पृथ्वी

źródłosłów dla gudź. પૃથ્વી (pruthvī), hin. पृथ्वी (pṛthvī), nep. पृथ्वी (pṛthvī)


गुरु

(1.1) źródłosłów dla gudź. ગુરુ (guru)
(1.5) źródłosłów dla hin. गुरु (guru)


गुरु

obszerny, duży, ogromny, długi, rozległy

wymagający wysiłku, pracochłonny, mozolny, żmudny, ciężki do zniesienia

wielki, nadmierny, gwałtowny, intensywny, natężony

czcigodny, szacowny, szanowany, zasługujący na szacunek


गुरु

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Astronomia

określenie Bryhaspati (Bṛihaspati, zob. बृहस्पति)


आशा

źródłosłów dla hin. आशा (āśā), pali āsā, āsa


चाय

zobacz też: Indeks: Sanskryt - Napoje


ॐ

(1.1) ligatura liter sanskr. ओ (długie o) + ँ (nosowe m)

zob. też om (mantra) w Wikipedii


अष्ट

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Liczebniki • शून्य • एक • द्वि • त्रि • चतुर् • पञ्चन् • षष् • सप्तन् • अष्ट • नवन्


आराम

por. gr. ἔρημος (erêmos) i ἠρέμα (êméra)

przyjemność, rozkosz, frajda, radość, uciecha


अध्यापक

nauczyciel (zwłaszcza uświęconej wiedzy)


आज्ञा

zobacz też: सहस्रार • आज्ञा • विशुद्ध • अनाहत • मणिपूर • स्वाधिष्ठान • मूलाधार

hind. ćakra adźńa (ulokowana na czole, odpowiadająca za procesy poznawcze i percepcyjne)


आज्ञा

nauczyć się, dowiedzieć się, uzyskać informację


इतिहास

źródłosłów dla hin. इतिहास, nep. इतिहास


काम

(1.3) źródłosłów dla taj. กาม, gudź. કામ

miłość, pragnienie zmysłowej uciechy, pożądanie

w hinduizmie: kama, jeden z celów życia, jeden z czterech stadiów życia


कविता

(1.1) źródłosłów dla pali kabba, hin. कविता


कवि

(2.2) źródłosłów dla hin. कवि (kavi), taj. กวี (kawi), gudź. કવિ (kavi)


एक

(1.1) praindoirański *Haykas, praindoeur. *(H)óykos • źródłosłów dla hin. एक (ek), beng. এক (êk), urd. ایک (ek), taj. เอก

(1.1) słowo spokrewnione z st.łac. oinos (łac. ūnus), gr. οἶος, st.ang. ān (ang. one)


कृपालु

(1.1) źródłosłów dla nep. किर्पालु (kirpālu)

miłosierny, współczujący, życzliwy, uprzejmy


कोमल

(1.1) źródłosłów dla hin. कोमल
(1.3) źrodło dla pali komala


कोमल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Przyprawy


हंस

(1.1) źródłosłów dla hin. हंस, ind. angsa

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki

bramin, najwyższa dusza, mężczyzna o wybitnych cechach

określenie Kamy, boga miłości (kāmadeva)


सिंह

(1.1) źródłosłów dla beng. সিংহ (sinha), gudź. સિંહ (sinha), hin. सिंह (sinh), kan. ಸಿಂಹ (siṁha), taj. สิงโต (singto), pali sīha, pendż. ਸਿੰਘ (siṃgha)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


बाल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe rzeczowniki

chłopiec, młodzieniec (poniżej 16 roku życia)


बाल

młody, dziecięcy, młodzieńczy, niedojrzały


हृदय

(1) praindoirański < praindoeur. *ḱr̥d-, praindoeur. *ḱḗr • spokrewnione z gr. καρδία (kardiā), łac. cor

(1) źródłosłów dla beng. হৃদয়, hin. हृदय, pali hadaya

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Części ciała

korzeń, to co jest najlepsze, najdroższe itd.


ॐ मणि पद्मे हूँ

por. ཨོཾ་མ་ཎི་པ་དྨེ་ཧཱུྃ།

zob. ओं मणिपद्मे हूं


ओं मणिपद्मे हूं

sanskr. मणि (mani) → klejnot + sanskr. पद्मिनी (padme) → lotos

buddyści traktują tę mantrę w oderwaniu od ewentualnych znaczeń poszczególnych słów i wiążą symboliczne znaczenia z każdą sylabą osobno


जीवित

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe przymiotniki


विमान

(2.1) źródłosłów dla hin. विमान, marathi विमान


विमान

wóz bogów, pojazd bogów, jakikolwiek mityczny statek lotniczy; balon, niebiański pojazd (poruszający się po niebie)


विमान

jakikolwiek wóz, pojazd, środek transportu

otwarty palankin niesiony na ramionach mężczyzn


धर्म

źródłosłów dla hin. धर्म, pali dhamma, pol. dharma, pendż. ਧਰਮ

prawość, droga prawości, właściwe postępowanie


शान्ति

(1.4) źródłosłów dla new. शान्ति, źródłosłów dla ang. shanti

ukojenie, ulga, złagodzenie (np. bólu), zaprzestanie, zmniejszenie, osłabienie, wygaśnięcie (np. ognia)

destrukcja, koniec, wieczny odpoczynek, śmierć


सेव

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Owoce


युद्ध

źródłosłów dla hin. युद्ध, marathi युद्ध, pali yuddha, kan. ಯುದ್ಧ, beng. যুদ্ধ


अमृत

powodujący nieśmiertelność, dający nieśmiertelność


अमृत

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Pierwiastki chemiczne

raj, niebo, świat, w którym panuje nieśmiertelność


शुनक

(1.1) źródłosłów dla taj. สุนัข, pali sunakha, suṇa, suna

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


भाषा

(1.1) źródłosłów dla assam ভাষা, beng. ভাষা, hin. भाषा, taj. ภาษา, ind. bahasa


कामसूत्र

(1.1) źródłosłów dla hin. कामसूत्र, pol. kamasutra


अधिकार

źródłosłów dla tamil. அதிகாரம், hin. अधिकार


तारा

praindoeur. *h₂stḗr • źródłosłów dla hin. तारा

źródłosłów dla beng. তারা, taj. ดารา, urd. تارا, gudź. તારો, pendż. ਤਾਰਾ, kan. ತಾರೆ, khmer. តារា

gwiazda, planeta, ciało niebieskie ogólnie


समुद्र

źródłosłów dla ind. Sumatra, taj. มหาสมุทร, pendż. ਸਮੁੰਦਰ (samuṃdara, samuṇdar), gudź. સમુદ્ર (samudra)


कर्म

źródłosłów dla pol. karma, arab. كارما, taj. กรรม, franc. karma, hin. कर्म, ros. карма, камма, pali kamma, pers. کارما


अद्य

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kalendarz i czas


शर्करा

źródłosłów dla pali sakkharā, hin. शर्करा (śarkarā), pers. شکر (šakar)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Przyprawy


केतु

szef, głowa, lider, przywódca, wybitna osoba


सूर्य

źródłosłów dla beng. সূর্য (sūryo), gudź. સૂર્ય (sūrya), hin. सूर्य (sūrya)

sanskr. सूर (sū́ra) < sanskr. स्वर् (svár) < praindoirański *súHr̥ < praindoeur. *sóh₂wl̥


