өйөр

Происходит от пратюркск. *ögür «стадо, стая», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. ügür, башк. өйөр «табун; стая», казахск. үйір «табун», кирг. үйүр «косяк; табун кобыл с одним жеребцом», карач.-балк. юйюр «семья» узб. uyur «косяк, табун кобыл с одним жеребцом», хакас. ӧӧр «стадо; табун, косяк», южн.-алтайск. ӱӱр «стадо, стая, косяк, табун», якутск. үөр «стадо; табун, косяк; стая; рой» и др.

өйәрлө

Ближайшее родство

прилагательные

табун, косяк (лошадей) (табунный)

стая, свора (хищников)

перен. группа, толпа

группа, толпа

перен. клика, свора

клика, свора


ғариза

ғариза (nominative singular)
ғаризалар (nominative plural)
ғаризаның (singular)
ғаризаларҙың (plural)
ғаризаға (dative singular)
ғаризаларға (dative plural)
ғаризаны (accusative singular)
ғаризаларҙы (accusative plural)
ғаризала (singular)
ғаризаларҙа (plural)
ғаризанан (singular)
ғаризаларҙан (plural)

Из араб. عريضة (ʿarīḍa).
В современном использовании — калька с русск. заявление.

заявление (письменное)

Дәғүә ғаризаһы.

Исковоезаявление.

Эштән сығыу ғаризаһы.

Заявление об увольнении.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

Я тут же написалзаявление, состоящее всего лишь из одного предложения, и протянул ему.

Хәтер һандығынан..., «18-11-2009» // «Йәшлек»

Хәтер һандығынан...

18-11-2009


тыуған көн

tɯ̞w.ˈʁɑn.ˌkʏ̞n

тыуған көн (nominative singular)
тыуған көндәр (nominative plural)
тыуған көндөң (singular)
тыуған көндәрҙең (plural)
тыуған көнгә (dative singular)
тыуған көндәргә (dative plural)
тыуған көндө (accusative singular)
тыуған көндәрҙе (accusative plural)
тыуған көндә (singular)
тыуған көндәрҙә (plural)
тыуған көндән (singular)
тыуған көндәрҙән (plural)

Составное из башк. тыуған + башк. көн.

только в притяжательных формах; чей-то день рождения

день рождения


аҙыҡ

аҙыҡ (nominative singular)
аҙыҡтың (singular)
аҙыҡҡа (dative singular)
аҙыҡты (accusative singular)
аҙыҡта (singular)
аҙыҡтан (singular)

Происходит от др.-тюрк. "azuq" («еда, пища»).

аҙыҡ-түлек

Ближайшее родство

существительные

аҙыҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

аҙыҡланыу

Ближайшее родство

аҙыҡландырыу

Ближайшее родство

пища, еда; продовольствие, провизия, провиант (пищевой; продовольственный)

корм; фураж (кормовой, фуражный)

күңел аҙығы

духовная пища


сиған

сиған (nominative singular)
сиғандар (nominative plural)
сиғандың (singular)
сиғандарҙың (plural)
сиғанға (dative singular)
сиғандарға (dative plural)
сиғанды (accusative singular)
сиғандарҙы (accusative plural)
сиғанда (singular)
сиғандарҙа (plural)
сиғандан (singular)
сиғандарҙан (plural)

Происходит от русск. цыган, далее из ср.-греч. τσίγγανος, стар. ἀτσίγγανος «цыган», которое возводится к ср.-греч. ἀθίγγανοι «hаеrеtiсi in Phrygia еt Lусаоniа рrаесiрuе degentes». Отсюда — др.-русск. цыгане мн., русск. цыган, цыга́не, укр. ци́ган, белор. цы́ган, ср.-болг. ациганинъ, болг. ци́ганин, сербохорв. ци̏ганин. Использованы данные словаря М. Фасмера. См. Список литературы.

адъектив. цыганский


һум

һум (nominative singular)
һумдар (nominative plural)
һумдың (singular)
һумдарҙың (plural)
һумға (dative singular)
һумдарға (dative plural)
һумды (accusative singular)
һумдарҙы (accusative plural)
һумда (singular)
һумдарҙа (plural)
һумдан (singular)
һумдарҙан (plural)

Происходит от ??

биш һум


иблис

иблис (nominative singular)
иблистәр (nominative plural)
иблистең (singular)
иблистәрҙең (plural)
иблискә (dative singular)
иблистәргә (dative plural)
иблисте (accusative singular)
иблистәрҙе (accusative plural)
иблистә (singular)
иблистәрҙә (plural)
иблистән (singular)
иблистәрҙән (plural)

Из араб. إبليس (ʾiblīs) ‘дьявол, Иблис’.

религ. демон, дьявол, сатана (сатанинский, дьявольский)

иблис вәсвәсәһе

дьявольское наваждение

перен. лживый, хитрый, гнусный человек

лживый, хитрый, гнусный человек

иблистән тыуған

чёртово отродье, бесово племя


намаҙ

намаҙ (nominative singular)
намаҙҙар (nominative plural)
намаҙҙың (singular)
намаҙҙарҙың (plural)
намаҙға (dative singular)
намаҙҙарға (dative plural)
намаҙҙы (accusative singular)
намаҙҙарҙы (accusative plural)
намаҙҙа (singular)
намаҙҙарҙа (plural)
намаҙҙан (singular)
намаҙҙарҙан (plural)

Из перс. نماز (namâz) ‘молитва; намаз’

намаҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

религ. намаз; обязательная молитва у мусульман, совершаемая пять раз в сутки


рәҡәғәт

рәҡәғәт (nominative singular)
рәҡәғәттәр (nominative plural)
рәҡәғәттең (singular)
рәҡәғәттәрҙең (plural)
рәҡәғәткә (dative singular)
рәҡәғәттәргә (dative plural)
рәҡәғәтте (accusative singular)
рәҡәғәттәрҙе (accusative plural)
рәҡәғәттә (singular)
рәҡәғәттәрҙә (plural)
рәҡәғәттән (singular)
рәҡәғәттәрҙән (plural)

Происходит от арабск. ركعة (rakʿah), мн. ч.ركعات (rakaʿāt).

религ. ракаат; порядок слов и действий, составляющих мусульманскую молитву


икенде

икенде (nominative singular)
икенделәр (nominative plural)
икенденең (singular)
икенделәрҙең (plural)
икендегә (dative singular)
икенделәргә (dative plural)
икендене (accusative singular)
икенделәрҙе (accusative plural)
икенделә (singular)
икенделәрҙә (plural)
икенденән (singular)
икенделәрҙән (plural)

Происходит от ??

религ. аср; дневная молитва в середине дня (перед заходом солнца), третья из пяти ежедневных молитв в исламе

время в середине дня, когда такая молитва совершается


намаҙлыҡ

nɑ.mɑð.ˈɫɯ̞q

намаҙлыҡ (nominative singular)
намаҙлыҡтар (nominative plural)
намаҙлыҡтың (singular)
намаҙлыҡтарҙың (plural)
намаҙлыҡҡа (dative singular)
намаҙлыҡтарға (dative plural)
намаҙлыҡты (accusative singular)
намаҙлыҡтарҙы (accusative plural)
намаҙлыҡта (singular)
намаҙлыҡтарҙа (plural)
намаҙлыҡтан (singular)
намаҙлыҡтарҙан (plural)

От башк. намаҙ + башк. -лыҡ. Ср. тур. namazlık.

намаҙ

Ближайшее родство

существительные

религ. молитвенный коврик, на котором совершается намаз; намазлык


бейәләй

бейәләй (nominative singular)
бейәләйҙәр (nominative plural)
бейәләйҙең (singular)
бейәләйҙәрҙең (plural)
бейәләйгә (dative singular)
бейәләйҙәргә (dative plural)
бейәләйҙе (accusative singular)
бейәләйҙәрҙе (accusative plural)
бейәләйҙә (singular)
бейәләйҙәрҙә (plural)
бейәләйҙән (singular)
бейәләйҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

рукавица, варежка


бала саҡ

бала саҡ (nominative singular)
бала саҡтың (singular)
бала саҡҡа (dative singular)
бала саҡты (accusative singular)
бала саҡта (singular)
бала саҡтан (singular)

Составное башк. бала «ребёнок, дитя» + башк. саҡ «время, период»

Бала саҡтан уҡ һүрәттәр төшөрөргә яраттым.

С самогодетства мне нравилось рисовать.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы

Когда я был маленьким, у некоторых детей в нашей деревне обуви совсем не было.

«Беҙҙе яҡлар, һаҡлар ул...», 09-02-2011 гг. // «Йәшлек»

Беҙҙе яҡлар, һаҡлар ул...


раббы

Заимствовано из арабск. رب (rabb).

бог, господин


йыназа

йыназа (nominative singular)
йыназалар (nominative plural)
йыназаның (singular)
йыназаларҙың (plural)
йыназаға (dative singular)
йыназаларға (dative plural)
йыназаны (accusative singular)
йыназаларҙы (accusative plural)
йыназала (singular)
йыназаларҙа (plural)
йыназанан (singular)
йыназаларҙан (plural)

Из араб. جنازة (janāza) ‘похороны; покойник’. Ср. прочие тюрк. заимств. тат. җеназа, тур. cenaze, узб. janoza.

йыназалау

Ближайшее родство

религ. джаназа-намаз; молитва, совершаемая перед погребением тела мусульманина

в более широком смысле похоронные обряды (в любой религиозной традиции)


шәриғәт

шәриғәт (nominative singular)
шәриғәттең (singular)
шәриғәткә (dative singular)
шәриғәтте (accusative singular)
шәриғәттә (singular)
шәриғәттән (singular)

Происходит от арабск. شريعة «путь».

религ. шариат

Шәриғәт ҡанундары.

Нормышариата.


шәкерт

шәкерт (nominative singular)
шәкерттәр (nominative plural)
шәкерттең (singular)
шәкерттәрҙең (plural)
шәкерткә (dative singular)
шәкерттәргә (dative plural)
шәкертте (accusative singular)
шәкерттәрҙе (accusative plural)
шәкерттә (singular)
шәкерттәрҙә (plural)
шәкерттән (singular)
шәкерттәрҙән (plural)

Происходит от перс. شاگرد «(šâgerd), ученик».

шакирд; ученик медресе


мөьмин

мөьмин (nominative singular)
мөьминләр (nominative plural)
мөьминнең (singular)
мөьминләрҙең (plural)
мөьмингә (dative singular)
мөьминләргә (dative plural)
мөьминне (accusative singular)
мөьминләрҙе (accusative plural)
мөьминлә (singular)
мөьминләрҙә (plural)
мөьминнән (singular)
мөьминләрҙән (plural)

Происходит от арабск. مؤمن «muʾmin. верующий».

религ. мумин; правоверный

мумин; правоверный


кафыр

кафыр (nominative singular)
кафырҙар (nominative plural)
кафырҙың (singular)
кафырҙарҙың (plural)
кафырға (dative singular)
кафырҙарға (dative plural)
кафырҙы (accusative singular)
кафырҙарҙы (accusative plural)
кафырҙа (singular)
кафырҙарҙа (plural)
кафырҙан (singular)
кафырҙарҙан (plural)

Происходит от арабск. كافِر (kāfir) «неверный; кафир», далее из ك ف ر (kafara) «скрывать».

религ. кафир, кяфир, гяур, неверный

кафир, кяфир, гяур, неверный

религ. вероотступник

вероотступник


ғибәҙәт

ɢɨ̯i.bæ.ˈðæt

ғибәҙәт (nominative singular)
ғибәҙәттәр (nominative plural)
ғибәҙәттең (singular)
ғибәҙәттәрҙең (plural)
ғибәҙәткә (dative singular)
ғибәҙәттәргә (dative plural)
ғибәҙәтте (accusative singular)
ғибәҙәттәрҙе (accusative plural)
ғибәҙәттә (singular)
ғибәҙәттәрҙә (plural)
ғибәҙәттән (singular)
ғибәҙәттәрҙән (plural)

Происходит от арабск. عبادة «(ʿibāda)».

ғибәҙәтхана

Ближайшее родство

существительные

религ. молебен, богослужение (в любой религии или духовной практики)

ғибәҙәт ҡылыу

служитьмолебен; молиться

адъектив. молитвенный, молельный

молитвенный, молельный

Бүлмә буп-буш ине, тик иҙәнгә ғибәҙәт балаҫы түшәлгән.

Комната была совершенно пуста, лишь на полу был постеленмолельный коврик.


мәҙрәсә

мәҙрәсә (nominative singular)
мәҙрәсәләр (nominative plural)
мәҙрәсәнең (singular)
мәҙрәсәләрҙең (plural)
мәҙрәсәгә (dative singular)
мәҙрәсәләргә (dative plural)
мәҙрәсәне (accusative singular)
мәҙрәсәләрҙе (accusative plural)
мәҙрәсәлә (singular)
мәҙрәсәләрҙә (plural)
мәҙрәсәнән (singular)
мәҙрәсәләрҙән (plural)

Происходит от арабск. مدرسة букв. «место, где изучают».


әүлиә

әүлиә (nominative singular)
әүлиәләр (nominative plural)
әүлиәнең (singular)
әүлиәләрҙең (plural)
әүлиәгә (dative singular)
әүлиәләргә (dative plural)
әүлиәне (accusative singular)
әүлиәләрҙе (accusative plural)
әүлиәлә (singular)
әүлиәләрҙә (plural)
әүлиәнән (singular)
әүлиәләрҙән (plural)

Происходит от арабск. أولياء (ʾawliyāʾ), мн. ч. от арабск. ولي (waliyy) «покровитель, святой». Когнаты: казахск. әулие, узб. avliyo и др.

религ. святой; авлия́ (ед. ч. — вали)

святой; авлия́ (ед. ч. — вали)

провидец, предсказатель


һауап

Происходит от арабск. ثواب (thawāb).

религ. то же, что сауап; саваб; в исламе — духовная награда, которая даётся Всевышнем за благие, добродетельные и богоугодные дела


фатиха

фатиха (nominative singular)
фатихалар (nominative plural)
фатиханың (singular)
фатихаларҙың (plural)
фатихаға (dative singular)
фатихаларға (dative plural)
фатиханы (accusative singular)
фатихаларҙы (accusative plural)
фатихала (singular)
фатихаларҙа (plural)
фатиханан (singular)
фатихаларҙан (plural)

Происходит от арабск. فاتحة (fātiḥa) «открытие, начало», далее из корня арабск. ف ت ح (f-t-ḥ) «открытие».

фатихалау

Ближайшее родство

религ. Аль-Фатиха, фатиха; первая сура Корана

Аль-Фатиха, фатиха; первая сура Корана

фатиха уҡыу

читатьфатиху

благословение


Ҡәғбә

Ҡәғбә (nominative singular)
Ҡәғбәнең (singular)
Ҡәғбәгә (dative singular)
Ҡәғбәне (accusative singular)
Ҡәғбәлә (singular)
Ҡәғбәнән (singular)

Происходит от арабск. الكعبة (al-kaʿba).

религ. Кааба


Мәрйәм

Мәрйәм (nominative singular)
Мәрйәмдең (singular)
Мәрйәмгә (dative singular)
Мәрйәмде (accusative singular)
Мәрйәмдә (singular)
Мәрйәмдән (singular)

Происходит от арабск. مريم (maryam).

Марьям, Марйам (женское имя)

религ. Марьям (мать исламского пророка Исы (Иисус), отождествляется с Девой Марией)


йыртҡыс

йыртҡыс (nominative singular)
йыртҡыстар (nominative plural)
йыртҡыстың (singular)
йыртҡыстарҙың (plural)
йыртҡысҡа (dative singular)
йыртҡыстарға (dative plural)
йыртҡысты (accusative singular)
йыртҡыстарҙы (accusative plural)
йыртҡыста (singular)
йыртҡыстарҙа (plural)
йыртҡыстан (singular)
йыртҡыстарҙан (plural)

Происходит от башк. йырт- «рвать, разрывать на куски, в клочья» + словообразовательный аффикс (суффикс агенса) башк. -ҡыс.

