һүҙ төркөмө

ˈhʏð.tʏ̞r.kʏ̞.ˌmʏ̞

Регулярная изафетная конструкция; см. һүҙ и төркөм. Аналоги в других языках: кирг. сөз түркүмү, узб. so'z turkumi.

грам. часть речи


шешеү

мед. воспалительный

воспалительный


кәбеҫтә

кәбеҫтә (nominative singular)
кәбеҫтәләр (nominative plural)
кәбеҫтәнең (singular)
кәбеҫтәләрҙең (plural)
кәбеҫтәгә (dative singular)
кәбеҫтәләргә (dative plural)
кәбеҫтәне (accusative singular)
кәбеҫтәләрҙе (accusative plural)
кәбеҫтәлә (singular)
кәбеҫтәләрҙә (plural)
кәбеҫтәнән (singular)
кәбеҫтәләрҙән (plural)

От русск. капуста.


сәйәсәт

сәйәсәт (nominative singular)
сәйәсәттәр (nominative plural)
сәйәсәттең (singular)
сәйәсәттәрҙең (plural)
сәйәсәткә (dative singular)
сәйәсәттәргә (dative plural)
сәйәсәтте (accusative singular)
сәйәсәттәрҙе (accusative plural)
сәйәсәттә (singular)
сәйәсәттәрҙә (plural)
сәйәсәттән (singular)
сәйәсәттәрҙән (plural)

От арабск. سياسة «политика».

Иҡтисади сәйәсәт.

Экономическая политика.

Тел сәйәсәте.

Языковая политика.


иҫке

Др.-тюрк. *eski "старый".

иҫке-моҫҡо

Ближайшее родство

существительные

иҫкереү

Ближайшее родство

Ҡағыҙ үҫемлектәрҙән, икенсел сеймалдан, иҫке сепрәктәрҙән, макулатуранан эшләнә.

Бумага производится из растений, вторичного сырья, старого тряпья, макулатуры.


ғибәҙәтхана

ɢɨ̯i.bæ.ðæt.χä.ˈnä

ғибәҙәтхана (nominative singular)
ғибәҙәтханалар (nominative plural)
ғибәҙәтхананың (singular)
ғибәҙәтханаларҙың (plural)
ғибәҙәтханаға (dative singular)
ғибәҙәтханаларға (dative plural)
ғибәҙәтхананы (accusative singular)
ғибәҙәтханаларҙы (accusative plural)
ғибәҙәтханала (singular)
ғибәҙәтханаларҙа (plural)
ғибәҙәтхананан (singular)
ғибәҙәтханаларҙан (plural)

Сложение основ: башк. ғибәҙәт «молебен» + формант башк. -хана «дом, здание». Когнаты: узб. ibodatxona.

ғибәҙәт

Ближайшее родство

существительные

религ. храм; молельня; молитвенный дом (в любой религии или духовной практики)


йондоҙнамә

jʊ̞n.dʊ̞ð.näˈmæ

йондоҙнамә (nominative singular)
йондоҙнамәләр (nominative plural)
йондоҙнамәнең (singular)
йондоҙнамәләрҙең (plural)
йондоҙнамәгә (dative singular)
йондоҙнамәләргә (dative plural)
йондоҙнамәне (accusative singular)
йондоҙнамәләрҙе (accusative plural)
йондоҙнамәлә (singular)
йондоҙнамәләрҙә (plural)
йондоҙнамәнән (singular)
йондоҙнамәләрҙән (plural)

Составное из башк. йондоҙ «звезда» + -намә, от перс. نامه (nâme) «книга». Первоначальное значение — «астрологическая книга».

Аҙналыҡ йондоҙнамә.

Гороскоп на неделю.

устар. астрологическая книга или трактат

астрологическая книга или трактат


аҡбур

аҡбур (nominative singular)
аҡбурҙар (nominative plural)
аҡбурҙың (singular)
аҡбурҙарҙың (plural)
аҡбурға (dative singular)
аҡбурҙарға (dative plural)
аҡбурҙы (accusative singular)
аҡбурҙарҙы (accusative plural)
аҡбурҙа (singular)
аҡбурҙарҙа (plural)
аҡбурҙан (singular)
аҡбурҙарҙан (plural)

От башк. аҡ «белый» (восходит к пратюркск. *āk «белый») + башк. бур «мел» (восходит к пратюркск. *bōr «мел; земля, глина»).

мел (минерал)


тәхет

тәхет (nominative singular)
тәхеттәр (nominative plural)
тәхеттең (singular)
тәхеттәрҙең (plural)
тәхеткә (dative singular)
тәхеттәргә (dative plural)
тәхетте (accusative singular)
тәхеттәрҙе (accusative plural)
тәхеттә (singular)
тәхеттәрҙә (plural)
тәхеттән (singular)
тәхеттәрҙән (plural)

От перс. تخت (taxt) «трон».

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған,// дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

На золотом троне сидела дочь падишаха; её трон держали с четырёх сторон четыре невольника.

«Урал-батыр»

Урал-батыр


ултырғыс

uɫ.tɯ̞r.ˈʁɯ̞s

ултырғыс (nominative singular)
ултырғыстар (nominative plural)
ултырғыстың (singular)
ултырғыстарҙың (plural)
ултырғысҡа (dative singular)
ултырғыстарға (dative plural)
ултырғысты (accusative singular)
ултырғыстарҙы (accusative plural)
ултырғыста (singular)
ултырғыстарҙа (plural)
ултырғыстан (singular)
ултырғыстарҙан (plural)


алкоголһеҙ

безалкогольный


яңаҡ

яңаҡ (nominative singular)
яңаҡтар (nominative plural)
яңаҡтың (singular)
яңаҡтарҙың (plural)
яңаҡҡа (dative singular)
яңаҡтарға (dative plural)
яңаҡты (accusative singular)
яңаҡтарҙы (accusative plural)
яңаҡта (singular)
яңаҡтарҙа (plural)
яңаҡтан (singular)
яңаҡтарҙан (plural)


туҡыу

туҡыусы

Ближайшее родство

существительные

туҡыусылыҡ

Ближайшее родство

существительные

туҡыма

Ближайшее родство

существительные


тәьҫирләнеү

умиление, растроганность


ҡойон

ҡойон (nominative singular)
ҡойондар (nominative plural)
ҡойондоң (singular)
ҡойондарҙың (plural)
ҡойонға (dative singular)
ҡойондарға (dative plural)
ҡойондо (accusative singular)
ҡойондарҙы (accusative plural)
ҡойонда (singular)
ҡойондарҙа (plural)
ҡойондан (singular)
ҡойондарҙан (plural)

вихрь, смерч, торнадо, ураган; ливень

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Около 18 часов вечера на селоКрасноусольское обрушился ураган с сильным ветром и выпал град размером с большой палец.

перен. ливень, шквал

ливень, шквал


яралғы

биол. зародыш, эмбрион

зародыш, эмбрион


алыу

матем. вычитание


һыҙыҡ

һыҙыҡ (nominative singular)
һыҙыҡтар (nominative plural)
һыҙыҡтың (singular)
һыҙыҡтарҙың (plural)
һыҙыҡҡа (dative singular)
һыҙыҡтарға (dative plural)
һыҙыҡты (accusative singular)
һыҙыҡтарҙы (accusative plural)
һыҙыҡта (singular)
һыҙыҡтарҙа (plural)
һыҙыҡтан (singular)
һыҙыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

линия, черта

Офоҡ һыҙығы.

Линия горизонта.

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

Гости произносят считалку и делятся на две группы; посередине чертитсячерта.

«Балалар өсөн махсус сығарылыш», 22-06-2009 гг. // «Йәшлек»

Балалар өсөн махсус сығарылыш

полоса, полоска


сыйырсыҡ

sɯ̞.jɯ̞r.ˈsɯ̞q

сыйырсыҡ (nominative singular)
сыйырсыҡтар (nominative plural)
сыйырсыҡтың (singular)
сыйырсыҡтарҙың (plural)
сыйырсыҡҡа (dative singular)
сыйырсыҡтарға (dative plural)
сыйырсыҡты (accusative singular)
сыйырсыҡтарҙы (accusative plural)
сыйырсыҡта (singular)
сыйырсыҡтарҙа (plural)
сыйырсыҡтан (singular)
сыйырсыҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *sɨgɨrčɨk «скворец», от которой в числе прочего произошли: азерб. sığırçın, баш. сыйырсыҡ, тат. сыерчык, киргизск. чыйырчык, крымск.-тат. sıyırcıq, турецк. sığırcık и др.

орнитол. скворец

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Такие мелкие птицы, какскворец, воробей, трясогузка очень активно собирают садовых вредителей.

Сыйырсыҡтар әлегә күп һайрамаҫ — балалары сыҡҡан.

Скворцы сейчас не будут много петь — у них вылупились птенцы.


бейә

бейә (nominative singular)
бейәләр (nominative plural)
бейәнең (singular)
бейәләрҙең (plural)
бейәгә (dative singular)
бейәләргә (dative plural)
бейәне (accusative singular)
бейәләрҙе (accusative plural)
бейәлә (singular)
бейәләрҙә (plural)
бейәнән (singular)
бейәләрҙән (plural)

зоол. кобыла

Малай бейәнең ялына йәбеште лә "на-на" тип ҡыуалай башланы.

Мальчик вцепился в гриву кобылы и стал (её) понукать.


зат

зат (nominative singular)
заттар (nominative plural)
заттың (singular)
заттарҙың (plural)
затҡа (dative singular)
заттарға (dative plural)
затты (accusative singular)
заттарҙы (accusative plural)
затта (singular)
заттарҙа (plural)
заттан (singular)
заттарҙан (plural)

От араб. ذات (ḏāt) ‘предмет обладания; сущность, существо, субъект; личность’.

род, родословие, родословная; племя, происхождение

род, порода, племя

Ир заты.

Ҡатын-ҡыҙ заты.

суть, сущность, ценность

личность, человек, особа

лингв. лицо (личный)

лицо (личный)

Беренсе зат.

Икенсе зат.

Зат менән үҙгәреү.

Изменение полицам.

Зат алмашы.

Личное местоимение.

Зат ялғауы.

Личное окончание.

вещь; материя; вещество


ҡыҫҡа

От др.-тюрк. qïsγa, qïsqa, восходит к пратюркск. *Kɨsga «короткий», восходит к пратюркск. *Kɨs- «давить, выжимать».

ҡыҫҡаһы

Ближайшее родство

вводные слова

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.

Рубашка с короткими рукавами.


әҙ

короткий, краткий, непродолжительный


серек

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

От одногогнилого яблока в коробке портятся остальные (яблоки).


ҡылау

анат. бельмо


күсәр

күсәр (nominative singular)
күсәрҙәр (nominative plural)
күсәрҙең (singular)
күсәрҙәрҙең (plural)
күсәргә (dative singular)
күсәрҙәргә (dative plural)
күсәрҙе (accusative singular)
күсәрҙәрҙе (accusative plural)
күсәрҙә (singular)
күсәрҙәрҙә (plural)
күсәрҙән (singular)
күсәрҙәрҙән (plural)

ось (осевой)


тыныслыҡ

tɯ.nɯ̞s.ˈɫɯ̞q

тыныслыҡ (nominative singular)
тыныслыҡтар (nominative plural)
тыныслыҡтың (singular)
тыныслыҡтарҙың (plural)
тыныслыҡҡа (dative singular)
тыныслыҡтарға (dative plural)
тыныслыҡты (accusative singular)
тыныслыҡтарҙы (accusative plural)
тыныслыҡта (singular)
тыныслыҡтарҙа (plural)
тыныслыҡтан (singular)
тыныслыҡтарҙан (plural)

От тыныс + аффикс -лыҡ «обладающий свойством».

тыныс

Ближайшее родство

существительные

покой, спокойствие; тишина


вибрион

микробиол. вибрион


Азамат

Азамат (nominative singular)
Азаматтар (nominative plural)
Азаматтың (singular)
Азаматтарҙың (plural)
Азаматҡа (dative singular)
Азаматтарға (dative plural)
Азаматты (accusative singular)
Азаматтарҙы (accusative plural)
Азаматта (singular)
Азаматтарҙа (plural)
Азаматтан (singular)
Азаматтарҙан (plural)

Из араб. عظمة (ʿaẓama(t)) ‘величие, величественность’.

Азамат (мужское имя)


ялтырау

искриться, сверкать


емелдәү

искриться, сверкать


осҡонланыу

искриться, сверкать


иңкеш

иңкеш (nominative singular)
иңкештәр (nominative plural)
иңкештең (singular)
иңкештәрҙең (plural)
иңкешкә (dative singular)
иңкештәргә (dative plural)
иңкеште (accusative singular)
иңкештәрҙе (accusative plural)
иңкештә (singular)
иңкештәрҙә (plural)
иңкештән (singular)
иңкештәрҙән (plural)

энтомол. шмель (шмелиный) (Bombus Latreille)


Симферополь

Происходит от :Шаблон:этимология:Симферополь

Симферополь (аналогично русскому слову)


дауа

дауа (nominative singular)
дауалар (nominative plural)
дауаның (singular)
дауаларҙың (plural)
дауаға (dative singular)
дауаларға (dative plural)
дауаны (accusative singular)
дауаларҙы (accusative plural)
дауала (singular)
дауаларҙа (plural)
дауанан (singular)
дауаларҙан (plural)

От араб. دواء (dawāʾ) ‘лекарство, медикамент; снадобье’

дауахана

Ближайшее родство

существительные

целебное средство, лекарство, снадобье

перен. средство, способ

средство, способ


арығанлыҡ

усталость, утомление, утомлённость


талсығыу

усталость, утомление, утомлённость


хәлһеҙлек

усталость, утомление, утомлённость


хәлһеҙләнеү

усталость, утомление, утомлённость


арыу

усталость, утомление, утомлённость


рәхимһеҙ

бесчеловечный


кешелекһеҙ

бесчеловечный


дары

дары (nominative singular)
дарылар (nominative plural)
дарының (singular)
дарыларҙың (plural)
дарыға (dative singular)
дарыларға (dative plural)
дарыны (accusative singular)
дарыларҙы (accusative plural)
дарыла (singular)
дарыларҙа (plural)
дарынан (singular)
дарыларҙан (plural)

От перс. دارو (dâru) ‘порох’. См. тж.дарыу.

Дарыңды ҡоро тот.

Держитесвой порох сухим.


аяуһыҙ

безжалостный, беспощадный, бесчеловечный, жестокий

нареч. безжалостно, беспощадно, бесчеловечно, жестоко


шәфҡәтһеҙ

бесчеловечный


ҡанһыҙ

бесчеловечный


умрау

анат. ключица


йыйыу

копить, собирать


янғын

jɑŋˈɢɯ̞n ~ jɑnˈʁɯ̞n

янғын (nominative singular)
янғындар (nominative plural)
янғындың (singular)
янғындарҙың (plural)
янғынға (dative singular)
янғындарға (dative plural)
янғынды (accusative singular)
янғындарҙы (accusative plural)
янғында (singular)
янғындарҙа (plural)
янғындан (singular)
янғындарҙан (plural)

От ян- + -ғын. Ср.: тат. янгын, кр.-тат. yanğın, тур. yangın.

яныу

Ближайшее родство

пожар (пожарный)

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

К сожалению, соседи слишком поздно заметилипожар.


ҡибла

ҡибла (nominative singular)
ҡибланың (singular)
ҡиблаға (dative singular)
ҡибланы (accusative singular)
ҡиблала (singular)
ҡибланан (singular)

От арабск. قبلة (qíbla).

