ҡойроҡ

ҡойроҡ (nominative singular)
ҡойроҡтар (nominative plural)
ҡойроҡтоң (singular)
ҡойроҡтарҙың (plural)
ҡойроҡҡа (dative singular)
ҡойроҡтарға (dative plural)
ҡойроҡто (accusative singular)
ҡойроҡтарҙы (accusative plural)
ҡойроҡта (singular)
ҡойроҡтарҙа (plural)
ҡойроҡтан (singular)
ҡойроҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *Kudruk «хвост», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. qudruq, quduruq, quðruq, башк. ҡойроҡ, южн.-алтайск., кирг. куйрук, азерб., крымск.-тат., узб. quyruq, тат. койрык, qoyrıq, туркм. guýruk, гагауз., тур. kuyruk, казахск. құйрық, карач.-балкарск., кумыкск. къуйрукъ, тофалар. ӄудуруӄ, долганск., якут. кутурук, урумск. хурйух, шорск. қузруқ, қузуруқ и др.


Ҡаҙағстан

qɑ.ðɑ.ɢ̞ɯ̞̆s.ˈtɑn

Ҡаҙағстан (nominative singular)
Ҡаҙағстандың (singular)
Ҡаҙағстанға (dative singular)
Ҡаҙағстанды (accusative singular)
Ҡаҙағстанда (singular)
Ҡаҙағстандан (singular)

Сложение основ: башк. ҡаҙаҡ «казах» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

ҡаҙаҡ

Ближайшее родство

существительные

геогр. Казахстан

Аҡмулла көндәре, йолаға ярашлы, Ҡаҙағстанда башланып, мәғрифәтсенең тыуған төйәгендә тамамлана.

Дни Акмуллы по традиции начинаются вКазахстане и завершаются в родных местах просветителя.

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

Оказывается, вКазахстане есть аул с таким же названием.

адъектив. казахстанский, относящийся к Казахстану

казахстанский, относящийся к Казахстану

Ҡаҙағстан тимер юлы.

Казахстанские железные дороги.


Башҡортостан

Башҡортостан (nominative singular)
Башҡортостандың (singular)
Башҡортостанға (dative singular)
Башҡортостанды (accusative singular)
Башҡортостанда (singular)
Башҡортостандан (singular)

Происходит от башк. Башҡортостан; первая часть слова — из башҡорт «башкирский», вторая (-стан) — из перс. ستان (stān) «страна; место», также санскр. स्थान (sthā́na); восходит к праиндоевр. *steh₂- «стоять». Родственно русск. стан..

башҡорт

Ближайшее родство

существительные

геогр. Башкортостан

Башкортостан

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

Группа (мусульман) изБашкортостана, впервые совершающих хадж, выехала в священные Мекку и Медину 1 ноября.

Рэп стиле Башҡортостанда үҙ яйы менән ниндәйҙер үрҙәр яулап яйлап уҫешә.

Стиль рэп потихоньку развивается вБашкортостане, находя свои пути и завоёвывая некоторые высоты.

адъектив. относящийся к Башкортостану

относящийся к Башкортостану


һинд

һинд (nominative singular)
һиндтар (nominative plural)
һиндтың (singular)
һиндтарҙың (plural)
һиндҡа (dative singular)
һиндтарға (dative plural)
һиндты (accusative singular)
һиндтарҙы (accusative plural)
һиндта (singular)
һиндтарҙа (plural)
һиндтан (singular)
һиндтарҙан (plural)

Из перс. هند (hend) ‘Индия’.

Һиндостан

Ближайшее родство

имена собственные

Һинд-Ҡытай

Ближайшее родство

имена собственные

Һиндтарҙың тормошо кинола ғына матурмы?

Жизньиндийцев красива только в кино?

адъектив. индийский

Урта быуаттарҙа башҡорт әҙәбиәтенә ғәрәп, фарсы, һинд, һуңыраҡ төрөк әҙәбиәтенән күп кенә сюжеттар үтеп инә.

В Средние века в башкирскую литературу проникают многие сюжеты из арабской, персидской,индийской, позже из турецкой литературы.


төркөм

төркөм (nominative singular)
төркөмдәр (nominative plural)
төркөмдөң (singular)
төркөмдәрҙең (plural)
төркөмгә (dative singular)
төркөмдәргә (dative plural)
төркөмдө (accusative singular)
төркөмдәрҙе (accusative plural)
төркөмдә (singular)
төркөмдәрҙә (plural)
төркөмдән (singular)
төркөмдәрҙән (plural)

Ҡан төркөмө.

Группа крови.

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

Гости произносят считалку и делятся на двегруппы; посередине чертится черта.

«Балалар өсөн махсус сығарылыш», 22-06-2009 гг. // «Йәшлек»

Балалар өсөн махсус сығарылыш

муз. группа (музыкальный коллектив)

группа (музыкальный коллектив)


кимереүсе

кимереүсе (nominative singular)
кимереүселәр (nominative plural)
кимереүсенең (singular)
кимереүселәрҙең (plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative singular)
кимереүселәрҙе (accusative plural)
кимереүселә (singular)
кимереүселәрҙә (plural)
кимереүсенән (singular)
кимереүселәрҙән (plural)

Отглагольное имя: башк. кимереү «грызть (имя действия)» + башк. -се «аффикс производителя действия».

зоол. грызун

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан

Хотя (она) и охотится нагрызунов и других мелких животных в одиночку, кошка - социальное животное.


сәсәк

сәсәк (nominative singular)
сәсәктең (singular)
сәсәккә (dative singular)
сәсәкте (accusative singular)
сәсәктә (singular)
сәсәктән (singular)

Общетюркское; пратюрк. *čeček "цветок; оспа".
Омонимия "цветок"/"оспа" в тюркских развилась, вероятно, под влиянием кит. 天花 (tiānhuā) «оспа», где 天 "небо" и 花 "цветок".
В башкирском эта омонимия оказалась разрешена за счёт разведения значений по разным лексемам, ср. башк. сәскә «цветок».

Һыу сәсәге

ветряная оспа, ветрянка.

Ҡара сәсәк

натуральная (букв. чёрная) оспа.

Бәләкәс ҡыҙым ошоғаса ҡыҙылса менән дә, сәсәк менән дә ауырыманы.

Моя младшая дочь до сих пор не болела ни корью, ни оспой.

Зайнаб Биишева.

Зайнаб Биишева.


ҡыҙылса

qɯ̞.ðɯ̞ɫ.ˈsɑ

ҡыҙылса (nominative singular)
ҡыҙылсаның (singular)
ҡыҙылсаға (dative singular)
ҡыҙылсаны (accusative singular)
ҡыҙылсала (singular)
ҡыҙылсанан (singular)

Тәүге бишәүһе ул саҡтарҙа, ҡырҡынсы йылдарҙа, баш бирмәгән ҡыҙылса сиренән яҡты донъянан киткән.

Первые пятеро (детей) ушли на тот свет от кори, которая бушевала тогда, в сороковые годы.

«Шатлыҡ һағыш аша килә.», 20-10-2011 гг. // «Торатау»

Шатлыҡ һағыш аша килә.


себен

себен (nominative singular)
себендәр (nominative plural)
себендең (singular)
себендәрҙең (plural)
себенгә (dative singular)
себендәргә (dative plural)
себенде (accusative singular)
себендәрҙе (accusative plural)
себендә (singular)
себендәрҙә (plural)
себендән (singular)
себендәрҙән (plural)

Общетюркское; пратюрк. *čīpɨn > др.-тюрк. (караханид.) *čɨbɨn~*čɨbun > пракыпч. *čɨbɨn "муха".

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

Мёд сводит вместе мух, доброе слово объединяет людей.

Башкирская пословица

Башкирская пословица


йылға

йылға (nominative singular)
йылғалар (nominative plural)
йылғаның (singular)
йылғаларҙың (plural)
йылғаға (dative singular)
йылғаларға (dative plural)
йылғаны (accusative singular)
йылғаларҙы (accusative plural)
йылғала (singular)
йылғаларҙа (plural)
йылғанан (singular)
йылғаларҙан (plural)

В СИГТЯ предлагается восстанавливать архетип *jylga ~ *ǯylga "река".
Когнаты: тат. елга «река», казахск. жылға «ложе ручья, балка, ложбина», кирг. жылға «id.»

река (речной)

Мул һыулы йылға.

Полноводнаярека.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

В весеннее половодье пострадали дома, (расположенные) близко креке.


серәкәй

серәкәй (nominative singular)
серәкәйҙәр (nominative plural)
серәкәйҙең (singular)
серәкәйҙәрҙең (plural)
серәкәйгә (dative singular)
серәкәйҙәргә (dative plural)
серәкәйҙе (accusative singular)
серәкәйҙәрҙе (accusative plural)
серәкәйҙә (singular)
серәкәйҙәрҙә (plural)
серәкәйҙән (singular)
серәкәйҙәрҙән (plural)

Тапма серәкәйе

малярийный комар.

адъектив. комариный


саҡрым

саҡрым (nominative singular)
саҡрымдар (nominative plural)
саҡрымдың (singular)
саҡрымдарҙың (plural)
саҡрымға (dative singular)
саҡрымдарға (dative plural)
саҡрымды (accusative singular)
саҡрымдарҙы (accusative plural)
саҡрымда (singular)
саҡрымдарҙа (plural)
саҡрымдан (singular)
саҡрымдарҙан (plural)

Лексема известна в других кыпчакских языках: казахск. шақырым, кирг. чакырым, alt. чакырым, тат. чакрым «id.»
Образована от глагольной основы *čaqïr- "звать, окликать" (ср. башк. саҡырыу «id.»). Первичное значение — "расстояние, на котором слышно крик, звуковой сигнал".

Ауылға саҡрым ярым самаһы ер ҡалғас, Ташморон аҫтындағы туғайға атайым атын туҡтатты.

Когда до аула оставалось около полутора километров, мой отец остановил лошадь на лугу у реки Ташмурун.

(Нугуман Мусин).

(Нугуман Мусин).

устар. верста

Буранбайҙың менгән ҡашҡа аты // саҡрым-саҡрым бармай ҙа баш ташлай.

Белолобый конь, на котором ездил Буранбай, поникает головой, не пройдя и версты.

Башкирская народная песня «Буранбай».

Башкирская народная песня «Буранбай».


ҡыяр

ҡыяр (nominative singular)
ҡыярҙар (nominative plural)
ҡыярҙың (singular)
ҡыярҙарҙың (plural)
ҡыярға (dative singular)
ҡыярҙарға (dative plural)
ҡыярҙы (accusative singular)
ҡыярҙарҙы (accusative plural)
ҡыярҙа (singular)
ҡыярҙарҙа (plural)
ҡыярҙан (singular)
ҡыярҙарҙан (plural)

От перс. خیار (xiyâr).


бәпембә

бәпембә (nominative singular)
бәпембәләр (nominative plural)
бәпембәнең (singular)
бәпембәләрҙең (plural)
бәпембәгә (dative singular)
бәпембәләргә (dative plural)
бәпембәне (accusative singular)
бәпембәләрҙе (accusative plural)
бәпембәлә (singular)
бәпембәләрҙә (plural)
бәпембәнән (singular)
бәпембәләрҙән (plural)

ботан. одуванчик


ондатра

ондатра (nominative singular)
ондатралар (nominative plural)
ондатраның (singular)
ондатраларҙың (plural)
ондатраға (dative singular)
ондатраларға (dative plural)
ондатраны (accusative singular)
ондатраларҙы (accusative plural)
ондатрала (singular)
ондатраларҙа (plural)
ондатранан (singular)
ондатраларҙан (plural)

Происходит от индейск. (гуронск.).

зоол. ондатра (аналогично русскому слову)

ондатра (аналогично русскому слову)


йышҡы

йышҡы (nominative singular)
йышҡылар (nominative plural)
йышҡының (singular)
йышҡыларҙың (plural)
йышҡыға (dative singular)
йышҡыларға (dative plural)
йышҡыны (accusative singular)
йышҡыларҙы (accusative plural)
йышҡыла (singular)
йышҡыларҙа (plural)
йышҡынан (singular)
йышҡыларҙан (plural)

строит. рубанок


етем

етем (nominative singular)
етемдәр (nominative plural)
етемдең (singular)
етемдәрҙең (plural)
етемгә (dative singular)
етемдәргә (dative plural)
етемде (accusative singular)
етемдәрҙе (accusative plural)
етемдә (singular)
етемдәрҙә (plural)
етемдән (singular)
етемдәрҙән (plural)

От арабск. يتيم (yatiim) «сирота».

Үкһеҙ етем

круглый сирота.

Атаһының айырым йәшәүен, атаһы үлеп, етем ҡалыуға ҡарағанда ла ауырыраҡ кисерә бала.

Ребёнок тяжелее переживает, когда отец живёт отдельно, чем когда отец умер и он остался сиротой.


йәтим

йәтим (nominative singular)
йәтимдәр (nominative plural)
йәтимдең (singular)
йәтимдәрҙең (plural)
йәтимгә (dative singular)
йәтимдәргә (dative plural)
йәтимде (accusative singular)
йәтимдәрҙе (accusative plural)
йәтимдә (singular)
йәтимдәрҙә (plural)
йәтимдән (singular)
йәтимдәрҙән (plural)

От арабск. يتيم (yatiim) «сирота».

Ағалы-энеле Сид һәм Чарли йәтимдәр һәм ярлылар мәктәбенә бирелә.

Братьев Сида и Чарли отдают в школу для сирот и бедных.

Тыуған ерҙән яҙған — ете йәтим, тыуған телдән яҙған — мең йәтим.

Лишившийся родины — семь (раз) сирота, лишившийся родного языка — тысячу (раз) сирота.


ылыҫ

ылыҫ (nominative singular)
ылыҫтар (nominative plural)
ылыҫтың (singular)
ылыҫтарҙың (plural)
ылыҫҡа (dative singular)
ылыҫтарға (dative plural)
ылыҫты (accusative singular)
ылыҫтарҙы (accusative plural)
ылыҫта (singular)
ылыҫтарҙа (plural)
ылыҫтан (singular)
ылыҫтарҙан (plural)

Происходит от ??

Ҡорҙар ҡайын бөрөһө, алҡаһы, ә һуйырҙар ҡарағай ылыҫы менән туҡлана.

Глухари едят березовые почки и сережки, а тетеревы — сосновуюхвою.

адъектив. хвойный

Ылыҫ урманы.

Хвойный лес.


АҠШ

АҠШ (nominative singular)
АҠШтың (singular)
АҠШҡа (dative singular)
АҠШты (accusative singular)
АҠШта (singular)
АҠШтан (singular)

геогр., полит. сокр. от Америка Ҡушма Штаттары; Соединённые Штаты Америки

Был осорҙа АҠШ Япония менән мөнәсәбәтен нығытыуға баҫым яһай ине.

В этот период США придавали особое значение укреплению отношений с Японией.

АҠШ етәкселеге граждандарын Сүриәгә барыуҙан тыйылып торорға саҡырҙы.

Администрация США призвала граждан (США) воздержаться от поездок в Сирию.

адъектив. американский, относящийся к США

американский, относящийся к США

АҠШ доллары

АҠШ илселеге

американское посольство.


ҡорал

ҡорал (nominative singular)
ҡоралдар (nominative plural)
ҡоралдың (singular)
ҡоралдарҙың (plural)
ҡоралға (dative singular)
ҡоралдарға (dative plural)
ҡоралды (accusative singular)
ҡоралдарҙы (accusative plural)
ҡоралда (singular)
ҡоралдарҙа (plural)
ҡоралдан (singular)
ҡоралдарҙан (plural)

собир. оружие

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

В целом же, такие трагедии в Соединённых Штатах Америки — стране, где оружие продаётся свободно — случаются часто.

орудие (труда), инструмент

Хеҙмәт ҡоралы

орудие труда

муз. музыкальный инструмент

музыкальный инструмент


тамуҡ

тамуҡ (nominative singular)
тамуҡтың (singular)
тамуҡҡа (dative singular)
тамуҡты (accusative singular)
тамуҡта (singular)
тамуҡтан (singular)

Восходит к др.-тюрк. tamuγ ~ tamuq ~ tamu "ад, преисподняя".
Судя по удержанию в башкирском конечного -q и губного гласного во втором слоге, проникло через посредство письменного чагатайского языка.

