трахома

От др.-греч. τράχωμα «шероховатость, неровность», далее из τραχύς «шероховатый, шершавый, неровный», далее из праиндоевр. *trep- «трепать, трясти, топтать». В ряде европейских языков слово заимств. через лат. trachoma.

мед. трахома


трепанация

трепанация (nominative singular)
трепанациялар (nominative plural)
трепанацияның (singular)
трепанацияларҙың (plural)
трепанацияға (dative singular)
трепанацияларға (dative plural)
трепанацияны (accusative singular)
трепанацияларҙы (accusative plural)
трепанацияла (singular)
трепанацияларҙа (plural)
трепанациянан (singular)
трепанацияларҙан (plural)

мед. трепанация


уремия

Из лат. uraemia «уремия», далее из ur- + -aemia;
* первая часть — из др.-греч. οὖρον (oûron) «моча», далее от праиндоевр. *h₂wers- «(о дожде) идти, лить; капать» (ср. лат. ūrīna);
* вторая часть — из др.-греч. αἷμα (αἵματος) «кровь», из праиндоевр. *sai-. Медицинский термин введен в оборот в 1840 году


фармакология

фармакология


фармацевтика

фармацевтика (аналогично русскому слову)


фосфоресценция

физ. фосфоресценция

фосфоресценция


хромолитография

полигр. хромолитография

хромолитография


хромосфера

астрон. хромосфера


хронология

Из лат. chronologia, далее из chrono- + -logia;
* первая часть — из др.-греч. χρόνος «время», далее из неустановленной формы;
* вторая часть — из др.-греч. λογία «сбор пожертвований, подаяний» от др.-греч. λέγω «говорю; сообщаю; рассказываю»; родств. λόγος «слово; речь; разум; мнение; учение»; восходит к праиндоевр. *leg- «собирать, подбирать, выбирать слова (при составлении речи) > говорить, тщательно выбирая слова». В ряде языков народов бывшего СССР термин заимствован из русского.


цинкография

полигр. цинкография


шизофрения

От нем. Schizophrenie «шизофрения», далее из др.-греч. σχίζω «расщеплять, раскалывать», далее из праиндоевр. *skeid- «раскалывать, разделять», + др.-греч. φρήν «грудь, сердце, душа; ум, мышление», далее из праиндоевр. *gwhren- «диафрагма; соображение, мышление».

психиатр. шизофрения (аналогично русскому слову)

шизофрения (аналогично русскому слову)


шрапнель

воен. шрапнель


эклиптика

астрон. эклиптика


эпиграмма

филол. эпиграмма


эпидемиология

мед. эпидемиология

эпидемиология


эпизоотия

вет. эпизоотия


эпилепсия

мед. эпилепсия


эпистемология

филос. эпистемология

эпистемология


этнография

этнография (аналогично русскому слову)


эякуляция

физиол. эякуляция (аналогично русскому слову)

эякуляция (аналогично русскому слову)


айран

айран (nominative singular)
айрандар (nominative plural)
айрандың (singular)
айрандарҙың (plural)
айранға (dative singular)
айрандарға (dative plural)
айранды (accusative singular)
айрандарҙы (accusative plural)
айранда (singular)
айрандарҙа (plural)
айрандан (singular)
айрандарҙан (plural)

кулин. айран (аналогично русскому слову)

айран (аналогично русскому слову)


альбумин

биохим. альбумин


ампир

архит., искусств. ампир


анализатор

техн. анализатор


анахронизм

От лат. anachronismus, из др.-греч. ἀναχρονισμός, от ἀναχρονίζω «обращаясь к неправильному времени», из ἀνά «вверху, вверх, обратно» + χρόνος «время», далее из неустановленной формы.

книжн. анахронизм


ангидрид

хим. ангидрид


ангидрит

минер. ангидрит


анимизм

религ. анимизм


антисемитизм

антисемитизм


антициклон

метеорол. антициклон


астат

хим. химический элемент с атомным номером 85, обозначается химическим символом At, астат (аналогично русскому слову)


базальт

минер. базальт


барельеф

искусств. барельеф


барий

От лат. barium «барий», далее из др.-греч. βαρύς «тяжёлый; низкий, глухой», из праиндоевр. *gʷrw-, *gru- «тяжёлый».


барограф

От др.-греч. βαρύς «тяжёлый; низкий, глухой», из праиндоевр. *gʷrw-, *gru- «тяжёлый» + γράφω «пишу; рисую; описываю», далее из праиндоевр. *gerbh- «царапать» (ср.: русск. жребий, латышск. gripsta «царапина», др.-в.-нем. kerban «вырезать», нем. Kerbe «насечка», англ. carve «вырезать», др.-греч. γράφω «писать»)..


бензол

хим. бензол, бензен

бензол, бензен


биом

биол. биом (аналогично русскому слову)

биом (аналогично русскому слову)


биосинтез

биохим. биосинтез


блюминг

От англ. blooming «блюминг», далее из bloom «блюм, крица», из др.-англ. bloma, далее от неустановленной формы; сходство с англ. bloom «цвет, цветение» (из прагерм. *blomon) обычно считается случайным.

блюминг (аналогично русскому слову)


брезент

Происходит от нидерл. presenning «брезент», далее из франц. préceinte, далее из лат. praecinctus «ограда; одежда, платье», далее из praecingere «опоясывать», далее из prae- «перед» (восходит к праиндоевр. *prai-) + cingere «опоясывать, обхватывать», далее из праиндоевр. *kenk- «окружать».

брезент (аналогично русскому слову)


вазелин

От англ. vaseline, далее из нем. Wasser «вода» + др.-греч. έλαιον «масло»

вазелин (аналогично русскому слову)


виадук

архит. виадук (аналогично русскому слову)

виадук (аналогично русскому слову)


витраж

Из франц. vitrage (с 1611 г.) «оконные стёкла; застекление», далее из vitre «стекло», далее от лат. vitrum «стекло». Использованы материалы проекта TLF-Étym.

витраж (аналогично русскому слову)


вольвокс

биол. вольвокс


вольтметр

Происходит от вольт + метр. Первая часть — от итал. Volta «Вольта» (фамилия итальянского физика и изобретателя). Вторая часть — из др.-греч. metrum «мера», далее из др.-греч. μέτρον «мера», далее из праиндоевр. *meh₁- «мерять».

вольтметр (аналогично русскому слову)


вольфрам

хим. вольфрам (аналогично русскому слову)

вольфрам (аналогично русскому слову)


выпрямитель

техн. выпрямитель


гадолиний

хим. гадолиний


газогенератор

техн. газогенератор

газогенератор


газон

От франц. gazon «дёрн,газон», далее из франкск. *waso.

газон (аналогично русскому слову)


гамбит

шахм. гамбит


гексаэдр

геометр. шестигранник, гексаэдр

шестигранник, гексаэдр


гелиоцентризм

астрон. гелиоцентризм

гелиоцентризм


гемоглобин

Из франц. hémoglobine, далее из
др.-греч. αίμα «кровь» + лат. globus «шар».

биохим. гемоглобин


генералитет

воен. генералитет


гипноз

От др.-греч. ὕπνος «сон», далее из праиндоевр. *swep- «спать».


гипоталамус

анат. гипоталамус (аналогично русскому слову)

гипоталамус (аналогично русскому слову)


гипофиз

анат. гипофиз (аналогично русскому слову), питуитарная железа


гольмий

хим. гольмий


горельеф

искусств. горельеф


граммофон

Из англ. gramophone «грамофон» (торговая марка фирмы Gramophone Company), далее из gramo- + -phone;
* первая часть — из др.-греч. γραμμή «черта, линия, грамота», из γράφω «пишу; рисую; описываю», далее из праиндоевр. *gerbh- «царапать» (ср.: русск. жребий, латышск. gripsta «царапина», др.-в.-нем. kerban «вырезать», нем. Kerbe «насечка», англ. carve «вырезать», др.-греч. γράφω «писать»).;
* вторая часть — из др.-греч. φωνή «голос, звук», далее из праиндоевр. *bha- «говорить; сказать».


гудрон

Происходит от франц. goudron «гудрон; дёготь; смола», из ст.-франц. catran, далее из арабск. قطران (qaṭrān) «смола, асфальт».

хим. гудрон (аналогично русскому слову)

гудрон (аналогично русскому слову)


декстрин

хим. декстрин


демпинг

экон. демпинг


дентин

Из русск. дентин, далее из франц. dentine «дентин», далее из dent «зуб», далее из лат. dens (dentis) «зуб», далее из праиндоевр. *(e)dont- «зуб».

анат., стомат. дентин


диатез

От др.-греч. διάθεσις «представление; расположение; предрасположенность», далее из διά «через; раздельно» + θέσις «размещение, предложение», от гл. τίθημι «класть, ставить» (восходит к праиндоевр. *dhē- «класть, ставить»). В ряде европейских языков слово заимств. через лат. diathesis.


дивиденд

экон. дивиденд


дрейф

морск. дрейф


дюралюминий

От нем. Duralumin «дюралюмин, дюралюминий», далее из собств. Düren «Дюрен» (название города, в котором работал изобретатель сплава Альфред Вильм; вероятно, обыгрывалось также созвучие с лат. durus «жёсткий, суровый») + Aluminium «алюминий».

дюралюминий, дюраль


ер

ер (nominative singular)
ерҙәр (nominative plural)
ерҙең (singular)
ерҙәрҙең (plural)
ергә (dative singular)
ерҙәргә (dative plural)
ерҙе (accusative singular)
ерҙәрҙе (accusative plural)
ерҙә (singular)
ерҙәрҙә (plural)
ерҙән (singular)
ерҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

Ер

Ближайшее родство

имена собственные

ерле

Ближайшее родство

прилагательные

ерләү

Ближайшее родство

земля (земной); край

Шағир үҙе башҡалала йәшәһә лә, күңеле тыуған ерендә ҡала.

Хотя поэт и живёт в столице, (его) душа остаётся в родномкраю.

Көнө етер, ергә яңы пәйғәмбәр килер.

Придёт день, когда новый пророк придёт наземлю.

земля, почва, грунт

земли, участок земли (земляной; земельный)

Ауылда биш сутый ере бар.

(У неё/него) в деревне есть пять сотокземли.

ер реформаһы

земельная реформа

место; местность

аулаҡ ер

уединённоеместо

ауыл ере.

сельскаяместность.

страна, сторона

Сит ер.

Чужаястрана (=чужбина).

Тыуған ер.

Роднаястрана (=родина).

расстояние, промежуток

место, участок чего-либо

ауыртҡан ер

больноеместо


зороастризм

религ. зороастризм (аналогично русскому слову)

зороастризм (аналогично русскому слову)


изоморфизм

хим. изоморфизм


иммунитет

биол. иммунитет


импрессионизм

искусств. импрессионизм

импрессионизм


ингредиент

От лат. ingrediens (ingredientem) «входящий», прич. наст. от гл. ingredi «вступать, входить», далее из in- «в» + gradī «шагать, ступать, продвигаться» (восходит к праиндоевр. *ghredh- «идти»).

ингредиент (аналогично русскому слову)


индий

Из лат. indium «индий», из indigo «индиго», далее из вероятно, от нем. Indigо или исп. indigo от лат. indicum, греч. ἰνδικόν . Название химического элемента дано его первооткрывателями, Фердинандом Райхом и Теодором Рихтером, в 1863 г., по названию синего красителя индиго, в связи с наличием яркой синей линии в спектре металла.


инсулин

биохим. инсулин


инсульт

мед. инсульт


интеграл

матем. интеграл


казеин

биохим. казеин


камертон

Из нем. Kammerton «камертон», далее из Kammer- + -ton;
* первая часть — из лат. camera (camara) «сводчатый потолок», из др.-греч. καμάρα «свод»; восходит к праиндоевр. *kam- «изгибать(ся)».;
* вторая часть — из др.-греч. τόνος «натяжение; тон», от τείνω «натягиваю» (восходит к праиндоевр. *tenw-).

муз. камертон


камуфлет

воен. камуфлет


каолин

От франц. kaolin «особый вид глины», из кит. 高陵 (пиньинь: gāolíng) — тж., восходящего к топониму Kao-ling, где издавна добывали для изготовления фарфора каолин (Kao-ling — сложение 高 (kao) «высокий» и 岭 (ling) «холм, гора»).

минер. каолин


капилляр

физ. капилляр (аналогично русскому слову)

капилляр (аналогично русскому слову)


капрон

капрон (аналогично русскому слову)


карантин

мед. карантин


карбюратор

техн. карбюратор


каротин

биохим. каротин


катаболизм

биохим. катаболизм


катализ

хим. катализ


килобайт

информ. килобайт


кимберлит

геол. кимберлит


классицизм

искусств. классицизм


конденсатор

техн. конденсатор


контрапункт

муз. контрапункт


косинус

матем. косинус


котангенс

матем. котангенс


крекинг

хим. крекинг


креозот

От нем. Kreosot «креозот», далее из др.-греч. κρέας «мясо», далее из праиндоевр. *krew- «сырое мясо; свежая кровь», + др.-греч. σωτήρ «спаситель», далее из σόω «спасать, избавлять от гибели, сохранять», далее из праиндоевр. *tew- «заботиться, спасать».

хим. креозот (аналогично русскому слову)

креозот (аналогично русскому слову)


кретинизм

мед. кретинизм


кронглас

спец. кронглас


курсор

комп. курсор


ламаизм

религ. ламаизм


ларингит

мед. ларингит (аналогично русскому слову)

ларингит (аналогично русскому слову)


левкой

ботан. левкой


легион

истор. легион


лейкоцит

Из франц. leucocyte «лейкоцит», далее из leuco- + -cyte;
* первая часть — из др.-греч. λευκός «светлый, белый», далее из праиндоевр. *leuk- «свет»;
* вторая часть — из др.-греч. cyta, далее из др.-греч. κύτος «полость; сосуд», далее из праиндоевр. *(s)kew- «покрывать, скрывать».

физиол. лейкоцит


лизол

Из нем. Lysol «лизол» (торговая марка), из Lys- + -ol; первая часть — из др.-греч. λύω «растворять», далее из праиндоевр. *lewh- «освобождать, отделять»; вторая часть — из лат. oleum «оливковое масло», далее из др.-греч. ἔλαιον «оливковое масло», далее из ἐλαία «олива», далее из прагреч. *elaíwā.


максимализм

Из русск. максимализм, далее из франц. maximalisme, далее из лат. maximum «чрезвычайно сильно», далее из maximus «наибольший», превосх. от magnus «большой, крупный», из праиндоевр. *meg- «большой, великий»


маргарин

Происходит от франц. margarine «маргарин», из margarique «маргариновый» (применительно к кислоте), из др.-греч. μαργαρίτης (μάργαρον) «жемчужина», далее из неустановленной формы; предположит. из одного из восточных языков. Французский термин margarique изобретен в начале XIX в. для обозначения «жемчужных» отложений жирных кислот. В середине XIX в. появился термин margarine для обозначения вновь созданного пищевого продукта.

