экватор

геогр. экватор


Австралия

Австралия (nominative singular)
Австралияның (singular)
Австралияға (dative singular)
Австралияны (accusative singular)
Австралияла (singular)
Австралиянан (singular)

Происходит от англ. Australia «Австралия», далее из лат. australis «южный», далее из auster «южный ветер, австр», далее из праиталийск. *aus-tero- «направленный к рассвету», далее из праиндоевр. *aus- «рассвет, восход солнца; восток». Изначально название континента было Terra Australis (Южная земля), нынешнее название было предложено в 1814 г. Мэтью Флайндерсом.

геогр. Австралия (аналогично русскому слову)

Австралия (аналогично русскому слову)

Тарихи йәһәттән Австралия — күсеп килгән кешеләр иле.

Исторически, Австралия — это страна иммигрантов.


Антарктида

геогр. Антарктида (аналогично русскому слову)

Антарктида (аналогично русскому слову)


утрау

утрау (nominative singular)
утрауҙар (nominative plural)
утрауҙың (singular)
утрауҙарҙың (plural)
утрауға (dative singular)
утрауҙарға (dative plural)
утрауҙы (accusative singular)
утрауҙарҙы (accusative plural)
утрауҙа (singular)
утрауҙарҙа (plural)
утрауҙан (singular)
утрауҙарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. otruğ, восходит к пратюркск. *otrug «остров».

геогр. остров (островной)

остров (островной)


ярымутрау

ярымутрау (nominative singular)
ярымутрауҙар (nominative plural)
ярымутрауҙың (singular)
ярымутрауҙарҙың (plural)
ярымутрауға (dative singular)
ярымутрауҙарға (dative plural)
ярымутрауҙы (accusative singular)
ярымутрауҙарҙы (accusative plural)
ярымутрауҙа (singular)
ярымутрауҙарҙа (plural)
ярымутрауҙан (singular)
ярымутрауҙарҙан (plural)

геогр. полуостров (полуостровной)

полуостров (полуостровной)


Рәсәй

Рәсәй (nominative singular)
Рәсәйҙең (singular)
Рәсәйгә (dative singular)
Рәсәйҙе (accusative singular)
Рәсәйҙә (singular)
Рәсәйҙән (singular)

Из русск. Россия.

геогр., полит. Россия

“Финанс” журналы Рәсәйҙәге иң бай кешеләрҙең исемдәрен асыҡланы.

Журнал "Финанс" опубликовал список самых богатых людейРоссии.

Аҡса тоҡсайҙары, «03-2011» // «Һәнәк»

Аҡса тоҡсайҙары

03-2011

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Есть ли будущее у сельского хозяйства вРоссии?

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

Как мы знаем, вРоссии медицина в своей основе государственная; в Японии же, наоборот, много частных клиник.


Урал

Урал (nominative singular)
Уралдың (singular)
Уралға (dative singular)
Уралды (accusative singular)
Уралда (singular)
Уралдан (singular)

От неустановленной формы. По одной гипотезе — тюркск., по другой — финно-угорск. (манси ur-ala "горная вершина").

геогр. Урал, Уральские горы

Урал, Уральские горы

геогр. Урал (географический регион)

Урал (географический регион)

Сал Уралдан башҡа юҡ башҡорттоң төйәге.

Нет у башкир другой родины кроме седогоУрала.

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

Впрочем, наУрале и март вполне можно назвать зимним месяцем.

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

В начале двадцатого века наУрале вновь началась золотая лихорадка.


меридиан

геогр. меридиан


Үзбәкстан

Үзбәкстан (nominative singular)
Үзбәкстандың (singular)
Үзбәкстанға (dative singular)
Үзбәкстанды (accusative singular)
Үзбәкстанда (singular)
Үзбәкстандан (singular)

Сложение основ: башк. үзбәк «узбек» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

үзбәк

Ближайшее родство

существительные

геогр. Узбекистан

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

Если обратим внимание на миграционные потоки, то больше всего людей прибывает из Средней Азии, особенно из Узбекистана.


нөктә

нөктә (nominative singular)
нөктәләр (nominative plural)
нөктәнең (singular)
нөктәләрҙең (plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative singular)
нөктәләрҙе (accusative plural)
нөктәлә (singular)
нөктәләрҙә (plural)
нөктәнән (singular)
нөктәләрҙән (plural)

От арабск. نقطة "точка".

геогр. точка

Ямантау — Башҡортостандың иң бейек нөктәһе.

(Гора) Ямантау — высшая точка Башкортостана.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.