мифол., религ. ад, преисподняя

ад, преисподняя

Тамаҡ тамуҡҡа төшөрә.

Брюхо до ада довёдёт.


нәшриәт

næʃ.rʲi.ˈʲæt

нәшриәт (nominative singular)
нәшриәттәр (nominative plural)
нәшриәттең (singular)
нәшриәттәрҙең (plural)
нәшриәткә (dative singular)
нәшриәттәргә (dative plural)
нәшриәтте (accusative singular)
нәшриәттәрҙе (accusative plural)
нәшриәттә (singular)
нәшриәттәрҙә (plural)
нәшриәттән (singular)
нәшриәттәрҙән (plural)

От арабск. نشريّة «издательство».

издательство

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

Редакция не несёт ответственности за недостатки, возникшие по вине издательства.


ҡол

ҡол (nominative singular)
ҡолдар (nominative plural)
ҡолдоң (singular)
ҡолдарҙың (plural)
ҡолға (dative singular)
ҡолдарға (dative plural)
ҡолдо (accusative singular)
ҡолдарҙы (accusative plural)
ҡолда (singular)
ҡолдарҙа (plural)
ҡолдан (singular)
ҡолдарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *qul "раб, невольник".

ҡоллоҡ

Ближайшее родство

существительные

раб, невольник

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған,// дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

На золотом троне сидела дочь падишаха; её трон держали с четырёх сторон четыре невольника.

«Урал-батыр»

Урал-батыр

Яңы килгән Рәсәй президенты йәнә «ишкәксе ҡол» һымаҡ эшләй алыр микән?

Сможет ли вновь пришедший президент России опять работать, как «раб на вёслах» (т.е. «раб на галерах»)?

адъектив. рабский; невольничий, невольнический

рабский; невольничий, невольнический

Ҡол хеҙмәте

рабский труд.


һаба

һаба (nominative singular)
һабалар (nominative plural)
һабаның (singular)
һабаларҙың (plural)
һабаға (dative singular)
һабаларға (dative plural)
һабаны (accusative singular)
һабаларҙы (accusative plural)
һабала (singular)
һабаларҙа (plural)
һабанан (singular)
һабаларҙан (plural)

Пракыпчак. *saba "бурдюк для кумыса" < монг. *saba "сосуд, вместилище".

һауыт-һаба

Ближайшее родство

существительные

этногр. большой бурдюк из прокопченной конской кожи для кумыса.

Һабаға күрә бешкәге.

Какой бурдюк, такая и мутовка (для готовки кумыса).

Ул оҙон һаплы ағас сүмес менән һабанан ҡымыҙ һоҫоп алып, туҫтаҡтарға ҡойоп өләште.

Он зачерпнул из бурдюка кумыс деревянным ковшом с длинной ручкой и разлил его по чашкам.

Зайнаб Биишева.

Зайнаб Биишева.


тауыҡ

тауыҡ (nominative singular)
тауыҡтар (nominative plural)
тауыҡтың (singular)
тауыҡтарҙың (plural)
тауыҡҡа (dative singular)
тауыҡтарға (dative plural)
тауыҡты (accusative singular)
тауыҡтарҙы (accusative plural)
тауыҡта (singular)
тауыҡтарҙа (plural)
тауыҡтан (singular)
тауыҡтарҙан (plural)

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

И чёрная курица несёт белые яйца.

адъектив. куриный

Тауыҡ һурпаһы.

куриный бульон.


өйрәк

өйрәк (nominative singular)
өйрәктәр (nominative plural)
өйрәктең (singular)
өйрәктәрҙең (plural)
өйрәккә (dative singular)
өйрәктәргә (dative plural)
өйрәкте (accusative singular)
өйрәктәрҙе (accusative plural)
өйрәктә (singular)
өйрәктәрҙә (plural)
өйрәктән (singular)
өйрәктәрҙән (plural)

Ата өйрәк.

адъектив. утиный

Өйрәк мамығы.


үрҙәк

үрҙәк (nominative singular)
үрҙәктәр (nominative plural)
үрҙәктең (singular)
үрҙәктәрҙең (plural)
үрҙәккә (dative singular)
үрҙәктәргә (dative plural)
үрҙәкте (accusative singular)
үрҙәктәрҙе (accusative plural)
үрҙәктә (singular)
үрҙәктәрҙә (plural)
үрҙәктән (singular)
үрҙәктәрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *ördäk "утка".

орнитол., рег. утка

Ата үрҙәк.

адъектив. утиный


ҡырғыҙ

qɯ̞r.ɢ̞ɯ̞ðˈðɑr

ҡырғыҙ (nominative singular)
ҡырғыҙҙар (nominative plural)
ҡырғыҙҙың (singular)
ҡырғыҙҙарҙың (plural)
ҡырғыҙға (dative singular)
ҡырғыҙҙарға (dative plural)
ҡырғыҙҙы (accusative singular)
ҡырғыҙҙарҙы (accusative plural)
ҡырғыҙҙа (singular)
ҡырғыҙҙарҙа (plural)
ҡырғыҙҙан (singular)
ҡырғыҙҙарҙан (plural)

Происходит от самоназвания киргизов - кирг. кыргыз.

Ҡырғыҙстан

Ближайшее родство

существительные

киргиз, киргизка

адъектив. киргизский

Ҡырғыҙ теле

киргизский язык.

Бөтәһенән бигерәк ҡырғыҙ батырҙарынан Сарыбай тигәне уның менән күрешергә һәм дуҫлашырға теләй.

Из киргизских батыров с ним больше всех захотел познакомиться и подружиться (батыр) по имени Сарыбай.

Эпос «Кузыйкурпас»

Эпос «Кузыйкурпас»


Ҡырғыҙстан

qɯ̞r.ɢ̞ɯ̞ðˈstɑn

Ҡырғыҙстан (nominative singular)
Ҡырғыҙстандың (singular)
Ҡырғыҙстанға (dative singular)
Ҡырғыҙстанды (accusative singular)
Ҡырғыҙстанда (singular)
Ҡырғыҙстандан (singular)

Сложение основ: башк. ҡырғыҙ «киргиз» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

ҡырғыҙ

Ближайшее родство

существительные

геогр. Кыргызстан, Киргизия

Кыргызстан, Киргизия

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

Гульназ, приехавшая из далёкогоКыргызстана, после университета собирается вернуться на родину.

адъектив. относящийся к Кыргызстану

относящийся к Кыргызстану


күлдәк

күлдәк (nominative singular)
күлдәктәр (nominative plural)
күлдәктең (singular)
күлдәктәрҙең (plural)
күлдәккә (dative singular)
күлдәктәргә (dative plural)
күлдәкте (accusative singular)
күлдәктәрҙе (accusative plural)
күлдәктә (singular)
күлдәктәрҙә (plural)
күлдәктән (singular)
күлдәктәрҙән (plural)

Общетюркское: крх.-уйг.*köŋlek "рубашка", далее повсеместно.

Ебәк күлдәк

Шёлковая рубашка.

Сигеүле күлдәк

Расшитая рубашка.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

В летнюю жару самая удобная одежда для женщин — это платье, сшитое из лёгкой ткани.


салбар

салбар (nominative singular)
салбарҙар (nominative plural)
салбарҙың (singular)
салбарҙарҙың (plural)
салбарға (dative singular)
салбарҙарға (dative plural)
салбарҙы (accusative singular)
салбарҙарҙы (accusative plural)
салбарҙа (singular)
салбарҙарҙа (plural)
салбарҙан (singular)
салбарҙарҙан (plural)

От перс. شلوار (šalvâr) «брюки».


һөйкәлеш

hʏ̞j.kæ.ˈlɪ̞ʃ

һөйкәлеш (nominative singular)
һөйкәлештәр (nominative plural)
һөйкәлештең (singular)
һөйкәлештәрҙең (plural)
һөйкәлешкә (dative singular)
һөйкәлештәргә (dative plural)
һөйкәлеште (accusative singular)
һөйкәлештәрҙе (accusative plural)
һөйкәлештә (singular)
һөйкәлештәрҙә (plural)
һөйкәлештән (singular)
һөйкәлештәрҙән (plural)

Отглагольное существительное от башк. һөйкәлеү «склоняться, наклоняться».

лингв. модальность, наклонение

модальность, наклонение

Хәбәр һөйкәлеше

Индикатив, изъявительное наклонение.

Бойороҡ һөйкәлеше

Императив, повелительное наклонение.

Теләк һөйкәлеше

Конъюнктив, сослагательное наклонение.

Шарт һөйкәлеше

Кондиционалис, условное наклонение.


быума

быума (nominative singular)
быуманың (singular)
быумаға (dative singular)
быуманы (accusative singular)
быумала (singular)
быуманан (singular)

Происходит от глагольной основы быу- "душить, сдавливать".

мед. эпилепсия


таҫтамал

таҫтамал (nominative singular)
таҫтамалдар (nominative plural)
таҫтамалдың (singular)
таҫтамалдарҙың (plural)
таҫтамалға (dative singular)
таҫтамалдарға (dative plural)
таҫтамалды (accusative singular)
таҫтамалдарҙы (accusative plural)
таҫтамалда (singular)
таҫтамалдарҙа (plural)
таҫтамалдан (singular)
таҫтамалдарҙан (plural)

От перс. دستمال (dastmâl) «носовой платок».

Мунса таҫтамалы

банное полотенце.

Сигелгән таҫтамал

вышитое полотенце.

Уйындан сыҡҡас, Роберто запас футболсылар эскәмйәһенә ултырып башын таҫтамал менән яба, ә кейенеү-сисенеү бүлмәһенә үткәс тойғоларын йәшерә алмай илап ебәрә.

Выйдя из игры, Роберто сел на скамейку запасных футболистов и закрыл голову полотенцем, а пройдя в раздевалку, заплакал, не будучи в состоянии скрыть свои чувства.

Шоңҡар


эскәмйә

эскәмйә (nominative singular)
эскәмйәләр (nominative plural)
эскәмйәнең (singular)
эскәмйәләрҙең (plural)
эскәмйәгә (dative singular)
эскәмйәләргә (dative plural)
эскәмйәне (accusative singular)
эскәмйәләрҙе (accusative plural)
эскәмйәлә (singular)
эскәмйәләрҙә (plural)
эскәмйәнән (singular)
эскәмйәләрҙән (plural)

Из русск. скамья. Протетическая гласная упрощает стечение согласных в анлауте, запрещённое башкирской фонотактикой.

скамья; лавка

Выйдя из игры, Роберто селна скамейку запасных футболистов и закрыл голову полотенцем, а пройдя в раздевалку, заплакал, не будучи в состоянии скрыть свои чувства.

Шоңҡар


яулыҡ

яулыҡ (nominative singular)
яулыҡтар (nominative plural)
яулыҡтың (singular)
яулыҡтарҙың (plural)
яулыҡҡа (dative singular)
яулыҡтарға (dative plural)
яулыҡты (accusative singular)
яулыҡтарҙы (accusative plural)
яулыҡта (singular)
яулыҡтарҙа (plural)
яулыҡтан (singular)
яулыҡтарҙан (plural)

Общетюркское, восходит к пратюрк. *jaglɨk "платок".

ашъяулыҡ

Ближайшее родство

существительные

ҡулъяулыҡ

Ближайшее родство

существительные

Әбей иҫке-моҫҡо әйберҙәре араһынан бер яулыҡ алып, яртыһын ҡыҙға йыртып биргән, яртыһын тағы һандығына һалып ҡуйған, ти.

Старуха вынула из груды старых вещей платок, порвала его и дала половину девушке, другую половину снова спрятала в сундук.

(«Сон плешивого». Башкирская народная сказка).


ашъяулыҡ

ɑʂ.jɑw.ˈɫɯ̞q

ашъяулыҡ (nominative singular)
ашъяулыҡтар (nominative plural)
ашъяулыҡтың (singular)
ашъяулыҡтарҙың (plural)
ашъяулыҡҡа (dative singular)
ашъяулыҡтарға (dative plural)
ашъяулыҡты (accusative singular)
ашъяулыҡтарҙы (accusative plural)
ашъяулыҡта (singular)
ашъяулыҡтарҙа (plural)
ашъяулыҡтан (singular)
ашъяулыҡтарҙан (plural)

Сложение основ: башк. аш «еда» + башк. яулыҡ «платок».

аш

Ближайшее родство

существительные

яулыҡ

Ближайшее родство

существительные

Таҙ ашъяулыҡты йәйеп ебәргән, ашамлыҡ тауҙай өйөлөп киткән.

Плешивый расстелил скатерть, и возникла гора еды (букв. еда сложилась как гора).

«Сын падишаха». Башкирская народная сказка.


ҡулъяулыҡ

ҡулъяулыҡ (nominative singular)
ҡулъяулыҡтар (nominative plural)
ҡулъяулыҡтың (singular)
ҡулъяулыҡтарҙың (plural)
ҡулъяулыҡҡа (dative singular)
ҡулъяулыҡтарға (dative plural)
ҡулъяулыҡты (accusative singular)
ҡулъяулыҡтарҙы (accusative plural)
ҡулъяулыҡта (singular)
ҡулъяулыҡтарҙа (plural)
ҡулъяулыҡтан (singular)
ҡулъяулыҡтарҙан (plural)

Сложение основ: башк. ҡул «рука» + башк. яулыҡ «платок».

ҡул

Ближайшее родство

существительные

яулыҡ

Ближайшее родство

существительные

носовой платок

Ҡыҙ Алпамышаның ҡулъяулығын таш һарай алдына алып барып яндыра.

Девушка несёт платочек Алпамыши (к площади) перед каменным дворцом и сжигает (его).

«Алпамыша». Башкирский эпос.

«Алпамыша». Башкирский эпос.


бөрсә

бөрсә (nominative singular)
бөрсәләр (nominative plural)
бөрсәнең (singular)
бөрсәләрҙең (plural)
бөрсәгә (dative singular)
бөрсәләргә (dative plural)
бөрсәне (accusative singular)
бөрсәләрҙе (accusative plural)
бөрсәлә (singular)
бөрсәләрҙә (plural)
бөрсәнән (singular)
бөрсәләрҙән (plural)

зоол. блоха (Pulex)


шифахана

ʃi.fɑ.χɑ.ˈnɑ

шифахана (nominative singular)
шифаханалар (nominative plural)
шифахананың (singular)
шифаханаларҙың (plural)
шифаханаға (dative singular)
шифаханаларға (dative plural)
шифахананы (accusative singular)
шифаханаларҙы (accusative plural)
шифаханала (singular)
шифаханаларҙа (plural)
шифахананан (singular)
шифаханаларҙан (plural)

Происходит от перс. شفاخانه «лечебница».
На синхронном уровне можно рассматривать как сложение основ: башк. шифа «исцеление, выздоровление» + башк. -хана «заведение, здание».

санаторий; здравница, лечебница

Шифаханаға бөгөн юғары белемле йәш алмаш, һөнәрле белгестәр кәрәк.

Санаторию сегодня требуется молодая смена (т. е. молодые врачи) с высшим образованием — профессиональные специалисты

«„Янғантау“ шифаханаһы — республика милке», 22-05-2012 гг. // «Йүрүҙән»

«Янғантау» шифаханаһы — республика милке


киләсәк

киләсәк (nominative singular)
киләсәктәр (nominative plural)
киләсәктең (singular)
киләсәктәрҙең (plural)
киләсәккә (dative singular)
киләсәктәргә (dative plural)
киләсәкте (accusative singular)
киләсәктәрҙе (accusative plural)
киләсәктә (singular)
киләсәктәрҙә (plural)
киләсәктән (singular)
киләсәктәрҙән (plural)

Исторически — субстантивированное использование глагола башк. килеү «приходить» в будущем определённом времени (3 лицо ед.ч.).

килеү

Ближайшее родство

субстантивир. будущее

Киләсәктә малай Голливудҡа барырға йыйына.

