בית

bejs (ב) nazwa drugiej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


ייִדענע

איך בין אַ ייִדענע.

שווער צו זײַן אַ ייִד, אַ ייִדענע נאָך שווערער.

Ciężko być żydem, a żydówką jeszcze trudniej.


ייִדיש

איך לערן זיך ייִדיש.

רעדט צו מיר אין ייִדיש.

(1.1, 2.1) ווען ייִדיש נעמט און גייט אַזוי פּלוצלינג אויס, וואָלט עס געווען גלײַך ווי אַ גרויס ליכט האָט זיך אויסגעלאָשן אין ייִדישן לעבן…

Gdyby jidysz wziął i tak nagle wymarł, to byłoby tak, jakby w żydowskim życiu zgasło jakieś wielkie światło…


ייִד

איך בין אַ ייִד.

Ciężko być Żydem, a Żydówką jeszcze ciężej.

אַז אַ ייִד האָט אַ הונט, איז אָדער דער הונט נישט קיין הונט, אָדער דער ייִד נישט קיין ייִד.

żart. Jak Żyd ma psa, to albo ten pies to nie jest żaden pies, albo ten Żyd to nie jest żaden Żyd.

gdy religia ani narodowość nie są istotne człowiek, osoba, mężczyzna, pan

וואָס וויל דער ייִד?

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


יִ

zobacz też: י

chirek jud - dziesiąta litera alfabetu jidysz


וּ

odmiana litery ו, używana tylko w sąsiedztwie ו albo przed י

zobacz też: ו

melupm wow - szósta litera alfabetu jidysz


וויקיפּעדיע

וויקיפּעדיע איז אַ פֿרײַע ענציקלאָפּעדיע.


אָ

komec alef – odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


אַ

pasech alef - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


י

zobacz też: יִ - chirek jud


וואַרשע

וואַרשע איז די הויפּטשטאָט פֿון פּוילן.


האַרבסט

אָנהייב האַרבסט איז נאָך הייס.


פּ

zobacz też: פֿ - fej

pej - siedemnasta litera alfabetu jidysz


תּ

tof - dwudziesta druga litera alfabetu jidysz


פֿ

odmiana litery פ, jeśli występuje na końcu wyrazu przyjmuje formę ף (lange fej)

por. פּ (pej)

fej (siedemnasta litera alfabetu jidysz)


ד

דאַטיוו → celownik


ח

używana tylko w słowach pochodzenia hebrajskiego


אייראָפּע

אייראָפּע איז אַ קאָנטינענט.


ק

kuf - dziewiętnasta litera alfabetu jidysz


שׂ

sin - dwudziesta pierwsza litera alfabetu jidysz


ר

rejsz - dwudziesta litera alfabetu jidysz


כ

jeśli występuje na końcu wyrazu przyjmuje formę ך (lange chof)

zobacz też: כּ – kof


ו

zobacz też: וּ


נ

jeśli występuje na końcu wyrazu przybiera formę ן (lange nun)

jeśli stoi w sąsiedztwie liter ג lub ק wymawiana jest jak IPA: /ŋ/; jeśli stoi na końcu wyrazu po ב wymawiana jest jak IPA: /m/


ס

samech - piętnasta litera alfabetu jidysz


מ

jeśli występuje na końcu wyrazu przyjmuje formę ם (szlos mem)


ב

zobacz też: בֿ (wejs)


מאַמע

słowo to, jako jedno z nielicznych, odmienia się przez przypadki

איך האָב ליב מײַנע ייִדישע מאַמע.


צ

cadek - osiemnasta litera alfabetu jidysz


ש

zobacz też: שׂ - sin

szin, dwudziesta pierwsza litera alfabetu jidysz


זיידע

słowo to, jako jedno z nielicznych, odmienia się przez przypadki; jest też jednym z najstarszych słów pochodzenia słowiańskiego w jidysz

וועגן דעם סטאַנדאַרד פֿון מענערישער שיינקייט זאָגט מײַן זיידע, למשל: אַז אַ מאַן דאַרף זײַן אַ ביסל שענער פֿון אַ מאַלפּע.

Co do standardów męskiej urody mój dziadek powiada, na przykład, że mężczyzna powinien być nieco ładniejszy od małpy.


ת

sof - dwudziesta druga litera alfabetu jidysz


הימל

די זון שטייט נאָך הויך אין דעם העל בלויען הימל.

Słońce stoi jeszcze wysoko na jasnobłękitnym niebie.


א

nie wymawiana, nie transkrybowana, oznacza tylko, że sylaba zaczyna się od wymawianego ו ,י lub złożenia tych liter; zobacz też: אַ) פּתח אַלף) – pasech alef i אָ) קמץ אַלף) – komec alef

alef – pierwsza litera alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz; występuje w trzech odmianach:
:: (1.1.1) א – sztumer alef, por. (1.2)
:: (1.1.2) אַ – pasech alef
:: (1.1.3) אָ – komec alef

sztumer alef – odmiana litery (1.1) alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz, (1.1.1)


אַזערבײַדזשאַן

azəʀbaɛ̯ˈd͡ʒan


ווערטערבוך

jid. ווערטער + בוך, por. niem. Wörterbuch


ווינטער

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

באַלד קומט דער קאַלטער ווינטער.


ײַ

pasech cwej judn - ligatura języka jidysz


אַפֿריקע

אַפֿריקע איז אַ קאָנטינענט.


טאָג

אַ וואָך האָט זיבן טעג.

טאָג פֿאַר טאָג


חודש

אַ יאָר האָט צוועלף חדשים.


אַלף־בית

hebr. אלף־בית

zobacz też: א • ב • ג • ד • ה • ו • ז • ח • ט • י • כ • ל • מ • נ • ס • ע • פ • צ • ק • ר • ש • ת

por. też: alfa+bet


טײַוול

דער טײַוול זאָל אויף דעם טראַכטן.


צוקער

צוקער איז זיס.


זון

איך זאָל האַנדלען מיט ליכט, וואָלט די זון ניט אונטערגעגאַנגען.

żart. Gdybym zaczął handlować świecami, to by słońce przestało zachodzić.


זון

וועמענס זון איז דאָס? – דאָס איז דודס זון, ראובֿן.

Czyj to jest syn? – To jest syn Dawida, Ruben.


פֿראַנקרײַך

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Europy


פּאַריז

פּאַריז איז די הויפּטשטאָט פֿון פֿראַנקרײַך.


אינסטיטוט

ros. институт (institut) < franc. institut < łac. institutum, por. niem. Institut


אויטאָ

פֿינף מינוט פֿון מיר מיטן אויטאָ וווינען מײַנע קינדער מיט זייערע משפּחות.

Pięć minut samochodem ode mnie mieszkają moje dzieci ze swoimi rodzinami.


אַמעריקע

אַמעריקע איז אַ קאָנטינענט


שבת

zobacz też: זונטיק • מאָנטיק • דינסטיק • מיטוואָך • דאָנערשטיק • פֿרײַטיק • שבת

pisownia według systemu radzieckiego: שאבעס


אַראַביש

חנה קען ענגליש און אַראַביש. → Chane


יאָר

אַ יאָר האָט צוועלף חדשים.

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


וואַסער

דער אמת קומט אַרויס ווי בוימל אויפֿן וואַסער

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa

שפּײַ נישט אין ברונעם – אפֿשר וועסטו דאַרפֿן פֿון אים טרינקען וואַסער.

Nie pluj do studni – może jeszcze będziesz musiał pić z niej wodę.


זשורנאַליסט

איך בין אַ זשורנאַליסט.


גוי

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Żyd nieznający tradycji, nieprzestrzegający nakazów religijnych

Żyd, który zmienił wyznanie, meches, konwertyta, odstępca / odszczepieniec od wiary, (jeśli przeszedł na chrześcijaństwo) przechrzta, wychrzta


תּוהו־ובֿוהו

hebr. תוהו ובוהו


וואַטיקאַן

אָבער גלײַכצײַטיק איז דער פּויפּסט נישט נאָר דער ראָש פֿון דער קירך, נאָר דער ראָש פֿון אַ מדינה – פֿון וואַטיקאַן.

Ale jednocześnie papież jest nie tylko głową Kościoła, lecz również głową państwa – Watykanu.


תּנך

alternatywna pisownia: תּנ״ך


ווילנע

ווילנע איז די הויפּטשטאָט פֿון ליטע.


אויגוסט

słowniki podają akcent na pierwszą lub na drugą sylabę

zobacz też: דעצעמבער • נאָוועמבער • אָקטאָבער • סעפּטעמבער • אויגוסט • יולי • יוני • מײַ • אַפּריל • מאַרץ • פֿעברואַר • יאַנואַר


ניו־יאָרק

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.