Мыс Байрон — (крайняя) восточная точка Австралии.


киңлек

киңлек (nominative singular)
киңлектәр (nominative plural)
киңлектең (singular)
киңлектәрҙең (plural)
киңлеккә (dative singular)
киңлектәргә (dative plural)
киңлекте (accusative singular)
киңлектәрҙе (accusative plural)
киңлектә (singular)
киңлектәрҙә (plural)
киңлектән (singular)
киңлектәрҙән (plural)

Происходит от прил. киң «широкий» + -лек «аффикс абстракции, обладания свойством».

киң

Ближайшее родство

прилагательные

геогр. широта


сүл

сүл (nominative singular)
сүлдәр (nominative plural)
сүлдең (singular)
сүлдәрҙең (plural)
сүлгә (dative singular)
сүлдәргә (dative plural)
сүлде (accusative singular)
сүлдәрҙе (accusative plural)
сүлдә (singular)
сүлдәрҙә (plural)
сүлдән (singular)
сүлдәрҙән (plural)

геогр. пустыня


Себер

Себер (nominative singular)
Себерҙең (singular)
Себергә (dative singular)
Себерҙе (accusative singular)
Себерҙә (singular)
Себерҙән (singular)

Из русск. Сибирь

геогр. Сибирь

Көнбайыш Себер

ЗападнаяСибирь


Төркиә

Төркиә (nominative singular)
Төркиәнең (singular)
Төркиәгә (dative singular)
Төркиәне (accusative singular)
Төркиәлә (singular)
Төркиәнән (singular)

Происходит от тур. Türkiye «Турция».

геогр. Турция

«Ғәлиә»лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

В (медресе) «Галия» преподают известные учёные и знатоки религии (ислама), получившие образование преимущественно в Египте, Сирии и Турции.


тамаҡ

тамаҡ (nominative singular)
тамаҡтар (nominative plural)
тамаҡтың (singular)
тамаҡтарҙың (plural)
тамаҡҡа (dative singular)
тамаҡтарға (dative plural)
тамаҡты (accusative singular)
тамаҡтарҙы (accusative plural)
тамаҡта (singular)
тамаҡтарҙа (plural)
тамаҡтан (singular)
тамаҡтарҙан (plural)

Др.тюрк. *tamğaq «горло, глотка».

геогр. устье


сүллек

сүллек (nominative singular)
сүллектәр (nominative plural)
сүллектең (singular)
сүллектәрҙең (plural)
сүллеккә (dative singular)
сүллектәргә (dative plural)
сүллекте (accusative singular)
сүллектәрҙе (accusative plural)
сүллектә (singular)
сүллектәрҙә (plural)
сүллектән (singular)
сүллектәрҙән (plural)

Происходит от башк. сүл «пустыня» + башк. -лек «словообразовательный аффикс».

геогр. пустыня

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

Воздух в пустынях не защищает от солнечной радиации из-за очень низкой влажности.


сығанаҡ

sɯ̞.ɢ̞ɑ.ˈnɑq

сығанаҡ (nominative singular)
сығанаҡтар (nominative plural)
сығанаҡтың (singular)
сығанаҡтарҙың (plural)
сығанаҡҡа (dative singular)
сығанаҡтарға (dative plural)
сығанаҡты (accusative singular)
сығанаҡтарҙы (accusative plural)
сығанаҡта (singular)
сығанаҡтарҙа (plural)
сығанаҡтан (singular)
сығанаҡтарҙан (plural)

тәүсығанаҡ

Ближайшее родство

существительные

сығыу

Ближайшее родство

геогр. исток


Эльбрус

геогр. Эльбрус


Мысыр

Мысыр (nominative singular)
Мысырҙың (singular)
Мысырға (dative singular)
Мысырҙы (accusative singular)
Мысырҙа (singular)
Мысырҙан (singular)

Происходит от арабск. مصر (miṣr) «Египет».

геогр. Египет

Боронғо Мысыр

Древний Египет.

Мысырҙа башлыса дөгө, мамыҡ, бойҙай һәм йәшелсә-емештәр үҫтерәләр.

В Египте большей частью выращивают рис, хлопок, пшеницу, овощи и фрукты.


Сүриә

Сүриә (nominative singular)
Сүриәнең (singular)
Сүриәгә (dative singular)
Сүриәне (accusative singular)
Сүриәлә (singular)
Сүриәнән (singular)

Из араб. سوريا (sūriyā) ‘Сирия’.

геогр., полит. Сирия

АҠШ етәкселеге граждандарын Сүриәгә барыуҙан тыйылып торорға саҡырҙы.