В будущем мальчик собирается поехать в Голливуд.

Киләсәктәге милләт яҙмышына яуаплылыҡты бөгөн ҡулға алырға кәрәк.

Нужно сегодня взять в руки (т.е. на себя) ответственность за судьбу нации в будущем.

субстантивир. будущность, будущее

будущность, будущее

Йәш быуын — ил киләсәге.

Молодое поколение — будущее страны.

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Есть ли будущее у сельского хозяйства в России?

адъектив. будущий

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.

поставьте глаголы в будущее время.


шаршау

шаршау (nominative singular)
шаршауҙар (nominative plural)
шаршауҙың (singular)
шаршауҙарҙың (plural)
шаршауға (dative singular)
шаршауҙарға (dative plural)
шаршауҙы (accusative singular)
шаршауҙарҙы (accusative plural)
шаршауҙа (singular)
шаршауҙарҙа (plural)
шаршауҙан (singular)
шаршауҙарҙан (plural)

Османизм: от тур. çarşaf < осман. چادر شب (çâdır-ı şeb)< перс. چادر شب (čâdar-e šab) ‘простыня; чадра; хиджаб’.

занавес, занавеска; полог

этногр. длинная занавесь, разделяющая юрту или дом на чистую и кухонную половины.

театр. занавес

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

До того, как откроетсязанавес, на сцену выходит Актёр; в его руке телефон.

Наиль Гаитбаев

Наиль Гаитбаев

театр. действие

Биш шаршауҙа тарихи драма.

Историческая драма в пятидействиях.


зыярат

зыярат (nominative singular)
зыяраттар (nominative plural)
зыяраттың (singular)
зыяраттарҙың (plural)
зыяратҡа (dative singular)
зыяраттарға (dative plural)
зыяратты (accusative singular)
зыяраттарҙы (accusative plural)
зыяратта (singular)
зыяраттарҙа (plural)
зыяраттан (singular)
зыяраттарҙан (plural)

От арабск. زيارة (ziyaara) «посещение (захоронения святого)».

Өфө мосолман зыяраты

Уфимское мусульманское кладбище.

Үлгән ҡыҙҙы хөрмәтләп ауылдың зыяратына күмделәр.

Умершую девушку с почестями похоронили на кладбище аула.


ҡәбер

ҡәбер (nominative singular)
ҡәберҙәр (nominative plural)
ҡәберҙең (singular)
ҡәберҙәрҙең (plural)
ҡәбергә (dative singular)
ҡәберҙәргә (dative plural)
ҡәберҙе (accusative singular)
ҡәберҙәрҙе (accusative plural)
ҡәберҙә (singular)
ҡәберҙәрҙә (plural)
ҡәберҙән (singular)
ҡәберҙәрҙән (plural)

От арабск. قَبْر (qabr) «могила».

Ҡәбер ташы.

Надгробный камень.

Тереләрҙең ҡәҙерен, үлгәндәрҙең ҡәберен бел.

Дорожи (букв. знай цену) живыми, знай могилы умерших.


көмбәҙ

көмбәҙ (nominative singular)
көмбәҙҙәр (nominative plural)
көмбәҙҙең (singular)
көмбәҙҙәрҙең (plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative plural)
көмбәҙҙә (singular)
көмбәҙҙәрҙә (plural)
көмбәҙҙән (singular)
көмбәҙҙәрҙән (plural)

Персизм: перс. گنبد (gonbad) «купол».

Күк көмбәҙе

Тирмәнең көмбәҙе махсус рәүештә бөгөлгән уҡтарҙан эшләнә, уларҙың өҫтөнә кейеҙ һалына.

Купол юрты составляется из гнутых специальным образом шестов, которые обтягиваются войлоком.

архит. купол

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

Наконец из-за горизонта показались голубые купола Бухары.

геол. свод; антиклиналь; положительная структура

Геотектоник йәһәттән район територияһы Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә ята.

В геотектоническом плане территория района находится в пределах Башкирского свода.

этногр. выпуклое металлическое украшение для башкирской женской одежды


офоҡ

офоҡ (nominative singular)
офоҡтар (nominative plural)
офоҡтоң (singular)
офоҡтарҙың (plural)
офоҡҡа (dative singular)
офоҡтарға (dative plural)
офоҡто (accusative singular)
офоҡтарҙы (accusative plural)
офоҡта (singular)
офоҡтарҙа (plural)
офоҡтан (singular)
офоҡтарҙан (plural)

Персизм: перс. افق (ofoq) ‘горизонт’.

Наконец из-загоризонта показались голубые купола Бухары.


төшөнсә

tʏ̞.ʃʏ̞n.ˈsæ

төшөнсә (nominative singular)
төшөнсәләр (nominative plural)
төшөнсәнең (singular)
төшөнсәләрҙең (plural)
төшөнсәгә (dative singular)
төшөнсәләргә (dative plural)
төшөнсәне (accusative singular)
төшөнсәләрҙе (accusative plural)
төшөнсәлә (singular)
төшөнсәләрҙә (plural)
төшөнсәнән (singular)
төшөнсәләрҙән (plural)

Отглагольное имя: основа төшөн- «понимать» + аффикс -сә.

төшөнөү

Ближайшее родство

научн. понятие; концепт

понятие; концепт

Төшөнсәләрҙе һиҙҙермәҫтән алмаштырыу.

Незаметная подмена понятий.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

Понятие отрицательного числа впервые вводится в пятом классе.


өлөшсә

ʏ̞.l̟ʏ̞ʃ.ˈsæ

өлөшсә (nominative singular)
өлөшсәләр (nominative plural)
өлөшсәнең (singular)
өлөшсәләрҙең (plural)
өлөшсәгә (dative singular)
өлөшсәләргә (dative plural)
өлөшсәне (accusative singular)
өлөшсәләрҙе (accusative plural)
өлөшсәлә (singular)
өлөшсәләрҙә (plural)
өлөшсәнән (singular)
өлөшсәләрҙән (plural)

Происходит от сущ. башк. өлөш «часть» + уменьшительный аффикс -сә.

өлөш

Ближайшее родство

существительные

малая часть (целого); частичка

физ. частица

Газдың айырым өлөшсәләре ирекле һәм хаотик хәрәкәт итә һәм бер-береһе менән бәрелешә.

Отдельные частицы газа двигаются свободно и хаотично и сталкиваются друг с другом.


йәшелсә

йәшелсә (nominative singular)
йәшелсәләр (nominative plural)
йәшелсәнең (singular)
йәшелсәләрҙең (plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative singular)
йәшелсәләрҙе (accusative plural)
йәшелсәлә (singular)
йәшелсәләрҙә (plural)
йәшелсәнән (singular)
йәшелсәләрҙән (plural)

Происходит от прил. башк. йәшел «зелёный» + аффикс обобщения, родового понятия -сә.

йәшел

Ближайшее родство

прилагательные

овощ, овощи; зелень

адъектив. овощной

Йәшелсә ашы.

Овощной суп.


шыйыҡса

ʂɯ̞.jɯ̞q.ˈsɑ

шыйыҡса (nominative singular)
шыйыҡсалар (nominative plural)
шыйыҡсаның (singular)
шыйыҡсаларҙың (plural)
шыйыҡсаға (dative singular)
шыйыҡсаларға (dative plural)
шыйыҡсаны (accusative singular)
шыйыҡсаларҙы (accusative plural)
шыйыҡсала (singular)
шыйыҡсаларҙа (plural)
шыйыҡсанан (singular)
шыйыҡсаларҙан (plural)

От башк. шыйыҡ «жидкий» + башк. -са «аффикс обобщения, родового, абстрактного понятия».

физ. жидкость

Яныусан шыйыҡса.

Горючая жидкость.

Тәҙрә йыуғыс шыйыҡса.

Жидкость для мытья окон.

Бер туҡтауһыҙ болғата-болғата шыйыҡсаға һыу өҫтәп тороғоҙ — ул болғатҡан һайын ҡуйыра.

Непрерывно помешивая, доливайте в жидкость воду — она густеет по мере помешивания.


опто

опто (nominative singular)
оптолар (nominative plural)
оптоноң (singular)
оптоларҙың (plural)
оптоға (dative singular)
оптоларға (dative plural)
оптоно (accusative singular)
оптоларҙы (accusative plural)
оптола (singular)
оптоларҙа (plural)
оптонан (singular)
оптоларҙан (plural)

Единственный известный когнат — тат. упта «язь».
Дальнейшая этимология затемнена.

Опто — сөсө һыу балығы, ярым сөсө диңгеҙ ҡултыҡтарында ла осрай.

Язь — рыба пресноводная, встречается также и в полупресных морских заливах.

Кискә табан май ҡуңыҙына ажау һәм опто балыҡтары айырыуса яҡшы тотола.

Под вечер на майского жука особенно хорошо ловятся голавль иязь.

«Ҡармаҡ», 30-04-2009 гг. // «Йәшлек»

Ҡармаҡ


ҡанун

ҡанун (nominative singular)
ҡанундар (nominative plural)
ҡанундың (singular)
ҡанундарҙың (plural)
ҡанунға (dative singular)
ҡанундарға (dative plural)
ҡанунды (accusative singular)
ҡанундарҙы (accusative plural)
ҡанунда (singular)
ҡанундарҙа (plural)
ҡанундан (singular)
ҡанундарҙан (plural)

От арабск. قانون (qānūn) «закон», от др.-греч. κανών «закон».

правило, закон, норма, предписание, установившийся принцип, канон

Шәриғәт ҡанундары

Нормы шариата.

Көнсығыш шиғриәте ҡанундары

Каноны восточной поэзии.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

Согласно закону психологии, негативная информация оставляет более глубокий след в памяти и сохраняется дольше, чем позитивная.

«Ни өсөн уҡыусы...», 25-03-2011 гг. // «Киске Өфө»

Ни өсөн уҡыусы...


Төрөкмәнстан

Төрөкмәнстан (nominative singular)
Төрөкмәнстандың (singular)
Төрөкмәнстанға (dative singular)
Төрөкмәнстанды (accusative singular)
Төрөкмәнстанда (singular)
Төрөкмәнстандан (singular)

Сложение основ: башк. төрөкмән «туркмен» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

төрөкмән

Ближайшее родство

существительные

геогр. Туркменистан

Туркменистан

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Большую часть территорииТуркменистана занимает пустыня Каракумы.

адъектив. относящийся к Туркменистану

относящийся к Туркменистану

Төрөкмәнстан һауа юлдары.

Туркменские авиалинии.


төрөкмән

төрөкмән (nominative singular)
төрөкмәндәр (nominative plural)
төрөкмәндең (singular)
төрөкмәндәрҙең (plural)
төрөкмәнгә (dative singular)
төрөкмәндәргә (dative plural)
төрөкмәнде (accusative singular)
төрөкмәндәрҙе (accusative plural)
төрөкмәндә (singular)
төрөкмәндәрҙә (plural)
төрөкмәндән (singular)
төрөкмәндәрҙән (plural)

Происходит от самоназвания туркмен - tm. türkmen.

Төрөкмәнстан

Ближайшее родство

существительные

туркмен, туркменка

Төрөкмәндә туй — иң күңелле байрамдарҙың береһе.

Свадьба у туркмен — один из наиболее радостных праздников.

адъектив. туркменский

Төрөкмән теле

туркменский язык.


кукуруз

кукуруз (nominative singular)
кукуруздың (singular)
кукурузға (dative singular)
кукурузды (accusative singular)
кукурузда (singular)
кукуруздан (singular)

Османизм: от османск. قوقوروز (kukuruz) «кукуруза», возможно через русск. кукуруза.

ботан. кукуруза

адъектив. кукурузный

кукуруз баҫыуы

кукурузное поле


тутыйғош

орнитол. попугай


ҡоротҡос

qʊ̞.rʊ̞t.ˈqʊ̞s

ҡоротҡос (nominative singular)
ҡоротҡостар (nominative plural)
ҡоротҡостоң (singular)
ҡоротҡостарҙың (plural)
ҡоротҡосҡа (dative singular)
ҡоротҡостарға (dative plural)
ҡоротҡосто (accusative singular)
ҡоротҡостарҙы (accusative plural)
ҡоротҡоста (singular)
ҡоротҡостарҙа (plural)
ҡоротҡостан (singular)
ҡоротҡостарҙан (plural)

Отглагольное существительное: основа ҡорот- "сушить" + словообразовательный аффикс -ҡос.

с.-х. вредитель

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Такие мелкие птицы, как скворец, воробей, трясогузка очень активно собирают садовых вредителей.


тырнаҡ

тырнаҡ (nominative singular)
тырнаҡтар (nominative plural)
тырнаҡтың (singular)
тырнаҡтарҙың (plural)
тырнаҡҡа (dative singular)
тырнаҡтарға (dative plural)
тырнаҡты (accusative singular)
тырнаҡтарҙы (accusative plural)
тырнаҡта (singular)
тырнаҡтарҙа (plural)
тырнаҡтан (singular)
тырнаҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *dɨrŋa-k «ноготь, коготь», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. tïrŋaq «ноготь, коготь», азерб. dırnaq (дырнаг), башк. тырнаҡ, казахск. тырнақ, кирг., южн.-алтайск. тырмак, кр.-тат. tırnaq (тырнакъ), карач.-балк., кумыкск. тырнакъ, ногайск., тат. тырнак, туркм. dyrnak, тур., гагаузск. tırnak, узб. tirnoq (тирноқ), уйгурск. تىرناق (tirnaq), тофалар. дырбаӄ, тувинск. дыргак, дырбак, шорск. тырбақ, тырғақ, долганск. тыҥырак, якутск. тыҥырах, чув. чĕрне, хак. тырғах и др.

тырнаҡлы

Ближайшее родство

прилагательные

анат. ноготь (ногтевой)

ноготь (ногтевой)

анат. коготь

спец. когти, кошки (инструмент)

когти, кошки (инструмент)

клинья, шипы (для закрепления чего-либо)

грам. кавычки


ғүмер

ғүмер (nominative singular)
ғүмерҙәр (nominative plural)
ғүмерҙең (singular)
ғүмерҙәрҙең (plural)
ғүмергә (dative singular)
ғүмерҙәргә (dative plural)
ғүмерҙе (accusative singular)
ғүмерҙәрҙе (accusative plural)
ғүмерҙә (singular)
ғүмерҙәрҙә (plural)
ғүмерҙән (singular)
ғүмерҙәрҙән (plural)

От арабск. عمر (ʕumr) "жизнь, продолжительность жизни".

жизнь; продолжительность, срок жизни.

Үткән ғүмер — аҡҡан һыу.

Прошедшая жизнь — (как) утёкшая вода.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

Жизнь учителя проходит в школе.

Сәнғәт кешеләре, йырсылар сәхнәнән киткәс тә ғүмер буйына уны һағынып йәшәй, тиҙәр.

Говорят, артисты и певцы, ушедшие со сцены, всю жизнь скучают по ней.

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Как и у времён года, у каждого периода жизни бывает свой урок, своя мораль, свой интерес.


хаж

хаж (nominative singular)
хаждың (singular)
хажға (dative singular)
хажды (accusative singular)
хажда (singular)
хаждан (singular)

Из араб. حج (ḥajj) ‘хадж’.

религ. хадж, паломничество в Мекку, совершаемое мусульманами

Ғүмрә хажы.

Хажға барыу – изге ғәмәл.

Поездка вхадж – это священное деяние.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

Группа (мусульман) из Башкортостана, впервые совершающиххадж, выехала в священные Мекку и Медину 1 ноября.


үрнәк

үрнәк (nominative singular)
үрнәктәр (nominative plural)
үрнәктең (singular)
үрнәктәрҙең (plural)
үрнәккә (dative singular)
үрнәктәргә (dative plural)
үрнәкте (accusative singular)
үрнәктәрҙе (accusative plural)
үрнәктә (singular)
үрнәктәрҙә (plural)
үрнәктән (singular)
үрнәктәрҙән (plural)

Из осман. اورنك (örnek) ‘пример, образец’ через чагат., далее из др.-арм. օրինակ (ōrinak) / աւրինակ (awrinak), далее из парфянск. *awδēnak.