йыртҡыслыҡ

Ближайшее родство

существительные

йыртҡысланыу

Ближайшее родство

перен. зверь, изверг

зверь, изверг

адъектив. хищный

адъектив., перен. жестокий, безжалостный; озверевший

жестокий, безжалостный; озверевший


йыртҡыс ҡош

jɯ̞rt.qɯ̞s.ˈqʊ̞ʂ

йыртҡыс ҡош (nominative singular)
йыртҡыс ҡоштар (nominative plural)
йыртҡыс ҡоштоң (singular)
йыртҡыс ҡоштарҙың (plural)
йыртҡыс ҡошҡа (dative singular)
йыртҡыс ҡоштарға (dative plural)
йыртҡыс ҡошто (accusative singular)
йыртҡыс ҡоштарҙы (accusative plural)
йыртҡыс ҡошта (singular)
йыртҡыс ҡоштарҙа (plural)
йыртҡыс ҡоштан (singular)
йыртҡыс ҡоштарҙан (plural)

Происходит от башк. йыртҡыс + башк. ҡош.

хищная птица


тараҡ

тараҡ (nominative singular)
тараҡтар (nominative plural)
тараҡтың (singular)
тараҡтарҙың (plural)
тараҡҡа (dative singular)
тараҡтарға (dative plural)
тараҡты (accusative singular)
тараҡтарҙы (accusative plural)
тараҡта (singular)
тараҡтарҙа (plural)
тараҡтан (singular)
тараҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

гребень, гребёнка, расчёска


һоло

һоло (nominative singular)
һолоноң (singular)
һолоға (dative singular)
һолоно (accusative singular)
һолола (singular)
һолонан (singular)

Происходит от пратюркск. *sulɨ «овёс», от которой в числе прочего произошли: башк. һоло, тат. солы, тувинск., хакас., южн.-алтайск. сула, казахск., каракалп. сулы, кирг. сулу, уйгурск. سۈلۈ (sülü), узб. suli «овёс».


һаулыҡ

һаулыҡ (nominative singular)
һаулыҡтар (nominative plural)
һаулыҡтың (singular)
һаулыҡтарҙың (plural)
һаулыҡҡа (dative singular)
һаулыҡтарға (dative plural)
һаулыҡты (accusative singular)
һаулыҡтарҙы (accusative plural)
һаулыҡта (singular)
һаулыҡтарҙа (plural)
һаулыҡтан (singular)
һаулыҡтарҙан (plural)

Происходит от башк. һау + башк. -лыҡ.

һау

Ближайшее родство

прилагательные


ярма

ярма (nominative singular)
ярмалар (nominative plural)
ярманың (singular)
ярмаларҙың (plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative singular)
ярмаларҙы (accusative plural)
ярмала (singular)
ярмаларҙа (plural)
ярманан (singular)
ярмаларҙан (plural)

Происходит от ??

крупа (крупяной)


ужым

ужым (nominative singular)
ужымдың (singular)
ужымға (dative singular)
ужымды (accusative singular)
ужымда (singular)
ужымдан (singular)

Происходит от русск. озимь, далее из русск. зима.

с.-х. озимь (озимый)

озимь (озимый)


кәбән

кәбән (nominative singular)
кәбәндәр (nominative plural)
кәбәндөң (singular)
кәбәндәрҙең (plural)
кәбәнгә (dative singular)
кәбәндәргә (dative plural)
кәбәндө (accusative singular)
кәбәндәрҙе (accusative plural)
кәбәндә (singular)
кәбәндәрҙә (plural)
кәбәндән (singular)
кәбәндәрҙән (plural)

Происходит от ??


бесән

бесән (nominative singular)
бесәндең (singular)
бесәнгә (dative singular)
бесәнде (accusative singular)
бесәндә (singular)
бесәндән (singular)

Происходит от др. формы *bičen "сено", отглагольное существительное из пратюркск. *bič- «резать». Когнаты: тат. печән, казахск. пішен, карач.-балк. бичен, южн.-алтайск. бичен, узб. pichan, уйгурск. پىچان (пичан)и т. д.

сено (сенной)


юлбаҫар

юлбаҫар (nominative singular)
юлбаҫарҙар (nominative plural)
юлбаҫарҙың (singular)
юлбаҫарҙарҙың (plural)
юлбаҫарға (dative singular)
юлбаҫарҙарға (dative plural)
юлбаҫарҙы (accusative singular)
юлбаҫарҙарҙы (accusative plural)
юлбаҫарҙа (singular)
юлбаҫарҙарҙа (plural)
юлбаҫарҙан (singular)
юлбаҫарҙарҙан (plural)

Происходит от ??

юлбаҫарлыҡ

Ближайшее родство

существительные

разбойник (разбойничий, разбойнический)


сыбыртҡы

sɯ̞.βɯ̞rt.qɯ̞

сыбыртҡы (nominative singular)
сыбыртҡылар (nominative plural)
сыбыртҡының (singular)
сыбыртҡыларҙың (plural)
сыбыртҡыға (dative singular)
сыбыртҡыларға (dative plural)
сыбыртҡыны (accusative singular)
сыбыртҡыларҙы (accusative plural)
сыбыртҡыла (singular)
сыбыртҡыларҙа (plural)
сыбыртҡынан (singular)
сыбыртҡыларҙан (plural)


Нидерландтар

Нидерландтар (nominative plural)
Нидерландтарҙың (plural)
Нидерландтарға (dative plural)
Нидерландтарҙы (accusative plural)
Нидерландтарҙа (plural)
Нидерландтарҙан (plural)

Происходит от нидерл. neder «нижний» + land «земля, страна».

геогр., полит. Нидерланды


Ираҡ

Происходит от арабск. عراق. Дальнейшая этимология спорна: по одной из гипотез, от названия шумерского города Урук (библейский Эрех), по другой — связ. со ср.-перс. erāq «низкие земли». В ряде арабских источников говорится о родстве с арабск. عريق, от عرق (ʕirq) «корень».


үҙәк

үҙәк (nominative singular)
үҙәктәр (nominative plural)
үҙәктең (singular)
үҙәктәрҙең (plural)
үҙәккә (dative singular)
үҙәктәргә (dative plural)
үҙәкте (accusative singular)
үҙәктәрҙе (accusative plural)
үҙәктә (singular)
үҙәктәрҙә (plural)
үҙәктән (singular)
үҙәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

Ҡала үҙәге.

Центр города.

Ауырлыҡ үҙәге.

Центр гравитации.

сердцевина (сердцевинный)

перен. стержень

перен. средоточие, центр

средоточие, центр

перен. душа, сердце

душа, сердце


үҙәк

Происходит от ??


боҙватҡыс

боҙватҡыс (nominative singular)
боҙватҡыстар (nominative plural)
боҙватҡыстың (singular)
боҙватҡыстарҙың (plural)
боҙватҡысҡа (dative singular)
боҙватҡыстарға (dative plural)
боҙватҡысты (accusative singular)
боҙватҡыстарҙы (accusative plural)
боҙватҡыста (singular)
боҙватҡыстарҙа (plural)
боҙватҡыстан (singular)
боҙватҡыстарҙан (plural)

ледокол (ледокольный)


антиклыҡ

истор. античность; древность

античность; древность


сайыр

сайыр (nominative singular)
сайырҙың (singular)
сайырға (dative singular)
сайырҙы (accusative singular)
сайырҙа (singular)
сайырҙан (singular)

Происходит от ??

смола, живица

сера (ушная)


һигеҙмөйөш

һигеҙмөйөш (nominative singular)
һигеҙмөйөштәр (nominative plural)
һигеҙмөйөштөң (singular)
һигеҙмөйөштәрҙең (plural)
һигеҙмөйөшкә (dative singular)
һигеҙмөйөштәргә (dative plural)
һигеҙмөйөштө (accusative singular)
һигеҙмөйөштәрҙе (accusative plural)
һигеҙмөйөштә (singular)
һигеҙмөйөштәрҙә (plural)
һигеҙмөйөштән (singular)
һигеҙмөйөштәрҙән (plural)

геометр. восьмиугольник

восьмиугольник


хәнйәр

хәнйәр (nominative singular)
хәнйәрҙәр (nominative plural)
хәнйәрҙең (singular)
хәнйәрҙәрҙең (plural)
хәнйәргә (dative singular)
хәнйәрҙәргә (dative plural)
хәнйәрҙе (accusative singular)
хәнйәрҙәрҙе (accusative plural)
хәнйәрҙә (singular)
хәнйәрҙәрҙә (plural)
хәнйәрҙән (singular)
хәнйәрҙәрҙән (plural)

Происходит от ??


көйә

көйә (nominative singular)
көйәләр (nominative plural)
көйәнең (singular)
көйәләрҙең (plural)
көйәгә (dative singular)
көйәләргә (dative plural)
көйәне (accusative singular)
көйәләрҙе (accusative plural)
көйәлә (singular)
көйәләрҙә (plural)
көйәнән (singular)
көйәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *güńe / *guńa «моль», от которой в числе прочего произошли: кыпчакск. *küye, башк. көйә, казахск. күйе, карач.-балкарск. кюе, кумыкск. гюе, ногайск. куье, тат. көя, азерб. güvə, тур. güve, узб. kuya, чувашск. кĕве и др. Пратюркск. форма восходит к праалтайск. *kúńe «моль, червь».

энтомол. моль


көйә

Происходит от ??

налёт сажи (на дне посуды)


урыҫ

урыҫ (nominative singular)
урыҫтар (nominative plural)
урыҫтың (singular)
урыҫтарҙың (plural)
урыҫҡа (dative singular)
урыҫтарға (dative plural)
урыҫты (accusative singular)
урыҫтарҙы (accusative plural)
урыҫта (singular)
урыҫтарҙа (plural)
урыҫтан (singular)
урыҫтарҙан (plural)

Происходит от ??


ғәрәп

ғәрәп (nominative singular)
ғәрәптәр (nominative plural)
ғәрәптең (singular)
ғәрәптәрҙең (plural)
ғәрәпкә (dative singular)
ғәрәптәргә (dative plural)
ғәрәпте (accusative singular)
ғәрәптәрҙе (accusative plural)
ғәрәптә (singular)
ғәрәптәрҙә (plural)
ғәрәптән (singular)
ғәрәптәрҙән (plural)

Происходит от ??


әхирәт

әхирәт (nominative singular)
әхирәттәр (nominative plural)
әхирәттең (singular)
әхирәттәрҙең (plural)
әхирәткә (dative singular)
әхирәттәргә (dative plural)
әхирәтте (accusative singular)
әхирәттәрҙе (accusative plural)
әхирәттә (singular)
әхирәттәрҙә (plural)
әхирәттән (singular)
әхирәттәрҙән (plural)

Происходит от перс. آخرت (âxerat), из арабск. الآخرة (al-ʾāḵira) «конец, последний, будущая жизнь».

религ. загробная жизнь, тот свет; в более узком смысле — загробная жизнь в исламской традиции, ахират)

наперсница, задушевная подруга (до конца жизни, навечно)

Бала саҡтағы иң яҡын әхирәтем азербайжан милләтенән ине.

Моялучшая подруга детства была по национальности азербайджанкой.

«Таныштарығыҙ араһында...», 08-07-2011 гг. // «Башҡортостан»

Таныштарығыҙ араһында...

Башҡортостан


мәртәбә

мәртәбә (nominative singular)
мәртәбәләр (nominative plural)
мәртәбәнең (singular)
мәртәбәләрҙең (plural)
мәртәбәгә (dative singular)
мәртәбәләргә (dative plural)
мәртәбәне (accusative singular)
мәртәбәләрҙе (accusative plural)
мәртәбәлә (singular)
мәртәбәләрҙә (plural)
мәртәбәнән (singular)
мәртәбәләрҙән (plural)

Заимствовано из араб. مرتبة (martaba) ‘ранг, степень’.

мәртәбәле

Ближайшее родство

прилагательные

мәртәбәләү

Ближайшее родство

устар. степень, чин; звание; положение, сан

степень, чин; звание; положение, сан

устар. авторитет (авторитетный)

авторитет (авторитетный)


аҡман-тоҡман

аҡман-тоҡман (nominative singular)
аҡман-тоҡмандар (nominative plural)
аҡман-тоҡмандың (singular)
аҡман-тоҡмандарҙың (plural)
аҡман-тоҡманға (dative singular)
аҡман-тоҡмандарға (dative plural)
аҡман-тоҡманды (accusative singular)
аҡман-тоҡмандарҙы (accusative plural)
аҡман-тоҡманда (singular)
аҡман-тоҡмандарҙа (plural)
аҡман-тоҡмандан (singular)
аҡман-тоҡмандарҙан (plural)

Ср. казахск. ақпан-тоқпан «февральские холода».

метеорол. поздний весенний буран с мокрым снегом (в середине-конце марта или начале апреля)


бала-саға

bɑ.ˈɫɑ.sɑ.ˌʁɑ

бала-саға (nominative singular)
бала-сағаның (singular)
бала-сағаға (dative singular)
бала-сағаны (accusative singular)
бала-сағала (singular)
бала-сағанан (singular)

Собирательный термин из *bala-čaqa «дети, ребята». Образованно удвоением пратюркск. корней *bāla «ребёнок» + *čĀka «ребёнок; детёныш». Когнаты: казахск. бала-шаға, кирг. бала-чака,кр.-тат. bala-çağa «детвора, семья», узб. bola-chaqa, уйгурск. بالا-چاقا (bala-chaqa).

собир. ребята, дети, детвора

ребята, дети, детвора


гандболсы

гандболсы (nominative singular)
гандболсылар (nominative plural)
гандболсының (singular)
гандболсыларҙың (plural)
гандболсыға (dative singular)
гандболсыларға (dative plural)
гандболсыны (accusative singular)
гандболсыларҙы (accusative plural)
гандболсыла (singular)
гандболсыларҙа (plural)
гандболсынан (singular)
гандболсыларҙан (plural)

От англ. handball, из англ. hand «рука» + ball «мяч». + аффикс -сы со значением «производитель действия, профессия».

гандбол

Ближайшее родство

существительные

спорт. гандболист


борсаҡ

борсаҡ (nominative singular)
борсаҡтың (singular)
борсаҡҡа (dative singular)
борсаҡты (accusative singular)
борсаҡта (singular)
борсаҡтан (singular)

Происходит от пратюркск. *burčak «бобы, горох», от которой в числе прочего произошли: башк. борсаҡ «горох; град», казахск. бұршақ «горох; град», кирг. буурчак, тат. борчак, тур. burçak и др.

ботан. горох (гороховый)

горох (гороховый)

метеорол. град


ришүәтсе

ришүәтсе (nominative singular)
ришүәтселәр (nominative plural)
ришүәтсенең (singular)
ришүәтселәрҙең (plural)
ришүәтсегә (dative singular)
ришүәтселәргә (dative plural)
ришүәтсене (accusative singular)
ришүәтселәрҙе (accusative plural)
ришүәтселә (singular)
ришүәтселәрҙә (plural)
ришүәтсенән (singular)
ришүәтселәрҙән (plural)

Сложение основ: башк. ришүәт «взятка» + башк. -се «производитель действия».

ришүәт

Ближайшее родство

существительные


ҡулаҡса

ҡулаҡса (nominative singular)
ҡулаҡсалар (nominative plural)
ҡулаҡсаның (singular)
ҡулаҡсаларҙың (plural)
ҡулаҡсаға (dative singular)
ҡулаҡсаларға (dative plural)
ҡулаҡсаны (accusative singular)
ҡулаҡсаларҙы (accusative plural)
ҡулаҡсала (singular)
ҡулаҡсаларҙа (plural)
ҡулаҡсанан (singular)
ҡулаҡсаларҙан (plural)

Составное из башк. ҡул «рука» + башк. аҡса «деньги».

наличность, наличные; наличные деньги


ҙурлыҡ

ҙурлыҡ (nominative singular)
ҙурлыҡтар (nominative plural)
ҙурлыҡтың (singular)
ҙурлыҡтарҙың (plural)
ҙурлыҡҡа (dative singular)
ҙурлыҡтарға (dative plural)
ҙурлыҡты (accusative singular)
ҙурлыҡтарҙы (accusative plural)
ҙурлыҡта (singular)
ҙурлыҡтарҙа (plural)
ҙурлыҡтан (singular)
ҙурлыҡтарҙан (plural)

От башк. ҙур + башк. -лыҡ.