אַפּריל

niem. April < łac. Aprilis, por. ros. апрель


שטעטל

jid. שטאָט + ־ל

דאָס איז געווען גיכער אַ דאָרף, איידער אַ שטעטל.


לבֿנה

די לבֿנה צעגיסט איר שײַן.

Księżyc rozlewa swój blask. / Księżyc promienieje swoim blaskiem.


טאָכטער

זי האָט זי ניט אָפּגעלאָזט פֿון די אויגן און פֿלעגט זי רופֿן „טאָכטער“, און האָט זי אויסגעקליידט ווי אַ גרעפֿין.

Nie spuszczała jej z oczu i zwykła ją nazywać „córką”, i ubierała ją jak hrabinę.


שד

diabeł, demon, czart, czort, bies, szatan

די גאַנצע וועלט איז פֿול מיט שדים, טרײַב זיי כאָטש פֿון זיך אַרויס.

Cały świat jest pełen czartów, wypędź je choć z siebie samego.

(o nieznośnym dziecku lub złym człowieku) diabeł, szatan, diabeł wcielony, czort, o dziecku urwis, półdiablę


ווײַסרוסיש

ˈvaɛ̯sˌʀʊsɪʃ


איי

די אייער ווילן קליגער זײַן פֿון די הינער


איטאַליעניש

איך לערן זיך איטאַליעניש.


שטאָט

מיר וועלן אויך באַזוכן די כינעזישע שטאָט כאַרבין, דעם צענטער פֿון מאַנדזשוריע.

Odwiedzimy także chińskie miasto Harbin, centrum Mandżurii.


פֿראַנצויזיש

fʀanˈt͡sɔə̯zɪʃ

zob. פֿראַנצייזיש


זשאַבע

ס׳איז זייער שטיל, נאָר די זשאַבעס קוואַקען.


כאַאָס

כאַאָס און אַנאַרכיע!


עספּעראַנטאָ

מיט 122 יאָר צוריק, דעם 26־טן יולי 1887, האָט דער יונגער אויגן־דאָקטער לייזער זאָמענהאָף פּובליקירט די ערשטע גראַמאַטיק פֿון זײַן אינטערנאַציאָנאַלער שפּראַך עספּעראַנטאָ.

122 lata temu, 26 lipca 1887, młody okulista Lejzer (Ludwik) Zamenhof opublikował pierwszą gramatykę swego międzynarodowego języka esperanto.


מײַ

(1.2) por. pol. maj, ukr. май, białor. май

עס האָט אַלץ געבליט, געזונגען, געלעבט – עס איז געווען תּחילת מײַ, איר פֿאַרשטייט?…

Wszystko kwitło, śpiewało, żyło – było to z początkiem maja, rozumiecie?…


אַזיע

pol. Azja, ros. Азия, ukr. Азія, białor. Азія

אַזיע איז אַ קאָנטינענט.


טערקיש

jid. טערק + ־יש

nie mylić z: טורקיש


כינעזיש

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


איטאַליע

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.

W festiwalu wzięli udział goście z najlepszych teatrów lalkowych na świecie, w tym z Hiszpanii, Włoch, Słowenii i Chorwacji.


נידערלאַנדן

alternatywna pisownia: האָלאַנד


אינטערנעץ

alternatywna pisownia: אינטערנעט


שפּראַך

דו ווייסט גאַנץ גוט, אַז איך האָב ליב די רוסישע שפּראַך מיט דער רוסישער ליטעראַטור.

Wiesz bardzo dobrze, że kocham język rosyjski wraz z rosyjską literaturą.


אייראָפּעיִשער פֿאַרבאַנד

pl-אייראָפּעיִשער_פֿאַרבאַנד-yi-noun-axKIAwcw


רוסלאַנד

אַ מאָל האָבן אַ סך כינעזער געוווינט אין רוסלאַנד.

Kiedyś wielu Chińczyków mieszkało w Rosji.


ענגליש

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych w języku angielskim o karaimach na Krymie i w Galicji.


מאָלדאָווע

nie mylić z: מאָלדעווע


וועלט

אַ מאָדנע זאַך: אַז איך שווײַג, האַלט מיך די וועלט פֿאַר אַ חכם.

Dziwna sprawa: kiedy milczę, świat uważa mnie za mędrca.

אַ וועלט וואָס שאַפֿט נישט געלעכטער איז אַ שווערע וועלט.

Świat, który nie wywołuje śmiechu, to ciężki świat.


אונגאַרן

zob. אונגאַר


מאָלדאַוויע

nie mylić z: מאָלדעווע


בעלאָרוסיע

wyraz nienotowany w standardowych słownikach jidysz


לאַנד

הײַנט שרײַבט זי פֿון אַ נײַעם לעבן, וואָס וועט גיך אײַנטרעטן אין גאַנצן לאַנד, אַ לעבן פֿון פֿרײַהייט, פֿון גלײַכהייט – קאָנסטיטוציע!

Dzisiaj pisze ona o nowym życiu, które szybko wkroczy do całego kraju, o życiu w wolności, w równości – o konstytucji!


בוך

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


וויסנשאַפֿט

śwn. wiȥȥenschaft, por. niem. Wissenschaft


וויסנשאַפֿט

wiedza, znajomość, wiadomości, wykształcenie


פֿאַרבאַנד

אייראָפּעיִשער פֿאַרבאַנד.


אַלבאַניע

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Europy


סלאָוואַקײַ

נישט קיין כּרך, נאָר דורך די הונדערטער יאָרן וואָס סלאָוואַקײַ האָט געהערט צו אונגערן איז פּרעשבאָריק געווען אַ וויכטיקע שטאָט.

Żadna to metropolia, ale przez te setki lat, gdy Słowacja należała do Węgier, była Bratysława ważnym miastem.


אַכט

(1.1) śwn. aht, por. niem. Acht
(2.1) śwn. aht, por. niem. acht
(3.1) śwn. ahte, por. niem. achte

wzgląd, uwaga, baczenie, rozwaga, rozważenie, namysł, zastanowienie

ער האָט דערויף געלייגט ווייניק אַכט

Nie zwrócił na to większej / baczniejszej uwagi.

ווער לייגט שוין אַכט דערויף


פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈʃtatn̩ fʊn‿aˈmɛʀɪkə

pl-פֿאַראייניקטע_שטאַטן_פֿון_אַמעריקע-yi-noun--feLoHpT


פֿאַרבאַנד סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן

faʀˈband sɔˈvɛtiʃɛ sɔʦjaˈlistiʃɛ rɛpʊbˈlikn

faʀˈband sɔˈvɛtɪʃə sɔt͡sjaˈlɪstɪʃə rəpʊbˈlɪkŋ̩

פֿאַרבאַנד פֿון סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

pl-פֿאַרבאַנד_סאָוועטישע_סאָציאַליסטישע_רעפּובליקן-yi-noun-rXyx7RAd


בלײַער

דאָס טאָגבוך אַנטהאַלט אַרום 60 זײַטן, געשריבן מיט אַ פּען און אַ בלײַער.

Ten pamiętnik zawiera około 60 stron, pisanych piórem i ołówkiem.


טשעכאָסלאָוואַקײַ

ˌt͡ʃɛxɔslɔvaˈkaɛ̯


וואָרט

słowo (np. pocieszenia), odezwanie się, wypowiedź, mówienie

słowo (np. wprowadzenia), mowa, przemowa, przemówienie, wystąpienie

słowo (np. honoru), obietnica, przysięga, przyrzeczenie

דאָס / אַ וואָרט באַקומט פּראָפֿעסאָר ווײַנרײַך.

Głos zabierze / ma profesor Weinreich., Oddaję głos profesorowi Weinreichowi.


טעלעפֿאָן

זען האָב איך אים ניט געזען, אָבער איך האָב גערעדט מיט אים דורך טעלעפֿאָן.

Widzieć go nie widziałem, ale rozmawiałem z nim przez telefon.


שטיין

(1.1-2) śwn. stein, por. niem. Stein
(2.1) śwn. stēn, por. niem. stehen


חבֿר

איך רעכן, פּאַפּאַ, אַז דו וועסט נישט האָבן גאָרנישט קעגן דעם, וואָס מײַן חבֿר שמעון וועט בלײַבן בײַ מיר איבער פּסח.

Tato, liczę, że nie będziesz miał nic przeciwko temu, iż mój przyjaciel Szymon zostanie u mnie w czasie Paschy.