образец (образцовый); представитель, экземпляр

образец, пример; эталон (образцовый, примерный)

модель, образец, трафарет; выкройка


барабансы

барабансы (nominative singular)
барабансылар (nominative plural)
барабансының (singular)
барабансыларҙың (plural)
барабансыға (dative singular)
барабансыларға (dative plural)
барабансыны (accusative singular)
барабансыларҙы (accusative plural)
барабансыла (singular)
барабансыларҙа (plural)
барабансынан (singular)
барабансыларҙан (plural)

От барабан + аффикс -сы, далее из неустановл. формы, вероятно, заимств. из тюркск., ср. тат. daraban — то же, откуда с диал. t: польск., укр. taraban, рум. darabánă. С другой стороны, источником считали также тур., крым.-тат. balaban «большой барабан», которое объясняют из перс. Использованы данные словаря М. Фасмера. См. Список литературы.

барабан

Ближайшее родство

существительные

Барабансылар сығышы.

Выступлениебарабанщиков.


бауыр

бауыр (nominative singular)
бауырҙың (singular)
бауырға (dative singular)
бауырҙы (accusative singular)
бауырҙа (singular)
бауырҙан (singular)

Происходит от др.-тюрк. bağïr, восходит к пратюркск. *biagɨr

анат. печень (печёночный)

печень (печёночный)

живот, брюхо

перен. душа, сердце

душа, сердце

в притяж. ф. употребляется как ласкательное слово

употребляется как ласкательное слово

внутренний изгиб предмета

перен. означает прилегающую к чему-либо местность

перен. период, сезон

период, сезон

перен. потомство, род

потомство, род


мәрмәр

мәрмәр (nominative singular)
мәрмәрҙәр (nominative plural)
мәрмәрҙең (singular)
мәрмәрҙәрҙең (plural)
мәрмәргә (dative singular)
мәрмәрҙәргә (dative plural)
мәрмәрҙе (accusative singular)
мәрмәрҙәрҙе (accusative plural)
мәрмәрҙә (singular)
мәрмәрҙәрҙә (plural)
мәрмәрҙән (singular)
мәрмәрҙәрҙән (plural)

Происходит от др.-греч. μάρμαρος «блестящий (камень); мрамор», далее из неустановленной формы; предположительно восходит к праиндоевр. *mer- «яркий, светлый, чистый». В ряде европейских языков слово заимств. через лат. marmor.

геол. мрамор

адъектив. мраморный


ос

ос (nominative singular)
остар (nominative plural)
остоң (singular)
остарҙың (plural)
осҡа (dative singular)
остарға (dative plural)
осто (accusative singular)
остарҙы (accusative plural)
оста (singular)
остарҙа (plural)
остан (singular)
остарҙан (plural)

Происходит от ??

конец, кончик

Арғы оста тағы бер аҙыҡ-түлек магазины бар.

В дальнемконце (деревни) есть ещё один продуктовый магазин.

вершина, верхушка


ҡалҡыулыҡ

геогр. нагорье


таулыҡ

геогр. нагорье


сөгөлдөр

sʏ̞.gʏ̞l.ˈdʏ̞r

сөгөлдөр (nominative singular)
сөгөлдөрҙәр (nominative plural)
сөгөлдөрҙөң (singular)
сөгөлдөрҙәрҙең (plural)
сөгөлдөргә (dative singular)
сөгөлдөрҙәргә (dative plural)
сөгөлдөрҙө (accusative singular)
сөгөлдөрҙәрҙе (accusative plural)
сөгөлдөрҙә (singular)
сөгөлдөрҙәрҙә (plural)
сөгөлдөрҙән (singular)
сөгөлдөрҙәрҙән (plural)

Сөгөлдөр һабағы

Стебель свеклы

адъектив. свекольный

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

По сравнению с тростниковым, свекольный сахар крупнее и желтее.


саңғы

саңғы (nominative singular)
саңғылар (nominative plural)
саңғының (singular)
саңғыларҙың (plural)
саңғыға (dative singular)
саңғыларға (dative plural)
саңғыны (accusative singular)
саңғыларҙы (accusative plural)
саңғыла (singular)
саңғыларҙа (plural)
саңғынан (singular)
саңғыларҙан (plural)

Происходит от ??

Тау саңғыһы

һунарсы саңғыһы

охотничьи лыжи

саңғы юлы

адъектив. лыжный


ярҙам

ярҙам (nominative singular)
ярҙамдар (nominative plural)
ярҙамдың (singular)
ярҙамдарҙың (plural)
ярҙамға (dative singular)
ярҙамдарға (dative plural)
ярҙамды (accusative singular)
ярҙамдарҙы (accusative plural)
ярҙамда (singular)
ярҙамдарҙа (plural)
ярҙамдан (singular)
ярҙамдарҙан (plural)

Аҡсалата ярҙам

Материальная помощь

Ашығыс ярҙам

Скорая помощь.

Бал ҡорто саҡҡанда тәүге ярҙам күрһәтеү

Оказание первой помощи при укусах пчёл.


кимәл

кимәл (nominative singular)
кимәлдәр (nominative plural)
кимәлдең (singular)
кимәлдәрҙең (plural)
кимәлгә (dative singular)
кимәлдәргә (dative plural)
кимәлде (accusative singular)
кимәлдәрҙе (accusative plural)
кимәлдә (singular)
кимәлдәрҙә (plural)
кимәлдән (singular)
кимәлдәрҙән (plural)

От араб. كمال (kamāl) ‘полнота, совершенство’.

Һыу кимәле.

Уровень воды.

Үҫеш кимәле.

Уровень развития.

Йәшәү кимәле.

Уровень жизни.


булышлыҡ

булышлыҡ (nominative singular)
булышлыҡтар (nominative plural)
булышлыҡтың (singular)
булышлыҡтарҙың (plural)
булышлыҡҡа (dative singular)
булышлыҡтарға (dative plural)
булышлыҡты (accusative singular)
булышлыҡтарҙы (accusative plural)
булышлыҡта (singular)
булышлыҡтарҙа (plural)
булышлыҡтан (singular)
булышлыҡтарҙан (plural)


ҡойма

ҡойма (nominative singular)
ҡоймалар (nominative plural)
ҡойманың (singular)
ҡоймаларҙың (plural)
ҡоймаға (dative singular)
ҡоймаларға (dative plural)
ҡойманы (accusative singular)
ҡоймаларҙы (accusative plural)
ҡоймала (singular)
ҡоймаларҙа (plural)
ҡойманан (singular)
ҡоймаларҙан (plural)

забор, изгородь; ограда


суртан

суртан (nominative singular)
суртандар (nominative plural)
суртандың (singular)
суртандарҙың (plural)
суртанға (dative singular)
суртандарға (dative plural)
суртанды (accusative singular)
суртандарҙы (accusative plural)
суртанда (singular)
суртандарҙа (plural)
суртандан (singular)
суртандарҙан (plural)

От пратюркск. *čortan «щука»; ср. тат. чуртан, казахск. шортан, кирг. чортон, узб. choʻrtan.


ҡорбан

ҡорбан (nominative singular)
ҡорбандар (nominative plural)
ҡорбандың (singular)
ҡорбандарҙың (plural)
ҡорбанға (dative singular)
ҡорбандарға (dative plural)
ҡорбанды (accusative singular)
ҡорбандарҙы (accusative plural)
ҡорбанда (singular)
ҡорбандарҙа (plural)
ҡорбандан (singular)
ҡорбандарҙан (plural)

От арабск. قربان (qurbān).

жертвоприношение в исламе; курбан

религ. (ислам) жертвенное животное

(ислам) жертвенное животное


ҡараңғы

ҡараңғы (nominative singular)
ҡараңғының (singular)
ҡараңғыға (dative singular)
ҡараңғыны (accusative singular)
ҡараңғыла (singular)
ҡараңғынан (singular)

От др.-тюрк. qaraŋqu «тёмный».

темнота, сумрак

адъектив. тёмный

Ҡараңғы төн.

Тёмная ночь.

адъектив., перен. тёмный, неясный, неизвестный

тёмный, неясный, неизвестный

адъектив., перен. мрачный, угрюмый

мрачный, угрюмый

адъектив., перен. мрачный, беспросветный, безрадостный

мрачный, беспросветный, безрадостный

нареч. темно, сумрачно

темно, сумрачно

нареч. неясно, неизвестно

неясно, неизвестно


боҙбармаҡ

боҙбармаҡ (nominative singular)
боҙбармаҡтар (nominative plural)
боҙбармаҡтың (singular)
боҙбармаҡтарҙың (plural)
боҙбармаҡҡа (dative singular)
боҙбармаҡтарға (dative plural)
боҙбармаҡты (accusative singular)
боҙбармаҡтарҙы (accusative plural)
боҙбармаҡта (singular)
боҙбармаҡтарҙа (plural)
боҙбармаҡтан (singular)
боҙбармаҡтарҙан (plural)

Образовано сложением основ башк. боҙ «лёд» + башк. бармаҡ «палец».


шалҡан

шалҡан (nominative singular)
шалҡандар (nominative plural)
шалҡандың (singular)
шалҡандарҙың (plural)
шалҡанға (dative singular)
шалҡандарға (dative plural)
шалҡанды (accusative singular)
шалҡандарҙы (accusative plural)
шалҡанда (singular)
шалҡандарҙа (plural)
шалҡандан (singular)
шалҡандарҙан (plural)

Из перс. شلغم (šalğam) ‘репа, турнепс’.

адъектив. репный; реповый

репный; реповый


сәйәсәт

сәйәсәт (nominative singular)
сәйәсәттәр (nominative plural)
сәйәсәттең (singular)
сәйәсәттәрҙең (plural)
сәйәсәткә (dative singular)
сәйәсәттәргә (dative plural)
сәйәсәтте (accusative singular)
сәйәсәттәрҙе (accusative plural)
сәйәсәттә (singular)
сәйәсәттәрҙә (plural)
сәйәсәттән (singular)
сәйәсәттәрҙән (plural)

От арабск. سياسة «политика».

Иҡтисади сәйәсәт.

Экономическая политика.

Тел сәйәсәте.

Языковая политика.


кәбеҫтә

кәбеҫтә (nominative singular)
кәбеҫтәләр (nominative plural)
кәбеҫтәнең (singular)
кәбеҫтәләрҙең (plural)
кәбеҫтәгә (dative singular)
кәбеҫтәләргә (dative plural)
кәбеҫтәне (accusative singular)
кәбеҫтәләрҙе (accusative plural)
кәбеҫтәлә (singular)
кәбеҫтәләрҙә (plural)
кәбеҫтәнән (singular)
кәбеҫтәләрҙән (plural)

От русск. капуста.


ғибәҙәтхана

ɢɨ̯i.bæ.ðæt.χä.ˈnä

ғибәҙәтхана (nominative singular)
ғибәҙәтханалар (nominative plural)
ғибәҙәтхананың (singular)
ғибәҙәтханаларҙың (plural)
ғибәҙәтханаға (dative singular)
ғибәҙәтханаларға (dative plural)
ғибәҙәтхананы (accusative singular)
ғибәҙәтханаларҙы (accusative plural)
ғибәҙәтханала (singular)
ғибәҙәтханаларҙа (plural)
ғибәҙәтхананан (singular)
ғибәҙәтханаларҙан (plural)

Сложение основ: башк. ғибәҙәт «молебен» + формант башк. -хана «дом, здание». Когнаты: узб. ibodatxona.

ғибәҙәт

Ближайшее родство

существительные

религ. храм; молельня; молитвенный дом (в любой религии или духовной практики)


аҡбур

аҡбур (nominative singular)
аҡбурҙар (nominative plural)
аҡбурҙың (singular)
аҡбурҙарҙың (plural)
аҡбурға (dative singular)
аҡбурҙарға (dative plural)
аҡбурҙы (accusative singular)
аҡбурҙарҙы (accusative plural)
аҡбурҙа (singular)
аҡбурҙарҙа (plural)
аҡбурҙан (singular)
аҡбурҙарҙан (plural)

От башк. аҡ «белый» (восходит к пратюркск. *āk «белый») + башк. бур «мел» (восходит к пратюркск. *bōr «мел; земля, глина»).

мел (минерал)


йондоҙнамә

jʊ̞n.dʊ̞ð.näˈmæ

йондоҙнамә (nominative singular)
йондоҙнамәләр (nominative plural)
йондоҙнамәнең (singular)
йондоҙнамәләрҙең (plural)
йондоҙнамәгә (dative singular)
йондоҙнамәләргә (dative plural)
йондоҙнамәне (accusative singular)
йондоҙнамәләрҙе (accusative plural)
йондоҙнамәлә (singular)
йондоҙнамәләрҙә (plural)
йондоҙнамәнән (singular)
йондоҙнамәләрҙән (plural)

Составное из башк. йондоҙ «звезда» + -намә, от перс. نامه (nâme) «книга». Первоначальное значение — «астрологическая книга».

Аҙналыҡ йондоҙнамә.

Гороскоп на неделю.

устар. астрологическая книга или трактат

астрологическая книга или трактат


тәхет

тәхет (nominative singular)
тәхеттәр (nominative plural)
тәхеттең (singular)
тәхеттәрҙең (plural)
тәхеткә (dative singular)
тәхеттәргә (dative plural)
тәхетте (accusative singular)
тәхеттәрҙе (accusative plural)
тәхеттә (singular)
тәхеттәрҙә (plural)
тәхеттән (singular)
тәхеттәрҙән (plural)

От перс. تخت (taxt) «трон».

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған,// дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

На золотом троне сидела дочь падишаха; её трон держали с четырёх сторон четыре невольника.

«Урал-батыр»

Урал-батыр


ултырғыс

uɫ.tɯ̞r.ˈʁɯ̞s

ултырғыс (nominative singular)
ултырғыстар (nominative plural)
ултырғыстың (singular)
ултырғыстарҙың (plural)
ултырғысҡа (dative singular)
ултырғыстарға (dative plural)
ултырғысты (accusative singular)
ултырғыстарҙы (accusative plural)
ултырғыста (singular)
ултырғыстарҙа (plural)
ултырғыстан (singular)
ултырғыстарҙан (plural)


яңаҡ

яңаҡ (nominative singular)
яңаҡтар (nominative plural)
яңаҡтың (singular)
яңаҡтарҙың (plural)
яңаҡҡа (dative singular)
яңаҡтарға (dative plural)
яңаҡты (accusative singular)
яңаҡтарҙы (accusative plural)
яңаҡта (singular)
яңаҡтарҙа (plural)
яңаҡтан (singular)
яңаҡтарҙан (plural)


тәьҫирләнеү

умиление, растроганность


ҡойон

ҡойон (nominative singular)
ҡойондар (nominative plural)
ҡойондоң (singular)
ҡойондарҙың (plural)
ҡойонға (dative singular)
ҡойондарға (dative plural)
ҡойондо (accusative singular)
ҡойондарҙы (accusative plural)
ҡойонда (singular)
ҡойондарҙа (plural)
ҡойондан (singular)
ҡойондарҙан (plural)

вихрь, смерч, торнадо, ураган; ливень

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Около 18 часов вечера на селоКрасноусольское обрушился ураган с сильным ветром и выпал град размером с большой палец.

перен. ливень, шквал

ливень, шквал


зат

зат (nominative singular)
заттар (nominative plural)
заттың (singular)
заттарҙың (plural)
затҡа (dative singular)
заттарға (dative plural)
затты (accusative singular)
заттарҙы (accusative plural)
затта (singular)
заттарҙа (plural)
заттан (singular)
заттарҙан (plural)

От араб. ذات (ḏāt) ‘предмет обладания; сущность, существо, субъект; личность’.

род, родословие, родословная; племя, происхождение

род, порода, племя

Ир заты.

Ҡатын-ҡыҙ заты.

суть, сущность, ценность

вещь; материя; вещество

личность, человек, особа

лингв. лицо (личный)

лицо (личный)

Беренсе зат.

Икенсе зат.

Зат менән үҙгәреү.