кулин. маргарин (аналогично русскому слову)

маргарин (аналогично русскому слову)


материализм

филос. материализм


менингит

мед. менингит


меридиан

геогр. меридиан


метаболизм

биол. метаболизм


метастаз

От др.-греч. μετάστασις «перемещение; изменение», далее из μετά (варианты μετ-, μέθ-) «между, среди; после» + στάσις «расстановка, устанавливание», от ἵστημι «ставить, расставлять; возводить; стоять» (из праиндоевр. *sta- «стоять; ставить»). В ряде европейских языков слово заимств. через лат. metastasis.

мед. метастаз


метеорит

астрон. метеорит (аналогично русскому слову)

метеорит (аналогично русскому слову)


микроклимат

метеорол. микроклимат (аналогично русскому слову)

микроклимат (аналогично русскому слову)


миокард

анат. миокард


мистицизм

филос. мистицизм


молибден

хим. молибден


монотеизм

монотеизм (аналогично русскому слову)


мутаген

биол. мутаген


никотин

От франц. nicotine «никотин», далее из собств. Nicot, по имени Жана Нико — посла Франции при португальском дворе, который в 1560 г. первым доставил во Францию табак.

никотин (аналогично русскому слову)


октан

хим. октан (аналогично русскому слову)

октан (аналогично русскому слову)


октаэдр

геометр. октаэдр


оливин

минер. оливин


оппортунизм

полит. оппортунизм


отит

отит (nominative singular)
отиттар (nominative plural)
отиттың (singular)
отиттарҙың (plural)
отитҡа (dative singular)
отиттарға (dative plural)
отитты (accusative singular)
отиттарҙы (accusative plural)
отитта (singular)
отиттарҙа (plural)
отиттан (singular)
отиттарҙан (plural)

Из русск. отит, далее из др.-греч. οὖς (род. п. ὠτός), восходит к праиндоевр. *h₂ews- «ухо» + -ίτης (суффикс существительных мужского рода, обознач. принадлежность к чему-либо, происхождение от чего-либо).

мед. отит (аналогично русскому слову)

отит (аналогично русскому слову)


палеозой

От др.-греч. παλαιός «древний, старый»; родств. πάλιν «назад; опять, снова», далее из праиндоевр. *kwel- «двигаться вокруг, гнать (стадо)» (ср. праслав. *kolo и русск. колесо, прагерм. *xwil-a-n и англ. wheel, балт. *kel-a- n, лат. colus) + ζωή «жизнь», далее из праиндоевр. *gwei-/*gʷei(w)o- «жить». Научный термин введен в обиход в 1838 г.

геол. палеозой


палеолит

От др.-греч. παλαιός «древний, старый»; родств. πάλιν «назад; опять, снова», далее из праиндоевр. *kwel- «двигаться вокруг, гнать (стадо)» (ср. праслав. *kolo и русск. колесо, прагерм. *xwil-a-n и англ. wheel, балт. *kel-a- n, лат. colus) + λίθος «камень», далее из неустановленной формы.

геол. палеолит


параллелепипед

геометр. параллелепипед

параллелепипед


параллелограмм

геометр. параллелограмм

параллелограмм


пирит

минер. пирит


планетарий

От лат. planetarius «звездочёт, астролог», от planetae «планеты», далее из др.-греч. πλανήτης «блуждающий», далее из πλανάω «блуждать, скитаться», далее из неустановленной формы.


пластырь

мед. пластырь


плутоний

хим. плутоний (аналогично русскому слову)

плутоний (аналогично русскому слову)


пляж

Происходит от франц. plage (ст.-франц. plaje) «пляж», далее из итал. piaggia, далее от лат. plaga «страна, область», далее из праиндоевр. *pelag-, *pele-, *ple-t- (-th-), *plā-k- «широкий, ровный, плоский».

пляж (аналогично русскому слову)


полиамид

хим. полиамид


поплин

От франц. popeline «поплин», далее из стар. papeline; предположительно восходит к лат. papalis «папский», далее из papa «папа», далее из др.-греч. παπᾶς «папа, (святой) отец», далее из πάππας «папа, отец», далее из детской речи; ср.: греч., гомер. πάππα – то же (Одиссея 6, 57), πάπας ̇ πατρὸς ὑποκόρισμα (Гесихий), πάππος «дед», лат. pāpa, pappa «отец».

текст. поплин (аналогично русскому слову)

поплин (аналогично русскому слову)


постамент

постамент; пьедестал


прометий

хим. прометий


пропан

хим. пропан (аналогично русскому слову)

пропан (аналогично русскому слову)


реактор

От лат. reactor «тот, кто реагирует», от гл. reagere, далее из re- «обратно; опять, снова; против», далее из неустановленной формы + agere «приводить в движение, гнать» (восходит к праиндоевр. *ag- «гнать, двигать»).


реостат

техн. реостат


репертуар

репертуар (аналогично русскому слову)


романтизм

искусств. романтизм (аналогично русскому слову)

романтизм (аналогично русскому слову)


роялизм

полит. роялизм


саботаж

саботаж (аналогично русскому слову)


сарказм

Из др.-греч. σαρκασμός, далее из σαρκάζω «разрывать мясо», далее от σάρξ «мясо, плоть». В ряде европейских языков слово заимств. через лат. sarcasmus.


сенсуализм

филос. сенсуализм


силикоз

мед. силикоз


силлогизм

филос. силлогизм


симбиоз

биол. симбиоз (аналогично русскому слову)

симбиоз (аналогично русскому слову)


символизм

искусств. символизм


синтаксис

Происходит от др.-греч. σύνταξις «синтаксис», далее из σύν (вариант: σύμ; первоначально ξύν) «с, вместе, совместно» + τάξις «построение, расположение», далее из τάσσω «строить, располагать», из праиндоевр. *tag-.

лингв. синтаксис (аналогично русскому слову)

синтаксис (аналогично русскому слову)


скетч

От англ. sketch «набросок», далее из нидерл. schets или ниж.-нем. skizze, далее из итал. schizzo «брызганье; набросок», далее из schizzare «брызгать; зарисовывать», далее из неустановленной формы.

театр. скетч


спектакль

Происходит от лат. spectaculum «вид, зрелище», далее из spectāre «смотреть; глядеть, рассматривать», усилит. к specere «смотреть, глядеть», из праиндоевр. *spek- «глядеть».

спектакль (аналогично русскому слову)


сталагмит

геол. сталагмит (аналогично русскому слову)

сталагмит (аналогично русскому слову)


сталактит

спелеол. сталактит


стетоскоп

мед. стетоскоп


стратостат

авиац. стратостат


стрихнин

хим. стрихнин


стронций

От лат. strontium «стронций», далее из англ. Strontian «Стронтиан» (топоним), из гэльск. Sròn an t-Sìthein (название местности в Шотландии, где впервые были обнаружены залежи стронция).

хим. стронций


суффикс

лингв. суффикс (аналогично русскому слову)

суффикс (аналогично русскому слову)


тальк

минер. тальк (аналогично русскому слову)

тальк (аналогично русскому слову)


тампон

От франц. tampon «пробка, затычка», далее из tapon «затычка», далее из др.-франкск. *tappo, из прагерм. *tappon, от которой в числе прочего произошли: др.-англ. tæppa и англ. tap, ср.-нидерл. tappe и нидерл. tap, др.-в.-нем. zapfo, нем. Zapfe; далее из неустановленной формы.


телекс

От англ. telex «телекс», из англ. tele- «теле-» (в составе термина teleprinter «телетайп») + англ. exchange «обмен». Англ. термин появился в 1930-х.

телекс (аналогично русскому слову)


теллур

хим. теллур (аналогично русскому слову)

теллур (аналогично русскому слову)


технеций

хим. технеций


тир

тир (nominative singular)
тирҙең (singular)
тиргә (dative singular)
тирҙе (accusative singular)
тирҙә (singular)
тирҙән (singular)

Происходит от др.-тюрк. ter, восходит к пратюркск. *dẹr «пот».

пот, испарина (потовой)

тиргә батыу

потеть, обливатьсяпо́том

эре тир бөрсөктәре

крупные каплипота

перен. пот, испарина (влажный налёт на предметах)


тир

тир (nominative singular)
тирҙар (nominative plural)
тирҙың (singular)
тирҙарҙың (plural)
тирға (dative singular)
тирҙарға (dative plural)
тирҙы (accusative singular)
тирҙарҙы (accusative plural)
тирҙа (singular)
тирҙарҙа (plural)
тирҙан (singular)
тирҙарҙан (plural)

Из русск. тир, далее из франц. tir «стрельба; место для стрельбы, стрельбище», от гл. tirer «тянуть, натягивать (лук), отсюда — стрелять».

тир (сооружение для стрельбы)

тирҙа атыу

стрелять в тире

1990 йылда бәләкәй һәм ҙур залы, тиры һәм стадионы булған спорт комплексы файҙаланыуға тапшырыла.

В 1990 году сдан в эксплуатацию спортивный комплекс, состоящий из малого и большого спортивных залов,тира и стадиона.


тол

тол (nominative singular)
толдар (nominative plural)
толдоң (singular)
толдарҙың (plural)
толға (dative singular)
толдарға (dative plural)
толдо (accusative singular)
толдарҙы (accusative plural)
толда (singular)
толдарҙа (plural)
толдан (singular)
толдарҙан (plural)

восходит к пратюркск. *dul(k) «вдова, вдовец».

адъектив. вдовый, вдовствующий

вдовый, вдовствующий

Тол ҡатын.

Тол ир.

Утыҙ йәшендә ике бала менән тол ҡалған.

(Она) осталасьвдовой в тридцать с двумя детьми.


тол

Аналогично русск. тол.

тол (аналогично русскому слову) (толовый)

тол шашкаһы

толовая шашка

тол һалыу


торий

хим. химический элемент с атомным номером 90, обозначается химическим символом Th, торий


турник

спорт. турник; перекладина

турник; перекладина


ультразвук

Происходит от ??

физ. ультразвук


фагоцит

фагоцит (nominative singular)
фагоциттар (nominative plural)
фагоциттың (singular)
фагоциттарҙың (plural)
фагоцитҡа (dative singular)
фагоциттарға (dative plural)
фагоцитты (accusative singular)
фагоциттарҙы (accusative plural)
фагоцитта (singular)
фагоциттарҙа (plural)
фагоциттан (singular)
фагоциттарҙан (plural)

Из русск. фагоцит, далее из др.-греч. φάγος «пожиратель; любитель поесть», далее из φαγεῖν «есть, пожирать», далее из праиндоевр. *bhag-. + κύτος «выпуклость, сосуд» (восходит к праиндоевр. *ku-ti-).

цитол. фагоцит (аналогично русскому слову)

фагоцит (аналогично русскому слову)


фатализм

книжн. фатализм


федерализм

полит. федерализм


фитин

биохим. фитин


флагшток

Из нидерл. vlagstok «флагшток», далее из vlag «флаг» + stok «шест».


флюгер

флюгер (nominative singular)
флюгерҙар (nominative plural)
флюгерҙың (singular)
флюгерҙарҙың (plural)
флюгерға (dative singular)
флюгерҙарға (dative plural)
флюгерҙы (accusative singular)
флюгерҙарҙы (accusative plural)
флюгерҙа (singular)
флюгерҙарҙа (plural)
флюгерҙан (singular)
флюгерҙарҙан (plural)

Из русск. флюгер, далее из ??

флюгер (метеорологический прибор)

перен. флюгер (о человеке)

флюгер (о человеке)


фокстрот

Из англ. foxtrot (fox-trot) «фокстрот», из fox «лиса» + trot «быстрый шаг, рысь». В значении «рысь» — с 1872 г.; в значении «танец» — с 1914 г.


фотометр

физ. фотометр


фундаментализм

фундаментализм


хинин

Из русск. хинин, далее от франц. quinine «хинин», далее из кечуа kina «кора хинного дерева».

хим., фарм. хинин, хина


холецистит

мед. холецистит


централизм

полит. централизм


чертёж

чертёж (аналогично русскому слову)


числитель

матем. числитель


шалфей

ботан. шалфей (аналогично русскому слову) (Salvia)


шевиот

От англ. cheviot «шевиот», от собств. Cheviot «Чевиот» (гора в Великобритании), далее из неустановленной формы.

текст. шевиот


электролиз

хим. электролиз


электролит

физ. электролит


эллипс

геометр. эллипс


эллипсоид

геометр. эллипсоид


эндоскоп

мед. эндоскоп


эпос

Происходит от др.-греч. ἔπος «слово; весть», из праиндоевр. *wekw- «говорить».

эпос (аналогично русскому слову)


эритроцит

биол. эритроцит (аналогично русскому слову)

эритроцит (аналогично русскому слову)


этан

Из лат. ethanum, далее из eth- + -anum;
* первая часть — из нем. Ethyl «этил», далее из Eth- (от Ether) + -yl;
* первая часть — из др.-греч. αἰθήρ «эфир, горний воздух, т. е. верхние слои воздуха», из праиндоевр. *aidh- «гореть»;
* вторая часть — из др.-греч. ὕλη «древесина, материал», далее из неустановленной формы (сравнивают с праиндоевр. *swel- «гора, холм; конëк крыши»);
* вторая часть — из -ā- + -nus.

хим. этан (аналогично русскому слову)

этан (аналогично русскому слову)


этилен

хим. этилен, этен

этилен, этен


ял

ял (nominative singular)
ялдар (nominative plural)
ялдың (singular)
ялдарҙың (plural)
ялға (dative singular)
ялдарға (dative plural)
ялды (accusative singular)
ялдарҙы (accusative plural)
ялда (singular)
ялдарҙа (plural)
ялдан (singular)
ялдарҙан (plural)

Происходит от ??

отдых; перерыв

төшкө ял

обеденный перерыв

Совет осоронда "бөйөк төҙөлөшкә" киткән яҡташтарыбыҙ бөгөнгө көндә хаҡлы ялға тыуған ауылдарына күпләп ҡайта.

Многие наши земляки, уехавшие в советское время на "великие стройки", в наше время возвращаются на заслуженный отдых (на пенсию) в родные деревни.

выходной день

ял көнө

выходной день

адъектив. выходной, отпускной

выходной, отпускной


ял

Общетюркское; др.-тюрк. *jal «грива, загривок».

Малай бейәнең ялына йәбеште лә "на-на" тип ҡыуалай башланы.

Мальчик вцепился в гриву и стал (её) понукать.


ял

Впервые засвидетельствовано в средневековых тюркских: ср.уйг., арм.-кыпч., чаг. *jal «наём, наёмная работа; плата за работу». Широко представлено в современных кыпчакских.

ялсы

Ближайшее родство

существительные

яллау

Ближайшее родство

ялланыу

Ближайшее родство

плата, вознаграждение (за услуги, работу)


антрополог

антрополог (аналогично русскому слову)


археолог

археолог (аналогично русскому слову)


бальнеолог

мед. бальнеолог


банкрот

фин. банкрот


баталист

искусств. баталист


виолончелист

виолончелист


гинеколог

гинеколог (nominative singular)
гинекологтар (nominative plural)
гинекологтың (singular)
гинекологтарҙың (plural)
гинекологҡа (dative singular)
гинекологтарға (dative plural)
гинекологты (accusative singular)
гинекологтарҙы (accusative plural)
гинекологта (singular)
гинекологтарҙа (plural)
гинекологтан (singular)
гинекологтарҙан (plural)

мед. гинеколог (аналогично русскому слову)

гинеколог (аналогично русскому слову)


дельфин

Происходит от др.-греч. δελφίς (δελφῖνος) «дельфин», далее из δελφύς «матка», далее из праиндоевр. *gwelbh-. В ряде европейских языков слово заимств. через лат. delphinus.