שוואַנגערשאַפֿט

jid. שוואַנגער + ־שאַפֿט, por. niem. Schwangerschaft

ˈʃvaŋɡəʀʃaft


שרעק

przerażenie, przestrach, przestraszenie, wystraszenie, trwoga


בין

איך, אַז איך באַגעגן מיך מיט אַזאַ מין נפֿש, ווילט זיך מיר זייער אויסשמירן אים מיט האָניק, און לאָזן די בינען האָבן הנאה…

Ja, kiedy spotykam ten typ człowieka, to mam ogromną ochotę wysmarować go miodem i niech pszczoły dobrze się bawią…


פֿרײַנד

śwn. vriunt → przyjaciel, ukochany, krewny, por. niem. Freund


פֿײַנטשאַפֿט

wrogość, nienawiść, niechęć, awersja, wstręt, odraza, obrzydzenie


יאַשטשערקע

ukr. ящірка, białor. яшчарка, por. pol. jaszczurka


בלוט

(z zamianą podmiotu i dopełnienia) mieć we krwi


פֿידלער

אַ פֿידלער אויפֿן דאַך.


בער

אַ בער אָן אַן עק, די מעשׂה איז אַוועק.

Niedźwiedź bez ogona, bajka jest skończona.


בער

często nadawane w połączeniu z imieniem דובֿ (Dow)


זײַן

דאָס זײַן באַשטימט דאָס באַוווּסטזײַן.


טראָגן

זי איז אין טראָגן.

פֿון זאָגן ווערט מען ניט טראָגן.


פֿײַנד

Rzadszy wariant: פֿײַנט.

איך האָב ליב אַיעדן מענטשן, מעג ער זײַן מײַן פֿײַנד.

Kocham każdego człowieka, choćby był moim wrogiem.

היטן זאָל מען זיך פֿאַר די פֿרײַנד, ניט פֿאַר די פֿײַנד.

Strzec się trzeba przyjaciół, nie wrogów.


האַק

(1.1) śwn. hacke, por. niem. Hacke
(2.1) od jid. האַקן


האַק

silne uderzenie, brutalny cios, rąbnięcie, walnięcie, grzmotnięcie


שליטה

hebr. שׁליטה


קדיש

męski potomek (który będzie mógł zmówić kadisz w intencji zmarłych rodziców)


שווער

(1-2) śwn. swær, por. niem. schwer
(3.1) śwn. swēr, por. niem. Schwäher


ברויט

(1.2) od (1.1) na wzór ukr. хліб, białor. хлеб, ros. хлеб

por. לאַבן, לעבל

chleb, wyżywienie, pożywienie, utrzymanie, środki do życia, zarobek

שניאור שימשעלביין איז געווען אַן אָרנטלעכער מאַן און האָט זײַן ברויט פֿאַרדינט מיט זײַנע הענט. → Sznejer Szimszelbejn

był porządnym mężczyzną i na chleb zarabiał własnymi rękoma.


אָנהייב

יעדער אָנהייב איז שווער.

אָנהייב האַרבסט איז נאָך הייס.


צאָן

(שאַרפֿן זיך די ציינער (אויף ( שאַרפֿן די ציינער)

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.

עס קלאַפּט אים אַ צאָן אין / אָן אַ צאָן


מאַליער

malarz (rzemieślnik, który maluje ściany i inne części budynku)


מאַמע־לשון

używane głównie w odniesieniu do (1.2) jidysz

זיי האָבן ליב ייִדיש און ווילן שמועסן אין מאַמע־לשון.

Oni lubią jidysz i chcą rozmawiać w języku ojczystym.


ליכט

ליכטבענטשן

zapalanie i błogosławienie świec szabasowych

ווען ייִדיש נעמט און גייט אַזוי פּלוצלינג אויס, וואָלט עס געווען גלײַך ווי אַ גרויס ליכט האָט זיך אויסגעלאָשן אין ייִדישן לעבן…

Gdyby jidysz wziął i tak nagle wymarł, to byłoby tak, jakby w żydowskim życiu zgasło jakieś wielkie światło…

איך זאָל האַנדלען מיט ליכט, וואָלט די זון ניט אונטערגעגאַנגען.

żart. Gdybym zaczął handlować świecami, to by słońce przestało zachodzić.


ליכט

światło sygnalizacyjne / ostrzegawcze / pozycyjne


זייגער

śwn. seigære (śwn. seiger), por. niem. Seiger, pol. zegar

וויפֿל איז דער זייגער? = וויפֿל האַלט דער זייגער?

אַ זייגער, וואָס שטייט, איז בעסער ווי אַ זייגער, וואָס שלעכט גייט, ווײַל אַפֿילו אַ זייגער, וואָס שטייט, דערווײַזט די ריכטיקע צײַט צוויי מאָל אַ טאָג.

żart. Zegar, który stoi, jest lepszy niż zegar, który źle chodzi, bo nawet zegar, który stoi, pokazuje prawidłowy czas dwa razy na dzień.


לעבן

(1-2) śwn. leben, por. niem. leben
(3) śwn. neben, por. niem. neben


וועלן

(1.1, 2.1, 5.1) śwn. wellen, por. niem. wollen


גוואַלד

śwn. gewalt, por. niem. Gewalt, pol. gwałt, ukr. ґвалт, białor. гвалт

warianty: געוואַלד, גוואַלט

siła, przemoc, przymus, gwałt, przymuszenie


גוואַלד

warianty: געוואַלד, גוואַלט

וואָס איז דאָרט אַזאַ גוואַלד?

nagły wypadek / przypadek, nagła konieczność


יאַפּאַן

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Azji


לייענען

łac. lego, por. wł. leggere, hiszp. leer

czytanka z Talmudu zadawana uczniom; lekcja Talmudu


וואַרשעווער

warszawiak, warszawianin – mieszkaniec Warszawy


טשעכישע רעפּובליק

ʧɛxiʃɛ ʀɛpʊblik


פֿאַראייניקט קיניגרײַך

pl-פֿאַראייניקט_קיניגרײַך-yi-noun-za4ZpsLt


ענציקלאָפּעדיע

וויקיפּעדיע איז אַ פֿרײַע ענציקלאָפּעדיע.


לאָוויטשער

łowiczak, łowiczanin, księżok – mieszkaniec Łowicza


אויסטראַליע

אויסטראַליע איז אַ קאָנטינענט.


אַנטאַרקטיקע

אַנטאַרקטיקע איז אַ קאָנטינענט.


פֿרײַהייט

הײַנט שרײַבט זי פֿון אַ נײַעם לעבן, וואָס וועט גיך אײַנטרעטן אין גאַנצן לאַנד, אַ לעבן פֿון פֿרײַהייט, פֿון גלײַכהייט – קאָנסטיטוציע!

Dzisiaj pisze ona o nowym życiu, które szybko wkroczy do całego kraju, o życiu w wolności, w równości – o konstytucji!


ישׂראל

określenie zbiorowości: Izrael, lud Izraela, żydzi / Żydzi, izraelici / Izraelici


ישׂראל

zwyczajny żyd / Żyd, zwykły izraelita / Izraelita (nie będący ani lewitą, ani kohenem)


קראָקע

זען קראָקע מיט לעמבעריק = זען קראָקע מיט לעמבערג

קראָקע איז ניט אין איין טאָג געבויט געוואָרן


פּאָרל

זיי זײַנען אַ שיין פּאָרל.


ביראָבידזשאַנער

od jid. ביראָבידזשאַן

biʀɔbiˈʤanɛʀ

bɪʀɔbɪˈd͡ʒanəʀ

די ביראָבידזשאַנער האָבן אונדז באַגריסט מיט אַ וואַרעמען – „שלום“.

Birobidżanie powitali nas ciepłym – „Szolem” (Pokój wam).


ביראָבידזשאַן

ros. Биробиджан

bɪʀɔbɪˈd͡ʒan

wariant: בירעבידזשאַן

nazwa odnoszona jest zarówno do samego miasta, jak i do całego Żydowskiego Obwodu Autonomicznego; por. ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט

אַן אָנדערהאַלבן יאָר פֿאַרן באַזעצן זיך אין סאָוועטן־פֿאַרבאַנד האָט בערגעלסאָן באַזוכט ביראָבידזשאַן, וווּ ער האָט באַקומען אַ וואַרעמען ברוך־הבא.

Półtora roku przed osiedleniem się w Związku Radzieckim Bergelson odwiedził Birobidżan, gdzie otrzymał ciepłe powitanie.


גרוזיניש

od jid. גרוזיע


כינע

זי האַלט, אַז זי האָט פֿאַרלוירן איר ציל אין לעבן און וויל אַדאָפּטירן אַ קינד פֿון כינע!

Ona twierdzi, że utraciła swój cel w życiu i chce adoptować dziecko z Chin!


גרוזיע

די לאָגיק איז געווען אַזאַ: די אוקראַיִנער האָבן אוקראיִנע, די גרוזינער האָבן גרוזיע, און די ייִדן זאָלן האָבן ביראָבידזשאַן.