Изменение полицам.

Зат алмашы.

Личное местоимение.

Зат ялғауы.

Личное окончание.


яралғы

биол. зародыш, эмбрион

зародыш, эмбрион


алыу

матем. вычитание


һыҙыҡ

һыҙыҡ (nominative singular)
һыҙыҡтар (nominative plural)
һыҙыҡтың (singular)
һыҙыҡтарҙың (plural)
һыҙыҡҡа (dative singular)
һыҙыҡтарға (dative plural)
һыҙыҡты (accusative singular)
һыҙыҡтарҙы (accusative plural)
һыҙыҡта (singular)
һыҙыҡтарҙа (plural)
һыҙыҡтан (singular)
һыҙыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

линия, черта

Офоҡ һыҙығы.

Линия горизонта.

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

Гости произносят считалку и делятся на две группы; посередине чертитсячерта.

Балалар өсөн махсус сығарылыш

полоса, полоска


сыйырсыҡ

sɯ̞.jɯ̞r.ˈsɯ̞q

сыйырсыҡ (nominative singular)
сыйырсыҡтар (nominative plural)
сыйырсыҡтың (singular)
сыйырсыҡтарҙың (plural)
сыйырсыҡҡа (dative singular)
сыйырсыҡтарға (dative plural)
сыйырсыҡты (accusative singular)
сыйырсыҡтарҙы (accusative plural)
сыйырсыҡта (singular)
сыйырсыҡтарҙа (plural)
сыйырсыҡтан (singular)
сыйырсыҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *sɨgɨrčɨk «скворец», от которой в числе прочего произошли: азерб. sığırçın, баш. сыйырсыҡ, тат. сыерчык, киргизск. чыйырчык, крымск.-тат. sıyırcıq, турецк. sığırcık и др.

орнитол. скворец

Такие мелкие птицы, какскворец, воробей, трясогузка очень активно собирают садовых вредителей.

Сыйырсыҡтар әлегә күп һайрамаҫ — балалары сыҡҡан.

Скворцы сейчас не будут много петь — у них вылупились птенцы.


бейә

бейә (nominative singular)
бейәләр (nominative plural)
бейәнең (singular)
бейәләрҙең (plural)
бейәгә (dative singular)
бейәләргә (dative plural)
бейәне (accusative singular)
бейәләрҙе (accusative plural)
бейәлә (singular)
бейәләрҙә (plural)
бейәнән (singular)
бейәләрҙән (plural)

зоол. кобыла

Малай бейәнең ялына йәбеште лә "на-на" тип ҡыуалай башланы.

Мальчик вцепился в гриву кобылы и стал (её) понукать.


вибрион

микробиол. вибрион


ҡылау

анат. бельмо


күсәр

күсәр (nominative singular)
күсәрҙәр (nominative plural)
күсәрҙең (singular)
күсәрҙәрҙең (plural)
күсәргә (dative singular)
күсәрҙәргә (dative plural)
күсәрҙе (accusative singular)
күсәрҙәрҙе (accusative plural)
күсәрҙә (singular)
күсәрҙәрҙә (plural)
күсәрҙән (singular)
күсәрҙәрҙән (plural)

ось (осевой)


Азамат

Азамат (nominative singular)
Азаматтар (nominative plural)
Азаматтың (singular)
Азаматтарҙың (plural)
Азаматҡа (dative singular)
Азаматтарға (dative plural)
Азаматты (accusative singular)
Азаматтарҙы (accusative plural)
Азаматта (singular)
Азаматтарҙа (plural)
Азаматтан (singular)
Азаматтарҙан (plural)

Из араб. عظمة (ʿaẓama(t)) ‘величие, величественность’.

Азамат (мужское имя)


тыныслыҡ

tɯ.nɯ̞s.ˈɫɯ̞q

тыныслыҡ (nominative singular)
тыныслыҡтар (nominative plural)
тыныслыҡтың (singular)
тыныслыҡтарҙың (plural)
тыныслыҡҡа (dative singular)
тыныслыҡтарға (dative plural)
тыныслыҡты (accusative singular)
тыныслыҡтарҙы (accusative plural)
тыныслыҡта (singular)
тыныслыҡтарҙа (plural)
тыныслыҡтан (singular)
тыныслыҡтарҙан (plural)

От тыныс + аффикс -лыҡ «обладающий свойством».

тыныс

Ближайшее родство

существительные

покой, спокойствие; тишина


Симферополь

Происходит от :Шаблон:этимология:Симферополь

Симферополь (аналогично русскому слову)


иңкеш

иңкеш (nominative singular)
иңкештәр (nominative plural)
иңкештең (singular)
иңкештәрҙең (plural)
иңкешкә (dative singular)
иңкештәргә (dative plural)
иңкеште (accusative singular)
иңкештәрҙе (accusative plural)
иңкештә (singular)
иңкештәрҙә (plural)
иңкештән (singular)
иңкештәрҙән (plural)

энтомол. шмель (шмелиный) (Bombus Latreille)


дауа

дауа (nominative singular)
дауалар (nominative plural)
дауаның (singular)
дауаларҙың (plural)
дауаға (dative singular)
дауаларға (dative plural)
дауаны (accusative singular)
дауаларҙы (accusative plural)
дауала (singular)
дауаларҙа (plural)
дауанан (singular)
дауаларҙан (plural)

От араб. دواء (dawāʾ) ‘лекарство, медикамент; снадобье’

дауахана

Ближайшее родство

существительные

целебное средство, лекарство, снадобье

перен. средство, способ

средство, способ


дары

дары (nominative singular)
дарылар (nominative plural)
дарының (singular)
дарыларҙың (plural)
дарыға (dative singular)
дарыларға (dative plural)
дарыны (accusative singular)
дарыларҙы (accusative plural)
дарыла (singular)
дарыларҙа (plural)
дарынан (singular)
дарыларҙан (plural)

От перс. دارو (dâru) ‘порох’. См. тж.дарыу.

Дарыңды ҡоро тот.

Держитесвой порох сухим.


арығанлыҡ

усталость, утомление, утомлённость


талсығыу

усталость, утомление, утомлённость


арыу

усталость, утомление, утомлённость


хәлһеҙлек

усталость, утомление, утомлённость


хәлһеҙләнеү

усталость, утомление, утомлённость


умрау

анат. ключица


янғын

jɑŋˈɢɯ̞n ~ jɑnˈʁɯ̞n

янғын (nominative singular)
янғындар (nominative plural)
янғындың (singular)
янғындарҙың (plural)
янғынға (dative singular)
янғындарға (dative plural)
янғынды (accusative singular)
янғындарҙы (accusative plural)
янғында (singular)
янғындарҙа (plural)
янғындан (singular)
янғындарҙан (plural)

От ян- + -ғын. Ср.: тат. янгын, кр.-тат. yanğın, тур. yangın.

яныу

Ближайшее родство

пожар (пожарный)

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

К сожалению, соседи слишком поздно заметилипожар.


ҡибла

ҡибла (nominative singular)
ҡибланың (singular)
ҡиблаға (dative singular)
ҡибланы (accusative singular)
ҡиблала (singular)
ҡибланан (singular)

От арабск. قبلة (qíbla).

религ. кибла; направление на Каабу, куда обращают свое лицо мусульмане во время молитвы

адъектив. южный


мәрйен

мәрйен (nominative singular)
мәрйендәр (nominative plural)
мәрйендең (singular)
мәрйендәрҙең (plural)
мәрйенгә (dative singular)
мәрйендәргә (dative plural)
мәрйенде (accusative singular)
мәрйендәрҙе (accusative plural)
мәрйендә (singular)
мәрйендәрҙә (plural)
мәрйендән (singular)
мәрйендәрҙән (plural)

Из араб. مرجان (marjān) или перс. مرجان (marjân).

адъектив. коралловый


диңгеҙ

диңгеҙ (nominative singular)
диңгеҙҙәр (nominative plural)
диңгеҙҙең (singular)
диңгеҙҙәрҙең (plural)
диңгеҙгә (dative singular)
диңгеҙҙәргә (dative plural)
диңгеҙҙе (accusative singular)
диңгеҙҙәрҙе (accusative plural)
диңгеҙҙә (singular)
диңгеҙҙәрҙә (plural)
диңгеҙҙән (singular)
диңгеҙҙәрҙән (plural)

От пратюркск. *teŋiŕ «море», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. teŋiz «море», азерб. dəniz (дəниз; دنیز), башк. диңгеҙ, казахск. теңіз, карач.-балк. тенгиз, кирг. деңиз, кр.-тат. deñiz, кумыкск. денгиз, ногайск. тенъиз, османск. دڭز (deñiz), тат. диңгез, туркм. deňiz, тур. deniz, уйгурск. دېڭىز (dëngiz), узб. dengiz (денгиз), чувашск. тинӗс.

геогр. море (морской)

море (морской)

Каспий дингеҙе.

Каспийскоеморе.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

Спрей изготовленный на основеморской воды.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Архипелаги могут располагаться вморе отдельно или рядом с большими массивами суши.


эйәк

анат. подбородок


турғай

турғай (nominative singular)
турғайҙар (nominative plural)
турғайҙың (singular)
турғайҙарҙың (plural)
турғайға (dative singular)
турғайҙарға (dative plural)
турғайҙы (accusative singular)
турғайҙарҙы (accusative plural)
турғайҙа (singular)
турғайҙарҙа (plural)
турғайҙан (singular)
турғайҙарҙан (plural)

От пратюркск. *torgaj «маленькая птица; жаворонок», от которой в числе прочего произошли: башк. турғай «воробей», казахск. торғай «воробей», кирг. торгой «жаворонок», кр.-тат. torğay «воробей», карач.-балк. торгъай «жаворонок», кумыкск. торгъай «воробей», ногайск. торгай «воробей», тат. тургай «жаворонок», тур. toygar, turgay «жаворонок», туркм. torğaý «жаворонок», узб. toʻrgʻay (тўрғай) «жаворонок» и др.

орнитол. воробей

Такие мелкие птицы, как скворец,воробей, трясогузка очень активно собирают садовых вредителей.

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

Есливоробей купается в пыли, то пойдёт дождь.


ағым

ағым (nominative singular)
ағымдар (nominative plural)
ағымдың (singular)
ағымдарҙың (plural)
ағымға (dative singular)
ағымдарға (dative plural)
ағымды (accusative singular)
ағымдарҙы (accusative plural)
ағымда (singular)
ағымдарҙа (plural)
ағымдан (singular)
ағымдарҙан (plural)

От башк. ағыу «течь, литься» + -ым.

ағыу

Ближайшее родство

течение, поток; струя

поток, масса

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

Если обратим внимание на миграционныепотоки, то больше всего людей прибывает из Средней Азии, особенно из Узбекистана.

перен. течение, направление

течение, направление

Сәнғәттәге реалистик ағым.

Реалистическоенаправление в искусстве.

течение, ход


мейе

мейе (nominative singular)
мейеләр (nominative plural)
мейенең (singular)
мейеләрҙең (plural)
мейегә (dative singular)
мейеләргә (dative plural)
мейене (accusative singular)
мейеләрҙе (accusative plural)
мейелә (singular)
мейеләрҙә (plural)
мейенән (singular)
мейеләрҙән (plural)


елек

елек (nominative singular)
електәр (nominative plural)
електең (singular)
електәрҙең (plural)
елеккә (dative singular)
електәргә (dative plural)
електе (accusative singular)
електәрҙе (accusative plural)
електә (singular)
електәрҙә (plural)
електән (singular)
електәрҙән (plural)

анат. костный мозг

костный мозг


мөгөҙморон

мөгөҙморон (nominative singular)
мөгөҙморондар (nominative plural)
мөгөҙморондың (singular)
мөгөҙморондарҙың (plural)
мөгөҙморонға (dative singular)
мөгөҙморондарға (dative plural)
мөгөҙморонды (accusative singular)
мөгөҙморондарҙы (accusative plural)
мөгөҙморонда (singular)
мөгөҙморондарҙа (plural)
мөгөҙморондан (singular)
мөгөҙморондарҙан (plural)

От башк. мөғөҙ «рог, рога» и башк. морон «нос»

зоол. носорог


ышаныс

ышаныс (nominative singular)
ышаныстар (nominative plural)
ышаныстың (singular)
ышаныстарҙың (plural)
ышанысҡа (dative singular)
ышаныстарға (dative plural)
ышанысты (accusative singular)
ышаныстарҙы (accusative plural)
ышаныста (singular)
ышаныстарҙа (plural)
ышаныстан (singular)
ышаныстарҙан (plural)

ышаныслы

Ближайшее родство

прилагательные

доверие, вера

Ә ышаныс юғалһа, уны яңынан яулау үтә ауыр.

А еслидоверие разрушено, завоевать его вновь крайне сложно.

надежда на кого-что; уверенность в ком-чём


теҙмә

перечень, список


ғилем

ғилем (nominative singular)
ғилемдәр (nominative plural)
ғилемдең (singular)
ғилемдәрҙең (plural)
ғилемгә (dative singular)
ғилемдәргә (dative plural)
ғилемде (accusative singular)
ғилемдәрҙе (accusative plural)
ғилемдә (singular)
ғилемдәрҙә (plural)
ғилемдән (singular)
ғилемдәрҙән (plural)

Из араб. علم (ʿilm) ‘знание; наука’.

ғилемле

Ближайшее родство

прилагательные

наука, знание

знание; познания


иҫәп

иҫәп (nominative singular)
иҫәптәр (nominative plural)
иҫәптең (singular)
иҫәптәрҙең (plural)
иҫәпкә (dative singular)
иҫәптәргә (dative plural)
иҫәпте (accusative singular)
иҫәптәрҙе (accusative plural)
иҫәптә (singular)
иҫәптәрҙә (plural)
иҫәптән (singular)
иҫәптәрҙән (plural)

численность, число, количество

подсчёт, расчёт

намерение, расчёт


үтек

үтек (nominative singular)
үтектәр (nominative plural)
үтектең (singular)
үтектәрҙең (plural)
үтеккә (dative singular)
үтектәргә (dative plural)
үтекте (accusative singular)
үтектәрҙе (accusative plural)
үтектә (singular)
үтектәрҙә (plural)
үтектән (singular)
үтектәрҙән (plural)

От тюрк. *ütüɣ, тур. ütü – то же.


ярыҡ

ярыҡ (nominative singular)
ярыҡтар (nominative plural)
ярыҡтың (singular)
ярыҡтарҙың (plural)
ярыҡҡа (dative singular)
ярыҡтарға (dative plural)
ярыҡты (accusative singular)
ярыҡтарҙы (accusative plural)
ярыҡта (singular)
ярыҡтарҙа (plural)
ярыҡтан (singular)
ярыҡтарҙан (plural)

От общетюркск. формы *jaruq «щель, трещина»; восходит к пратюркск. *jār- «рассекать, раскалывать». Ср. казахск. жарық, тат. ярык, тур. yarık, туркм. ýaryk, узб. yoriq, etc.

щель, трещина, расщелина

Төпсөк иҙән ярығына төшөп китеп, баҙҙа ут тоҡанған.

Окурок упал сквозьщель в полу, (и) в подвале вспыхнул пожар.

адъектив. треснутый, треснувший, имеющий трещину, щель; расколотый, разбитый


һөйәк

һөйәк (nominative singular)
һөйәктәр (nominative plural)
һөйәктең (singular)
һөйәктәрҙең (plural)
һөйәккә (dative singular)
һөйәктәргә (dative plural)
һөйәкте (accusative singular)
һөйәктәрҙе (accusative plural)
һөйәктә (singular)
һөйәктәрҙә (plural)
һөйәктән (singular)
һөйәктәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *siŋök «кость», от которой в числе прочего произошли: др.-тюркск. sӧŋük «кость», баш. һөйәк, казахск. сүйек, карач.-балкарск., кумыкск. сюек, каракалпак. su'yek, киргизск., тувинск. сөөк, крымск.-тат. süyek, ногайск. суьек, хакаск., южн.-алтайск. сӧӧк, тат. сөяк (söyäk), туркм. süňk, уйгурск. سۆڭەك (söngek), азерб. sümük, долганск. оӈуок, якутск. уҥуох и др.