зоол. дельфин (аналогично русскому слову)

дельфин (аналогично русскому слову)


диспетчер

Происходит от ??


ибис

Из др.-греч. ἶβις «ибис», далее из егип. hbjh-b-y-G26.

орнитол. ибис (аналогично русскому слову)

ибис (аналогично русскому слову)


идеалист

филос. идеалист


имам

имам (nominative singular)
имамдар (nominative plural)
имамдың (singular)
имамдарҙың (plural)
имамға (dative singular)
имамдарға (dative plural)
имамды (accusative singular)
имамдарҙы (accusative plural)
имамда (singular)
имамдарҙа (plural)
имамдан (singular)
имамдарҙан (plural)

Происходит от арабск. إِمَام (imām) «ведущий», далее из корня ء م م (ʾ-m-m) «вести».

религ. имам (аналогично русскому слову)

имам (аналогично русскому слову)


индивидуалист

индивидуалист


ихтиозавр

палеонт. ихтиозавр


кальмар

От франц. calmar «кальмар», далее из итал. calamaro «кальмар», далее из лат. calamarius «тростниковый, камышовый; перьевой», далее из calamus «камыш, тростник; дудка, свирель», далее из др.-греч. κάλαμος «тростник», далее из праиндоевр. *kalam- «соломина».

зоол. кальмар (аналогично русскому слову)

кальмар (аналогично русскому слову)


капрал

воен. капрал


кондотьер

истор. кондотьер


материалист

филос. материалист


остеопороз

мед. остеопороз


пациент

мед. пациент


плебей

истор. плебей


протестант

религ. протестант (аналогично русскому слову)

протестант (аналогично русскому слову)


роялист

Из франц. royaliste «роялист, роялистский», далее из royal «королевский», далее из лат. regalis «царский, царственный», далее из rex «царь, повелитель, владыка», далее из праиндоевр. *reg- «править, предводительствовать».

полит. роялист


танкист

воен. танкист


тапир

От тупи tapiira «тапир», далее из ??.

зоол. тапир (аналогично русскому слову) (Tapirus)


тат

тат (nominative singular)
таттар (nominative plural)
таттың (singular)
таттарҙың (plural)
татҡа (dative singular)
таттарға (dative plural)
татты (accusative singular)
таттарҙы (accusative plural)
татта (singular)
таттарҙа (plural)
таттан (singular)
таттарҙан (plural)

Общетюркское; восходит к пратюркск. *dāt «вкус; сладкий, вкусный». Ср. азерб. dad, туркм. dat, узб. tot.

сладость, сладкий вкус

вкус (вкусный)


тат

Происходит от ??

адъектив. татский


трубадур

истор. трубадур


фабрикант

фабрикант (аналогично русскому слову)


фальсификатор

От лат. falsificator «подделыватель», далее из falsificare, далее из falsificus «лживый», далее из falsus «ложный, неверный», из fallere «вводить в заблуждение, обманывать» (дальнейшая этимология неясна) , + facere «делать, производить» (восходит к праиндоевр. *dhe- «девать, делать»).

фальсификатор


федералист

полит. федералист


фельдмаршал

воен. фельдмаршал


фехтовальщик

фехтовальщик


шайтан

шайтан (nominative singular)
шайтандың (singular)
шайтанға (dative singular)
шайтанды (accusative singular)
шайтанда (singular)
шайтандан (singular)

Происходит от арабск. شيطان šayṭān «Сатана, Иблис».

религ. (также перен.) чёрт, бес, дьявол, шайтан (чёртов, чертовский, бесовский, дьявольский)

(также ) чёрт, бес, дьявол, шайтан (чёртов, чертовский, бесовский, дьявольский)

Шайтан ут менән төтөндән яралған.

Шайтан сотворён из огня и дыма.

шайтан алғыры!

чёрт возьми!, чёрт побери!


эквилибрист

От франц. équilibriste «эквилибрист», далее из équilibre «равновесие», далее из лат. aequilibrium «равновесие», далее из aequus «ровный, плоский», далее от праиндоевр. *aikʷ- «ровный» (ср.: лит. aikšte «площадь», лат. aequus «равный») + libra «весы; либра, фунт», из средиземноморск. *lithra- «весы».

эквилибрист (аналогично русскому слову)


эрцгерцог

истор. эрцгерцог


контральто

муз. контральто


черчение

черчение (аналогично русскому слову)


актиний

хим. актиний


гидравлика

физ. гидравлика


графит

графит (аналогично русскому слову)


парафраз

От др.-греч. παράφρασις «пересказ», далее из παρά «возле, рядом» + φράσις «ораторский оборот», далее из φράζω «выражаю мысль, говорю», далее из неустановленной формы. В ряде европейских языков слово заимств. через лат. paraphrasis.

парафраз, парафраза


парафраза

парафраз, парафраза


треска

Происходит от неустановленной формы. По одной гипотезе, связано с треск и треска́ в знач. «щепка, заноза»; по другой — родств. германским словам, обозначающим этот вид рыбы (ср.: датск., норв., шведск. torsk, исл. þorskaætt, нем. Dorsch). Следует отклонить по фонетическим соображениям мысль о заимств. славянских слов из герм. Использованы данные словаря М. Фасмера. См. Список литературы.

ихтиол. треска (аналогично русскому слову) (Gadus morhua L.)


фортепьяно

муз. фортепиано (фортепьяно)

фортепиано (фортепьяно)


чума

мед. чума (аналогично русскому слову)

чума (аналогично русскому слову)


аят

аят (nominative singular)
аяттар (nominative plural)
аяттың (singular)
аяттарҙың (plural)
аятҡа (dative singular)
аяттарға (dative plural)
аятты (accusative singular)
аяттарҙы (accusative plural)
аятта (singular)
аяттарҙа (plural)
аяттан (singular)
аяттарҙан (plural)

Происходит от араб. آية (ʾāyat) ‘знак, знамение; чудо’.

религ. аят (аналогично русскому слову)

аят (аналогично русскому слову)

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.

Первые 12аятов суры Йа Син.


йола

йола (nominative singular)
йолалар (nominative plural)
йоланың (singular)
йолаларҙың (plural)
йолаға (dative singular)
йолаларға (dative plural)
йоланы (accusative singular)
йолаларҙы (accusative plural)
йолала (singular)
йолаларҙа (plural)
йоланан (singular)
йолаларҙан (plural)

Общетюркское; др.тюрк. *jula «обычай».

йоласы

Ближайшее родство

существительные

обычай, обряд

Ата-бабалар йолаһы.

Обычай предков.

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

Пообычаю, первое слово предоставили самому уважаемому гостю.

Аҡмулла көндәре, йолаға ярашлы, Ҡаҙағстанда башланып, мәғрифәтсенең тыуған төйәгендә тамамлана.

Дни Акмуллы потрадиции начинаются в Казахстане и завершаются в родных местах просветителя.

адъектив. обрядовый

Йола йырҙары.

Обрядовые песни.


каса

каса (nominative singular)
касалар (nominative plural)
касаның (singular)
касаларҙың (plural)
касаға (dative singular)
касаларға (dative plural)
касаны (accusative singular)
касаларҙы (accusative plural)
касала (singular)
касаларҙа (plural)
касанан (singular)
касаларҙан (plural)

Из перс. کاسه (kâse).


тин

Происходит от пратюркск. *dEgiŋ «белка». В качестве денежной единицы выступала беличья шкура. Дублет — башк. тейен. Когнаты: тат. тиен «копейка», казахск. тиын «копейка», кирг. тыйын «копейка», узб. tiyin «денежная единица Узбекистана».


Гватемала

Из исп. Guatemala «Гватемала», далее из науатль cuauhtemallan «много деревьев».


апай

апай (nominative singular)
апайҙар (nominative plural)
апайҙың (singular)
апайҙарҙың (plural)
апайға (dative singular)
апайҙарға (dative plural)
апайҙы (accusative singular)
апайҙарҙы (accusative plural)
апайҙа (singular)
апайҙарҙа (plural)
апайҙан (singular)
апайҙарҙан (plural)

Происходит от пратюрк. *apa «мать, старшая сестра, тётя».

старшая сестра

тётя (младшая сестра отца или матери)

тётя (вежливое обращение к женщине, старшей по возрасту)


атай

атай (nominative singular)
атайҙар (nominative plural)
атайҙың (singular)
атайҙарҙың (plural)
атайға (dative singular)
атайҙарға (dative plural)
атайҙы (accusative singular)
атайҙарҙы (accusative plural)
атайҙа (singular)
атайҙарҙа (plural)
атайҙан (singular)
атайҙарҙан (plural)

Происходит от др.-тюркск. ata «отец».

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

Увидев адрес на конверте, я тут же узнал почеркотца.

отец, папа (как обращение)


трансформатор

эл.-техн. трансформатор

трансформатор


Тибет

Тибет (nominative singular)
Тибеттың (singular)
Тибетҡа (dative singular)
Тибетты (accusative singular)
Тибетта (singular)
Тибеттан (singular)

Из русск. Тибет.

Тибет (аналогично русскому слову)

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте.

ПравительствоТибета в изгнании.


утын

утын (nominative singular)
утындың (singular)
утынға (dative singular)
утынды (accusative singular)
утында (singular)
утындан (singular)

Общетюркское.

утынлыҡ

Ближайшее родство

существительные

дрова (дровяной)

Ҡыш сығырлыҡ утын.

Запасдров на зиму.

Сей утын насар яна.

Сырыедрова плохо горят.

Ҡоро утын аралаш сей утын да яна.

Вместе с сухимидровами горят и сырые дрова.

Ҡышҡылыҡ утынды малайҙарым өс көндә ярып бөтөрҙө.

Мои сыновья за три дня накололидров на зиму.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

Дров нужно немного, будет достаточно, если повалишь три-четыре дерева.


бәрәкәт

бәрәкәт (nominative singular)
бәрәкәттең (singular)
бәрәкәткә (dative singular)
бәрәкәтте (accusative singular)
бәрәкәттә (singular)
бәрәкәттән (singular)

От араб. بركة (bārāka(t)) ‘благословение’.

благословение, благодать

Йортҡа бәрәкәт!

Благословление (этому) дому!.

обилие, изобилие


аң

аң (nominative singular)
аңдың (singular)
аңға (dative singular)
аңды (accusative singular)
аңда (singular)
аңдан (singular)

От др.-тюрк. *aŋ "ум, разум".

аңлау

Ближайшее родство

аңғарыу

Ближайшее родство

ум, разум; интеллект

Тап уҡыу осоронда кешенең аңында донъяға ҡараш нигеҙҙәре барлыҡҡа килә.

Как раз во время обучения в разуме человека формируются основы мироощущения.

сознание, чувство

Һыуҙан сығарғанда, береһе аңында ине, ә икенсеһе күпләп һыу йотҡан.

Когда (их) вытащили из воды, один был в сознании, а другой наглотался много воды.

филос. сознание

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Бытие определяет сознание.


аң

аң (nominative singular)
аңдар (nominative plural)
аңдың (singular)
аңдарҙың (plural)
аңға (dative singular)
аңдарға (dative plural)
аңды (accusative singular)
аңдарҙы (accusative plural)
аңда (singular)
аңдарҙа (plural)
аңдан (singular)
аңдарҙан (plural)

От пратюркск. *Ăŋ «дикое животное».

редк. зверь, хищник

зверь, хищник


ата-баба

ɑˈtɑbɑˌbɑ ~ ɑˈtɑ.βɑˌβbɑ

ата-баба (nominative singular)
ата-бабалар (nominative plural)
ата-бабаның (singular)
ата-бабаларҙың (plural)
ата-бабаға (dative singular)
ата-бабаларға (dative plural)
ата-бабаны (accusative singular)
ата-бабаларҙы (accusative plural)
ата-бабала (singular)
ата-бабаларҙа (plural)
ата-бабанан (singular)
ата-бабаларҙан (plural)

От башк. ата «отец» + башк. баба «предок».

собир. предки, прародители, праотцы

предки, прародители, праотцы

Ата-бабалар иҫтәлеге — халыҡ үҙаңының айырып алғыһыҙ өлөшө.

Память опредках — неотъемлемая часть самосознания народа.

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

Я выяснил кем были моипредки вплоть до десятого колена.


Үзбәкстан

Үзбәкстан (nominative singular)
Үзбәкстандың (singular)
Үзбәкстанға (dative singular)
Үзбәкстанды (accusative singular)
Үзбәкстанда (singular)
Үзбәкстандан (singular)

Сложение основ: башк. үзбәк «узбек» + аффикс -стан со значением «страна, государство».

үзбәк

Ближайшее родство

существительные

геогр. Узбекистан

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

Если обратим внимание на миграционные потоки, то больше всего людей прибывает из Средней Азии, особенно из Узбекистана.

адъектив. относящийся к Узбекистану

относящийся к Узбекистану


күңел

күңел (nominative singular)
күңелдәр (nominative plural)
күңелдең (singular)
күңелдәрҙең (plural)
күңелгә (dative singular)
күңелдәргә (dative plural)
күңелде (accusative singular)
күңелдәрҙе (accusative plural)
күңелдә (singular)
күңелдәрҙә (plural)
күңелдән (singular)
күңелдәрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *köŋül "душа, сердце".

күңелле

Ближайшее родство

прилагательные

күңелһеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

душа, сердце, внутренний мир

Күңелем тыуған йортома тартыла.

Душа моя тянется к родному дому.

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.

Для меня творчество — это потребность души.

Күмер һатҡан һатыусының бите ҡара, күңеле аҡ.

У продавца, торгующего углём, лицо чёрное, (но) душа белая.

«Эпос „Идукай и Мурадым“»

Эпос «Идукай и Мурадым»

Йырлап асыла күңел.

От песни повышается настроение.

расположение (духа), симпатия

Минең күңелем күптән һиндә

Я уже давно люблю тебя.

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай

Не могу я с ним жить, не лежит у меня к нему душа.

адъектив. душевный, сердечный

душевный, сердечный


хәл

хәл (nominative singular)
хәлдәр (nominative plural)
хәлдең (singular)
хәлдәрҙең (plural)
хәлгә (dative singular)
хәлдәргә (dative plural)
хәлде (accusative singular)
хәлдәрҙе (accusative plural)
хәлдә (singular)
хәлдәрҙә (plural)
хәлдән (singular)
хәлдәрҙән (plural)

От арабск. حال "состояние; событие; обстоятельство".

обстановка, ситуация, положение; обстоятельство

ғаилә хәле

семейное положение

астың хәлен туҡ белмәй.

сытый голодного не разумеет.