величина, размер


дуҫлыҡ

дуҫлыҡ (nominative singular)
дуҫлыҡтар (nominative plural)
дуҫлыҡтың (singular)
дуҫлыҡтарҙың (plural)
дуҫлыҡҡа (dative singular)
дуҫлыҡтарға (dative plural)
дуҫлыҡты (accusative singular)
дуҫлыҡтарҙы (accusative plural)
дуҫлыҡта (singular)
дуҫлыҡтарҙа (plural)
дуҫлыҡтан (singular)
дуҫлыҡтарҙан (plural)

Составное из башк. дуҫ «друг» + башк. -лыҡ.

дуҫ

Ближайшее родство

существительные

дуҫлашыу

Ближайшее родство

дружба (дружеский; дружелюбный)

содружество, союз (дружественный)


эшҡыуарлыҡ

ɪ̞ʃ.qɯ̞.wɑr.ˈɫɯ̞q

эшҡыуарлыҡ (nominative singular)
эшҡыуарлыҡтар (nominative plural)
эшҡыуарлыҡтың (singular)
эшҡыуарлыҡтарҙың (plural)
эшҡыуарлыҡҡа (dative singular)
эшҡыуарлыҡтарға (dative plural)
эшҡыуарлыҡты (accusative singular)
эшҡыуарлыҡтарҙы (accusative plural)
эшҡыуарлыҡта (singular)
эшҡыуарлыҡтарҙа (plural)
эшҡыуарлыҡтан (singular)
эшҡыуарлыҡтарҙан (plural)

Составное из башк. эшҡыуар + башк. -лыҡ.

эшҡыуар

Ближайшее родство

существительные

предпринимательство

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.

Предпринимательство — это пространство борьбы; лишь упорные и амбициозные добиваются в нём победы.

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны..., «17-05-2011» // «Киске Өфө»

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны...

17-05-2011

Район идаралығы алмашынғас ҡына, кесе эшҡыуарлыҡ проблемалары ниһайәт иғтибар үҙәгенә килеп баҫты.

Лишь когда сменилось районное руководство, на проблемы малогопредпринимательства наконец обратили внимание.


хужалыҡ

хужалыҡ (nominative singular)
хужалыҡтар (nominative plural)
хужалыҡтың (singular)
хужалыҡтарҙың (plural)
хужалыҡҡа (dative singular)
хужалыҡтарға (dative plural)
хужалыҡты (accusative singular)
хужалыҡтарҙы (accusative plural)
хужалыҡта (singular)
хужалыҡтарҙа (plural)
хужалыҡтан (singular)
хужалыҡтарҙан (plural)

Составное из башк. хужа + словообразовательный аффикс башк. -лыҡ.

хужа

Ближайшее родство

существительные

хозяйство (хозяйственный)


таяҡ

таяҡ (nominative singular)
таяҡтар (nominative plural)
таяҡтың (singular)
таяҡтарҙың (plural)
таяҡҡа (dative singular)
таяҡтарға (dative plural)
таяҡты (accusative singular)
таяҡтарҙы (accusative plural)
таяҡта (singular)
таяҡтарҙа (plural)
таяҡтан (singular)
таяҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. tajaq «палка», восходит к пратюркск. *daja- «подпирать, прислонять; опираться». Когнаты: кирг., тат., южн.-алтайск. таяк, казахск. таяқ, кр.-тат. tayaq, узб. tayoq и др.

палка; трость; посох

сажень (старая мера длины, равная 2,134 метра)

спорт. клюшка (например в хоккее)

клюшка (например в хоккее)


сыбыҡ

сыбыҡ (nominative singular)
сыбыҡтар (nominative plural)
сыбыҡтың (singular)
сыбыҡтарҙың (plural)
сыбыҡҡа (dative singular)
сыбыҡтарға (dative plural)
сыбыҡты (accusative singular)
сыбыҡтарҙы (accusative plural)
сыбыҡта (singular)
сыбыҡтарҙа (plural)
сыбыҡтан (singular)
сыбыҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. čïbïq, восходит к пратюркск. čɨ̄p «ветка». Когнаты: тур. çubuk «прут».

тимерсыбыҡ

Ближайшее родство

существительные

прут [1], прутик; лоза (прутяной)

прут [2] (прутиковый)


тимерсыбыҡ

tʲi.ˌmɪ̞r.sɯ̞.ˈβɯ̞q

тимерсыбыҡ (nominative singular)
тимерсыбыҡтар (nominative plural)
тимерсыбыҡтың (singular)
тимерсыбыҡтарҙың (plural)
тимерсыбыҡҡа (dative singular)
тимерсыбыҡтарға (dative plural)
тимерсыбыҡты (accusative singular)
тимерсыбыҡтарҙы (accusative plural)
тимерсыбыҡта (singular)
тимерсыбыҡтарҙа (plural)
тимерсыбыҡтан (singular)
тимерсыбыҡтарҙан (plural)

Сложение основ: башк. тимер «железо» + башк. сыбыҡ «прут».

проволока (проволочный)


орлоҡ

орлоҡ (nominative singular)
орлоҡтар (nominative plural)
орлоҡтоң (singular)
орлоҡтарҙың (plural)
орлоҡҡа (dative singular)
орлоҡтарға (dative plural)
орлоҡто (accusative singular)
орлоҡтарҙы (accusative plural)
орлоҡта (singular)
орлоҡтарҙа (plural)
орлоҡтан (singular)
орлоҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *urug «семя», или из связанной формы *urulɨk, где -lɨk — суффикс. Когнаты: тат. орлык, карач.-балк. урлукъ.

семя; семена (семенной)

семя, сперма (семенной)

зерно (зерновой)


орҙоҡ

орҙоҡ (nominative singular)
орҙоҡтар (nominative plural)
орҙоҡтоң (singular)
орҙоҡтарҙың (plural)
орҙоҡҡа (dative singular)
орҙоҡтарға (dative plural)
орҙоҡто (accusative singular)
орҙоҡтарҙы (accusative plural)
орҙоҡта (singular)
орҙоҡтарҙа (plural)
орҙоҡтан (singular)
орҙоҡтарҙан (plural)

Вост.-башк. форма сущ. башк. орлоҡ, далее из пратюркск. *urug «семя», или из связанной формы *urulɨk, где -lɨk — суффикс.

диал. вост.-башк. то же, что орлоҡ

то же, что орлоҡ


ҡабыҡ

ҡабыҡ (nominative singular)
ҡабыҡтар (nominative plural)
ҡабыҡтың (singular)
ҡабыҡтарҙың (plural)
ҡабыҡҡа (dative singular)
ҡабыҡтарға (dative plural)
ҡабыҡты (accusative singular)
ҡабыҡтарҙы (accusative plural)
ҡабыҡта (singular)
ҡабыҡтарҙа (plural)
ҡабыҡтан (singular)
ҡабыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

луб, лубок, лыко

кожура, корка, кожа, кожица; шелуха

анат. кора (полушарий мозга)

кора (полушарий мозга)

геол. кора, оболочка

кора, оболочка

шкура, чешуя, кожа (пресмыкающихся, насекомых)

адъектив. лубяной, лубочный

лубяной, лубочный


ҡатыҡ

ҡатыҡ (nominative singular)
ҡатыҡтың (singular)
ҡатыҡҡа (dative singular)
ҡатыҡты (accusative singular)
ҡатыҡта (singular)
ҡатыҡтан (singular)

Происходит от ??


мөгөҙ

мөгөҙ (nominative singular)
мөгөҙҙәр (nominative plural)
мөгөҙҙөң (singular)
мөгөҙҙәрҙең (plural)
мөгөҙгә (dative singular)
мөгөҙҙәргә (dative plural)
мөгөҙҙө (accusative singular)
мөгөҙҙәрҙе (accusative plural)
мөгөҙҙә (singular)
мөгөҙҙәрҙә (plural)
мөгөҙҙән (singular)
мөгөҙҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат. рог; рога (роговой)

рог; рога (роговой)


муйын

муйын (nominative singular)
муйындар (nominative plural)
муйындың (singular)
муйындарҙың (plural)
муйынға (dative singular)
муйындарға (dative plural)
муйынды (accusative singular)
муйындарҙы (accusative plural)
муйында (singular)
муйындарҙа (plural)
муйындан (singular)
муйындарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *bōjn «шея», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. bojun «шея», кыпчак. *mojun «шея», азерб., тур. boyun, башк. муйын, тат. муен, алт., казах., ног., хакас. мойын, кирг., тув. моюн, карач.-балк., кумык. боюн, кр.-тат. boyun (боюн), туркм. boýun, узб. boʻyin (бўйин), каракалп. moyın, осман. بويون (boyun), гагауз. boynu, тоф. мөэн, шор. мойун, якут. моой, долган. муой, чув. мӑй и др.

анат. шея (шейный)

шея (шейный)

шейка (какого-либо предмета)

геогр. перешеек


эсәк

эсәк (nominative singular)
эсәктәр (nominative plural)
эсәктең (singular)
эсәктәрҙең (plural)
эсәккә (dative singular)
эсәктәргә (dative plural)
эсәкте (accusative singular)
эсәктәрҙе (accusative plural)
эсәктә (singular)
эсәктәрҙә (plural)
эсәктән (singular)
эсәктәрҙән (plural)

Происходит от общекыпчакск. *ičäk, изменение ранней формы *ičegi (~ др.-тюркск. ičägü «внутренности»), восходит к пратюркск. *ič «внутренность; кишки; живот».

анат. кишка; кишки (кишечный)

кишка; кишки (кишечный)

шланг; рукав


алҡа

алҡа (nominative singular)
алҡалар (nominative plural)
алҡаның (singular)
алҡаларҙың (plural)
алҡаға (dative singular)
алҡаларға (dative plural)
алҡаны (accusative singular)
алҡаларҙы (accusative plural)
алҡала (singular)
алҡаларҙа (plural)
алҡанан (singular)
алҡаларҙан (plural)

Происходит от арабск. حلقة (ḥalqa) «кольцо».

серьга, серёжка


ҡауырһын

ҡауырһын (nominative singular)
ҡауырһындар (nominative plural)
ҡауырһындың (singular)
ҡауырһындарҙың (plural)
ҡауырһынға (dative singular)
ҡауырһындарға (dative plural)
ҡауырһынды (accusative singular)
ҡауырһындарҙы (accusative plural)
ҡауырһында (singular)
ҡауырһындарҙа (plural)
ҡауырһындан (singular)
ҡауырһындарҙан (plural)

Заимствовано из монгольских языков, далее из прамонгольск. *gaxursun «солома, стерня, стержень пера» (см. монг. гуурс «птичье перо; трубка, канал»). Когнаты: казахск. қауырсын, кирг. куурсун, якутск. куорсун.

перо (птичье)


ҡаурый

ҡаурый (nominative singular)
ҡаурыйҙар (nominative plural)
ҡаурыйҙың (singular)
ҡаурыйҙарҙың (plural)
ҡаурыйға (dative singular)
ҡаурыйҙарға (dative plural)
ҡаурыйҙы (accusative singular)
ҡаурыйҙарҙы (accusative plural)
ҡаурыйҙа (singular)
ҡаурыйҙарҙа (plural)
ҡаурыйҙан (singular)
ҡаурыйҙарҙан (plural)

Происходит от ??

перо (птичье)


бысраҡ

бысраҡ (nominative singular)
бысраҡтар (nominative plural)
бысраҡтың (singular)
бысраҡтарҙың (plural)
бысраҡҡа (dative singular)
бысраҡтарға (dative plural)
бысраҡты (accusative singular)
бысраҡтарҙы (accusative plural)
бысраҡта (singular)
бысраҡтарҙа (plural)
бысраҡтан (singular)
бысраҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

грязь, слякоть

перен. грязь


ҡыртыш

Происходит от пратюркск. *Kɨrtɨĺ « поверхность, кора, верхний слой».

верхний твёрдый слой чего-либо; корка

Икмәк ҡыртышы.

Хлебнаякорка.


игеҙәк

игеҙәк (nominative singular)
игеҙәктәр (nominative plural)
игеҙәктең (singular)
игеҙәктәрҙең (plural)
игеҙәккә (dative singular)
игеҙәктәргә (dative plural)
игеҙәкте (accusative singular)
игеҙәктәрҙе (accusative plural)
игеҙәктә (singular)
игеҙәктәрҙә (plural)
игеҙәктән (singular)
игеҙәктәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюркск. ekiz «близнец, двойняшка», восходит к пратюркск. *eki «два».

Игеҙәктәр

Ближайшее родство

имена собственные

близнец, двойняшка

Башҡортта игеҙәктәргә оҡшаш исем ҡушалар.

Среди башкир, они (традиционно) дают созвучные имена для близнецов.


ҡайыш

ҡайыш (nominative singular)
ҡайыштар (nominative plural)
ҡайыштың (singular)
ҡайыштарҙың (plural)
ҡайышҡа (dative singular)
ҡайыштарға (dative plural)
ҡайышты (accusative singular)
ҡайыштарҙы (accusative plural)
ҡайышта (singular)
ҡайыштарҙа (plural)
ҡайыштан (singular)
ҡайыштарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *kadıŕ («сыромять; ремень»).

ремень, ремешок; сыромять

адъектив. ремённый, ремешковый; сыромятный

ремённый, ремешковый; сыромятный

ремень безопасности

техн. приводной ремень

приводной ремень


тәм

тәм (nominative singular)
тәмдәр (nominative plural)
тәмдең (singular)
тәмдәрҙең (plural)
тәмгә (dative singular)
тәмдәргә (dative plural)
тәмде (accusative singular)
тәмдәрҙе (accusative plural)
тәмдә (singular)
тәмдәрҙә (plural)
тәмдән (singular)
тәмдәрҙән (plural)

Из перс. طعم (ta'm), из арабск. طعم (ṭaʿm) «вкус».

тәмле

Ближайшее родство

прилагательные

вкус (вкусовой)


ҡыл

ҡыл (nominative singular)
ҡылдар (nominative plural)
ҡылдың (singular)
ҡылдарҙың (plural)
ҡылға (dative singular)
ҡылдарға (dative plural)
ҡылды (accusative singular)
ҡылдарҙы (accusative plural)
ҡылда (singular)
ҡылдарҙа (plural)
ҡылдан (singular)
ҡылдарҙан (plural)

Общетюркское.

волос; щетина (гривы, хвоста)

адъектив. волосяной; щетинный

волосяной; щетинный

нить (металлическая)


гарпунсы

гарпунщик, гарпунёр


дуңғыҙ

дуңғыҙ (nominative singular)
дуңғыҙҙар (nominative plural)
дуңғыҙҙың (singular)
дуңғыҙҙарҙың (plural)
дуңғыҙға (dative singular)
дуңғыҙҙарға (dative plural)
дуңғыҙҙы (accusative singular)
дуңғыҙҙарҙы (accusative plural)
дуңғыҙҙа (singular)
дуңғыҙҙарҙа (plural)
дуңғыҙҙан (singular)
дуңғыҙҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *doŋuŕ «свинья», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. toŋuz «свинья», азерб. donuz (донуз; دونوز), башк. дуңғыҙ, казахск. доңыз, кумыкск. донгуз, тат. дуңгыз, тур. domuz, туркм. doňuz и др.

зоол. свинья (свиной)

свинья (свиной)


выждан

выждан (nominative singular)
выждандың (singular)
выжданға (dative singular)
выжданды (accusative singular)
выжданда (singular)
выждандан (singular)

Из араб. وجدان (wijdān).

выжданһыҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

выжданлы

Ближайшее родство

прилагательные

выжданһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

выжданһыҙланыу

Ближайшее родство

Выждан ғазабы.

Угрызениясовести.


олон

олон (nominative singular)
олондар (nominative plural)
олондоң (singular)
олондарҙың (plural)
олонға (dative singular)
олондарға (dative plural)
олондо (accusative singular)
олондарҙы (accusative plural)
олонда (singular)
олондарҙа (plural)
олондан (singular)
олондарҙан (plural)

Происходит от ??

ствол дерева


Ағиҙел

ä.ʁɪ̈͜i.ˈðɪ̞l

Ағиҙел (nominative singular)
Ағиҙелдең (singular)
Ағиҙелгә (dative singular)
Ағиҙелде (accusative singular)
Ағиҙелдә (singular)
Ағиҙелдән (singular)

Составное из башк. аҡ «белый» + башк. Иҙел «большая река».