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Муйнак (кличка собаки) проходил мимо моста скостью в зубах.

перен. останки человека

останки человека

Шунда ята батырҙың һөйәге.

Там лежатостанки героя.

ботан. косточка


кесерткән

кесерткән (nominative singular)
кесерткәндең (singular)
кесерткәнгә (dative singular)
кесерткәнде (accusative singular)
кесерткәндә (singular)
кесерткәндән (singular)

Происходит от ??

ботан. крапива (Urtica)


һыйыр

һыйыр (nominative singular)
һыйырҙар (nominative plural)
һыйырҙың (singular)
һыйырҙарҙың (plural)
һыйырға (dative singular)
һыйырҙарға (dative plural)
һыйырҙы (accusative singular)
һыйырҙарҙы (accusative plural)
һыйырҙа (singular)
һыйырҙарҙа (plural)
һыйырҙан (singular)
һыйырҙарҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *sɨgɨr «корова», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. sıgır, башк. һыйыр, тат. сыер (sıyır), каракалп. sıyır (сыйыр), кр.-тат. sığır, sıyır, казахск. сиыр, кумыкск., ногайск. сыйыр, тур. sığır «крупный рогатый скот», туркм. sygyr (сыгыр), узб. sigir (сигир), урумск. сыгыр и др.

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Сколькокоров вы держите?

адъектив. коровий

Һыйыр һөтө.

Коровье молоко.


йәрәхәт

йәрәхәт (nominative singular)
йәрәхәттәр (nominative plural)
йәрәхәттең (singular)
йәрәхәттәрҙең (plural)
йәрәхәткә (dative singular)
йәрәхәттәргә (dative plural)
йәрәхәтте (accusative singular)
йәрәхәттәрҙе (accusative plural)
йәрәхәттә (singular)
йәрәхәттәрҙә (plural)
йәрәхәттән (singular)
йәрәхәттәрҙән (plural)

Происходит от арабск. جراحة.

перен. душевная боль, эмоциональная травма

душевная боль, эмоциональная травма


бойҙай

бойҙай (nominative singular)
бойҙайҙың (singular)
бойҙайға (dative singular)
бойҙайҙы (accusative singular)
бойҙайҙа (singular)
бойҙайҙан (singular)

Происходит от пратюркск. *bogu-daj «пшеница», от которой в числе прочего произошли: др-тюрк. buγdaj, азерб. buğda, башкир. бойҙай, казахск. бидай, киргизск., южн.-алтайск. буудай, узбекск. bug'doy, турецк. buğday, туркменск. bugdaý и др.

ботан. пшеница

ужым бойҙайы

озимая пшеница

яҙғы бойҙай

яровая пшеница

адъектив. пшеничный

бойҙай икмәге

пшеничный хлеб

бойҙай оно

пшеничная мука


мөлкәт

имущество; собственность


емеш

емеш (nominative singular)
емештәр (nominative plural)
емештең (singular)
емештәрҙең (plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative singular)
емештәрҙе (accusative plural)
емештә (singular)
емештәрҙә (plural)
емештән (singular)
емештәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jẹ̄miĺč «фрукт», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. jemiš, баш. емеш, кумыкск. емиш, киргизск. жемиш, тат. җимеш, казахск. жемiс, крымск.-тат., азерб., турецк. yemiş, хакаск. нимiс и др.

адъектив. плодовый, фруктовый

плодовый, фруктовый

перен. плод, продукт, результат

плод, продукт, результат


еләк

еләк (nominative singular)
еләктәр (nominative plural)
еләктең (singular)
еләктәрҙең (plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative singular)
еләктәрҙе (accusative plural)
еләктә (singular)
еләктәрҙә (plural)
еләктән (singular)
еләктәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *jegelek, от которой в числе прочего произошли: кыпчакск. jilek «ягода», баш. еләк, южн.-алтайск. jилек, карач.-балк. джилек, тат. җиләк, казахск. жидек и др. Сравнивают также со среднеармянск. ելակ (elak).

ягода (ягодный)


йыуаса

йыуаса (nominative singular)
йыуасаның (singular)
йыуасаға (dative singular)
йыуасаны (accusative singular)
йыуасала (singular)
йыуасанан (singular)

Происходит от ??

этногр., кулин. юаса; башкирское блюдо, представляющее собой изделие из пресного теста, замешанного на яйцах, приготовленное во фритюре; подаётся к чаю


ашҡаҙан

ашҡаҙан (nominative singular)
ашҡаҙандың (singular)
ашҡаҙанға (dative singular)
ашҡаҙанды (accusative singular)
ашҡаҙанда (singular)
ашҡаҙандан (singular)

Происходит от ??

анат. желудок (желудочный)

желудок (желудочный)


министрлыҡ

министрлыҡ (nominative singular)
министрлыҡтар (nominative plural)
министрлыҡтың (singular)
министрлыҡтарҙың (plural)
министрлыҡҡа (dative singular)
министрлыҡтарға (dative plural)
министрлыҡты (accusative singular)
министрлыҡтарҙы (accusative plural)
министрлыҡта (singular)
министрлыҡтарҙа (plural)
министрлыҡтан (singular)
министрлыҡтарҙан (plural)

От сущ. министр + аффикс -лыҡ.

министерство

Эске эштәр министрылығы.

Министерство внутренних дел.


бәүел

бәүел (nominative singular)
бәүелдең (singular)
бәүелгә (dative singular)
бәүелде (accusative singular)
бәүелдә (singular)
бәүелдән (singular)

Происходит от арабск. بَوْل «моча».

моча (мочевой)

бәүел ҡыуығы

мочевой пузырь


шайыҡ

шайыҡ (nominative singular)
шайыҡтың (singular)
шайыҡҡа (dative singular)
шайыҡты (accusative singular)
шайыҡта (singular)
шайыҡтан (singular)

Этимология затемнена. В других тюркских языках слово неизвестно.

слюна (слюнный)

адъектив. слюнявый


шеләгәй

Происходит от ??

слюна (слюнный)

адъектив. слюнявый


мәней

мәней (nominative singular)
мәнейҙең (singular)
мәнейгә (dative singular)
мәнейҙе (accusative singular)
мәнейҙә (singular)
мәнейҙән (singular)

Происходит от арабск. مني «сперма, семя».

разг. сперма, семя

сперма, семя


елкән

елкән (nominative singular)
елкәндәр (nominative plural)
елкәндең (singular)
елкәндәрҙең (plural)
елкәнгә (dative singular)
елкәндәргә (dative plural)
елкәнде (accusative singular)
елкәндәрҙе (accusative plural)
елкәндә (singular)
елкәндәрҙә (plural)
елкәндән (singular)
елкәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

адъектив. парусный


Аҡбуҙат

Аҡбуҙат (nominative singular)
Аҡбуҙаттың (singular)
Аҡбуҙатҡа (dative singular)
Аҡбуҙатты (accusative singular)
Аҡбуҙатта (singular)
Аҡбуҙаттан (singular)

Составное из башк. аҡбуҙ «сизый» + башк. ат «конь, лошадь».

мифол. Акбузат; волшебный крылатый конь в башкирском фольклоре


Ер

Ер (nominative singular)
Ерҙең (singular)
Ергә (dative singular)
Ерҙе (accusative singular)
Ерҙә (singular)
Ерҙән (singular)

Происходит от ??

ер

Ближайшее родство

существительные

Земля (планета)

Ер ҡабығы.

Земная кора.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

Как известно, в Каменноугольном периоде наЗемле не было ни млекопитающих, ни птиц; в болотистых местах росли гигантские (букв. деревья) папоротники и хвощи.

Ай — Ерҙең юлдашы.

Луна — спутникЗемли.


Әҙәм

Әҙәм (nominative singular)
Әҙәмдәр (nominative plural)
Әҙәмдең (singular)
Әҙәмдәрҙең (plural)
Әҙәмгә (dative singular)
Әҙәмдәргә (dative plural)
Әҙәмде (accusative singular)
Әҙәмдәрҙе (accusative plural)
Әҙәмдә (singular)
Әҙәмдәрҙә (plural)
Әҙәмдән (singular)
Әҙәмдәрҙән (plural)

От арабск. آدم ('Ādam) «человек», далее из ивр. אָדָם, букв. «человек»; однокоренное со словами ивр. אדמה «земля» и אדום «красный».

әҙәм

Ближайшее родство

существительные

әҙәмсел

Ближайшее родство

прилагательные

религ. Адам (в авраамических религиях — первый человек, который был сотворён Богом, а в мусульманской традиции также и первый пророк)


дауам

дауам (nominative singular)
дауамдар (nominative plural)
дауамдың (singular)
дауамдарҙың (plural)
дауамға (dative singular)
дауамдарға (dative plural)
дауамды (accusative singular)
дауамдарҙы (accusative plural)
дауамда (singular)
дауамдарҙа (plural)
дауамдан (singular)
дауамдарҙан (plural)

Происходит от арабск. دوام (dawām).

дауамлы

Ближайшее родство

прилагательные

продолжительность


аҙаҡ

аҙаҡ (nominative singular)
аҙаҡтар (nominative plural)
аҙаҡтың (singular)
аҙаҡтарҙың (plural)
аҙаҡҡа (dative singular)
аҙаҡтарға (dative plural)
аҙаҡты (accusative singular)
аҙаҡтарҙы (accusative plural)
аҙаҡта (singular)
аҙаҡтарҙа (plural)
аҙаҡтан (singular)
аҙаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

Йыл аҙағы.

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

В конце урока учитель поблагодарил активно участвовавших детей.

результат, итог, исход, последствия

Аҙағы насар булмаһын.

Как бы это плохо не кончилось.


кәзә

кәзә (nominative singular)
кәзәләр (nominative plural)
кәзәнең (singular)
кәзәләрҙең (plural)
кәзәгә (dative singular)
кәзәләргә (dative plural)
кәзәне (accusative singular)
кәзәләрҙе (accusative plural)
кәзәлә (singular)
кәзәләрҙә (plural)
кәзәнән (singular)
кәзәләрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. keči / ečki / ečkü «коза», из пратюрк. Однако, происхождение звука -з- в башкирском осталось необъяснённым. Не исключено заимствование из русск. коза.

зоол. коза (козий)

коза (козий)

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

Я покупаюкозье молоко у соседки.


сусҡа

сусҡа (nominative singular)
сусҡалар (nominative plural)
сусҡаның (singular)
сусҡаларҙың (plural)
сусҡаға (dative singular)
сусҡаларға (dative plural)
сусҡаны (accusative singular)
сусҡаларҙы (accusative plural)
сусҡала (singular)
сусҡаларҙа (plural)
сусҡанан (singular)
сусҡаларҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *čōčka «свинья; поросёнок», от которой в числе прочего произошли: башк. сусҡа, казахск. шошқа, тат. чучка, тофалар. шошӄа, узб. choʻchqa (чўчка), уйгурск. چوچقا (chochqa)/ چوشقا (choshqa), хакас. сосха, южн.-алтайск. чочко и др.

зоол. свинья (свиной)

свинья (свиной)


шырау

шырау (nominative singular)
шырауҙар (nominative plural)
шырауҙың (singular)
шырауҙарҙың (plural)
шырауға (dative singular)
шырауҙарға (dative plural)
шырауҙы (accusative singular)
шырауҙарҙы (accusative plural)
шырауҙа (singular)
шырауҙарҙа (plural)
шырауҙан (singular)
шырауҙарҙан (plural)

Происходит от ??


мышы

мышы (nominative singular)
мышылар (nominative plural)
мышының (singular)
мышыларҙың (plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative singular)
мышыларҙы (accusative plural)
мышыла (singular)
мышыларҙа (plural)
мышынан (singular)
мышыларҙан (plural)

Происходит из финно-угорских языков (наиболее вероятно из пермских или угорских); ср. удмуртск. пожий — то же, мансийск. пааши —молодой олень. Родственно тат. поши.

зоол. лось (лосиный; лосевый) (Alces alces)

лось (лосиный; лосевый) (Alces alces)


һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан (nominative singular)
һуҡыр сысҡандар (nominative plural)
һуҡыр сысҡандың (singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative plural)
һуҡыр сысҡанда (singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (plural)
һуҡыр сысҡандан (singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (plural)

Составное из прил. һуҡыр «слепой» + сущ. сысҡан «мышь»; буквально «слепая мышь».


төрткө

төрткө (nominative singular)
төрткөләр (nominative plural)
төрткөнөң (singular)
төрткөләрҙең (plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative singular)
төрткөләрҙе (accusative plural)
төрткөлә (singular)
төрткөләрҙә (plural)
төрткөнән (singular)
төрткөләрҙән (plural)

Происходит от ??

точка, пятнышко

ҡара төрткө

чёрная точка

лингв., грам. точка

төрткө ҡуйыу

ставить точку


төрткө

Происходит от ??

төрткөлә йәшәү

жить в притеснении


төрткө

Происходит от ??

зоол., диал. то же, что һуҡыр сысҡан; крот

то же, что һуҡыр сысҡан; крот


алмас

алмас (nominative singular)
алмастар (nominative plural)
алмастың (singular)
алмастарҙың (plural)
алмасҡа (dative singular)
алмастарға (dative plural)
алмасты (accusative singular)
алмастарҙы (accusative plural)
алмаста (singular)
алмастарҙа (plural)
алмастан (singular)
алмастарҙан (plural)

Происходит от тюркск., ср.: тел., тат., казахск., кирг., кыпч. almas — то же, тур. elmas, которое идет через арабск. из др.-греч. ἀδάμας. Использованы данные словаря М. Фасмера. См. Список литературы. в кавказских языках снежный человек

алмаз; бриллиант (алмазный; бриллиантовый)

адъектив. алмазный; бриллиантовый

алмазный; бриллиантовый


маңҡа

маңҡа (nominative singular)
маңҡаның (singular)
маңҡаға (dative singular)
маңҡаны (accusative singular)
маңҡала (singular)
маңҡанан (singular)

Происходит от ??

сопля; сопли (сопливый)

сопляк, сопливец

адъектив. сопливый


маңҡа

Происходит от ??

вет. сап (сапный)

сап (сапный)

маңҡа ауырыуы

сапное заболевание

маңҡа булыу

заболеть сапом


башмаҡсы

башмаҡсы (nominative singular)
башмаҡсылар (nominative plural)
башмаҡсының (singular)
башмаҡсыларҙың (plural)
башмаҡсыға (dative singular)
башмаҡсыларға (dative plural)
башмаҡсыны (accusative singular)
башмаҡсыларҙы (accusative plural)
башмаҡсыла (singular)
башмаҡсыларҙа (plural)
башмаҡсынан (singular)
башмаҡсыларҙан (plural)

башмачник, сапожник


итексе

башмачник, сапожник


бүҙәнә

бүҙәнә (nominative singular)
бүҙәнәләр (nominative plural)
бүҙәнәнең (singular)
бүҙәнәләрҙең (plural)
бүҙәнәгә (dative singular)
бүҙәнәләргә (dative plural)
бүҙәнәне (accusative singular)
бүҙәнәләрҙе (accusative plural)
бүҙәнәлә (singular)
бүҙәнәләрҙә (plural)
бүҙәнәнән (singular)
бүҙәнәләрҙән (plural)

Из монгольских языков; ср. монг. бөднө «перепел».