религ. кибла; направление на Каабу, куда обращают свое лицо мусульмане во время молитвы

адъектив. южный


шантажлау

шантажировать


килеү

посещать, навещать


барыу

идти, двигаться


мәрйен

мәрйен (nominative singular)
мәрйендәр (nominative plural)
мәрйендең (singular)
мәрйендәрҙең (plural)
мәрйенгә (dative singular)
мәрйендәргә (dative plural)
мәрйенде (accusative singular)
мәрйендәрҙе (accusative plural)
мәрйендә (singular)
мәрйендәрҙә (plural)
мәрйендән (singular)
мәрйендәрҙән (plural)

Из араб. مرجان (marjān) или перс. مرجان (marjân).

адъектив. коралловый


эйәк

анат. подбородок


диңгеҙ

диңгеҙ (nominative singular)
диңгеҙҙәр (nominative plural)
диңгеҙҙең (singular)
диңгеҙҙәрҙең (plural)
диңгеҙгә (dative singular)
диңгеҙҙәргә (dative plural)
диңгеҙҙе (accusative singular)
диңгеҙҙәрҙе (accusative plural)
диңгеҙҙә (singular)
диңгеҙҙәрҙә (plural)
диңгеҙҙән (singular)
диңгеҙҙәрҙән (plural)

От пратюркск. *teŋiŕ «море», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. teŋiz «море», азерб. dəniz (дəниз; دنیز), башк. диңгеҙ, казахск. теңіз, карач.-балк. тенгиз, кирг. деңиз, кр.-тат. deñiz, кумыкск. денгиз, ногайск. тенъиз, османск. دڭز (deñiz), тат. диңгез, туркм. deňiz, тур. deniz, уйгурск. دېڭىز (dëngiz), узб. dengiz (денгиз), чувашск. тинӗс.

геогр. море (морской)

море (морской)

Каспий дингеҙе.

Каспийскоеморе.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

Спрей изготовленный на основеморской воды.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Архипелаги могут располагаться вморе отдельно или рядом с большими массивами суши.


турғай

турғай (nominative singular)
турғайҙар (nominative plural)
турғайҙың (singular)
турғайҙарҙың (plural)
турғайға (dative singular)
турғайҙарға (dative plural)
турғайҙы (accusative singular)
турғайҙарҙы (accusative plural)
турғайҙа (singular)
турғайҙарҙа (plural)
турғайҙан (singular)
турғайҙарҙан (plural)

От пратюркск. *torgaj «маленькая птица; жаворонок», от которой в числе прочего произошли: башк. турғай «воробей», казахск. торғай «воробей», кирг. торгой «жаворонок», кр.-тат. torğay «воробей», карач.-балк. торгъай «жаворонок», кумыкск. торгъай «воробей», ногайск. торгай «воробей», тат. тургай «жаворонок», тур. toygar, turgay «жаворонок», туркм. torğaý «жаворонок», узб. toʻrgʻay (тўрғай) «жаворонок» и др.

орнитол. воробей

Такие мелкие птицы, как скворец,воробей, трясогузка очень активно собирают садовых вредителей.

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

Есливоробей купается в пыли, то пойдёт дождь.


мейе

мейе (nominative singular)
мейеләр (nominative plural)
мейенең (singular)
мейеләрҙең (plural)
мейегә (dative singular)
мейеләргә (dative plural)
мейене (accusative singular)
мейеләрҙе (accusative plural)
мейелә (singular)
мейеләрҙә (plural)
мейенән (singular)
мейеләрҙән (plural)


ағым

ағым (nominative singular)
ағымдар (nominative plural)
ағымдың (singular)
ағымдарҙың (plural)
ағымға (dative singular)
ағымдарға (dative plural)
ағымды (accusative singular)
ағымдарҙы (accusative plural)
ағымда (singular)
ағымдарҙа (plural)
ағымдан (singular)
ағымдарҙан (plural)

От башк. ағыу «течь, литься» + -ым.

ағыу

Ближайшее родство

течение, поток; струя

поток, масса

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

Если обратим внимание на миграционныепотоки, то больше всего людей прибывает из Средней Азии, особенно из Узбекистана.

перен. течение, направление

течение, направление

Сәнғәттәге реалистик ағым.

Реалистическоенаправление в искусстве.

течение, ход


мөгөҙморон

мөгөҙморон (nominative singular)
мөгөҙморондар (nominative plural)
мөгөҙморондың (singular)
мөгөҙморондарҙың (plural)
мөгөҙморонға (dative singular)
мөгөҙморондарға (dative plural)
мөгөҙморонды (accusative singular)
мөгөҙморондарҙы (accusative plural)
мөгөҙморонда (singular)
мөгөҙморондарҙа (plural)
мөгөҙморондан (singular)
мөгөҙморондарҙан (plural)

От башк. мөғөҙ «рог, рога» и башк. морон «нос»

зоол. носорог


елек

елек (nominative singular)
електәр (nominative plural)
електең (singular)
електәрҙең (plural)
елеккә (dative singular)
електәргә (dative plural)
електе (accusative singular)
електәрҙе (accusative plural)
електә (singular)
електәрҙә (plural)
електән (singular)
електәрҙән (plural)

анат. костный мозг

костный мозг


ышаныс

ышаныс (nominative singular)
ышаныстар (nominative plural)
ышаныстың (singular)
ышаныстарҙың (plural)
ышанысҡа (dative singular)
ышаныстарға (dative plural)
ышанысты (accusative singular)
ышаныстарҙы (accusative plural)
ышаныста (singular)
ышаныстарҙа (plural)
ышаныстан (singular)
ышаныстарҙан (plural)

ышаныслы

Ближайшее родство

прилагательные

доверие, вера

Ә ышаныс юғалһа, уны яңынан яулау үтә ауыр.

А еслидоверие разрушено, завоевать его вновь крайне сложно.

надежда на кого-что; уверенность в ком-чём


теҙмә

перечень, список


ғилем

ғилем (nominative singular)
ғилемдәр (nominative plural)
ғилемдең (singular)
ғилемдәрҙең (plural)
ғилемгә (dative singular)
ғилемдәргә (dative plural)
ғилемде (accusative singular)
ғилемдәрҙе (accusative plural)
ғилемдә (singular)
ғилемдәрҙә (plural)
ғилемдән (singular)
ғилемдәрҙән (plural)

Из араб. علم (ʿilm) ‘знание; наука’.

ғилемле

Ближайшее родство

прилагательные

наука, знание

знание; познания


бөгөн

От др.-тюрк. *bügün «в этом году», от bu «этот» + kün «день».

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

Вчерашний другсегодня враг.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

На полках аптек Башкортостанасегодня не увидишь аспирина.


иҫәп

иҫәп (nominative singular)
иҫәптәр (nominative plural)
иҫәптең (singular)
иҫәптәрҙең (plural)
иҫәпкә (dative singular)
иҫәптәргә (dative plural)
иҫәпте (accusative singular)
иҫәптәрҙе (accusative plural)
иҫәптә (singular)
иҫәптәрҙә (plural)
иҫәптән (singular)
иҫәптәрҙән (plural)

численность, число, количество

подсчёт, расчёт

намерение, расчёт


йыш

Происходит от ??

нареч. часто

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

Мы, учителя,часто любим говорить ученикам: "Дневник — это ваше лицо."

нареч. густо


тиҙләтеү

торопить, ускорять что-либо, приближать наступление чего-либо


быраулау

бурить; сверлить


яралау

травмировать


йәрәхәтләү

травмировать


үтек

үтек (nominative singular)
үтектәр (nominative plural)
үтектең (singular)
үтектәрҙең (plural)
үтеккә (dative singular)
үтектәргә (dative plural)
үтекте (accusative singular)
үтектәрҙе (accusative plural)
үтектә (singular)
үтектәрҙә (plural)
үтектән (singular)
үтектәрҙән (plural)

От тюрк. *ütüɣ, тур. ütü – то же.


ярыҡ

ярыҡ (nominative singular)
ярыҡтар (nominative plural)
ярыҡтың (singular)
ярыҡтарҙың (plural)
ярыҡҡа (dative singular)
ярыҡтарға (dative plural)
ярыҡты (accusative singular)
ярыҡтарҙы (accusative plural)
ярыҡта (singular)
ярыҡтарҙа (plural)
ярыҡтан (singular)
ярыҡтарҙан (plural)

От общетюркск. формы *jaruq «щель, трещина»; восходит к пратюркск. *jār- «рассекать, раскалывать». Ср. казахск. жарық, тат. ярык, тур. yarık, туркм. ýaryk, узб. yoriq, etc.

щель, трещина, расщелина

Төпсөк иҙән ярығына төшөп китеп, баҙҙа ут тоҡанған.

Окурок упал сквозьщель в полу, (и) в подвале вспыхнул пожар.

адъектив. треснутый, треснувший, имеющий трещину, щель; расколотый, разбитый


кесерткән

кесерткән (nominative singular)
кесерткәндең (singular)
кесерткәнгә (dative singular)
кесерткәнде (accusative singular)
кесерткәндә (singular)
кесерткәндән (singular)

Происходит от ??

ботан. крапива (Urtica)


йәрәхәт

йәрәхәт (nominative singular)
йәрәхәттәр (nominative plural)
йәрәхәттең (singular)
йәрәхәттәрҙең (plural)
йәрәхәткә (dative singular)
йәрәхәттәргә (dative plural)
йәрәхәтте (accusative singular)
йәрәхәттәрҙе (accusative plural)
йәрәхәттә (singular)
йәрәхәттәрҙә (plural)
йәрәхәттән (singular)
йәрәхәттәрҙән (plural)

Происходит от арабск. جراحة.

перен. душевная боль, эмоциональная травма

душевная боль, эмоциональная травма


һөйәк

һөйәк (nominative singular)
һөйәктәр (nominative plural)
һөйәктең (singular)
һөйәктәрҙең (plural)
һөйәккә (dative singular)
һөйәктәргә (dative plural)
һөйәкте (accusative singular)
һөйәктәрҙе (accusative plural)
һөйәктә (singular)
һөйәктәрҙә (plural)
һөйәктән (singular)
һөйәктәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *siŋök «кость», от которой в числе прочего произошли: др.-тюркск. sӧŋük «кость», баш. һөйәк, казахск. сүйек, карач.-балкарск., кумыкск. сюек, каракалпак. su'yek, киргизск., тувинск. сөөк, крымск.-тат. süyek, ногайск. суьек, хакаск., южн.-алтайск. сӧӧк, тат. сөяк (söyäk), туркм. süňk, уйгурск. سۆڭەك (söngek), азерб. sümük, долганск. оӈуок, якутск. уҥуох и др.

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Муйнак (кличка собаки) проходил мимо моста скостью в зубах.

перен. останки человека

останки человека

Шунда ята батырҙың һөйәге.

Там лежатостанки героя.

ботан. косточка


бойҙай

бойҙай (nominative singular)
бойҙайҙың (singular)
бойҙайға (dative singular)
бойҙайҙы (accusative singular)
бойҙайҙа (singular)
бойҙайҙан (singular)

Происходит от пратюркск. *bogu-daj «пшеница», от которой в числе прочего произошли: др-тюрк. buγdaj, азерб. buğda, башкир. бойҙай, казахск. бидай, киргизск., южн.-алтайск. буудай, узбекск. bug'doy, турецк. buğday, туркменск. bugdaý и др.

ботан. пшеница

ужым бойҙайы

озимая пшеница

яҙғы бойҙай

яровая пшеница

адъектив. пшеничный

бойҙай икмәге

пшеничный хлеб

бойҙай оно

пшеничная мука


һыйыр

һыйыр (nominative singular)
һыйырҙар (nominative plural)
һыйырҙың (singular)
һыйырҙарҙың (plural)
һыйырға (dative singular)
һыйырҙарға (dative plural)
һыйырҙы (accusative singular)
һыйырҙарҙы (accusative plural)
һыйырҙа (singular)
һыйырҙарҙа (plural)
һыйырҙан (singular)
һыйырҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *sɨgɨr «корова», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. sıgır, башк. һыйыр, тат. сыер (sıyır), каракалп. sıyır (сыйыр), кр.-тат. sığır, sıyır, казахск. сиыр, кумыкск., ногайск. сыйыр, тур. sığır «крупный рогатый скот», туркм. sygyr (сыгыр), узб. sigir (сигир), урумск. сыгыр и др.

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Сколькокоров вы держите?

адъектив. коровий

Һыйыр һөтө.

Коровье молоко.


кәм

Из перс. کم (kam).


мөлкәт

имущество; собственность


йыуаса

йыуаса (nominative singular)
йыуасаның (singular)
йыуасаға (dative singular)
йыуасаны (accusative singular)
йыуасала (singular)
йыуасанан (singular)

Происходит от ??

этногр., кулин. юаса; башкирское блюдо, представляющее собой изделие из пресного теста, замешанного на яйцах, приготовленное во фритюре; подаётся к чаю


ашҡаҙан

ашҡаҙан (nominative singular)
ашҡаҙандың (singular)
ашҡаҙанға (dative singular)
ашҡаҙанды (accusative singular)
ашҡаҙанда (singular)
ашҡаҙандан (singular)

Происходит от ??

анат. желудок (желудочный)

желудок (желудочный)


еләк

еләк (nominative singular)
еләктәр (nominative plural)
еләктең (singular)
еләктәрҙең (plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative singular)
еләктәрҙе (accusative plural)
еләктә (singular)
еләктәрҙә (plural)
еләктән (singular)
еләктәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jegelek, от которой в числе прочего произошли: кыпчакск. jilek «ягода», баш. еләк, южн.-алтайск. jилек, карач.-балк. джилек, тат. җиләк, казахск. жидек и др. Сравнивают также со среднеармянск. ելակ (elak).

ягода (ягодный)


емеш

емеш (nominative singular)
емештәр (nominative plural)
емештең (singular)
емештәрҙең (plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative singular)
емештәрҙе (accusative plural)
емештә (singular)
емештәрҙә (plural)
емештән (singular)
емештәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jẹ̄miĺč «фрукт», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. jemiš, баш. емеш, кумыкск. емиш, киргизск. жемиш, тат. җимеш, казахск. жемiс, крымск.-тат., азерб., турецк. yemiş, хакаск. нимiс и др.

адъектив. плодовый, фруктовый

плодовый, фруктовый

перен. плод, продукт, результат

плод, продукт, результат


әҙерлекһеҙ

импровизировать


министрлыҡ

министрлыҡ (nominative singular)
министрлыҡтар (nominative plural)
министрлыҡтың (singular)
министрлыҡтарҙың (plural)
министрлыҡҡа (dative singular)
министрлыҡтарға (dative plural)
министрлыҡты (accusative singular)
министрлыҡтарҙы (accusative plural)
министрлыҡта (singular)
министрлыҡтарҙа (plural)
министрлыҡтан (singular)
министрлыҡтарҙан (plural)

От сущ. министр + аффикс -лыҡ.

министерство

Эске эштәр министрылығы.

Министерство внутренних дел.


импровизациялау

импровизировать


аталыҡ орлоғо

ɑ.tɑ.ˈɫɯ̞q.ʊ̞r.ɫʊ̞.ˌʁʊ̞

физиол. сперма, семя

сперма, семя


шеләгәй

Происходит от ??

слюна (слюнный)

адъектив. слюнявый


шайыҡ

шайыҡ (nominative singular)
шайыҡтың (singular)
шайыҡҡа (dative singular)
шайыҡты (accusative singular)
шайыҡта (singular)
шайыҡтан (singular)

Этимология затемнена. В других тюркских языках слово неизвестно.

слюна (слюнный)

адъектив. слюнявый


бәүел

бәүел (nominative singular)
бәүелдең (singular)
бәүелгә (dative singular)
бәүелде (accusative singular)
бәүелдә (singular)
бәүелдән (singular)

Происходит от арабск. بَوْل «моча».

моча (мочевой)

бәүел ҡыуығы

мочевой пузырь


мәней

мәней (nominative singular)
мәнейҙең (singular)
мәнейгә (dative singular)
мәнейҙе (accusative singular)
мәнейҙә (singular)
мәнейҙән (singular)

Происходит от арабск. مني «сперма, семя».