दक्षता

zdolność, sprawność, zręczność, zwinność


दान

jałmużna, cel charytatywny, dobroczynność


अर्थ

nie myl z आर्त


आम्र

Mangifera indica, mango indyjskie, mango, mangowiec


आम्र

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Owoce


गुल

pigułka, tabletka, globulka (cokolwiek o podobnym kształcie)


अदृष्ट

(1.1) źródłosłów dla gudź. અદ્રશ્ય (adraśya)


नदी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Geografia


जीव

praindoirański < praindoeur. *gʷih₃wós < praindoeur. *gʷeih₃w-


नर

(1.1-1.2) praindoeur. *h̥₂nḗr; źródłosłów dla hin. नर, pali nara


पशु

zwierzę (ogólnie), stworzenie, istota żywa


अभ्यास

źródłosłów dla hin. अभ्यास (abhyāsa), gudź. અભ્યાસ (abhyāsa)


काव्य

(1.1) źródłosłów dla hin. काव्य, gudź. કાવ્ય (kāvya)


अम्ल

kwaśność, cierpkość, jeden z sześciu smaków


अमल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Drzewa

Phyllanthus emblica L., liściokwiat garbnikowy, amla, amalaka


अमल

wolny od brudu i zanieczyszczeń, czysty, nieskalany, bez skazy


अमल

nazwa bogini Lakszmi (Lakṣmī), zob. लक्ष्मी


दिन

(1.1) praindoeur. *dyew-, *dyeu- • spokrewniony z litew. diena, łac. dies • źródłosłów dla hin. दिन (din)


जगत्

świat ożywiony, wszystko co żyje i się porusza; zwierzęta, ludzie, ziemia


जगत्

ożywiony, żywy, poruszający się, ruchomy


अकारण

bezprzyczynowość, brak motywu, brak przyczyny


आरोग्य

źródłosłów dla kan. ಆರೋಗ್ಯ (ārōgya), hin. आरोग्य (ārōgya)


अक्का

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


अङ्गस्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


अकुल

nie pochodzący z dobrej rodziny, nisko urodzony, niskiego stanu


अकृत्रिम

naturalny, nie stworzony przez człowieka, nie będący sztucznym


अकेश

łysy, bezwłosy, mający bardzo mało włosów (prawie łysy)


अग्नि

(1.1) praindoirański *Hagnis < praindoeur. *h₁ngʷnis, praindoeur. h₁ngʷni- • por. pol. ogień, łac. ignis

(1.1) źródłosłów dla hin. अग्नि, beng. অগ্নি (ôgni), আগুন (agun), gudź. અગ્નિ (agni), kan. ಅಗ್ನಿ (agni), tamil. அக்கினி, taj. อัคนี, pali aggi


कडङ्ग

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Napoje


कटु

pachnący, wydzielający intensywny zapach


अकलङ्क

(1.1) sanskr. अ- + कलङ्क (a- + kalaṅka) → „bez” + „plama”, „brud”, „zanieczyszczenie”


अकर्मण्य

(1) sanskr. अ- + कर्मण्य (a- + karmaṇya)


अकामता

wolność od pragnienia, pożądania, miłości; brak pragnienia


तटिनी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Geografia


अहिंसा

źródłosłów dla ang. ahimsa, ahinsa, hin. अहिंसा, pol. ahinsa

ahinsa, ahimsa, niekrzywdzenie, niestosowanie przemocy


अश्वा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


अश्वक

zachowujący się jak koń, przypominający konia


अश्वक

opuszczony koń; koń, którego właściciel jest nieznany


अश्व

źródłosłów dla syng අශ්වය, hin. अश्व (aśva)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


नमस्ते

(1.1) źródłosłów dla hin. नमस्ते, kan. ನಮಸ್ತೆ

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Zwroty grzecznościowe


सङ्गीत

(1.1) źródłosłów dla pendż. ਸੰਗੀਤ (sagīta), tamil. சங்கீதம் (cangkītam)


राग

źródłosłów dla pali rāga, hin. राग (rāga)

uczucie, emocja, sympatia, sentyment, zainteresowanie

melodia, kolejność dźwięków, muzyczna harmonia


आर्य

Arianin, Aryjczyk, mieszkaniec Arjawarty (→ आर्यावर्त)

człowiek wierny religii i prawu swojego kraju


आर्य

czcigodny, szanowny, szanowany, szlachetny


अनाहत

czwarta z ćakr (ośrodków energetycznych w ciele); ćakra serca


विशुद्ध

czysty, wolny od niedoskonałości, bez skazy


विशुद्ध

trzecia z ćakr (ośrodków energetycznych w ciele); ćakra gardła


रोटी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Jedzenie


प्रीति

przyjemność, rozkosz, szczęście, radość, zachwyt


क्षण

(1.1) źródłosłów dla hin. क्षण (kṣaṇa), chiń. 剎那 (chànà)


शत्रु

obalający, burzący, niszczyciel, zdobywca


अङ्गम्

nie myl z अङ्गस् (aṅgas)


शब्दकोश

(1.1) źródłosłów dla hin. शब्दकोश
(1.1) sanskr. शब्द + कोश


आकाश

źródłosłów dla hin. आकाश, pali ākāsa, ind. angkasa, gudź. આકાશ (ākāśa)


योग

joga, koncentracja myśli, głęboka, abstrakcyjna medytacja, kontemplacja


श्याम

źródłosłów dla taj. สยาม (sa.iaam), ang. Siam, pol. Syjam

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory

ciemnoniebieski, czarny, ciemnego koloru


वात

w ajurwedzie: vata dosha — wiatr, jeden z trzech nastrojów organizmu


चक्र

źródłosłów dla pali cakka, hin. चक्र, tamil. சக்கரம் (cakkaram)


वेद

(1.3) źródłosłów dla pol. weda, Weda, ang. Veda

weda, Weda, święta księga hinduizmu, najstarsze teksty sanskryckie


कुक्कुर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


पद्मिनी

zob. ओं मणिपद्मे हूं → om mani padme hum


अधर्म

niesłuszność, niegodziwość, podłość, niesprawiedliwość


रक्त

(1.1) źródłosłów dla beng. রক্ত, kan. ರಕ್ತ, hin. रक्त


रक्त

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


कृष्ण

praindoeur. *kr̥snós • spokrewnione ze staro-cerkiewno-słowiańskim чрънъ (črŭnŭ) i pruskim kirsnan; por. czes. černý, pol. czarny, chorw. crn

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


कृष्ण

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki

(Cuculus micropterus) kukułka krótkoskrzydła, indyjska kukułka


कृष्ण

Kryszna (kṛṣṇa) ósmy awatar boga Wisznu (viṣṇu)