орнитол. перепел (перепелиный)

перепел (перепелиный)


бытбылдыҡ

бытбылдыҡ (nominative singular)
бытбылдыҡтар (nominative plural)
бытбылдыҡтың (singular)
бытбылдыҡтарҙың (plural)
бытбылдыҡҡа (dative singular)
бытбылдыҡтарға (dative plural)
бытбылдыҡты (accusative singular)
бытбылдыҡтарҙы (accusative plural)
бытбылдыҡта (singular)
бытбылдыҡтарҙа (plural)
бытбылдыҡтан (singular)
бытбылдыҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

разг. перепел (перепелиный)

перепел (перепелиный)

подражание крику перепела


йомағара

йомағара (nominative singular)
йомағаралар (nominative plural)
йомағараның (singular)
йомағараларҙың (plural)
йомағараға (dative singular)
йомағараларға (dative plural)
йомағараны (accusative singular)
йомағараларҙы (accusative plural)
йомағарала (singular)
йомағараларҙа (plural)
йомағаранан (singular)
йомағараларҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. мохноногий канюк, зимняк

мохноногий канюк, зимняк


күгәрсен

күгәрсен (nominative singular)
күгәрсендәр (nominative plural)
күгәрсендең (singular)
күгәрсендәрҙең (plural)
күгәрсенгә (dative singular)
күгәрсендәргә (dative plural)
күгәрсенде (accusative singular)
күгәрсендәрҙе (accusative plural)
күгәрсендә (singular)
күгәрсендәрҙә (plural)
күгәрсендән (singular)
күгәрсендәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *kökärčin, от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. kögürčgen, kögürčgün, кыпчакск. kӧgerčin, башк. күгәрсен, казахск. көгершін, карач.-балкарск. кёгюрчюн, кирг. көгүчкөн, көгүрчкөн, кумыкск. гёгюрчюн, ногайск. коьгершин, азерб. göyərçin, османск. كوكرجين (güvercin), тур. güvercin и др. Пратюркск. форма восходит к пратюркск. *kök «голубой».

орнитол. голубь (голубиный)

голубь (голубиный)

ласк. с притяж. аффиксом 1-го л. голубушка моя, голубка

ласк. голубушка моя, голубка


кәкүк

кәкүк (nominative singular)
кәкүктәр (nominative plural)
кәкүктең (singular)
кәкүктәрҙең (plural)
кәкүккә (dative singular)
кәкүктәргә (dative plural)
кәкүкте (accusative singular)
кәкүктәрҙе (accusative plural)
кәкүктә (singular)
кәкүктәрҙә (plural)
кәкүктән (singular)
кәкүктәрҙән (plural)

Происходит от звукоподражательное

орнитол. кукушка


селән

селән (nominative singular)
селәндәр (nominative plural)
селәндең (singular)
селәндәрҙең (plural)
селәнгә (dative singular)
селәндәргә (dative plural)
селәнде (accusative singular)
селәндәрҙе (accusative plural)
селәндә (singular)
селәндәрҙә (plural)
селәндән (singular)
селәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

орнитол. цапля


әтәс

әтәс (nominative singular)
әтәстәр (nominative plural)
әтәстең (singular)
әтәстәрҙең (plural)
әтәскә (dative singular)
әтәстәргә (dative plural)
әтәсте (accusative singular)
әтәстәрҙе (accusative plural)
әтәстә (singular)
әтәстәрҙә (plural)
әтәстән (singular)
әтәстәрҙән (plural)

Происходит от ??

әтәсләнеү

Ближайшее родство

петух (петушиный)


утҡойроҡ

утҡойроҡ (nominative singular)
утҡойроҡтар (nominative plural)
утҡойроҡтоң (singular)
утҡойроҡтарҙың (plural)
утҡойроҡҡа (dative singular)
утҡойроҡтарға (dative plural)
утҡойроҡто (accusative singular)
утҡойроҡтарҙы (accusative plural)
утҡойроҡта (singular)
утҡойроҡтарҙа (plural)
утҡойроҡтан (singular)
утҡойроҡтарҙан (plural)

Составное из башк. ут «огонь» + башк. ҡойроҡ «хвост».

орнитол. обыкновенная горихвостка, садовая горихвостка, горихвостка-лысушка (лат. Phoenicurus phoenicurus)


ыласын

ыласын (nominative singular)
ыласындар (nominative plural)
ыласындың (singular)
ыласындарҙың (plural)
ыласынға (dative singular)
ыласындарға (dative plural)
ыласынды (accusative singular)
ыласындарҙы (accusative plural)
ыласында (singular)
ыласындарҙа (plural)
ыласындан (singular)
ыласындарҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. (также перен.) сокол (соколиный, соколий)

(также ) сокол (соколиный, соколий)

аҡ ыласын

ыласын балаһы

ыласын ҡанаты

соколиные крылья

ил ыласындары

соколы страны

ыласын сөйөү

соколиная охота

орнитол. мн. ч. соколиные


ҡарлуғас

ҡарлуғас (nominative singular)
ҡарлуғастар (nominative plural)
ҡарлуғастың (singular)
ҡарлуғастарҙың (plural)
ҡарлуғасҡа (dative singular)
ҡарлуғастарға (dative plural)
ҡарлуғасты (accusative singular)
ҡарлуғастарҙы (accusative plural)
ҡарлуғаста (singular)
ҡарлуғастарҙа (plural)
ҡарлуғастан (singular)
ҡарлуғастарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. qarlïğač, восходит к пратюркск. *karlɨgač

орнитол. ласточка (ласточкин)

ласточка (ласточкин)

ласк. в ф. притяж. ласточка моя (о женщине, девушке)

ласк. ласточка моя (о женщине, девушке)


һайыҫҡан

hɑ.jɯ̞θ.ˈqɑn

һайыҫҡан (nominative singular)
һайыҫҡандар (nominative plural)
һайыҫҡандың (singular)
һайыҫҡандарҙың (plural)
һайыҫҡанға (dative singular)
һайыҫҡандарға (dative plural)
һайыҫҡанды (accusative singular)
һайыҫҡандарҙы (accusative plural)
һайыҫҡанда (singular)
һайыҫҡандарҙа (plural)
һайыҫҡандан (singular)
һайыҫҡандарҙан (plural)

восходит к пратюркск. *sagɨsgan «сорока».

орнитол. сорока


һандуғас

һандуғас (nominative singular)
һандуғастар (nominative plural)
һандуғастың (singular)
һандуғастарҙың (plural)
һандуғасҡа (dative singular)
һандуғастарға (dative plural)
һандуғасты (accusative singular)
һандуғастарҙы (accusative plural)
һандуғаста (singular)
һандуғастарҙа (plural)
һандуғастан (singular)
һандуғастарҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. соловей


һупайҙы

һупайҙы (nominative singular)
һупайҙылар (nominative plural)
һупайҙының (singular)
һупайҙыларҙың (plural)
һупайҙыға (dative singular)
һупайҙыларға (dative plural)
һупайҙыны (accusative singular)
һупайҙыларҙы (accusative plural)
һупайҙыла (singular)
һупайҙыларҙа (plural)
һупайҙынан (singular)
һупайҙыларҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. мохноногий сыч (Aegolius funereus)


былау

былау (nominative singular)
былауҙар (nominative plural)
былауҙың (singular)
былауҙарҙың (plural)
былауға (dative singular)
былауҙарға (dative plural)
былауҙы (accusative singular)
былауҙарҙы (accusative plural)
былауҙа (singular)
былауҙарҙа (plural)
былауҙан (singular)
былауҙарҙан (plural)

От перс. پلو «پلو, плов», далее из хинд. पुलाव (pulāu), далее из санскр. पुलाक (pulāka) «вареный рис». В русском и ряде других языков слово заимств. через тюркск.


ауһаҡ

ауһаҡ (nominative singular)
ауһаҡтар (nominative plural)
ауһаҡтың (singular)
ауһаҡтарҙың (plural)
ауһаҡҡа (dative singular)
ауһаҡтарға (dative plural)
ауһаҡты (accusative singular)
ауһаҡтарҙы (accusative plural)
ауһаҡта (singular)
ауһаҡтарҙа (plural)
ауһаҡтан (singular)
ауһаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??

диал. восточный диалект осина (осиновый) (лат. Populus tremula)


ҡутаҡ

ҡутаҡ (nominative singular)
ҡутаҡтар (nominative plural)
ҡутаҡтың (singular)
ҡутаҡтарҙың (plural)
ҡутаҡҡа (dative singular)
ҡутаҡтарға (dative plural)
ҡутаҡты (accusative singular)
ҡутаҡтарҙы (accusative plural)
ҡутаҡта (singular)
ҡутаҡтарҙа (plural)
ҡутаҡтан (singular)
ҡутаҡтарҙан (plural)

От пратюркск. *kotak «пенис, половой член». Родственно казахск. қотақ, кирг. коток, узб. qo'toq и др.

вульг. пенис, половой член, хуй

пенис, половой член, хуй


күт

Происходит от пратюркск. *gӧt «задница, ягодицы», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. kӧt, баш. күт, казахск., киргизск. көт, турецк. göt и др.

разг., вульг. жопа, задница, ягодицы

жопа, задница, ягодицы


яҡты

яҡты (nominative singular)
яҡтының (singular)
яҡтыға (dative singular)
яҡтыны (accusative singular)
яҡтыла (singular)
яҡтынан (singular)

От пратюркск. *jak- («свет; гореть, пылать; высекать огонь»). Родственно узб. yog'du «свет».

свет, освящение

Көн яҡтыһы.

Дневнойсвет.

Ай яҡтыһы.

адъектив. светлый, яркий, ясный

светлый, яркий, ясный

Яҡты бүлмә.

Светлая комната.


нишатыр

хим. нашатырь, хлористый аммоний

нашатырь, хлористый аммоний


вегетариансы

вегетариансы (nominative singular)
вегетариансылар (nominative plural)
вегетариансының (singular)
вегетариансыларҙың (plural)
вегетариансыға (dative singular)
вегетариансыларға (dative plural)
вегетариансыны (accusative singular)
вегетариансыларҙы (accusative plural)
вегетариансыла (singular)
вегетариансыларҙа (plural)
вегетариансынан (singular)
вегетариансыларҙан (plural)

От англ. vegetarian «вегетарианец», далее из vegetable «овощ», далее из ст.-франц. vegetable, из лат. vegetabilis «животворный; укрепляющий», от гл. vegetare «оживлять, одушевлять», далее из vegere «быть деятельным, бодрым», далее из праиндоевр. *weg- «свежий, бодрый» (ср.: авест. vazra-, прагерм. *wakan- и англ. wake, watch, др.-в.-нем. wahhēn и нем. wachen и др.).

вегетарианец


вегетариан

вегетарианец


һарығош

hɑ.rɯ̞.ˈʁʊ̞ʂ

һарығош (nominative singular)
һарығоштар (nominative plural)
һарығоштоң (singular)
һарығоштарҙың (plural)
һарығошҡа (dative singular)
һарығоштарға (dative plural)
һарығошто (accusative singular)
һарығоштарҙы (accusative plural)
һарығошта (singular)
һарығоштарҙа (plural)
һарығоштан (singular)
һарығоштарҙан (plural)

От прил. башк. һары «жёлтый» + сущ. башк. ҡош «птица».

орнитол. иволга (Oriolus L.)


мәскәү

петля, силок


тоҙаҡ

тоҙаҡ (nominative singular)
тоҙаҡтар (nominative plural)
тоҙаҡтың (singular)
тоҙаҡтарҙың (plural)
тоҙаҡҡа (dative singular)
тоҙаҡтарға (dative plural)
тоҙаҡты (accusative singular)
тоҙаҡтарҙы (accusative plural)
тоҙаҡта (singular)
тоҙаҡтарҙа (plural)
тоҙаҡтан (singular)
тоҙаҡтарҙан (plural)

От общетюрк. *tuzaq «силок; западня, ловушка». Ср. казахск. тұзақ, кирг. тузак, тат. тозак, тур. tuzak, узб. tuzoq.

тоҙаҡлау

Ближайшее родство

петля, силок


күгән

петля (для навеса дверей и т. п.)


ең

ең (nominative singular)
еңдәр (nominative plural)
еңдең (singular)
еңдәрҙең (plural)
еңгә (dative singular)
еңдәргә (dative plural)
еңде (accusative singular)
еңдәрҙе (accusative plural)
еңдә (singular)
еңдәрҙә (plural)
еңдән (singular)
еңдәрҙән (plural)

рукав (деталь одежды)

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.

Рубашка с короткими рукавами.


ҡурғаш

ҡурғаш (nominative singular)
ҡурғаштың (singular)
ҡурғашҡа (dative singular)
ҡурғашты (accusative singular)
ҡурғашта (singular)
ҡурғаштан (singular)

Сравнивают с чагатайск.qorğašun, киргизск.коргошун, казахск., каракалпакск.қорғасын, узбекск.qo'rg'oshin.

свинец (свинцовый)


еҙ

еҙ (nominative singular)
еҙҙең (singular)
еҙгә (dative singular)
еҙҙе (accusative singular)
еҙҙә (singular)
еҙҙән (singular)

Происходит от пратюркск. *jeŕ «латунь, медь», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. jez, баш. еҙ, южн.-алтайск. jес, казахск., киргизск. жез, тат. җиз, хакасск. чис, шорск., тувинск. чес и др.

латунь, жёлтая медь

адъектив. латунный, медный

латунный, медный


терегөмөш

tɪ̞.ˌrɪ̞.gʏ̞.ˈmʏ̞ʃ

терегөмөш (nominative singular)
терегөмөштөң (singular)
терегөмөшкә (dative singular)
терегөмөштө (accusative singular)
терегөмөштә (singular)
терегөмөштән (singular)

Происходит от башк. тере «живой» + башк. көмөш «серебро». Букв. «живое серебро», от способности ртути двигаться. Ср. англ. quicksilver.

хим. ртуть (ртутный)

ртуть (ртутный)

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

Атмосферное давление 750 мм ртутного столба.


ҡалай

ҡалай (nominative singular)
ҡалайҙың (singular)
ҡалайға (dative singular)
ҡалайҙы (accusative singular)
ҡалайҙа (singular)
ҡалайҙан (singular)

Происходит от ??

Аҡ ҡалай.

Белая жесть.

Ҡалай башлы йорт.

дом с жестяной крышей.

листовое железо

Түбә ҡалайы.

Кровельное железо

коробочка (из жести)

Сәй ҡалайы.

Чайная коробочка.

адъектив. жестяной

Ҡалай һауыт.

Жестяная посуда.

адъектив. железный

Ҡалай түбә.

Железная крыша.


ҡаралыҡ

ҡаралыҡ (nominative singular)
ҡаралыҡтар (nominative plural)
ҡаралыҡтың (singular)
ҡаралыҡтарҙың (plural)
ҡаралыҡҡа (dative singular)
ҡаралыҡтарға (dative plural)
ҡаралыҡты (accusative singular)
ҡаралыҡтарҙы (accusative plural)
ҡаралыҡта (singular)
ҡаралыҡтарҙа (plural)
ҡаралыҡтан (singular)
ҡаралыҡтарҙан (plural)

От башк. ҡара «чёрный» + аффикс абстракции -лыҡ.

ҡара

Ближайшее родство

прилагательные

перен., разг. невежество, неграмотность, необразованность, темнота, отсталость

перен. тень, чёрное пятно, позор

тень, чёрное пятно, позор


һуған

һуған (nominative singular)
һуғандың (singular)
һуғанға (dative singular)
һуғанды (accusative singular)
һуғанда (singular)
һуғандан (singular)

От пратюркск. *sogan «лук», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. 𐰣𐰍𐰽 (soɣun), азерб. soğan (соған; سؤغان), башк. һуған, тат. суган (suğan), карач.-балк. сохан, кумык., крымчак. согъан, османск. صوغان (soğan), кр.-тат., тур. soğan, гагаузск. suvan, туркм. sogan, алт. согоно, согон, чувашск. сухан и др.

ботан. лук (луковый)

лук (луковый)


салғы

салғы (nominative singular)
салғылар (nominative plural)
салғының (singular)
салғыларҙың (plural)
салғыға (dative singular)
салғыларға (dative plural)
салғыны (accusative singular)
салғыларҙы (accusative plural)
салғыла (singular)
салғыларҙа (plural)
салғынан (singular)
салғыларҙан (plural)

Происходит от ??


ураҡ

ураҡ (nominative singular)
ураҡтар (nominative plural)
ураҡтың (singular)
ураҡтарҙың (plural)
ураҡҡа (dative singular)
ураҡтарға (dative plural)
ураҡты (accusative singular)
ураҡтарҙы (accusative plural)
ураҡта (singular)
ураҡтарҙа (plural)
ураҡтан (singular)
ураҡтарҙан (plural)

От др.-тюркск. orğaq, восходит к пратюркск. *or- «жать, пожинать». Родственно казахск. орақ, кирг. орок, узб. o'roq, азерб., крым.-тат. oraq, тур. orak и др.