разг. сперма, семя

сперма, семя


елкән

елкән (nominative singular)
елкәндәр (nominative plural)
елкәндең (singular)
елкәндәрҙең (plural)
елкәнгә (dative singular)
елкәндәргә (dative plural)
елкәнде (accusative singular)
елкәндәрҙе (accusative plural)
елкәндә (singular)
елкәндәрҙә (plural)
елкәндән (singular)
елкәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

адъектив. парусный


аҡбуҙ

Происходит от ??

сизый; серый (о масти лошади)

Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Серый тулпар (крылатый конь) стремительно упал с неба, как падающая звезда.

«Урал-батыр»

Урал-батыр


Ҡыш бабай

ˌqɯʂ.bɑ.ˈβɑj

Составное из ҡыш «зима» + бабай «старик, дед».


Аҡбуҙат

Аҡбуҙат (nominative singular)
Аҡбуҙаттың (singular)
Аҡбуҙатҡа (dative singular)
Аҡбуҙатты (accusative singular)
Аҡбуҙатта (singular)
Аҡбуҙаттан (singular)

Составное из башк. аҡбуҙ «сизый» + башк. ат «конь, лошадь».

мифол. Акбузат; волшебный крылатый конь в башкирском фольклоре


Әҙәм

Әҙәм (nominative singular)
Әҙәмдәр (nominative plural)
Әҙәмдең (singular)
Әҙәмдәрҙең (plural)
Әҙәмгә (dative singular)
Әҙәмдәргә (dative plural)
Әҙәмде (accusative singular)
Әҙәмдәрҙе (accusative plural)
Әҙәмдә (singular)
Әҙәмдәрҙә (plural)
Әҙәмдән (singular)
Әҙәмдәрҙән (plural)

От арабск. آدم ('Ādam) «человек», далее из ивр. אָדָם, букв. «человек»; однокоренное со словами ивр. אדמה «земля» и אדום «красный».

әҙәм

Ближайшее родство

существительные

әҙәмсел

Ближайшее родство

прилагательные

религ. Адам (в авраамических религиях — первый человек, который был сотворён Богом, а в мусульманской традиции также и первый пророк)


дауам

дауам (nominative singular)
дауамдар (nominative plural)
дауамдың (singular)
дауамдарҙың (plural)
дауамға (dative singular)
дауамдарға (dative plural)
дауамды (accusative singular)
дауамдарҙы (accusative plural)
дауамда (singular)
дауамдарҙа (plural)
дауамдан (singular)
дауамдарҙан (plural)

Происходит от арабск. دوام (dawām).

дауамлы

Ближайшее родство

прилагательные

продолжительность


аҙаҡ

аҙаҡ (nominative singular)
аҙаҡтар (nominative plural)
аҙаҡтың (singular)
аҙаҡтарҙың (plural)
аҙаҡҡа (dative singular)
аҙаҡтарға (dative plural)
аҙаҡты (accusative singular)
аҙаҡтарҙы (accusative plural)
аҙаҡта (singular)
аҙаҡтарҙа (plural)
аҙаҡтан (singular)
аҙаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

Йыл аҙағы.

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

В конце урока учитель поблагодарил активно участвовавших детей.

результат, итог, исход, последствия

Аҙағы насар булмаһын.

Как бы это плохо не кончилось.


аҙаҡ

Происходит от ??

потом, после


Ер

Ер (nominative singular)
Ерҙең (singular)
Ергә (dative singular)
Ерҙе (accusative singular)
Ерҙә (singular)
Ерҙән (singular)

Происходит от ??

ер

Ближайшее родство

существительные

Земля (планета)

Ер ҡабығы.

Земная кора.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

Как известно, в Каменноугольном периоде наЗемле не было ни млекопитающих, ни птиц; в болотистых местах росли гигантские (букв. деревья) папоротники и хвощи.

Ай — Ерҙең юлдашы.

Луна — спутникЗемли.


ҡатыу

каменеть; замирать, застывать, цепенеть


кәзә

кәзә (nominative singular)
кәзәләр (nominative plural)
кәзәнең (singular)
кәзәләрҙең (plural)
кәзәгә (dative singular)
кәзәләргә (dative plural)
кәзәне (accusative singular)
кәзәләрҙе (accusative plural)
кәзәлә (singular)
кәзәләрҙә (plural)
кәзәнән (singular)
кәзәләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. keči / ečki / ečkü «коза», из пратюрк. Однако, происхождение звука -з- в башкирском осталось необъяснённым. Не исключено заимствование из русск. коза.

зоол. коза (козий)

коза (козий)

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

Я покупаюкозье молоко у соседки.


сусҡа

сусҡа (nominative singular)
сусҡалар (nominative plural)
сусҡаның (singular)
сусҡаларҙың (plural)
сусҡаға (dative singular)
сусҡаларға (dative plural)
сусҡаны (accusative singular)
сусҡаларҙы (accusative plural)
сусҡала (singular)
сусҡаларҙа (plural)
сусҡанан (singular)
сусҡаларҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *čōčka «свинья; поросёнок», от которой в числе прочего произошли: башк. сусҡа, казахск. шошқа, тат. чучка, тофалар. шошӄа, узб. choʻchqa (чўчка), уйгурск. چوچقا (chochqa)/ چوشقا (choshqa), хакас. сосха, южн.-алтайск. чочко и др.

зоол. свинья (свиной)

свинья (свиной)


шырау

шырау (nominative singular)
шырауҙар (nominative plural)
шырауҙың (singular)
шырауҙарҙың (plural)
шырауға (dative singular)
шырауҙарға (dative plural)
шырауҙы (accusative singular)
шырауҙарҙы (accusative plural)
шырауҙа (singular)
шырауҙарҙа (plural)
шырауҙан (singular)
шырауҙарҙан (plural)

Происходит от ??


һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан (nominative singular)
һуҡыр сысҡандар (nominative plural)
һуҡыр сысҡандың (singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative plural)
һуҡыр сысҡанда (singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (plural)
һуҡыр сысҡандан (singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (plural)

Составное из прил. һуҡыр «слепой» + сущ. сысҡан «мышь»; буквально «слепая мышь».


алмас

алмас (nominative singular)
алмастар (nominative plural)
алмастың (singular)
алмастарҙың (plural)
алмасҡа (dative singular)
алмастарға (dative plural)
алмасты (accusative singular)
алмастарҙы (accusative plural)
алмаста (singular)
алмастарҙа (plural)
алмастан (singular)
алмастарҙан (plural)

Происходит от тюркск., ср.: тел., тат., казахск., кирг., кыпч. almas — то же, тур. elmas, которое идет через арабск. из др.-греч. ἀδάμας. Использованы данные словаря М. Фасмера. См. Список литературы. в кавказских языках снежный человек

алмаз; бриллиант (алмазный; бриллиантовый)

адъектив. алмазный; бриллиантовый

алмазный; бриллиантовый


итексе

башмачник, сапожник


мышы

мышы (nominative singular)
мышылар (nominative plural)
мышының (singular)
мышыларҙың (plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative singular)
мышыларҙы (accusative plural)
мышыла (singular)
мышыларҙа (plural)
мышынан (singular)
мышыларҙан (plural)

Происходит из финно-угорских языков (наиболее вероятно из пермских или угорских); ср. удмуртск. пожий — то же, мансийск. пааши —молодой олень. Родственно тат. поши.

зоол. лось (лосиный; лосевый) (Alces alces)

лось (лосиный; лосевый) (Alces alces)


маңҡа

маңҡа (nominative singular)
маңҡаның (singular)
маңҡаға (dative singular)
маңҡаны (accusative singular)
маңҡала (singular)
маңҡанан (singular)

Происходит от ??

сопля; сопли (сопливый)

сопляк, сопливец

адъектив. сопливый


маңҡа

Происходит от ??

вет. сап (сапный)

сап (сапный)

маңҡа ауырыуы

сапное заболевание

маңҡа булыу

заболеть сапом


башмаҡсы

башмаҡсы (nominative singular)
башмаҡсылар (nominative plural)
башмаҡсының (singular)
башмаҡсыларҙың (plural)
башмаҡсыға (dative singular)
башмаҡсыларға (dative plural)
башмаҡсыны (accusative singular)
башмаҡсыларҙы (accusative plural)
башмаҡсыла (singular)
башмаҡсыларҙа (plural)
башмаҡсынан (singular)
башмаҡсыларҙан (plural)

башмачник, сапожник


йомағара

йомағара (nominative singular)
йомағаралар (nominative plural)
йомағараның (singular)
йомағараларҙың (plural)
йомағараға (dative singular)
йомағараларға (dative plural)
йомағараны (accusative singular)
йомағараларҙы (accusative plural)
йомағарала (singular)
йомағараларҙа (plural)
йомағаранан (singular)
йомағараларҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. мохноногий канюк, зимняк

мохноногий канюк, зимняк


бытбылдыҡ

бытбылдыҡ (nominative singular)
бытбылдыҡтар (nominative plural)
бытбылдыҡтың (singular)
бытбылдыҡтарҙың (plural)
бытбылдыҡҡа (dative singular)
бытбылдыҡтарға (dative plural)
бытбылдыҡты (accusative singular)
бытбылдыҡтарҙы (accusative plural)
бытбылдыҡта (singular)
бытбылдыҡтарҙа (plural)
бытбылдыҡтан (singular)
бытбылдыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

разг. перепел (перепелиный)

перепел (перепелиный)

подражание крику перепела


бүҙәнә

бүҙәнә (nominative singular)
бүҙәнәләр (nominative plural)
бүҙәнәнең (singular)
бүҙәнәләрҙең (plural)
бүҙәнәгә (dative singular)
бүҙәнәләргә (dative plural)
бүҙәнәне (accusative singular)
бүҙәнәләрҙе (accusative plural)
бүҙәнәлә (singular)
бүҙәнәләрҙә (plural)
бүҙәнәнән (singular)
бүҙәнәләрҙән (plural)

Из монгольских языков; ср. монг. бөднө «перепел».

орнитол. перепел (перепелиный)

перепел (перепелиный)


кәкүк

кәкүк (nominative singular)
кәкүктәр (nominative plural)
кәкүктең (singular)
кәкүктәрҙең (plural)
кәкүккә (dative singular)
кәкүктәргә (dative plural)
кәкүкте (accusative singular)
кәкүктәрҙе (accusative plural)
кәкүктә (singular)
кәкүктәрҙә (plural)
кәкүктән (singular)
кәкүктәрҙән (plural)

Происходит от звукоподражательное

орнитол. кукушка


әтәс

әтәс (nominative singular)
әтәстәр (nominative plural)
әтәстең (singular)
әтәстәрҙең (plural)
әтәскә (dative singular)
әтәстәргә (dative plural)
әтәсте (accusative singular)
әтәстәрҙе (accusative plural)
әтәстә (singular)
әтәстәрҙә (plural)
әтәстән (singular)
әтәстәрҙән (plural)

Происходит от ??

әтәсләнеү

Ближайшее родство

петух (петушиный)


төрткө

төрткө (nominative singular)
төрткөләр (nominative plural)
төрткөнөң (singular)
төрткөләрҙең (plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative singular)
төрткөләрҙе (accusative plural)
төрткөлә (singular)
төрткөләрҙә (plural)
төрткөнән (singular)
төрткөләрҙән (plural)

Происходит от ??

точка, пятнышко

ҡара төрткө

чёрная точка

лингв., грам. точка

төрткө ҡуйыу

ставить точку


төрткө

Происходит от ??

төрткөлә йәшәү

жить в притеснении


төрткө

Происходит от ??

зоол., диал. то же, что һуҡыр сысҡан; крот

то же, что һуҡыр сысҡан; крот


һандуғас

һандуғас (nominative singular)
һандуғастар (nominative plural)
һандуғастың (singular)
һандуғастарҙың (plural)
һандуғасҡа (dative singular)
һандуғастарға (dative plural)
һандуғасты (accusative singular)
һандуғастарҙы (accusative plural)
һандуғаста (singular)
һандуғастарҙа (plural)
һандуғастан (singular)
һандуғастарҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. соловей


утҡойроҡ

утҡойроҡ (nominative singular)
утҡойроҡтар (nominative plural)
утҡойроҡтоң (singular)
утҡойроҡтарҙың (plural)
утҡойроҡҡа (dative singular)
утҡойроҡтарға (dative plural)
утҡойроҡто (accusative singular)
утҡойроҡтарҙы (accusative plural)
утҡойроҡта (singular)
утҡойроҡтарҙа (plural)
утҡойроҡтан (singular)
утҡойроҡтарҙан (plural)

Составное из башк. ут «огонь» + башк. ҡойроҡ «хвост».

орнитол. обыкновенная горихвостка, садовая горихвостка, горихвостка-лысушка (лат. Phoenicurus phoenicurus)


ҡарлуғас

ҡарлуғас (nominative singular)
ҡарлуғастар (nominative plural)
ҡарлуғастың (singular)
ҡарлуғастарҙың (plural)
ҡарлуғасҡа (dative singular)
ҡарлуғастарға (dative plural)
ҡарлуғасты (accusative singular)
ҡарлуғастарҙы (accusative plural)
ҡарлуғаста (singular)
ҡарлуғастарҙа (plural)
ҡарлуғастан (singular)
ҡарлуғастарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. qarlïğač, восходит к пратюркск. *karlɨgač

орнитол. ласточка (ласточкин)

ласточка (ласточкин)

ласк. в ф. притяж. ласточка моя (о женщине, девушке)

ласк. ласточка моя (о женщине, девушке)


һупайҙы

һупайҙы (nominative singular)
һупайҙылар (nominative plural)
һупайҙының (singular)
һупайҙыларҙың (plural)
һупайҙыға (dative singular)
һупайҙыларға (dative plural)
һупайҙыны (accusative singular)
һупайҙыларҙы (accusative plural)
һупайҙыла (singular)
һупайҙыларҙа (plural)
һупайҙынан (singular)
һупайҙыларҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. мохноногий сыч (Aegolius funereus)


һайыҫҡан

hɑ.jɯ̞θ.ˈqɑn

һайыҫҡан (nominative singular)
һайыҫҡандар (nominative plural)
һайыҫҡандың (singular)
һайыҫҡандарҙың (plural)
һайыҫҡанға (dative singular)
һайыҫҡандарға (dative plural)
һайыҫҡанды (accusative singular)
һайыҫҡандарҙы (accusative plural)
һайыҫҡанда (singular)
һайыҫҡандарҙа (plural)
һайыҫҡандан (singular)
һайыҫҡандарҙан (plural)

восходит к пратюркск. *sagɨsgan «сорока».

орнитол. сорока


ыласын

ыласын (nominative singular)
ыласындар (nominative plural)
ыласындың (singular)
ыласындарҙың (plural)
ыласынға (dative singular)
ыласындарға (dative plural)
ыласынды (accusative singular)
ыласындарҙы (accusative plural)
ыласында (singular)
ыласындарҙа (plural)
ыласындан (singular)
ыласындарҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. (также перен.) сокол (соколиный, соколий)

(также ) сокол (соколиный, соколий)

аҡ ыласын

ыласын балаһы

ыласын ҡанаты

соколиные крылья

ил ыласындары

соколы страны

ыласын сөйөү

соколиная охота

орнитол. мн. ч. соколиные


селән

селән (nominative singular)
селәндәр (nominative plural)
селәндең (singular)
селәндәрҙең (plural)
селәнгә (dative singular)
селәндәргә (dative plural)
селәнде (accusative singular)
селәндәрҙе (accusative plural)
селәндә (singular)
селәндәрҙә (plural)
селәндән (singular)
селәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

орнитол. цапля


күгәрсен

күгәрсен (nominative singular)
күгәрсендәр (nominative plural)
күгәрсендең (singular)
күгәрсендәрҙең (plural)
күгәрсенгә (dative singular)
күгәрсендәргә (dative plural)
күгәрсенде (accusative singular)
күгәрсендәрҙе (accusative plural)
күгәрсендә (singular)
күгәрсендәрҙә (plural)
күгәрсендән (singular)
күгәрсендәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *kökärčin, от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. kögürčgen, kögürčgün, кыпчакск. kӧgerčin, башк. күгәрсен, казахск. көгершін, карач.-балкарск. кёгюрчюн, кирг. көгүчкөн, көгүрчкөн, кумыкск. гёгюрчюн, ногайск. коьгершин, азерб. göyərçin, османск. كوكرجين (güvercin), тур. güvercin и др. Пратюркск. форма восходит к пратюркск. *kök «голубой».