Белая (самая длинная река в Башкортостане, приток Камы); Агидель

Агидель (город в Башкортостане)


аҡһаҡал

аҡһаҡал (nominative singular)
аҡһаҡалдар (nominative plural)
аҡһаҡалдың (singular)
аҡһаҡалдарҙың (plural)
аҡһаҡалға (dative singular)
аҡһаҡалдарға (dative plural)
аҡһаҡалды (accusative singular)
аҡһаҡалдарҙы (accusative plural)
аҡһаҡалда (singular)
аҡһаҡалдарҙа (plural)
аҡһаҡалдан (singular)
аҡһаҡалдарҙан (plural)

Сложение основ: аҡ. белый + башк. һаҡал «борода». По всей видимости, было придумано в Средней Азии.

аксакал; старейшина

перен. аксакал (старый, мудрый, уважаемый человек)


ҡултыҡ

ҡултыҡ (nominative singular)
ҡултыҡтар (nominative plural)
ҡултыҡтың (singular)
ҡултыҡтарҙың (plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative plural)
ҡултыҡта (singular)
ҡултыҡтарҙа (plural)
ҡултыҡтан (singular)
ҡултыҡтарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *qoltuq «подмышка».

анат. подмышка (подмышечный)

подмышка (подмышечный)

геогр. залив; заводь, затон

залив; заводь, затон

перен. промежуток


елен

елен (nominative singular)
елентәр (nominative plural)
елентең (singular)
елентәрҙең (plural)
еленкә (dative singular)
елентәргә (dative plural)
еленте (accusative singular)
елентәрҙе (accusative plural)
елентә (singular)
елентәрҙә (plural)
елентән (singular)
елентәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jẹlin «вымя», от которой в числе прочего произошли: азерб. yelin, башк. елен, казахск. желін, кирг. желин, тат. җилен, тур. yelin, узб. yelin (елин), якутск. сирин и др.


үксә

үксә (nominative singular)
үксәләр (nominative plural)
үксәнең (singular)
үксәләрҙең (plural)
үксәгә (dative singular)
үксәләргә (dative plural)
үксәне (accusative singular)
үксәләрҙе (accusative plural)
үксәлә (singular)
үксәләрҙә (plural)
үксәнән (singular)
үксәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *ökče «пятка».

анат. пятка; пята (пяточный)

пятка; пята (пяточный)

каблук; подбор (каблучный)


сабата

сабата (nominative singular)
сабатаның (singular)
сабатаға (dative singular)
сабатаны (accusative singular)
сабатала (singular)
сабатанан (singular)

Из перс. языка.

лапоть, лапти (лапотный)


олтораҡ

ʊ̞ɫ.tʊ̞.ˈrɑq

Происходит от ??


быйма

быйма (nominative singular)
быймалар (nominative plural)
быйманың (singular)
быймаларҙың (plural)
быймаға (dative singular)
быймаларға (dative plural)
быйманы (accusative singular)
быймаларҙы (accusative plural)
быймала (singular)
быймаларҙа (plural)
быйманан (singular)
быймаларҙан (plural)

Из сибирскотатарского или русск.пимы (рег.; Сибирь, Урал), далее из пермск. языков.

валенок, валенки


балаҡ

балаҡ (nominative singular)
балаҡтар (nominative plural)
балаҡтың (singular)
балаҡтарҙың (plural)
балаҡҡа (dative singular)
балаҡтарға (dative plural)
балаҡты (accusative singular)
балаҡтарҙы (accusative plural)
балаҡта (singular)
балаҡтарҙа (plural)
балаҡтан (singular)
балаҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *bAlak «штанина; щиколотка».


һеләүһен

һеләүһен (nominative singular)
һеләүһендәр (nominative plural)
һеләүһендең (singular)
һеләүһендәрҙең (plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative singular)
һеләүһендәрҙе (accusative plural)
һеләүһендә (singular)
һеләүһендәрҙә (plural)
һеләүһендән (singular)
һеләүһендәрҙән (plural)

Из монг. *silegü-sün „рысь“ (ср. монг. шилүүс «рысь», калм. шилүсн).


уғры

уғры (nominative singular)
уғрылар (nominative plural)
уғрының (singular)
уғрыларҙың (plural)
уғрыға (dative singular)
уғрыларға (dative plural)
уғрыны (accusative singular)
уғрыларҙы (accusative plural)
уғрыла (singular)
уғрыларҙа (plural)
уғрынан (singular)
уғрыларҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. oγrï «вор», вероятно из чагат. (ср. узб. o'g'ri «вор»). На это указывает сохранение -ğ-.

вор, жулик (воровской, жульнический)


урынбаҫар

урынбаҫар (nominative singular)
урынбаҫарҙар (nominative plural)
урынбаҫарҙың (singular)
урынбаҫарҙарҙың (plural)
урынбаҫарға (dative singular)
урынбаҫарҙарға (dative plural)
урынбаҫарҙы (accusative singular)
урынбаҫарҙарҙы (accusative plural)
урынбаҫарҙа (singular)
урынбаҫарҙарҙа (plural)
урынбаҫарҙан (singular)
урынбаҫарҙарҙан (plural)

Сложение основ: башк. урын «место» + башк. баҫар «держатель».


бысҡы

бысҡы (nominative singular)
бысҡылар (nominative plural)
бысҡының (singular)
бысҡыларҙың (plural)
бысҡыға (dative singular)
бысҡыларға (dative plural)
бысҡыны (accusative singular)
бысҡыларҙы (accusative plural)
бысҡыла (singular)
бысҡыларҙа (plural)
бысҡынан (singular)
бысҡыларҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. *bïč-ğï, восходит к пратюркск. *bɨč- «резать».


ҡарағат

ҡарағат (nominative singular)
ҡарағаттың (singular)
ҡарағатҡа (dative singular)
ҡарағатты (accusative singular)
ҡарағатта (singular)
ҡарағаттан (singular)

Происходит от др.-тюрк. *qaraqat «смородина», из qara «чёрный» + qat «ягода».

ботан. смородина (растение и ягода)

смородина (растение и ягода)

адъектив. смородинный, смородиновый

смородинный, смородиновый


бөрлөгән

bʏ̞r.lʏ̞ˈɡæn

бөрлөгән (nominative singular)
бөрлөгәндең (singular)
бөрлөгәнгә (dative singular)
бөрлөгәнде (accusative singular)
бөрлөгәндә (singular)
бөрлөгәндән (singular)

Происходит от пратюркск. *bürülgen «вид ягоды», от которой в числе прочего произошли: башк. бөрлөгән «ежевика; костяника», тат. бөрлегән «костяника», азерб. böyürtkən (бөјүрткән, بؤیورتکن) «черника», казахск. бүлдірген «земляника», кирг. бүлдүркөн «ежевика; костяника; земляника», уйгурск. بولجۇرگەن (boljurgen) «черника; земляника», тур. böğürtlen «ежевика». Пратюркск. *bürülgen возможно из пратюркск. *bürü «почка; ягода».

ботан. то же, что ҡыҙыл бөрлөгән; костяника (костяничный)

ботан. то же, что ҡара бөрлөгән; ежевика (ежевичный)


сейә

сейә (nominative singular)
сейәләр (nominative plural)
сейәнең (singular)
сейәләрҙең (plural)
сейәгә (dative singular)
сейәләргә (dative plural)
сейәне (accusative singular)
сейәләрҙе (accusative plural)
сейәлә (singular)
сейәләрҙә (plural)
сейәнән (singular)
сейәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *čije «вишня», от которой в числе прочего произошли:, башк. сейә, казахск. шие, кирг. чие, кумыкск. жие, тат. чия

ботан. вишня (дерево и плод)

вишня (дерево и плод)

адъектив. вишнёвый


еңгә

еңгә (nominative singular)
еңгәләр (nominative plural)
еңгәнең (singular)
еңгәләрҙең (plural)
еңгәгә (dative singular)
еңгәләргә (dative plural)
еңгәне (accusative singular)
еңгәләрҙе (accusative plural)
еңгәлә (singular)
еңгәләрҙә (plural)
еңгәнән (singular)
еңгәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jeŋe «жена старшего брата», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. yengä, башк. еңгә, казахск. жеңге, кирг. жеңе, тат. җиңгә, җиңги, уйгурск. يەڭگە (yengge), южн.-алтайск. јеҥе, якутск. саҥас «жена старшего родственника» и др.

невестка (жена старшего брата и старшего родственника)


әбей

северо-западный диалект

әбей (nominative singular)
әбейҙәр (nominative plural)
әбейҙең (singular)
әбейҙәрҙең (plural)
әбейгә (dative singular)
әбейҙәргә (dative plural)
әбейҙе (accusative singular)
әбейҙәрҙе (accusative plural)
әбейҙә (singular)
әбейҙәрҙә (plural)
әбейҙән (singular)
әбейҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

старуха, старушка

Бер ауылда ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

В одной деревне жила-была очень беднаястаруха, (и) был у её 12-летний сын по имени Янтимер.

тётя (старшая сестра отца или матери или женщина старше родителей)

вост.-башк., сев.-зап. тётя (обращение к женщине старше родителей)


инәй

инәй (nominative singular)
инәйҙәр (nominative plural)
инәйҙең (singular)
инәйҙәрҙең (plural)
инәйгә (dative singular)
инәйҙәргә (dative plural)
инәйҙе (accusative singular)
инәйҙәрҙе (accusative plural)
инәйҙә (singular)
инәйҙәрҙә (plural)
инәйҙән (singular)
инәйҙәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *eńe "мать".

вост.-башк., сев.-зап. мать

Миң инәйемде яратам.

Я люблюмаму.

тётка, тётя (сестра отца или матери)

тётя; сестрица (вежливое обращение к женщине старше по возрасту родителей говорящего)


әсәй

әсәй (nominative singular)
әсәйҙәр (nominative plural)
әсәйҙең (singular)
әсәйҙәрҙең (plural)
әсәйгә (dative singular)
әсәйҙәргә (dative plural)
әсәйҙе (accusative singular)
әсәйҙәрҙе (accusative plural)
әсәйҙә (singular)
әсәйҙәрҙә (plural)
әсәйҙән (singular)
әсәйҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

литературное, южн.-башк. мама (форма обращения)

мама (форма обращения)


башланғыс

bɑʂ.ɫɑŋˈɢɯ̞s

башланғыс (nominative singular)
башланғыслар (nominative plural)
башланғысның (singular)
башланғысларҙың (plural)
башланғысға (dative singular)
башланғысларға (dative plural)
башланғысны (accusative singular)
башланғысларҙы (accusative plural)
башланғысла (singular)
башланғысларҙа (plural)
башланғыснан (singular)
башланғысларҙан (plural)

Происходит от ??

начинание, почин; начало

адъектив. начальный, первоначальный

начальный, первоначальный

Башланғыс мәктәп

начальная школа

Башланғыс синыфтар уҡытыусыһы.

Учитель(ница) начальных классов.


кесаҙна

кесаҙна (nominative singular)
кесаҙналар (nominative plural)
кесаҙнаның (singular)
кесаҙналарҙың (plural)
кесаҙнаға (dative singular)
кесаҙналарға (dative plural)
кесаҙнаны (accusative singular)
кесаҙналарҙы (accusative plural)
кесаҙнала (singular)
кесаҙналарҙа (plural)
кесаҙнанан (singular)
кесаҙналарҙан (plural)

От кесе + аҙна.

то же, что кесе аҙна; четверг


гармунсы

гармунсы (nominative singular)
гармунсылар (nominative plural)
гармунсының (singular)
гармунсыларҙың (plural)
гармунсыға (dative singular)
гармунсыларға (dative plural)
гармунсыны (accusative singular)
гармунсыларҙы (accusative plural)
гармунсыла (singular)
гармунсыларҙа (plural)
гармунсынан (singular)
гармунсыларҙан (plural)

Происходит от башк. гармун «гармонь» + формант башк. -сы «производитель действия; профессия».

гармун

Ближайшее родство

существительные

Гармунсылар бәйгеһе.

Конкурсгармонистов.

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

В каждом лесу — свой соловей, в каждой деревне — свойгармонист.


һунар

һунар (nominative singular)
һунарҙар (nominative plural)
һунарҙың (singular)
һунарҙарҙың (plural)
һунарға (dative singular)
һунарҙарға (dative plural)
һунарҙы (accusative singular)
һунарҙарҙы (accusative plural)
һунарҙа (singular)
һунарҙарҙа (plural)
һунарҙан (singular)
һунарҙарҙан (plural)

Происходит от ??

һунарсы

Ближайшее родство

существительные

өйрәк һунары

охота на уток

адъектив. охотничий

Һунар эте.

Охотничья собака.

Һунар мылтығы.

Охотничье ружьё.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

С тех пор как на берегах Амура начали мыть золото, пастбища иохотничьи угодья эвенов деградируют, реки, где (они) ловили рыбу, загрязняются, мелеют и становятся зловонными.

«Юлбарыҫты һаҡлайбыҙ…», 10-01-2011 гг. // «Йәшлек»

Юлбарыҫты һаҡлайбыҙ…


миҙал

миҙал (nominative singular)
миҙалдар (nominative plural)
миҙалдың (singular)
миҙалдарҙың (plural)
миҙалға (dative singular)
миҙалдарға (dative plural)
миҙалды (accusative singular)
миҙалдарҙы (accusative plural)
миҙалда (singular)
миҙалдарҙа (plural)
миҙалдан (singular)
миҙалдарҙан (plural)

Из русск. медаль, далее из франц. médaille, далее из итал. medaglia «медаль», далее из вульг. лат. *metallea (moneta), далее из лат. metallum «металл», далее из др.-греч. μέταλλον «копь, жила, шахта, рудник».

медаль (медальный)


рәт

рәт (nominative singular)
рәтдәр (nominative plural)
рәтдең (singular)
рәтдәрҙең (plural)
рәтгә (dative singular)
рәтдәргә (dative plural)
рәтде (accusative singular)
рәтдәрҙе (accusative plural)
рәтдә (singular)
рәтдәрҙә (plural)
рәтдән (singular)
рәтдәрҙән (plural)

Из русск. ряд.

ряд; строй; шеренга

ряды, ларьки, прилавки

перен. порядок, лад

порядок, лад

перен. толк; смысл

разг. возможность (материальная или физическая)


рәт

употр. с числ. и количественными словами раз


мөғжизә

mʏ̞ʁ.ʒi.ˈzæ ~ mʏ̞ʁ.ʑi.ˈzæ

мөғжизә (nominative singular)
мөғжизәләр (nominative plural)
мөғжизәнең (singular)
мөғжизәләрҙең (plural)
мөғжизәгә (dative singular)
мөғжизәләргә (dative plural)
мөғжизәне (accusative singular)
мөғжизәләрҙе (accusative plural)
мөғжизәлә (singular)
мөғжизәләрҙә (plural)
мөғжизәнән (singular)
мөғжизәләрҙән (plural)

Из араб. معجزة (muʿjiza) ‘чудо’.

мөғжизәлек

Ближайшее родство

существительные

чудо, диво, волшебство

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

В Новый год каждый ребёнок ждётчуда.

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

Три чуда меня пленили - Земля, ещё небо, И женщина - третье чудо!

Мустай Карим

Мустай Карим


батмус

батмус (nominative singular)
батмустар (nominative plural)
батмустың (singular)
батмустарҙың (plural)
батмусҡа (dative singular)
батмустарға (dative plural)
батмусты (accusative singular)
батмустарҙы (accusative plural)
батмуста (singular)
батмустарҙа (plural)
батмустан (singular)
батмустарҙан (plural)

Из русск. поднос.


миндек

миндек (nominative singular)
миндектәр (nominative plural)
миндектең (singular)
миндектәрҙең (plural)
миндеккә (dative singular)
миндектәргә (dative plural)
миндекте (accusative singular)
миндектәрҙе (accusative plural)
миндектә (singular)
миндектәрҙә (plural)
миндектән (singular)
миндектәрҙән (plural)

Из русск. веник.