मातृक

matczyny, macierzyński, pochodzący od/należący do matki


मातृक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


मातृक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


संस्कृतम्

sanskr. संस्कृत

(→ द्वितीय) od zob. संस्कृत


संस्कृतम्

sanskr. संस्कृत

(→ द्वितीय) od zob. संस्कृत


दश

(1.1) praindoeur. *déḱm̥t • por. urd. دس, łac. decem, ros. десять, pol. dziesięć

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Liczebniki


त्रि

(1.1) źródłosłów dla beng. তিন, hin. तीन, urd. تین


संस्कृत

(2.1) źródłosłów dla hin. संस्कृत, taj. สันสกฤต

udoskonalony, uczyniony doskonałym, perfekcyjnym


प्रथम

źródłosłów dla hin. प्रथम, ang. Prathama, ind. pertama

pierwszy (pierwsza osoba w języku sanskryckim)


विभक्ति

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Słownictwo gramatyczne • प्रथमा • द्वितीया • तृतीया • चतुर्थी • पञ्चमी • षष्ठी • सप्तमी • सम्बोधन


पञ्चन्

(1.1) praindoeur. *pénkʷe; por. pol. pięć, pers. پنج • źródłosłów dla beng. পাঁচ, hin. पाँच, pali pañca


०

zobacz też: ० • १ • २ • ३ • ४ • ५ • ६ • ७ • ८ • ९ • Indeks:Sanskryt - Liczebniki


कण्व

utalentowany, uzdolniony, zdolny, inteligentny


मातृ

praindoeur. *méh₂tēr; por. orm. մայր (mayr), gr. μήτηρ (mētēr), łac. mater, st.ang. mōdor

źródłosłów dla beng. মাতা, মা, hin. मां, माता

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina

matka, mama jako wyrażenie szacunku lub czułości


श्वन्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


चीन

Panicum miliaceum, proso zwyczajne, proso właściwe


दुहितृ

(1.1) praindoirański *dʰuǰʰitr- < praindoeur. *dʰugh₂tḗr • spokrewnione z st.ang. dohtor

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


एकादश

zobacz też: Indeks: Sanskryt - Liczebniki


चतुर्

(1.1) źródłosłów dla beng. চার, gudź. ਚਾਰ, hin. चार, ind. catur, nep. चार, urd. چار, ujg. چار


अंसल

nie myl z अंशल • zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe przymiotniki


जिह्वा

(1.1) źródłosłów dla beng. জিহ্বা, gudź. જીભ, hin. जीभ, kan. ಜಿಹ್ವೆ


नव

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


सप्तन्

(1.1) praindoirański < praindoeur. *septḿ̥

(1.1) źródłosłów dla beng. সাত (shat), gudź. સાત (sāt), hin. सात (sāt)


पितृ

praindoirański *pHtar- < praindoeur. • por. st.pers. 𐎱𐎡𐎫𐎠, gr. πατήρ, łac. pater

(1.1) źródłosłów dla hin. पितृ, beng. পিতা, gudź. પિતા

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


महात्मन्

(1.1) sanskr. महा (mahā), महत् (mahat) + sanskr. आत्मन् (ātman)


याम्या

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Geografia


अतिरूप

zjawiskowo, niezwykle piękny, przepiękny

bezkształtny, taki, jak wiatr, bezpostaciowy


अज

nienarodzony, wieczny, istniejący przez wieczność


अमित

niezmierzony, bezgraniczny, nieograniczony, bezkresny, wielki, ogromny


भीरु

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


अभीरु

nazwa rośliny Asparagus racemosus; zob. शतावरी


पुष्प

uprzejmość, galanteria (w miłosnym języku), czułość


सुख

(1) źródłosłów dla hin. सुख (sukh), taj. สุข


आधार

nie myl z आदर (ādara)


ईषत्

odrobinę, niewiele, trochę, do pewnego stopnia


शतावरी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Jedzenie

Asparagus racemosus, szatawari, rodzaj szparagów ze Sri Lanki, Indii i Himalajów


वृक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki

Canis lupus, wilk; Canis lupus familiaris, pies (Canis), szakal


अष्टादशन्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Liczebniki • zobacz też: एकादशन् • द्वादशन् • त्रयोदशन् • चतुर्दशन् • पञ्चदशन् • षोडशन् • सप्तदशन् • अष्टादशन् • नवदशन् • विंशति


त्वम्

praindoeur. *túh₂; por. st.pers. 𐎬𐎺𐎶 (tuvam)


नारङ्ग

(1.1) źródłosłów dla gudź. નારંગી (nārangī), hin. नारंगी (nārangī), pers. نماهنگ (nārang), urd. نارنگی (nārangī)


फल

(1.1) beng. ফল (phôl), gudź. ફળ (phaḷ), hin. फल (phal), taj. ผล (pon), urd. پھل (phal), pali phala


अद्वैत

pojedynczy, samotny, odizolowany, jeden, sam

jedyny, nie mający sobie równych, unikatowy, niezrównany


आध्यात्मिक

źródłosłów dla gudź. આધ્યાત્મિક (ādhyātmika)


अस्थि

źródłosłów dla hin. अस्थि, tel. అస్థి, urd. استھ

praindoirański *HastH- < praindoeur. *h₃estH-, praindoeur. *h₃ost-; por. pers. است (ast), łac. os, gr. ὀστέον (ostéon)


नील

(1) źródłosłów dla pali nīla, pendż. ਨੀਲਾ (nílá, nīlā)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


नील

Indigofera tinctoria, indygowiec barwierski, indygowiec, krzew indygo


अज्ञान

źródłosłów dla gudź. અજ્ઞાન (ajñāna), pali aññāṇa, ajānanta

ignorancja, niewiedza, nieświadomość (zwłaszcza duchowa)


अम्भोजिनी

grupa kwiatów lotosu lub miejsce, w którym można je znaleźć


सत्य

prawda niezależna od czasu i przestrzeni (= miejsca)


षष्

(1.1) praindoirański < praindoeur. *swéḱs • por. pers. شش (šeš), litew. šešì, łac. sex, gr. ἕξ (hex), st.ang. siex (ang. six)


अन्ताराष्ट्रिय

(1.1) sanskr. अन्ता + राष्ट्रिय


अनादि

bez początku, wieczny, istniejący od zawsze/przez wieczność


अक्षरक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Słownictwo gramatyczne


पाण्डु

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


आनृशंस

dobro, dobroć, współczucie, miłosierdzie

niestosowanie przemocy/okrucieństwa, nierobienie krzywdy, niekrzywdzenie


विजय

(1.1) źródłosłów dla hin. विजय, ind. wijaya


अस्थन्वत्

kościsty, kostny, składający się z kości


जम्बीर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Owoce


काफी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Napoje


अयास्

nie myl z अयस्


अननास

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Owoce


तम्पा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


धूमल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


धूमल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


काञ्चनीय

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


पिच्छिल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Owoce


वर्ण

wygląd zewnętrzny, forma, kształt, kolor


पिञ्जर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


पिञ्जर

kolor śniado-żółty, kolor żółtoczerwony/żółtobrązowy


अम्बु

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Napoje


पीतक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


छुरा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Owoce


पीत

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


पीत

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kamienie szlachetne

Carthamus tinctorius, krokosz barwierski


नवन्

(1.1) praindoirański < praindoeur. *h₁néwn̥ • spokrewnione z pers. نه (noh), łac. novem, gr. ἐννέα (ennea), st.ang. niġon (ang. nine)

(1.1) źródłosłów dla gudź. નવ, hin. नौ, urd. نو

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Liczebniki • शून्य • एक • द्वि • त्रि • चतुर् • पञ्चन् • षष् • सप्तन् • अष्ट • नवन्