орнитол. голубь (голубиный)

голубь (голубиный)

ласк. с притяж. аффиксом 1-го л. голубушка моя, голубка

ласк. голубушка моя, голубка


былау

былау (nominative singular)
былауҙар (nominative plural)
былауҙың (singular)
былауҙарҙың (plural)
былауға (dative singular)
былауҙарға (dative plural)
былауҙы (accusative singular)
былауҙарҙы (accusative plural)
былауҙа (singular)
былауҙарҙа (plural)
былауҙан (singular)
былауҙарҙан (plural)

От перс. پلو «پلو, плов», далее из хинд. पुलाव (pulāu), далее из санскр. पुलाक (pulāka) «вареный рис». В русском и ряде других языков слово заимств. через тюркск.


сөйөү

бросать, кидать, метать


ырғытыу

бросать, кидать, метать


ауһаҡ

ауһаҡ (nominative singular)
ауһаҡтар (nominative plural)
ауһаҡтың (singular)
ауһаҡтарҙың (plural)
ауһаҡҡа (dative singular)
ауһаҡтарға (dative plural)
ауһаҡты (accusative singular)
ауһаҡтарҙы (accusative plural)
ауһаҡта (singular)
ауһаҡтарҙа (plural)
ауһаҡтан (singular)
ауһаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

диал. восточный диалект осина (осиновый) (лат. Populus tremula)


күт

Происходит от пратюркск. *gӧt «задница, ягодицы», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. kӧt, баш. күт, казахск., киргизск. көт, турецк. göt и др.

разг., вульг. жопа, задница, ягодицы

жопа, задница, ягодицы


ҡутаҡ

ҡутаҡ (nominative singular)
ҡутаҡтар (nominative plural)
ҡутаҡтың (singular)
ҡутаҡтарҙың (plural)
ҡутаҡҡа (dative singular)
ҡутаҡтарға (dative plural)
ҡутаҡты (accusative singular)
ҡутаҡтарҙы (accusative plural)
ҡутаҡта (singular)
ҡутаҡтарҙа (plural)
ҡутаҡтан (singular)
ҡутаҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *kotak «пенис, половой член». Родственно казахск. қотақ, кирг. коток, узб. qo'toq и др.

вульг. пенис, половой член, хуй

пенис, половой член, хуй


яҡты

яҡты (nominative singular)
яҡтының (singular)
яҡтыға (dative singular)
яҡтыны (accusative singular)
яҡтыла (singular)
яҡтынан (singular)

От пратюркск. *jak- («свет; гореть, пылать; высекать огонь»). Родственно узб. yog'du «свет».

свет, освящение

Көн яҡтыһы.

Дневнойсвет.

Ай яҡтыһы.

адъектив. светлый, яркий, ясный

светлый, яркий, ясный

Яҡты бүлмә.

Светлая комната.


нишатыр

хим. нашатырь, хлористый аммоний

нашатырь, хлористый аммоний


легаль

От лат. legalis «правовой», далее из lex (род. п. legis) «закон», далее из неустановленной формы; сравнивают с legere «собирать».


вегетариан

От англ. vegetarian «вегетарианец», далее из vegetable «овощ», далее из ст.-франц. vegetable, из лат. vegetabilis «животворный; укрепляющий», от гл. vegetare «оживлять, одушевлять», далее из vegere «быть деятельным, бодрым», далее из праиндоевр. *weg- «свежий, бодрый» (ср.: авест. vazra-, прагерм. *wakan- и англ. wake, watch, др.-в.-нем. wahhēn и нем. wachen и др.).

вегетарианец


вегетариансы

вегетариансы (nominative singular)
вегетариансылар (nominative plural)
вегетариансының (singular)
вегетариансыларҙың (plural)
вегетариансыға (dative singular)
вегетариансыларға (dative plural)
вегетариансыны (accusative singular)
вегетариансыларҙы (accusative plural)
вегетариансыла (singular)
вегетариансыларҙа (plural)
вегетариансынан (singular)
вегетариансыларҙан (plural)

вегетарианец


мәскәү

петля, силок


күгән

петля (для навеса дверей и т. п.)


һарығош

hɑ.rɯ̞.ˈʁʊ̞ʂ

һарығош (nominative singular)
һарығоштар (nominative plural)
һарығоштоң (singular)
һарығоштарҙың (plural)
һарығошҡа (dative singular)
һарығоштарға (dative plural)
һарығошто (accusative singular)
һарығоштарҙы (accusative plural)
һарығошта (singular)
һарығоштарҙа (plural)
һарығоштан (singular)
һарығоштарҙан (plural)

От прил. башк. һары «жёлтый» + сущ. башк. ҡош «птица».

орнитол. иволга (Oriolus L.)


ең

ең (nominative singular)
еңдәр (nominative plural)
еңдең (singular)
еңдәрҙең (plural)
еңгә (dative singular)
еңдәргә (dative plural)
еңде (accusative singular)
еңдәрҙе (accusative plural)
еңдә (singular)
еңдәрҙә (plural)
еңдән (singular)
еңдәрҙән (plural)

рукав (деталь одежды)

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.

Рубашка с короткими рукавами.


тоҙаҡ

тоҙаҡ (nominative singular)
тоҙаҡтар (nominative plural)
тоҙаҡтың (singular)
тоҙаҡтарҙың (plural)
тоҙаҡҡа (dative singular)
тоҙаҡтарға (dative plural)
тоҙаҡты (accusative singular)
тоҙаҡтарҙы (accusative plural)
тоҙаҡта (singular)
тоҙаҡтарҙа (plural)
тоҙаҡтан (singular)
тоҙаҡтарҙан (plural)

От общетюрк. *tuzaq «силок; западня, ловушка». Ср. казахск. тұзақ, кирг. тузак, тат. тозак, тур. tuzak, узб. tuzoq.

тоҙаҡлау

Ближайшее родство

петля, силок


ҡурғаш

ҡурғаш (nominative singular)
ҡурғаштың (singular)
ҡурғашҡа (dative singular)
ҡурғашты (accusative singular)
ҡурғашта (singular)
ҡурғаштан (singular)

Сравнивают с чагатайск.qorğašun, киргизск.коргошун, казахск., каракалпакск.қорғасын, узбекск.qo'rg'oshin.

свинец (свинцовый)


еҙ

еҙ (nominative singular)
еҙҙең (singular)
еҙгә (dative singular)
еҙҙе (accusative singular)
еҙҙә (singular)
еҙҙән (singular)

Происходит от пратюркск. *jeŕ «латунь, медь», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. jez, баш. еҙ, южн.-алтайск. jес, казахск., киргизск. жез, тат. җиз, хакасск. чис, шорск., тувинск. чес и др.

латунь, жёлтая медь

адъектив. латунный, медный

латунный, медный


терегөмөш

tɪ̞.ˌrɪ̞.gʏ̞.ˈmʏ̞ʃ

терегөмөш (nominative singular)
терегөмөштөң (singular)
терегөмөшкә (dative singular)
терегөмөштө (accusative singular)
терегөмөштә (singular)
терегөмөштән (singular)

Происходит от башк. тере «живой» + башк. көмөш «серебро». Букв. «живое серебро», от способности ртути двигаться. Ср. англ. quicksilver.

хим. ртуть (ртутный)

ртуть (ртутный)

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

Атмосферное давление 750 мм ртутного столба.


ҡаралыҡ

ҡаралыҡ (nominative singular)
ҡаралыҡтар (nominative plural)
ҡаралыҡтың (singular)
ҡаралыҡтарҙың (plural)
ҡаралыҡҡа (dative singular)
ҡаралыҡтарға (dative plural)
ҡаралыҡты (accusative singular)
ҡаралыҡтарҙы (accusative plural)
ҡаралыҡта (singular)
ҡаралыҡтарҙа (plural)
ҡаралыҡтан (singular)
ҡаралыҡтарҙан (plural)

От башк. ҡара «чёрный» + аффикс абстракции -лыҡ.

ҡара

Ближайшее родство

прилагательные

перен., разг. невежество, неграмотность, необразованность, темнота, отсталость

перен. тень, чёрное пятно, позор

тень, чёрное пятно, позор


ҡалай

ҡалай (nominative singular)
ҡалайҙың (singular)
ҡалайға (dative singular)
ҡалайҙы (accusative singular)
ҡалайҙа (singular)
ҡалайҙан (singular)

Происходит от ??

Аҡ ҡалай.

Белая жесть.

Ҡалай башлы йорт.

дом с жестяной крышей.

листовое железо

Түбә ҡалайы.

Кровельное железо

коробочка (из жести)

Сәй ҡалайы.

Чайная коробочка.

адъектив. жестяной

Ҡалай һауыт.

Жестяная посуда.

адъектив. железный

Ҡалай түбә.

Железная крыша.


ҡалай

Происходит от ??

мест. опред. какой; каков

какой; каков

Ҡалай матур!

Какой красивый!

Ҡалай яҡшы кеше!

Какой хороший человек!

Көнө һуң ҡалайыраҡ, ә!

А погода-то какова!

Уңыштың ҡалай булыры әленән үк күренеп тора.

Уже сейчас видно, какой будет урожай.

нареч. как, каким образом

как, каким образом

Ҡалай барып етергә?

Как доехать, дойти?

Мәсьәләне ҡалай хәл итергә икән?

Как же решить задачу?

Ҡалай һөйләшергә беләбеҙ.

Знаем, как разговаривать.

Ҡалай итеү.

Делать каким-либо образом.

Ҡалай итеп тыңламайһың?

Как не будешь слушаться?


ураҡ һәм сүкеш

uˈrɑqˌhæm.sʏˈkɪ̞ʃ

ураҡ һәм сүкеш (nominative singular)
ураҡ һәм сүкештең (singular)
ураҡ һәм сүкешкә (dative singular)
ураҡ һәм сүкеште (accusative singular)
ураҡ һәм сүкештә (singular)
ураҡ һәм сүкештән (singular)

советск. серп и молот

серп и молот

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

Во времена Советского Союза государственном флагом было признано красное знамя с изображениемсерпа и молота.


салғы

салғы (nominative singular)
салғылар (nominative plural)
салғының (singular)
салғыларҙың (plural)
салғыға (dative singular)
салғыларға (dative plural)
салғыны (accusative singular)
салғыларҙы (accusative plural)
салғыла (singular)
салғыларҙа (plural)
салғынан (singular)
салғыларҙан (plural)

Происходит от ??


ураҡ

ураҡ (nominative singular)
ураҡтар (nominative plural)
ураҡтың (singular)
ураҡтарҙың (plural)
ураҡҡа (dative singular)
ураҡтарға (dative plural)
ураҡты (accusative singular)
ураҡтарҙы (accusative plural)
ураҡта (singular)
ураҡтарҙа (plural)
ураҡтан (singular)
ураҡтарҙан (plural)

От др.-тюркск. orğaq, восходит к пратюркск. *or- «жать, пожинать». Родственно казахск. орақ, кирг. орок, узб. o'roq, азерб., крым.-тат. oraq, тур. orak и др.


мәмерйә

спелеол. пещера


мәғәрә

спелеол. пещера


һуған

һуған (nominative singular)
һуғандың (singular)
һуғанға (dative singular)
һуғанды (accusative singular)
һуғанда (singular)
һуғандан (singular)

От пратюркск. *sogan «лук», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. 𐰣𐰍𐰽 (soɣun), азерб. soğan (соған; سؤغان), башк. һуған, тат. суган (suğan), карач.-балк. сохан, кумык., крымчак. согъан, османск. صوغان (soğan), кр.-тат., тур. soğan, гагаузск. suvan, туркм. sogan, алт. согоно, согон, чувашск. сухан и др.

ботан. лук (луковый)

лук (луковый)


хеҙмәттәге

должностной, служебный


урындағы

должностной, служебный


вазифалағы

должностной, служебный


ҡат

ҡат (nominative singular)
ҡаттар (nominative plural)
ҡаттың (singular)
ҡаттарҙың (plural)
ҡатҡа (dative singular)
ҡаттарға (dative plural)
ҡатты (accusative singular)
ҡаттарҙы (accusative plural)
ҡатта (singular)
ҡаттарҙа (plural)
ҡаттан (singular)
ҡаттарҙан (plural)

Тағы бер ҡат тикшереү.

Проверить ещёраз.

Ете ҡат үлсә, бер ҡат киҫ.

(посл.) Семьраз отмерь, один раз отрежь.

комплект, смена


ҡарабойҙай

qɑ.ˌrɑ.bʊ̞j.ˈðɑj

ҡарабойҙай (nominative singular)
ҡарабойҙайҙың (singular)
ҡарабойҙайға (dative singular)
ҡарабойҙайҙы (accusative singular)
ҡарабойҙайҙа (singular)
ҡарабойҙайҙан (singular)

Происходит от башк. ҡара «чёрный» + башк. бойҙай «пшеница».

гречиха, гречка, греча (гречневый; гречишный)


кәшәнә

кәшәнә (nominative singular)
кәшәнәләр (nominative plural)
кәшәнәнең (singular)
кәшәнәләрҙең (plural)
кәшәнәгә (dative singular)
кәшәнәләргә (dative plural)
кәшәнәне (accusative singular)
кәшәнәләрҙе (accusative plural)
кәшәнәлә (singular)
кәшәнәләрҙә (plural)
кәшәнәнән (singular)
кәшәнәләрҙән (plural)

Происходит от перс. کاشانه (kâšâna, kâšâne). Родственно казахск. мавзолей.


һайлыҡ

геогр. отмель


уға

Происходит от ??

ему/ей, на него/неё

Танышып алғас, мин уға тағы биш минут ҡарап торҙом.

Я ещё минут пять смотрелна него после знакомства.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

Я тут же написал заявление, состоящее всего лишь из одного предложения, и протянулему.

Хәтер һандығынан…, «18-11-2009» // «Йәшлек»

Хәтер һандығынан…

18-11-2009

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

Бабушка, смотревшая телевизор сидя на диване в дальнем углу дома, попыталась встать, увидев нас, (но) мы сами подошлик ней.

«Нурлыйыһан инәй», 07-11-2011 гг. // «Башҡортостан»

Нурлыйыһан инәй

Башҡортостан

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай

Не могу я с ним жить, не лежит у меня к нему душа.

Бында килгән һәр кешенең дә күңелен өйкәп торған төйөн бар. Шуны сисә белгәндә генә һин уға ысынлап ярҙам итә алаһың.

У каждого человека, пришедшего сюда, есть в душе что-то, что мешает им жить (букв. узел, который натирает душу). По-настоящему помочь им ты сможешь, только если сможешь его (узел) развязать.

Һуғыш башланғанда уға ни бары 16 ғына йәш була.

Когда началась войнаему было всего лишь 16 лет.


уйнау-көлөү

развлекаться, забавляться


әүрәү

развлекаться, отвлекаться


йыуаныу

развлекаться, отвлекаться


яҙылыу

развлекаться, отвлекаться


дозалау

От франц. dose «доза, количество, мера», далее из поздн. лат. dosis, далее из др.-греч. δόσις «дар, даяние», далее от δίδωμι «давать», далее из праиндоевр. *do- «давать».