случай, происшествие; ситуация

Тормошта төрлө хәлдәр була

в жизни случается разное.

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Сейчас, по прошествии многих лет, многие события того времени стираются из памяти.

Был хәл тураһында район гәзитендә мәҡәлә яҙып сығарҙылар инде.

Об этой ситуации уже напечатали статью в районной газете.

состояние здоровья; сила, мочь

өләсәйҙең хәле насар, табипҡа алып барыр кәрәк.

бабушка в плохом состоянии, нужно отвезти её к врачу.

состояние дел

материальное положение

Фатир алырға хәлемдән килмәй әле, ипотекаға алыр кәрәк

Я пока не в состоянии купить квартиру, нужно взять в ипотеку

лингв. обстоятельство

обстоятельство

рәүеш хәле

обстоятельство образа действия

ваҡыт хәле

обстоятельство времени


тарих

тарих (nominative singular)
тарихтар (nominative plural)
тарихтың (singular)
тарихтарҙың (plural)
тарихҡа (dative singular)
тарихтарға (dative plural)
тарихты (accusative singular)
тарихтарҙы (accusative plural)
тарихта (singular)
тарихтарҙа (plural)
тарихтан (singular)
тарихтарҙан (plural)

От араб. تاريخ (tārīḵ) ‘история’.

тарихи

Ближайшее родство

прилагательные


фән

фән (nominative singular)
фәндәр (nominative plural)
фәндең (singular)
фәндәрҙең (plural)
фәнгә (dative singular)
фәндәргә (dative plural)
фәнде (accusative singular)
фәндәрҙе (accusative plural)
фәндә (singular)
фәндәрҙә (plural)
фәндән (singular)
фәндәрҙән (plural)

Из араб. فن (fann) ‘искусство’.

Аныҡ фәндәр.

Точныенауки.

Тәбиғәт фәндәре.

Естественныенауки.

Тарих фәндәре докторы.

Доктор историческихнаук.

школьн. предмет, дисциплина

предмет, дисциплина

Берҙәм дәүләт имтиханы ниндәй фәндәрҙән үткәрелә?

По какимпредметам проводится Единый Государственный экзамен?

Атайым Ырымбурҙа педагогия училищеһын тамамлап, мәктәптә математика фәненән уҡытты.

Мой отец закончил педагогическое училище в Оренбурге и преподавал математику в школе.


фәрештә

фәрештә (nominative singular)
фәрештәләр (nominative plural)
фәрештәнең (singular)
фәрештәләрҙең (plural)
фәрештәгә (dative singular)
фәрештәләргә (dative plural)
фәрештәне (accusative singular)
фәрештәләрҙе (accusative plural)
фәрештәлә (singular)
фәрештәләрҙә (plural)
фәрештәнән (singular)
фәрештәләрҙән (plural)

От перс. فرشته (ferešte) «ангел».

религ. ангел

Үлем фәрештәһе.

Ангел смерти.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.

Как раз в эту ночь первые аяты Святого Корана начинают передаваться пророку Мухаммаду (да благословит его Аллах и приветствует) через ангела Джабраила.

адъектив. ангельский


әлифба

әлифба (nominative singular)
әлифбалар (nominative plural)
әлифбаның (singular)
әлифбаларҙың (plural)
әлифбаға (dative singular)
әлифбаларға (dative plural)
әлифбаны (accusative singular)
әлифбаларҙы (accusative plural)
әлифбала (singular)
әлифбаларҙа (plural)
әлифбанан (singular)
әлифбаларҙан (plural)

Из араб. ألفباء (ʾalifbāʾ) ‘алфавит ("әлиф" и "ба" - две первые буквы арабского алфавита)’.

букварь, азбука


әңгәмә

әңгәмә (nominative singular)
әңгәмәләр (nominative plural)
әңгәмәнең (singular)
әңгәмәләрҙең (plural)
әңгәмәгә (dative singular)
әңгәмәләргә (dative plural)
әңгәмәне (accusative singular)
әңгәмәләрҙе (accusative plural)
әңгәмәлә (singular)
әңгәмәләрҙә (plural)
әңгәмәнән (singular)
әңгәмәләрҙән (plural)

Из перс. هنگامه (hangâme).

беседа, разговор, собеседование


әйбер

әйбер (nominative singular)
әйберҙәр (nominative plural)
әйберҙең (singular)
әйберҙәрҙең (plural)
әйбергә (dative singular)
әйберҙәргә (dative plural)
әйберҙе (accusative singular)
әйберҙәрҙе (accusative plural)
әйберҙә (singular)
әйберҙәрҙә (plural)
әйберҙән (singular)
әйберҙәрҙән (plural)

вещь, предмет, изделие (вещевой)

товар, изделие

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

Все (виды)товаров были доступны в магазинах, и по дешёвой цене.

вещь, произведение, творение (искусства)


ташбаш

ташбаш (nominative singular)
ташбаштар (nominative plural)
ташбаштың (singular)
ташбаштарҙың (plural)
ташбашҡа (dative singular)
ташбаштарға (dative plural)
ташбашты (accusative singular)
ташбаштарҙы (accusative plural)
ташбашта (singular)
ташбаштарҙа (plural)
ташбаштан (singular)
ташбаштарҙан (plural)

Составное из сущ. таш (камень) + сущ. баш (голова).

ихтиол. пескарь


түш

түш (nominative singular)
түштәр (nominative plural)
түштең (singular)
түштәрҙең (plural)
түшкә (dative singular)
түштәргә (dative plural)
түште (accusative singular)
түштәрҙе (accusative plural)
түштә (singular)
түштәрҙә (plural)
түштән (singular)
түштәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат. грудь (грудной)

грудь (грудной)

Түш кеҫә.

Нагрудный карман.


түш

Происходит от ??

нижний склон горы


түш

Происходит от ??


күбәләк

күбәләк (nominative singular)
күбәләктәр (nominative plural)
күбәләктең (singular)
күбәләктәрҙең (plural)
күбәләккә (dative singular)
күбәләктәргә (dative plural)
күбәләкте (accusative singular)
күбәләктәрҙе (accusative plural)
күбәләктә (singular)
күбәләктәрҙә (plural)
күбәләктән (singular)
күбәләктәрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *kepelek «бабочка».


баритон

муз. баритон


алабута

алабута (nominative singular)
алабуталар (nominative plural)
алабутаның (singular)
алабуталарҙың (plural)
алабутаға (dative singular)
алабуталарға (dative plural)
алабутаны (accusative singular)
алабуталарҙы (accusative plural)
алабутала (singular)
алабуталарҙа (plural)
алабутанан (singular)
алабуталарҙан (plural)

Происходит от ??

ботан. лебеда (лебедовый) (лат. Atriplex)

лебеда (лебедовый) (лат. Atriplex)

диал. лисохвост


карап

карап (nominative singular)
караптар (nominative plural)
караптың (singular)
караптарҙың (plural)
карапҡа (dative singular)
караптарға (dative plural)
карапты (accusative singular)
караптарҙы (accusative plural)
карапта (singular)
караптарҙа (plural)
караптан (singular)
караптарҙан (plural)

Возможно адаптация русск. корабль. Также не исключена персидская этимология. Ср. тат. кораб, южн.-алтайск. кереп.

судно (морское); корабль (корабельный)

Эней иҫән ҡалған трояндарҙы йыя, улар Трояны 20 карапта ташлап китәләр.

Собрав оставшихся в живых троянцев,Эней покинул с ними Трою на 20 кораблях.

судно; корабль (летательный аппарат)

космос карабы

космическийкорабль


шым

шым (nominative singular)
шымдар (nominative plural)
шымдың (singular)
шымдарҙың (plural)
шымға (dative singular)
шымдарға (dative plural)
шымды (accusative singular)
шымдарҙы (accusative plural)
шымда (singular)
шымдарҙа (plural)
шымдан (singular)
шымдарҙан (plural)

Происходит от ??

тайна, секрет

диал. молчун


хаким

хаким (nominative singular)
хакимдар (nominative plural)
хакимдың (singular)
хакимдарҙың (plural)
хакимға (dative singular)
хакимдарға (dative plural)
хакимды (accusative singular)
хакимдарҙы (accusative plural)
хакимда (singular)
хакимдарҙа (plural)
хакимдан (singular)
хакимдарҙан (plural)

От арабск. حاكم "правитель; руководитель".

хәкимиәт

Ближайшее родство

существительные

правитель, властитель; повелитель, властелин

Хакимдар ант итеүгә һәм сауҙа хеҙмәткәрҙәренә янауға ҡарамаҫтан, кибет кәштәләрендә хаҡтар көндән-көн күтәрелә.

Несмотря на обещания правителей и угрозы в адрес коммерсантов, ценники (букв. цены) на полках магазинов растут изо дня в день.

«Һүҙҙән бутҡа бешмәҫ», 19-03-2011 гг. // «Йәшлек»

Һүҙҙән бутҡа бешмәҫ

жарг. викип. администратор

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

Чтобы выбрать какого-либо участника в администраторы, должно быть подано не менее десяти голосов.

адъектив. господствующий

господствующий

Хаким синыф

господствующий класс.


абруй

абруй (nominative singular)
абруйҙар (nominative plural)
абруйҙың (singular)
абруйҙарҙың (plural)
абруйға (dative singular)
абруйҙарға (dative plural)
абруйҙы (accusative singular)
абруйҙарҙы (accusative plural)
абруйҙа (singular)
абруйҙарҙа (plural)
абруйҙан (singular)
абруйҙарҙан (plural)

От перс. آبرو «репутация; честь».

авторитет, репутация

Тираж, билдәле булыуынса, баҫма абруйының төп күрһәткесе.

Тираж, как известно, является основным показателем авторитетности печатного издания.

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

В последние годы престиж солдатской службы неуклонно падает.

социальный статус

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

В наши дни наручные часы показывают не только время, но и статус человека (=владельца).


бахыр

бахыр (nominative singular)
бахырҙар (nominative plural)
бахырҙың (singular)
бахырҙарҙың (plural)
бахырға (dative singular)
бахырҙарға (dative plural)
бахырҙы (accusative singular)
бахырҙарҙы (accusative plural)
бахырҙа (singular)
бахырҙарҙа (plural)
бахырҙан (singular)
бахырҙарҙан (plural)

Из араб. فقير (faqīr) ‘бедный, нуждающийся; бедняк’.

бахырлыҡ

Ближайшее родство

существительные

бедняжка, бедненький


бәке

бәке (nominative singular)
бәкеләр (nominative plural)
бәкенең (singular)
бәкеләрҙең (plural)
бәкегә (dative singular)
бәкеләргә (dative plural)
бәкене (accusative singular)
бәкеләрҙе (accusative plural)
бәкелә (singular)
бәкеләрҙә (plural)
бәкенән (singular)
бәкеләрҙән (plural)

Лексема представлена в тюркских языках, начиная с чагатайского.
М. Рясянен возводит её к перс. pāki "бритва, складной нож".

складной нож; перочинный нож

Йола буйынса еҙнә булып килгән егет һәр балдыҙына бәке бирә.

По обычаю, жених дарит по складному ножику каждому будущему шурину.


бәпкә

бәпкә (nominative singular)
бәпкәләр (nominative plural)
бәпкәнең (singular)
бәпкәләрҙең (plural)
бәпкәгә (dative singular)
бәпкәләргә (dative plural)
бәпкәне (accusative singular)
бәпкәләрҙе (accusative plural)
бәпкәлә (singular)
бәпкәләрҙә (plural)
бәпкәнән (singular)
бәпкәләрҙән (plural)

Происходит от ??

птенец гуся, утки; утёнок, гусёнок

Балалар был уйынды яҙ көндәре, ҡаҙҙар бәпкәләрен сығарғас, уларҙы көткән саҡта уйнағандар.

Дети играли в эту игру весной, когда у гусей вылуплялись птенцы, пока пасли этих (гусят).


былбыл

былбыл (nominative singular)
былбылдар (nominative plural)
былбылдың (singular)
былбылдарҙың (plural)
былбылға (dative singular)
былбылдарға (dative plural)
былбылды (accusative singular)
былбылдарҙы (accusative plural)
былбылда (singular)
былбылдарҙа (plural)
былбылдан (singular)
былбылдарҙан (plural)

Происходит от перс. بلبل, из арабск. بلبل «соловей».

поэт. соловей (соловьиный)

соловей (соловьиный)


вазифа

вазифа (nominative singular)
вазифалар (nominative plural)
вазифаның (singular)
вазифаларҙың (plural)
вазифаға (dative singular)
вазифаларға (dative plural)
вазифаны (accusative singular)
вазифаларҙы (accusative plural)
вазифала (singular)
вазифаларҙа (plural)
вазифанан (singular)
вазифаларҙан (plural)

От арабск. وظيفة «служба; обязанность».

вазифалы

Ближайшее родство

прилагательные

должность; пост

Республиканың иҡтисад министры вазифаһын биләү

занимать пост республиканского министра экономики

должностные обязанности

Үҙ вазифаһын теүәл үтәү/башҡарыу

полностью выполнять свои должностные обязанности

Яныма яҡынлашҡас, бәләкәйерәге йәһәт кенә уратып мине тентей һалып сыҡты; күрәһең, уның вазифаһы шулдыр, тип уйланым эстән генә.

Тот, что поменьше, приблизился ко мне, быстро обошёл вокруг и обыскал меня; я подумал про себя: "видимо, в этом заключается его работа".

«Ғибрәтле хәл», 07-04-2011 гг. // «Инйәр»

Ғибрәтле хәл

устар. обязанность; долг (Акмулла)

обязанность; долг (Акмулла)

Вазифағыҙ һеҙҙәрҙең — дин сәсмәҫлек, // Ҡараңғы биналарға шәм яҡмаҫлыҡ.

Ваш долг — нести (букв. сеять) веру, жечь свет в тёмных зданиях


гәүһәр

гәүһәр (nominative singular)
гәүһәрҙәр (nominative plural)
гәүһәрҙең (singular)
гәүһәрҙәрҙең (plural)
гәүһәргә (dative singular)
гәүһәрҙәргә (dative plural)
гәүһәрҙе (accusative singular)
гәүһәрҙәрҙе (accusative plural)
гәүһәрҙә (singular)
гәүһәрҙәрҙә (plural)
гәүһәрҙән (singular)
гәүһәрҙәрҙән (plural)

Из перс. گوهر (gowhar) ‘драгоценный камень; самоцвет; перл’. Родственно тур. cevher.

бриллиант, брильянт (бриллиантовый, брильянтовый)

перен. сокровище, жемчужина

сокровище, жемчужина


даирә

даирә (nominative singular)
даирәләр (nominative plural)
даирәнең (singular)
даирәләрҙең (plural)
даирәгә (dative singular)
даирәләргә (dative plural)
даирәне (accusative singular)
даирәләрҙе (accusative plural)
даирәлә (singular)
даирәләрҙә (plural)
даирәнән (singular)
даирәләрҙән (plural)

Из араб. دائرة (dāʾira) ‘круг; окрестности; среда’.