अविक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


धूसर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


धूसर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


पाटल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


पाटल

Bignonia suaveolens, małe drzewo rosnące w Indiach


बीजक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Owoce

Citrus medica, cytron, cedrat (drzewko i owoc)


पुत्र

(1.1) praindoeur. *peh₂u-; źródłosłów dla ind. putera / putra, źródłosłów dla pol. Brahmaputra

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina

syn, potomek, dziecko człowieka, zwierzęcia


बाला

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe rzeczowniki

dziewczynka, młoda dziewczyna (do 16 roku życia)


पाद

(1.1) praindoeur. *pṓds • por. gr. πούς, ποδός (poús, podós), litew. pėda, łot. pāda, łac. pēs, pedis, kannada ಪಾದ (pāda), ujg. پۇت (put) • źródłosłów dla st.pers. 𐎱𐎠𐎭 (pāda)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Części ciała


अप्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe rzeczowniki • Indeks:Sanskryt - Napoje


जननी

(1.1-2) źródłosłów dla orija ଜନନୀ (jananī)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina

litość, miłosierdzie, współczucie, czułość


अक्षर

źródłosłów dla hin. अक्षर, taj. อักษร, gudź. અક્ષર


चन्द्र

ˈt͡ɕɐn̪.d̪ɽɐ

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Astronomia

nie mylić z: चन्द्रा (candrā)

księżyc (często przedstawiany jako bóstwo)

przyjemne, miłe zdarzenie (dowolnego rodzaju)

znak wisargi (dwie kropki ułożone wertykalnie)


चन्द्र

ˈt͡ɕɐn̪.d̪ɽɐ

nie mylić z: चन्द्रा (candrā)


चन्द्र

ˈt͡ɕɐn̪.d̪ɽɐ

nie mylić z: चन्द्रा (candrā)

błyszczący, rozświetlony, połyskujący jak złoto


विहग

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


घोटक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


क्षीर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Napoje


पर्वत

źródłosłów dla hin. पर्वत (parvata) • zob. też: Nanga Parbat


घास

łąka, pastwisko, trawa łąki lub pastwiska


वर्ष

(1.3) źródłosłów dla marathi वर्ष, pali vassa

kropienie, deszcz czegoś (np. kwiatów, strzał)


कन्या

(1.1) źródłosłów dla hin. कन्या, khmer. កញ្ញា


उपग्रह

(1.1) źródłosłów dla hin. उपग्रह (upagraha)


पुत्री

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


भ्रातृ

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


गर्भ

wewnętrzne pomieszczenie, pokój, sypialnia


श्वेत

praindoeur. *ḱweytos
źródłosłów dla tel. శ్వేతము (śvētamu)


श्वेत

mała biała muszelka, Cypraea moneta, kauri


मित्र

źródłosłów dla hin. मित्र, marathi मित्र, pali mitta, pers. مهر, gudź. મિત્ર


मत्स्य

(1.1) źródłosłów dla gudź. માછલી, tel. మత్స్యము, hin. मछली, beng. মাছ


मत्स्य

w hinduizmie: Matsja, pierwszy awatar (wcielenie) Wisznu


पुस्तक

źródłosłów dla malaj. pustaka, hin. पुस्तक (pustaka), nep. पुस्तक (pustaka)


जीवन

(2.1) źródłosłów dla marathi जीवन (jīvana), pali jīvana


स्वसृ

(1.1) por. łac. soror, ang. sister, pol. siostra, franc. sœur

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


स्निह्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe czasowniki


कनीन

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe przymiotniki


हरित्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


शोभित

(1.1) źródłosłów dla taj. โศภิต (soo.phit)


ह्यस्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kalendarz i czas


कला

mała część (czegokolwiek), zwłaszcza szesnasta część

sztuka, jakakolwiek dziedzina sztuki (np. muzyka, taniec)

umiejętność, talent, wprawa, pomysłowość


भूत

jakiekolwiek istnienie (nawet nieożywione)


सर्प

(1.1) por. łac. serpens, rum. șarpe • źródłosłów dla hin. सर्प (sarpa)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Płazy i gady


हस्तिन्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


गज

(1.1) sanskr. गज्; źródłosłów dla hin. गज (gaj)

zobacz też: Indeks: Sanskryt - Ssaki


शिला

(1.1) źródłosłów dla hin. शिला, pali silā


चेतना

życie, żywość, ożywienie, żywotność, witalność


अक्षता

(2.1) sanskr. अ- + क्षता (á-kṣatā) • źródłosłów dla gudź. અક્ષત (akṣata)


गार्जर

(1.1) źródłosłów dla beng. গাজর (gājara), hin. गाजर (gājar), urd. گاجر (gājar), pendż. ਗਾਜਰ (gājara)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Warzywa


गरुड

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


इन्दुर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


असंश्लिष्ट

niepołączony, niezłączony, nie będący w styczności


षोडश

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Liczebniki


एनी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Geografia


रजत

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


रजत

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Pierwiastki chemiczne


रजस्

sprośność, pasja, emocjonalność, moralna lub umysłowa ciemnota


ओतु

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe rzeczowniki • Indeks:Sanskryt - Ssaki


शरद

również pisownia: शरद् (śarad) i शरदा (śaradā) • zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kalendarz i czas


कीट

źródłosłów dla hin. कीट (kīṭa), gudź. કીડો (kīḍō)


चोर

źródłosłów dla hin. चोर (cora), urd. چور, taj. โจร


वृत्ति

sposób zachowywania się, postępowanie, zachowanie


नप्तृ

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


अनित्य

nietrwały, przemijający, nie będący wiecznym


अन्नमय

dotyczący jedzenia, zawierający jedzenie


अन्नमयकोश

fizyczne ciało, materialna powłoka zwiazana z pokarmem/żywieniem, pierwsza z pięciu powłok pokrywających atmę (→ आत्मा)


मण्डल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


स्नुषा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


सुटङ्क

ostry, piskliwy (o nieprzyjemnym dźwięku)


अन्न

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Jedzenie


आभा

jasność, światłość, świetlistość, światło


सुनीथ

moralny, porządny, dobry, zachowujący się dobrze/moralnie


सुतिनी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


सुतवत्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


सुतिन्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


निर्वाण

(1) źródłosłów dla pol. nirwana, pali nibbāna


चतुरङ्ग

(2.1) źródłosłów dla hiszp. ajedrez, arab. شطرنج


सुधा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Napoje


सुता

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


अर्जुन

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


अर्जुन

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Drzewa


अर्जुन

(w hinduizmie) Ardźuna (niebiański łucznik, przyjaciel Kryszny i jego towarzysz na polu bitwy Kurukszetra)


अणु

(1.1) źródłosłów dla tamil. அணு, hin. अणु


अनात्मन्

(1.1) źródłosłów dla pol. anatman, pali anatta


सुर

(symbolicznie) liczba trzydzieści trzy (od 33 bóstw)


अगुण

pozbawiony cech lub atrybutów (w odniesieniu do Boga)


गङ्गा

sanskr. गच्छति (gácchati) < praindoeur. *gʷem-, *gʷm̥sḱé- • por. łac. venio, gr. βαίνω (baínō)