Rozumowanie było następujące: Ukraińcy mają Ukrainę, Gruzini mają Gruzję, a Żydzi powinni mieć Birobidżan.


טשײַניק

(do zaparzania i podawania herbaty) czajnik, czajniczek, imbryk, imbryczek, dzbanek do herbaty


ליבהאָבער

miłośnik, entuzjasta, wielbiciel, zwolennik, amator


טיי

טיי מיט מאַלינעס


מומע

די מומע טויבע פֿרעגט זיך נאָך, אויב דו האָסט נאָך דעם קאַטאַר…

Ciotka Tojbe pyta się jeszcze, czy nadal masz katar…


פּיסטאָלעט

alternatywna pisownia: פּיסטויל


גוט־מאָרגן

powitanie / pozdrowienie poranne, życzenie dobrego dnia


בלומענקראָם

jid. בלום + קראָם


געשיכטע

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


בלום

דער וועג איז אַ גאַנץ לאַנגער, אַ ווײַטער און אַ שווערער, און נישט אַלעמאָל איז ער אויסגעלייגט מיט בלומען, – מערסטנטייל מיט דערנער.

Droga ta jest dość długa, daleka i ciężka, i nie zawsze jest ona usłana kwiatami – na ogół cierniami.


שלום־עליכם

ˌʃɔləmaˈlɛɪ̯xəm

Szolem Alejchem to także pseudonim literacki pisarza Szolema Rabinowicza.

pozdrowienie, powitanie, przywitanie (używane wyłącznie w niżej wymienionych połączeniach)


יאָרטויזנט

jid. יאָר + טויזנט


רוים

רוים איז די הויפּטשטאָט פֿון איטאַליע.


מיזרח

mizrach - obraz z wyobrażeniem Jerozolimy, wieszany na wschodniej ścianie w domu.


פּרוּוו

od jid. פּרוּוון


מוטערשפּראַך

jid. מוטער + שפּראַך

ˈmʊtəʀˌʃpʀax


הויז

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


יאָרבוך

(1.1) יאָר + בוך


טרוסקאַפֿקע

Słowniki podają akcent na drugą lub na pierwszą sylabę.

Wariant: טרוסקאַווקע.


גאָרטן

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.


קאַץ

לעבן צווישן זיך ווי צוויי קעץ אין איין זאַק ( לעבן צווישן זיך ווי צוויי קעץ)

קויפֿן אַ קאַץ אין אַ זאַק ( קויפֿן אַ קאַץ אין זאַק)


שמאָק

prawdopodobnie wyraz utworzony poprzez wymianę nagłosu na jid. שמ־ (szm-) od jid. שטאָק (sztok) → kij, patyk

dureń, kretyn, idiota, matoł, debil, głąb, tłuk, jełop, głupek, przygłup, osioł


פּוילע־רוילע

פּוילע + רוילע


סנאָפּעס־בינדער

jid. סנאָפּע + בינדער

הײַנטיקס יאָר ווידער אַמאָל האָבן מיר ניט קיין שטריק פֿאַר סנאָפּעס־בינדער.

Tego roku znowu nie mamy sznurka do snopowiązałki.


אמת

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa


קאָליר

kolor ( w kartach), barwa, cera, karnacja


קלאָזעט־פּאַפּיר

קלאָזעט + פּאַפּיר


יאָרצענדלינג

jid. יאָר + צענדלינג


אַשר־יצר־פּאַפּיר

אַשר־יצר + פּאַפּיר

aʃɛʀ-jɔʦɛʀ-papiʀ


יאָרהונדערט

jid. יאָר + הונדערט


האַנט

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


מוטער

מאָלט אײַך וויפֿל זילבער, וויפֿל גוטס האָט מאירס מוטער אַרויסגענומען פֿון די קאַסטנס!

Wyobraźcie sobie, ile srebra, ile dóbr wyjęła matka Mejera z tych skrzyń!


דאָרף

דאָס איז געווען גיכער אַ דאָרף, איידער אַ שטעטל.


חלום

האָב זיסע חלומות!

אין חלום האָט ער געזען דעם טאַטן.


שׂימחה

אויף שׂימחות

obyśmy się zawsze spotykali przy radosnych okazjach (życzenie wypowiadane przy pożegnaniu)

(prywatne) przyjęcie, (rodzinna) uroczystość, zabawa, proszony obiad, proszona kolacja, wieczorek, prywatka


אינטעליגענץ־וויפֿלער

jid. אינטעליגענץ + וויפֿלער

pl-אינטעליגענץ־וויפֿלער-yi-noun-0bZfFBo2


קאַלענדאַר

ros. календарь


בימה

por. שולחן

און יאָסעלע האָט אָנגעטאָן אַ טלית און איז אַרויף אויף דער בימה, וואַרפֿנדיק אַ קוק אויף דעם גאַנצן עולם און צוגרייטנדיק זיך צום דאַווענען.

A Josele założył tałes i wszedł na bimę, rzucając spojrzenie na całą społeczność i przygotowując się do modlitwy.


לוח

tradycyjny kalendarz księżycowo-słoneczny, almanach

צום שטאַרבן דאַרף מען קיין לוח ניט האָבן.


לוח

די לוחות → kamienne tablice zawierające dekalog


וואָלף

דער וואָלף כאַפּט די ציגעלעך, ביז דער רוח כאַפּט אים אַליין


וואָלף

często nadawane w połączeniu z imieniem זאבֿ (Zejw)


פֿויגל

(1.4) „Chała przeznaczona na poszczególne święta miewała też rozmaite kształty, np.: na Nowy Rok – spiralną formę, symbolizującą całość cyklu rocznego i nadzieję na spokojny rok, bądź kształt ptaka, przez nawiązanie do biblijnej Księgi Izajasza 31,5, symbolizującego Bożą opiekę […].”

ptaszek, gagatek, spryciarz, cwaniak, typek

okrągła, spiralnie zwinięta chałka w kształcie ptaka, jedzona na Rosz Haszana (żydowski Nowy Rok)


וואָך

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

אַ וואָך האָט זיבן טעג.


הונט

אַז אַ ייִד האָט אַ הונט, איז אָדער דער הונט נישט קיין הונט, אָדער דער ייִד נישט קיין ייִד.

żart. Jak Żyd ma psa, to albo ten pies to nie jest żaden pies, albo ten Żyd to nie jest żaden Żyd.


באַנק

(1.1) śwn. banc, por. niem. Bank
(2.1) niem. Bank, pol. bank, ros. банк


פּאָעט

אַ ספֿרדישער פּאָעט וואָלט גיכער געשילדערט דעם גן־עדן ווי אַן אָאַזיס אין מיטן אַ מידבר.

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


אַלבאַניש

od jid. אַלבאַניע


אינדזל

śwn. insel < łac. īnsula, por. niem. Insel


פּאָגראָמשטשיק

ros. погромщик

pogromczyk - uczestnik, współsprawca pogromu, zob. też: pogromca


סיליציום

zobacz też: pierwiastki chemiczne w jidysz


פֿאָספֿאָר

gr. φως + φορος


טאַלאַנט

אָבער ער רעדט ייִדיש ווי אַ מיזמור און האָט אַ נאַטירלעכן טאַלאַנט אַרויסצורופֿן מיטגעפֿיל בײַם עולם.

Ale mówi płynnie w jidysz i ma naturalny talent do wywoływania współczucia u słuchaczy.


וואַסערשטאָף

jid. וואַסער + שטאָף < niem. Wasserstoff


כלאָר

łac. chlorium < gr. χλωρός (chlōrós) → żółtozielony


פּאָלאָניום

n.łac. polonium od łac. Polonia → Polska


קסענאָן

łac. xenon < gr. ξένος (xénos) → obcy, dziwny


זויערשטאָף

(1.1) jid. זויער + שטאָף < niem. Sauerstoff


יאָד

franc. iode < gr. ἰοειδής (ioeidḗs) → fioletowy


חכם

człowiek mądry / inteligentny / rozumny, ktoś rozważny / rozsądny

האָסט געטאָן ווי אַ חכם!

Postąpiłeś bardzo mądrze. / Brawo! / Zuch z ciebie!

קיין איבעריקער חכם איז ער ניט.

Najmądrzejszy to on nie jest. / Rozumem nie grzeszy.

ktoś głupi, głupiec, dureń, idiota, imbecyl, tępak

חכם איינער!