круг, среда, сфера

Хөкүмәт даирәһе

правительственные круги

XIX быуатта каталан телен ҡулланыу даирәһе бөтөнләй алмашына

В XIX веке сфера использования каталанского языка совершенно меняется

Ауылда ғына йәшәп, ситкә сығып йөрөмәгән балаларҙың аң даирәһе бер ни тиклем сикләнгән була

У детей, живущих на селе и не выезжающих из него (букв. на сторону), кругозор бывает несколько ограничен

магнит даирәһе

магнитное поле


дилбегә

dʲil.bɪ̞.ˈɡæ ~ dʲil.βɪ̞.ˈɣæ

дилбегә (nominative singular)
дилбегәләр (nominative plural)
дилбегәнең (singular)
дилбегәләрҙең (plural)
дилбегәгә (dative singular)
дилбегәләргә (dative plural)
дилбегәне (accusative singular)
дилбегәләрҙе (accusative plural)
дилбегәлә (singular)
дилбегәләрҙә (plural)
дилбегәнән (singular)
дилбегәләрҙән (plural)

Происходит от ??

вожжа; вожжи


егәр

егәр (nominative singular)
егәрҙәр (nominative plural)
егәрҙең (singular)
егәрҙәрҙең (plural)
егәргә (dative singular)
егәрҙәргә (dative plural)
егәрҙе (accusative singular)
егәрҙәрҙе (accusative plural)
егәрҙә (singular)
егәрҙәрҙә (plural)
егәрҙән (singular)
егәрҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

егәрле

Ближайшее родство

прилагательные

устар. мощь, сила, энергия

мощь, сила, энергия


әшнә

әшнә (nominative singular)
әшнәләр (nominative plural)
әшнәнең (singular)
әшнәләрҙең (plural)
әшнәгә (dative singular)
әшнәләргә (dative plural)
әшнәне (accusative singular)
әшнәләрҙе (accusative plural)
әшнәлә (singular)
әшнәләрҙә (plural)
әшнәнән (singular)
әшнәләрҙән (plural)

Из перс. آشنا (âšnâ) ‘друг, приятель’.

редк. друг, приятель

друг, приятель


замана

замана (nominative singular)
заманалар (nominative plural)
замананың (singular)
заманаларҙың (plural)
заманаға (dative singular)
заманаларға (dative plural)
замананы (accusative singular)
заманаларҙы (accusative plural)
заманала (singular)
заманаларҙа (plural)
замананан (singular)
заманаларҙан (plural)

От перс. زمانه (zamāna) «время; эпоха, период».

заман

Ближайшее родство

существительные

эпоха, период

Интеллигенция замана ҡалыптарына ҡарата ҡаршылыҡта тороусан, сөнки уның маҡсаты — шул ҡалыптарҙы киңәйтеү.

Интеллигенция склонна противостоять штампам и стереотипам эпохи, поскольку её цель — расширить эти рамки.

, 23-03-2011 гг. // «Башҡортостан»

Башҡортостан

Заманалар етте: яныбыҙҙағы яҡшы тимерселәрсе һыңар ҡул бармаҡтары менән иҫәпләрлек.

Настали времена: хороших кузнецов в округе можно пересчитать по пальцам одной руки.


игәү

игәү (nominative singular)
игәүҙәр (nominative plural)
игәүҙең (singular)
игәүҙәрҙең (plural)
игәүгә (dative singular)
игәүҙәргә (dative plural)
игәүҙе (accusative singular)
игәүҙәрҙе (accusative plural)
игәүҙә (singular)
игәүҙәрҙә (plural)
игәүҙән (singular)
игәүҙәрҙән (plural)

Происходит от ??

напильник, подпилок


иләк

иләк (nominative singular)
иләктәр (nominative plural)
иләктең (singular)
иләктәрҙең (plural)
иләккә (dative singular)
иләктәргә (dative plural)
иләкте (accusative singular)
иләктәрҙе (accusative plural)
иләктә (singular)
иләктәрҙә (plural)
иләктән (singular)
иләктәрҙән (plural)

Происходит от ??

решето, сито


имза

имза (nominative singular)
имзалар (nominative plural)
имзаның (singular)
имзаларҙың (plural)
имзаға (dative singular)
имзаларға (dative plural)
имзаны (accusative singular)
имзаларҙы (accusative plural)
имзала (singular)
имзаларҙа (plural)
имзанан (singular)
имзаларҙан (plural)

Из перс. امضاء (emzâ) ‘подпись’, из араб. إمضاء (ʾimḍāʾ) ‘подпись’.

имзалы

Ближайшее родство

прилагательные

имзаһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

имзалау

Ближайшее родство


им-том

им-том (nominative singular)
им-томдоң (singular)
им-томға (dative singular)
им-томдо (accusative singular)
им-томда (singular)
им-томдан (singular)

Парное словосочетание от башк. им «лекарство, снадобье»; далее от др.-тюрк. *em "лекарство, снадобье, знахарство".

собир. знахарские средства; заговоры, заклинания

Йәшертен булһа ла, им-том итеү, ноҡот, кәрт ярҙамында яҙмыштарыңды төҫмөрләү, ҡот ҡойоу, ен ҡыуыу, бала ҡабул итеү кеүек күренештәр барыбер йәшәп килде

Пусть и тайно, но продолжали существовать такие явления, как лечение заговорами, гадание на судьбу на бобах и при помощи карт, магическое лечение испуга, изгнание бесов, приём родов.

«Сихырсылар заманы», 20-11-2010 гг. // «Йәшлек»

Сихырсылар заманы


инеш

инеш (nominative singular)
инештәр (nominative plural)
инештең (singular)
инештәрҙең (plural)
инешкә (dative singular)
инештәргә (dative plural)
инеште (accusative singular)
инештәрҙе (accusative plural)
инештә (singular)
инештәрҙә (plural)
инештән (singular)
инештәрҙән (plural)

введение, вступление


инеш

родник, ручей


ир-ат

ир-ат (nominative singular)
ир-аттар (nominative plural)
ир-аттың (singular)
ир-аттарҙың (plural)
ир-атҡа (dative singular)
ир-аттарға (dative plural)
ир-атты (accusative singular)
ир-аттарҙы (accusative plural)
ир-атта (singular)
ир-аттарҙа (plural)
ир-аттан (singular)
ир-аттарҙан (plural)

От ир "мужчина"; окончание -ат считается рудиментом древнетюрк. мн. ч.

собир. мужчины

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

В этот деньмужчины встают рано утром и направляются в мечеть.

адъектив. мужской

Ир-ат исеме


исемлек

исемлек (nominative singular)
исемлектәр (nominative plural)
исемлектең (singular)
исемлектәрҙең (plural)
исемлеккә (dative singular)
исемлектәргә (dative plural)
исемлекте (accusative singular)
исемлектәрҙе (accusative plural)
исемлектә (singular)
исемлектәрҙә (plural)
исемлектән (singular)
исемлектәрҙән (plural)

От башк. исем + -лек.

перечень, список, реестр


ихтирам

ихтирам (nominative singular)
ихтирамдар (nominative plural)
ихтирамдың (singular)
ихтирамдарҙың (plural)
ихтирамға (dative singular)
ихтирамдарға (dative plural)
ихтирамды (accusative singular)
ихтирамдарҙы (accusative plural)
ихтирамда (singular)
ихтирамдарҙа (plural)
ихтирамдан (singular)
ихтирамдарҙан (plural)

Из араб. احترام (iḥtirām) ‘уважение’.

уважение, почёт, почтение


ишкәк

ишкәк (nominative singular)
ишкәктәр (nominative plural)
ишкәктең (singular)
ишкәктәрҙең (plural)
ишкәккә (dative singular)
ишкәктәргә (dative plural)
ишкәкте (accusative singular)
ишкәктәрҙе (accusative plural)
ишкәктә (singular)
ишкәктәрҙә (plural)
ишкәктән (singular)
ишкәктәрҙән (plural)

ишкәксе

Ближайшее родство

существительные

ишкәкле

Ближайшее родство

прилагательные

Яр буйында дежурҙа торған ҡотҡарыусыларға ишкәктәрен һыуға сылатырға тура килмәне.

Спасателям, стоящим на берегу на дежурстве, не пришлось мочитьвёсла в воде.

«Сибайса триатлон», 27-07-2010 гг. // «Йәшлек»

Сибайса триатлон

Кәмә ысынлап та көньяҡҡа табан ағымға ҡаршы йөҙә, тик уға ишкәк түгел, ә елкән кәрәк.

Лодка действительно плывёт на юг против течения, но ей нужно невесло, а парус.

«Египет еңеү килтерҙе», 08-11-2010 гг. // «Яйыҡ»

Египет еңеү килтерҙе

адъектив. вёсельный


кәстрүл

кәстрүл (nominative singular)
кәстрүлдәр (nominative plural)
кәстрүлдең (singular)
кәстрүлдәрҙең (plural)
кәстрүлгә (dative singular)
кәстрүлдәргә (dative plural)
кәстрүлде (accusative singular)
кәстрүлдәрҙе (accusative plural)
кәстрүлдә (singular)
кәстрүлдәрҙә (plural)
кәстрүлдән (singular)
кәстрүлдәрҙән (plural)

Из русск. кастрюля.


киле

киле (nominative singular)
килеләр (nominative plural)
киленең (singular)
килеләрҙең (plural)
килегә (dative singular)
килеләргә (dative plural)
килене (accusative singular)
килеләрҙе (accusative plural)
килелә (singular)
килеләрҙә (plural)
киленән (singular)
килеләрҙән (plural)

Происходит от ??


көрәш

көрәш (nominative singular)
көрәштәр (nominative plural)
көрәштең (singular)
көрәштәрҙең (plural)
көрәшкә (dative singular)
көрәштәргә (dative plural)
көрәште (accusative singular)
көрәштәрҙе (accusative plural)
көрәштә (singular)
көрәштәрҙә (plural)
көрәштән (singular)
көрәштәрҙән (plural)

көрәштәш

Ближайшее родство

существительные

көрәшсе

Ближайшее родство

существительные

көрәшһеҙ

Ближайшее родство

прилагательные

көрәшеү

Ближайшее родство

борьба; схватка ("Алпамыша-батыр". Башкирская народная сказка)

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә

Отпустив коня, Алпамыша подошёл к месту состязаний и вошёл на площадку, где шла борьба.

перен. борьба .

Азатлыҡ өсөн көрәш

борьба за независимость

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Наша организация не боится конкурентной борьбы

спорт. (также милли көрәш) куреш, национальная борьба на поясах у башкир и других тюркских народов


көрт

көрт (nominative singular)
көрттәр (nominative plural)
көрттөң (singular)
көрттәрҙең (plural)
көрткә (dative singular)
көрттәргә (dative plural)
көрттө (accusative singular)
көрттәрҙе (accusative plural)
көрттә (singular)
көрттәрҙә (plural)
көрттән (singular)
көрттәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюркск. küri-, kürä- «сгребать».

сугроб, занос


күбек

күбек (nominative singular)
күбектың (singular)
күбекҡа (dative singular)
күбекты (accusative singular)
күбекта (singular)
күбектан (singular)

Восходит к др.-тюрк. köpük ~ köpik "пена".

күпереү

Ближайшее родство

Ҡырыныу күбеге.

Пена для бритья.


күрше-күлән

kʏrˈʃɪ̞kʏˌl̟æn̟

күрше-күлән (nominative singular)
күрше-күләндәр (nominative plural)
күрше-күләндең (singular)
күрше-күләндәрҙең (plural)
күрше-күләнгә (dative singular)
күрше-күләндәргә (dative plural)
күрше-күләнде (accusative singular)
күрше-күләндәрҙе (accusative plural)
күрше-күләндә (singular)
күрше-күләндәрҙә (plural)
күрше-күләндән (singular)
күрше-күләндәрҙән (plural)

От күрше "сосед".

собир. соседи

Күрше-күләнде аят ашына саҡырыу

созвать соседей на поминки


матдә

mäˈdːæ ~ mæˈdːæ

матдә (nominative singular)
матдәләр (nominative plural)
матдәнең (singular)
матдәләрҙең (plural)
матдәгә (dative singular)
матдәләргә (dative plural)
матдәне (accusative singular)
матдәләрҙе (accusative plural)
матдәлә (singular)
матдәләрҙә (plural)
матдәнән (singular)
матдәләрҙән (plural)

Происходит от араб. مادة (mādda) ‘материя, вещество’.

физ. вещество, материя

вещество, материя

биол., хим. вещество, материя, субстанция

вещество, материя, субстанция

параграф, пункт (в официальном документе)


мендәр

мендәр (nominative singular)
мендәрҙәр (nominative plural)
мендәрҙең (singular)
мендәрҙәрҙең (plural)
мендәргә (dative singular)
мендәрҙәргә (dative plural)
мендәрҙе (accusative singular)
мендәрҙәрҙе (accusative plural)
мендәрҙә (singular)
мендәрҙәрҙә (plural)
мендәрҙән (singular)
мендәрҙәрҙән (plural)


мәрт

От др.-греч. ληθαργία «сонная забывчивость», далее из λήθαργος «погружённый в забвение, забывший», далее из λήθ- + -αργος; первая часть — из λήθη «забвение», из праиндоевр. *laidh- «спрятанный, скрытый»; вторая часть — из ἀργός (ἀεργός) «бездеятельный, праздный, ленивый», далее из ἀν- (ἀ-) «без-» + ἔργον «дело, работа». В ряде европейских языков слово заимств. через лат. lethargia.

мед. летаргия


мәтрүшкә

мәтрүшкә (nominative singular)
мәтрүшкәләр (nominative plural)
мәтрүшкәнең (singular)
мәтрүшкәләрҙең (plural)
мәтрүшкәгә (dative singular)
мәтрүшкәләргә (dative plural)
мәтрүшкәне (accusative singular)
мәтрүшкәләрҙе (accusative plural)
мәтрүшкәлә (singular)
мәтрүшкәләрҙә (plural)
мәтрүшкәнән (singular)
мәтрүшкәләрҙән (plural)

Происходит от ??

ботан. душица, душица обыкновенная (лат. Origanum vulgare)


милек

имущество, собственность


милләт

милләт (nominative singular)
милләттәр (nominative plural)
милләттең (singular)
милләттәрҙең (plural)
милләткә (dative singular)
милләттәргә (dative plural)
милләтте (accusative singular)
милләттәрҙе (accusative plural)
милләттә (singular)
милләттәрҙә (plural)
милләттән (singular)
милләттәрҙән (plural)

От арабск. ملّة (milla) «нация, народ».

милләтсе

Ближайшее родство

существительные

милли

Ближайшее родство

прилагательные

нация, этническая группа

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы

Организация Объединенных Наций.

Ошоноң барыһының һөҙөмтәһе булып килә инде милләтебеҙҙең тотош бер быуынының маңҡортҡа әйләнеүе.

Следствием всего этого и является то, что целое поколение нашей нации превращается в манкуртов.

Киләсәктәге милләт яҙмышына яуаплылыҡты бөгөн ҡулға алырға кәрәк.

Нужно сегодня взять в руки (т.е. на себя) ответственность за судьбу нации в будущем.

