение основ: аҡ. белый + башк. һаҡал «борода». По всей видимости, было придумано в Средней Азии.

аксакал; старейшина

перен. аксакал (старый, мудрый, уважаемый человек)


сабата

сабата (nominative singular)
сабатаның (singular)
сабатаға (dative singular)
сабатаны (accusative singular)
сабатала (singular)
сабатанан (singular)

Из перс. языка.

лапоть, лапти (лапотный)


быйма

быйма (nominative singular)
быймалар (nominative plural)
быйманың (singular)
быймаларҙың (plural)
быймаға (dative singular)
быймаларға (dative plural)
быйманы (accusative singular)
быймаларҙы (accusative plural)
быймала (singular)
быймаларҙа (plural)
быйманан (singular)
быймаларҙан (plural)

Из сибирскотатарского или русск.пимы (рег.; Сибирь, Урал), далее из пермск. языков.

валенок, валенки


ҡултыҡ

ҡултыҡ (nominative singular)
ҡултыҡтар (nominative plural)
ҡултыҡтың (singular)
ҡултыҡтарҙың (plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative plural)
ҡултыҡта (singular)
ҡултыҡтарҙа (plural)
ҡултыҡтан (singular)
ҡултыҡтарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *qoltuq «подмышка».

анат. подмышка (подмышечный)

подмышка (подмышечный)

геогр. залив; заводь, затон

залив; заводь, затон

перен. промежуток


һуң

Происходит от пратюркск. *soŋ «задняя часть, конец, позади», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. soŋ «после; поздний», башк. һуң, казахск., кирг., тат. соң, тур. son «конец», узб. soʻng и др.

һуңғы

Ближайшее родство

прилагательные

послелог с исх. п. после


һуң

һуңғы

Ближайшее родство

прилагательные

поздно (поздний)

предик. поздно


һуң

һуңғы

Ближайшее родство

прилагательные

частица усил. не, ну и, же; именно

не, ну и, же; именно

кем һуң


бысҡы

бысҡы (nominative singular)
бысҡылар (nominative plural)
бысҡының (singular)
бысҡыларҙың (plural)
бысҡыға (dative singular)
бысҡыларға (dative plural)
бысҡыны (accusative singular)
бысҡыларҙы (accusative plural)
бысҡыла (singular)
бысҡыларҙа (plural)
бысҡынан (singular)
бысҡыларҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. *bïč-ğï, восходит к пратюркск. *bɨč- «резать».


уғры

уғры (nominative singular)
уғрылар (nominative plural)
уғрының (singular)
уғрыларҙың (plural)
уғрыға (dative singular)
уғрыларға (dative plural)
уғрыны (accusative singular)
уғрыларҙы (accusative plural)
уғрыла (singular)
уғрыларҙа (plural)
уғрынан (singular)
уғрыларҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. oγrï «вор», вероятно из чагат. (ср. узб. o'g'ri «вор»). На это указывает сохранение -ğ-.

вор, жулик (воровской, жульнический)


урынбаҫар

урынбаҫар (nominative singular)
урынбаҫарҙар (nominative plural)
урынбаҫарҙың (singular)
урынбаҫарҙарҙың (plural)
урынбаҫарға (dative singular)
урынбаҫарҙарға (dative plural)
урынбаҫарҙы (accusative singular)
урынбаҫарҙарҙы (accusative plural)
урынбаҫарҙа (singular)
урынбаҫарҙарҙа (plural)
урынбаҫарҙан (singular)
урынбаҫарҙарҙан (plural)

Сложение основ: башк. урын «место» + башк. баҫар «держатель».


һеләүһен

һеләүһен (nominative singular)
һеләүһендәр (nominative plural)
һеләүһендең (singular)
һеләүһендәрҙең (plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative singular)
һеләүһендәрҙе (accusative plural)
һеләүһендә (singular)
һеләүһендәрҙә (plural)
һеләүһендән (singular)
һеләүһендәрҙән (plural)

Из монг. *silegü-sün „рысь“ (ср. монг. шилүүс «рысь», калм. шилүсн).


ҡарағат

ҡарағат (nominative singular)
ҡарағаттың (singular)
ҡарағатҡа (dative singular)
ҡарағатты (accusative singular)
ҡарағатта (singular)
ҡарағаттан (singular)

Происходит от др.-тюрк. *qaraqat «смородина», из qara «чёрный» + qat «ягода».

ботан. смородина (растение и ягода)

смородина (растение и ягода)

адъектив. смородинный, смородиновый

смородинный, смородиновый


әсәй

әсәй (nominative singular)
әсәйҙәр (nominative plural)
әсәйҙең (singular)
әсәйҙәрҙең (plural)
әсәйгә (dative singular)
әсәйҙәргә (dative plural)
әсәйҙе (accusative singular)
әсәйҙәрҙе (accusative plural)
әсәйҙә (singular)
әсәйҙәрҙә (plural)
әсәйҙән (singular)
әсәйҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

литературное, южн.-башк. мама (форма обращения)

мама (форма обращения)


әбей

северо-западный диалект

әбей (nominative singular)
әбейҙәр (nominative plural)
әбейҙең (singular)
әбейҙәрҙең (plural)
әбейгә (dative singular)
әбейҙәргә (dative plural)
әбейҙе (accusative singular)
әбейҙәрҙе (accusative plural)
әбейҙә (singular)
әбейҙәрҙә (plural)
әбейҙән (singular)
әбейҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

старуха, старушка

Бер ауылда ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

В одной деревне жила-была очень беднаястаруха, (и) был у её 12-летний сын по имени Янтимер.

тётя (старшая сестра отца или матери или женщина старше родителей)

вост.-башк., сев.-зап. тётя (обращение к женщине старше родителей)


инәй

инәй (nominative singular)
инәйҙәр (nominative plural)
инәйҙең (singular)
инәйҙәрҙең (plural)
инәйгә (dative singular)
инәйҙәргә (dative plural)
инәйҙе (accusative singular)
инәйҙәрҙе (accusative plural)
инәйҙә (singular)
инәйҙәрҙә (plural)
инәйҙән (singular)
инәйҙәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *eńe "мать".

вост.-башк., сев.-зап. мать

Миң инәйемде яратам.

Я люблюмаму.

тётка, тётя (сестра отца или матери)

тётя; сестрица (вежливое обращение к женщине старше по возрасту родителей говорящего)


елен

елен (nominative singular)
елентәр (nominative plural)
елентең (singular)
елентәрҙең (plural)
еленкә (dative singular)
елентәргә (dative plural)
еленте (accusative singular)
елентәрҙе (accusative plural)
елентә (singular)
елентәрҙә (plural)
елентән (singular)
елентәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jẹlin «вымя», от которой в числе прочего произошли: азерб. yelin, башк. елен, казахск. желін, кирг. желин, тат. җилен, тур. yelin, узб. yelin (елин), якутск. сирин и др.


башланғыс

bɑʂ.ɫɑŋˈɢɯ̞s

башланғыс (nominative singular)
башланғыслар (nominative plural)
башланғысның (singular)
башланғысларҙың (plural)
башланғысға (dative singular)
башланғысларға (dative plural)
башланғысны (accusative singular)
башланғысларҙы (accusative plural)
башланғысла (singular)
башланғысларҙа (plural)
башланғыснан (singular)
башланғысларҙан (plural)

Происходит от ??

начинание, почин; начало

адъектив. начальный, первоначальный

начальный, первоначальный

Башланғыс мәктәп

начальная школа

Башланғыс синыфтар уҡытыусыһы.

Учитель(ница) начальных классов.


кесаҙна

кесаҙна (nominative singular)
кесаҙналар (nominative plural)
кесаҙнаның (singular)
кесаҙналарҙың (plural)
кесаҙнаға (dative singular)
кесаҙналарға (dative plural)
кесаҙнаны (accusative singular)
кесаҙналарҙы (accusative plural)
кесаҙнала (singular)
кесаҙналарҙа (plural)
кесаҙнанан (singular)
кесаҙналарҙан (plural)

От кесе + аҙна.

то же, что кесе аҙна; четверг


сейә

сейә (nominative singular)
сейәләр (nominative plural)
сейәнең (singular)
сейәләрҙең (plural)
сейәгә (dative singular)
сейәләргә (dative plural)
сейәне (accusative singular)
сейәләрҙе (accusative plural)
сейәлә (singular)
сейәләрҙә (plural)
сейәнән (singular)
сейәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *čije «вишня», от которой в числе прочего произошли:, башк. сейә, казахск. шие, кирг. чие, кумыкск. жие, тат. чия

ботан. вишня (дерево и плод)

вишня (дерево и плод)

адъектив. вишнёвый


еңгә

еңгә (nominative singular)
еңгәләр (nominative plural)
еңгәнең (singular)
еңгәләрҙең (plural)
еңгәгә (dative singular)
еңгәләргә (dative plural)
еңгәне (accusative singular)
еңгәләрҙе (accusative plural)
еңгәлә (singular)
еңгәләрҙә (plural)
еңгәнән (singular)
еңгәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jeŋe «жена старшего брата», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. yengä, башк. еңгә, казахск. жеңге, кирг. жеңе, тат. җиңгә, җиңги, уйгурск. يەڭگە (yengge), южн.-алтайск. јеҥе, якутск. саҥас «жена старшего родственника» и др.

невестка (жена старшего брата и старшего родственника)


бөрлөгән

bʏ̞r.lʏ̞ˈɡæn

бөрлөгән (nominative singular)
бөрлөгәндең (singular)
бөрлөгәнгә (dative singular)
бөрлөгәнде (accusative singular)
бөрлөгәндә (singular)
бөрлөгәндән (singular)

Происходит от пратюркск. *bürülgen «вид ягоды», от которой в числе прочего произошли: башк. бөрлөгән «ежевика; костяника», тат. бөрлегән «костяника», азерб. böyürtkən (бөјүрткән, بؤیورتکن) «черника», казахск. бүлдірген «земляника», кирг. бүлдүркөн «ежевика; костяника; земляника», уйгурск. بولجۇرگەن (boljurgen) «черника; земляника», тур. böğürtlen «ежевика». Пратюркск. *bürülgen возможно из пратюркск. *bürü «почка; ягода».

ботан. то же, что ҡыҙыл бөрлөгән; костяника (костяничный)

ботан. то же, что ҡара бөрлөгән; ежевика (ежевичный)


гармунсы

гармунсы (nominative singular)
гармунсылар (nominative plural)
гармунсының (singular)
гармунсыларҙың (plural)
гармунсыға (dative singular)
гармунсыларға (dative plural)
гармунсыны (accusative singular)
гармунсыларҙы (accusative plural)
гармунсыла (singular)
гармунсыларҙа (plural)
гармунсынан (singular)
гармунсыларҙан (plural)

Происходит от башк. гармун «гармонь» + формант башк. -сы «производитель действия; профессия».

гармун

Ближайшее родство

существительные

Гармунсылар бәйгеһе.

Конкурсгармонистов.

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

В каждом лесу — свой соловей, в каждой деревне — свойгармонист.