Администрация США призвала граждан (США) воздержаться от поездок вСирию.

В (медресе) «Галия» преподают известные учёные и знатоки религии (ислама), получившие образование преимущественно в Египте,Сирии и Турции.


Ҡытай

Ҡытай (nominative singular)
Ҡытайҙың (singular)
Ҡытайға (dative singular)
Ҡытайҙы (accusative singular)
Ҡытайҙа (singular)
Ҡытайҙан (singular)

От др.-тюрк. Qïtaǰ.

геогр., полит. Китай

Ебәк Юлы Ҡытайҙың эре сауҙа үҙәктәрен Яҡын Көнсығыш һәм Көньяҡ Европа менән тоташтырған.

(Великий) Шёлковый путь связывал крупные торговые центрыКитая с Ближним Востоком и Южной Европой.


тараф

тараф (nominative singular)
тарафтар (nominative plural)
тарафтың (singular)
тарафтарҙың (plural)
тарафҡа (dative singular)
тарафтарға (dative plural)
тарафты (accusative singular)
тарафтарҙы (accusative plural)
тарафта (singular)
тарафтарҙа (plural)
тарафтан (singular)
тарафтарҙан (plural)

От арабск. طرف (ṭaraf) «сторона».

битараф

Ближайшее родство

прилагательные

геогр. сторона света

сторона света


Ҡаҙағстан

qɑ.ðɑ.ɢ̞ɯ̞̆s.ˈtɑn

Ҡаҙағстан (nominative singular)
Ҡаҙағстандың (singular)
Ҡаҙағстанға (dative singular)
Ҡаҙағстанды (accusative singular)
Ҡаҙағстанда (singular)
Ҡаҙағстандан (singular)

Сложение основ: башк. ҡаҙаҡ «казах» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

ҡаҙаҡ

Ближайшее родство

существительные

геогр. Казахстан

Аҡмулла көндәре, йолаға ярашлы, Ҡаҙағстанда башланып, мәғрифәтсенең тыуған төйәгендә тамамлана.

Дни Акмуллы по традиции начинаются вКазахстане и завершаются в родных местах просветителя.

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

Оказывается, вКазахстане есть аул с таким же названием.


Башҡортостан

Башҡортостан (nominative singular)
Башҡортостандың (singular)
Башҡортостанға (dative singular)
Башҡортостанды (accusative singular)
Башҡортостанда (singular)
Башҡортостандан (singular)

Происходит от башк. Башҡортостан; первая часть слова — из башҡорт «башкирский», вторая (-стан) — из перс. ستان (stān) «страна; место», также санскр. स्थान (sthā́na); восходит к праиндоевр. *steh₂- «стоять». Родственно русск. стан..

башҡорт

Ближайшее родство

существительные

геогр. Башкортостан

Башкортостан

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

Группа (мусульман) изБашкортостана, впервые совершающих хадж, выехала в священные Мекку и Медину 1 ноября.

Рэп стиле Башҡортостанда үҙ яйы менән ниндәйҙер үрҙәр яулап яйлап уҫешә.

Стиль рэп потихоньку развивается вБашкортостане, находя свои пути и завоёвывая некоторые высоты.


Америка Ҡушма Штаттары

ä.ˈmʲe.rʲi.kä quʂˈmɑ ʂtɑ.tːɑˈrɯ̞

геогр., полит. Соединённые Штаты Америки

Соединённые Штаты Америки

Респонденттарҙың 35 проценты, Рәсәйгә ҡарата Америка Ҡушма Штаттары дошмандарса ҡарай, тип иҫәпләй.

35 процентов респондентов считают, чтоСоединённые Штаты Америки враждебно относятся к России.

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

В целом же, такие трагедии вСоединённых Штатах Америки — стране, где оружие продаётся свободно — случаются часто.

ru-Америка_Ҡушма_Штаттары-ba-phrase-zKPk~y4M


АҠШ

АҠШ (nominative singular)
АҠШтың (singular)
АҠШҡа (dative singular)
АҠШты (accusative singular)
АҠШта (singular)
АҠШтан (singular)

геогр., полит. сокр. от Америка Ҡушма Штаттары; Соединённые Штаты Америки

Был осорҙа АҠШ Япония менән мөнәсәбәтен нығытыуға баҫым яһай ине.

В этот период США придавали особое значение укреплению отношений с Японией.

Администрация США призвала граждан (США) воздержаться от поездок в Сирию.