банный веник


ҡуҙғалаҡ

ҡуҙғалаҡ (nominative singular)
ҡуҙғалаҡтың (singular)
ҡуҙғалаҡҡа (dative singular)
ҡуҙғалаҡты (accusative singular)
ҡуҙғалаҡта (singular)
ҡуҙғалаҡтан (singular)

Происходит от названия растения *qozu qulaq, букв. «ухо ягнёнка». Возможно развился как метафорический термин, из-за схожести формы листьев щавеля и ушей ягнёнка.

ботан. щавель

адъектив. щавелевый, щавельный

щавелевый, щавельный


нәркәс

нәркәс (nominative singular)
нәркәстәр (nominative plural)
нәркәстең (singular)
нәркәстәрҙең (plural)
нәркәскә (dative singular)
нәркәстәргә (dative plural)
нәркәсте (accusative singular)
нәркәстәрҙе (accusative plural)
нәркәстә (singular)
нәркәстәрҙә (plural)
нәркәстән (singular)
нәркәстәрҙән (plural)

Из перс. نرگس (narges) ‘нарцисс’, далее от ср.-перс nlgs (nargis), далее из др.-греч. νάρκισσος (nárkissos).

ботан. нарцисс


Ғөбәйҙулла

ʁʏ̞.ˈβæj.ðu.ˈɫːɑ

Ғөбәйҙулла (nominative singular)
Ғөбәйҙулланың (singular)
Ғөбәйҙуллаға (dative singular)
Ғөбәйҙулланы (accusative singular)
Ғөбәйҙуллала (singular)
Ғөбәйҙулланан (singular)

Из араб. عبيد الله (ʿubaydu llāh) ‘слуга (раб) Бога’.

Губайдулла (мужское имя)


Тәлғәт

Тәлғәт (nominative singular)
Тәлғәттәр (nominative plural)
Тәлғәттең (singular)
Тәлғәттәрҙең (plural)
Тәлғәткә (dative singular)
Тәлғәттәргә (dative plural)
Тәлғәтте (accusative singular)
Тәлғәттәрҙе (accusative plural)
Тәлғәттә (singular)
Тәлғәттәрҙә (plural)
Тәлғәттән (singular)
Тәлғәттәрҙән (plural)

Из араб. طلعة ‘красота; привлекательность’.

Талгат (мужское имя)


нәсихәт

нәсихәт (nominative singular)
нәсихәттәр (nominative plural)
нәсихәттең (singular)
нәсихәттәрҙең (plural)
нәсихәткә (dative singular)
нәсихәттәргә (dative plural)
нәсихәтте (accusative singular)
нәсихәттәрҙе (accusative plural)
нәсихәттә (singular)
нәсихәттәрҙә (plural)
нәсихәттән (singular)
нәсихәттәрҙән (plural)

Из араб. نصيحة (naṣīḥa(t)) ‘совет’.

нәсихәтсе

Ближайшее родство

существительные

нәсихәтле

Ближайшее родство

прилагательные

назидание, наставление; нравоучение, нотация

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

Эта речь моя — не песнь, аназидание.


ылаҡ

ылаҡ (nominative singular)
ылаҡтар (nominative plural)
ылаҡтың (singular)
ылаҡтарҙың (plural)
ылаҡҡа (dative singular)
ылаҡтарға (dative plural)
ылаҡты (accusative singular)
ылаҡтарҙы (accusative plural)
ылаҡта (singular)
ылаҡтарҙа (plural)
ылаҡтан (singular)
ылаҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *oglak «козлёнок», восходит к пратюркск. *ogul «сын».


фажиғә

фажиғә (nominative singular)
фажиғәләр (nominative plural)
фажиғәнең (singular)
фажиғәләрҙең (plural)
фажиғәгә (dative singular)
фажиғәләргә (dative plural)
фажиғәне (accusative singular)
фажиғәләрҙе (accusative plural)
фажиғәлә (singular)
фажиғәләрҙә (plural)
фажиғәнән (singular)
фажиғәләрҙән (plural)

Из араб. فاجعة (fājiʿa) ‘трагедия, несчастье; катастрофа’.

фажиғәле

Ближайшее родство

прилагательные

трагедия, несчастье, несчастный случай, беда; катастрофа

Чернобыль фажиғәһе.

Чернобыльскаякатастрофа.

Фажиғәне күреүселәр янғын һүндереүселәргә шылтырата, тик улар килеп етеүгә фуранан тимер һөлдә генә ҡалған була.

Очевидцытрагедии позвонили пожарным, но к их приезду от фуры остался только железный каркас.

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

В целом же, такиетрагедии в Соединённых Штатах Америки — стране, где оружие продаётся свободно — случаются часто.


ғауға

ɢɑwˈɢɑ ~ ɢɑwˈʁɑ

ғауға (nominative singular)
ғауғалар (nominative plural)
ғауғаның (singular)
ғауғаларҙың (plural)
ғауғаға (dative singular)
ғауғаларға (dative plural)
ғауғаны (accusative singular)
ғауғаларҙы (accusative plural)
ғауғала (singular)
ғауғаларҙа (plural)
ғауғанан (singular)
ғауғаларҙан (plural)

Из перс. غوغا (ğavğâ) ‘крик, шум’.

дебош, перебранка, скандал, ссора


таҡмаҡ

таҡмаҡ (nominative singular)
таҡмаҡтар (nominative plural)
таҡмаҡтың (singular)
таҡмаҡтарҙың (plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative plural)
таҡмаҡта (singular)
таҡмаҡтарҙа (plural)
таҡмаҡтан (singular)
таҡмаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??


тамашасы

tɑ.mɑ.ʂɑ.ˈsɯ̞

тамашасы (nominative singular)
тамашасылар (nominative plural)
тамашасының (singular)
тамашасыларҙың (plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative singular)
тамашасыларҙы (accusative plural)
тамашасыла (singular)
тамашасыларҙа (plural)
тамашасынан (singular)
тамашасыларҙан (plural)

Происходит от башк. тамаша + формант башк. -сы «производитель действия».

зритель (кино, телевидения, театра и т. п.)


йырсы

йырсы (nominative singular)
йырсылар (nominative plural)
йырсының (singular)
йырсыларҙың (plural)
йырсыға (dative singular)
йырсыларға (dative plural)
йырсыны (accusative singular)
йырсыларҙы (accusative plural)
йырсыла (singular)
йырсыларҙа (plural)
йырсынан (singular)
йырсыларҙан (plural)

Из башк. йыр «песня» + -се «аффикс производителя действия; профессии».

йыр

Ближайшее родство

существительные

йыраусы

Ближайшее родство

существительные

йырлау

Ближайшее родство

певец, певица

һәүәҫкәр йырсы

певец-любитель

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

Короткая стрижка, большие очки — таков сегодняшний сценический образпевицы.

адъектив. певчий

йырсы ҡоштар

певчие птицы


хәйерсе

χæ.jɪ̞r.ˈsɪ̞

хәйерсе (nominative singular)
хәйерселәр (nominative plural)
хәйерсенең (singular)
хәйерселәрҙең (plural)
хәйерсегә (dative singular)
хәйерселәргә (dative plural)
хәйерсене (accusative singular)
хәйерселәрҙе (accusative plural)
хәйерселә (singular)
хәйерселәрҙә (plural)
хәйерсенән (singular)
хәйерселәрҙән (plural)

Из башк. хәйер «подаяние, милостыня» + -се «аффикс производителя действия; профессии».

хәйер

Ближайшее родство

существительные

хәйерселек

Ближайшее родство

существительные

хәйерселәнеү

Ближайшее родство

нищий, попрошайка; побирушка


берәмек

bɪ̞.ræ.ˈmɪ̞k

берәмек (nominative singular)
берәмектәр (nominative plural)
берәмектең (singular)
берәмектәрҙең (plural)
берәмеккә (dative singular)
берәмектәргә (dative plural)
берәмекте (accusative singular)
берәмектәрҙе (accusative plural)
берәмектә (singular)
берәмектәрҙә (plural)
берәмектән (singular)
берәмектәрҙән (plural)

Происходит от ??

единица (в разн. знач.)

Аҡса берәмеге.

Денежнаяединица.

Астрономик берәмек.

Астрономическаяединица.

Ғалимдар хөрмәтенә аталған физик үлсәү берәмектәре.

Физическиеединицы измерения, названные в честь учёных.

Ғаилә — мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

Семья — важная социальнаяединица и её защищают законы.

ғәскәри берәмек

боеваяединица


буҫтау

буҫтау (nominative singular)
буҫтауҙар (nominative plural)
буҫтауҙың (singular)
буҫтауҙарҙың (plural)
буҫтауға (dative singular)
буҫтауҙарға (dative plural)
буҫтауҙы (accusative singular)
буҫтауҙарҙы (accusative plural)
буҫтауҙа (singular)
буҫтауҙарҙа (plural)
буҫтауҙан (singular)
буҫтауҙарҙан (plural)

Точная этимология не установлена. Предположительно из русск. постав «ткань, вырабатываемая на ткацком станке». Также, возможно связано с венг. posztó «сукно».

адъектив. суконный


йөн

йөн (nominative singular)
йөндөң (singular)
йөнгә (dative singular)
йөндө (accusative singular)
йөндә (singular)
йөндән (singular)

Происходит от пратюркск. *juŋ «шерсть».

шерсть, руно

волосы (на теле человека)

адъектив. шерстяной


байраҡ

байраҡ (nominative singular)
байраҡтар (nominative plural)
байраҡтың (singular)
байраҡтарҙың (plural)
байраҡҡа (dative singular)
байраҡтарға (dative plural)
байраҡты (accusative singular)
байраҡтарҙы (accusative plural)
байраҡта (singular)
байраҡтарҙа (plural)
байраҡтан (singular)
байраҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *badrak «знамя, стяг, флаг».

знамя, флаг, стяг

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

Во времена Советского Союза государственнымфлагом было признано красное знамя с изображением серпа и молота.


кәнфит

кәнфит (nominative singular)
кәнфиттәр (nominative plural)
кәнфиттең (singular)
кәнфиттәрҙең (plural)
кәнфиткә (dative singular)
кәнфиттәргә (dative plural)
кәнфитте (accusative singular)
кәнфиттәрҙе (accusative plural)
кәнфиттә (singular)
кәнфиттәрҙә (plural)
кәнфиттән (singular)
кәнфиттәрҙән (plural)

Из русск. конфета, далее из лат. confectum «приготовленное снадобье», прич. от conficere «изготовлять, совершать», далее из cum (варианты co-, com-, con-) «с, вместе» + facere «делать, производить» (восходит к праиндоевр. *dhe- «девать, делать»).

кәнфитләнеү

Ближайшее родство

конфета, конфетка (конфетный)

Кәнфит ҡумтаһы.

Коробкаконфет.

Шоколадлы кәнфит.

Шоколадныеконфеты.

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.

В одном ящике — 16 кгконфет (и) 14 кг во втором. В третьем ящике — столько конфет, сколько в первом и во втором ящиках.

Из учебника по математике

Из учебника по математике


йәшник

йәшник (nominative singular)
йәшниктәр (nominative plural)
йәшниктең (singular)
йәшниктәрҙең (plural)
йәшниккә (dative singular)
йәшниктәргә (dative plural)
йәшникте (accusative singular)
йәшниктәрҙе (accusative plural)
йәшниктә (singular)
йәшниктәрҙә (plural)
йәшниктән (singular)
йәшниктәрҙән (plural)

Из русск. ящик.

ящик (Из учебника по математике)

В одном ящике — 16 кг конфет (и) 14 кг во втором. В третьем ящике — столько конфет, сколько в первом и во втором ящиках.


бураҙна

бураҙна (nominative singular)
бураҙналар (nominative plural)
бураҙнаның (singular)
бураҙналарҙың (plural)
бураҙнаға (dative singular)
бураҙналарға (dative plural)
бураҙнаны (accusative singular)
бураҙналарҙы (accusative plural)
бураҙнала (singular)
бураҙналарҙа (plural)
бураҙнанан (singular)
бураҙналарҙан (plural)

Из русск. борозда.


балаҫ

балаҫ (nominative singular)
балаҫтар (nominative plural)
балаҫтың (singular)
балаҫтарҙың (plural)
балаҫҡа (dative singular)
балаҫтарға (dative plural)
балаҫты (accusative singular)
балаҫтарҙы (accusative plural)
балаҫта (singular)
балаҫтарҙа (plural)
балаҫтан (singular)
балаҫтарҙан (plural)

Из перс. پلاس (palâs).

палас; тканый ковёр (ковровый)


беләҙек

беләҙек (nominative singular)
беләҙектәр (nominative plural)
беләҙектең (singular)
беләҙектәрҙең (plural)
беләҙеккә (dative singular)
беләҙектәргә (dative plural)
беләҙекте (accusative singular)
беләҙектәрҙе (accusative plural)
беләҙектә (singular)
беләҙектәрҙә (plural)
беләҙектән (singular)
беләҙектәрҙән (plural)

Происходит от *bilezik (ср. др.-тюрк. bilezük, bilerzük, bilersük «браслет»), из сложения пратюркск. основ: *bilek «запястье, предплечье» + *jüŕük «кольцо».

браслет (браслетный)

манжет, манжета (манжетный)


фатирсы

фатирсы (nominative singular)
фатирсылар (nominative plural)
фатирсының (singular)
фатирсыларҙың (plural)
фатирсыға (dative singular)
фатирсыларға (dative plural)
фатирсыны (accusative singular)
фатирсыларҙы (accusative plural)
фатирсыла (singular)
фатирсыларҙа (plural)
фатирсынан (singular)
фатирсыларҙан (plural)

От башк. фатир «квартира» + формант башк. -сы «производитель действия».

фатир

Ближайшее родство

существительные

разг. квартирант


ярҙамсы

ярҙамсы (nominative singular)
ярҙамсылар (nominative plural)
ярҙамсының (singular)
ярҙамсыларҙың (plural)
ярҙамсыға (dative singular)
ярҙамсыларға (dative plural)
ярҙамсыны (accusative singular)
ярҙамсыларҙы (accusative plural)
ярҙамсыла (singular)
ярҙамсыларҙа (plural)
ярҙамсынан (singular)
ярҙамсыларҙан (plural)

От башк. ярҙам «помощь» + аффикс -сы со значением «производитель действия».

ярҙам

Ближайшее родство

существительные

ярҙамсыл

Ближайшее родство

прилагательные

адъектив. подсобный, вспомогательный

подсобный, вспомогательный


юлбашсы

juɫ.bɑʂ.ˈsɯ̞

юлбашсы (nominative singular)
юлбашсылар (nominative plural)
юлбашсының (singular)
юлбашсыларҙың (plural)
юлбашсыға (dative singular)
юлбашсыларға (dative plural)
юлбашсыны (accusative singular)
юлбашсыларҙы (accusative plural)
юлбашсыла (singular)
юлбашсыларҙа (plural)
юлбашсынан (singular)
юлбашсыларҙан (plural)

Сложение основ: башк. юл «путь, дорога» + башк. баш «голова; глава, начальник» + формант башк. -сы «производитель действия; профессия».

вождь, предводитель; глава, руководитель


яҙылыусы

jɑ.ðɯ̞.ɫɯ̞w.ˈsɯ̞

яҙылыусы (nominative singular)
яҙылыусылар (nominative plural)
яҙылыусының (singular)
яҙылыусыларҙың (plural)
яҙылыусыға (dative singular)
яҙылыусыларға (dative plural)
яҙылыусыны (accusative singular)
яҙылыусыларҙы (accusative plural)
яҙылыусыла (singular)
яҙылыусыларҙа (plural)
яҙылыусынан (singular)
яҙылыусыларҙан (plural)

Основа башк. яҙылыу «подписываться» + аффикс -сы со значением «производитель действия, профессия».

яҙылыу

Ближайшее родство


Нәжибә

Нәжибә (nominative singular)
Нәжибәләр (nominative plural)
Нәжибәнең (singular)
Нәжибәләрҙең (plural)
Нәжибәгә (dative singular)
Нәжибәләргә (dative plural)
Нәжибәне (accusative singular)
Нәжибәләрҙе (accusative plural)
Нәжибәлә (singular)
Нәжибәләрҙә (plural)
Нәжибәнән (singular)
Нәжибәләрҙән (plural)

Из араб. نجيبة (najība) ‘знатная’.