һунар

һунар (nominative singular)
һунарҙар (nominative plural)
һунарҙың (singular)
һунарҙарҙың (plural)
һунарға (dative singular)
һунарҙарға (dative plural)
һунарҙы (accusative singular)
һунарҙарҙы (accusative plural)
һунарҙа (singular)
һунарҙарҙа (plural)
һунарҙан (singular)
һунарҙарҙан (plural)

Происходит от ??

һунарсы

Ближайшее родство

существительные

өйрәк һунары

охота на уток

адъектив. охотничий

Һунар эте.

Охотничья собака.

Һунар мылтығы.

Охотничье ружьё.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

С тех пор как на берегах Амура начали мыть золото, пастбища иохотничьи угодья эвенов деградируют, реки, где (они) ловили рыбу, загрязняются, мелеют и становятся зловонными.

«Юлбарыҫты һаҡлайбыҙ…», 10-01-2011 гг. // «Йәшлек»

Юлбарыҫты һаҡлайбыҙ…


ҡабат

Происходит от ??

субстантивир. раз

снова, опять, вторично, повторно, ещё раз


миндек

миндек (nominative singular)
миндектәр (nominative plural)
миндектең (singular)
миндектәрҙең (plural)
миндеккә (dative singular)
миндектәргә (dative plural)
миндекте (accusative singular)
миндектәрҙе (accusative plural)
миндектә (singular)
миндектәрҙә (plural)
миндектән (singular)
миндектәрҙән (plural)

Из русск. веник.

банный веник


батмус

батмус (nominative singular)
батмустар (nominative plural)
батмустың (singular)
батмустарҙың (plural)
батмусҡа (dative singular)
батмустарға (dative plural)
батмусты (accusative singular)
батмустарҙы (accusative plural)
батмуста (singular)
батмустарҙа (plural)
батмустан (singular)
батмустарҙан (plural)

Из русск. поднос.


йәнә

Происходит от др.-тюрк. jana «снова; ещё раз», от jan- «возвращать».

опять, снова, вновь

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

В начале двадцатого века на Уралевновь началась золотая лихорадка.

в знач. соед. союза и, да ещё

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

Три чуда меня пленили - Земля, ещё небо, И женщина - третье чудо!

Мустай Карим

Мустай Карим


мөғжизә

mʏ̞ʁ.ʒi.ˈzæ ~ mʏ̞ʁ.ʑi.ˈzæ

мөғжизә (nominative singular)
мөғжизәләр (nominative plural)
мөғжизәнең (singular)
мөғжизәләрҙең (plural)
мөғжизәгә (dative singular)
мөғжизәләргә (dative plural)
мөғжизәне (accusative singular)
мөғжизәләрҙе (accusative plural)
мөғжизәлә (singular)
мөғжизәләрҙә (plural)
мөғжизәнән (singular)
мөғжизәләрҙән (plural)

Из араб. معجزة (muʿjiza) ‘чудо’.

мөғжизәлек

Ближайшее родство

существительные

чудо, диво, волшебство

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

В Новый год каждый ребёнок ждётчуда.

Мустай Карим

Мустай Карим


үгәй

Происходит *ögey «неродной, приемный», от пратюркск. *ög «мать».

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

Когда мать умерла, отец привёл в дом мачеху.


миҙал

миҙал (nominative singular)
миҙалдар (nominative plural)
миҙалдың (singular)
миҙалдарҙың (plural)
миҙалға (dative singular)
миҙалдарға (dative plural)
миҙалды (accusative singular)
миҙалдарҙы (accusative plural)
миҙалда (singular)
миҙалдарҙа (plural)
миҙалдан (singular)
миҙалдарҙан (plural)

Из русск. медаль, далее из франц. médaille, далее из итал. medaglia «медаль», далее из вульг. лат. *metallea (moneta), далее из лат. metallum «металл», далее из др.-греч. μέταλλον «копь, жила, шахта, рудник».

медаль (медальный)


тигеҙ

Происходит от пратюркск. *tekiŕ «ровный».

тигеҙһеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

ровный, гладкий

равный, одинаковый (равно)

ритмичный, равномерный, размеренный


ҡәнәғәт

Из араб. قناعة (qanāʿa(t)).

довольный, удовлетворённый

Ҡәнәғәт түгелһең икән — үҙ һүҙеңде әйт, тәңҡитлә, фекер алыш.

Если ты недоволен — высказывайся, критикуй, обсуждай.


өсөн

Происходит от пратюркск. *üč-ün «потому что, по причине».

послелог с осн. и род. п. чтобы, с целью

чтобы, с целью

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

Чтобы быть патриотом, нужно (,чтобы было) государство.

Янғын осраҡтарын иҫкәртеү өсөн район хакимиәте кипкән үлән, тирәк мамығы, үҫемлек ҡалдыҡтарын яндырыуҙы быйыл алдан уҡ тыйып ҡуйған.

Чтобы предупредить пожары, районное руководство в этом году заранее запретило поджигать сухую траву, тополиный пух и остатки растений.

«Һүҙҙән бутҡа бешмәҫ», 19-03-2011 гг. // «Йәшлек»

Һүҙҙән бутҡа бешмәҫ

послелог с осн. и род. п. для; за

Азатлыҡ өсөн көрәш.

Борьбаза независимость.

Үҫмерҙәр өсөн гәзит.

Газетадля подростков.

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.

Для меня творчество — это потребность души.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

Когда я пишу статьюдля газеты, обычно смотрю на события с точки зрения читателя.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Действительно,для широкого читателя публикуются дневники только тех писателей, кто был признан классиком.

Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора.

Главным методом, используемым в философиидля изучения таких вопросов, является логическое мышление и умозаключение.

послелог с осн. и род. п. из-за, ради

аҡса өсөн эшләү

работатьиз-за денег

послелог с осн. и род. п. для, на

ҡышҡылыҡ өсөн әҙерләү

подготовитьна зиму


быйыл

Происходит от др.-тюрк. *bïyïl «в этом году», от bu «этот» + jïl «год».

в этом году, в нынешнем году

Чтобы предупредить пожары, районное руководствов этом году заранее запретило поджигать сухую траву, тополиный пух и остатки растений.

Быйыл мин өс гәзит алдырам.

В этом году я выписываю три газеты.


ҡуҙғалаҡ

ҡуҙғалаҡ (nominative singular)
ҡуҙғалаҡтың (singular)
ҡуҙғалаҡҡа (dative singular)
ҡуҙғалаҡты (accusative singular)
ҡуҙғалаҡта (singular)
ҡуҙғалаҡтан (singular)

Происходит от названия растения *qozu qulaq, букв. «ухо ягнёнка». Возможно развился как метафорический термин, из-за схожести формы листьев щавеля и ушей ягнёнка.

ботан. щавель

адъектив. щавелевый, щавельный

щавелевый, щавельный


рәт

рәт (nominative singular)
рәтдәр (nominative plural)
рәтдең (singular)
рәтдәрҙең (plural)
рәтгә (dative singular)
рәтдәргә (dative plural)
рәтде (accusative singular)
рәтдәрҙе (accusative plural)
рәтдә (singular)
рәтдәрҙә (plural)
рәтдән (singular)
рәтдәрҙән (plural)

Из русск. ряд.

ряд; строй; шеренга

ряды, ларьки, прилавки

перен. порядок, лад

порядок, лад

перен. толк; смысл

разг. возможность (материальная или физическая)


рәт

употр. с числ. и количественными словами раз


ылаҡ

ылаҡ (nominative singular)
ылаҡтар (nominative plural)
ылаҡтың (singular)
ылаҡтарҙың (plural)
ылаҡҡа (dative singular)
ылаҡтарға (dative plural)
ылаҡты (accusative singular)
ылаҡтарҙы (accusative plural)
ылаҡта (singular)
ылаҡтарҙа (plural)
ылаҡтан (singular)
ылаҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *oglak «козлёнок», восходит к пратюркск. *ogul «сын».


Тәлғәт

Тәлғәт (nominative singular)
Тәлғәттәр (nominative plural)
Тәлғәттең (singular)
Тәлғәттәрҙең (plural)
Тәлғәткә (dative singular)
Тәлғәттәргә (dative plural)
Тәлғәтте (accusative singular)
Тәлғәттәрҙе (accusative plural)
Тәлғәттә (singular)
Тәлғәттәрҙә (plural)
Тәлғәттән (singular)
Тәлғәттәрҙән (plural)

Из араб. طلعة ‘красота; привлекательность’.

Талгат (мужское имя)


Ғөбәйҙулла

ʁʏ̞.ˈβæj.ðu.ˈɫːɑ

Ғөбәйҙулла (nominative singular)
Ғөбәйҙулланың (singular)
Ғөбәйҙуллаға (dative singular)
Ғөбәйҙулланы (accusative singular)
Ғөбәйҙуллала (singular)
Ғөбәйҙулланан (singular)

Из араб. عبيد الله (ʿubaydu llāh) ‘слуга (раб) Бога’.

Губайдулла (мужское имя)


нәркәс

нәркәс (nominative singular)
нәркәстәр (nominative plural)
нәркәстең (singular)
нәркәстәрҙең (plural)
нәркәскә (dative singular)
нәркәстәргә (dative plural)
нәркәсте (accusative singular)
нәркәстәрҙе (accusative plural)
нәркәстә (singular)
нәркәстәрҙә (plural)
нәркәстән (singular)
нәркәстәрҙән (plural)

Из перс. نرگس (narges) ‘нарцисс’, далее от ср.-перс nlgs (nargis), далее из др.-греч. νάρκισσος (nárkissos).

ботан. нарцисс


ғауға

ɢɑwˈɢɑ ~ ɢɑwˈʁɑ

ғауға (nominative singular)
ғауғалар (nominative plural)
ғауғаның (singular)
ғауғаларҙың (plural)
ғауғаға (dative singular)
ғауғаларға (dative plural)
ғауғаны (accusative singular)
ғауғаларҙы (accusative plural)
ғауғала (singular)
ғауғаларҙа (plural)
ғауғанан (singular)
ғауғаларҙан (plural)

Из перс. غوغا (ğavğâ) ‘крик, шум’.

дебош, перебранка, скандал, ссора


тамашасы

tɑ.mɑ.ʂɑ.ˈsɯ̞

тамашасы (nominative singular)
тамашасылар (nominative plural)
тамашасының (singular)
тамашасыларҙың (plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative singular)
тамашасыларҙы (accusative plural)
тамашасыла (singular)
тамашасыларҙа (plural)
тамашасынан (singular)
тамашасыларҙан (plural)

Происходит от башк. тамаша + формант башк. -сы «производитель действия».

зритель (кино, телевидения, театра и т. п.)


таҡмаҡ

таҡмаҡ (nominative singular)
таҡмаҡтар (nominative plural)
таҡмаҡтың (singular)
таҡмаҡтарҙың (plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative plural)
таҡмаҡта (singular)
таҡмаҡтарҙа (plural)
таҡмаҡтан (singular)
таҡмаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??