वादक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Zawody


अगुरु

Aquilaria malaccensis, orlakan malakański


गणेश

(1.1) źródłosłów dla hin. गणेश (gaṇeś), pol. Ganeśa, ang. Ganesha

Ganeśa, szesnastowieczny astronom indyjski


शिशिर

(2.1) źródłosłów dla nep. शिशिर (śiśira)


अदेव

niezwiązany z bogami, niedotyczący bogów, nie powodowany przez bogów


कल्याण

źródłosłów dla pali kalyāṇa • być może spokrewnione z καλός


परमाणु

źródłosłów dla gudź. પરમાણુ


मर्त्य

ziemia (świat zamieszkiwany przez śmiertelników)


कपोत

zobacz też: Indeks: Sanskryt - Ptaki


विशेषण

wyróżniający (się), charakterystyczny, odróżniający


भूगोल

źródłosłów dla assam. ভূগোল (bhugol), beng. ভূগোল (bhugol), gudź. ભૂગોળ (bhūgol), hin. भूगोल (bhūgol), kan. ಭೂಗೋಳ (bhūgōḷ), tel. భూగోళము (bhūgōḷamu), urd. بھوگول (bhūgol)


अतिमान

niezmierzony, bezgraniczny, bezkresny, niezmierny, wielki


शृकाल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


शृगाल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


आलु

alternatywna pisownia: आलू (ālū)


मृग

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki

jakiekolwiek czworonożne zwierzę leśne, zwłaszcza: jeleń, gazela, antylopa


तित्तिर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


पद्म

Nelumbo nucifera, lotos, lotos orzechodajny


कण

źródłosłów dla hin. कण (kaṇa), marathi कण (kaṇa), beng. কণা (kaṇā), pendż. ਕਣ (kaṇa)


उष्ण

właściwy cholerykowi, skłonny do pasji, namiętny


अगद

(1) (2) sanskr. अ- + गद
(2.1) źródłosłów dla pali agada

zdrowy, wolny od chorób, nie mający chorób


मासिक

dotyczący miesiąca, związany z miesiącem


यकृत्

(1.1) źródłosłów dla pali yakana • por. czes. játra, chorw. jetra


श्वशुर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


रासभ

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


कुटुम्ब

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


हस्तिनी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


गायक

źródłosłów dla pali gāyaka, gudź. ગાયક (gāyaka)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Zawody


श्रीमत्

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


शाकुन

ptasi, związany z ptakami, dotyczący ptaków, mający naturę ptaka

wieszczy, dotyczący omenu, związany z omenem


शाक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Jedzenie

jakakolwiek jadalna roślina, zioło, liść, owoc, warzywo, korzeń


चरित्र

dokonania, postępowanie, uczynki, przygody, przeżycia


चैत्र

nazwa drugiego miesiąca wiosny, marzec — kwiecień


होम

ofiara dla bogów polegająca na wlewaniu do ognia klarowanego masła


एकाग्रता

skupienie się/koncentracja na jednym celu/obiekcie


हरिण

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


कैवल्य

duchowa wolność i niezależność, emancypacja


अविद्यामय

spowodowany przez głupotę, niewiedzę lub złudzenie, złudę


कामधेनु

krowa Wasiszthy, która spełnia wszystkie życzenia


कन्द

nie myl z काण्ड, खण्ड


कुमार

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


भाव

istnienie, pojawienie się, narodziny, narodzenie


लभ्य

dający się osiągnąć, do osiągnięcia/zdobycia, osiągalny


गोत्र

linia rodowa, ród, przodkowie, pochodzenie


दर्शन

(1.4) źródłosłów dla lao. ປັດຊະຍາ (pat-sa-na)


अविद्य

głupi, niemądry, niewykształcony, ciemny, tępy


दुःख

(2.3) źródłosłów dla birm. ဒုက္ခ, pali dukkha


ध्यान

(1.1) źródłosłów dla pali jhāna, chiń. 禅那


हस्त

(1.1-4) praindoeur. *ǵʰés-to-
(1.1) źródłosłów dla beng. হাত


दक्षिण

zdolny, zręczny, sprawny, kompetentny, sprytny


मन्दिर

źródłosłów dla pali mandira, hin. मन्दिर (mandira)


महिला

źródłosłów dla pendż. ਮਹਿਲਾ (mahilā), tel. మహిళ (mahiḷa), pali mahilā


अवतार

(1.1) źródłosłów dla ang. avatar, franc. avatar, pol. awatar, niem. Avatar, hin. अवतार

inkarnacja, wcielenie, zstąpienie boga, awatar


पुरुष

(1.1) źródłosłów dla hin. पुरुष (puruṣ), marathi पुरुष (puruṣa), taj. บุรุษ (burut), gudź. પુરુષ (puruṣ), beng. পুরুষ (purush)

członek, reprezentant rasy lub pokolenia


स्त्री

prawdopodobnie z sanskr. सोत्री lub सूत्री

źródłosłów dla gudź. સ્ત્રી (strī), hin. स्त्री (strī), malajalam സ്ത്രീ (strī), taj. สตรี (satri), tel. స్త్రీ (strī)


वास्तु

(1.1) źródłosłów dla tel. వాస్తుశాస్త్రము


कसन

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Choroby i dolegliwości


अन्यत्र

por. अन्यथा


सिंही

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


कषाय

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


उपवेष

patyk z zielonego drewna używany do ognia ofiarnego


रति

zamiłowanie do, oddanie, przywiązanie, czerpanie przyjemności z

współżycie płciowe, akt płciowy, kopulacja


असिक्नी

młoda pokojówka, pomoc domowa w haremie, w pokojach kobiet


असित

czarny, ciemny, ciemnoniebieski, ciemnego koloru


असाधु

odpychający, wstrętny, przykry, niesmaczny, nieprzyjemny

niepoprawny gramatycznie (w kontekście sanskrytu)


अवात

świeży, nie wysuszony przez wiatr, nie wystawiony na działanie wiatru


दन्त

(1.1) źródło dla beng. দাঁত (dānta), gudź. દાંત (dānta)


अमित्र

sanskr. अ- + मित्र • źródłosłów dla pali amitta


संसार

przebieg, cykl, przejście, proces przechodzenia, transformacja, zmiana

przebieg, cykl życia doczesnego, ziemskiego, świeckiego życia

metempsychoza, reinkarnacja, sukcesja urodzeń, transmigracja


भोगिन्

znoszący, przechodzący przez, doświadczający czegoś, cierpiący na

zaspokajający przyjemności, oddający się zmysłowym przyjemnościom


मणि

cokolwiek najlepszego rodzaju, najlepszej jakości


अदिति

termin we wszystkich tych znaczeniach głównie wedyjski


अरिष्ट

nieskrzywdzony, niezraniony, doskonały, pełny, perfekcyjny, kompletny


अरिष्ट

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


क्रूर

złowróżbny, niepomyślny (o pierwszym, trzecim, piątym, siódmym, dziewiącym i jedenastym znaku zodiaku, które mają mieć zły wpływ)

gorący, przykry, niemiły, nieprzyjemny, ostry


क्रूर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


घृणालु

współczujący, miłosierny, litościwy, o czułym sercu


आलि

bezużyteczny, nieważny, nic nie znaczący


स्वस्तिक

(1.1) sanskr. सु + अस्ति + क • źródłosłów dla pol. swastyka, hin. स्वस्तिक (svastika), taj. สวัสติกะ (sà.wàt.dtì.gà), ang. swastika, hiszp. esvástica

swastyka, symbol szczęścia i pomyślności


अव्यथ

nie powodujący bólu, miłosierny, litościwy


गारुड

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kamienie szlachetne i minerały

zaklęcie/mantra przeciwko truciźnie, jadowi (węża)