ураҡ һәм сүкеш

uˈrɑqˌhæm.sʏˈkɪ̞ʃ

ураҡ һәм сүкеш (nominative singular)
ураҡ һәм сүкештең (singular)
ураҡ һәм сүкешкә (dative singular)
ураҡ һәм сүкеште (accusative singular)
ураҡ һәм сүкештә (singular)
ураҡ һәм сүкештән (singular)

советск. серп и молот

серп и молот

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

Во времена Советского Союза государственном флагом было признано красное знамя с изображениемсерпа и молота.


мәмерйә

спелеол. пещера


мәғәрә

спелеол. пещера


Дворжак

Дворжак (аналогично русскому слову)


ҡат

ҡат (nominative singular)
ҡаттар (nominative plural)
ҡаттың (singular)
ҡаттарҙың (plural)
ҡатҡа (dative singular)
ҡаттарға (dative plural)
ҡатты (accusative singular)
ҡаттарҙы (accusative plural)
ҡатта (singular)
ҡаттарҙа (plural)
ҡаттан (singular)
ҡаттарҙан (plural)

Тағы бер ҡат тикшереү.

Проверить ещёраз.

Ете ҡат үлсә, бер ҡат киҫ.

(посл.) Семьраз отмерь, один раз отрежь.

комплект, смена


кәшәнә

кәшәнә (nominative singular)
кәшәнәләр (nominative plural)
кәшәнәнең (singular)
кәшәнәләрҙең (plural)
кәшәнәгә (dative singular)
кәшәнәләргә (dative plural)
кәшәнәне (accusative singular)
кәшәнәләрҙе (accusative plural)
кәшәнәлә (singular)
кәшәнәләрҙә (plural)
кәшәнәнән (singular)
кәшәнәләрҙән (plural)

Происходит от перс. کاشانه (kâšâna, kâšâne). Родственно казахск. мавзолей.


ҡарабойҙай

qɑ.ˌrɑ.bʊ̞j.ˈðɑj

ҡарабойҙай (nominative singular)
ҡарабойҙайҙың (singular)
ҡарабойҙайға (dative singular)
ҡарабойҙайҙы (accusative singular)
ҡарабойҙайҙа (singular)
ҡарабойҙайҙан (singular)

Происходит от башк. ҡара «чёрный» + башк. бойҙай «пшеница».

гречиха, гречка, греча (гречневый; гречишный)


һайлыҡ

геогр. отмель


ҡайнатма

ҡайнатма (nominative singular)
ҡайнатмалар (nominative plural)
ҡайнатманың (singular)
ҡайнатмаларҙың (plural)
ҡайнатмаға (dative singular)
ҡайнатмаларға (dative plural)
ҡайнатманы (accusative singular)
ҡайнатмаларҙы (accusative plural)
ҡайнатмала (singular)
ҡайнатмаларҙа (plural)
ҡайнатманан (singular)
ҡайнатмаларҙан (plural)

Калька с русск. варенье.

кулин. варенье; конфитюр

варенье; конфитюр


йәштәр

йәштәр (nominative singular)
йәштәрҙең (singular)
йәштәргә (dative singular)
йәштәрҙе (accusative singular)
йәштәрҙә (singular)
йәштәрҙән (singular)

Субстативированное множественное число от прил. йәш.

йәш

Ближайшее родство

прилагательные

молодёжь (молодёжный)

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

До сих пор много молодых людей, которые не могут найти работу, получив образование.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

Жилищный вопрос беспокоит многих молодых, кто только что создал семью и начал жить вместе.


сәңгелдәк

сәңгелдәк (nominative singular)
сәңгелдәктәр (nominative plural)
сәңгелдәктең (singular)
сәңгелдәктәрҙең (plural)
сәңгелдәккә (dative singular)
сәңгелдәктәргә (dative plural)
сәңгелдәкте (accusative singular)
сәңгелдәктәрҙе (accusative plural)
сәңгелдәктә (singular)
сәңгелдәктәрҙә (plural)
сәңгелдәктән (singular)
сәңгелдәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

колыбель, люлька; зыбка

перен. колыбель

Италия — опера сәнғәтенең сәңгелдәге.

Италия —колыбель оперного искусства.

сәңгелдәк эйеү (атыныу)

качаться накачелях


һауынсы

hɑ.wɯ̞n.ˈsɯ̞

һауынсы (nominative singular)
һауынсылар (nominative plural)
һауынсының (singular)
һауынсыларҙың (plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative singular)
һауынсыларҙы (accusative plural)
һауынсыла (singular)
һауынсыларҙа (plural)
һауынсынан (singular)
һауынсыларҙан (plural)

Происходит от ??

Бейә һауынсыһы.

Доярка, которая доит кобыл.


еҫ

еҫ (nominative singular)
еҫтәр (nominative plural)
еҫтең (singular)
еҫтәрҙең (plural)
еҫкә (dative singular)
еҫтәргә (dative plural)
еҫте (accusative singular)
еҫтәрҙе (accusative plural)
еҫтә (singular)
еҫтәрҙә (plural)
еҫтән (singular)
еҫтәрҙән (plural)

восходит к пратюркск. *ɨjs «запах».


боҙлауыҡ

bʊ̞ð.ɫɑ.ˈwɯ̞q

боҙлауыҡ (nominative singular)
боҙлауыҡтың (singular)
боҙлауыҡҡа (dative singular)
боҙлауыҡты (accusative singular)
боҙлауыҡта (singular)
боҙлауыҡтан (singular)

Происходит от ??

гололёд; гололедица (гололёдный)


бөҙрә

бөҙрә (nominative singular)
бөҙрәләр (nominative plural)
бөҙрәнең (singular)
бөҙрәләрҙең (plural)
бөҙрәгә (dative singular)
бөҙрәләргә (dative plural)
бөҙрәне (accusative singular)
бөҙрәләрҙе (accusative plural)
бөҙрәлә (singular)
бөҙрәләрҙә (plural)
бөҙрәнән (singular)
бөҙрәләрҙән (plural)

Происходит от ??

кудри, кудряшки

адъектив. кудрявый, курчавый

кудрявый, курчавый


иҫ

восходит к пратюркск. *es «память, рассудок».

память; способность сохранять и воспроизводить в сознании прежние впечатления

чувство, сознание


Буға

Буға (nominative singular)
Буғалар (nominative plural)
Буғаның (singular)
Буғаларҙың (plural)
Буғаға (dative singular)
Буғаларға (dative plural)
Буғаны (accusative singular)
Буғаларҙы (accusative plural)
Буғала (singular)
Буғаларҙа (plural)
Буғанан (singular)
Буғаларҙан (plural)

восходит к пратюркск. boqa, buqa «бык».

астрол. Телец


Ҡуҙы

Ҡуҙы (nominative singular)
Ҡуҙылар (nominative plural)
Ҡуҙының (singular)
Ҡуҙыларҙың (plural)
Ҡуҙыға (dative singular)
Ҡуҙыларға (dative plural)
Ҡуҙыны (accusative singular)
Ҡуҙыларҙы (accusative plural)
Ҡуҙыла (singular)
Ҡуҙыларҙа (plural)
Ҡуҙынан (singular)
Ҡуҙыларҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. qozï («Овен»).

астрол. Овен


Игеҙәктәр

Игеҙәктәртәр (nominative plural)
Игеҙәктәртәрҙең (plural)
Игеҙәктәртәргә (dative plural)
Игеҙәктәртәрҙе (accusative plural)
Игеҙәктәртәрҙә (plural)
Игеҙәктәртәрҙән (plural)

Мн. число от игеҙәк.

астрол. Близнецы


Ҡыҫала

Ҡыҫала (nominative singular)
Ҡыҫалалар (nominative plural)
Ҡыҫаланың (singular)
Ҡыҫалаларҙың (plural)
Ҡыҫалаға (dative singular)
Ҡыҫалаларға (dative plural)
Ҡыҫаланы (accusative singular)
Ҡыҫалаларҙы (accusative plural)
Ҡыҫалала (singular)
Ҡыҫалаларҙа (plural)
Ҡыҫаланан (singular)
Ҡыҫалаларҙан (plural)

Происходит от ??


Арыҫлан

Арыҫлан (nominative singular)
Арыҫландың (singular)
Арыҫланға (dative singular)
Арыҫланды (accusative singular)
Арыҫланда (singular)
Арыҫландан (singular)

Происходит от сущ. арыҫлан.


Ҡыҙ

Ҡыҙ (nominative singular)
Ҡыҙҙар (nominative plural)
Ҡыҙҙың (singular)
Ҡыҙҙарҙың (plural)
Ҡыҙға (dative singular)
Ҡыҙҙарға (dative plural)
Ҡыҙҙы (accusative singular)
Ҡыҙҙарҙы (accusative plural)
Ҡыҙҙа (singular)
Ҡыҙҙарҙа (plural)
Ҡыҙҙан (singular)
Ҡыҙҙарҙан (plural)

Происходит от сущ. ҡыҙ.

астрол. Дева


Үлсәү

Үлсәү (nominative singular)
Үлсәүҙәр (nominative plural)
Үлсәүҙең (singular)
Үлсәүҙәрҙең (plural)
Үлсәүгә (dative singular)
Үлсәүҙәргә (dative plural)
Үлсәүҙе (accusative singular)
Үлсәүҙәрҙе (accusative plural)
Үлсәүҙә (singular)
Үлсәүҙәрҙә (plural)
Үлсәүҙән (singular)
Үлсәүҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

астрол. Весы


Саян

Саян (nominative singular)
Саяндар (nominative plural)
Саяндың (singular)
Саяндарҙың (plural)
Саянға (dative singular)
Саяндарға (dative plural)
Саянды (accusative singular)
Саяндарҙы (accusative plural)
Саянда (singular)
Саяндарҙа (plural)
Саяндан (singular)
Саяндарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. Čadan («Скорпион»).

астрол. Скорпион


Уҡсы

Уҡсы (nominative singular)
Уҡсылар (nominative plural)
Уҡсының (singular)
Уҡсыларҙың (plural)
Уҡсыға (dative singular)
Уҡсыларға (dative plural)
Уҡсыны (accusative singular)
Уҡсыларҙы (accusative plural)
Уҡсыла (singular)
Уҡсыларҙа (plural)
Уҡсынан (singular)
Уҡсыларҙан (plural)

Происходит от ??

астрол. Стрелец


Ылаҡ

Ылаҡ (nominative singular)
Ылаҡтар (nominative plural)
Ылаҡтың (singular)
Ылаҡтарҙың (plural)
Ылаҡҡа (dative singular)
Ылаҡтарға (dative plural)
Ылаҡты (accusative singular)
Ылаҡтарҙы (accusative plural)
Ылаҡта (singular)
Ылаҡтарҙа (plural)
Ылаҡтан (singular)
Ылаҡтарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. oğlaq («козлёнок»; «Козерог»).

ылаҡ

Ближайшее родство

существительные

астрол. Козерог


Һыуғояр

Һыуғояр (nominative singular)
Һыуғоярҙар (nominative plural)
Һыуғоярҙың (singular)
Һыуғоярҙарҙың (plural)
Һыуғоярға (dative singular)
Һыуғоярҙарға (dative plural)
Һыуғоярҙы (accusative singular)
Һыуғоярҙарҙы (accusative plural)
Һыуғоярҙа (singular)
Һыуғоярҙарҙа (plural)
Һыуғоярҙан (singular)
Һыуғоярҙарҙан (plural)

Происходит от ??

астрол. Водолей


Балыҡ

Балыҡ (nominative singular)
Балыҡтар (nominative plural)
Балыҡтың (singular)
Балыҡтарҙың (plural)
Балыҡҡа (dative singular)
Балыҡтарға (dative plural)
Балыҡты (accusative singular)
Балыҡтарҙы (accusative plural)
Балыҡта (singular)
Балыҡтарҙа (plural)
Балыҡтан (singular)
Балыҡтарҙан (plural)

Происходит от сущ. балыҡ.

астрол. Рыбы


һупылдаҡ

һупылдаҡ (nominative singular)
һупылдаҡтар (nominative plural)
һупылдаҡтың (singular)
һупылдаҡтарҙың (plural)
һупылдаҡҡа (dative singular)
һупылдаҡтарға (dative plural)
һупылдаҡты (accusative singular)
һупылдаҡтарҙы (accusative plural)
һупылдаҡта (singular)
һупылдаҡтарҙа (plural)
һупылдаҡтан (singular)
һупылдаҡтарҙан (plural)

Происходит от ??


ҫупайҙы

ҫупайҙы (nominative singular)
ҫупайҙылар (nominative plural)
ҫупайҙының (singular)
ҫупайҙыларҙың (plural)
ҫупайҙыға (dative singular)
ҫупайҙыларға (dative plural)
ҫупайҙыны (accusative singular)
ҫупайҙыларҙы (accusative plural)
ҫупайҙыла (singular)
ҫупайҙыларҙа (plural)
ҫупайҙынан (singular)
ҫупайҙыларҙан (plural)

Происходит от ??

орнитол. то же, что һупайҙы; мохноногий сыч (Aegolius funereus)


яуаплылыҡ

jɑ.wɑp.ɫɯ̞.ˈɫɯ̞q

яуаплылыҡ (nominative singular)
яуаплылыҡтар (nominative plural)
яуаплылыҡтың (singular)
яуаплылыҡтарҙың (plural)
яуаплылыҡҡа (dative singular)
яуаплылыҡтарға (dative plural)
яуаплылыҡты (accusative singular)
яуаплылыҡтарҙы (accusative plural)
яуаплылыҡта (singular)
яуаплылыҡтарҙа (plural)
яуаплылыҡтан (singular)
яуаплылыҡтарҙан (plural)

Происходит от яуаплы + -лыҡ.

яуаплы

Ближайшее родство

прилагательные

ответственность


аҙан

аҙан (nominative singular)
аҙандар (nominative plural)
аҙандың (singular)
аҙандарҙың (plural)
аҙанға (dative singular)
аҙандарға (dative plural)
аҙанды (accusative singular)
аҙандарҙы (accusative plural)
аҙанда (singular)
аҙандарҙа (plural)
аҙандан (singular)
аҙандарҙан (plural)

Происходит от арабск. اذان (aḏān).

религ. азан, призыв к молитве

азан, призыв к молитве

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

Из аула слышен звуказана, призывающий мусульман к намазу.


Өфө

Өфө (nominative singular)
Өфөнөң (singular)
Өфөгә (dative singular)
Өфөнө (accusative singular)
Өфөлә (singular)
Өфөнән (singular)

Происходит от ??

Өфөлә банк карталары менән мутлашыу осраҡтары йышая бара.

ВУфе учащаются случаи мошенничества с банковскими картами.

Тау башында балҡый бер ҡала, был ҡала Өфө тип атала.

На горе сияет город; этот город называетсяУфа.

адъектив. уфимский

Өфө күҙ ауырыуҙары институты

Уфимский институт глазных болезней

Өфө аэропорты — республикабыҙҙың төп һауа ҡапҡаһы

Уфимский аэпорт — главные воздушные ворота [нашей] республики.

Өфө мосолман зыяраты.

Уфимское мусульманское кладбище.


кәсер

кәсер (nominative singular)
кәсерҙәр (nominative plural)
кәсерҙең (singular)
кәсерҙәрҙең (plural)
кәсергә (dative singular)
кәсерҙәргә (dative plural)
кәсерҙе (accusative singular)
кәсерҙәрҙе (accusative plural)
кәсерҙә (singular)
кәсерҙәрҙә (plural)
кәсерҙән (singular)
кәсерҙәрҙән (plural)

От араб. كسر (kasr) ‘дробь’.

кәсерле

Ближайшее родство

прилагательные

матем. дробь (дробный), дробное число

дробь (дробный), дробное число

косая черта, дробь, черта дроби; слеш