фажиғә

фажиғә (nominative singular)
фажиғәләр (nominative plural)
фажиғәнең (singular)
фажиғәләрҙең (plural)
фажиғәгә (dative singular)
фажиғәләргә (dative plural)
фажиғәне (accusative singular)
фажиғәләрҙе (accusative plural)
фажиғәлә (singular)
фажиғәләрҙә (plural)
фажиғәнән (singular)
фажиғәләрҙән (plural)

Из араб. فاجعة (fājiʿa) ‘трагедия, несчастье; катастрофа’.

фажиғәле

Ближайшее родство

прилагательные

трагедия, несчастье, несчастный случай, беда; катастрофа

Чернобыль фажиғәһе.

Чернобыльскаякатастрофа.

Фажиғәне күреүселәр янғын һүндереүселәргә шылтырата, тик улар килеп етеүгә фуранан тимер һөлдә генә ҡалған була.

Очевидцытрагедии позвонили пожарным, но к их приезду от фуры остался только железный каркас.

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

В целом же, такиетрагедии в Соединённых Штатах Америки — стране, где оружие продаётся свободно — случаются часто.


нәсихәт

нәсихәт (nominative singular)
нәсихәттәр (nominative plural)
нәсихәттең (singular)
нәсихәттәрҙең (plural)
нәсихәткә (dative singular)
нәсихәттәргә (dative plural)
нәсихәтте (accusative singular)
нәсихәттәрҙе (accusative plural)
нәсихәттә (singular)
нәсихәттәрҙә (plural)
нәсихәттән (singular)
нәсихәттәрҙән (plural)

Из араб. نصيحة (naṣīḥa(t)) ‘совет’.

нәсихәтсе

Ближайшее родство

существительные

нәсихәтле

Ближайшее родство

прилагательные

назидание, наставление; нравоучение, нотация

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

Эта речь моя — не песнь, аназидание.


хәйерсе

χæ.jɪ̞r.ˈsɪ̞

хәйерсе (nominative singular)
хәйерселәр (nominative plural)
хәйерсенең (singular)
хәйерселәрҙең (plural)
хәйерсегә (dative singular)
хәйерселәргә (dative plural)
хәйерсене (accusative singular)
хәйерселәрҙе (accusative plural)
хәйерселә (singular)
хәйерселәрҙә (plural)
хәйерсенән (singular)
хәйерселәрҙән (plural)

Из башк. хәйер «подаяние, милостыня» + -се «аффикс производителя действия; профессии».

хәйер

Ближайшее родство

существительные

хәйерселек

Ближайшее родство

существительные

хәйерселәнеү

Ближайшее родство

нищий, попрошайка; побирушка


йоҡламаған

бессонный; бодрствующий


хаҡында

Из поволжского тюрки́, далее из чагат.

послелог с основн. п. сущ. имени действия, притяж. п. указ. мест. 3 л. о (об, обо)


хөрмәтенә

χʏ̞r.mæ.tɪ̞.ˈnæ

Происходит от сущ. хөрмәт (притяж. ф., 3-е лицо, ед. ч., дат. п.).

хөрмәт

Ближайшее родство

существительные

в честь кого-чего-либо

Ғалимдар хөрмәтенә аталған физик үлсәү берәмектәре.

физические единицы измерения, названныев честь учёных.


йырсы

йырсы (nominative singular)
йырсылар (nominative plural)
йырсының (singular)
йырсыларҙың (plural)
йырсыға (dative singular)
йырсыларға (dative plural)
йырсыны (accusative singular)
йырсыларҙы (accusative plural)
йырсыла (singular)
йырсыларҙа (plural)
йырсынан (singular)
йырсыларҙан (plural)

Из башк. йыр «песня» + -се «аффикс производителя действия; профессии».

йыр

Ближайшее родство

существительные

йыраусы

Ближайшее родство

существительные

йырлау

Ближайшее родство

певец, певица

һәүәҫкәр йырсы

певец-любитель

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

Короткая стрижка, большие очки — таков сегодняшний сценический образпевицы.

адъектив. певчий

йырсы ҡоштар

певчие птицы


байраҡ

байраҡ (nominative singular)
байраҡтар (nominative plural)
байраҡтың (singular)
байраҡтарҙың (plural)
байраҡҡа (dative singular)
байраҡтарға (dative plural)
байраҡты (accusative singular)
байраҡтарҙы (accusative plural)
байраҡта (singular)
байраҡтарҙа (plural)
байраҡтан (singular)
байраҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *badrak «знамя, стяг, флаг».

знамя, флаг, стяг

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

Во времена Советского Союза государственнымфлагом было признано красное знамя с изображением серпа и молота.


берәмек

bɪ̞.ræ.ˈmɪ̞k

берәмек (nominative singular)
берәмектәр (nominative plural)
берәмектең (singular)
берәмектәрҙең (plural)
берәмеккә (dative singular)
берәмектәргә (dative plural)
берәмекте (accusative singular)
берәмектәрҙе (accusative plural)
берәмектә (singular)
берәмектәрҙә (plural)
берәмектән (singular)
берәмектәрҙән (plural)

Происходит от ??

единица (в разн. знач.)

Аҡса берәмеге.

Денежнаяединица.

Астрономик берәмек.

Астрономическаяединица.

Физическиеединицы измерения, названные в честь учёных.

Ғаилә — мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

Семья — важная социальнаяединица и её защищают законы.

ғәскәри берәмек

боеваяединица


йөн

йөн (nominative singular)
йөндөң (singular)
йөнгә (dative singular)
йөндө (accusative singular)
йөндә (singular)
йөндән (singular)

Происходит от пратюркск. *juŋ «шерсть».

шерсть, руно

адъектив. шерстяной

волосы (на теле человека)


буҫтау

буҫтау (nominative singular)
буҫтауҙар (nominative plural)
буҫтауҙың (singular)
буҫтауҙарҙың (plural)
буҫтауға (dative singular)
буҫтауҙарға (dative plural)
буҫтауҙы (accusative singular)
буҫтауҙарҙы (accusative plural)
буҫтауҙа (singular)
буҫтауҙарҙа (plural)
буҫтауҙан (singular)
буҫтауҙарҙан (plural)

Точная этимология не установлена. Предположительно из русск. постав «ткань, вырабатываемая на ткацком станке». Также, возможно связано с венг. posztó «сукно».

адъектив. суконный


социаль

Из русск. социальный, далее из лат. sociālis «товарищеский, брачный, союзный», далее из socius «общий, совместный (также товарищ, спутник)», родств. sequi «следовать; провожать» (восходит к праиндоевр. *sekw- «сопровождать»).

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.

Хотя (она) и охотится на грызунов и других мелких животных в одиночку, кошка —социальное животное.

Семья — важнаясоциальная единица и защищена законом.


тураһында

Из поволжского тюрки́, калька с чагат. توغرىسىندە (tuğrïsïnda) / توغرىسىدە (tuğrïsïda) «о, об, обо». Ср. послелоги с тем же значением в др. тюркских языках: тат. турында, казахск. туралы, кирг. тууралуу.

употр. с сущ. и с личн. мест. 3 л. мн. ч. в осн. п. и с личн. мест. З л. ед. ч. в род. п. о, об, обо, про

о, об, обо, про

Мөхәббәт тураһында йыр.

Песняо любви.

Был хәл тураһында район гәзитендә мәҡәлә яҙып сығарҙылар инде.

Об этой ситуации уже напечатали статью в районной газете

употр. с сущ. и с личн. мест. 3 л. мн. ч. в осн. п. и с личн. мест. З л. ед. ч. в род. п. около, приблизительно

около, приблизительно


тығыҙ

Происходит от пратютркск. *Tɨgɨŕ «узкий, тесный, плотный».

тесный (тесно)

Тығыҙ бүлмә.

Тесная комната.

перен. тесный, близкий

тесный, близкий

тығыҙ бәйләнештәр

тесные связи

тугой (туго)

Тығыҙ кәбеҫтә.

Тугая капуста.

Тығыҙ толом.

плотный (плотно)

перен. разг. тугой, трудный, тяжёлый

тугой, трудный, тяжёлый

ваҡыт тығыҙ

тяжёлое время


йәшник

йәшник (nominative singular)
йәшниктәр (nominative plural)
йәшниктең (singular)
йәшниктәрҙең (plural)
йәшниккә (dative singular)
йәшниктәргә (dative plural)
йәшникте (accusative singular)
йәшниктәрҙе (accusative plural)
йәшниктә (singular)
йәшниктәрҙә (plural)
йәшниктән (singular)
йәшниктәрҙән (plural)

Из русск. ящик.

ящик (Из учебника по математике)

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.

В одном ящике — 16 кг конфет (и) 14 кг во втором. В третьем ящике — столько конфет, сколько в первом и во втором ящиках.


бураҙна

бураҙна (nominative singular)
бураҙналар (nominative plural)
бураҙнаның (singular)
бураҙналарҙың (plural)
бураҙнаға (dative singular)
бураҙналарға (dative plural)
бураҙнаны (accusative singular)
бураҙналарҙы (accusative plural)
бураҙнала (singular)
бураҙналарҙа (plural)
бураҙнанан (singular)
бураҙналарҙан (plural)

Из русск. борозда.


беләҙек

беләҙек (nominative singular)
беләҙектәр (nominative plural)
беләҙектең (singular)
беләҙектәрҙең (plural)
беләҙеккә (dative singular)
беләҙектәргә (dative plural)
беләҙекте (accusative singular)
беләҙектәрҙе (accusative plural)
беләҙектә (singular)
беләҙектәрҙә (plural)
беләҙектән (singular)
беләҙектәрҙән (plural)

Происходит от *bilezik (ср. др.-тюрк. bilezük, bilerzük, bilersük «браслет»), из сложения пратюркск. основ: *bilek «запястье, предплечье» + *jüŕük «кольцо».

браслет (браслетный)

манжет, манжета (манжетный)


балаҫ

балаҫ (nominative singular)
балаҫтар (nominative plural)
балаҫтың (singular)
балаҫтарҙың (plural)
балаҫҡа (dative singular)
балаҫтарға (dative plural)
балаҫты (accusative singular)
балаҫтарҙы (accusative plural)
балаҫта (singular)
балаҫтарҙа (plural)
балаҫтан (singular)
балаҫтарҙан (plural)

Из перс. پلاس (palâs).

палас; тканый ковёр (ковровый)


яҙылыусы

jɑ.ðɯ̞.ɫɯ̞w.ˈsɯ̞

яҙылыусы (nominative singular)
яҙылыусылар (nominative plural)
яҙылыусының (singular)
яҙылыусыларҙың (plural)
яҙылыусыға (dative singular)
яҙылыусыларға (dative plural)
яҙылыусыны (accusative singular)
яҙылыусыларҙы (accusative plural)
яҙылыусыла (singular)
яҙылыусыларҙа (plural)
яҙылыусынан (singular)
яҙылыусыларҙан (plural)

Основа башк. яҙылыу «подписываться» + аффикс -сы со значением «производитель действия, профессия».