פּאַפּשוי־שנייעלעך

jid. פּאַפּשוי + שנייעלעך → dosł. płatki + kukurydziane


אַרסען

łac. arsenicum < gr. ἀρσενικόν (arsenikón)


כּישרון

hebr. כישרון


אַסטאַטין

ang. astatine < gr. ἄστατος (ástatos) → niestały, nietrwały


גנבֿה

złodziejski łup (to, co zostało skradzione)


קוילנשטאָף

ˈkɔə̯ln̩ˌʃtɔf


העל

(1-2) śwn. hel, por. niem. hell
(3.1) śwn. helle, por. niem. Hölle


גערמאַניום

n.łac. germanium od łac. Germania → Niemcy


גאָלד

ukochana osoba, złotko, skarb, kochanie, serce


יוביליי

דרײַסיק־יאָריקער יוביליי


בעל־יובֿל

hebr. בעל + יובל


סעלעניום

łac. selenium < gr. Σελήνη (Selḗnē) → Księżyc


יאָרטאָג

jid. יאָר + טאָג


יאָרצײַט

jid. יאָר + צײַט

ˈjɔʀˌt͡saɛ̯t

Nie mylić z צײַט פֿון יאָר (cajt fun jor).


געבוירן־טאָג

jid. געבוירן + טאָג

ɡəˈbɔə̯ʀn̩ˌtɔɡ

urodziny, rocznica urodzin, dzień urodzin


ווײַנטרויב

ווײַן + טרויב


רויז

רויזן האָבן דערנער.


טראָפּן

עס איז אַ טראָפּן.


מילכוועג

jid. מילך + וועג


אַרבעט

ער האָט ניט קיין אַרבעטן.


יובֿל

Nie mylić z יובל (jubl).

jubileusz, okrągła rocznica (zwykle 25, 50, 75 lub 100 lat)

pięćdziesiąt lat, po których sprzedana ziemia powinna wrócić do pierwszego właściciela; (ogólnie) okres pięćdziesięciu lat, pięćdziesięciolecie, półwiecze


ראָדיום

nie mylić z: ראַדיום (radjum)


אָרגאַזם

ukr. оргазм, ros. оргазм (< gr. ὀργασμός)


נאַכט

נאַכט פֿאַר נאַכט.


כאַליאַסטרע

hałastra, kupa, gromada, paczka, banda, zgraja, ferajna


גיהנום

hebr. גיהנום


ווערק

dzieło, utwór, praca (artystyczna lub naukowa)

געקליבענע ווערק“ → I. L. Perec „


ווײַן

איך האָב דיר געבראַכט אַ פֿלאַש ווײַן: לאָמיר מאַכן אַ לחיים!

Przyniosłem ci butelkę wina: wychylmy kieliszeczek!


חורבן

אויף די חורבנות פֿון דער פֿאַרגאַנגענהייט

חורבן־בית־ראשון

zniszczenie pierwszej świątyni w Jerozolimie

חורבן־בית־שני

zniszczenie drugiej świątyni w Jerozolimie

zburzenie, zniszczenie, destrukcja, zdewastowanie, dewastacja, spustoszenie, zrujnowanie, ruina, upadek

nieszczęście, katastrofa, klęska, upadek

jedno z trzech największych nieszczęść, jakie spotkały naród żydowski: zniszczenie pierwszej i drugiej świątyni w Jerozolimie oraz Holokaust


דוד

דוד המלך

król Dawid (drugi król zjednoczonego królestwa Izraela)

וועמענס זון איז דאָס? – דאָס איז דודס זון, ראובֿן.

Czyj to jest syn? – To jest syn Dawida, Ruben.

ערשט די דרײַ מלכים: שאָול, דוד און שלמה, האָבן באַוויזן צו פֿאַראייניקן די שבֿטים און פֿאַרוואַנדלען ארץ־ישׂראל אין איין מלוכה.

Dopiero ci trzej władcy: Saul, Dawid i Salomon zdołali zjednoczyć plemiona i przekształcić Palestynę w jedno królestwo.


וועג

דער וועג איז אַ גאַנץ לאַנגער, אַ ווײַטער און אַ שווערער, און נישט אַלעמאָל איז ער אויסגעלייגט מיט בלומען, – מערסטנטייל מיט דערנער.

Droga ta jest dość długa, daleka i ciężka, i nie zawsze jest ona usłana kwiatami – na ogół cierniami.


דאָרן

ciernisty krzew, roślina kolczasta, głóg lub tarnina


קבלה

kwit, pokwitowanie, potwierdzenie otrzymania

tradycja, obyczaj, zasada przekazywana z pokolenia na pokolenie, duchowe dziedzictwo, spuścizna


ערך

wyraz używany niemal wyłącznie w wymienionych frazeologizmach

szacunkowa ocena / wartość, oszacowanie, przybliżenie

porównanie, przyrównanie, stosunek, proporcja


צענטער

(1.1) ros. центр, ukr. центр, białor. цэнтр

מיר וועלן אויך באַזוכן די כינעזישע שטאָט כאַרבין, דעם צענטער פֿון מאַנדזשוריע.

Odwiedzimy także chińskie miasto Harbin, centrum Mandżurii.


שרײַבמאַשיניסטקע

od jid. שרײַבמאַשין

ˈʃʀaɛ̯bmaʃɪˌnɪstkə


שרײַבמאַשין

jid. שרײַבן + מאַשין

ˈʃʀaɛ̯bmaˌʃɪn


משה רבנו

mɔjʃɛ ʀabɛjnɛ


מאַשין

por. מאַכינע


משה־רבנוס קיִעלע

jid. משה־רבנו + קיִעלע

biedronka, boża krówka, krówka Mojżesza Naszego Nauczyciela


אָדער

(1.1-2) śwn. oder, por. niem. oder
(2.1-4) śwn. āder, por. niem. Ader
(3.1) niem. Oder

שלאָגן צו דער אָדער = לאָזן צו דער אָדער

nie mylić z: אָדר

פֿלייש מיט אַ סך אָדערן

mięso z dużą ilością ścięgien, żylaste mięso

w liściu, kamieniu, metalu itp. żyłka, nerw


אָדער

nie mylić z: אָדר


חנהלעס אייגעלע

dosł. oczko Anusi / Anuli / Haneczki, por. ros. анютины глазки

ˈxanələs ˈɛɪ̯ɡələ


טון

(2.1) śwn. tunne < śr.łac. tunna, por. niem. Tonne


נול

ros. нуль < niem. Null < wł. nulla < łac. nūlla (n lm) → nic


באַלאַלײַקע

ros. балалайка


עד

(1.1) hebr. עד (ʽed)
(2.1) hebr. עד (ʽad)

מע האָט אויסגעהערט דעם לעצטן עד.


וואַסער־טשערעפּאַכע

וואַסער + טשערעפּאַכע

vasɛʀ-ʧɛʀɛpaxɛ


אַלקאָהאָל

arab. ال + كحول


חזיר

מע קען קיין חזיר ניט זײַן.

skąpiec, chytrus, kutwa, sknera, skąpiradło, dusigrosz


לאָנדאָן

לאָנדאָן איז די הויפּטשטאָט פֿון גרויסבריטאַניע.


טשערעפּאַכע

ros. черепаха, ukr. черепаха


בראָנפֿן

śwn. gebranter wīn, por. niem. Branntwein

שמוליקן האָט זיך נאָר געגלוסט וויינען פֿונעם ביסל בראָנפֿן, וואָס מען האָט אין אים אַרײַנגעגאָסן. → Szmulikowi

chciało się tylko płakać od tej odrobiny wódki, którą w niego wlano.


יריד

zamieszanie, wrzawa, harmider, rejwach, larum, kotłowanina, hałas


שמירה

ochrona, obrona, strzeżenie, pilnowanie, opieka, piecza


אײַזבאַרג

jid. אײַז + באַרג


ראַדיום

nie mylić z: ראָדיום (rodjum)


משקה

alkohol, napój alkoholowy, trunek, napitek

אַז מע טרינקט אַ סך משקה, באַקומט מען אַ גראָען קאָפּ און אַ רויטע נאָז.

Jak człowiek pije dużo alkoholu, to się nabawia siwej głowy i czerwonego nosa.


קוואַל

פֿון דעם שטיין שלאָגט אַ לויטערער קוואַל.


חיים

אַז חיים איז געבליבן אָן געלט, האָט ער צום פֿאָטער ניט געוואָלט שרײַבן: ער האָט גאַנץ גוט געוווּסט, אַז עס וועט זײַן אומזיסט.

Gdy Chaim został bez pieniędzy, do ojca pisać nie chciał: wiedział aż nadto dobrze, że to będzie daremne.


מײַלשטיין

jid. מײַל + שטיין


דיבוק

dybuk, czyli zły duch lub dusza zmarłego, która przebywa w ciele żywej osoby, a którą można wygnać jedynie za pomocą magii

וואָס פֿאַר אַ דיבוק איז אין דיר אַרײַן?