ҡайнатма

ҡайнатма (nominative singular)
ҡайнатмалар (nominative plural)
ҡайнатманың (singular)
ҡайнатмаларҙың (plural)
ҡайнатмаға (dative singular)
ҡайнатмаларға (dative plural)
ҡайнатманы (accusative singular)
ҡайнатмаларҙы (accusative plural)
ҡайнатмала (singular)
ҡайнатмаларҙа (plural)
ҡайнатманан (singular)
ҡайнатмаларҙан (plural)

Калька с русск. варенье.

кулин. варенье; конфитюр

варенье; конфитюр


ауыл хужалығы

ɑ.ˈwɯ̞ɫ.χu.ʐɑ.ɫɯ̞.ˌʁɯ̞

сельское хозяйство

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Есть ли будущее усельского хозяйства в России?


боҙлауыҡ

bʊ̞ð.ɫɑ.ˈwɯ̞q

боҙлауыҡ (nominative singular)
боҙлауыҡтың (singular)
боҙлауыҡҡа (dative singular)
боҙлауыҡты (accusative singular)
боҙлауыҡта (singular)
боҙлауыҡтан (singular)

Происходит от ??

гололёд; гололедица (гололёдный)


еҫ

еҫ (nominative singular)
еҫтәр (nominative plural)
еҫтең (singular)
еҫтәрҙең (plural)
еҫкә (dative singular)
еҫтәргә (dative plural)
еҫте (accusative singular)
еҫтәрҙе (accusative plural)
еҫтә (singular)
еҫтәрҙә (plural)
еҫтән (singular)
еҫтәрҙән (plural)

восходит к пратюркск. *ɨjs «запах».


һауынсы

hɑ.wɯ̞n.ˈsɯ̞

һауынсы (nominative singular)
һауынсылар (nominative plural)
һауынсының (singular)
һауынсыларҙың (plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative singular)
һауынсыларҙы (accusative plural)
һауынсыла (singular)
һауынсыларҙа (plural)
һауынсынан (singular)
һауынсыларҙан (plural)

Происходит от ??

Бейә һауынсыһы.

Доярка, которая доит кобыл.


сәңгелдәк

сәңгелдәк (nominative singular)
сәңгелдәктәр (nominative plural)
сәңгелдәктең (singular)
сәңгелдәктәрҙең (plural)
сәңгелдәккә (dative singular)
сәңгелдәктәргә (dative plural)
сәңгелдәкте (accusative singular)
сәңгелдәктәрҙе (accusative plural)
сәңгелдәктә (singular)
сәңгелдәктәрҙә (plural)
сәңгелдәктән (singular)
сәңгелдәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

колыбель, люлька; зыбка

перен. колыбель

Италия — опера сәнғәтенең сәңгелдәге.

Италия —колыбель оперного искусства.

сәңгелдәк эйеү (атыныу)

качаться накачелях


бөҙрә

бөҙрә (nominative singular)
бөҙрәләр (nominative plural)
бөҙрәнең (singular)
бөҙрәләрҙең (plural)
бөҙрәгә (dative singular)
бөҙрәләргә (dative plural)
бөҙрәне (accusative singular)
бөҙрәләрҙе (accusative plural)
бөҙрәлә (singular)
бөҙрәләрҙә (plural)
бөҙрәнән (singular)
бөҙрәләрҙән (plural)

Происходит от ??

кудри, кудряшки

адъектив. кудрявый, курчавый

кудрявый, курчавый


йәштәр

йәштәр (nominative singular)
йәштәрҙең (singular)
йәштәргә (dative singular)
йәштәрҙе (accusative singular)
йәштәрҙә (singular)
йәштәрҙән (singular)

Субстативированное множественное число от прил. йәш.

йәш

Ближайшее родство

прилагательные

молодёжь (молодёжный)

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

До сих пор много молодых людей, которые не могут найти работу, получив образование.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

Жилищный вопрос беспокоит многих молодых, кто только что создал семью и начал жить вместе.


Дворжак

Дворжак (аналогично русскому слову)


иҫ

восходит к пратюркск. *es «память, рассудок».

память; способность сохранять и воспроизводить в сознании прежние впечатления

чувство, сознание


айныҡ

Причастное имя от глагола состояния айны- «трезветь», от др.-тюрк. aðïn- — то же, восходит к пратюркск. *ād- «трезветь». Одновременно с изменением на айыҡ.

трезвый; не пьяный

перен. трезвый, рассудительный

трезвый, рассудительный


яуаплы

Происходит от яуап + -лы.

яуаплылыҡ

Ближайшее родство

существительные

яуап

Ближайшее родство

существительные

ответственный, важный


иҫән

Происходит от др.-тюркск. esän («живой и здоровый»).

живой и здоровый, жив и здоров

целый, неповреждённый; сохранный


иҫерек

Происходит от др.-тюркск. esrik, esrük «пьяный», восходит к пратюркск. esir-, esür- «опьянять».

пьяный, нетрезвый, хмельной

Иҫерек килеш машина йөрөтөү

Управление автомобилем в состоянииопьянения, интоксикации.

редк. одурманенный любым другим веществом, подобного наркотикам


айыҡ

Происходит от др.-тюрк. aðïğ, из восходит к пратюркск. *ād- «трезветь».

трезвый; не пьяный

перен. трезвый, рассудительный

трезвый, рассудительный


Ҡуҙы

Ҡуҙы (nominative singular)
Ҡуҙылар (nominative plural)
Ҡуҙының (singular)
Ҡуҙыларҙың (plural)
Ҡуҙыға (dative singular)
Ҡуҙыларға (dative plural)
Ҡуҙыны (accusative singular)
Ҡуҙыларҙы (accusative plural)
Ҡуҙыла (singular)
Ҡуҙыларҙа (plural)
Ҡуҙынан (singular)
Ҡуҙыларҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. qozï («Овен»).

астрол. Овен


һупылдаҡ

һупылдаҡ (nominative singular)
һупылдаҡтар (nominative plural)
һупылдаҡтың (singular)
һупылдаҡтарҙың (plural)
һупылдаҡҡа (dative singular)
һупылдаҡтарға (dative plural)
һупылдаҡты (accusative singular)
һупылдаҡтарҙы (accusative plural)
һупылдаҡта (singular)
һупылдаҡтарҙа (plural)
һупылдаҡтан (singular)
һупылдаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??


Һыуғояр

Һыуғояр (nominative singular)
Һыуғоярҙар (nominative plural)
Һыуғоярҙың (singular)
Һыуғоярҙарҙың (plural)
Һыуғоярға (dative singular)
Һыуғоярҙарға (dative plural)
Һыуғоярҙы (accusative singular)
Һыуғоярҙарҙы (accusative plural)
Һыуғоярҙа (singular)
Һыуғоярҙарҙа (plural)
Һыуғоярҙан (singular)
Һыуғоярҙарҙан (plural)

Происходит от ??

астрол. Водолей


Ҡыҙ

Ҡыҙ (nominative singular)
Ҡыҙҙар (nominative plural)
Ҡыҙҙың (singular)
Ҡыҙҙарҙың (plural)
Ҡыҙға (dative singular)
Ҡыҙҙарға (dative plural)
Ҡыҙҙы (accusative singular)
Ҡыҙҙарҙы (accusative plural)
Ҡыҙҙа (singular)
Ҡыҙҙарҙа (plural)
Ҡыҙҙан (singular)
Ҡыҙҙарҙан (plural)

Происходит от сущ. ҡыҙ.

астрол. Дева


Буға

Буға (nominative singular)
Буғалар (nominative plural)
Буғаның (singular)
Буғаларҙың (plural)
Буғаға (dative singular)
Буғаларға (dative plural)
Буғаны (accusative singular)
Буғаларҙы (accusative plural)
Буғала (singular)
Буғаларҙа (plural)
Буғанан (singular)
Буғаларҙан (plural)

восходит к пратюркск. boqa, buqa «бык».

астрол. Телец


Уҡсы

Уҡсы (nominative singular)
Уҡсылар (nominative plural)
Уҡсының (singular)
Уҡсыларҙың (plural)
Уҡсыға (dative singular)
Уҡсыларға (dative plural)
Уҡсыны (accusative singular)
Уҡсыларҙы (accusative plural)
Уҡсыла (singular)
Уҡсыларҙа (plural)
Уҡсынан (singular)
Уҡсыларҙан (plural)

Происходит от ??

астрол. Стрелец


Ҡыҫала

Ҡыҫала (nominative singular)
Ҡыҫалалар (nominative plural)
Ҡыҫаланың (singular)
Ҡыҫалаларҙың (plural)
Ҡыҫалаға (dative singular)
Ҡыҫалаларға (dative plural)
Ҡыҫаланы (accusative singular)
Ҡыҫалаларҙы (accusative plural)
Ҡыҫалала (singular)
Ҡыҫалаларҙа (plural)
Ҡыҫаланан (singular)
Ҡыҫалаларҙан (plural)

Происходит от ??


Үлсәү

Үлсәү (nominative singular)
Үлсәүҙәр (nominative plural)
Үлсәүҙең (singular)
Үлсәүҙәрҙең (plural)
Үлсәүгә (dative singular)
Үлсәүҙәргә (dative plural)
Үлсәүҙе (accusative singular)
Үлсәүҙәрҙе (accusative plural)
Үлсәүҙә (singular)
Үлсәүҙәрҙә (plural)
Үлсәүҙән (singular)
Үлсәүҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

астрол. Весы


Ылаҡ

Ылаҡ (nominative singular)
Ылаҡтар (nominative plural)
Ылаҡтың (singular)
Ылаҡтарҙың (plural)
Ылаҡҡа (dative singular)
Ылаҡтарға (dative plural)
Ылаҡты (accusative singular)
Ылаҡтарҙы (accusative plural)
Ылаҡта (singular)
Ылаҡтарҙа (plural)
Ылаҡтан (singular)
Ылаҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. oğlaq («козлёнок»; «Козерог»).

ылаҡ

Ближайшее родство

существительные

астрол. Козерог


яуаплылыҡ

jɑ.wɑp.ɫɯ̞.ˈɫɯ̞q

яуаплылыҡ (nominative singular)
яуаплылыҡтар (nominative plural)
яуаплылыҡтың (singular)
яуаплылыҡтарҙың (plural)
яуаплылыҡҡа (dative singular)
яуаплылыҡтарға (dative plural)
яуаплылыҡты (accusative singular)
яуаплылыҡтарҙы (accusative plural)
яуаплылыҡта (singular)
яуаплылыҡтарҙа (plural)
яуаплылыҡтан (singular)
яуаплылыҡтарҙан (plural)

Происходит от яуаплы + -лыҡ.

яуаплы

Ближайшее родство

прилагательные

ответственность


ҫупайҙы

ҫупайҙы (nominative singular)
ҫупайҙылар (nominative plural)
ҫупайҙының (singular)
ҫупайҙыларҙың (plural)
ҫупайҙыға (dative singular)
ҫупайҙыларға (dative plural)
ҫупайҙыны (accusative singular)
ҫупайҙыларҙы (accusative plural)
ҫупайҙыла (singular)
ҫупайҙыларҙа (plural)
ҫупайҙынан (singular)
ҫупайҙыларҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. то же, что һупайҙы; мохноногий сыч (Aegolius funereus)


Балыҡ

Балыҡ (nominative singular)
Балыҡтар (nominative plural)
Балыҡтың (singular)
Балыҡтарҙың (plural)
Балыҡҡа (dative singular)
Балыҡтарға (dative plural)
Балыҡты (accusative singular)
Балыҡтарҙы (accusative plural)
Балыҡта (singular)
Балыҡтарҙа (plural)
Балыҡтан (singular)
Балыҡтарҙан (plural)

Происходит от сущ. балыҡ.

астрол. Рыбы


Игеҙәктәр

Игеҙәктәртәр (nominative plural)
Игеҙәктәртәрҙең (plural)
Игеҙәктәртәргә (dative plural)
Игеҙәктәртәрҙе (accusative plural)
Игеҙәктәртәрҙә (plural)
Игеҙәктәртәрҙән (plural)

Мн. число от игеҙәк.

астрол. Близнецы


Арыҫлан

Арыҫлан (nominative singular)
Арыҫландың (singular)
Арыҫланға (dative singular)
Арыҫланды (accusative singular)
Арыҫланда (singular)
Арыҫландан (singular)

Происходит от сущ. арыҫлан.


Өфө

Өфө (nominative singular)
Өфөнөң (singular)
Өфөгә (dative singular)
Өфөнө (accusative singular)
Өфөлә (singular)
Өфөнән (singular)

Происходит от ??

Өфөлә банк карталары менән мутлашыу осраҡтары йышая бара.

ВУфе учащаются случаи мошенничества с банковскими картами.

Тау башында балҡый бер ҡала, был ҡала Өфө тип атала.

На горе сияет город; этот город называетсяУфа.

адъектив. уфимский

Өфө күҙ ауырыуҙары институты

Уфимский институт глазных болезней

Өфө аэропорты — республикабыҙҙың төп һауа ҡапҡаһы

Уфимский аэпорт — главные воздушные ворота [нашей] республики.

Өфө мосолман зыяраты.

Уфимское мусульманское кладбище.


аҙан

аҙан (nominative singular)
аҙандар (nominative plural)
аҙандың (singular)
аҙандарҙың (plural)
аҙанға (dative singular)
аҙандарға (dative plural)
аҙанды (accusative singular)
аҙандарҙы (accusative plural)
аҙанда (singular)
аҙандарҙа (plural)
аҙандан (singular)
аҙандарҙан (plural)

Происходит от арабск. اذان (aḏān).

религ. азан, призыв к молитве

азан, призыв к молитве

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

Из аула слышен звуказана, призывающий мусульман к намазу.


с.ғ.с.

От арабск. صلى الله عليه وسلم (ṣállā Allāhu ʕaláyhi wa sállam)

религ. сокр.; да благословит его Аллах и приветствует (фраза, которую мусульмане произносят после упоминания имени пророка Мухаммада)

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.

Как раз в эту ночь первые аяты Святого Корана начинают передаваться пророку Мухаммаду (да благословит его Аллах и приветствует) через ангела Джабраила.


Рәсәй Федерацияһы

полит. Российская Федерация

Российская Федерация

Башҡортостан — Рәсәй Федерацияһы составындағы республика.

Башкортостан — республика в составеРоссийской Федерации.


кәсер

кәсер (nominative singular)
кәсерҙәр (nominative plural)
кәсерҙең (singular)
кәсерҙәрҙең (plural)
кәсергә (dative singular)
кәсерҙәргә (dative plural)
кәсерҙе (accusative singular)
кәсерҙәрҙе (accusative plural)
кәсерҙә (singular)
кәсерҙәрҙә (plural)
кәсерҙән (singular)
кәсерҙәрҙән (plural)

От араб. كسر (kasr) ‘дробь’.

кәсерле

Ближайшее родство

прилагательные

матем. дробь (дробный), дробное число

дробь (дробный), дробное число

косая черта, дробь, черта дроби; слеш


әссәләмәғәләйкүм

Из араб. السلام عليكم (aas-salām ʿalaykum) ‘мир вам’.

религ. салям алейкум, ассаламу 'алейкум (мусульманское приветствие)


йәҙрә

дробь (для стрельбы)


Мәҙинә

Мәҙинә (nominative singular)
Мәҙинәнең (singular)
Мәҙинәгә (dative singular)
Мәҙинәне (accusative singular)
Мәҙинәлә (singular)
Мәҙинәнән (singular)

Происходит от арабск. المدينة (al-madīna) «Медина».

Медина; священный город ислама в Саудовской Аравии

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

Группа (мусульман) из Башкортостана, впервые совершающих хадж, выехала в священные Мекку иМедину 1 ноября.

Мадина; женское имя


яңғыҙ

Происходит от др.-тюркск. jalγuz, jalïŋuz, jalŋuz и др., восходит к пратюркск. *jạlɨŋ «голый; одинокий, единственный». Развитие средних согласных кластера -лғ- в -ңғ- параллельно в тувинск. (чаңгыс) и киргизск., карач.-балкарск. (жаңгыз) и т. д.