яҙылыу

Ближайшее родство


ярҙамсы

ярҙамсы (nominative singular)
ярҙамсылар (nominative plural)
ярҙамсының (singular)
ярҙамсыларҙың (plural)
ярҙамсыға (dative singular)
ярҙамсыларға (dative plural)
ярҙамсыны (accusative singular)
ярҙамсыларҙы (accusative plural)
ярҙамсыла (singular)
ярҙамсыларҙа (plural)
ярҙамсынан (singular)
ярҙамсыларҙан (plural)

От башк. ярҙам «помощь» + аффикс -сы со значением «производитель действия».

ярҙам

Ближайшее родство

существительные

ярҙамсыл

Ближайшее родство

прилагательные

адъектив. подсобный, вспомогательный

подсобный, вспомогательный


фатирсы

фатирсы (nominative singular)
фатирсылар (nominative plural)
фатирсының (singular)
фатирсыларҙың (plural)
фатирсыға (dative singular)
фатирсыларға (dative plural)
фатирсыны (accusative singular)
фатирсыларҙы (accusative plural)
фатирсыла (singular)
фатирсыларҙа (plural)
фатирсынан (singular)
фатирсыларҙан (plural)

От башк. фатир «квартира» + формант башк. -сы «производитель действия».

фатир

Ближайшее родство

существительные

разг. квартирант


Нәжибә

Нәжибә (nominative singular)
Нәжибәләр (nominative plural)
Нәжибәнең (singular)
Нәжибәләрҙең (plural)
Нәжибәгә (dative singular)
Нәжибәләргә (dative plural)
Нәжибәне (accusative singular)
Нәжибәләрҙе (accusative plural)
Нәжибәлә (singular)
Нәжибәләрҙә (plural)
Нәжибәнән (singular)
Нәжибәләрҙән (plural)

Из араб. نجيبة (najība) ‘знатная’.

Нажиба, Наджиба (женское имя)


Нәжип

Нәжип (nominative singular)
Нәжиптәр (nominative plural)
Нәжиптең (singular)
Нәжиптәрҙең (plural)
Нәжипкә (dative singular)
Нәжиптәргә (dative plural)
Нәжипте (accusative singular)
Нәжиптәрҙе (accusative plural)
Нәжиптә (singular)
Нәжиптәрҙә (plural)
Нәжиптән (singular)
Нәжиптәрҙән (plural)

Из араб. نجيب (najīb) ‘знатный, даровитый’.

Нажип (мужское имя)


юлбашсы

juɫ.bɑʂ.ˈsɯ̞

юлбашсы (nominative singular)
юлбашсылар (nominative plural)
юлбашсының (singular)
юлбашсыларҙың (plural)
юлбашсыға (dative singular)
юлбашсыларға (dative plural)
юлбашсыны (accusative singular)
юлбашсыларҙы (accusative plural)
юлбашсыла (singular)
юлбашсыларҙа (plural)
юлбашсынан (singular)
юлбашсыларҙан (plural)

Сложение основ: башк. юл «путь, дорога» + башк. баш «голова; глава, начальник» + формант башк. -сы «производитель действия; профессия».

вождь, предводитель; глава, руководитель


Уйылдан

Уйылдан (nominative singular)
Уйылдандар (nominative plural)
Уйылдандың (singular)
Уйылдандарҙың (plural)
Уйылданға (dative singular)
Уйылдандарға (dative plural)
Уйылданды (accusative singular)
Уйылдандарҙы (accusative plural)
Уйылданда (singular)
Уйылдандарҙа (plural)
Уйылдандан (singular)
Уйылдандарҙан (plural)

Из араб. ولدان (waladān) ‘дитя, ребёнок, служитель Рая’. См. также Вилдан.

Вильдан, Уильдан (мужское имя)


Рифҡәт

Рифҡәт (nominative singular)
Рифҡәттәр (nominative plural)
Рифҡәттең (singular)
Рифҡәттәрҙең (plural)
Рифҡәткә (dative singular)
Рифҡәттәргә (dative plural)
Рифҡәтте (accusative singular)
Рифҡәттәрҙе (accusative plural)
Рифҡәттә (singular)
Рифҡәттәрҙә (plural)
Рифҡәттән (singular)
Рифҡәттәрҙән (plural)

Рифкат (мужское имя)


Ниғмәт

Ниғмәт (nominative singular)
Ниғмәтләр (nominative plural)
Ниғмәтнең (singular)
Ниғмәтләрҙең (plural)
Ниғмәтгә (dative singular)
Ниғмәтләргә (dative plural)
Ниғмәтне (accusative singular)
Ниғмәтләрҙе (accusative plural)
Ниғмәтлә (singular)
Ниғмәтләрҙә (plural)
Ниғмәтнән (singular)
Ниғмәтләрҙән (plural)

Из араб. نعمة (niʿma) ‘благо, дар, милосердие’.

Нигмат (мужское имя)


Әҙһәм

Әҙһәм (nominative singular)
Әҙһәмдәр (nominative plural)
Әҙһәмдең (singular)
Әҙһәмдәрҙең (plural)
Әҙһәмгә (dative singular)
Әҙһәмдәргә (dative plural)
Әҙһәмде (accusative singular)
Әҙһәмдәрҙе (accusative plural)
Әҙһәмдә (singular)
Әҙһәмдәрҙә (plural)
Әҙһәмдән (singular)
Әҙһәмдәрҙән (plural)

Из араб. أدهم ('ādham) ‘чёрный’.

Адгам, Эдгем (мужское имя)


мөхәрририәт

mʏ̞.χæ.rʲːi.rʲi.ˈʲæt

мөхәрририәт (nominative singular)
мөхәрририәттәр (nominative plural)
мөхәрририәттең (singular)
мөхәрририәттәрҙең (plural)
мөхәрририәткә (dative singular)
мөхәрририәттәргә (dative plural)
мөхәрририәтте (accusative singular)
мөхәрририәттәрҙе (accusative plural)
мөхәрририәттә (singular)
мөхәрририәттәрҙә (plural)
мөхәрририәттән (singular)
мөхәрририәттәрҙән (plural)

мөхәррир

Ближайшее родство

существительные

редакция (коллектив)

редакция (офис, помещение)


кәнфит

кәнфит (nominative singular)
кәнфиттәр (nominative plural)
кәнфиттең (singular)
кәнфиттәрҙең (plural)
кәнфиткә (dative singular)
кәнфиттәргә (dative plural)
кәнфитте (accusative singular)
кәнфиттәрҙе (accusative plural)
кәнфиттә (singular)
кәнфиттәрҙә (plural)
кәнфиттән (singular)
кәнфиттәрҙән (plural)

Из русск. конфета, далее из лат. confectum «приготовленное снадобье», прич. от conficere «изготовлять, совершать», далее из cum (варианты co-, com-, con-) «с, вместе» + facere «делать, производить» (восходит к праиндоевр. *dhe- «девать, делать»).

кәнфитләнеү

Ближайшее родство

конфета, конфетка (конфетный)

Кәнфит ҡумтаһы.

Коробкаконфет.

Шоколадлы кәнфит.

Шоколадныеконфеты.

В одном ящике — 16 кгконфет (и) 14 кг во втором. В третьем ящике — столько конфет, сколько в первом и во втором ящиках.

Из учебника по математике

Из учебника по математике


тейеш

Происходит от общетюркск. *tegiš «должный, подлежащий оплате; соответствующий», глагольная основа *tegiš- «обменивать товары», восходит к пратюркск. *dẹg- «стоить, быть достойным; обмениваться; обмен».

должен, обязан

Ысын лидерға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?

Какие качества должны быть присущи настоящему лидеру?

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

Чтобы выбрать какого-либо участника в администраторы, должно быть подано не менее десяти голосов.

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

Эта информация должна обязательно быть указана на упаковке сока.

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

Учитель должен слушать ребёнка, уважая его каждую мысль; давать ей направление и развивать её.

Һәр шаҡмаҡҡа бер генә хәреф яҙыла; буш шаҡмаҡтар ҡалмаҫҡа тейеш.

В каждую клетку вписывается только одна буква; пустых клеток остаться не должно.

в сочет. с некоторыми сущ., означающими родство доводиться, приходиться

доводиться, приходиться

ул беҙгә ҡоҙа тейеш

он намдоводится сватом


түңәрәк

түңәрәк (nominative singular)
түңәрәктәр (nominative plural)
түңәрәктең (singular)
түңәрәктәрҙең (plural)
түңәрәккә (dative singular)
түңәрәктәргә (dative plural)
түңәрәкте (accusative singular)
түңәрәктәрҙе (accusative plural)
түңәрәктә (singular)
түңәрәктәрҙә (plural)
түңәрәктән (singular)
түңәрәктәрҙән (plural)

Происходит от *tögerek «круглый, круг», восходит к пратюркск. *dög ~ *deg ~ *dog «круглый, круг».
В знач. «объединение людей» калька с русск. кружок.

круг, кружок; окружность; диск

кружок (организация лиц, объединившихся для совместных занятий) (кружковый)

адъектив. круглый (о чём-либо плоском)

круглый (о чём-либо плоском)

адъектив. полный и круглый (о лице человека)

полный и круглый (о лице человека)

адъектив. перен. обеспеченный

обеспеченный


тәҙрә төбө

tæðˈræ.tʏ̞.ˌβʏ̞


Йомабикә

Йомабикә (nominative singular)
Йомабикәлар (nominative plural)
Йомабикәның (singular)
Йомабикәларҙың (plural)
Йомабикәға (dative singular)
Йомабикәларға (dative plural)
Йомабикәны (accusative singular)
Йомабикәларҙы (accusative plural)
Йомабикәла (singular)
Йомабикәларҙа (plural)
Йомабикәнан (singular)
Йомабикәларҙан (plural)

Происходит от йома («пятница») + бикә (дама, госпожа).

Юмабика (женское имя)


Байрамбикә

Байрамбикә (nominative singular)
Байрамбикәләр (nominative plural)
Байрамбикәнең (singular)
Байрамбикәләрҙең (plural)
Байрамбикәгә (dative singular)
Байрамбикәләргә (dative plural)
Байрамбикәне (accusative singular)
Байрамбикәләрҙе (accusative plural)
Байрамбикәлә (singular)
Байрамбикәләрҙә (plural)
Байрамбикәнән (singular)
Байрамбикәләрҙән (plural)

Происходит от байрам («торжество») + бикә (титул бик, бек (господин), употребляемый по отношению к женщине; дама, госпожа).

Байрамбика, Байрамбийке (женское имя)


мәҡәл

мәҡәл (nominative singular)
мәҡәлдәр (nominative plural)
мәҡәлдең (singular)
мәҡәлдәрҙең (plural)
мәҡәлгә (dative singular)
мәҡәлдәргә (dative plural)
мәҡәлде (accusative singular)
мәҡәлдәрҙе (accusative plural)
мәҡәлдә (singular)
мәҡәлдәрҙә (plural)
мәҡәлдән (singular)
мәҡәлдәрҙән (plural)

Из араб. مقال (maqāl).

пословица (пословичный)


ҡаҙан

ҡаҙан (nominative singular)
ҡаҙандар (nominative plural)
ҡаҙандың (singular)
ҡаҙандарҙың (plural)
ҡаҙанға (dative singular)
ҡаҙандарға (dative plural)
ҡаҙанды (accusative singular)
ҡаҙандарҙы (accusative plural)
ҡаҙанда (singular)
ҡаҙандарҙа (plural)
ҡаҙандан (singular)
ҡаҙандарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *kaŕgan.