अनध्यक्ष

niedostrzegalny (za pomocą zmysłów), niezauważalny, niewidoczny


व्यष्टि

w wedancie: agregat, zbiorowość, zespół postrzegany jako utworzony z wielu osobnych ciał


पुर्

(2.1) źródłosłów dla pol. Singapur, ind. pura, bal pura


वेदान्त

sanskr. वेद + अन्त (vēda + anta) → „weda” + „koniec”, „zwieńczenie” • źródłosłów dla pol. wedanta, ang. Vedanta, pendż. ਵੇਦਾਂਤ

wedanta, „zwieńczenie wiedzy”, zakończenie wed, kompletna wiedza wedyjska


यम

(2.4) źródłosłów dla pali yama, taj. ยม, khmer. យាមា, យម, pol. Jama, ang. Yama

hamujący, ograniczający, trzymający w ryzach


यम

pierwszy z ośmiu członów jogi (→ अङ्ग, aṅga)

Jama, jama, bóg śmierci, personifikacja śmierci, postrzegany jako syn słońca (विवस्वत्)

określenie Saturna (postrzeganego jako syna विवस्वत् i छाया)


मृत्यु

(1.1) praindoeur. *mr̥t- < praindoeur. *mer- → „umrzeć” • spokrewnione z litew. mirtis, łac. mors

bóg śmierci, personifikacja śmierci, Jama


दृढ

mocny, intensywny, nadmierny, potężny, silny


राष्ट्रीय

krajowy, należący do kraju lub królestwa


अर्थवाद

wyjaśnienie znaczenia (reguły, nauki moralnej)


अकाल

przedwczesny, w nieodpowiednim momencie, nie w porę, w nieodpowiednim czasie


अरुण

źródłosłów dla taj. อรุณ (arun), birm. အရုဏ်, pali aruṇa

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory

brązowo-czerwony, czerwonawy (kolor poranka jako przeciwstawny ciemności nocy)

skonsternowany, osupiały, zawstydzony, zakłopotany


अरुण

kolor czerwony, kolor świtu lub zachodu słońca

Aruṇa, Aruna, personifikacja świtu (starszy brat Garuḍy), przedstawiany jako woźnica powożący rydwanem boga słońca, Surji → सूर्य

rodzaj trądu z czerwonymi plamami na skórze


अध्याय

czytelnik, studiujący coś; ktoś, kto coś bada/studiuje


विशेष

charakterystyczna cecha wyróżniająca, znak szczególny


अतिथि

(1.1) źródłosłów dla hin. अतिथि, pali atithi, tel. అతిథి


उमा

nie myl z ऊम (ūma) i उम (uma)

żona Śiwy, córka Himavata (हिमवत्) i Meny


उमा

nie myl z ऊम (ūma) i उम (uma)

światło, jasność, światłość, świetlistość


नासा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Części ciała • nie myl z नाश (nāśa)


अप्रिय

odpychający, wstrętny, przykry, niesmaczny


पीडा

zranienie, skaleczenie, rana, uraz, obrażenie


द्वार

praindoirański < praindoeur. *dʰworom < praindoeur. *dʰwor-, *dʰwer- • źródłosłów dla hin. द्वार


काक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki

człowiek godny pogardy, człowiek haniebny

kąpiel polegająca na zanurzeniu jedynie głowy w wodzie (tak, jak robią to kruki)


खिन्न

załamany, przygnębiony, smutny, cierpiący


उपशान्ति

zaprzestanie, wstrzymanie, przerwanie, przerwa


निटाल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Części ciała • również pisownia: निटिल (niṭila)


फिरङ्गिन्

por. यवन (yavana)


अयोनि

bez początku i źródła pochodzenia, wieczny, wieczysty

z nieznanej rodziny, niegodnego lub nieistotnego pochodzenia


निज

własny, rodzony, związany z czyimś pochodzeniem lub krajem

niekończący się, ciągły, bezustanny, wieczny, nieprzerwany


निज

czyichś krewni, spokrewnieni z kimś ludzie


शार्दूल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


शार्ङ्ग

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Przyprawy


अत्यन्त

nieskończony, nieustanny, bezustanny, ciągły, wieczny, nieprzerwany

nadmierny, ponad miarę, wielki, bardzo silny


कावेरी

(1.1) źródłosłów dla hin. कावेरी (kāvērī), kan. ಕಾವೇರಿ, tamil. காவிரி


अशोक

(2.1) źrodłosłów dla ang. ashoka, pol. asioka


अशोक

Saraca asoca i Saraca indica, asioka, drzewo o czerwonych kwiatach


अयोध्या

stolica królów linii solarnej/słonecznej, urodzonych w regionie Awadh/Oudh nad rzeką Saraju


अयोध्या

niezwyciężony, niepokonany, przeciwko któremu nie należy prowadzić wojen; nie do powstrzymania


शारीरिक

cielesny, dotyczący ciała, osobisty, materialny, rzeczywisty, fizyczny


वातिक

nie myl z वाटिका (vāṭikā), वाटक (vāṭaka) i वटिका (vaṭikā)


वीर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Przyprawy


आत्मन्

(1.1) źródłosłów dla hin. आत्मा, pali atta


ग

trzecia spółgłoska alfabetu sanskryckiego


ग

wyłącznie na końcu złożenia

związany z, powiązany z, mający związek z


प्राण

oddech życia, dech, życie, żywotność, witalność, witalne powietrze (zazwyczaj w lm)


अंसकूट

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Części ciała


जतुका

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


मेधाविन्

bardzo inteligentny, mający dobrą pamięć


अप्रगल्भ

nieśmiały, skromny, który nie jest arogancki


जानु

praindoeur. *ǵónu • por. pers. زانو (zânu), franc. genou, łac. genu


चतुर

(1.1) źródłosłów dla pali catura, gudź. ચાતુર (cātura)

sprytny, zręczny, przenikliwy, bystry, błyskotliwy


क्षेम्य

odpoczywający, wypoczęty, odprężony, spokojny

nadający się do zamieszkania, mieszkalny, wygodny


साधु

prosty, bezpośredni, prowadzący prosto do celu, udrerzający w cel, nieomylny (jak strzała lub piorun)

przychylnie nastawiony, miły, chętny, skłonny

dobrze urodzony, szlachetny, szlachetnego pochodzenia


साधु

w dźinizmie: dźina lub ubóstwiony święty


अऋणिन्

niedłużny, nie mający długu, nie będący dłużnikiem


नागर

mówiony w mieście (w odniesieniu do określonego dialektu apabhraṃśa)

nikczemny, niegodziwy, który zawiera w sobie wady miasta


नागर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Przyprawy

pragnienie ostatecznej błogości, szczęśliwości


सुन्दरी

piękna kobieta, także w odniesieniu do zwierząt płci żeńskiej


आमलकी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Drzewa

Phyllanthus emblica, liściokwiat garbnikowy, amla, amalaka


ब्रह्मन्

nie myl z ब्राह्मण (brāhmaṇa)