לאָטקע

alternatywna pisownia: לאָדקע


מילכיקער

od jid. מילכיק


גאַסט

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.

W festiwalu wzięli udział goście z najlepszych teatrów lalkowych na świecie, w tym z Hiszpanii, Włoch, Słowenii i Chorwacji.


אורח

ער איז מײַן אורח אויף שבת.


מעשׂה

אַ בער אָן אַן עק, די מעשׂה איז אַוועק.


בתולה

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


מענטש

וווּנדערט מיך זייער ווי אזוי קען אַ געזונטער מענטש, אַ מענטש וואָס איז בײַם זינען, רעדן אַזעלכעס.

Dziwi mnie bardzo, jak może zdrowy człowiek, człowiek, który jest przy zdrowych zmysłach, mówić coś takiego.


טאָן

(4) śwn. tōn < łac. tonus < gr. τόνος (tónos), por. niem. Ton

(5) franc. tonne < śr.łac. tonna, por. niem. Tonne

ton, nuta, brzmienie, wydźwięk, odcień, zabarwienie


ניסן

(1.1) śwn. niesen (z nieregularnym rozwojem spółgłoski s), por. niem. niesen

nisan (siódmy miesiąc kalendarza żydowskiego, odpowiadający przełomowi marca i kwietnia)


פּאַסקודניאַטשקע

jid. פּאַסקודניאַק + ־קע

kobieta podła / niegodziwa, łajdaczka, nikczemnica, hultajka, łotrzyca, świnia


וואַלגערהאָלץ

jid. וואַלגער + האָלץ


אַפּטייקקראָם

jid. אַפּטייק + קראָם


אַרבעטערגרופּע

אַרבעטער + גרופּע

aʀbɛtɛʀgʀʊpɛ


קנאָבל

(1.1-2) śwn. knobelouch, por. niem. Knoblauch

Nazwa dotyczy tylko czosnku pospolitego (Allium sativum).

ער עסט ניט קיין קנאָבל.


ים־פֿערדל

jid. ים + פֿערדל


בילבול

potwarz, oszczerstwo, zniesławienie, obmowa


אַכזריות

hebr. אכזריות


וויסן

wiedza, erudycja, uczoność, wykształcenie


סאַמעט

st.franc. samit < łac. samitum (t. łac. examitum) < gr. ἑξάμιτον (heksámiton), por. niem. Samt


פּראַזעאָדימיום

zobacz też: pierwiastki chemiczne w jidysz


נודניק

maruda, natręt, zaraza - o człowieku wyjątkowo męczącym lub irytującym


אוקרײַניש

wariant niestandardowy


אָזערע

ros. озеро, ukr. озеро


איבערזעצונג

od jid. איבערזעצן, por. niem. Übersetzung

ˈɪbəʀˌzɛt͡sʊŋɡ

ɪbəʀˈzɛt͡sʊŋɡ


איבערזעצן

jid. איבער + זעצן, por. niem. übersetzen

ˈɪbəʀˌzɛt͡sn̩


דאָס

śwn. daȥ, por. niem. das oraz niem. dass

(penis) ptaszek, interes, mały, przyrodzenie

tyłek, zadek, pupa, kuper, siedzenie, cztery litery

ער איז אַ גרויסער „דאָס“.


שיכּרות

hebr. שיכרות

pijaństwo, nietrzeźwość, upojenie alkoholowe


דער

(1-4) śwn. der, por. niem. der
(5.1-2) śwn. derre, por. niem. Dürre


ישיבֿה

די גרעסטע ישיבֿה אויף דער וועלט איז געווען די ישיבֿת חכמי לובלין.

Najwiekszą jesziwą na świecie była Lubelska Jesziwa Mędrców.


ראיה

די אָפּעראַציע האָט נישט געהאָלפֿן. און איך האָב אָנגעהויבן פֿאַרלירן די ראיה.

Operacja nie pomogła. I zacząłem tracić wzrok.


מאַלענע

לאָדעס מיט מאַלענעס


לעגענדע

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


ברונעם

warianty: ברונע (brune) oraz ברונען (brunen)

שפּײַ נישט אין ברונעם – אפֿשר וועסטו דאַרפֿן פֿון אים טרינקען וואַסער.

Nie pluj do studni – może jeszcze będziesz musiał pić z niej wodę.


פּאָליציי

פּאָליציי וועט קומען באַלד.


נס

אונדזער רבי קען טאָן נסים.

קיין נסים זײַנען ניט פֿאַראַן.

אַ נס איז אים געשען.


שטערן

(1.1) śwn. sterne
(1.2) śwn. stirne
(2.1) śwn. stœ̅ren

אָסיענצײַט זעט מען גאָר אָפֿט די מעטעאָרן, די פֿליִענדע שטערן.

Jesienną porą widzi się całkiem często meteory, te lecące gwiazdy.


צער

smutek, żal, nieszczęście, zmartwienie, zgryzota


פּרײַז

דער פּרײַז איז צו הויך.


כאָלערע

גיי אַוועק כאָלערעס אַלע

Wynocha (idźcie precz) wszystkie cholery!


פּראָשיק

alternatywna forma: פּראָשעק (proszek)


צרה

nieszczęście, kłopot, trudność, problem, szkopuł, zmartwienie, strapienie, utrapienie, przykrość, bieda, niedola, udręka, cierpienie, męka, zgryzota, smutek, w lm tarapaty

דאָס איז די צרה.

W tym cały kłopot / szkopuł / cała trudność.

צרות ווי האָלץ און ניטאָ מיט וואָס צו הייצן.

Nieszczęść jak drzew, a palić w piecu nie ma czym.

człowiek bezużyteczny, osoba do niczego niezdatna, nieprzydatna, utrapieniec


וואַלד

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


בולעטין

alternatywna pisownia: ביולעטין


ריר־מיך־ניט־אָן

אָנרירן + מיך + ניט

niedotykalski, niedotykalska, obrażalski, obrażalska, święta krowa - dosł. nie dotykaj mnie


סאָס

wariant: סאָוס


פֿיש

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

אויף פֿינף פֿורן פֿאָרן פֿישער און פֿירן פֿרישע פֿיש.

Na pięciu furmankach jadą rybacy i wiozą świeże ryby.


קאָלעקטיוו

(1) ros. коллектив

rzeczownik kolektywny, rzeczownik zbiorowy


פּרינץ

דער קליינער פּרינץ פֿון אַנטואַן דע סענט־עקזיפּערי איז אַ שיינעס בוך.

Mały Książę Antoine de Saint-Exupéry'ego to piękna książka.


זאַלץ

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


סקאָרפּיאָן

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


שטומער אַלף

shtumer alef (א) - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


קמץ אַלף

komec alef (אָ) - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


פּתח אַלף

pasech alef (אַ) - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


דאַגעסטאַן

ros. Дагестан z tur. Dağıstan → Dağ (pol. góra) + pers. ستان (pol. kraj)


אומגליק

nieszczęście, niepowodzenie, pech, wypadek


אַלף

alef (א) – nazwa pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz, występującej w trzech odmianach: sztumer alef (א), pasech alef (אַ) oraz komec alef (אָ)

פֿון אַלף ביז תּוו.


קאַפּיטל

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


שטויבמאַשין

(1.1) jid. שטויב + מאַשין


אייראַזיע

אייראָפּע + אַזיע


ציגײַנער

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


קמץ

komec, kamac, znak diakrytyczny w alfabecie hebrajskim


מענטשן־פֿרעסער

jid. מענטש + פֿרעסער

mɛnʧn-fʀɛsɛʀ


משפּחה

עס בלײַבט אין דער משפּחה.


ליד

און עס האָבן זיך געהערט פֿאַרשיידענע לידער און געזאַנגען.

האָט זײַנע לידער און הומאָרעסקעס געדרוקט אין „פֿאָרווערטס“ זינט 1897, און פֿון 1911 געווען אַ שטענדיקער מיטאַרבעטער פֿון דער צײַטונג. → Kowner

drukował swoje wiersze i humoreski w „Forwerts” od 1897, a od 1911 był stałym współpracownikiem tej gazety.

pieśń, wiersz przeznaczony do recytacji lub śpiewu


ים־קרענק

jid. ים + קרענק


עצה

הערט זיך צו צו מײַן עצה.

פֿרעג אַן עצה בײַ דײַן שׂונא און טו פֿאַרקערט.