Ҡырғыҙстан

qɯ̞r.ɢ̞ɯ̞ðˈstɑn

Ҡырғыҙстан (nominative singular)
Ҡырғыҙстандың (singular)
Ҡырғыҙстанға (dative singular)
Ҡырғыҙстанды (accusative singular)
Ҡырғыҙстанда (singular)
Ҡырғыҙстандан (singular)

Сложение основ: башк. ҡырғыҙ «киргиз» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

ҡырғыҙ

Ближайшее родство

существительные

геогр. Кыргызстан, Киргизия

Кыргызстан, Киргизия

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

Гульназ, приехавшая из далёкогоКыргызстана, после университета собирается вернуться на родину.


Төрөкмәнстан

Төрөкмәнстан (nominative singular)
Төрөкмәнстандың (singular)
Төрөкмәнстанға (dative singular)
Төрөкмәнстанды (accusative singular)
Төрөкмәнстанда (singular)
Төрөкмәнстандан (singular)

Сложение основ: башк. төрөкмән «туркмен» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

төрөкмән

Ближайшее родство

существительные

геогр. Туркменистан

Туркменистан

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Большую часть территорииТуркменистана занимает пустыня Каракумы.


ҡалҡыулыҡ

геогр. нагорье


таулыҡ

геогр. нагорье


диңгеҙ

диңгеҙ (nominative singular)
диңгеҙҙәр (nominative plural)
диңгеҙҙең (singular)
диңгеҙҙәрҙең (plural)
диңгеҙгә (dative singular)
диңгеҙҙәргә (dative plural)
диңгеҙҙе (accusative singular)
диңгеҙҙәрҙе (accusative plural)
диңгеҙҙә (singular)
диңгеҙҙәрҙә (plural)
диңгеҙҙән (singular)
диңгеҙҙәрҙән (plural)

От пратюркск. *teŋiŕ «море», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. teŋiz «море», азерб. dəniz (дəниз; دنیز), башк. диңгеҙ, казахск. теңіз, карач.-балк. тенгиз, кирг. деңиз, кр.-тат. deñiz, кумыкск. денгиз, ногайск. тенъиз, османск. دڭز (deñiz), тат. диңгез, туркм. deňiz, тур. deniz, уйгурск. دېڭىز (dëngiz), узб. dengiz (денгиз), чувашск. тинӗс.

геогр. море (морской)

море (морской)

Каспий дингеҙе.

Каспийскоеморе.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

Спрей изготовленный на основеморской воды.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Архипелаги могут располагаться вморе отдельно или рядом с большими массивами суши.


һайлыҡ

геогр. отмель


Әрмәнстан

Әрмәнстан (nominative singular)
Әрмәнстандың (singular)
Әрмәнстанға (dative singular)
Әрмәнстанды (accusative singular)
Әрмәнстанда (singular)
Әрмәнстандан (singular)

Сложение основ: башк. әрмән «армянин» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

әрмән

Ближайшее родство

существительные

геогр., полит. Армения

Әрмәнстандағы Севан күле.

Озеро Севан вАрмении.

1920 йылда Әрмәнстанға Совет власы килгәс, республикаға Әрмән ССР-ы исеме бирелә.

В 1920 году, когда советское правительство пришло вАрмению, республика получила название Армянской ССР.


морон

морон (nominative singular)
морондар (nominative plural)
морондоң (singular)
морондарҙың (plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative singular)
морондарҙы (accusative plural)
моронда (singular)
морондарҙа (plural)
морондан (singular)
морондарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. burun, восходит к пратюркск. *burun «нос».

Мыс Байрон — (крайняя) восточная точка Австралии.


Афғанстан

Происходит от пушту Afghān (самоназвание пуштунов) + иранск. -stan «страна, земля». По-видимому, слово «афган» впервые зафиксировано в труде Худуд ал-Алам, географическом трактате неизвестного персоязычного автора (982 год).

геогр. Афганистан


Лабрадор

геогр. Лабрадор


Тажикстан

Происходит от ??

геогр. Таджикистан


Нидерландтар

Нидерландтар (nominative plural)
Нидерландтарҙың (plural)
Нидерландтарға (dative plural)
Нидерландтарҙы (accusative plural)
Нидерландтарҙа (plural)
Нидерландтарҙан (plural)

Происходит от нидерл. neder «нижний» + land «земля, страна».