Нажиба, Наджиба (женское имя)


Нәжип

Нәжип (nominative singular)
Нәжиптәр (nominative plural)
Нәжиптең (singular)
Нәжиптәрҙең (plural)
Нәжипкә (dative singular)
Нәжиптәргә (dative plural)
Нәжипте (accusative singular)
Нәжиптәрҙе (accusative plural)
Нәжиптә (singular)
Нәжиптәрҙә (plural)
Нәжиптән (singular)
Нәжиптәрҙән (plural)

Из араб. نجيب (najīb) ‘знатный, даровитый’.

Нажип (мужское имя)


Уйылдан

Уйылдан (nominative singular)
Уйылдандар (nominative plural)
Уйылдандың (singular)
Уйылдандарҙың (plural)
Уйылданға (dative singular)
Уйылдандарға (dative plural)
Уйылданды (accusative singular)
Уйылдандарҙы (accusative plural)
Уйылданда (singular)
Уйылдандарҙа (plural)
Уйылдандан (singular)
Уйылдандарҙан (plural)

Из араб. ولدان (waladān) ‘дитя, ребёнок, служитель Рая’. См. также Вилдан.

Вильдан, Уильдан (мужское имя)


Ниғмәт

Ниғмәт (nominative singular)
Ниғмәтләр (nominative plural)
Ниғмәтнең (singular)
Ниғмәтләрҙең (plural)
Ниғмәтгә (dative singular)
Ниғмәтләргә (dative plural)
Ниғмәтне (accusative singular)
Ниғмәтләрҙе (accusative plural)
Ниғмәтлә (singular)
Ниғмәтләрҙә (plural)
Ниғмәтнән (singular)
Ниғмәтләрҙән (plural)

Из араб. نعمة (niʿma) ‘благо, дар, милосердие’.

Нигмат (мужское имя)


Рифҡәт

Рифҡәт (nominative singular)
Рифҡәттәр (nominative plural)
Рифҡәттең (singular)
Рифҡәттәрҙең (plural)
Рифҡәткә (dative singular)
Рифҡәттәргә (dative plural)
Рифҡәтте (accusative singular)
Рифҡәттәрҙе (accusative plural)
Рифҡәттә (singular)
Рифҡәттәрҙә (plural)
Рифҡәттән (singular)
Рифҡәттәрҙән (plural)

Рифкат (мужское имя)


Әҙһәм

Әҙһәм (nominative singular)
Әҙһәмдәр (nominative plural)
Әҙһәмдең (singular)
Әҙһәмдәрҙең (plural)
Әҙһәмгә (dative singular)
Әҙһәмдәргә (dative plural)
Әҙһәмде (accusative singular)
Әҙһәмдәрҙе (accusative plural)
Әҙһәмдә (singular)
Әҙһәмдәрҙә (plural)
Әҙһәмдән (singular)
Әҙһәмдәрҙән (plural)

Из араб. أدهم ('ādham) ‘чёрный’.

Адгам, Эдгем (мужское имя)


мөхәрририәт

mʏ̞.χæ.rʲːi.rʲi.ˈʲæt

мөхәрририәт (nominative singular)
мөхәрририәттәр (nominative plural)
мөхәрририәттең (singular)
мөхәрририәттәрҙең (plural)
мөхәрририәткә (dative singular)
мөхәрририәттәргә (dative plural)
мөхәрририәтте (accusative singular)
мөхәрририәттәрҙе (accusative plural)
мөхәрририәттә (singular)
мөхәрририәттәрҙә (plural)
мөхәрририәттән (singular)
мөхәрририәттәрҙән (plural)

мөхәррир

Ближайшее родство

существительные

редакция (коллектив)

редакция (офис, помещение)


түңәрәк

түңәрәк (nominative singular)
түңәрәктәр (nominative plural)
түңәрәктең (singular)
түңәрәктәрҙең (plural)
түңәрәккә (dative singular)
түңәрәктәргә (dative plural)
түңәрәкте (accusative singular)
түңәрәктәрҙе (accusative plural)
түңәрәктә (singular)
түңәрәктәрҙә (plural)
түңәрәктән (singular)
түңәрәктәрҙән (plural)

Происходит от *tögerek «круглый, круг», восходит к пратюркск. *dög ~ *deg ~ *dog «круглый, круг».
В знач. «объединение людей» калька с русск. кружок.

круг, кружок; окружность; диск

кружок (организация лиц, объединившихся для совместных занятий) (кружковый)

адъектив. круглый (о чём-либо плоском)

круглый (о чём-либо плоском)

адъектив. полный и круглый (о лице человека)

полный и круглый (о лице человека)

адъектив. перен. обеспеченный

обеспеченный


Байрамбикә

Байрамбикә (nominative singular)
Байрамбикәләр (nominative plural)
Байрамбикәнең (singular)
Байрамбикәләрҙең (plural)
Байрамбикәгә (dative singular)
Байрамбикәләргә (dative plural)
Байрамбикәне (accusative singular)
Байрамбикәләрҙе (accusative plural)
Байрамбикәлә (singular)
Байрамбикәләрҙә (plural)
Байрамбикәнән (singular)
Байрамбикәләрҙән (plural)

Происходит от байрам («торжество») + бикә (титул бик, бек (господин), употребляемый по отношению к женщине; дама, госпожа).

Байрамбика, Байрамбийке (женское имя)


Йомабикә

Йомабикә (nominative singular)
Йомабикәлар (nominative plural)
Йомабикәның (singular)
Йомабикәларҙың (plural)
Йомабикәға (dative singular)
Йомабикәларға (dative plural)
Йомабикәны (accusative singular)
Йомабикәларҙы (accusative plural)
Йомабикәла (singular)
Йомабикәларҙа (plural)
Йомабикәнан (singular)
Йомабикәларҙан (plural)

Происходит от йома («пятница») + бикә (дама, госпожа).

Юмабика (женское имя)


мәҡәл

мәҡәл (nominative singular)
мәҡәлдәр (nominative plural)
мәҡәлдең (singular)
мәҡәлдәрҙең (plural)
мәҡәлгә (dative singular)
мәҡәлдәргә (dative plural)
мәҡәлде (accusative singular)
мәҡәлдәрҙе (accusative plural)
мәҡәлдә (singular)
мәҡәлдәрҙә (plural)
мәҡәлдән (singular)
мәҡәлдәрҙән (plural)

Из араб. مقال (maqāl).

пословица (пословичный)


тоҡом

тоҡом (nominative singular)
тоҡомдар (nominative plural)
тоҡомдоң (singular)
тоҡомдарҙың (plural)
тоҡомға (dative singular)
тоҡомдарға (dative plural)
тоҡомдо (accusative singular)
тоҡомдарҙы (accusative plural)
тоҡомда (singular)
тоҡомдарҙа (plural)
тоҡомдан (singular)
тоҡомдарҙан (plural)

Из перс. تخم (toxm) ‘семя; происхождение’.

порода, племя (породистый, племенной)

геол. порода

вулкан тоҡомо

вулканическаяпорода


ҡаҙан

ҡаҙан (nominative singular)
ҡаҙандар (nominative plural)
ҡаҙандың (singular)
ҡаҙандарҙың (plural)
ҡаҙанға (dative singular)
ҡаҙандарға (dative plural)
ҡаҙанды (accusative singular)
ҡаҙандарҙы (accusative plural)
ҡаҙанда (singular)
ҡаҙандарҙа (plural)
ҡаҙандан (singular)
ҡаҙандарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *kaŕgan.

ашҡаҙан

Ближайшее родство

существительные

казан, казанок, котёл


ҡоролоҡ

qʊ̞.rʊ̞.ˈɫʊ̞q

ҡоролоҡ (nominative singular)
ҡоролоҡтар (nominative plural)
ҡоролоҡтоң (singular)
ҡоролоҡтарҙың (plural)
ҡоролоҡҡа (dative singular)
ҡоролоҡтарға (dative plural)
ҡоролоҡто (accusative singular)
ҡоролоҡтарҙы (accusative plural)
ҡоролоҡта (singular)
ҡоролоҡтарҙа (plural)
ҡоролоҡтан (singular)
ҡоролоҡтарҙан (plural)

Происходит от башк. ҡоро + -лоҡ.

ҡоро

Ближайшее родство

прилагательные


ялыу

ялыу (nominative singular)
ялыуҙар (nominative plural)
ялыуҙың (singular)
ялыуҙарҙың (plural)
ялыуға (dative singular)
ялыуҙарға (dative plural)
ялыуҙы (accusative singular)
ялыуҙарҙы (accusative plural)
ялыуҙа (singular)
ялыуҙарҙа (plural)
ялыуҙан (singular)
ялыуҙарҙан (plural)

Из русск. жалоба, также возможно от др.-тюрк. jala «подозрение».

жалоба (письменная)

адъектив. жалобный


сутый

сутый (nominative singular)
сутыйҙар (nominative plural)
сутыйҙың (singular)
сутыйҙарҙың (plural)
сутыйға (dative singular)
сутыйҙарға (dative plural)
сутыйҙы (accusative singular)
сутыйҙарҙы (accusative plural)
сутыйҙа (singular)
сутыйҙарҙа (plural)
сутыйҙан (singular)
сутыйҙарҙан (plural)

Из русск. сотый.

разг. сотка (единица земельной площади, сотая часть гектара)

Ауылда биш сутый ере бар.

(У неё/него) в деревне есть пятьсоток земли.


сипарат

сипарат (nominative singular)
сипараттар (nominative plural)
сипараттың (singular)
сипараттарҙың (plural)
сипаратҡа (dative singular)
сипараттарға (dative plural)
сипаратты (accusative singular)
сипараттарҙы (accusative plural)
сипаратта (singular)
сипараттарҙа (plural)
сипараттан (singular)
сипараттарҙан (plural)

Из русск. сепаратор.

техн. сепаратор (сепараторный)

сепаратор (сепараторный)


ҡуртым

ҡуртым (nominative singular)
ҡуртымдың (singular)
ҡуртымға (dative singular)
ҡуртымды (accusative singular)
ҡуртымда (singular)
ҡуртымдан (singular)

Из русск.кортом, кортома (устар. наём, аренда), далее из пермских языков, из *kort- «связывать».

аренда (арендный)


Айҙар

Айҙар (nominative singular)
Айҙарҙар (nominative plural)
Айҙарҙың (singular)
Айҙарҙарҙың (plural)
Айҙарға (dative singular)
Айҙарҙарға (dative plural)
Айҙарҙы (accusative singular)
Айҙарҙарҙы (accusative plural)
Айҙарҙа (singular)
Айҙарҙарҙа (plural)
Айҙарҙан (singular)
Айҙарҙарҙан (plural)

Происходит от сущ. башк. айҙар «чуб, хохол».

айҙар

Ближайшее родство

существительные

Айдар (мужское имя)


Әлфиә

Әлфиә (nominative singular)
Әлфиәләр (nominative plural)
Әлфиәнең (singular)
Әлфиәләрҙең (plural)
Әлфиәгә (dative singular)
Әлфиәләргә (dative plural)
Әлфиәне (accusative singular)
Әлфиәләрҙе (accusative plural)
Әлфиәлә (singular)
Әлфиәләрҙә (plural)
Әлфиәнән (singular)
Әлфиәләрҙән (plural)

Арабского происхождения.

Альфия (женское имя)


Шәүрә

Шәүрә (nominative singular)
Шәүрәләр (nominative plural)
Шәүрәнең (singular)
Шәүрәләрҙең (plural)
Шәүрәгә (dative singular)
Шәүрәләргә (dative plural)
Шәүрәне (accusative singular)
Шәүрәләрҙе (accusative plural)
Шәүрәлә (singular)
Шәүрәләрҙә (plural)
Шәүрәнән (singular)
Шәүрәләрҙән (plural)

Из араб. شهرة (šuhra) ‘признанная, известная, знаменитая’.


Рәүеф

Рәүеф (nominative singular)
Рәүефтәр (nominative plural)
Рәүефтең (singular)
Рәүефтәрҙең (plural)
Рәүефкә (dative singular)
Рәүефтәргә (dative plural)
Рәүефте (accusative singular)
Рәүефтәрҙе (accusative plural)
Рәүефтә (singular)
Рәүефтәрҙә (plural)
Рәүефтән (singular)
Рәүефтәрҙән (plural)

Из араб. رؤوف (raʾūf) ‘милостивый; сострадательный’.

Рауф (мужское имя)


Зәйнәб

Зәйнәб (nominative singular)
Зәйнәбтәр (nominative plural)
Зәйнәбтең (singular)
Зәйнәбтәрҙең (plural)
Зәйнәбкә (dative singular)
Зәйнәбтәргә (dative plural)
Зәйнәбте (accusative singular)
Зәйнәбтәрҙе (accusative plural)
Зәйнәбтә (singular)
Зәйнәбтәрҙә (plural)
Зәйнәбтән (singular)
Зәйнәбтәрҙән (plural)

Из араб. زينب (zaynab) ‘драгоценный камень отца’

Зайнаб, Зейнаб (женское имя)


тәртешкә

tær.tɪ̞ʃ.ˈkæ

тәртешкә (nominative singular)
тәртешкәләр (nominative plural)
тәртешкәнең (singular)
тәртешкәләрҙең (plural)
тәртешкәгә (dative singular)
тәртешкәләргә (dative plural)
тәртешкәне (accusative singular)
тәртешкәләрҙе (accusative plural)
тәртешкәлә (singular)
тәртешкәләрҙә (plural)
тәртешкәнән (singular)
тәртешкәләрҙән (plural)

Происходит от ??


буранка

буранка (nominative singular)
буранкалар (nominative plural)
буранканың (singular)
буранкаларҙың (plural)
буранкаға (dative singular)
буранкаларға (dative plural)
буранканы (accusative singular)
буранкаларҙы (accusative plural)
буранкала (singular)
буранкаларҙа (plural)
буранканан (singular)
буранкаларҙан (plural)

Из русск. воронка.

разг. воронка


борғаҡ

борғаҡ (nominative singular)
борғаҡтар (nominative plural)
борғаҡтың (singular)
борғаҡтарҙың (plural)
борғаҡҡа (dative singular)
борғаҡтарға (dative plural)
борғаҡты (accusative singular)
борғаҡтарҙы (accusative plural)
борғаҡта (singular)
борғаҡтарҙа (plural)
борғаҡтан (singular)
борғаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??


Һамар

Һамар (nominative singular)
Һамарҙың (singular)
Һамарға (dative singular)
Һамарҙы (accusative singular)
Һамарҙа (singular)
Һамарҙан (singular)

Из русск. Самара.


Искәндәриә

Искәндәриә (nominative singular)
Искәндәриәнең (singular)
Искәндәриәгә (dative singular)
Искәндәриәне (accusative singular)
Искәндәриәлә (singular)
Искәндәриәнән (singular)

Из араб. الإسكندرية (al-ʾiskandariyya), из др.-греч. Ἀλεξάνδρεια (Alexándreia).

Ул ваҡытта Искәндәриә үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

В то времяАлександрия была известна своей библиотекой, в которой было собрано более 700 тысяч рукописей.


Әзербайжан

Әзербайжан (nominative singular)
Әзербайжандың (singular)
Әзербайжанға (dative singular)
Әзербайжанды (accusative singular)
Әзербайжанда (singular)
Әзербайжандан (singular)

Происходит от ??

әзербайжан

Ближайшее родство

прилагательные


Яҡуп

Яҡуп (nominative singular)
Яҡуптар (nominative plural)
Яҡуптың (singular)
Яҡуптарҙың (plural)
Яҡупҡа (dative singular)
Яҡуптарға (dative plural)
Яҡупты (accusative singular)
Яҡуптарҙы (accusative plural)
Яҡупта (singular)
Яҡуптарҙа (plural)
Яҡуптан (singular)
Яҡуптарҙан (plural)

Из араб. يعقوب (yaʿqūb), далее из ивр. יעקב (Yaʿaqov) «Яков, Иаков» (имя библейского персонажа). От ивр. עקב ««пятка», буквально «следует по пятам за кем-то»)». Ветхозаветный Иаков, согласно Библии, был близнецом Исава и родился, держась за пятку старшего брата. В ряде европейских языков евр. слово заимств. через лат. лат. Jacobus из др.-греч. Ἰάκωβος.

Якуп, Якуб (мужское имя)

Бүрәнәнән сөрөк алып, Яҡуп йәрәхәтенә һипте, күп итеп һипте.