ашҡаҙан

Ближайшее родство

существительные

казан, казанок, котёл


тоҡом

тоҡом (nominative singular)
тоҡомдар (nominative plural)
тоҡомдоң (singular)
тоҡомдарҙың (plural)
тоҡомға (dative singular)
тоҡомдарға (dative plural)
тоҡомдо (accusative singular)
тоҡомдарҙы (accusative plural)
тоҡомда (singular)
тоҡомдарҙа (plural)
тоҡомдан (singular)
тоҡомдарҙан (plural)

Из перс. تخم (toxm) ‘семя; происхождение’.

порода, племя (породистый, племенной)

геол. порода

вулкан тоҡомо

вулканическаяпорода


сәйәси

политический


еүеш

Происходит от общетюркск. *jẹbiĺ(č), восходит к пратюркск. *jẹbi- «мокнуть».

еүешлек

Ближайшее родство

существительные

еүешләү

Ближайшее родство

сырой, влажный, мокрый

промозглый, слякотный, сырой


ҡоро

Происходит от др.-тюрк. quruγ, восходит к пратюркск. *Kūrɨ-k «сухой».

ҡоролоҡ

Ближайшее родство

существительные

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ.

Наложите на ранусухую повязку.

Ҡоро утын аралаш сей утын да яна.

Вместе ссухими дровами горят и сырые дрова.

сухой, засушливый

ҡоро йәй

засушливое лето

ҡоро климат

сухой климат


тимер юл

От башк. тимер + башк. юл.

железнодорожный

Тимер юл станцияһы.

Железнодорожная станция.

Тимер юл фажиғәһе.

Железнодорожная катастрофа.


оҡшаш

Происходит от др.-тюрк. oqša- (быть похожим).

оҡшашлыҡ

Ближайшее родство

существительные

похожий, схожий, подобный; аналогичный

Беҙҙә былтыр оҡшаш хәл булғайны.

Похожий случай произошёл у нас в прошлом году.

Башҡортта игеҙәктәргә оҡшаш исем ҡушалар.

Среди башкир, они (традиционно) даютсозвучные имена для близнецов.


юҡ

От пратюркск. *jōk «нет; не имеется».

мод. сл. нет, не имеется

нет, не имеется

Яҙмыштан уҙмыш юҡ

от судьбы не уйдёшь

нет (при отрицании)


ҡоролоҡ

qʊ̞.rʊ̞.ˈɫʊ̞q

ҡоролоҡ (nominative singular)
ҡоролоҡтар (nominative plural)
ҡоролоҡтоң (singular)
ҡоролоҡтарҙың (plural)
ҡоролоҡҡа (dative singular)
ҡоролоҡтарға (dative plural)
ҡоролоҡто (accusative singular)
ҡоролоҡтарҙы (accusative plural)
ҡоролоҡта (singular)
ҡоролоҡтарҙа (plural)
ҡоролоҡтан (singular)
ҡоролоҡтарҙан (plural)

Происходит от башк. ҡоро + -лоҡ.

ҡоро

Ближайшее родство

прилагательные


тимер юлы

Регулярная изафетная конструкция из башк. тимер «железо» + башк. юл «дорога, путь». Ср. казахск. темір жол, кумыкск. темир ёл, шорск. тебир чол.

железная дорога

Тар тимер юлы.

Узкоколейнаяжелезная дорога.

Тауарҙарҙы тимер юлы менән ташыу.

Перевозить товары пожелезной дороге (= железнодорожным транспортом).

Ул тимер юлында эшләй.

Он работает нажелезной дороге.

Үткән йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

Оказывается, прошлым летом нажелезной дороге погибло много скота.


ялыу

ялыу (nominative singular)
ялыуҙар (nominative plural)
ялыуҙың (singular)
ялыуҙарҙың (plural)
ялыуға (dative singular)
ялыуҙарға (dative plural)
ялыуҙы (accusative singular)
ялыуҙарҙы (accusative plural)
ялыуҙа (singular)
ялыуҙарҙа (plural)
ялыуҙан (singular)
ялыуҙарҙан (plural)

Из русск. жалоба, также возможно от др.-тюрк. jala «подозрение».

жалоба (письменная)

адъектив. жалобный


буш ваҡыт

От башк. буш + башк. ваҡыт.

свободное время

Бер генә минут та буш ваҡытым юҡ.

У меня нет ни минутысвободного времени.

Ни бары интернет һәм бер-ике сәғәт буш ваҡыт ҡына кәрәк.

(Для этого, вам) нужно только (доступ) в Интернет и пара часовсвободного времени.


Әлфиә

Әлфиә (nominative singular)
Әлфиәләр (nominative plural)
Әлфиәнең (singular)
Әлфиәләрҙең (plural)
Әлфиәгә (dative singular)
Әлфиәләргә (dative plural)
Әлфиәне (accusative singular)
Әлфиәләрҙе (accusative plural)
Әлфиәлә (singular)
Әлфиәләрҙә (plural)
Әлфиәнән (singular)
Әлфиәләрҙән (plural)

Арабского происхождения.

Альфия (женское имя)


яҙмыштан уҙмыш юҡ

jɑð.mɯ̞ʂˈtɑn‿uð.mɯ̞ʂ‿juq

Ср. с аналогичными фразами в других языках: тат. язмыштан узмыш юк, казахск. жазмыштан озмыш жоқ, кирг. жазмыштан озмуш жок, узб. yozmishdan o'zmish yo'q «от судьбы не уйти».

от судьбы не уйдёшь; чему быть, того не миновать


сипарат

сипарат (nominative singular)
сипараттар (nominative plural)
сипараттың (singular)
сипараттарҙың (plural)
сипаратҡа (dative singular)
сипараттарға (dative plural)
сипаратты (accusative singular)
сипараттарҙы (accusative plural)
сипаратта (singular)
сипараттарҙа (plural)
сипараттан (singular)
сипараттарҙан (plural)

Из русск. сепаратор.

техн. сепаратор (сепараторный)

сепаратор (сепараторный)


Айҙар

Айҙар (nominative singular)
Айҙарҙар (nominative plural)
Айҙарҙың (singular)
Айҙарҙарҙың (plural)
Айҙарға (dative singular)
Айҙарҙарға (dative plural)
Айҙарҙы (accusative singular)
Айҙарҙарҙы (accusative plural)
Айҙарҙа (singular)
Айҙарҙарҙа (plural)
Айҙарҙан (singular)
Айҙарҙарҙан (plural)

Происходит от сущ. башк. айҙар «чуб, хохол».

айҙар

Ближайшее родство

существительные

Айдар (мужское имя)


ҡуртым

ҡуртым (nominative singular)
ҡуртымдың (singular)
ҡуртымға (dative singular)
ҡуртымды (accusative singular)
ҡуртымда (singular)
ҡуртымдан (singular)

Из русск.кортом, кортома (устар. наём, аренда), далее из пермских языков, из *kort- «связывать».

аренда (арендный)


Шәүрә

Шәүрә (nominative singular)
Шәүрәләр (nominative plural)
Шәүрәнең (singular)
Шәүрәләрҙең (plural)
Шәүрәгә (dative singular)
Шәүрәләргә (dative plural)
Шәүрәне (accusative singular)
Шәүрәләрҙе (accusative plural)
Шәүрәлә (singular)
Шәүрәләрҙә (plural)
Шәүрәнән (singular)
Шәүрәләрҙән (plural)

Из араб. شهرة (šuhra) ‘признанная, известная, знаменитая’.


Рәүеф

Рәүеф (nominative singular)
Рәүефтәр (nominative plural)
Рәүефтең (singular)
Рәүефтәрҙең (plural)
Рәүефкә (dative singular)
Рәүефтәргә (dative plural)
Рәүефте (accusative singular)
Рәүефтәрҙе (accusative plural)
Рәүефтә (singular)
Рәүефтәрҙә (plural)
Рәүефтән (singular)
Рәүефтәрҙән (plural)

Из араб. رؤوف (raʾūf) ‘милостивый; сострадательный’.

Рауф (мужское имя)


Зәйнәб

Зәйнәб (nominative singular)
Зәйнәбтәр (nominative plural)
Зәйнәбтең (singular)
Зәйнәбтәрҙең (plural)
Зәйнәбкә (dative singular)
Зәйнәбтәргә (dative plural)
Зәйнәбте (accusative singular)
Зәйнәбтәрҙе (accusative plural)
Зәйнәбтә (singular)
Зәйнәбтәрҙә (plural)
Зәйнәбтән (singular)
Зәйнәбтәрҙән (plural)

Из араб. زينب (zaynab) ‘драгоценный камень отца’

Зайнаб, Зейнаб (женское имя)


тәртешкә

tær.tɪ̞ʃ.ˈkæ

тәртешкә (nominative singular)
тәртешкәләр (nominative plural)
тәртешкәнең (singular)
тәртешкәләрҙең (plural)
тәртешкәгә (dative singular)
тәртешкәләргә (dative plural)
тәртешкәне (accusative singular)
тәртешкәләрҙе (accusative plural)
тәртешкәлә (singular)
тәртешкәләрҙә (plural)
тәртешкәнән (singular)
тәртешкәләрҙән (plural)

Происходит от ??


сутый

сутый (nominative singular)
сутыйҙар (nominative plural)
сутыйҙың (singular)
сутыйҙарҙың (plural)
сутыйға (dative singular)
сутыйҙарға (dative plural)
сутыйҙы (accusative singular)
сутыйҙарҙы (accusative plural)
сутыйҙа (singular)
сутыйҙарҙа (plural)
сутыйҙан (singular)
сутыйҙарҙан (plural)

Из русск. сотый.

разг. сотка (единица земельной площади, сотая часть гектара)

Ауылда биш сутый ере бар.

(У неё/него) в деревне есть пятьсоток земли.


Аллаға шөкөр

ɑ.ɫːɑ.ˈʁɑ.ʃʏ̞.ˈkʏ̞r

хвала Аллаху; слава Богу


бушаҡ

Происходит от др.-тюрк. boša- «ослабнуть», от boš «пустой; свободный», восходит к пратюркск. *boĺ «свободный, пустой».

слабый, не тугой (слабо)

перен. слабый, безвольный

слабый, безвольный


бисмилла

Из араб. بسم الله (bi-smi llāh) ‘во имя Бога’.

во имя Аллаха (возглас, произносимый мусульманами перед началом чего-либо, как правило важного)


борғаҡ

борғаҡ (nominative singular)
борғаҡтар (nominative plural)
борғаҡтың (singular)
борғаҡтарҙың (plural)
борғаҡҡа (dative singular)
борғаҡтарға (dative plural)
борғаҡты (accusative singular)
борғаҡтарҙы (accusative plural)
борғаҡта (singular)
борғаҡтарҙа (plural)
борғаҡтан (singular)
борғаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??