геогр., полит. Нидерланды


Сәғүд Ғәрәбстаны

геогр. Саудовская Аравия

Саудовская Аравия


Үҙәк Африка Республикаһы

геогр. Центрально-Африканская Республика

Центрально-Африканская Республика

ru-Үҙәк_Африка_Республикаһы-ba-phrase-aA8I79jS


муйын

муйын (nominative singular)
муйындар (nominative plural)
муйындың (singular)
муйындарҙың (plural)
муйынға (dative singular)
муйындарға (dative plural)
муйынды (accusative singular)
муйындарҙы (accusative plural)
муйында (singular)
муйындарҙа (plural)
муйындан (singular)
муйындарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *bōjn «шея», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. bojun «шея», кыпчак. *mojun «шея», азерб., тур. boyun, башк. муйын, тат. муен, алт., казах., ног., хакас. мойын, кирг., тув. моюн, карач.-балк., кумык. боюн, кр.-тат. boyun (боюн), туркм. boýun, узб. boʻyin (бўйин), каракалп. moyın, осман. بويون (boyun), гагауз. boynu, тоф. мөэн, шор. мойун, якут. моой, долган. муой, чув. мӑй и др.

геогр. перешеек


ҡултыҡ

ҡултыҡ (nominative singular)
ҡултыҡтар (nominative plural)
ҡултыҡтың (singular)
ҡултыҡтарҙың (plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative plural)
ҡултыҡта (singular)
ҡултыҡтарҙа (plural)
ҡултыҡтан (singular)
ҡултыҡтарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *qoltuq «подмышка».

геогр. залив; заводь, затон

залив; заводь, затон


үркәс

үркәс (nominative singular)
үркәстәр (nominative plural)
үркәстең (singular)
үркәстәрҙең (plural)
үркәскә (dative singular)
үркәстәргә (dative plural)
үркәсте (accusative singular)
үркәстәрҙе (accusative plural)
үркәстә (singular)
үркәстәрҙә (plural)
үркәстән (singular)
үркәстәрҙән (plural)

Происходит от ??

геогр. выступ (горы)

выступ (горы)

Тау үркәсе.

Горныйвыступ.


артылыш

артылыш (nominative singular)
артылыштар (nominative plural)
артылыштың (singular)
артылыштарҙың (plural)
артылышҡа (dative singular)
артылыштарға (dative plural)
артылышты (accusative singular)
артылыштарҙы (accusative plural)
артылышта (singular)
артылыштарҙа (plural)
артылыштан (singular)
артылыштарҙан (plural)

Происходит от ??

геогр. перевал


Фарер утрауҙары

геогр. Фарерские острова

Фарерские острова


Ҡаратау

Ҡаратау (nominative singular)
Ҡаратауҙың (singular)
Ҡаратауға (dative singular)
Ҡаратауҙы (accusative singular)
Ҡаратауҙа (singular)
Ҡаратауҙан (singular)

Составное из башк. ҡара «чёрный» + башк. тау «гора».

геогр. Каратау


антарктик

геогр. антарктический

антарктический


оҙонлоҡ

ʊ̞.ðʊ̞nˈɫʊ̞q

оҙонлоҡ (nominative singular)
оҙонлоҡтар (nominative plural)
оҙонлоҡтоң (singular)
оҙонлоҡтарҙың (plural)
оҙонлоҡҡа (dative singular)
оҙонлоҡтарға (dative plural)
оҙонлоҡто (accusative singular)
оҙонлоҡтарҙы (accusative plural)
оҙонлоҡта (singular)
оҙонлоҡтарҙа (plural)
оҙонлоҡтан (singular)
оҙонлоҡтарҙан (plural)

Происходит от оҙон + аффикс -лоҡ.

оҙон

Ближайшее родство

прилагательные

геогр. долгота


боғаҙ

геогр. пролив


урман-тундра

геогр. лесотундра


Иран таулығы

геогр. Иранское нагорье

Иранское нагорье


Фарсы ҡултығы

геогр. Персидский залив

Персидский залив


Ҡара диңгеҙ

геогр. Чёрное море


Апеннин ярымутрауы

геогр. Апеннинский полуостров

Апеннинский полуостров


Балҡан ярымутрауы

геогр. Балканский полуостров

Балканский полуостров


Охот диңгеҙе

геогр. Охотское море

Охотское море


Яңы Зеландия

геогр. Новая Зеландия

Новая Зеландия


Аҙау диңгеҙе

геогр. Азовское море

Азовское море


йырҙа

гидрол. русло


үҙән

гидрол. русло


юлаҡ

гидрол. русло


Мәрмәр диңгеҙе

геогр. Мраморное море

Мраморное море


Үрге Лужица

геогр. Верхняя Лужица

Верхняя Лужица


Түбәнге Лужица

геогр. Нижняя Лужица

Нижняя Лужица