национальность, этническая принадлежность

Бала саҡтағы иң яҡын әхирәтем азербайжан милләтенән ине.

Моя лучшая подруга детства была по национальности азербайджанкой.

«Таныштарығыҙ араһында…», 08-07-2011 гг. // «Башҡортостан»

Таныштарығыҙ араһында…

Башҡортостан


миң

родинка, родимое пятно́


мөнәсәбәт

mönäsäbät (romanization)
мөнәсәбәт (nominative singular)
мөнәсәбәтләр (nominative plural)
мөнәсәбәтнең (singular)
мөнәсәбәтләрнең (plural)
мөнәсәбәткә (dative singular)
мөнәсәбәтләргә (dative plural)
мөнәсәбәтне (accusative singular)
мөнәсәбәтләрне (accusative plural)
мөнәсәбәттә (locative singular)
мөнәсәбәтләрдә (locative plural)
мөнәсәбәттән (singular)
мөнәсәбәтләрдән (plural)

мөнәсәбәтле

Ближайшее родство

прилагательные

отношение, связь

отношения, связи, сношение


мөртәт

Происходит от арабск. مرتد (murtad) «отступник».

религ. вероотступник; муртад

вероотступник; муртад

перен. отщепенец, ренегат; предатель

отщепенец, ренегат; предатель

религ. вероотступничество

вероотступничество

перен. предательство

предательство


мүк

мүк (nominative singular)
мүктәр (nominative plural)
мүктең (singular)
мүктәрҙең (plural)
мүккә (dative singular)
мүктәргә (dative plural)
мүкте (accusative singular)
мүктәрҙе (accusative plural)
мүктә (singular)
мүктәрҙә (plural)
мүктән (singular)
мүктәрҙән (plural)

Из русск. мох.

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

Подняв сруб и поставив крышу, щели между брёвнами заполняютмхом.


һәйкәл

һәйкәл (nominative singular)
һәйкәлдәр (nominative plural)
һәйкәлдең (singular)
һәйкәлдәрҙең (plural)
һәйкәлгә (dative singular)
һәйкәлдәргә (dative plural)
һәйкәлде (accusative singular)
һәйкәлдәрҙе (accusative plural)
һәйкәлдә (singular)
һәйкәлдәрҙә (plural)
һәйкәлдән (singular)
һәйкәлдәрҙән (plural)

От арабск. هيكل "памятник".

Билдәһеҙ һалдат һәйкәле

Памятник неизвестному солдату.

Батыр йәнтөйәгенә ярты быуаттан ҡайтты, тик һәйкәл булып ҡына.

Герой вернулся в родные места спустя полвека — но лишь в виде памятника.

Ул саҡта Опера һәм балет театры бинаһы эргәһендәге скверҙа Сталиндың ап-аҡ һәйкәле тора ине.

В то время в сквере рядом со зданием Театра оперы и балета стоял белый памятник Сталину.

«07-2011» // «Ағиҙел»

07-2011


нәфрәт

нәфрәт (nominative singular)
нәфрәттең (singular)
нәфрәткә (dative singular)
нәфрәтте (accusative singular)
нәфрәттә (singular)
нәфрәттән (singular)

Из перс. نفرت (nafrat), арабск. نفرة (nafra).

ненависть, презрение


нөктә

нөктә (nominative singular)
нөктәләр (nominative plural)
нөктәнең (singular)
нөктәләрҙең (plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative singular)
нөктәләрҙе (accusative plural)
нөктәлә (singular)
нөктәләрҙә (plural)
нөктәнән (singular)
нөктәләрҙән (plural)

От арабск. نقطة "точка".

лингв. точка (знак препинания)

точка (знак препинания)

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

В конце повествовательного предложения ставится точка.

Ике нөктә

Күп нөктә

матем., физ. точка

Иреү нөктәһе

Точка плавления

Ҡайнау нөктәһе

Точка кипения.

геогр. точка

Ямантау — Башҡортостандың иң бейек нөктәһе.

(Гора) Ямантау — высшая точка Башкортостана.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.

Мыс Байрон — (крайняя) восточная точка Австралии.

перен. точка

Тикшереү барышында предприятиеның, ысынлап та, Wi-Fi технологияһы буйынса сымһыҙ селтәргә инеү нөктәһен законһыҙ файҙаланыуы иҫбатланды.

В ходе расследования было установлено, что предприятие действительно незаконно использовало точку доступа для входа в беспроводную сеть по технологии Wi-Fi.


рәссам

рәссам (nominative singular)
рәссамдар (nominative plural)
рәссамдың (singular)
рәссамдарҙың (plural)
рәссамға (dative singular)
рәссамдарға (dative plural)
рәссамды (accusative singular)
рәссамдарҙы (accusative plural)
рәссамда (singular)
рәссамдарҙа (plural)
рәссамдан (singular)
рәссамдарҙан (plural)

Из араб. رسام (rassām) ‘художник’.

художник, живописец


сүрә

сүрә (nominative singular)
сүрәләр (nominative plural)
сүрәнең (singular)
сүрәләрҙең (plural)
сүрәгә (dative singular)
сүрәләргә (dative plural)
сүрәне (accusative singular)
сүрәләрҙе (accusative plural)
сүрәлә (singular)
сүрәләрҙә (plural)
сүрәнән (singular)
сүрәләрҙән (plural)

Происходит от арабск. سورة (sūrah) «сура», из سور (sáwwara) «ограждение».

религ. сура (глава Корана)

сура (глава Корана)

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.

Первые 12 аятовсуры Йа Син.


тантана

тантана (nominative singular)
тантаналар (nominative plural)
тантананың (singular)
тантаналарҙың (plural)
тантанаға (dative singular)
тантаналарға (dative plural)
тантананы (accusative singular)
тантаналарҙы (accusative plural)
тантанала (singular)
тантаналарҙа (plural)
тантананан (singular)
тантаналарҙан (plural)

Из араб. طنطنة (ṭanṭana).


тәнәфес

тәнәфес (nominative singular)
тәнәфестәр (nominative plural)
тәнәфестең (singular)
тәнәфестәрҙең (plural)
тәнәфескә (dative singular)
тәнәфестәргә (dative plural)
тәнәфесте (accusative singular)
тәнәфестәрҙе (accusative plural)
тәнәфестә (singular)
тәнәфестәрҙә (plural)
тәнәфестән (singular)
тәнәфестәрҙән (plural)

Из араб. تنفس (tanaffasa) ‘переводить дух, передохнуть; передышка’.

перерыв, перемена (между уроками, заседаниями и т. п.); антракт


төнәтмә

төнәтмә (nominative singular)
төнәтмәләр (nominative plural)
төнәтмәнең (singular)
төнәтмәләрҙең (plural)
төнәтмәгә (dative singular)
төнәтмәләргә (dative plural)
төнәтмәне (accusative singular)
төнәтмәләрҙе (accusative plural)
төнәтмәлә (singular)
төнәтмәләрҙә (plural)
төнәтмәнән (singular)
төнәтмәләрҙән (plural)

Происходит от ??

настой, настойка

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Чесночнаянастойка считается хорошим средством от склероза и шума в ушах.


түшәк

түшәк (nominative singular)
түшәктәр (nominative plural)
түшәктең (singular)
түшәктәрҙең (plural)
түшәккә (dative singular)
түшәктәргә (dative plural)
түшәкте (accusative singular)
түшәктәрҙе (accusative plural)
түшәктә (singular)
түшәктәрҙә (plural)
түшәктән (singular)
түшәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

перина; тюфяк; постель


тыныш

тыныш (nominative singular)
тыныштар (nominative plural)
тыныштың (singular)
тыныштарҙың (plural)
тынышҡа (dative singular)
тыныштарға (dative plural)
тынышты (accusative singular)
тыныштарҙы (accusative plural)
тынышта (singular)
тыныштарҙа (plural)
тыныштан (singular)
тыныштарҙан (plural)

перерыв, пауза


тышау

тышау (nominative singular)
тышауҙар (nominative plural)
тышауҙың (singular)
тышауҙарҙың (plural)
тышауға (dative singular)
тышауҙарға (dative plural)
тышауҙы (accusative singular)
тышауҙарҙы (accusative plural)
тышауҙа (singular)
тышауҙарҙа (plural)
тышауҙан (singular)
тышауҙарҙан (plural)

От пратюркск. *duĺa- «стреножить; путы».


уйнаш

уйнаш (nominative singular)
уйнаштар (nominative plural)
уйнаштың (singular)
уйнаштарҙың (plural)
уйнашҡа (dative singular)
уйнаштарға (dative plural)
уйнашты (accusative singular)
уйнаштарҙы (accusative plural)
уйнашта (singular)
уйнаштарҙа (plural)
уйнаштан (singular)
уйнаштарҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. ojnaš "женщина лёгкого поведения".

разврат, блуд, прелюбодеяние, внебрачная связь

Уйнаштан тыуған бала.

незаконнорождённый ребёнок.

Эскелек, нархушлыҡ-әфиүнселек, бәйелһеҙлек, уйнаш, отош уйындары, үлтереш бигерәк тә сит ил фильмдары аша пропагандалана.

Пьянство, наркомания, неумеренность, распутство, азартные игры, убийство в значительной мере пропагандируются через зарубежные фильмы.


форсат

форсат (nominative singular)
форсаттар (nominative plural)
форсаттың (singular)
форсаттарҙың (plural)
форсатҡа (dative singular)
форсаттарға (dative plural)
форсатты (accusative singular)
форсаттарҙы (accusative plural)
форсатта (singular)
форсаттарҙа (plural)
форсаттан (singular)
форсаттарҙан (plural)

От арабск. فرصة «свободное время; возможность».

удобный случай, благоприятная возможность, шанс (Роберт Баимов)

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға; ҡулыңдан ысҡындырма, файҙаланып ҡал.

Такой шанс бывает лишь раз в жизни; не упусти (его), воспользуйся.

Бер саҡ һуғыштың һуңғы йылы госпиталдән һуң атаһы аҙна-ун көнгә ҡайтып китергә форсат тапҡайны.

Однажды в последний год войны её отец нашёл случай приехать домой после госпиталя на неделю-десять дней.


хәсрәт

хәсрәт (nominative singular)
хәсрәттең (singular)
хәсрәткә (dative singular)
хәсрәтте (accusative singular)
хәсрәттә (singular)
хәсрәттән (singular)

Из араб. حسرة (ḥasra) ‘горевать, скорбеть; горе, тоска’.

скорбь, печаль, горе


хөрмәт

хөрмәт (nominative singular)
хөрмәттәр (nominative plural)
хөрмәттең (singular)
хөрмәттәрҙең (plural)
хөрмәткә (dative singular)
хөрмәттәргә (dative plural)
хөрмәтте (accusative singular)
хөрмәттәрҙе (accusative plural)
хөрмәттә (singular)
хөрмәттәрҙә (plural)
хөрмәттән (singular)
хөрмәттәрҙән (plural)

Из араб. حرمة (ḥurma(t)) ‘почтение, уважение’.

хөрмәтенә

Ближайшее родство

уважение, почитание, почёт, почтение (почётный)

Был минең өсөн ҙур хөрмәт.

Это большаячесть для меня.


шаһит

шаһит (nominative singular)
шаһиттар (nominative plural)
шаһиттың (singular)
шаһиттарҙың (plural)
шаһитҡа (dative singular)
шаһиттарға (dative plural)
шаһитты (accusative singular)
шаһиттарҙы (accusative plural)
шаһитта (singular)
шаһиттарҙа (plural)
шаһиттан (singular)
шаһиттарҙан (plural)

Из араб. شاهد (šāhid) ‘свидетель’.

свидетель, очевидец (свидетельский)

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

Все данные записаны от (из уст) живыхсвидетелей.


шәм

шәм (nominative singular)
шәмтәр (nominative plural)
шәмтең (singular)
шәмтәрҙең (plural)
шәмкә (dative singular)
шәмтәргә (dative plural)
шәмте (accusative singular)
шәмтәрҙе (accusative plural)
шәмтә (singular)
шәмтәрҙә (plural)
шәмтән (singular)
шәмтәрҙән (plural)

Из перс. شمع (šam'), далее из араб. شمع (šamʿ) ‘свеча’.

шәмдәл

Ближайшее родство

существительные

свеча, свечка (свечной)

лампа (осветительный прибор, особ. керосиновая)

перен. свет, луч


шәрәлек

шәрәлек (nominative singular)
шәрәлектең (singular)
шәрәлеккә (dative singular)
шәрәлекте (accusative singular)
шәрәлектә (singular)
шәрәлектән (singular)

Происходит от башк. шәрә + -лек.

шәрә

Ближайшее родство

прилагательные


шеш

шеш (nominative singular)
шештәр (nominative plural)
шештең (singular)
шештәрҙең (plural)
шешкә (dative singular)
шештәргә (dative plural)
шеште (accusative singular)
шештәрҙе (accusative plural)
шештә (singular)
шештәрҙә (plural)
шештән (singular)
шештәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *sīĺ «вертел; заострённая палка или шест».

шест (заострённый)

палка с рогаткой или деревянные вилы с двумя зубьями

адъектив. торчащий


шеш

Происходит от пратюркск. *sīĺč- «опухоль».

опухоль, шишка; отёк; нарыв

адъектив. припухлый, опухший

припухлый, опухший


шешә

шешә (nominative singular)
шешәләр (nominative plural)
шешәнең (singular)
шешәләрҙең (plural)
шешәгә (dative singular)
шешәләргә (dative plural)
шешәне (accusative singular)
шешәләрҙе (accusative plural)
шешәлә (singular)
шешәләрҙә (plural)
шешәнән (singular)
шешәләрҙән (plural)

Из перс. شیشه (šiše) ‘стекло’.

бутылка (бутылочный)

Шаулап торған ҡала уртаһында ултырып бер шешә һыра тәмләне ул.

Сев посреди шумящего города, он выпил (букв. попробовал)бутылку пива.


шом

шом (nominative singular)
шомдар (nominative plural)
шомдоң (singular)
шомдарҙың (plural)
шомға (dative singular)
шомдарға (dative plural)
шомдо (accusative singular)
шомдарҙы (accusative plural)
шомда (singular)
шомдарҙа (plural)
шомдан (singular)
шомдарҙан (plural)

шомло

Ближайшее родство

прилагательные

шомланыу

Ближайшее родство

опасение, тревога


ысул

ысул (nominative singular)
ысулдар (nominative plural)
ысулдың (singular)
ысулдарҙың (plural)
ысулға (dative singular)
ысулдарға (dative plural)
ысулды (accusative singular)
ысулдарҙы (accusative plural)
ысулда (singular)
ысулдарҙа (plural)
ысулдан (singular)
ысулдарҙан (plural)

Из араб. أصول (ʾuṣūl).

способ, приём, путь, метод

Ринат Себерҙә вахта ысулы менән эшләй.

Ринат работает в Сибири вахтовымметодом.