Әзербайжан

Әзербайжан (nominative singular)
Әзербайжандың (singular)
Әзербайжанға (dative singular)
Әзербайжанды (accusative singular)
Әзербайжанда (singular)
Әзербайжандан (singular)

Происходит от ??

әзербайжан

Ближайшее родство

прилагательные


Һамар

Һамар (nominative singular)
Һамарҙың (singular)
Һамарға (dative singular)
Һамарҙы (accusative singular)
Һамарҙа (singular)
Һамарҙан (singular)

Из русск. Самара.


Искәндәриә

Искәндәриә (nominative singular)
Искәндәриәнең (singular)
Искәндәриәгә (dative singular)
Искәндәриәне (accusative singular)
Искәндәриәлә (singular)
Искәндәриәнән (singular)

Из араб. الإسكندرية (al-ʾiskandariyya), из др.-греч. Ἀλεξάνδρεια (Alexándreia).

Ул ваҡытта Искәндәриә үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

В то времяАлександрия была известна своей библиотекой, в которой было собрано более 700 тысяч рукописей.


ябыҡ

Происходит от ??

закрытый, не открытый

Ишек ябыҡ.

Дверьзакрыта .

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

Последователям других религий дорога в Меккузакрыта.

закрытый, не публичный

Ябыҡ ултырыш.

Закрытое заседание.

Ябыҡ акционерҙар йәмғиәте.

Закрытое акционерное общество.


ябыҡ

Происходит от ??

худой, тощий, истощённый, исхудалый


Яҡуп

Яҡуп (nominative singular)
Яҡуптар (nominative plural)
Яҡуптың (singular)
Яҡуптарҙың (plural)
Яҡупҡа (dative singular)
Яҡуптарға (dative plural)
Яҡупты (accusative singular)
Яҡуптарҙы (accusative plural)
Яҡупта (singular)
Яҡуптарҙа (plural)
Яҡуптан (singular)
Яҡуптарҙан (plural)

Из араб. يعقوب (yaʿqūb), далее из ивр. יעקב (Yaʿaqov) «Яков, Иаков» (имя библейского персонажа). От ивр. עקב ««пятка», буквально «следует по пятам за кем-то»)». Ветхозаветный Иаков, согласно Библии, был близнецом Исава и родился, держась за пятку старшего брата. В ряде европейских языков евр. слово заимств. через лат. лат. Jacobus из др.-греч. Ἰάκωβος.

Якуп, Якуб (мужское имя)

Бүрәнәнән сөрөк алып, Яҡуп йәрәхәтенә һипте, күп итеп һипте.

Якуп взял с бревна трухи и посыпал (ею) рану. Много насыпал.

Мустай Карим.

Мустай Карим.

религ. Якуб, исламский пророк; соответствует библейскому пророку Иакову


һимеҙ

Происходит от др.-тюрк. semiz «жирный», восходит к пратюркск. *semiŕ «жирный».

һимеҙлек

Ближайшее родство

существительные

һимереү

Ближайшее родство

жирный, полный, тучный

жирный (о мясе)


буранка

буранка (nominative singular)
буранкалар (nominative plural)
буранканың (singular)
буранкаларҙың (plural)
буранкаға (dative singular)
буранкаларға (dative plural)
буранканы (accusative singular)
буранкаларҙы (accusative plural)
буранкала (singular)
буранкаларҙа (plural)
буранканан (singular)
буранкаларҙан (plural)

Из русск. воронка.

разг. воронка


йомро

Происходит от общетюркск. формы *jumuru «круглый», восходит к пратюркск. *jum- «круглый».

круглый, округлый, шарообразный

разг. круглый, полный, толстый (о лице, фигуре)

перен. большой, круглый (по количеству)

большой, круглый (по количеству)


Рәйхана

Рәйхана (nominative singular)
Рәйханалар (nominative plural)
Рәйхананың (singular)
Рәйханаларҙың (plural)
Рәйханаға (dative singular)
Рәйханаларға (dative plural)
Рәйхананы (accusative singular)
Рәйханаларҙы (accusative plural)
Рәйханала (singular)
Рәйханаларҙа (plural)
Рәйхананан (singular)
Рәйханаларҙан (plural)

Из перс. ریحانه (Reyhâne), из араб. ريحانة (raiHaana) ‘базилик’.

Райхана (женское имя)


бикте

Происходит от др.-тюрк. beklig „запертый“, от bek „замо́к, запор, затвор“.

вост.-башк. запертый, заблокированный, замкнутый

запертый, заблокированный, замкнутый


бикле

запертый, заблокированный, замкнутый


ҡымыҙ

ҡымыҙ (nominative singular)
ҡымыҙҙың (singular)
ҡымыҙға (dative singular)
ҡымыҙҙы (accusative singular)
ҡымыҙҙа (singular)
ҡымыҙҙан (singular)

Происходит от общекыпчакск. *qïmïz «кумыс» (ср. др.-тюрк. qïmïz — то же), восходит к пратюркск. *Kumɨŕ «кумыс».


ҡаймаҡ

ҡаймаҡ (nominative singular)
ҡаймаҡтар (nominative plural)
ҡаймаҡтың (singular)
ҡаймаҡтарҙың (plural)
ҡаймаҡҡа (dative singular)
ҡаймаҡтарға (dative plural)
ҡаймаҡты (accusative singular)
ҡаймаҡтарҙы (accusative plural)
ҡаймаҡта (singular)
ҡаймаҡтарҙа (plural)
ҡаймаҡтан (singular)
ҡаймаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

каймак, сливки, сметана


эремсек

эремсек (nominative singular)
эремсектәр (nominative plural)
эремсектең (singular)
эремсектәрҙең (plural)
эремсеккә (dative singular)
эремсектәргә (dative plural)
эремсекте (accusative singular)
эремсектәрҙе (accusative plural)
эремсектә (singular)
эремсектәрҙә (plural)
эремсектән (singular)
эремсектәрҙән (plural)

Происходит от ??

эремсекләнеү

Ближайшее родство

творог (творожный)


саҡ

саҡ (nominative singular)
саҡтар (nominative plural)
саҡтың (singular)
саҡтарҙың (plural)
саҡҡа (dative singular)
саҡтарға (dative plural)
саҡты (accusative singular)
саҡтарҙы (accusative plural)
саҡта (singular)
саҡтарҙа (plural)
саҡтан (singular)
саҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *čiāk «время, пора; точно, впору».

время, пора (в разн. знач.)


саҡ

разг. впору, как раз, самый раз

впору, как раз, самый раз


саҡ

Происходит от ??

еле, едва, чуть не

в сочет. с частицей ҡына немного


быуай

быуай (nominative singular)
быуайҙар (nominative plural)
быуайҙың (singular)
быуайҙарҙың (plural)
быуайға (dative singular)
быуайҙарға (dative plural)
быуайҙы (accusative singular)
быуайҙарҙы (accusative plural)
быуайҙа (singular)
быуайҙарҙа (plural)
быуайҙан (singular)
быуайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

вост.-башк. дед, старик

вост.-башк. дядя (старший брат отца или матери)

дядя (старший брат отца или матери)

вост.-башк. адъектив. старый

вост.-башк. пожилой мужчина (по отношению к жене и форма обращения к такому мужчине)


тәрилкә

тәрилкә (nominative singular)
тәрилкәләр (nominative plural)
тәрилкәнең (singular)
тәрилкәләрҙең (plural)
тәрилкәгә (dative singular)
тәрилкәләргә (dative plural)
тәрилкәне (accusative singular)
тәрилкәләрҙе (accusative plural)
тәрилкәлә (singular)
тәрилкәләрҙә (plural)
тәрилкәнән (singular)
тәрилкәләрҙән (plural)

Из русск. тарелка.


ябай

Происходит от ??

ябайлыҡ

Ближайшее родство

существительные

ябайланыу

Ближайшее родство

простой (в разн. знач.)

Яңғыраған һорауҙар бик тә урынлы, тик уларға ябай ғына яуап биреп булмаҫ.

Прозвучавшие вопросы весьма насущны, нопростых ответов на них дать не получится.

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

Это непростые цветы, а лекарственные травы.

ябай кеше

простой человек

нареч. просто


күстәнәс

күстәнәс (nominative singular)
күстәнәстәр (nominative plural)
күстәнәстең (singular)
күстәнәстәрҙең (plural)
күстәнәскә (dative singular)
күстәнәстәргә (dative plural)
күстәнәсте (accusative singular)
күстәнәстәрҙе (accusative plural)
күстәнәстә (singular)
күстәнәстәрҙә (plural)
күстәнәстән (singular)
күстәнәстәрҙән (plural)

Из русск. гостинец.


ҡороҡ

ҡороҡ (nominative singular)
ҡороҡтар (nominative plural)
ҡороҡтоң (singular)
ҡороҡтарҙың (plural)
ҡороҡҡа (dative singular)
ҡороҡтарға (dative plural)
ҡороҡто (accusative singular)
ҡороҡтарҙы (accusative plural)
ҡороҡта (singular)
ҡороҡтарҙа (plural)
ҡороҡтан (singular)
ҡороҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *ukruk «лассо, жердь с арканом», от которой в числе прочего произошли: башк. ҡороҡ «лассо», казахск. құрық «укрюк (шест с арканом для ловли пасущихся лошадей)», кирг. укурук «укрюк, укрючина», тат. корык, узб. qoʻruq (қўруқ) «аркан», хакас. урух «лассо», якутск. оҕуур «аркан», якутск. оҕурук «путы, оковы» и др.

ҡороҡлау

Ближайшее родство


ҡоҙоҡ

ҡоҙоҡ (nominative singular)
ҡоҙоҡтар (nominative plural)
ҡоҙоҡтоң (singular)
ҡоҙоҡтарҙың (plural)
ҡоҙоҡҡа (dative singular)
ҡоҙоҡтарға (dative plural)
ҡоҙоҡто (accusative singular)
ҡоҙоҡтарҙы (accusative plural)
ҡоҙоҡта (singular)
ҡоҙоҡтарҙа (plural)
ҡоҙоҡтан (singular)
ҡоҙоҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

колодец (колодезный)


ҡотоҡ

ҡотоҡ (nominative singular)
ҡотоҡтар (nominative plural)
ҡотоҡтоң (singular)
ҡотоҡтарҙың (plural)
ҡотоҡҡа (dative singular)
ҡотоҡтарға (dative plural)
ҡотоҡто (accusative singular)
ҡотоҡтарҙы (accusative plural)
ҡотоҡта (singular)
ҡотоҡтарҙа (plural)
ҡотоҡтан (singular)
ҡотоҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

диал. южн.-башк. колодец (колодезный)

колодец (колодезный)


ташҡын

ташҡын (nominative singular)
ташҡындар (nominative plural)
ташҡындың (singular)
ташҡындарҙың (plural)
ташҡынға (dative singular)
ташҡындарға (dative plural)
ташҡынды (accusative singular)
ташҡындарҙы (accusative plural)
ташҡында (singular)
ташҡындарҙа (plural)
ташҡындан (singular)
ташҡындарҙан (plural)

Происходит от глагола таш- «выходить из берегов, разливаться» + -ҡын.