Brahman, w filozofii indyjskiej i hinduizmie transcendentny, wieczny aspekt Absolutu, bezosobowa najwyższa niedwoista istność, pierwotne źródło i ostateczny cel wszystkich istnień, nie będący obiektem kultu religijnego, lecz medytacji i wiedzy

kapłani z kasty braminów (wspólnie, jako pojedynczy bramin)


अकरा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Drzewa


अकम्पित

solidny, stały, niewstrząśnięty, który nie drży, niewzruszony


अकम्पित

imię buddyjskiego świętego, ucznia ostatniego tirthankary – Wardhamany Mahawiry


अकल्प

niekontrolowany, nieograniczony, nieskrępowany, bez reguł


नीलवर्ण

(1.1) sanskr. नील (nīla) + sanskr. वर्ण (varṇa) → „zabarwiony na niebiesko”

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


विमनस्

smutny, niepocieszony, strapiony, rozżalony


प्रेष्ठा

forma żeńska od sanskr. प्रेष्ठ (prēṣṭha)


अकल्पित

naturalny; który nie jest sztuczny, wyprodukowany, wytworzony


अष्टाध्यायी

„Ośmioksiąg”, opisana przez Paniniego (पाणिनि, Pāṇini) pierwsza gramatyka sanskrytu składająca się z 3959 reguł, pierwsze opracowanie gramatyki na świecie


मह

(1.1) praindoeur. *maǵ-, *meǵh₂- • por. łac. magnus, gr. μέγας (megas), alb. madh, pers. مه


अशुद्ध

nieprecyzyjny, niecelny, błędny, niewłaściwy


अविद्या

sanskr. अ- + विद्या • źródłosłów dla pali avijjā, taj. อวิชชา

niewiedza, duchowa nieświadomość, awidja


आपद्

niebezpieczeństwo, niedola, niepomyślność, przeciwność losu


आपिञ्जर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


आपीत

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


आपूर्ति

wypełnienie, spełnienie, zadowolenie, sytość


आपीड

wieniec przytwierdzony do korony na głowie, wieniec ogólnie


आपृच्छ्य

godny pochwały, godny podziwu, chwalebny


आभिधानिक

zawarty w słowniku, słownikowy, leksykograficzny


आभिप्रायिक

dobrowolny, opcjonalny, dowolny, fakultatywny


आमन

przyjacielskość, przyjazne nastawienie lub skłonność


आभरण

ornament, dekoracja (klejnotami, biżuterią)


आभोग

zginanie, zaginanie, gięcie, zakrzywianie, wicie się

zaspokojenie, wypełnienie, zakończenie, ukończenie, zrealizowanie


आमन्त्रण

(1.4) źródłosłów dla gudź. આમંત્રણ (āmantraṇa)


आमन्त्रित

wyznaczony do zrobienia czegoś, co nie jest obowiązkowe


आमरणान्त

dożywotni, trwający do śmierci, do końca życia


आमर्ष

oburzenie, wściekłość, gniew, niecierpliwość, zob. अमर्ष


द्वाविंशति

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Liczebniki • विंशति • एकविंशति • एकविंशत् • द्वाविंशति • त्रयोविंशति • चतुर्विंशति • अर्धपञ्चाशत् • षड्विंशति • सप्तविंशति • अष्टाविंशति • नवविंशति


आम्रात

(Spondias mangifera) śliwiec, rozpestlin, spondia


वस्तु

naprawdę istniejąca rzecz, rzeczywistość


आयल्लक

niecierpliwość, tęsknota, tęsknienie za czymś


आमोद

pocieszający, cieszący, radujący, uszczęśliwiający


आम्ल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Drzewa

Tamarindus indica, tamaryndowiec indyjski, tamarynd indyjski, powidlnik indyjski


आयमन

długość, przedłużenie, rozszerzenie, wydłużenie


अदेवयत्

modlitwami niedosięgający bogów, niepobożny, niereligijny


आयुधिक

związany z bronią / uzbrojeniem, dotyczący broni / uzbrojenia


वस्तुतस्

w rzeczywistości, w istocie, de facto, właściwie

w istocie, w gruncie rzeczy, istotnie, zasadniczo


लज्जालु

Mimosa pudica, mimoza wstydliwa, czułek wstydliwy


राजन्

(1.1) źródłosłów dla beng. রাজা, hin. राजा


खडी

nie myl z कधि (kadhi), खादि (khādi)


अस्मि

अहम् अस्मि (aham asmi).


आयुर्वेद

(1.1) sanskr. आयु (āyu) → „życie” + sanskr. वेद (vēda) → „wiedza”

(1.1) źródłosłów dla pol. ajurweda, ang. Ayurveda


धूम

praindoirański < praindoeur. *dʰuh₂mós → „dym” • por. gr. θυμός (thumós), łac. fumus, scs. дꙑмъ, pol. dym

źródłosłów dla hin. धूआँ (dhūām̐), beng. ধোঁয়া (dhōm̐ẏā)

dym wdychany (jako środek wywołujący kichanie)


देवनागरी

(1.1) źródłosłów dla ang. Devanagari, franc. dévanagari, hin. देवनागरी, jap. デーヴァナーガリー, niem. Devanagari, ros. деванагари


सूषणा

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


आख्या

mówić, przekazywać, informować, powiadamiać


अशक्त

nie myl z असक्त (asakta)


अत्ति

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


आतप

gorąco (zwłaszcza słoneczne, lecz także ognia''), światło słoneczne, promienie słońca


आरम्भ

źródłosłów dla hin. आरम्भ (ārambh), tel. ఆరంభము (ārambhamu)


शृङ्गवेर

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Przyprawy


शिरस्

góra, górna część (czegokolwiek), punkt szczytowy


साविनी

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Geografia


सौप्तिक

nocna napaść, atak na śpiących ludzi, nocna walka


महानन्द

zob. संसार

wielka radość z wybawienia z dalszej transmigracji/reinkarnacji, ostatecznie uwolnienie

wielka rozkosz, błogość, stan wielkiej rozkoszy, błogości


कुङ्कुम

źródłosłów dla pol. kurkuma, katal. cúrcuma


७

zobacz też: ० • १ • २ • ३ • ४ • ५ • ६ • ७ • ८ • ९ • Indeks:Sanskryt - Liczebniki


पुनर्जन्मन्

sanskr. पुनर् (punar) + sanskr. जन्मन् (janman)


स्वप्न

praindoeur. *swépnos, *súpnos < praindoeur. *swep-


हिम

praindoirański *jʰim- < praindoeur. *ǵʰim-, *ǵʰyem- • por. łac. hiems, gr. χεῖμα (kheîma), pol. zima


बहिष्कार

usunięcie, wyrzucenie, wydalenie, wykluczenie, wyłączenie


सामग्री

całość, komplet (zwłaszcza w odniesieniu do zestawu materiałów, narzędzi, przyrządów do zrobienia czegoś)