Якуп взял с бревна трухи и посыпал (ею) рану. Много насыпал.

Мустай Карим.

Мустай Карим.

религ. Якуб, исламский пророк; соответствует библейскому пророку Иакову


Рәйхана

Рәйхана (nominative singular)
Рәйханалар (nominative plural)
Рәйхананың (singular)
Рәйханаларҙың (plural)
Рәйханаға (dative singular)
Рәйханаларға (dative plural)
Рәйхананы (accusative singular)
Рәйханаларҙы (accusative plural)
Рәйханала (singular)
Рәйханаларҙа (plural)
Рәйхананан (singular)
Рәйханаларҙан (plural)

Из перс. ریحانه (Reyhâne), из араб. ريحانة (raiHaana) ‘базилик’.

Райхана (женское имя)


саҡ

саҡ (nominative singular)
саҡтар (nominative plural)
саҡтың (singular)
саҡтарҙың (plural)
саҡҡа (dative singular)
саҡтарға (dative plural)
саҡты (accusative singular)
саҡтарҙы (accusative plural)
саҡта (singular)
саҡтарҙа (plural)
саҡтан (singular)
саҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *čiāk «время, пора; точно, впору».

время, пора (в разн. знач.)


быуай

быуай (nominative singular)
быуайҙар (nominative plural)
быуайҙың (singular)
быуайҙарҙың (plural)
быуайға (dative singular)
быуайҙарға (dative plural)
быуайҙы (accusative singular)
быуайҙарҙы (accusative plural)
быуайҙа (singular)
быуайҙарҙа (plural)
быуайҙан (singular)
быуайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

вост.-башк. дед, старик

вост.-башк. дядя (старший брат отца или матери)

дядя (старший брат отца или матери)

вост.-башк. адъектив. старый

вост.-башк. пожилой мужчина (по отношению к жене и форма обращения к такому мужчине)


ҡаймаҡ

ҡаймаҡ (nominative singular)
ҡаймаҡтар (nominative plural)
ҡаймаҡтың (singular)
ҡаймаҡтарҙың (plural)
ҡаймаҡҡа (dative singular)
ҡаймаҡтарға (dative plural)
ҡаймаҡты (accusative singular)
ҡаймаҡтарҙы (accusative plural)
ҡаймаҡта (singular)
ҡаймаҡтарҙа (plural)
ҡаймаҡтан (singular)
ҡаймаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

каймак, сливки, сметана


эремсек

эремсек (nominative singular)
эремсектәр (nominative plural)
эремсектең (singular)
эремсектәрҙең (plural)
эремсеккә (dative singular)
эремсектәргә (dative plural)
эремсекте (accusative singular)
эремсектәрҙе (accusative plural)
эремсектә (singular)
эремсектәрҙә (plural)
эремсектән (singular)
эремсектәрҙән (plural)

Происходит от ??

эремсекләнеү

Ближайшее родство

творог (творожный)


ҡымыҙ

ҡымыҙ (nominative singular)
ҡымыҙҙың (singular)
ҡымыҙға (dative singular)
ҡымыҙҙы (accusative singular)
ҡымыҙҙа (singular)
ҡымыҙҙан (singular)

Происходит от общекыпчакск. *qïmïz «кумыс» (ср. др.-тюрк. qïmïz — то же), восходит к пратюркск. *Kumɨŕ «кумыс».


ҡороҡ

ҡороҡ (nominative singular)
ҡороҡтар (nominative plural)
ҡороҡтоң (singular)
ҡороҡтарҙың (plural)
ҡороҡҡа (dative singular)
ҡороҡтарға (dative plural)
ҡороҡто (accusative singular)
ҡороҡтарҙы (accusative plural)
ҡороҡта (singular)
ҡороҡтарҙа (plural)
ҡороҡтан (singular)
ҡороҡтарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *ukruk «лассо, жердь с арканом», от которой в числе прочего произошли: башк. ҡороҡ «лассо», казахск. құрық «укрюк (шест с арканом для ловли пасущихся лошадей)», кирг. укурук «укрюк, укрючина», тат. корык, узб. qoʻruq (қўруқ) «аркан», хакас. урух «лассо», якутск. оҕуур «аркан», якутск. оҕурук «путы, оковы» и др.

ҡороҡлау

Ближайшее родство


күстәнәс

күстәнәс (nominative singular)
күстәнәстәр (nominative plural)
күстәнәстең (singular)
күстәнәстәрҙең (plural)
күстәнәскә (dative singular)
күстәнәстәргә (dative plural)
күстәнәсте (accusative singular)
күстәнәстәрҙе (accusative plural)
күстәнәстә (singular)
күстәнәстәрҙә (plural)
күстәнәстән (singular)
күстәнәстәрҙән (plural)

Из русск. гостинец.


тәрилкә

тәрилкә (nominative singular)
тәрилкәләр (nominative plural)
тәрилкәнең (singular)
тәрилкәләрҙең (plural)
тәрилкәгә (dative singular)
тәрилкәләргә (dative plural)
тәрилкәне (accusative singular)
тәрилкәләрҙе (accusative plural)
тәрилкәлә (singular)
тәрилкәләрҙә (plural)
тәрилкәнән (singular)
тәрилкәләрҙән (plural)

Из русск. тарелка.


ташҡын

ташҡын (nominative singular)
ташҡындар (nominative plural)
ташҡындың (singular)
ташҡындарҙың (plural)
ташҡынға (dative singular)
ташҡындарға (dative plural)
ташҡынды (accusative singular)
ташҡындарҙы (accusative plural)
ташҡында (singular)
ташҡындарҙа (plural)
ташҡындан (singular)
ташҡындарҙан (plural)

Происходит от глагола таш- «выходить из берегов, разливаться» + -ҡын.

ташыусы

Ближайшее родство

существительные

ташыу

Ближайшее родство

ташҡыныу

Ближайшее родство

половодье; разлив

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

В весеннееполоводье пострадали дома, (расположенные) близко к реке.

перен. прилив, подъём

прилив, подъём

адъектив., перен. пылкий, пламенный

пылкий, пламенный


ҡоҙоҡ

ҡоҙоҡ (nominative singular)
ҡоҙоҡтар (nominative plural)
ҡоҙоҡтоң (singular)
ҡоҙоҡтарҙың (plural)
ҡоҙоҡҡа (dative singular)
ҡоҙоҡтарға (dative plural)
ҡоҙоҡто (accusative singular)
ҡоҙоҡтарҙы (accusative plural)
ҡоҙоҡта (singular)
ҡоҙоҡтарҙа (plural)
ҡоҙоҡтан (singular)
ҡоҙоҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

колодец (колодезный)


ҡотоҡ

ҡотоҡ (nominative singular)
ҡотоҡтар (nominative plural)
ҡотоҡтоң (singular)
ҡотоҡтарҙың (plural)
ҡотоҡҡа (dative singular)
ҡотоҡтарға (dative plural)
ҡотоҡто (accusative singular)
ҡотоҡтарҙы (accusative plural)
ҡотоҡта (singular)
ҡотоҡтарҙа (plural)
ҡотоҡтан (singular)
ҡотоҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

диал. южн.-башк. колодец (колодезный)

колодец (колодезный)


белешмә

bɪ̞.lɪ̞ʃ.ˈmæ

белешмә (nominative singular)
белешмәләр (nominative plural)
белешмәнең (singular)
белешмәләрҙең (plural)
белешмәгә (dative singular)
белешмәләргә (dative plural)
белешмәне (accusative singular)
белешмәләрҙе (accusative plural)
белешмәлә (singular)
белешмәләрҙә (plural)
белешмәнән (singular)
белешмәләрҙән (plural)

Составное из башк. белешеү «справляться, узнавать» + -мә.

справка; сведения

адъектив. справочный


ҡарт

ҡарт (nominative singular)
ҡарттар (nominative plural)
ҡарттың (singular)
ҡарттарҙың (plural)
ҡартҡа (dative singular)
ҡарттарға (dative plural)
ҡартты (accusative singular)
ҡарттарҙы (accusative plural)
ҡартта (singular)
ҡарттарҙа (plural)
ҡарттан (singular)
ҡарттарҙан (plural)

От др.-тюрк. qart «старик», связано с др.-тюрк. qarï «старый». Возможно оба происходят от гл. корня *qar- «стареть».

ҡартлыҡ

Ближайшее родство

существительные

старик, старец

Борон-борон заманда йәшәгән ти ҡарт менән ҡарсыҡ.

В давние-давние времена жили-былистарик и старуха.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

Старик долго смотрел на деревенскую улицу, держась за забор.

адъектив. старый, пожилой

старый, пожилой

Ҡарт ҡыҙ.

Старая дева.

Ҡарт имән.

адъектив. старый, старческий

старый, старческий


ҡитға

ҡитға (nominative singular)
ҡитғалар (nominative plural)
ҡитғаның (singular)
ҡитғаларҙың (plural)
ҡитғаға (dative singular)
ҡитғаларға (dative plural)
ҡитғаны (accusative singular)
ҡитғаларҙы (accusative plural)
ҡитғала (singular)
ҡитғаларҙа (plural)
ҡитғанан (singular)
ҡитғаларҙан (plural)

Из араб. قطعة (qiṭʿa) ‘кусок, часть, фрагмент’.

континент, материк, часть света

филол. китга (короткое стихотворение в восточной поэзии)


ҡором

ҡором (nominative singular)
ҡоромдоң (singular)
ҡоромға (dative singular)
ҡоромдо (accusative singular)
ҡоромда (singular)
ҡоромдан (singular)

Происходит от пратюркск. *kurum «сажа, копоть», от которой в числе прочего произошли: башк. ҡором, казахск. құрым, кирг. курум, карач.-балк. къурум, кр.-тат. qurum, кумыкск. къурум, ногайск. курым, тат. корым, тур. kurum, узб. qurum, хакас. хурун, чувашск. хӑрӑм, якутск. курунньук и др.

сажа, копоть


оро

оро (nominative singular)
оролар (nominative plural)
ороноң (singular)
ороларҙың (plural)
ороға (dative singular)
ороларға (dative plural)
ороно (accusative singular)
ороларҙы (accusative plural)
орола (singular)
ороларҙа (plural)
оронан (singular)
ороларҙан (plural)

Происходит от ??

ботан. нарост, кап, выплывок (на дереве)

нарост, кап, выплывок (на дереве)

шишка, опухоль (незлокачественная)


оро

Происходит от ??

диал. вост.-башк. колодец (колодезный)

колодец (колодезный)


яғыулыҡ

jɑ.ʁɯ̞w.ˈɫɯ̞q

яғыулыҡ (nominative singular)
яғыулыҡтар (nominative plural)
яғыулыҡтың (singular)
яғыулыҡтарҙың (plural)
яғыулыҡҡа (dative singular)
яғыулыҡтарға (dative plural)
яғыулыҡты (accusative singular)
яғыулыҡтарҙы (accusative plural)
яғыулыҡта (singular)
яғыулыҡтарҙа (plural)
яғыулыҡтан (singular)
яғыулыҡтарҙан (plural)

От гл. башк. яғыу «растапливать, топить» + формант башк. -лыҡ «аффикс абстракции, множества, группы объектов».

яғыу

Ближайшее родство

топливо (топливный)

Мотор яғыулығы.

Моторноетопливо.


Баймаҡ

Баймаҡ (nominative singular)
Баймаҡтар (nominative plural)
Баймаҡтың (singular)
Баймаҡтарҙың (plural)
Баймаҡҡа (dative singular)
Баймаҡтарға (dative plural)
Баймаҡты (accusative singular)
Баймаҡтарҙы (accusative plural)
Баймаҡта (singular)
Баймаҡтарҙа (plural)
Баймаҡтан (singular)
Баймаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

Баймак (город в Башкортостане)


Дәүләкән

BA-Дәүләкән.ogg

Дәүләкән (nominative singular)
Дәүләкәндәр (nominative plural)
Дәүләкәндең (singular)
Дәүләкәндәрҙең (plural)
Дәүләкәнгә (dative singular)
Дәүләкәндәргә (dative plural)
Дәүләкәнде (accusative singular)
Дәүләкәндәрҙе (accusative plural)
Дәүләкәндә (singular)
Дәүләкәндәрҙә (plural)
Дәүләкәндән (singular)
Дәүләкәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

Давлеканово (город в Башкортостане)


күпселек

ˈkʏp.sɪ̞ˌlɪ̞k ~ kʏp.sɪ̞ˈlɪ̞k

күпселек (nominative singular)
күпселектәр (nominative plural)
күпселектең (singular)
күпселектәрҙең (plural)
күпселеккә (dative singular)
күпселектәргә (dative plural)
күпселекте (accusative singular)
күпселектәрҙе (accusative plural)
күпселектә (singular)
күпселектәрҙә (plural)
күпселектән (singular)
күпселектәрҙән (plural)

большинство, бо́льшая, преобладающая часть

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

В башкирском языке ударение вбольшинстве случаев падает на последний слог.

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Большую часть территории Туркменистана занимает пустыня Каракумы.


туңдырма

туңдырма (nominative singular)
туңдырмалар (nominative plural)
туңдырманың (singular)
туңдырмаларҙың (plural)
туңдырмаға (dative singular)
туңдырмаларға (dative plural)
туңдырманы (accusative singular)
туңдырмаларҙы (accusative plural)
туңдырмала (singular)
туңдырмаларҙа (plural)
туңдырманан (singular)
туңдырмаларҙан (plural)

От гл. туңдыр- «морозить, замораживать» + формант -ма «аффикс существительного получившегося вещества». Калька с османск. طوڭدیرمه (toñdïrma) «мороженое».

Туңдырма яратмаған бала була микән?

Есть ли ребёнок, который не любитмороженое?


ҡәйнә

ҡәйнә (nominative singular)
ҡәйнәләр (nominative plural)
ҡәйнәнең (singular)
ҡәйнәләрҙең (plural)
ҡәйнәгә (dative singular)
ҡәйнәләргә (dative plural)
ҡәйнәне (accusative singular)
ҡәйнәләрҙе (accusative plural)
ҡәйнәлә (singular)
ҡәйнәләрҙә (plural)
ҡәйнәнән (singular)
ҡәйнәләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. *qayїnana ~ *qayїnene «свекровь; тёща», из пратюркск. *kādɨn «свойственник» + *eńe / *ana «мать».


йәйен

йәйен (nominative singular)
йәйендәр (nominative plural)
йәйендең (singular)
йәйендәрҙең (plural)
йәйенгә (dative singular)
йәйендәргә (dative plural)
йәйенде (accusative singular)
йәйендәрҙе (accusative plural)
йәйендә (singular)
йәйендәрҙә (plural)
йәйендән (singular)
йәйендәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jājɨn «сом; лосось, сёмга», от которой в числе прочего произошли: башк. йәйен, казахск. жайын, кирг. жайын, кумыкск. яйын, ногайск. яйын, тат. җәен, чувашск. çуйăн и др.

йәйенлек

Ближайшее родство

существительные


яһаҡ

яһаҡ (nominative singular)
яһаҡтар (nominative plural)
яһаҡтың (singular)
яһаҡтарҙың (plural)
яһаҡҡа (dative singular)
яһаҡтарға (dative plural)
яһаҡты (accusative singular)
яһаҡтарҙы (accusative plural)
яһаҡта (singular)
яһаҡтарҙа (plural)
яһаҡтан (singular)
яһаҡтарҙан (plural)

Из монг. засаг ‘власть’ (ср.-монг. ᠵᠠᠰᠠᠭ (ǰasag)).

яһаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

истор. ясак, подать; дань (ясачный, податной)

ясак, подать; дань (ясачный, податной)


яһаҡ

Происходит от ??

яһаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

яһаҡлау

Ближайшее родство

адъектив. зарядный


ҡырғаяҡ

ҡырғаяҡ (nominative singular)
ҡырғаяҡтар (nominative plural)
ҡырғаяҡтың (singular)
ҡырғаяҡтарҙың (plural)
ҡырғаяҡҡа (dative singular)
ҡырғаяҡтарға (dative plural)
ҡырғаяҡты (accusative singular)
ҡырғаяҡтарҙы (accusative plural)
ҡырғаяҡта (singular)
ҡырғаяҡтарҙа (plural)
ҡырғаяҡтан (singular)
ҡырғаяҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

ҡырҡырға

Ближайшее родство


ҡойо

ҡойо (nominative singular)
ҡойолар (nominative plural)
ҡойоноң (singular)
ҡойоларҙың (plural)
ҡойоға (dative singular)
ҡойоларға (dative plural)
ҡойоно (accusative singular)
ҡойоларҙы (accusative plural)
ҡойола (singular)
ҡойоларҙа (plural)
ҡойонан (singular)
ҡойоларҙан (plural)

Происходит от ??