элмәк

петля, петелька


эрен

эрен (nominative singular)
эрендең (singular)
эренгә (dative singular)
эренде (accusative singular)
эрендә (singular)
эрендән (singular)

особый (особый)


эшләпә

эшләпә (nominative singular)
эшләпәләр (nominative plural)
эшләпәнең (singular)
эшләпәләрҙең (plural)
эшләпәгә (dative singular)
эшләпәләргә (dative plural)
эшләпәне (accusative singular)
эшләпәләрҙе (accusative plural)
эшләпәлә (singular)
эшләпәләрҙә (plural)
эшләпәнән (singular)
эшләпәләрҙән (plural)

Из русск. шляпа. Протетическая гласная упрощает стечение согласных в анлауте, запрещённое башкирской фонотактикой.

шляпа, шляпка (головной убор)

адъектив. шляпный, шляпочный

шляпный, шляпочный


ярыш

ярыш (nominative singular)
ярыштар (nominative plural)
ярыштың (singular)
ярыштарҙың (plural)
ярышҡа (dative singular)
ярыштарға (dative plural)
ярышты (accusative singular)
ярыштарҙы (accusative plural)
ярышта (singular)
ярыштарҙа (plural)
ярыштан (singular)
ярыштарҙан (plural)

Происходит от ??

ярышсы

Ближайшее родство

существительные

ярышыусы

Ближайшее родство

существительные

ярыштырыу

Ближайшее родство

ярышыу

Ближайшее родство

соревнование, состязание; соперничество, конкуренция

спорт. гонки


абыстай

ɑ.bɯ̞sˈtɑj / ɑ.βɯ̞sˈtɑj

абыстай (nominative singular)
абыстайҙар (nominative plural)
абыстайҙың (singular)
абыстайҙарҙың (plural)
абыстайға (dative singular)
абыстайҙарға (dative plural)
абыстайҙы (accusative singular)
абыстайҙарҙы (accusative plural)
абыстайҙа (singular)
абыстайҙарҙа (plural)
абыстайҙан (singular)
абыстайҙарҙан (plural)

Происходит от ??

в исламе — религиозно грамотная женщина

супруга служителя культа, обычно муллы

диал. форма обращения к пожилой женщине

форма обращения к пожилой женщине


аждаһа

аждаһа (nominative singular)
аждаһалар (nominative plural)
аждаһаның (singular)
аждаһаларҙың (plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative singular)
аждаһаларҙы (accusative plural)
аждаһала (singular)
аждаһаларҙа (plural)
аждаһанан (singular)
аждаһаларҙан (plural)

Происходит от перс. اژدها (aždahâ) «дракон», от парфянск. *aždahāk, из авестинск. 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (Aži Dahāka).

мифол. дракон

перен. изверг, злодей

изверг, злодей


бәйге

бәйге (nominative singular)
бәйгеләр (nominative plural)
бәйгенең (singular)
бәйгеләрҙең (plural)
бәйгегә (dative singular)
бәйгеләргә (dative plural)
бәйгене (accusative singular)
бәйгеләрҙе (accusative plural)
бәйгелә (singular)
бәйгеләрҙә (plural)
бәйгенән (singular)
бәйгеләрҙән (plural)

Происходит от ??

скачки, бега

байга, байге

приз (на скачках)

перен. конкурс, состязание

конкурс, состязание


бәйләнеш

bæj.læ.ˈnɪ̞ʃ

бәйләнеш (nominative singular)
бәйләнештәр (nominative plural)
бәйләнештең (singular)
бәйләнештәрҙең (plural)
бәйләнешкә (dative singular)
бәйләнештәргә (dative plural)
бәйләнеште (accusative singular)
бәйләнештәрҙе (accusative plural)
бәйләнештә (singular)
бәйләнештәрҙә (plural)
бәйләнештән (singular)
бәйләнештәрҙән (plural)

Происходит от ??

связь, отношения, сношения

общение, связь

связь, контакт

хим. соединение


бәндә

бәндә (nominative singular)
бәндәләр (nominative plural)
бәндәнең (singular)
бәндәләрҙең (plural)
бәндәгә (dative singular)
бәндәләргә (dative plural)
бәндәне (accusative singular)
бәндәләрҙе (accusative plural)
бәндәлә (singular)
бәндәләрҙә (plural)
бәндәнән (singular)
бәндәләрҙән (plural)

От перс. بنده (bande) «слуга, раб».

человек; смертный

Бәндәгә ни яҙһа, шуны күрер.

Человек испытает (в жизни) то, что ему предначертано.

Мин — тик бер гонаһлы бәндәмен, миндәйҙәр бихисап.

Я — всего лишь грешный человек, каких несть числа.

религ. слуга Аллаха; раб Божий

слуга Аллаха; раб Божий


битлек

битлек (nominative singular)
битлектәр (nominative plural)
битлектең (singular)
битлектәрҙең (plural)
битлеккә (dative singular)
битлектәргә (dative plural)
битлекте (accusative singular)
битлектәрҙе (accusative plural)
битлектә (singular)
битлектәрҙә (plural)
битлектән (singular)
битлектәрҙән (plural)

Происходит от бит «лицо» + -лек.

прям. и перен. маска

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

При уборке (вашего) садового домика не поднимайте пыль, наденьтемаску (и) перчатки.

сетка (для предохранения лица от укусов пчёл)


бүкән

бүкән (nominative singular)
бүкәндәр (nominative plural)
бүкәндең (singular)
бүкәндәрҙең (plural)
бүкәнгә (dative singular)
бүкәндәргә (dative plural)
бүкәнде (accusative singular)
бүкәндәрҙе (accusative plural)
бүкәндә (singular)
бүкәндәрҙә (plural)
бүкәндән (singular)
бүкәндәрҙән (plural)

Происходит от ??

чурбан, колода, обрубок бревна

спец. ступица

диал. небольшой шкаф, тумбочка

небольшой шкаф, тумбочка

диал. табуретка

диал. связка гроздьев калины, рябины

связка гроздьев калины, рябины


бүлек

бүлек (nominative singular)
бүлектәр (nominative plural)
бүлектең (singular)
бүлектәрҙең (plural)
бүлеккә (dative singular)
бүлектәргә (dative plural)
бүлекте (accusative singular)
бүлектәрҙе (accusative plural)
бүлектә (singular)
бүлектәрҙә (plural)
бүлектән (singular)
бүлектәрҙән (plural)

Общетюркское. Др.-тюрк. *bölük "часть, доля; отдел, раздел; глава".

отдел, отделение

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.

Издания, отпечатанные арабицей и яналифом (башкирской латиницей), хранятся в отделе редких книг и рукописей.

раздел, секция

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

Редактируй разделы, нажимая правой кнопкой мыши на их заголовки.

глава (книги), рубрика (газеты, журнала)


вәкил

не рекомендуется

не рекомендуется

вәкил (nominative singular)
вәкилдәр (nominative plural)
вәкилдең (singular)
вәкилдәрҙең (plural)
вәкилгә (dative singular)
вәкилдәргә (dative plural)
вәкилде (accusative singular)
вәкилдәрҙе (accusative plural)
вәкилдә (singular)
вәкилдәрҙә (plural)
вәкилдән (singular)
вәкилдәрҙән (plural)

Происходит от араб. وكيل (wakīl) ‘доверенный, уполномоченный’.

представитель, уполномоченный, доверенный, поверенный

Ихтилалсылар килешеү төҙөргә мәжбүр була, уларҙың вәкилдәрен аманатҡа алғандар.

Повстанцы были вынуждены заключить соглашение, ихпредставителей взяли в заложники.


зыян

зыян (nominative singular)
зыяндар (nominative plural)
зыяндың (singular)
зыяндарҙың (plural)
зыянға (dative singular)
зыяндарға (dative plural)
зыянды (accusative singular)
зыяндарҙы (accusative plural)
зыянда (singular)
зыяндарҙа (plural)
зыяндан (singular)
зыяндарҙан (plural)

Из перс. زیان (ziyân) «ущерб, потеря, вред».

убыток, ущерб, урон, утрата


итәк

итәк (nominative singular)
итәктар (nominative plural)
итәктың (singular)
итәктарҙың (plural)
итәкҡа (dative singular)
итәктарға (dative plural)
итәкты (accusative singular)
итәктарҙы (accusative plural)
итәкта (singular)
итәктарҙа (plural)
итәктан (singular)
итәктарҙан (plural)

Происходит от др.-тюрк. etäk, восходит к пратюркск. *Etek «подол, край одежды».

Киң итәк.

Широкийподол.

колени (сидящего)

подошва, подножие (горы, скалы)


ихтыяр

ихтыяр (nominative singular)
ихтыярҙар (nominative plural)
ихтыярҙың (singular)
ихтыярҙарҙың (plural)
ихтыярға (dative singular)
ихтыярҙарға (dative plural)
ихтыярҙы (accusative singular)
ихтыярҙарҙы (accusative plural)
ихтыярҙа (singular)
ихтыярҙарҙа (plural)
ихтыярҙан (singular)
ихтыярҙарҙан (plural)

Из перс. اختیار (extiyâr) ‘воля; выбор; власть; право’, из араб. اختيار (iḵtiyār) ‘выбор; свобода воли’.

ихтыярһыҙлыҡ

Ближайшее родство

существительные

ихтыяри

Ближайшее родство

прилагательные

ихтыярлы

Ближайшее родство

прилагательные

ихтыярһыҙ

Ближайшее родство

прилагательные

ихтыяран

Ближайшее родство

ихтыярһыҙҙан

Ближайшее родство

воля, желание

Ихтыяр ирке.

Свободаволи.

Һәр нәмә Уның ихтыяры менән эшләнә.

Всё делается по Его (Бога)воле.


йөк

йөк (nominative singular)
йөктәр (nominative plural)
йөктөң (singular)
йөктәрҙең (plural)
йөккә (dative singular)
йөктәргә (dative plural)
йөктө (accusative singular)
йөктәрҙе (accusative plural)
йөктә (singular)
йөктәрҙә (plural)
йөктән (singular)
йөктәрҙән (plural)

воз, груз, кладь, ноша, поклажа

повозка, воз, груз

нагрузка, бремя, обуза, тяжесть

перен. обуза, бремя, тягость, забота

обуза, бремя, тягость, забота


кәләш

кәләш (nominative singular)
кәләштәр (nominative plural)
кәләштең (singular)
кәләштәрҙең (plural)
кәләшкә (dative singular)
кәләштәргә (dative plural)
кәләште (accusative singular)
кәләштәрҙе (accusative plural)
кәләштә (singular)
кәләштәрҙә (plural)
кәләштән (singular)
кәләштәрҙән (plural)

Происходит от ??

невеста, сговорённая девушка

жена (в первые годы после вступления в брак)


кендек

кендек (nominative singular)
кендектәр (nominative plural)
кендектең (singular)
кендектәрҙең (plural)
кендеккә (dative singular)
кендектәргә (dative plural)
кендекте (accusative singular)
кендектәрҙе (accusative plural)
кендектә (singular)
кендектәрҙә (plural)
кендектән (singular)
кендектәрҙән (plural)

Происходит от ??

анат. пуп, пупок


кер

кер (nominative singular)
керҙәр (nominative plural)
керҙең (singular)
керҙәрҙең (plural)
кергә (dative singular)
керҙәргә (dative plural)
керҙе (accusative singular)
керҙәрҙе (accusative plural)
керҙә (singular)
керҙәрҙә (plural)
керҙән (singular)
керҙәрҙән (plural)

Происходит от др.-тюрк. kir «грязь», восходит к пратюркск. *kir «грязь».

бельё (подлежащее стирке и только что выстиранное)

грязь (на теле и белье)

перен. дурная, плохая мысль (в отношении кого-чего-либо)


кәрт

кәрт (nominative singular)
кәрттәр (nominative plural)
кәрттең (singular)
кәрттәрҙең (plural)
кәрткә (dative singular)
кәрттәргә (dative plural)
кәртте (accusative singular)
кәрттәрҙе (accusative plural)
кәрттә (singular)
кәрттәрҙә (plural)
кәрттән (singular)
кәрттәрҙән (plural)

Из русск. карта, далее из лат. charta «лист из папируса; бумага», из др.-греч. χάρτης «лист из папируса».

игральная карта

Кәрт уйнау.

Играть вкарты.

Кәрт таратыу.

Раздаватькарты.


килен

килен (nominative singular)
килендәр (nominative plural)
килендең (singular)
килендәрҙең (plural)
киленгә (dative singular)
килендәргә (dative plural)
киленде (accusative singular)
килендәрҙе (accusative plural)
килендә (singular)
килендәрҙә (plural)
килендән (singular)
килендәрҙән (plural)

Происходит от пратюркск. *gẹlin «невеста, невестка».

сноха; невестка

Килен күп түҙҙе, сер бирмәне.

Невестка долго терпела, виду не подавала.

молодица, молодуха, молодая женщина (только что вышедшая замуж)


киңлек

киңлек (nominative singular)
киңлектәр (nominative plural)
киңлектең (singular)
киңлектәрҙең (plural)
киңлеккә (dative singular)
киңлектәргә (dative plural)
киңлекте (accusative singular)
киңлектәрҙе (accusative plural)
киңлектә (singular)
киңлектәрҙә (plural)
киңлектән (singular)
киңлектәрҙән (plural)

Происходит от прил. киң «широкий» + -лек «аффикс абстракции, обладания свойством».

киң

Ближайшее родство

прилагательные

ширина, широта

бескрайнее пространство

широта, ширь, простор, раздолье

геогр. широта

перен. широта, обширность (взглядов, знаний и т. п.)

перен. щедрость


күкәй

күкәй (nominative singular)
күкәйҙәр (nominative plural)
күкәйҙең (singular)
күкәйҙәрҙең (plural)
күкәйгә (dative singular)
күкәйҙәргә (dative plural)
күкәйҙе (accusative singular)
күкәйҙәрҙе (accusative plural)
күкәйҙә (singular)
күкәйҙәрҙә (plural)
күкәйҙән (singular)
күкәйҙәрҙән (plural)

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

И чёрная курица несёт белые яйца.

яйцо (насекомых)

Ҡырмыҫҡа күкәйе

муравьиные яйца


күкәй

анат. семенники; мужские парные половые железы.


күләм

күләм (nominative singular)
күләмдәр (nominative plural)
күләмдең (singular)
күләмдәрҙең (plural)
күләмгә (dative singular)
күләмдәргә (dative plural)
күләмде (accusative singular)
күләмдәрҙе (accusative plural)
күләмдә (singular)
күләмдәрҙә (plural)
күләмдән (singular)
күләмдәрҙән (plural)

перен. размер, размах, масштаб

размер, размах, масштаб


күплек

күплек (nominative singular)
күплектәр (nominative plural)
күплектең (singular)
күплектәрҙең (plural)
күплеккә (dative singular)
күплектәргә (dative plural)
күплекте (accusative singular)
күплектәрҙе (accusative plural)
күплектә (singular)
күплектәрҙә (plural)
күплектән (singular)
күплектәрҙән (plural)

Происходит от күп (много) + -лек.