दुर्लभ

sanskr. दुर् + लभ् • źródłosłów dla hin. दुर्लभ (durlabha)

ciężki do zdobycia/uzyskania, rzadki, rzadko występujący


शृङ्ग

praindoeur. *ḱr̥h₂n-, *ḱr̥-no- < praindoeur. *ḱer-


मटक

nie myl z माथक


मूषिक

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


काहल

szkodliwy, krzywdzący, psotny, szelmowski


काहल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe rzeczowniki


ककुद्

nie myl z काकुद्


जनी

praindoeur. *gʷḗn, por. pol. żona, ros. жена (žená), czes. žena, gr. γυνή (gynē)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Rodzina


प्रकृति

źródłosłów dla ros. пракрит, pol. prakriti, prakryt

natura, temperament, charakter, usposobienie


ललित

uwodzicielski, flirtujący, swawolny, figlarny, zmysłowy, lubieżny


म्लै

zmęczyć się, stać się wycieńczonym lub ociężałym

zasmucić się, zafrasować się, zniechęcić się


त्रस

człowiek i zwierzę, zbiorowość wszystkich poruszających się lub wszystkich istot żywych


ग्रावन्

kamień (szczególnie, gdy używany do tłoczenia somy)


स्वादु

słodki, przyjemny w smaku, smaczny, pyszny, smakowity


प

pierwsza spółgłoska wargowa w sanskrycie


पा

praindoeur. *peh₃- • por. pol. pić, gr. πίνω

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe czasowniki

napawać się, upajać się (widokiem, dźwiękiem)


अनुष्ण

taki, który nie jest gorący; zimny, chłodny


तपस्

praindoeur. *tep- • por. pol. ciepło i prasł. *teplъ, *toplъ

ciepło, gorąco, gorąc, żar, ogień, światło

tapas – praktyka ascetyczna polegająca na medytacji i osobistym wyrzeczeniu lub cielesnym umartwianiu


तण्डुल

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Jedzenie


व्रीहि

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Jedzenie

dojrzewanie ryżu podczas deszczowej pory


श्याव

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


शोण

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Kolory


मधुर

(1.1) źródłosłów dla gudź. મધુર (madhura)


अद्

(1.1) praindoeur. *h₁ed- • por. gr. ἔδω (édō), por. łac. edo, por. ang. eat


अङ्घस्

nie myl z अङ्गस्


पुरातन

źródłósłów dla pali purātana, hin. पुरातन

pradawny, pradziejowy, prastary, przedwieczny, wiekowy, starodawny


दीर्घ

praindoeur. *dlh₁gʰó- • źródłosłów dla pali dīgha

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Podstawowe przymiotniki


यवन

por. फिरङ्गिन् (phiraṅgin)

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Warzywa


ओष्ठ

źródłosłów dla hin. होंठ (hõṭh)
praindoeur. *h₁oh₁s- • por. pol. usta


भीषण

straszny, przerażający, niesamowity, budzący grozę


भीषण

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki

Boswellia serrata, rodzaj drzewa, którego żywica tworzy olibanum


घृष्वि

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


शुष्

nie myl z शूष् (śūṣ) i सूष् (sūṣ)


सूष्

nie myl z शुष् (śuṣ)

wywoływać, przynosić, rodzić, wytwarzać, płodzić


ऋक्ष

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ssaki


सुरभि

nazwa wielu pachnących roślin, (Magnolia champaca) champaca, (Neolamarckia cadamba) kadamba


कुरुविन्द

(1.4) źródłosłów dla hiszp. corindón, franc. corindon

Cyperus rotundus, gatunek traw z rodziny ciborowatych, trawa orzechowa

Terminalia catappa, migdałecznik właściwy


उष्ट्र

źródłosłów dla st.pers. ushtra, pendż. ਊਠ (ūṭh), taj. อูฐ (uth), urd. اونٹ (ū̃ṭ), hin. ऊँट (ū̃ṭ), pers. اشتر (oštor), beludżi اشتر (uštar), gudź. ઊંટ (ūṇṭa)


सूर

Calotropis gigantea, mleczara olbrzymia, kalotropis olbrzymi


मन्त्र

źródłosłów dla arab. مانترا, jap. マントラ, pali manta, pol. mantra, ang. mantra, franc. mantra, białor. мантра

wedyjska pieśń religijna lub święta modlitwa, święty tekst


राष्ट्रपति

źródłosłów dla hin. राष्ट्रपति (rāṣṭrapati)


तुलसी

źródłosłów dla hin. तुलसी (tulasī), malajalam തുളസി (tuḷasi), pendż. ਤੁਲਸੀ (tulsí), tamil. துளசி (tuḷaci), tel. తులసి (tulasi), తొళసి (tolasi)

Ocimum tenuiflorum, bazylia azjatycka, Ocimum sanctum, bazylia święta


सती

dobra, prawa, cnotliwa żona; żona sati, która wstępujące na stos ciałopalny swojego męża


रत्नवत्

obficie kamieniami szlachetnymi udekorowany


बोधिसत्त्व

sanskr. बोधि + सत्त्व

źródłosłów dla pol. bodhisattwa, taj. พระโพธิสัตว์ (phra.phoo.thi.sat), tyb. བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ (byang chub sems dpa'), węg. bodhiszattva


राष्ट्र

źródłosłów dla hin. राष्ट्र, pali raṭṭha


आसन

źródłosłów dla pol. asana, gudź. આસન (āsana), orija ଆସନ (āsana), pendż. ਆਸਨ (āsana), pers. آسانا, węg. ászana

nie myl z अशन (aśana), अशना (aśanā)

siedzenie w szczególnej pozycji, sposób siedzenia

siedzenie, miejsce do siadania/siedzenia


प्रेमन्

źródłosłów dla hin. प्रेम (prēma), nep. प्रेम (prēma)


एला

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Przyprawy


आद्य

pierwszy, wczesny, początkowy, prymitywny, będący na początku

główny, przedni, czołowy, niezrównany, nie mający równych


पृच्छति

ˈpr̩t̚.t͡ɕʰɐ.t̪i


गच्छति

ˈɡɐt̚.t͡ɕʰɐ.t̪i


स्मरति

ˈs̪mɐ.ɽɐ.t̪i


वसति

(1.1) praindoeur. *h₂wés-e-ti, praindoeur. *h₂wes-


तिष्ठति

ˈt̪iʂ.ʈʰɐ.t̪i


पङ्गुवासर

pəŋɡuvɑːsərə

sobota była uważana w Indiach za najbardziej nieszczęśliwy dzień tygodnia


राम

imię męskie Rama, Rāma (imię niektórych bogów, nadawane także ludziom)


आगच्छति

ɑːˈɡɐt̚.t͡ɕʰɐ.t̪i


व्याधि

choroba, dolegliwość, niedomaganie, schorzenie


महस्विन्

promienujący, promienny, połyskliwy, roziskrzony


अनावृष्टि

źródłosłów dla tel. అనావృష్టి (anāvr̥ṣṭi)


हत्या

morderstwo, mordowanie, zabijanie, zamordowanie


अङ्कस्

praindoirański *Hánkas < praindoeur. *h₂énkos


पक्षगम

zobacz też: Indeks:Sanskryt - Ptaki


पक्षगम

latający, uskrzydlony, poruszający się za pomocą skrzydeł