одинокий; одиночный; уединённый

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.

Хотя (она) и охотится на грызунов и других мелких животных в одиночку, кошка - социальное животное.


Мәккә

Мәккә (nominative singular)
Мәккәнең (singular)
Мәккәгә (dative singular)
Мәккәне (accusative singular)
Мәккәлә (singular)
Мәккәнән (singular)

Из араб. مكة (mákka).

Группа (мусульман) из Башкортостана, впервые совершающих хадж, выехала в священныеМекку и Медину 1 ноября.

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

Последователям других религий, дорога вМекку закрыта.


салауат

салауат (nominative singular)
салауаттар (nominative plural)
салауаттың (singular)
салауаттарҙың (plural)
салауатҡа (dative singular)
салауаттарға (dative plural)
салауатты (accusative singular)
салауаттарҙы (accusative plural)
салауатта (singular)
салауаттарҙа (plural)
салауаттан (singular)
салауаттарҙан (plural)

Из араб. صَلَوَات (ṣalawāt), мн. ч. от араб. صلاة (ṣalā(t)) ‘салят, молитва’, из сирийск. ܨܠܘܬܐ (ṣəlōṯāʾ) ‘молитва’.

религ. в исламе — хвалебная молитва

в исламе — хвалебная молитва


тиҙлек

тиҙлек (nominative singular)
тиҙлектең (singular)
тиҙлеккә (dative singular)
тиҙлекте (accusative singular)
тиҙлектә (singular)
тиҙлектән (singular)

Происходит от башк. тиҙ + -лек.

тиҙ

Ближайшее родство

прилагательные

скорость, быстрота


мәжүсилек

mæ.ʒʏ.sʲiˈlɪ̞k

мәжүсилек (nominative singular)
мәжүсилектең (singular)
мәжүсилеккә (dative singular)
мәжүсилекте (accusative singular)
мәжүсилектә (singular)
мәжүсилектән (singular)

Происходит от башк. мәжүси + -лек.

мәжүси

Ближайшее родство

существительные

мәжүси

Ближайшее родство

прилагательные


мәжүси

мәжүси (nominative singular)
мәжүсиҙәр (nominative plural)
мәжүсиҙең (singular)
мәжүсиҙәрҙең (plural)
мәжүсигә (dative singular)
мәжүсиҙәргә (dative plural)
мәжүсиҙе (accusative singular)
мәжүсиҙәрҙе (accusative plural)
мәжүсиҙә (singular)
мәжүсиҙәрҙә (plural)
мәжүсиҙән (singular)
мәжүсиҙәрҙән (plural)

Происходит от арабск. مجوسي.

мәжүсилек

Ближайшее родство

существительные

Утҡа табыныусы мәжүсиҙәр.

Язычники, поклоняющиеся огню.

адъектив. языческий


Салауат

BA-Салауат.ogg

Салауат (nominative singular)
Салауаттар (nominative plural)
Салауаттың (singular)
Салауаттарҙың (plural)
Салауатҡа (dative singular)
Салауаттарға (dative plural)
Салауатты (accusative singular)
Салауаттарҙы (accusative plural)
Салауатта (singular)
Салауаттарҙа (plural)
Салауаттан (singular)
Салауаттарҙан (plural)

Происходит от башк. салауат.

салауат

Ближайшее родство

существительные

Салават; мужское личное имя

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

Салават (Юлаев) — норма башкирской идентичности.

Алексей Иванов

Алексей Иванов

Салават; город в России, в Башкортостане


тиҙ

Происходит от пратюркск. *tēŕ- «быстрый, скорый; убегать», от которой в числе прочего произошли: башк. тиҙ, казахск., кирг. тез, тур., узб. tez и др.

тиҙлек

Ближайшее родство

существительные

быстро, скоро

Ваҡыт тиҙ үтә.

Время проходитбыстро.

вскоре, скоро, в ближайшее время


яланғас

восходит к пратюркск. *jạlɨŋ «голый; одинокий, единственный», откуда также башк. яңғыҙ. Когнаты: казахск. жалаңаш, кирг. жылаңач, крымск.-тат. calanğaş и др.

голый, обнажённый, нагой; раздетый

перен. открытый, голый (о местности)

открытый, голый (о местности)

голый, лишенный покрова или защиты (Урал-батыр)

Ҡулымда һуҡҡы юҡ ине, // Тас яланғас ҡул ине.


Мәскәү

Мәскәү (nominative singular)
Мәскәүҙең (singular)
Мәскәүгә (dative singular)
Мәскәүҙе (accusative singular)
Мәскәүҙә (singular)
Мәскәүҙән (singular)

Происходит от русск. Москва.

Мин Мәскәүҙән.


әрмән

әрмән (nominative singular)
әрмәндәр (nominative plural)
әрмәндең (singular)
әрмәндәрҙең (plural)
әрмәнгә (dative singular)
әрмәндәргә (dative plural)
әрмәнде (accusative singular)
әрмәндәрҙе (accusative plural)
әрмәндә (singular)
әрмәндәрҙә (plural)
әрмәндән (singular)
әрмәндәрҙән (plural)

Из перс. ارمن (Arman), далее из древнеперс. 𐎠𐎼𐎷𐎡𐎴 (конец VI в. до н.э.), древнегреч. Ἀρμενία (начало V в. до н.э.). Далее возможно от аккадского Armânum, Armanî.

Әрмәнстан

Ближайшее родство

имена собственные

армянин, армянка

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

9 тысячармян проживают в Башкортостане.

адъектив. армянский

Әрмән теле.

Армянский язык.


Саян

Саян (nominative singular)
Саяндар (nominative plural)
Саяндың (singular)
Саяндарҙың (plural)
Саянға (dative singular)
Саяндарға (dative plural)
Саянды (accusative singular)
Саяндарҙы (accusative plural)
Саянда (singular)
Саяндарҙа (plural)
Саяндан (singular)
Саяндарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. Čadan («Скорпион»).

астрол. Скорпион


морон

морон (nominative singular)
морондар (nominative plural)
морондоң (singular)
морондарҙың (plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative singular)
морондарҙы (accusative plural)
моронда (singular)
морондарҙа (plural)
морондан (singular)
морондарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. burun, восходит к пратюркск. *burun «нос».

жало; хоботок; хобот

анат. нос (у человека)

нос (у человека)

ҡыр морон

тонкий прямойнос (без горбинки)

носик (в чайниках и т. п.)

сәйнүк мороно

носик чайника

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.

Мыс Байрон — (крайняя) восточная точка Австралии.

анат. морда; рыло (у животных)

морда; рыло (у животных)

перен. нос (судна, лодки и т. п.)

нос (судна, лодки и т. п.)

Кәмәнең мороно.


Әрмәнстан

Әрмәнстан (nominative singular)
Әрмәнстандың (singular)
Әрмәнстанға (dative singular)
Әрмәнстанды (accusative singular)
Әрмәнстанда (singular)
Әрмәнстандан (singular)

Сложение основ: башк. әрмән «армянин» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

әрмән

Ближайшее родство

существительные

геогр., полит. Армения

Әрмәнстандағы Севан күле.

Озеро Севан вАрмении.

1920 йылда Әрмәнстанға Совет власы килгәс, республикаға Әрмән ССР-ы исеме бирелә.

В 1920 году, когда советское правительство пришло вАрмению, республика получила название Армянской ССР.


Ҡарһылыу

qɑr.hɯ̞.ˈɫɯ̞w

Ҡарһылыу (nominative singular)
Ҡарһылыуҙың (singular)
Ҡарһылыуға (dative singular)
Ҡарһылыуҙы (accusative singular)
Ҡарһылыуҙа (singular)
Ҡарһылыуҙан (singular)

Сложение основ: башк. ҡар «снег» + башк. һылыу «красивый». Адаптация русск. Снегурочка. Ср.: тат. Кар Кызы (букв. «Снежная девушка»), казахск. Қаршақыз.


көкөрт

көкөрт (nominative singular)
көкөрттөң (singular)
көкөрткә (dative singular)
көкөрттө (accusative singular)
көкөрттә (singular)
көкөрттән (singular)

Заимствовано из перс. گوگرد (gugerd).


сихут

мед. туберкулёз, чахотка

туберкулёз, чахотка


төтөнләү

чадить, коптить


төтәү

чадить, коптить


һағыҙаҡ

һағыҙаҡ (nominative singular)
һағыҙаҡтар (nominative plural)
һағыҙаҡтың (singular)
һағыҙаҡтарҙың (plural)
һағыҙаҡҡа (dative singular)
һағыҙаҡтарға (dative plural)
һағыҙаҡты (accusative singular)
һағыҙаҡтарҙы (accusative plural)
һағыҙаҡта (singular)
һағыҙаҡтарҙа (plural)
һағыҙаҡтан (singular)
һағыҙаҡтарҙан (plural)

энтомол. оса


рәхимһеҙләнеү

черстветь (становиться неотзывчивым, нечутким)


бауырһаҡ

бауырһаҡ (nominative singular)
бауырһаҡтың (singular)
бауырһаҡҡа (dative singular)
бауырһаҡты (accusative singular)
бауырһаҡта (singular)
бауырһаҡтан (singular)

Происходит от ??

кулин. баурсак; сваренные в масле кусочки теста, замешенного на яйцах


сәтләүек

сәтләүек (nominative singular)
сәтләүектәр (nominative plural)
сәтләүектең (singular)
сәтләүектәрҙең (plural)
сәтләүеккә (dative singular)
сәтләүектәргә (dative plural)
сәтләүекте (accusative singular)
сәтләүектәрҙе (accusative plural)
сәтләүектә (singular)
сәтләүектәрҙә (plural)
сәтләүектән (singular)
сәтләүектәрҙән (plural)

Родственно тат. чикләвек.

орех (ореховый)


имгәтеү

калечить, увечить


зәғифләү

калечить, увечить


боҙоу

калечить, увечить; портить


ҡорот

ҡорот (nominative singular)
ҡороттоң (singular)
ҡоротҡа (dative singular)
ҡоротто (accusative singular)
ҡоротта (singular)
ҡороттан (singular)

Происходит от др.-тюркск. qurut («сухой сыр в шариках»), восходит к пратюркск. *Kūrɨ- «сухой». Родственно тат. корт, казахск. құрт, кирг. курут, узб. qurt, тур. gurt и др.

кулин. курт, курут, корот; творог, приготовленный из кипяченого кислого молока, сухой молодой сыр

Өс баш ҡорот.

Три шарикакурут.

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.

Курут (высушенный творог), копчёный на ольховом дыму.


бутҡа

бутҡа (nominative singular)
бутҡалар (nominative plural)
бутҡаның (singular)
бутҡаларҙың (plural)
бутҡаға (dative singular)
бутҡаларға (dative plural)
бутҡаны (accusative singular)
бутҡаларҙы (accusative plural)
бутҡала (singular)
бутҡаларҙа (plural)
бутҡанан (singular)
бутҡаларҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *botka «каша», от которой в числе прочего произошли: башк. бутҡа, тат. ботка, южн.-алтайск., кирг. ботко, казахск. ботқа, узб. boʻtqa, хакасск. потхы и др.

перен. месиво, каша (вязкая, однородная масса)

месиво, каша (вязкая, однородная масса)

перен. каша, путаница

каша, путаница


ҡамыр

ҡамыр (nominative singular)
ҡамырҙың (singular)
ҡамырға (dative singular)
ҡамырҙы (accusative singular)
ҡамырҙа (singular)
ҡамырҙан (singular)

Из перс. خمیر (xamir) ‘тесто; паста’. Когнаты: казахск. қамыр, узб. xamir, крымско-тат. qamır, тур. hamur, азерб. xəmir.

кулин. тесто

Сөсө ҡамыр.

Пресноетесто.


бағауыллау

караулить, охранять, стеречь, сторожить


балтырған

bɑɫ.tɯ̞r.ˈʁɑn

балтырған (nominative singular)
балтырғандың (singular)
балтырғанға (dative singular)
балтырғанды (accusative singular)
балтырғанда (singular)
балтырғандан (singular)

Происходит от др.-тюрк. *baltïr-ğan. Родственно тур. baldıran.

ботан. борщевик, борщевник (Heracleum)

борщевик, борщевник (Heracleum)


ҡарауыллау

караулить, охранять, стеречь, сторожить


ҡамыш

ҡамыш (nominative singular)
ҡамыштар (nominative plural)
ҡамыштың (singular)
ҡамыштарҙың (plural)
ҡамышҡа (dative singular)
ҡамыштарға (dative plural)
ҡамышты (accusative singular)
ҡамыштарҙы (accusative plural)
ҡамышта (singular)
ҡамыштарҙа (plural)
ҡамыштан (singular)
ҡамыштарҙан (plural)

От др.-тюрк. qamïš, восходит к пратюркск. *Kamɨĺ.

камыш, тростник (камышовый, тростниковый) (Typha spp.)

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Озеро украшаеткамыш, мужчину украшает честь.

Кәмә ҡамышҡа терәлеп туҡтаны.

Лодка попала вкамыш и остановилась.


һаҡлау

караулить, охранять, стеречь, сторожить


башаҡ

башаҡ (nominative singular)
башаҡтар (nominative plural)
башаҡтың (singular)
башаҡтарҙың (plural)
башаҡҡа (dative singular)
башаҡтарға (dative plural)
башаҡты (accusative singular)
башаҡтарҙы (accusative plural)
башаҡта (singular)
башаҡтарҙа (plural)
башаҡтан (singular)
башаҡтарҙан (plural)

Башкирск. восходит к пратюркск. *baĺč «голова»; родственно казахск. масақ, узб. boshoq, тур. başak и др.

наконечник (стрелы)


аңдыу

караулить, подкарауливать, поджидать, подстерегать


әлморон

æl.mʊ̞.ˈrʊ̞n

әлморон (nominative singular)
әлморондоң (singular)
әлморонға (dative singular)
әлморондо (accusative singular)
әлморонда (singular)
әлморондан (singular)

Происходит от ??

ботан. шиповник


этморон

ɪ̞t.mʊ̞.ˈrʊ̞n

этморон (nominative singular)
этморондоң (singular)
этморонға (dative singular)
этморондо (accusative singular)
этморонда (singular)
этморондан (singular)

Происходит от ??

ботан. шиповник


гөлйемеш

gʏ̞l.jɪ̞.ˈmɪ̞ʃ

гөлйемеш (nominative singular)
гөлйемештең (singular)
гөлйемешкә (dative singular)
гөлйемеште (accusative singular)
гөлйемештә (singular)
гөлйемештән (singular)

Происходит от башк. гөл «цветок» + башк. емеш «плод, фрукт».

ботан. шиповник (Rosa canina)


йыуа

йыуа (nominative singular)
йыуаның (singular)
йыуаға (dative singular)
йыуаны (accusative singular)
йыуала (singular)
йыуанан (singular)

Происходит от др.-тюрк. java «дикий лук», восходит к пратюркск. *jaba «то же». Когнаты: казахск. жуа «то же», хакас. чама «чеснок» и др.

общее название дикорастущих луковичных растений


калибрлау

От франц. calibre «калибр», далее из арабск. قالب (qālib), предположительно из др.-греч. καλόπους «сапожная колодка».

спец. калибровать


сәлдереү

воровать, красть


бейеүсе

bɪ̞.jɪ̞w.ˈsɪ̞

бейеүсе (nominative singular)
бейеүселәр (nominative plural)
бейеүсенең (singular)
бейеүселәрҙең (plural)
бейеүсегә (dative singular)
бейеүселәргә (dative plural)
бейеүсене (accusative singular)
бейеүселәрҙе (accusative plural)
бейеүселә (singular)
бейеүселәрҙә (plural)
бейеүсенән (singular)
бейеүселәрҙән (plural)

От башк. бейеү «танец» + -се «аффикс производителя действия; профессии».