ташыусы

Ближайшее родство

существительные

ташыу

Ближайшее родство

ташҡыныу

Ближайшее родство

половодье; разлив

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

В весеннееполоводье пострадали дома, (расположенные) близко к реке.

перен. прилив, подъём

прилив, подъём

адъектив., перен. пылкий, пламенный

пылкий, пламенный


тарафынан

Происходит от сущ. башк. тараф (в притяж. ф. 3 л. исх. п. выступает в роли послелога с основн. и род. п.).

послелог с основн. и род. п. со стороны кого-чего

со стороны кого-чего

Хөкүмәт тарафынан һаҡлана.

Охраняется государством.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.

Дети — благословение Божье.


буйынса

Происходит от ??

послелог с осн. п. в разн. знач. по, согласно, в соответствии с

по, согласно, в соответствии с

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

По обычаю, первое слово предоставляли самому уважаемому гостю.

Хәҙерге ғилми ҡараш буйынса, ғәләм Оло Шартлау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

Согласно современным научным воззрениям, Вселенная образовалась в результате Большого Взрыва.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

Согласно закону психологии, негативная информация оставляет более глубокий след в памяти и сохраняется дольше, чем позитивная.

«Ни өсөн уҡыусы...», 25-03-2011 гг. // «Киске Өфө»

Ни өсөн уҡыусы...

Күптәр, төрлө дарыу йотҡансы халыҡ медицинаһы буйынса үләндәр менән дауаланыу файҙалыраҡ, ти.

Многие считают, что лечиться травамив соответствии с народной медициной полезнее, чем глотать разные таблетки.

«Организмығыҙға тейешле иғтибар бирегеҙ!», 07-07-2009 гг. // «Йәшлек»

Организмығыҙға тейешле иғтибар бирегеҙ!

Белорет районы майҙаны буйынса республикала беренсе урын алып тора.

Белорецкий район занимает первое место в республикепо площади.

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

Атмосферное давление 750 мм ртутного столба.


белешмә

bɪ̞.lɪ̞ʃ.ˈmæ

белешмә (nominative singular)
белешмәләр (nominative plural)
белешмәнең (singular)
белешмәләрҙең (plural)
белешмәгә (dative singular)
белешмәләргә (dative plural)
белешмәне (accusative singular)
белешмәләрҙе (accusative plural)
белешмәлә (singular)
белешмәләрҙә (plural)
белешмәнән (singular)
белешмәләрҙән (plural)

Составное из башк. белешеү «справляться, узнавать» + -мә.

справка; сведения

адъектив. справочный


ҡарт

ҡарт (nominative singular)
ҡарттар (nominative plural)
ҡарттың (singular)
ҡарттарҙың (plural)
ҡартҡа (dative singular)
ҡарттарға (dative plural)
ҡартты (accusative singular)
ҡарттарҙы (accusative plural)
ҡартта (singular)
ҡарттарҙа (plural)
ҡарттан (singular)
ҡарттарҙан (plural)

От др.-тюрк. qart «старик», связано с др.-тюрк. qarï «старый». Возможно оба происходят от гл. корня *qar- «стареть».

ҡартлыҡ

Ближайшее родство

существительные

старик, старец

Борон-борон заманда йәшәгән ти ҡарт менән ҡарсыҡ.

В давние-давние времена жили-былистарик и старуха.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

Старик долго смотрел на деревенскую улицу, держась за забор.

адъектив. старый, пожилой

старый, пожилой

Ҡарт ҡыҙ.

Старая дева.

Ҡарт имән.

адъектив. старый, старческий

старый, старческий


ҡитға

ҡитға (nominative singular)
ҡитғалар (nominative plural)
ҡитғаның (singular)
ҡитғаларҙың (plural)
ҡитғаға (dative singular)
ҡитғаларға (dative plural)
ҡитғаны (accusative singular)
ҡитғаларҙы (accusative plural)
ҡитғала (singular)
ҡитғаларҙа (plural)
ҡитғанан (singular)
ҡитғаларҙан (plural)

Из араб. قطعة (qiṭʿa) ‘кусок, часть, фрагмент’.

континент, материк, часть света

филол. китга (короткое стихотворение в восточной поэзии)


арҡаһында

Происходит от ??

из-за, в силу, вследствие

Минең күҙ алдымда ғына ошо эскелек арҡаһында күпме ғаилә тарҡалды.

Только на моих глазах довольно много семей распалосьиз-за алкоголизма.


ҡайҙан

Происходит от праформы *qaydan «откуда», из пратюркск. *ka- (вопросительная частица) + -dan (формант аблатива).

мест. вопр. откуда

нареч. откуда, откуда-то

откуда, откуда-то


оро

оро (nominative singular)
оролар (nominative plural)
ороноң (singular)
ороларҙың (plural)
ороға (dative singular)
ороларға (dative plural)
ороно (accusative singular)
ороларҙы (accusative plural)
орола (singular)
ороларҙа (plural)
оронан (singular)
ороларҙан (plural)

Происходит от ??

ботан. нарост, кап, выплывок (на дереве)

нарост, кап, выплывок (на дереве)

шишка, опухоль (незлокачественная)


оро

Происходит от ??

диал. вост.-башк. колодец (колодезный)

колодец (колодезный)


ҡором

ҡором (nominative singular)
ҡоромдоң (singular)
ҡоромға (dative singular)
ҡоромдо (accusative singular)
ҡоромда (singular)
ҡоромдан (singular)

Происходит от пратюркск. *kurum «сажа, копоть», от которой в числе прочего произошли: башк. ҡором, казахск. құрым, кирг. курум, карач.-балк. къурум, кр.-тат. qurum, кумыкск. къурум, ногайск. курым, тат. корым, тур. kurum, узб. qurum, хакас. хурун, чувашск. хӑрӑм, якутск. курунньук и др.

сажа, копоть


тынсыу

Происходит от ??

душный, затхлый, спёртый

субстантивир. духота

предик. душно


археологик

археологический


ҡурҡыуһыҙ

бесстрашный, неустрашимый


ҡыйыу

бесстрашный, неустрашимый


Баймаҡ

Баймаҡ (nominative singular)
Баймаҡтар (nominative plural)
Баймаҡтың (singular)
Баймаҡтарҙың (plural)
Баймаҡҡа (dative singular)
Баймаҡтарға (dative plural)
Баймаҡты (accusative singular)
Баймаҡтарҙы (accusative plural)
Баймаҡта (singular)
Баймаҡтарҙа (plural)
Баймаҡтан (singular)
Баймаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

Баймак (город в Башкортостане)


Рәсәй империяһы

истор. Российская империя

Российская империя


ҡул сәғәте

ˈquɫ.sæ.ʁæ.ˈtɪ̞

наручные часы

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

В наши днинаручные часы показывают не только время, но и статус человека (=владельца).


Дәүләкән

BA-Дәүләкән.ogg

Дәүләкән (nominative singular)
Дәүләкәндәр (nominative plural)
Дәүләкәндең (singular)
Дәүләкәндәрҙең (plural)
Дәүләкәнгә (dative singular)
Дәүләкәндәргә (dative plural)
Дәүләкәнде (accusative singular)
Дәүләкәндәрҙе (accusative plural)
Дәүләкәндә (singular)
Дәүләкәндәрҙә (plural)
Дәүләкәндән (singular)
Дәүләкәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

Давлеканово (город в Башкортостане)


яғыулыҡ

jɑ.ʁɯ̞w.ˈɫɯ̞q

яғыулыҡ (nominative singular)
яғыулыҡтар (nominative plural)
яғыулыҡтың (singular)
яғыулыҡтарҙың (plural)
яғыулыҡҡа (dative singular)
яғыулыҡтарға (dative plural)
яғыулыҡты (accusative singular)
яғыулыҡтарҙы (accusative plural)
яғыулыҡта (singular)
яғыулыҡтарҙа (plural)
яғыулыҡтан (singular)
яғыулыҡтарҙан (plural)

От гл. башк. яғыу «растапливать, топить» + формант башк. -лыҡ «аффикс абстракции, множества, группы объектов».

яғыу

Ближайшее родство

топливо (топливный)

Мотор яғыулығы.

Моторноетопливо.


Советтар Союзы

Из русск. Советский Союз.

истор. Советский Союз

Советский Союз

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

Во временаСоветского Союза государственном флагом было признано красное знамя с изображением серпа и молота.


күпселек

ˈkʏp.sɪ̞ˌlɪ̞k ~ kʏp.sɪ̞ˈlɪ̞k

күпселек (nominative singular)
күпселектәр (nominative plural)
күпселектең (singular)
күпселектәрҙең (plural)
күпселеккә (dative singular)
күпселектәргә (dative plural)
күпселекте (accusative singular)
күпселектәрҙе (accusative plural)
күпселектә (singular)
күпселектәрҙә (plural)
күпселектән (singular)
күпселектәрҙән (plural)

большинство, бо́льшая, преобладающая часть

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

В башкирском языке ударение вбольшинстве случаев падает на последний слог.

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Большую часть территории Туркменистана занимает пустыня Каракумы.


ҡәйнә

ҡәйнә (nominative singular)
ҡәйнәләр (nominative plural)
ҡәйнәнең (singular)
ҡәйнәләрҙең (plural)
ҡәйнәгә (dative singular)
ҡәйнәләргә (dative plural)
ҡәйнәне (accusative singular)
ҡәйнәләрҙе (accusative plural)
ҡәйнәлә (singular)
ҡәйнәләрҙә (plural)
ҡәйнәнән (singular)
ҡәйнәләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. *qayїnana ~ *qayїnene «свекровь; тёща», из пратюркск. *kādɨn «свойственник» + *eńe / *ana «мать».


туңдырма

туңдырма (nominative singular)
туңдырмалар (nominative plural)
туңдырманың (singular)
туңдырмаларҙың (plural)
туңдырмаға (dative singular)
туңдырмаларға (dative plural)
туңдырманы (accusative singular)
туңдырмаларҙы (accusative plural)
туңдырмала (singular)
туңдырмаларҙа (plural)
туңдырманан (singular)
туңдырмаларҙан (plural)

От гл. туңдыр- «морозить, замораживать» + формант -ма «аффикс существительного получившегося вещества». Калька с османск. طوڭدیرمه (toñdïrma) «мороженое».

Туңдырма яратмаған бала була микән?

Есть ли ребёнок, который не любитмороженое?


Бөйөк Ватан һуғышы

Калька с русск. Великая Отечественная война.

истор. Великая Отечественная война

Великая Отечественная война

Барлығы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостандан фронтҡа 710 мең кеше китә, шуларҙың 300 мең самаһы фронтта һәләк була.

Всего в годыВеликой Отечественной войны из Башкирии на фронт ушли более 710 тысяч человек, из них около 300 тысяч человек погибло на фронтах войны.

Бөйөк Ватан һуғышының батырҙарына арналған кисә.

Вечер, посвященный героямВеликой Отечественной войны.


йәйен

Общетюркское; пратюркск. *jāj-ɨn «летом», восходит к пратюркск. *jāj «лето; весна». Ср. тат. җәен.