Poproś o radę swojego wroga i zrób na odwrót.

rada, rozwiązanie, sposób, środek, recepta, wyjście


פּורים

פּורים־גרעט

słodycze (ciastka) i napoje na święto Purim

wesoła sztuka teatralna wystawiana w święto Purim

פּורים־שפּילער = פּורים־שפּילניק

aktor grający w przedstawieniu purymowym

zobacz też: אסתּר


מנורה

menora, świecznik siedmioramienny (t. jako współczesne żydowskie godło narodowe i religijne)

żyrandol, kandelabr, świecznik (wieloramienny)

lampa / lampka chanukowa, świecznik chanukowy (ośmioramienny)


אָבֿ

aw – jedenasty miesiąc kalendarza żydowskiego


אָבסערוואַטאָריע

ɔbsɛʀvatɔʀjɛ


דלתּ

dalet (ד) - nazwa czwartej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


גימל

gimel (ג) - nazwa trzeciej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


אַדערויף

alternatywna pisownia: אַדרויף


בֿית

wejs (בֿ) – odmiana litery bejs (ב), drugiej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


אָבערגלויבן

jid. אָבער + גלויבן


אָבטשעסטווע

ros. общество

, zob. אָבשטשעסטווע


אַגרעס

סרה האָט אין די זומערדיקע חדשים צוגעגרייט אינגעמאַכץ פֿון אַגרעס.

Sara w letnie miesiące przygotowywała przetwory z agrestu.


אַוועקפֿאָר

jid. אַוועק + פֿאָר


אוּוואַזשעניע

ros. уважение


אייבער

dama nazywana wyżnikiem w kartach typu niemieckiego


אויגן־דאָקטער

jid. אויג + דאָקטער


אַגאַטן

od jid. אַגאַט


אייבערפֿלאַך

jid. אייבער־ + פֿלאַך

ˈɛɪ̯bəʀˌflax


אייבערקאָמאַנדיר

jid. אייבער + קאָמאַנדיר


שאָס

דער שאָס צעטראָגט זיך מיט אַ ווידערקול איבערן גאַנצן וואַלד.

Wystrzał roznosi się wraz z echem po całym lesie.


אויפֿשטאַנד

דער 19טער אַפּריל, דער יאָרטאָג פֿון וואַרשעווער געטאָ־אויפֿשטאַנד.

19 kwietnia, rocznica (wybuchu) powstania w warszawskim getcie.


אויטאָמאָביל

איך האָב אויפֿגעהויבן די אויגן און דערזען צופֿאָרן אַ גלענצנדן פּרעכטיקן אויטאָמאָביל.

Podniosłem oczy i ujrzałem, jak podjeżdża olśniewający, wspaniały automobil.


אָבאָראָנע

ros. оборона, ukr. оборона


אָבראָק

pol. obrok, por. białor. аброк, ukr. обрік

wariant: אָבריק


אייניקל

zobacz też: Indeks:Jidysz - Rodzina


אַטאָם

מיט דער הילף פֿון עלעקטראָנישע מיקראָסקאָפּן, האָבן די וויסנשאַפֿטלער שוין לאַנג געקאָנט אָבסערווירן איינצלנע מאָלעקולן און אַפֿילו אַטאָמען.

Za pomocą mikroskopów elektronowych naukowcy mogli już od dawna obserwować pojedyncze cząsteczki, a nawet atomy.


אַלטע מויד

ˈaltə ˈmɔə̯d


אונגערן

wariant: אונגאַרן

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Europy

נישט קיין כּרך, נאָר דורך די הונדערטער יאָרן וואָס סלאָוואַקײַ האָט געהערט צו אונגערן איז פּרעשבאָריק געווען אַ וויכטיקע שטאָט.

Żadna to metropolia, ale przez te setki lat, gdy Słowacja należała do Węgier, była Bratysława ważnym miastem.


אונגערן

wariant: אונגאַרן


אָניצע

alternatywna pisownia: אָניטשע


אימיגראַנט

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.


איידעם

zobacz też: Indeks:Jidysz - Rodzina


אונטערשלאַק

jid. אונטער + שלאַק


אַמעריקאַנער

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


אײַזקרעם

jid. אײַז + קרעם


אָפּעראַציע

די אָפּעראַציע האָט נישט געהאָלפֿן. און איך האָב אָנגעהויבן פֿאַרלירן די ראיה.

Operacja nie pomogła. I zacząłem tracić wzrok.


אַפּטייקער

נאַטירלעך, האָט דער אַפּטייקער געזאָגט, אַז עס וועט אים זייער פֿרייען, וואָס זײַן זונס חבֿר וועט בײַ זיי האַלטן פּסח.

Naturalnie, aptekarz powiedział, że bardzo go ucieszy, iż przyjaciel jego syna będzie u nich obchodził Pesach.


אײַנקויפֿן

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


אײַנקויפֿן

zob. אײַנקויף


אַמאָל

zrost powstały z frazy jid. אַ מאָל → kiedyś

אָבער יאָסל בערגנער מאָלט נישט דעם בלויזן אַמאָל. ער פֿאַרבינדט דעם אַמאָל מיטן הײַנט, ווי ער וואָלט וועלן פֿאַרשליסן דאָס פֿאַרכּישופֿטע ראָד פֿונעם לעבן.

Ale Josl Bergner nie maluje zwykłej przeszłości. Łączy on przeszłość z teraźniejszością, jakby chciał domknąć zaklęty krąg życia.


אָפּצאַס

alternatywna pisownia: אָבצאַס


באַטראַכטונג

oglądanie, obserwowanie, obserwacja, przyglądanie się, przypatrywanie się

rozważanie, rozpatrywanie, zastanawianie się, rozmyślanie


אײַנוווינער

od jid. אײַנוווינען, por. niem. Einwohner

ˈaɛ̯nˌvɔə̯nəʀ

איז טאַקע זייער אַ פֿײַנע שטאָט און אירע ייִדישע אײַנוווינער זײַנען טאַקע זייער אָרנטלעכע מענטשן. → Narrenberg

jest naprawdę bardzo miłym miastem, a jego żydowscy mieszkańcy są naprawdę bardzo porządnymi ludźmi.


אויבס

Wyraz notowany ogółem w czterech wariantach: אויבס (ojbs), אויבסט (ojbst), אויפּס (ojps) oraz אויפּסט (ojpst).

por. t. אויפּסן (ojpsn)

Podawany jest także oboczny rodzaj żeński.


אַשטעצל

jid. אַש + טעצל

וווּ איז מײַן אַשטעצל?


אָפּצווענגע

por. jid. צוואַנג oraz pol. obcęgi (< niem. Hebzange)

warianty: אָפּצווענג oraz אָבצווענגע

podawany jest także akcent na drugą sylabę: IPA: /ɔpˈʦvɛngɛ/


אָריגינאַל

ros. оригинал

דער ייִדישער נוסח איז סײַ אידיאָמאַטיש, סײַ געטרײַ דעם אָריגינאַל, אָבער פֿאַרמאָגט אַ געוויסע צערטלעכקייט, וואָס עס פֿעלט אינעם אָריגינאַל.

Wersja jidyszowa jest zarówno idiomatyczna, jak i wierna oryginałowi, a jednak posiada pewną czułość, której brak w oryginale.


אינטערעס

por. ros. интерес, niem. Interesse (< śr.łac. interesse)


באָלשעוויזם

ros. большевизм


אינעווייניק

Wariant: אינווייניק (inwejnik).


באַפֿעלקערונג

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


בויך

zobacz też: Indeks:Jidysz - Części ciała


באָטשאַן

Warianty: באָטשן (boczn), בוטשאַן (buczan).


באָלשעוויק

ros. большевик

גלײַך נאָך דער אָקטאָבער־רעוואָלוציע זײַנען די באָלשעוויקעס אַרײַן אין פֿאַרהאַנדלונגען מיט די דײַטשן וועגן אַ סעפּאַראַטן שלום־אָפּמאַך.

Tuż po rewolucji październikowej bolszewicy przystępują do negocjacji z Niemcami w sprawie odrębnego traktatu pokojowego.


אַספּירין

(1.1) ros. аспирин, ukr. аспірин, białor. аспірын (< niem. Aspirin)


ביק

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


בויכווייטיק

jid. בויך + ווייטיק


גאַליציע

Galicja (ziemie na terenach obecnej Polski i Ukrainy)

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


בליצשלעסל

jid. בליץ + שלעסל


ביאה

stosunek płciowy, akt płciowy, spółkowanie


בונד

Bund = אַלגעמיינער ייִדישער אַרבעטערסבונד אין ליטע, פּוילן און רוסלאַנד → Powszechny Żydowski Związek Robotników na Litwie, w Polsce i Rosji


גאָלמעסערל

jid. גאָלן + מעסערל


בריוול

אַ מלמד פֿון נעזוויזש זאָל ראָמאַנסירן מיט אַ דינסטמיידל רבֿקה; ער זאָל שרײַבן הייסע בריוולעך, און זי זאָל זינגען זיסע לידלעך.