танцор, танцорка; танцовщик, танцовщица


таҡылдау

разг. тараторить


лабырлау

разг. тараторить


бытырлау

разг. тараторить


лығырлау

разг. тараторить


валерьян

ботан. валериана (валерьяна)

валериана (валерьяна)


ялтыратыу

лакировать, приукрашивать


түшәү

мостить, замащивать


йәйеү

мостить, замащивать


суҡтурғай

орнитол. свиристель


шиғри

Происходит от арабск. شعري (šiʿriyy).

шағир

Ближайшее родство

существительные

шағирә

Ближайшее родство

существительные

шиғыр

Ближайшее родство

существительные

шиғриәт

Ближайшее родство

существительные

поэтический, поэтичный

Шиғри юл.

Поэтическая строка.


шиғриәт

шиғриәт (nominative singular)
шиғриәттең (singular)
шиғриәткә (dative singular)
шиғриәтте (accusative singular)
шиғриәттә (singular)
шиғриәттән (singular)

Происходит от арабск. شعرية (šiʿriyya(t)).

шағир

Ближайшее родство

существительные

шиғыр

Ближайшее родство

существительные

шағирә

Ближайшее родство

существительные

шиғри

Ближайшее родство

прилагательные

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

В русскойпоэзии ритмика поддерживается также за счёт повторения ударных и безударных слогов в определённом порядке.


шағирә

шағирә (nominative singular)
шағирәләр (nominative plural)
шағирәнең (singular)
шағирәләрҙең (plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative singular)
шағирәләрҙе (accusative plural)
шағирәлә (singular)
шағирәләрҙә (plural)
шағирәнән (singular)
шағирәләрҙән (plural)

Происходит от арабск. شاعرة (šāʿira(t))

шағир

Ближайшее родство

существительные

шиғыр

Ближайшее родство

существительные

шиғриәт

Ближайшее родство

существительные

шиғри

Ближайшее родство

прилагательные


шиғыр

шиғыр (nominative singular)
шиғырҙар (nominative plural)
шиғырҙың (singular)
шиғырҙарҙың (plural)
шиғырға (dative singular)
шиғырҙарға (dative plural)
шиғырҙы (accusative singular)
шиғырҙарҙы (accusative plural)
шиғырҙа (singular)
шиғырҙарҙа (plural)
шиғырҙан (singular)
шиғырҙарҙан (plural)

Происходит от арабск. شعر (šiʕr). Когнаты: кирг. шыгыр, узб. shehr.

шағир

Ближайшее родство

существительные

шағирә

Ближайшее родство

существительные

шиғриәт

Ближайшее родство

существительные

шиғри

Ближайшее родство

прилагательные

стих, стихотворение

адъектив. стихотворный

стихотворный


механизациялау

механизировать


механикалаштырыу

механизировать


Дауыт

Дауыт (nominative singular)
Дауыттар (nominative plural)
Дауыттың (singular)
Дауыттарҙың (plural)
Дауытҡа (dative singular)
Дауыттарға (dative plural)
Дауытты (accusative singular)
Дауыттарҙы (accusative plural)
Дауытта (singular)
Дауыттарҙа (plural)
Дауыттан (singular)
Дауыттарҙан (plural)

Из ивр. דוד «Давид» (букв. «любимый»), арабск. داوود «Дауд».

Даут (мужское имя)


Дим

Дим (nominative singular)
Димдәр (nominative plural)
Димдең (singular)
Димдәрҙең (plural)
Димгә (dative singular)
Димдәргә (dative plural)
Димде (accusative singular)
Димдәрҙе (accusative plural)
Димдә (singular)
Димдәрҙә (plural)
Димдән (singular)
Димдәрҙән (plural)

Происходит от ??

Дим (мужское имя)


Науруз

Науруз (nominative singular)
Науруздар (nominative plural)
Науруздың (singular)
Науруздарҙың (plural)
Наурузға (dative singular)
Науруздарға (dative plural)
Наурузды (accusative singular)
Науруздарҙы (accusative plural)
Наурузда (singular)
Науруздарҙа (plural)
Науруздан (singular)
Науруздарҙан (plural)

Из перс. نوروز (nowruz) ‘Навруз, Новруз’.

Навруз, Новруз (праздник нового года по астрономическому солнечному календарю у иранских и тюркских народов)

Науруз йылға баш булыр, // Бойҙай ашҡа баш булыр, // Бойҙай уңһа — аш булыр, // Уңмаһа — аш таш булыр!

Науруз — году голова, // Пшеница — пище голова, // Хлеб уродится — будет еда, // Не уродится — камень станет едой!


Фатима

Происходит от арабск. فاطمة (fāṭima(t)).

Фатима; женское имя


арҡан

арҡан (nominative singular)
арҡандар (nominative plural)
арҡандың (singular)
арҡандарҙың (plural)
арҡанға (dative singular)
арҡандарға (dative plural)
арҡанды (accusative singular)
арҡандарҙы (accusative plural)
арҡанда (singular)
арҡандарҙа (plural)
арҡандан (singular)
арҡандарҙан (plural)


күксин

ботан. сирень (Syringa)


һаҙландырыу

заболачивать


һауым

с.-х. надой; удой


йылмайыу

улыбаться, усмехаться


көлөмһөрәү

улыбаться, усмехаться


хәйерселәнеү

нищать, беднеть


фәҡирләнеү

нищать, беднеть


многоборье

многоборье (аналогично русскому слову)


түшәм

түшәм (nominative singular)
түшәмдәр (nominative plural)
түшәмдең (singular)
түшәмдәрҙең (plural)
түшәмгә (dative singular)
түшәмдәргә (dative plural)
түшәмде (accusative singular)
түшәмдәрҙе (accusative plural)
түшәмдә (singular)
түшәмдәрҙә (plural)
түшәмдән (singular)
түшәмдәрҙән (plural)

потолок (потолочный)


өҫтөнлөк

өҫтөнлөк (nominative singular)
өҫтөнлөктәр (nominative plural)
өҫтөнлөктең (singular)
өҫтөнлөктәрҙең (plural)
өҫтөнлөккә (dative singular)
өҫтөнлөктәргә (dative plural)
өҫтөнлөкте (accusative singular)
өҫтөнлөктәрҙе (accusative plural)
өҫтөнлөктә (singular)
өҫтөнлөктәрҙә (plural)
өҫтөнлөктән (singular)
өҫтөнлөктәрҙән (plural)

преобладание


ялғанма

ботан. привой


ялғаулыҡ

ялғаулыҡ (nominative singular)
ялғаулыҡтар (nominative plural)
ялғаулыҡтың (singular)
ялғаулыҡтарҙың (plural)
ялғаулыҡҡа (dative singular)
ялғаулыҡтарға (dative plural)
ялғаулыҡты (accusative singular)
ялғаулыҡтарҙы (accusative plural)
ялғаулыҡта (singular)
ялғаулыҡтарҙа (plural)
ялғаулыҡтан (singular)
ялғаулыҡтарҙан (plural)

ботан. привой


яҡтыртылыш

освещённость


яҡтыртылғанлыҡ

освещённость


һылтанма

һылтанма (nominative singular)
һылтанмалар (nominative plural)
һылтанманың (singular)
һылтанмаларҙың (plural)
һылтанмаға (dative singular)
һылтанмаларға (dative plural)
һылтанманы (accusative singular)
һылтанмаларҙы (accusative plural)
һылтанмала (singular)
һылтанмаларҙа (plural)
һылтанманан (singular)
һылтанмаларҙан (plural)

От гл. һылтан- «ссылаться на». Ср. тат. сылтама «ссылка», казахск. сілтеме «ссылка».

комп. гиперссылка, ссылка (на страницу в Интернете)

Гәзиттә баҫылған мәҡәләләрҙән өҙөмтә килтергәндә авторын күрһәтеп сайтҡа һылтанма яһау мотлаҡ.

При приведении цитат из статей, опубликованных в газете, обязательно сделатьссылку на сайт, указав автора.


тимерсе

тимерсе (nominative singular)
тимерселәр (nominative plural)
тимерсенең (singular)
тимерселәрҙең (plural)
тимерсегә (dative singular)
тимерселәргә (dative plural)
тимерсене (accusative singular)
тимерселәрҙе (accusative plural)
тимерселә (singular)
тимерселәрҙә (plural)
тимерсенән (singular)
тимерселәрҙән (plural)

От башк. тимер «железо» + формант -се «аффикс производителя действия; профессии».

тимер

Ближайшее родство

существительные


тимерлек

тимерлек (nominative singular)
тимерлектәр (nominative plural)
тимерлектең (singular)
тимерлектәрҙең (plural)
тимерлеккә (dative singular)
тимерлектәргә (dative plural)
тимерлекте (accusative singular)
тимерлектәрҙе (accusative plural)
тимерлектә (singular)
тимерлектәрҙә (plural)
тимерлектән (singular)
тимерлектәрҙән (plural)

тимер

Ближайшее родство

существительные

тимерсе

Ближайшее родство

существительные


дюралюмин

От нем. Duralumin «дюралюмин, дюралюминий», далее из собств. Düren «Дюрен» (название города, в котором работал изобретатель сплава Альфред Вильм; вероятно, обыгрывалось также созвучие с лат. durus «жёсткий, суровый») + Aluminium «алюминий».

дюралюминий, дюраль


быяла

быяла (nominative singular)
быялалар (nominative plural)
быяланың (singular)
быялаларҙың (plural)
быялаға (dative singular)
быялаларға (dative plural)
быяланы (accusative singular)
быялаларҙы (accusative plural)
быялала (singular)
быялаларҙа (plural)
быяланан (singular)
быялаларҙан (plural)

Из перс. پیاله (piyâle) ‘пиала; чаша’, от ср.-перс. pygʾl (*paygāl) «кубок», из др.-греч. φιάλη (phiálē) ‘сосуд для питья, чаша’.

быяласы

Ближайшее родство

существительные

быялалы

Ближайшее родство

прилагательные

быялаһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

быялалау

Ближайшее родство

стекло (стеклянный; стекольный)

адъектив. стеклянный


Афғанстан

Происходит от пушту Afghān (самоназвание пуштунов) + иранск. -stan «страна, земля». По-видимому, слово «афган» впервые зафиксировано в труде Худуд ал-Алам, географическом трактате неизвестного персоязычного автора (982 год).

геогр. Афганистан


күпбәйге

спорт. многоборье


ҡорт

ҡорт (nominative singular)
ҡорттар (nominative plural)
ҡорттоң (singular)
ҡорттарҙың (plural)
ҡортҡа (dative singular)
ҡорттарға (dative plural)
ҡортто (accusative singular)
ҡорттарҙы (accusative plural)
ҡортта (singular)
ҡорттарҙа (plural)
ҡорттан (singular)
ҡорттарҙан (plural)

От др.-тюркск. qurt «червь», восходит к пратюркск. *Kūrt «червь».

энтомол. червь, червяк (червяковый, червячный) (лат. Vérmes)

червь, червяк (червяковый, червячный) (личинка насекомого)

перен. червь

Китап корто.

Книжныйчервь.

перен. червь (о ничтожном человеке), подлец

червь (о ничтожном человеке), подлец


ҡорт

энтомол. пчела


йылғыр

изворотливый; увёртливый


өлгөр

изворотливый; увёртливый


етеҙ

изворотливый; находчивый


тапҡыр

меткий, остроумный; изворотливый; находчивый

Тапҡыр һүҙ.

Меткое, остроумное слово.

Тапҡыр яуап.

Остроумный, меткий ответ.

"Ни сәсһәң - шуны урырһың", тигән тапҡыр әйтем бар.

Существуетметкая пословица, которая гласит: "Что посеешь, то и пожнешь".

в знач. нареч. прямо; напрямик

прямо; напрямик

в знач. нареч. метко, остроумно, находчиво

метко, остроумно, находчиво


тапҡыр

место или местность, расположенные напротив чего-либо


тапҡыр

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға; ҡулыңдан ысҡындырма, файҙаланып ҡал.

Такой шанс бывает лишь раз в жизни; не упусти (его), воспользуйся.

Көн һуңғы тапҡыр 2008 йылдың йәйендә тотолдо.

Последний раз солнечное затмение было летом 2008 года.

Мунсаға бер барғанда сабыныу бүлмәһенә кәмендә өс тапҡыр инеп сығам.

При одном посещении бани я захожу в парилку минимум трижды.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

Уфимцы не уступили — мяч в первый раз попал в ворота гостей уже на девятой минуте.


ришүәт

ришүәт (nominative singular)
ришүәттәр (nominative plural)
ришүәттең (singular)
ришүәттәрҙең (plural)
ришүәткә (dative singular)
ришүәттәргә (dative plural)
ришүәтте (accusative singular)
ришүәттәрҙе (accusative plural)
ришүәттә (singular)
ришүәттәрҙә (plural)
ришүәттән (singular)
ришүәттәрҙән (plural)

От арабск. رشوة (rišwa) «взятка».

ришүәтсе

Ближайшее родство

существительные


ҡотолғоһоҙ

неизбежный, неминуемый


йыйнаҡ

экономный, бережливый


һаҡсыл

экономный, бережливый


иҫәпсел

экономный, бережливый


самалы

экономный, бережливый


ялтырауыҡ

искра, крапинка


юлбарыҫ

juɫ.bɑ.ˈrɯ̞θ

юлбарыҫ (nominative singular)
юлбарыҫтар (nominative plural)
юлбарыҫтың (singular)
юлбарыҫтарҙың (plural)
юлбарыҫҡа (dative singular)
юлбарыҫтарға (dative plural)
юлбарыҫты (accusative singular)
юлбарыҫтарҙы (accusative plural)
юлбарыҫта (singular)
юлбарыҫтарҙа (plural)
юлбарыҫтан (singular)
юлбарыҫтарҙан (plural)

зоол. тигр (тигровый; тигриный)

тигр (тигровый; тигриный)


етен

лён (растение)


мунда

анат. загривок, холка

загривок, холка


вакцинациялау

мед. вакцинировать

вакцинировать


солоҡсо

солоҡсо (nominative singular)
солоҡсолар (nominative plural)
солоҡсоноң (singular)
солоҡсоларҙың (plural)
солоҡсоға (dative singular)
солоҡсоларға (dative plural)
солоҡсоно (accusative singular)
солоҡсоларҙы (accusative plural)
солоҡсола (singular)
солоҡсоларҙа (plural)
солоҡсонан (singular)
солоҡсоларҙан (plural)

солоҡ

Ближайшее родство

существительные

солоҡсолоҡ

Ближайшее родство

существительные


ҡыңғырау

qɯ̞ŋ.ʁɯ̞.ˈrɑw

ҡыңғырау (nominative singular)
ҡыңғырауҙар (nominative plural)
ҡыңғырауҙың (singular)
ҡыңғырауҙарҙың (plural)
ҡыңғырауға (dative singular)
ҡыңғырауҙарға (dative plural)
ҡыңғырауҙы (accusative singular)
ҡыңғырауҙарҙы (accusative plural)
ҡыңғырауҙа (singular)
ҡыңғырауҙарҙа (plural)
ҡыңғырауҙан (singular)
ҡыңғырауҙарҙан (plural)

От др.-тюркск. формы *qoñ(ğu)rağu "колокол", первоначально существительное действия от глагола *qoñ(ğu)ra- "звонить в колокол", из пратюркск. *koñra- (звонить (в колокол)). Родственно казахск. қоңырау «колокол, колокольчик; звонок», кирг. коңгуроо «колокол», узб. qo'ng'iroq «колокол; телефонный звонок», уйгурск. قوڭغۇراق «колокол, звон», хакас. хонъро «бубенчик на шее у животных», alt. коҥыра «железные бубенцы, пришитые к поясу ритуальной одежды шамана»

колокол, колокольчик (колокольный)


уҡыусы

уҡыусы (nominative singular)
уҡыусылар (nominative plural)
уҡыусының (singular)
уҡыусыларҙың (plural)
уҡыусыға (dative singular)
уҡыусыларға (dative plural)
уҡыусыны (accusative singular)
уҡыусыларҙы (accusative plural)
уҡыусыла (singular)
уҡыусыларҙа (plural)
уҡыусынан (singular)
уҡыусыларҙан (plural)

От башк. уҡыу «читать; учиться» + аффикс -сы со значением «производитель действия».