множество; многочисленность

грам. множественное число

множественное число

матем. множество


күренеш

ˈkʷʏ.rɪ̞.ˈnɪ̞ʃ

күренеш (nominative singular)
күренештәр (nominative plural)
күренештең (singular)
күренештәрҙең (plural)
күренешкә (dative singular)
күренештәргә (dative plural)
күренеште (accusative singular)
күренештәрҙе (accusative plural)
күренештә (singular)
күренештәрҙә (plural)
күренештән (singular)
күренештәрҙән (plural)

Происходит от башк. күренеү «наблюдаться; показываться, виднеться».

явление, феномен

Ҡала халкының процент нисбәтендә арта барыуы — тәбиғи күренеш.

Рост городского населения в процентном отношении — это естественное явление.

Әлбиттә, быға тѳрлѳ сәбәптәр барҙыр, әммә бындай күренеште һис кенә лә аҡлап булмай.

Естестенно, тому есть разные причины, однако это никак не оправдывает данную ситуацию.

вид; перспектива

театр. акт, картина

акт, картина

Өс күренештән торған пьеса

Трёхактная пьеса.


мәл

мәл (nominative singular)
мәлдәр (nominative plural)
мәлдең (singular)
мәлдәрҙең (plural)
мәлгә (dative singular)
мәлдәргә (dative plural)
мәлде (accusative singular)
мәлдәрҙе (accusative plural)
мәлдә (singular)
мәлдәрҙә (plural)
мәлдән (singular)
мәлдәрҙән (plural)

Из араб. محل (maḥall) ‘срок; (удобный) случай, возможность’.

время, пора; сезон

Йәйҙең иң ҡыҙыу мәле.

Самая горячаяпора лета.


мәл

способ, средство, возможность; мера


мәсьәлә

mæ.sæˈlæ ~ mæs.ʔæˈlæ

мәсьәлә (nominative singular)
мәсьәләләр (nominative plural)
мәсьәләнең (singular)
мәсьәләләрҙең (plural)
мәсьәләгә (dative singular)
мәсьәләләргә (dative plural)
мәсьәләне (accusative singular)
мәсьәләләрҙе (accusative plural)
мәсьәләлә (singular)
мәсьәләләрҙә (plural)
мәсьәләнән (singular)
мәсьәләләрҙән (plural)

Из араб. مسألة (masʾala) ‘вопрос, проблема’.

вопрос, проблема; задача

Үҙәк мәсьәлә.

Центральный вопрос.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

Жилищныйвопрос беспокоит многих молодых, кто только что создал семью и начал жить вместе.

матем. задача

Өҫтәүенә, уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

К тому же учительница вызвала меня к доске решатьзадачу.


мөмкинлек

мөмкинлек (nominative singular)
мөмкинлектәр (nominative plural)
мөмкинлектең (singular)
мөмкинлектәрҙең (plural)
мөмкинлеккә (dative singular)
мөмкинлектәргә (dative plural)
мөмкинлекте (accusative singular)
мөмкинлектәрҙе (accusative plural)
мөмкинлектә (singular)
мөмкинлектәрҙә (plural)
мөмкинлектән (singular)
мөмкинлектәрҙән (plural)

Происходит от башк. мөмкин «возможный, вероятный; возможно, вероятно» + -лек «аффикс абстракции, обладания свойством».

мөмкин

Ближайшее родство

возможность, вероятность


мөхәррир

mʏ̞.χæ.ˈrʲːir

мөхәррир (nominative singular)
мөхәррирҙәр (nominative plural)
мөхәррирҙең (singular)
мөхәррирҙәрҙең (plural)
мөхәрриргә (dative singular)
мөхәррирҙәргә (dative plural)
мөхәррирҙе (accusative singular)
мөхәррирҙәрҙе (accusative plural)
мөхәррирҙә (singular)
мөхәррирҙәрҙә (plural)
мөхәррирҙән (singular)
мөхәррирҙәрҙән (plural)

Из араб. محرر (muḥarrir) ‘редактор’.

мөхәрририәт

Ближайшее родство

существительные

Баш мөхәррир.

Главный редактор.

устар. писатель, журналист

писатель, журналист


нисбәт

нисбәт (nominative singular)
нисбәттәр (nominative plural)
нисбәттең (singular)
нисбәттәрҙең (plural)
нисбәткә (dative singular)
нисбәттәргә (dative plural)
нисбәтте (accusative singular)
нисбәттәрҙе (accusative plural)
нисбәттә (singular)
нисбәттәрҙә (plural)
нисбәттән (singular)
нисбәттәрҙән (plural)

От арабск. نِسْبَة «имеющий отношение».

матем., физ. отношение, соотношение

отношение, соотношение

Көстәр нисбәте

соотношение сил.


һөнәр

һөнәр (nominative singular)
һөнәрҙәр (nominative plural)
һөнәрҙең (singular)
һөнәрҙәрҙең (plural)
һөнәргә (dative singular)
һөнәрҙәргә (dative plural)
һөнәрҙе (accusative singular)
һөнәрҙәрҙе (accusative plural)
һөнәрҙә (singular)
һөнәрҙәрҙә (plural)
һөнәрҙән (singular)
һөнәрҙәрҙән (plural)

Происходит от перс. هنر «умение, навык; мастерство».

мастерство, ремесло, промысел

профессия, специальность

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Рабочиепрофессии пользуются спросом во всём мире.


оя

оя (nominative singular)
оялар (nominative plural)
ояның (singular)
ояларҙың (plural)
ояға (dative singular)
ояларға (dative plural)
ояны (accusative singular)
ояларҙы (accusative plural)
ояла (singular)
ояларҙа (plural)
оянан (singular)
ояларҙан (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *uja "гнездо".

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Птенцы белой совы вылупляются по одному в день, поэтому птенцы в одномгнезде разновозрастны (букв. разного роста) и младшие часто погибают.

Сыйырсыҡ ояһына инеп китте.

Скворец залетел в скворечник.

нора, логово

Бүре ояһы.

Волчьелогово.

Эт ояһы.

Собачьябудка.

перен. неодобр. прибежище, притон, логово

прибежище, притон, логово

Баҙар янындағы туҡталыш күптән инде берәҙәктәр, эскеселәр ояһына әүерелгән.

Остановка рядом с рынком давно превратилась вприбежище бомжей и пьяниц.


өмә

өмә (nominative singular)
өмәләр (nominative plural)
өмәнең (singular)
өмәләрҙең (plural)
өмәгә (dative singular)
өмәләргә (dative plural)
өмәне (accusative singular)
өмәләрҙе (accusative plural)
өмәлә (singular)
өмәләрҙә (plural)
өмәнән (singular)
өмәләрҙән (plural)

этногр. помощь общины, работа всем сельским сообществом в помощь кому-либо

Бесән өмәһе

коллективная помощь на сенокосе.

Ҡаҙ өмәһе

помощь женщин села в общипывании зарезанных гусей.

перен. советск. субботник, воскресник

субботник, воскресник

Байрам булһынмы, өмәме, берәй йыйылышмы – «Комсомолецтар, алға!» – тип оран һалыу етә ине.

Случись праздник, субботник или какое-либо собрание — достаточно было кинуть клич: «Комсомольцы, вперёд!».

«„Алға!“ – тип оран ташлау етә ине...», 26-10-2010 гг. // «Йәшлек»

„Алға!“ – тип оран ташлау етә ине...


сүл

сүл (nominative singular)
сүлдәр (nominative plural)
сүлдең (singular)
сүлдәрҙең (plural)
сүлгә (dative singular)
сүлдәргә (dative plural)
сүлде (accusative singular)
сүлдәрҙе (accusative plural)
сүлдә (singular)
сүлдәрҙә (plural)
сүлдән (singular)
сүлдәрҙән (plural)

геогр. пустыня


тартма

тартма (nominative singular)
тартмалар (nominative plural)
тартманың (singular)
тартмаларҙың (plural)
тартмаға (dative singular)
тартмаларға (dative plural)
тартманы (accusative singular)
тартмаларҙы (accusative plural)
тартмала (singular)
тартмаларҙа (plural)
тартманан (singular)
тартмаларҙан (plural)

От глагола тарт- "тянуть".
Ср. кирг., тат. тартма, узб. tortma с тем же значением.

выдвижной ящик


теләк

теләк (nominative singular)
теләктәр (nominative plural)
теләктең (singular)
теләктәрҙең (plural)
теләккә (dative singular)
теләктәргә (dative plural)
теләкте (accusative singular)
теләктәрҙе (accusative plural)
теләктә (singular)
теләктәрҙә (plural)
теләктән (singular)
теләктәрҙән (plural)


тәңкә

тәңкә (nominative singular)
тәңкәләр (nominative plural)
тәңкәнең (singular)
тәңкәләрҙең (plural)
тәңкәгә (dative singular)
тәңкәләргә (dative plural)
тәңкәне (accusative singular)
тәңкәләрҙе (accusative plural)
тәңкәлә (singular)
тәңкәләрҙә (plural)
тәңкәнән (singular)
тәңкәләрҙән (plural)

Происходит от ??

тәңкәле

Ближайшее родство

прилагательные

тәңкәләү

Ближайшее родство

устар. серебряная монета

серебряная монета

чешуи (у рыб и т. п.)


терәк

терәк (nominative singular)
терәктәр (nominative plural)
терәктең (singular)
терәктәрҙең (plural)
терәккә (dative singular)
терәктәргә (dative plural)
терәкте (accusative singular)
терәктәрҙе (accusative plural)
терәктә (singular)
терәктәрҙә (plural)
терәктән (singular)
терәктәрҙән (plural)

Происходит от ??

подпора, подпорка, подставка

перен. опора, поддержка; оплот

опора, поддержка; оплот

Беҙ бер-беребеҙгә терәк булырға тырыштыҡ.

Мы должны бытьопорой друг другу.


түрә

түрә (nominative singular)
түрәләр (nominative plural)
түрәнең (singular)
түрәләрҙең (plural)
түрәгә (dative singular)
түрәләргә (dative plural)
түрәне (accusative singular)
түрәләрҙе (accusative plural)
түрәлә (singular)
түрәләрҙә (plural)
түрәнән (singular)
түрәләрҙән (plural)

Происходит от ??

начальник, чиновник (особенно высокопоставленный)

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

На этот вопросчиновник немедленного ответа дать не смог.


туфан

туфан (nominative singular)
туфандар (nominative plural)
туфандың (singular)
туфандарҙың (plural)
туфанға (dative singular)
туфандарға (dative plural)
туфанды (accusative singular)
туфандарҙы (accusative plural)
туфанда (singular)
туфандарҙа (plural)
туфандан (singular)
туфандарҙан (plural)

От арабск. طوفان «всемирный потоп».

мифол., религ. всемирный потоп

всемирный потоп

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

И в самом деле, куда Ной причалил свой ковчег после того, как сошли воды Всемирного потопа?

«Нухтың кәмәһе ҡайҙа?», 06-04-2010 гг. // «Йәшлек»

Нухтың кәмәһе ҡайҙа?

перен. сильное наводнение, потоп

сильное наводнение, потоп


тырма

тырма (nominative singular)
тырмалар (nominative plural)
тырманың (singular)
тырмаларҙың (plural)
тырмаға (dative singular)
тырмаларға (dative plural)
тырманы (accusative singular)
тырмаларҙы (accusative plural)
тырмала (singular)
тырмаларҙа (plural)
тырманан (singular)
тырмаларҙан (plural)

Восходит к пратюркск. *dɨrŋa- «скрести, царапать».


фәлсәфә

фәлсәфә (nominative singular)
фәлсәфәләр (nominative plural)
фәлсәфәнең (singular)
фәлсәфәләрҙең (plural)
фәлсәфәгә (dative singular)
фәлсәфәләргә (dative plural)
фәлсәфәне (accusative singular)
фәлсәфәләрҙе (accusative plural)
фәлсәфәлә (singular)
фәлсәфәләрҙә (plural)
фәлсәфәнән (singular)
фәлсәфәләрҙән (plural)

Из арабск. فلسفة (falsafa) «философия», далее из др.-греч. φιλοσοφία «любомудрие, любовь к мудрости», далее из φιλία «дружба, любовь» + σοφία «мудрость».

фәлсәфәүи

Ближайшее родство

прилагательные

Фәлсәфә фәндәре докторы.

доктор философских наук.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Суфизм оказал большое влияние на духовный мир, науку, философию и литературу мусульманского мира.

Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора.

Главным методом, используемым в философии для изучения таких вопросов, является логическое мышление и умозаключение.

мировоззрение, система взглядов на мир


хисап

хисап (nominative singular)
хисаптар (nominative plural)
хисаптың (singular)
хисаптарҙың (plural)
хисапҡа (dative singular)
хисаптарға (dative plural)
хисапты (accusative singular)
хисаптарҙы (accusative plural)
хисапта (singular)
хисаптарҙа (plural)
хисаптан (singular)
хисаптарҙан (plural)

Из араб. حساب (ḥisāb) ‘исчисление; счёт, расчёт’. См. ткж. иҫәп.

исчисление, подсчёт, учёт; счёт

прям. и перен. отчёт

разг. арифметика


ырым

ырым (nominative singular)
ырымдар (nominative plural)
ырымдың (singular)
ырымдарҙың (plural)
ырымға (dative singular)
ырымдарға (dative plural)
ырымды (accusative singular)
ырымдарҙы (accusative plural)
ырымда (singular)
ырымдарҙа (plural)
ырымдан (singular)
ырымдарҙан (plural)

Происходит от ??

заговор, средство (лечебное)


яра

яра (nominative singular)
яралар (nominative plural)
яраның (singular)
яраларҙың (plural)
яраға (dative singular)
яраларға (dative plural)
яраны (accusative singular)
яраларҙы (accusative plural)
ярала (singular)
яраларҙа (plural)
яранан (singular)
яраларҙан (plural)

Происходит от пратюркск. *jara «рана», от которой в числе прочего произошли: башк., кумыкск., ногайск., тат. яра, казахск., кирг. жара, карач.-балк. джара, азерб., гагаузск., крымск.-тат., турецк., узб. yara, туркм. ýara и др.

яралы

Ближайшее родство

прилагательные

яралау

Ближайшее родство

рана, ранение (раневой)

Тәрән яра.

Глубокаярана.

перен. душевная боль, психическая травма

душевная боль, психическая травма

Йөрәк яраһы.

Психическаятравма.


Сербия

Происходит от ??


түр

түр (nominative singular)
түрҙәр (nominative plural)
түрҙең (singular)
түрҙәрҙең (plural)
түргә (dative singular)
түрҙәргә (dative plural)
түрҙе (accusative singular)
түрҙәрҙе (accusative plural)
түрҙә (singular)
түрҙәрҙә (plural)
түрҙән (singular)
түрҙәрҙән (plural)

Общетюркское; др.-тюрк. *tör «место против входа, почётное место».

передний, дальний от входа угол в доме

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

Бабушка, смотревшая телевизор сидя на диване в дальнем углу дома, попыталась встать, увидев нас, (но) мы сами подошли к ней.

«Нурлыйыһан инәй», 07-11-2011 гг. // «Башҡортостан»

Нурлыйыһан инәй

Башҡортостан

этногр. почётное место в доме (для самых уважаемых гостей)