йәй

Ближайшее родство

существительные


йәйен

йәйен (nominative singular)
йәйендәр (nominative plural)
йәйендең (singular)
йәйендәрҙең (plural)
йәйенгә (dative singular)
йәйендәргә (dative plural)
йәйенде (accusative singular)
йәйендәрҙе (accusative plural)
йәйендә (singular)
йәйендәрҙә (plural)
йәйендән (singular)
йәйендәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jājɨn «сом; лосось, сёмга», от которой в числе прочего произошли: башк. йәйен, казахск. жайын, кирг. жайын, кумыкск. яйын, ногайск. яйын, тат. җәен, чувашск. çуйăн и др.

йәйенлек

Ближайшее родство

существительные


Башҡортостан Республикаһы

офиц. Республика Башкортостан

Республика Башкортостан

ru-Башҡортостан_Республикаһы-ba-phrase-qWg75MBY


ҡырғаяҡ

ҡырғаяҡ (nominative singular)
ҡырғаяҡтар (nominative plural)
ҡырғаяҡтың (singular)
ҡырғаяҡтарҙың (plural)
ҡырғаяҡҡа (dative singular)
ҡырғаяҡтарға (dative plural)
ҡырғаяҡты (accusative singular)
ҡырғаяҡтарҙы (accusative plural)
ҡырғаяҡта (singular)
ҡырғаяҡтарҙа (plural)
ҡырғаяҡтан (singular)
ҡырғаяҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

ҡырҡырға

Ближайшее родство


яһаҡ

яһаҡ (nominative singular)
яһаҡтар (nominative plural)
яһаҡтың (singular)
яһаҡтарҙың (plural)
яһаҡҡа (dative singular)
яһаҡтарға (dative plural)
яһаҡты (accusative singular)
яһаҡтарҙы (accusative plural)
яһаҡта (singular)
яһаҡтарҙа (plural)
яһаҡтан (singular)
яһаҡтарҙан (plural)

Из монг. засаг ‘власть’ (ср.-монг. ᠵᠠᠰᠠᠭ (ǰasag)).

яһаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

истор. ясак, подать; дань (ясачный, податной)

ясак, подать; дань (ясачный, податной)


яһаҡ

Происходит от ??

яһаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

яһаҡлау

Ближайшее родство

адъектив. зарядный


Европа берләшмәһе

полит. Европейский союз

Европейский союз


хәл-әхүәл

самочувствие


ҡойо

ҡойо (nominative singular)
ҡойолар (nominative plural)
ҡойоноң (singular)
ҡойоларҙың (plural)
ҡойоға (dative singular)
ҡойоларға (dative plural)
ҡойоно (accusative singular)
ҡойоларҙы (accusative plural)
ҡойола (singular)
ҡойоларҙа (plural)
ҡойонан (singular)
ҡойоларҙан (plural)

Происходит от ??

колодец (колодезный)


һәйбәт

Из араб. هيبة (hayba) ‘достоинство, престиж’.

славный, хороший (хорошо)


тәржемәсе

tær.ʒɪ̞.mæ.ˈsɪ̞

тәржемәсе (nominative singular)
тәржемәселәр (nominative plural)
тәржемәсенең (singular)
тәржемәселәрҙең (plural)
тәржемәсегә (dative singular)
тәржемәселәргә (dative plural)
тәржемәсене (accusative singular)
тәржемәселәрҙе (accusative plural)
тәржемәселә (singular)
тәржемәселәрҙә (plural)
тәржемәсенән (singular)
тәржемәселәрҙән (plural)

Происходит от сущ. башк. тәржемә «перевод» + формант -се (аффикс со знач. «производитель действия; профессия»).

тәржемә

Ближайшее родство

существительные

тәржемәселек

Ближайшее родство

существительные

переводчик; переводчица


етәр

Происходит от гл. башк. етеү «хватать, быть достаточным».

довольно, достаточно, по́лно, хватит


ҡарсыға

ҡарсыға (nominative singular)
ҡарсығалар (nominative plural)
ҡарсығаның (singular)
ҡарсығаларҙың (plural)
ҡарсығаға (dative singular)
ҡарсығаларға (dative plural)
ҡарсығаны (accusative singular)
ҡарсығаларҙы (accusative plural)
ҡарсығала (singular)
ҡарсығаларҙа (plural)
ҡарсығанан (singular)
ҡарсығаларҙан (plural)

Происходит от *qarčïğa(y) «ястреб», из монг. (ср. монг. харцага, монг. харцгай «ястреб»), кот. в свою очередь является ранним заимствованием из тюркск. *qartïğa (ср. хакас. хартыға, тувинск. хартыга «сокол, ястреб»).

орнитол. ястреб (ястребиный)

ястреб (ястребиный)


насар

Из перс. ناچار (nâčâr)

дурной, плохой, скверный (плохо, дурно, скверно)


тәржемә

тәржемә (nominative singular)
тәржемәләр (nominative plural)
тәржемәнең (singular)
тәржемәләрҙең (plural)
тәржемәгә (dative singular)
тәржемәләргә (dative plural)
тәржемәне (accusative singular)
тәржемәләрҙе (accusative plural)
тәржемәлә (singular)
тәржемәләрҙә (plural)
тәржемәнән (singular)
тәржемәләрҙән (plural)

Из перс. ترجمه (tarjome) ‘перевод’, далее из араб. ترجمة (tarjama) ‘перевод’.

тәржемәсе

Ближайшее родство

существительные

тәржемәселек

Ближайшее родство

существительные

тәржемәләү

Ближайшее родство

Һүҙмә-һүҙ тәржемә.

Дословныйперевод.


өсҡат

ботан. бузина (Sambucus)


мәрүәр

ботан. бузина (Sambucus)


йөҙтүбән

ˌjʏ̞ð.tʏ.ˈbæn

ˌjʏ̞ð.tʏ.ˈβæn

Составное из башк. йөҙ «лицо» + башк. түбән «низ».

ничком, лицом вниз


яғалбай

яғалбай (nominative singular)
яғалбайҙар (nominative plural)
яғалбайҙың (singular)
яғалбайҙарҙың (plural)
яғалбайға (dative singular)
яғалбайҙарға (dative plural)
яғалбайҙы (accusative singular)
яғалбайҙарҙы (accusative plural)
яғалбайҙа (singular)
яғалбайҙарҙа (plural)
яғалбайҙан (singular)
яғалбайҙарҙан (plural)

Происходит от ??


алдынғы

ɑɫ.dɯ̞ŋ.ˈɢɯ̞

Происходит от ??

советск. передовой (передовик, ударник)

передовой (передовик, ударник)

Алдынғы тракторист.

Передовой тракторист.

прогрессивный, передовой

Алдынғы йәмғиәт.

Прогрессивное общество.


тойғо

тойғо (nominative singular)
тойғолар (nominative plural)
тойғоноң (singular)
тойғоларҙың (plural)
тойғоға (dative singular)
тойғоларға (dative plural)
тойғоно (accusative singular)
тойғоларҙы (accusative plural)
тойғола (singular)
тойғоларҙа (plural)
тойғонан (singular)
тойғоларҙан (plural)

Происходит от ??

тойғоло

Ближайшее родство

прилагательные

чувство; эмоция

ощущение, чувство, чутьё


хәрби

Из араб. حربي (ḥarbiyy) ‘военный’.

хәрби-диңгеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

хәрбиләшеү

Ближайшее родство

хәрбиләштереү

Ближайшее родство

военный; воинский

боевой, строевой

в сложн. сл. переводится компонентом военно-, воен-


хис

хис (nominative singular)
хистәр (nominative plural)
хистең (singular)
хистәрҙең (plural)
хискә (dative singular)
хистәргә (dative plural)
хисте (accusative singular)
хистәрҙе (accusative plural)
хистә (singular)
хистәрҙә (plural)
хистән (singular)
хистәрҙән (plural)

Из араб. حس (ḥiss) ‘ощущение’

чувство, ощущение; эмоция

Яуаплылыҡ хисе.

Чувство ответственности.


ботаҡ

ботаҡ (nominative singular)
ботаҡтар (nominative plural)
ботаҡтың (singular)
ботаҡтарҙың (plural)
ботаҡҡа (dative singular)
ботаҡтарға (dative plural)
ботаҡты (accusative singular)
ботаҡтарҙы (accusative plural)
ботаҡта (singular)
ботаҡтарҙа (plural)
ботаҡтан (singular)
ботаҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. butaq «ветвь, ветка».

ботаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

ботаҡланыу

Ближайшее родство

ветвь, ветка; сук, сучок


аҫҡа

Происходит от ??


май шәм

Из башк. май + башк. шәм.

свеча, свечка


шырлыҡ

шырлыҡ (nominative singular)
шырлыҡтар (nominative plural)
шырлыҡтың (singular)
шырлыҡтарҙың (plural)
шырлыҡҡа (dative singular)
шырлыҡтарға (dative plural)
шырлыҡты (accusative singular)
шырлыҡтарҙы (accusative plural)
шырлыҡта (singular)
шырлыҡтарҙа (plural)
шырлыҡтан (singular)
шырлыҡтарҙан (plural)

Происходит от прил. башк. шыр «непроходимый, густой» + формант -лыҡ «аффикс абстракции».

шыр

Ближайшее родство

прилагательные

дебри, пуща, чаща, чащоба


пәрҙә

пәрҙә (nominative singular)
пәрҙәләр (nominative plural)
пәрҙәнең (singular)
пәрҙәләрҙең (plural)
пәрҙәгә (dative singular)
пәрҙәләргә (dative plural)
пәрҙәне (accusative singular)
пәрҙәләрҙе (accusative plural)
пәрҙәлә (singular)
пәрҙәләрҙә (plural)
пәрҙәнән (singular)
пәрҙәләрҙән (plural)

Из перс. پرده (parde) ‘штора; завеса’.

занавеска, занавесь, штора; ширма (занавесочный; шторный)

театр. действие


электрсы

электрик, электромонтёр


теҙген

теҙген (nominative singular)
теҙгендәр (nominative plural)
теҙгендең (singular)
теҙгендәрҙең (plural)
теҙгенгә (dative singular)
теҙгендәргә (dative plural)
теҙгенде (accusative singular)
теҙгендәрҙе (accusative plural)
теҙгендә (singular)
теҙгендәрҙә (plural)
теҙгендән (singular)
теҙгендәрҙән (plural)

Происходит от ??

повод; поводья


йүгән

йүгән (nominative singular)
йүгәндәр (nominative plural)
йүгәндең (singular)
йүгәндәрҙең (plural)
йүгәнгә (dative singular)
йүгәндәргә (dative plural)
йүгәнде (accusative singular)
йүгәндәрҙе (accusative plural)
йүгәндә (singular)
йүгәндәрҙә (plural)
йүгәндән (singular)
йүгәндәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jügen «узда, уздечка».

узда, уздечка


өйгә эш

домашняя работа, домашнее задание

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

А сейчас, пожалуйста, откройте свои дневники и запишитедомашнюю работу.

Дәресте көндәгесә өйгә эште тикшереүҙән башлайбыҙ.

Как всегда, начинаем урок с проверкидомашнего задания.