уҡыу

Ближайшее родство

ученик, учащийся, школьник

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

Мы, учителя, часто любим говоритьученикам: "Дневник — это ваше лицо."

читатель (читательский)

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

Когда я пишу статью для газеты, обычно смотрю на события с точки зрениячитателя.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Действительно, для широкогочитателя публикуются дневники только тех писателей, кто был признан классиком.


яҡынса

приблизительный, примерный


самаса

приблизительный, примерный


өсләтә

тройной; утроенный


ҡаш

ҡаш (nominative singular)
ҡаштар (nominative plural)
ҡаштың (singular)
ҡаштарҙың (plural)
ҡашҡа (dative singular)
ҡаштарға (dative plural)
ҡашты (accusative singular)
ҡаштарҙы (accusative plural)
ҡашта (singular)
ҡаштарҙа (plural)
ҡаштан (singular)
ҡаштарҙан (plural)


мәйет

мәйет (nominative singular)
мәйеттәр (nominative plural)
мәйеттең (singular)
мәйеттәрҙең (plural)
мәйеткә (dative singular)
мәйеттәргә (dative plural)
мәйетте (accusative singular)
мәйеттәрҙе (accusative plural)
мәйеттә (singular)
мәйеттәрҙә (plural)
мәйеттән (singular)
мәйеттәрҙән (plural)

Из араб. ميت (mayyit) ‘мёртвый, умерший’.

мәйетхана

Ближайшее родство

существительные

покойник, труп, прах, останки


һөтлө

От сущ. һөт «молоко» + аффикс прилагательных -лө.

һөт

Ближайшее родство

существительные

һөтсө

Ближайшее родство

существительные


имсәк

молочный (питающийся молоком)


контратакалау

контратаковать


еңел

Происходит от др.-тюркск. jeŋil, восходит к пратюркск. *jeŋgü-l «лёгкий».

лёгкий, нетрудный, несложный

Өйҙән алыҫ Себерҙә эшләү еңел микән?

Легко ли работать в Сибири, далеко от дома?

Ысыҡ төшкән көйөнсә бесән сабыу еңел.

Если выпала (пока не высохла) роса,легко косить сено.

Төрлө йәшәү шарттарына һәм мөхиттәргә еңел яраҡлышыусан, төрлө аҙыҡтан туҡлана алған хайуан.

Животное,легко приспосабливающееся к различным условиям существования и окружающим средам, могущее питаться различной пищей.


төҙәтеү

корректировать; исправлять


балсыҡ

балсыҡ (nominative singular)
балсыҡтар (nominative plural)
балсыҡтың (singular)
балсыҡтарҙың (plural)
балсыҡҡа (dative singular)
балсыҡтарға (dative plural)
балсыҡты (accusative singular)
балсыҡтарҙы (accusative plural)
балсыҡта (singular)
балсыҡтарҙа (plural)
балсыҡтан (singular)
балсыҡтарҙан (plural)

балсыҡлыҡ

Ближайшее родство

существительные

балсыҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

глина (глиняный)

диал. почва, земля, грунт; грязь, слякоть

почва, земля, грунт; грязь, слякоть


яҙыу

яҙыу (nominative singular)
яҙыуҙар (nominative plural)
яҙыуҙың (singular)
яҙыуҙарҙың (plural)
яҙыуға (dative singular)
яҙыуҙарға (dative plural)
яҙыуҙы (accusative singular)
яҙыуҙарҙы (accusative plural)
яҙыуҙа (singular)
яҙыуҙарҙа (plural)
яҙыуҙан (singular)
яҙыуҙарҙан (plural)

Был уның яҙыуы түгел.

Это не его почерк.


тупраҡ

тупраҡ (nominative singular)
тупраҡтар (nominative plural)
тупраҡтың (singular)
тупраҡтарҙың (plural)
тупраҡҡа (dative singular)
тупраҡтарға (dative plural)
тупраҡты (accusative singular)
тупраҡтарҙы (accusative plural)
тупраҡта (singular)
тупраҡтарҙа (plural)
тупраҡтан (singular)
тупраҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *topra-k «земля, почва», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. toprak, азерб. torpaq, башк. тупраҡ, казахск. топырақ, кирг. топурак, карач.-балк., кумыкск. топуракъ, кр.-тат. topraq (топракъ), ногайск. топырак, тат. туфрак, тур., туркм. toprak, узб. tuproq (тупроқ), уйгурск. تۇپراق (tupraq), хакас. тобырах, шорск. тобрақ, южн.-алтайск. тобрак и др.

почва, земля, грунт

Тупраҡтан яралғанбыҙ, тупраҡҡа ҡайтабыҙ.

Мы созданыиз земли, в землю и вернемся.

земля, земли, страна; территория

адъектив. земляной, почвенный, грунтовый; состоящий, сделанный из земли, почвы, грунта


ҡараңғыланыу

темнеть, смеркаться


мелиорациялау

с.-х. мелиорировать

мелиорировать


инфузория

зоол. инфузория


берҙән-бер

bɪ̞r.ˈðæn.bɪ̞r

Происходит от ??

единственный, один-единственный; единичный

Берҙән-бер балабыҙ.

Наш единственный ребёнок.

Берҙән-бер осраҡ.

Единичный случай.


Лабрадор

геогр. Лабрадор


ожмах

ожмах (nominative singular)
ожмахтар (nominative plural)
ожмахтың (singular)
ожмахтарҙың (plural)
ожмахҡа (dative singular)
ожмахтарға (dative plural)
ожмахты (accusative singular)
ожмахтарҙы (accusative plural)
ожмахта (singular)
ожмахтарҙа (plural)
ожмахтан (singular)
ожмахтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. uǯmaq (небеса), от согдийск., вероятно, из литературного чагатайского.

религ. рай (райский)

рай (райский)


йәһәннәм

йәһәннәм (nominative singular)
йәһәннәмдәр (nominative plural)
йәһәннәмдең (singular)
йәһәннәмдәрҙең (plural)
йәһәннәмгә (dative singular)
йәһәннәмдәргә (dative plural)
йәһәннәмде (accusative singular)
йәһәннәмдәрҙе (accusative plural)
йәһәннәмдә (singular)
йәһәннәмдәрҙә (plural)
йәһәннәмдән (singular)
йәһәннәмдәрҙән (plural)

Происходит от арабск. جهنم (jahánnam) «ад», от ивр. גיהנום (Gehennom) «ад, геенна».

ад, преисподняя, геенна


йәннәт

йәннәт (nominative singular)
йәннәттәр (nominative plural)
йәннәттең (singular)
йәннәттәрҙең (plural)
йәннәткә (dative singular)
йәннәттәргә (dative plural)
йәннәтте (accusative singular)
йәннәттәрҙе (accusative plural)
йәннәттә (singular)
йәннәттәрҙә (plural)
йәннәттән (singular)
йәннәттәрҙән (plural)

Происходит от арабск. جنة (jánna(t)). Родственно тур. cennet.

рай (райский)

Урының йәннәттә булһын!

Может твоё место враю!


демократлаштырыу

демократизировать


тотҡа

Происходит от др.-тюрк. tut- "держать, хватать", восходит к пратюркск. *tut- «то же». Когнаты: казахск. тұтқа, кирг. тутка и др.

ручка, рукоятка

перен. основа, суть

основа, суть


демократлаштырылыу

демократизация


Оман

Из арабск. عمان (ʕumān), далее из неустановленной формы.

Оман (аналогично русскому слову)


мезолит

геол. мезолит


туйыра

ботан. жёлудь


төкөрөк

tʏ̞.kʏ̞.ˈrʏ̞k

төкөрөк (nominative singular)
төкөрөктөң (singular)
төкөрөккә (dative singular)
төкөрөктө (accusative singular)
төкөрөктә (singular)
төкөрөктән (singular)

Производное от глагольной основы төкөр- «плевать(ся)».


һеләгәй

һеләгәй (nominative singular)
һеләгәйҙең (singular)
һеләгәйгә (dative singular)
һеләгәйҙе (accusative singular)
һеләгәйҙә (singular)
һеләгәйҙән (singular)

Происходит от монг. silükei ~ šilükei «слюна», от протомонгольск. *sil- («слюна; слизь; влага»). Родственно с тувинск. шилегей, хакасск. сілегей, крымск-тат. silekiy, казахск. сілекей, silekiy и др.


Ҡош юлы

ˈqʊ̞ʂ.ju.ˌɫɯ̞

Буквально «путь птицы». Коренной термин, не имеющей аналогов в других тюркских языках.

астрон. Млечный Путь

Млечный Путь


Медногорск

Медногорск (аналогично русскому слову)


Генуя

Из лат. Genua «Генуя», далее из неустановленной формы; по одной из версий, связано с праиндоевр. *ǵénw «изгиб, колено»; по другой — с лат. janua «дверь, вход»; сравнивают также с именем бога Януса (Janus).


Детройт

Из англ. Detroit «Детройт», далее из франц. détroit, далее из ст.-франц. destreit, далее из лат. districtus «растянутый; отвлечённый», прич. страд. от distringere «растягивать, распяливать», далее из di- + -stringere;
* первая часть — из dis- (приставка, означающая разделение, разъединение);
* вторая часть — из stringere «натягивать», далее из праиндоевр. *strenk- «тугой».


бойондороҡһоҙлоҡ

bʊ̞.jʊ̞n.dʊ̞.rʊ̞q.hʊ̞ð.ˈɫʊ̞q

бойондороҡһоҙлоҡ (nominative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтар (nominative plural)
бойондороҡһоҙлоҡтоң (singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙың (plural)
бойондороҡһоҙлоҡҡа (dative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарға (dative plural)
бойондороҡһоҙлоҡто (accusative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙы (accusative plural)
бойондороҡһоҙлоҡта (singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙа (plural)
бойондороҡһоҙлоҡтан (singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙан (plural)

От башк. бойондороҡһоҙ + формант -лоҡ.

бойондороҡһоҙ

Ближайшее родство

прилагательные

независимость


мәңгелек

ˈmæŋ.ɡɪ̞.ˌlɪ̞k

мәңгелек (nominative singular)
мәңгелектәр (nominative plural)
мәңгелектең (singular)
мәңгелектәрҙең (plural)
мәңгелеккә (dative singular)
мәңгелектәргә (dative plural)
мәңгелекте (accusative singular)
мәңгелектәрҙе (accusative plural)
мәңгелектә (singular)
мәңгелектәрҙә (plural)
мәңгелектән (singular)
мәңгелектәрҙән (plural)

От мәңге + -лек.

бессмертие, вечность


мәңгелек

ˈmæŋ.ɡɪ̞.ˌlɪ̞k

От мәңге + -лек.

Мәңгелек мөхәббәт.

Вечная любовь.

Быныһы минең өсөн мәңгелек сер булып ҡалды.

Это остаетсявечной загадкой для меня.


аҡыллы

ɑ.ˈqɯ̞.ˈɫːɯ̞

Происходит от аҡыл + -лы.

аҡыл

Ближайшее родство

существительные

аҡыллылыҡ

Ближайшее родство

существительные

умный, рассудительный; разумный, толковый (умно, разумно, толково)

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.

Пчела — это удивительноумное и очень трудолюбивое насекомое.

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

Умный враг лучше глупого друга.


һуҡыр

Происходит от ??


кәүҙә

кәүҙә (nominative singular)
кәүҙәләр (nominative plural)
кәүҙәнең (singular)
кәүҙәләрҙең (plural)
кәүҙәгә (dative singular)
кәүҙәләргә (dative plural)
кәүҙәне (accusative singular)
кәүҙәләрҙе (accusative plural)
кәүҙәлә (singular)
кәүҙәләрҙә (plural)
кәүҙәнән (singular)
кәүҙәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *gebde «тело; торс». По-видимому, распространился через средневековый письменный язык (Чагатайский). Родственно
казахск. кеуде, кирг. көөдө, узб. gavda, азерб. gövdə, тур. gövde, крымск.-тат. kevde и др.

туловище, стан; тело


ҡыҙыл

Происходит от др.-тюрк. qïzïl, восходит к пратюркск. *Kɨŕ-ɨl «красный».

Ҡыҙыл ыуылдырыҡ.

Красная икра.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

На вершину ёлки мы прикрепили вырезанную из картонакрасную звезду.


осһоҙ

Происходит от др.-тюркск. učuz («маленький, незначительный; дешёвый»). Родственно тур. ucuz.

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

Все (виды) товаров были доступны в магазинах, и подешёвой цене.

в знач. нареч. дёшево


ҡиммәт

Происходит от арабск. قيمة (qīma(t)). См. также ҡыйбат.

дорогой, дорогостоящий


ҡыйбат

Фонетический адаптация перс. قیمت (qeymat), от арабск. قيمة (qīma(t)). Дубликат ҡиммәт.

дорогой; ценный


ыуылдырыҡ

ɯ̞.wɯ̞ɫ.dɯ̞ˈrɯ̞q

ыуылдырыҡ (nominative singular)
ыуылдырыҡтың (singular)
ыуылдырыҡҡа (dative singular)
ыуылдырыҡты (accusative singular)
ыуылдырыҡта (singular)
ыуылдырыҡтан (singular)

Происходит от пратюрк. *o(bɨ)l-duruk «икра». Родственно тат. уылдык, казахск. уылдырық, каракалпакск. уўылдырық, тур. oğulduruk и др.

зоол. икра (яички рыб, лягушки и других земноводных)

Ыуылдырыҡ сәсеү

Баҡа ыуылдырығы

лягушечьяикра

кулин. икра (кушанье)

икра (кушанье)

Ҡыҙыл ыуылдырыҡ


автономиялы

Происходит от сущ. автономия + аффикс -лы.

автономный (автономно)


ағай

ағай (nominative singular)
ағайҙар (nominative plural)
ағайҙың (singular)
ағайҙарҙың (plural)
ағайға (dative singular)
ағайҙарға (dative plural)
ағайҙы (accusative singular)
ағайҙарҙы (accusative plural)
ағайҙа (singular)
ағайҙарҙа (plural)
ағайҙан (singular)
ағайҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *(i)āka «старший брат; дядя».

ағай-эне

Ближайшее родство

существительные

старший брат (старший)

дядя (родственник или любой мужчина старшего возраста по отношению ко всем младшим, а также почтительное обращение к нему)

Күрше ағай менән беҙ аҙашбыҙ, шуға мине урамда бәләкәй Ғәли тип йөрөтәләр.

Мы со старшим соседом тёзки, поэтому меня на улице зовут "маленький Гали".


аҙамат

почтенный, уважаемый человек


ағарсаҡ

ағарсаҡ (nominative singular)
ағарсаҡтар (nominative plural)
ағарсаҡтың (singular)
ағарсаҡтарҙың (plural)
ағарсаҡҡа (dative singular)
ағарсаҡтарға (dative plural)
ағарсаҡты (accusative singular)
ағарсаҡтарҙы (accusative plural)
ағарсаҡта (singular)
ағарсаҡтарҙа (plural)
ағарсаҡтан (singular)
ағарсаҡтарҙан (plural)

зоол. жерех (aspius)


айғыр

айғыр (nominative singular)
айғырҙар (nominative plural)
айғырҙың (singular)
айғырҙарҙың (plural)
айғырға (dative singular)
айғырҙарға (dative plural)
айғырҙы (accusative singular)
айғырҙарҙы (accusative plural)
айғырҙа (singular)
айғырҙарҙа (plural)
айғырҙан (singular)
айғырҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *adgɨr ("жеребец"). Родственно древнетюркск. 𐰑𐰍𐰺, тат. айгыр, тур. aygır.