колодец (колодезный)


ҡарсыға

ҡарсыға (nominative singular)
ҡарсығалар (nominative plural)
ҡарсығаның (singular)
ҡарсығаларҙың (plural)
ҡарсығаға (dative singular)
ҡарсығаларға (dative plural)
ҡарсығаны (accusative singular)
ҡарсығаларҙы (accusative plural)
ҡарсығала (singular)
ҡарсығаларҙа (plural)
ҡарсығанан (singular)
ҡарсығаларҙан (plural)

Происходит от *qarčïğa(y) «ястреб», из монг. (ср. монг. харцага, монг. харцгай «ястреб»), кот. в свою очередь является ранним заимствованием из тюркск. *qartïğa (ср. хакас. хартыға, тувинск. хартыга «сокол, ястреб»).

орнитол. ястреб (ястребиный)

ястреб (ястребиный)


хәл-әхүәл

самочувствие


тәржемәсе

tær.ʒɪ̞.mæ.ˈsɪ̞

тәржемәсе (nominative singular)
тәржемәселәр (nominative plural)
тәржемәсенең (singular)
тәржемәселәрҙең (plural)
тәржемәсегә (dative singular)
тәржемәселәргә (dative plural)
тәржемәсене (accusative singular)
тәржемәселәрҙе (accusative plural)
тәржемәселә (singular)
тәржемәселәрҙә (plural)
тәржемәсенән (singular)
тәржемәселәрҙән (plural)

Происходит от сущ. башк. тәржемә «перевод» + формант -се (аффикс со знач. «производитель действия; профессия»).

тәржемә

Ближайшее родство

существительные

тәржемәселек

Ближайшее родство

существительные

переводчик; переводчица


тәржемә

тәржемә (nominative singular)
тәржемәләр (nominative plural)
тәржемәнең (singular)
тәржемәләрҙең (plural)
тәржемәгә (dative singular)
тәржемәләргә (dative plural)
тәржемәне (accusative singular)
тәржемәләрҙе (accusative plural)
тәржемәлә (singular)
тәржемәләрҙә (plural)
тәржемәнән (singular)
тәржемәләрҙән (plural)

Из перс. ترجمه (tarjome) ‘перевод’, далее из араб. ترجمة (tarjama) ‘перевод’.

тәржемәсе

Ближайшее родство

существительные

тәржемәселек

Ближайшее родство

существительные

тәржемәләү

Ближайшее родство

Һүҙмә-һүҙ тәржемә.

Дословныйперевод.


өсҡат

ботан. бузина (Sambucus)


мәрүәр

ботан. бузина (Sambucus)


яғалбай

яғалбай (nominative singular)
яғалбайҙар (nominative plural)
яғалбайҙың (singular)
яғалбайҙарҙың (plural)
яғалбайға (dative singular)
яғалбайҙарға (dative plural)
яғалбайҙы (accusative singular)
яғалбайҙарҙы (accusative plural)
яғалбайҙа (singular)
яғалбайҙарҙа (plural)
яғалбайҙан (singular)
яғалбайҙарҙан (plural)

Происходит от ??


хис

хис (nominative singular)
хистәр (nominative plural)
хистең (singular)
хистәрҙең (plural)
хискә (dative singular)
хистәргә (dative plural)
хисте (accusative singular)
хистәрҙе (accusative plural)
хистә (singular)
хистәрҙә (plural)
хистән (singular)
хистәрҙән (plural)

Из араб. حس (ḥiss) ‘ощущение’

чувство, ощущение; эмоция

Яуаплылыҡ хисе.

Чувство ответственности.


тойғо

тойғо (nominative singular)
тойғолар (nominative plural)
тойғоноң (singular)
тойғоларҙың (plural)
тойғоға (dative singular)
тойғоларға (dative plural)
тойғоно (accusative singular)
тойғоларҙы (accusative plural)
тойғола (singular)
тойғоларҙа (plural)
тойғонан (singular)
тойғоларҙан (plural)

Происходит от ??

тойғоло

Ближайшее родство

прилагательные

чувство; эмоция

ощущение, чувство, чутьё


ботаҡ

ботаҡ (nominative singular)
ботаҡтар (nominative plural)
ботаҡтың (singular)
ботаҡтарҙың (plural)
ботаҡҡа (dative singular)
ботаҡтарға (dative plural)
ботаҡты (accusative singular)
ботаҡтарҙы (accusative plural)
ботаҡта (singular)
ботаҡтарҙа (plural)
ботаҡтан (singular)
ботаҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. butaq «ветвь, ветка».

ботаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

ботаҡланыу

Ближайшее родство

ветвь, ветка; сук, сучок


шырлыҡ

шырлыҡ (nominative singular)
шырлыҡтар (nominative plural)
шырлыҡтың (singular)
шырлыҡтарҙың (plural)
шырлыҡҡа (dative singular)
шырлыҡтарға (dative plural)
шырлыҡты (accusative singular)
шырлыҡтарҙы (accusative plural)
шырлыҡта (singular)
шырлыҡтарҙа (plural)
шырлыҡтан (singular)
шырлыҡтарҙан (plural)

Происходит от прил. башк. шыр «непроходимый, густой» + формант -лыҡ «аффикс абстракции».

шыр

Ближайшее родство

прилагательные

дебри, пуща, чаща, чащоба


пәрҙә

пәрҙә (nominative singular)
пәрҙәләр (nominative plural)
пәрҙәнең (singular)
пәрҙәләрҙең (plural)
пәрҙәгә (dative singular)
пәрҙәләргә (dative plural)
пәрҙәне (accusative singular)
пәрҙәләрҙе (accusative plural)
пәрҙәлә (singular)
пәрҙәләрҙә (plural)
пәрҙәнән (singular)
пәрҙәләрҙән (plural)

Из перс. پرده (parde) ‘штора; завеса’.

занавеска, занавесь, штора; ширма (занавесочный; шторный)

театр. действие


электрсы

электрик, электромонтёр


теҙген

теҙген (nominative singular)
теҙгендәр (nominative plural)
теҙгендең (singular)
теҙгендәрҙең (plural)
теҙгенгә (dative singular)
теҙгендәргә (dative plural)
теҙгенде (accusative singular)
теҙгендәрҙе (accusative plural)
теҙгендә (singular)
теҙгендәрҙә (plural)
теҙгендән (singular)
теҙгендәрҙән (plural)

Происходит от ??

повод; поводья


йүгән

йүгән (nominative singular)
йүгәндәр (nominative plural)
йүгәндең (singular)
йүгәндәрҙең (plural)
йүгәнгә (dative singular)
йүгәндәргә (dative plural)
йүгәнде (accusative singular)
йүгәндәрҙе (accusative plural)
йүгәндә (singular)
йүгәндәрҙә (plural)
йүгәндән (singular)
йүгәндәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jügen «узда, уздечка».

узда, уздечка


эйәр

эйәр (nominative singular)
эйәрҙәр (nominative plural)
эйәрҙең (singular)
эйәрҙәрҙең (plural)
эйәргә (dative singular)
эйәрҙәргә (dative plural)
эйәрҙе (accusative singular)
эйәрҙәрҙе (accusative plural)
эйәрҙә (singular)
эйәрҙәрҙә (plural)
эйәрҙән (singular)
эйәрҙәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *ẹ̆dŋe-r «седло», от которой в числе прочего произошли: азерб. yəhər, башк. эйәр, казахск., карач.-балк., кумыкск. ер, кирг. ээр, ногайск. иер, тат. ияр, тувинск., шорск. эзер, тур. eyer, туркм. eýer, узб. egar (эгар), хакас. изер, чувашск. йĕнер, южн.-алтайск. ээр, якутск. ыҥыыр и др.

седло (седельный)


еҙнә

еҙнә (nominative singular)
еҙнәләр (nominative plural)
еҙнәнең (singular)
еҙнәләрҙең (plural)
еҙнәгә (dative singular)
еҙнәләргә (dative plural)
еҙнәне (accusative singular)
еҙнәләрҙе (accusative plural)
еҙнәлә (singular)
еҙнәләрҙә (plural)
еҙнәнән (singular)
еҙнәләрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jeŕne «зять, муж старшей родственницы».

зять (муж старшей сестры, старшей золовки или тёти)


фасовкалаусы

фасовщик, расфасовщик, упаковщик


усаҡ

усаҡ (nominative singular)
усаҡтар (nominative plural)
усаҡтың (singular)
усаҡтарҙың (plural)
усаҡҡа (dative singular)
усаҡтарға (dative plural)
усаҡты (accusative singular)
усаҡтарҙы (accusative plural)
усаҡта (singular)
усаҡтарҙа (plural)
усаҡтан (singular)
усаҡтарҙан (plural)

Происходит от общетюркск. *očaq ~ očuq «očaq», из пратюркск. *ōt «огонь, пламя». Ср.: казахск. ошақ, тат. учак, тур. ocak.

очаг (очажный)

перен. очаг, центр, средоточие

очаг, центр, средоточие


ғалим

ғалим (nominative singular)
ғалимдар (nominative plural)
ғалимдың (singular)
ғалимдарҙың (plural)
ғалимға (dative singular)
ғалимдарға (dative plural)
ғалимды (accusative singular)
ғалимдарҙы (accusative plural)
ғалимда (singular)
ғалимдарҙа (plural)
ғалимдан (singular)
ғалимдарҙан (plural)

Из араб. عالم (ʿālim) ‘учёный; алим’

Физические единицы измерения, названные в честьучёных.

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

Как объясняютучёные, если большой палец находится отдельно, то удобнее плотно держать оружие или орудие труда.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Учёный, опираясь на средневековые письменные источники, изучает местную традицию суфизма.

Англияның климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ғалим-экологтары, ахырызаманға тиклем 40 йылдан да кәмерәк ваҡыт ҡалды, тип иҫбатлай.

Английскиеучёные-экологи, занимающиеся проблемами изменения климата, доказывают, что до конца света осталось менее 40 лет.

«Кешелек һәләкәте етеп килә», 07-09-2009 гг. // «Йәшлек»

Кешелек һәләкәте етеп килә

«Ғәлиә»лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

В (медресе) «Галия» преподают известныеучёные и знатоки религии (ислама), получившие образование преимущественно в Египте, Сирии и Турции.


ҡуңыҙ

ҡуңыҙ (nominative singular)
ҡуңыҙҙар (nominative plural)
ҡуңыҙҙың (singular)
ҡуңыҙҙарҙың (plural)
ҡуңыҙға (dative singular)
ҡуңыҙҙарға (dative plural)
ҡуңыҙҙы (accusative singular)
ҡуңыҙҙарҙы (accusative plural)
ҡуңыҙҙа (singular)
ҡуңыҙҙарҙа (plural)
ҡуңыҙҙан (singular)
ҡуңыҙҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *Koŋuŕ «жук», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qoŋuz, башк. ҡуңыҙ, казахск. қоңыз, караим. комуз, кирг. коңуз, кр.-тат. qoñuz «жук; таракан», ногайск. конъыз,тат. коңгыз, узб. qoʻngʻiz (қўнғиз), якутск. хомурдуос и др.

энтомол. жук

Инә ҡуңыҙ ике йөҙҙән ашыу йомортҡа һала.

Самкажука откладывает более двухсот яиц.


гөбөргәйел

ɡʏ̞.βʏ̞r.ɡæ.ˈjɪ̞l

гөбөргәйел (nominative singular)
гөбөргәйелдәр (nominative plural)
гөбөргәйелдең (singular)
гөбөргәйелдәрҙең (plural)
гөбөргәйелгә (dative singular)
гөбөргәйелдәргә (dative plural)
гөбөргәйелде (accusative singular)
гөбөргәйелдәрҙе (accusative plural)
гөбөргәйелдә (singular)
гөбөргәйелдәрҙә (plural)
гөбөргәйелдән (singular)
гөбөргәйелдәрҙән (plural)

Происходит от ??

зоол. черепаха

адъектив. черепаший; черепаховый

черепаший; черепаховый


үркәс

үркәс (nominative singular)
үркәстәр (nominative plural)
үркәстең (singular)
үркәстәрҙең (plural)
үркәскә (dative singular)
үркәстәргә (dative plural)
үркәсте (accusative singular)
үркәстәрҙе (accusative plural)
үркәстә (singular)
үркәстәрҙә (plural)
үркәстән (singular)
үркәстәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат., зоол. горб (у верблюда)

горб (у верблюда)

Ике үркәсле дөйә.

Двугорбый верблюд.

геогр. выступ (горы)

выступ (горы)

Тау үркәсе.

Горныйвыступ.


тартынҡы

tar.tɯ̞ŋˈqɯ̞

тартынҡы (nominative singular)
тартынҡылар (nominative plural)
тартынҡының (singular)
тартынҡыларҙың (plural)
тартынҡыға (dative singular)
тартынҡыларға (dative plural)
тартынҡыны (accusative singular)
тартынҡыларҙы (accusative plural)
тартынҡыла (singular)
тартынҡыларҙа (plural)
тартынҡынан (singular)
тартынҡыларҙан (plural)

Происходит от глаг. башк. тартыу «тянуть».

тартыу

Ближайшее родство

лингв. согласный, консонант

согласный, консонант

адъектив. лингв. консонантный, согласный (о звуке)

консонантный, согласный (о звуке)


һуҙынҡы

һуҙынҡы (nominative singular)
һуҙынҡылар (nominative plural)
һуҙынҡының (singular)
һуҙынҡыларҙың (plural)
һуҙынҡыға (dative singular)
һуҙынҡыларға (dative plural)
һуҙынҡыны (accusative singular)
һуҙынҡыларҙы (accusative plural)
һуҙынҡыла (singular)
һуҙынҡыларҙа (plural)
һуҙынҡынан (singular)
һуҙынҡыларҙан (plural)

Происходит от глаг. башк. һуҙыу «растягивать, растянуть».

һуҙыу

Ближайшее родство

лингв. гласный

Нәҙек һуҙынҡы.

Передний (мягкий)гласный.

Ҡалын һуҙынҡы.

Задний (твёрдый)гласный.

адъектив. гласный (о звуке)

гласный (о звуке)

адъектив. протяжный, тягучий

протяжный, тягучий


сәкмән

сәкмән (nominative singular)
сәкмәндәр (nominative plural)
сәкмәндең (singular)
сәкмәндәрҙең (plural)
сәкмәнгә (dative singular)
сәкмәндәргә (dative plural)
сәкмәнде (accusative singular)
сәкмәндәрҙе (accusative plural)
сәкмәндә (singular)
сәкмәндәрҙә (plural)
сәкмәндән (singular)
сәкмәндәрҙән (plural)

Происходит от тюркск., ср.: тур., тел., чагат., уйг., крым.-тат. čäkmän «верхнее платье», тат. čikmän «суконный кафтан».

истор. чекмень; армяк; зипун

чекмень; армяк; зипун

адъектив. чекменный; армячный

чекменный; армячный


эңер

эңер (nominative singular)
эңерҙәр (nominative plural)
эңерҙең (singular)
эңерҙәрҙең (plural)
эңергә (dative singular)
эңерҙәргә (dative plural)
эңерҙе (accusative singular)
эңерҙәрҙе (accusative plural)
эңерҙә (singular)
эңерҙәрҙә (plural)
эңерҙән (singular)
эңерҙәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *ɨŋɨr «дымка, сумерки», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. iŋir (~ ɨŋɨr), башк. эңер, казахск. іңір, ымырт, кирг. иңир, иңирт, тат. эңгер, тувинск. имир, имиртиң, туркм. iňrik «вечерние сумерки», чувашск. ĕнер «вчера», южн.-алтайск. эҥир «вечер», якутск. им «вечерние сумерки» и др.

вечерние сумерки (сумеречный)

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

Очень осторожная птица, (которая) питается всумерках и ночью.