Nauczyciel z Nieświeża romansuje podobno ze służącą Ryfką; on ponoć pisze gorące liściki, a ona ponoć śpiewa słodkie piosenki.


בליק

אויפֿן ערשטע בליק


ברעג

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.


אינטערעסאַנט

(1.1) niem. interessant < franc. intéressant

(2.1) pol. interesant < niem. Interessent < śr.łac. interessens


גאָלמעסער

jid. גאָלן + מעסער


גראָבער פֿינגער

ˈgʀɔbɛʀ ˈfingɛʀ

ˈɡʀɔbəʀ ˈfɪŋɡəʀ


גלאַנצן

od jid. גלאַנץ


בודאַפּעשט

מענטשן אין אונגאַרן בויען אַ צײַטווײַליקע דאַמבע בײַם דונײַ־ברעג, 150 קילאָמעטער פֿון בודאַפּעשט, כּדי צו באַשיצן די געגנט פֿון דער קומענדיקער פֿאַרפֿלייצונג.

Ludzie na Węgrzech budują tymczasową groblę nad brzegiem Dunaju, 150 kilometrów od Budapesztu, aby chronić okolicę przed nadchodzącą powodzią.


גלעזל

szklanka, szklaneczka; kieliszek, kieliszeczek

גיסט מיר נאָך אַ גלעזל אָן

(w urządzeniu, lampie) szkiełko, szybka, szkło


געווער

צי האָט ישׂראל אַטאָמיש געווער?


גאָפּל־לעפֿל

ˌɡɔpl̩ˈlɛfl̩

nakrycie (stołu), zastawa (stołowa), sztućce

ווער עס ברענגט קיין גאָפּל־לעפֿל ניט מיט, באַקומט ניט קיין חלק.

Kto nie przynosi ze sobą nakrycia, ten nie dostaje swojej porcji.


דאַמע

כאַ־כאַ־כאַ! כאַ־כאַ־כאַ! – הערט זיך אַ קוויטשיק געלעכטער פֿון אַ דאַמע, און מע פֿילט, אַז זי לאַכט מיט יאַשטשערקעס.

Cha, cha, cha! Cha, cha, cha! – słychać piskliwy śmiech pewnej damy i czuć, że śmieje się ona z przymusem.


בוימל

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa

סטאַשקע־בוימל העלפֿט בײַם אַרויסשלעפּן קײַגומי, וואָס איז אײַנגעקלעפּט געוואָרן אין די האָר.

Olej arachidowy pomaga przy wyciąganiu gumy do żucia, która się wkleiła we włosy.


דערציילונג

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


בעכער

און גיי זאָג דעם ייִד, אַז אין אַ בעכער קען נישט אַרײַן מער ווי ביזן ראַנד. ער איז נישט פֿעיִק מער אויפֿצונעמען.

I weź tu teraz powiedz człowiekowi, że do kielicha nie da się wlać więcej jak tylko po brzeg. Nie jest on w stanie więcej przyjąć.


בריקע

(2.1) rzeczownik odczasownikowy od jid. בריקען

nie mylić z: בריק


בריקע

nie mylić z: בריק

kopniak, kopnięcie, kop, bryknięcie, wierzgnięcie


הויף

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.


האַרצווייטיק

האַרץ + ווייטיק


גאַנדז

Podaje się także rodzaj męski (obocznie do żeńskiego).


געלט

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


האַרץ־ברענעניש

haʀʦ־bʀɛnɛniʃ


גערעכטיקייט

śwn. gerehtikeit, por. niem. Gerechtigkeit

ɡəˈʀɛxtɪkɛɪ̯t

sprawiedliwość, bezstronność, uczciwość, prawość

sprawiedliwość, słuszność, zasadność, uzasadnienie


דערמאָנונג

od jid. דערמאָנען

wzmianka, wspomnienie, przywołanie, wymienienie


ווײַב

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


וויץ

אַ גוטער וויץ ווערט נישט אַלט.


וואָל

איבער באַרג און איבער טאָל גייט אַ פּעלצעלע פֿון וואָל. – אַ שעפּס.

zagadka) Przez górę i przez dolinę idzie kożuszek z wełny. – Owca.


געלעכטער

אַ וועלט וואָס שאַפֿט נישט געלעכטער איז אַ שווערע וועלט.

Świat, który nie wywołuje śmiechu, to ciężki świat.

coś śmiesznego / komicznego, rzecz śmiechu warta, pośmiewisko, obiekt drwin


גלאָז

אַ האַרץ איז ווי גלאָז – צעברעכט זיך עס, וועסטו עס ניט צונויפֿקלעפּן.

Serce jest jak szkło – kiedy się rozbije, nie skleisz go z powrotem.


גלאָז

אַז אַ גלאָז ברעכט זיך, איז אַ סימן אויף גוטן.

Kiedy się szklanka stłucze, to jest to dobry znak.


בושל

(1.1) ukr. бусел, białor. бусел, pol. busieł (→ bocian)

Wyraz charakterystyczny dla jidysz używanego w Stanach Zjednoczonych.


בייגל

(1.1) utworzone od śwn. bouc, -ges → obręcz, bransoleta, por. niem. Beugel → rogal; źródłosłów dla pol. bajgiel


וואָלקן־קראַצער

vɔlkŋ-kʀaʦɛʀ


הענגלײַכטער

jid. הענגל + לײַכטער


דלאָניע

ווען בײַ מיר אויסוואַקסן האָר אויף דער דלאָניע

wariant: דאָלאָניע


וווינונג

od jid. וווינען

דאָס איז מײַן וווינונג.


היטל

jid. הוט + ־ל


ווינט

אַוועק מיטן ווינט.


זייגער־מאַכער

jid. זייגער + מאַכן

ˈzɛjgɛʀmaxɛʀ

ˈzɛɪ̯ɡəʀˌmaxəʀ


זונאויפֿגאַנג

jid. זון + אויפֿגאַנג

ˈzʊnˌɔə̯vɡaŋɡ


וויסנשאַפֿטלער

מיט דער הילף פֿון עלעקטראָנישע מיקראָסקאָפּן, האָבן די וויסנשאַפֿטלער שוין לאַנג געקאָנט אָבסערווירן איינצלנע מאָלעקולן און אַפֿילו אַטאָמען.

Za pomocą mikroskopów elektronowych naukowcy mogli już od dawna obserwować pojedyncze cząsteczki, a nawet atomy.


טאַטע־מאַמע

jid. טאַטע + מאַמע


זינגפֿויגל

jid. זינגען + פֿויגל

ˈzɪŋkˌfɔə̯gl̩


וואָיעוואָדע

דער וואָיעוואָדע האָט באַפֿוילן מ׳זאָל אָנרײַצן אויף די ייִדן די הינט.

Wojewoda rozkazał, aby napuścić psy na Żydów.


וואָג

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש

Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


וואָג

Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


טכויר

bywa błędnie używane również na określenie skunksa.


טראָט

alternatywna pisownia: טריט

טראָט בײַ טראָט


זעלבסטמערדער

ˈzɛlpstˌmɛʀdəʀ


דימענט

śwn. dīemant (śwn. dīamant), por. niem. Diamant

wariant: דימעט

מיט אַ דימענט קען מען שנײַדן גלאָז.


טשאָלנט

ער האָט ליב טשאָלנט.


גרינג

występuje wyłącznie w poniższym frazeologizmie


זון־אונטערגאַנג

jid. זון + אונטערגאַנג

ˈzʊnˌʊntəʀɡaŋɡ


האַלדזבאַנד

jid. האַלדז + באַנד

Niektóre słowniki podają rodzaj męski dla obu znaczeń.


האַלדזבאַנד

jid. האַלדז + באַנד


קינדער־וועגעלע

(1.1) jid. קינד + וועגעלע

ˈkɪndəʀˌvɛɡələ


גרענעץ

śwn. greniz < pol. granica, por. niem. Grenze

גנבֿענען דעם גרענעץ = גנבֿענען די גרענעץ

אַלץ האָט אַ גרענעץ


טיכל

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


וואָגן

wóz, fura, furmanka; (mały, np. dwukołowy) wózek

איך קען נישט פֿאָרן. איך האָב אַ וואָגן, אָבער איך האָב נישט קיין פֿערד.

Nie mogę jechać. Mam wóz, ale nie mam konia.


הײַנט

teraźniejszość, dzień dzisiejszy, dzisiaj, dziś, obecna chwila


זײַט

דאָס טאָגבוך אַנטהאַלט אַרום 60 זײַטן, געשריבן מיט אַ פּען און אַ בלײַער.

Ten pamiętnik zawiera około 60 stron, pisanych piórem i ołówkiem.


העקל

(1.2-3) zdrobn. od jid. האָק oraz jid. האַקן


וואַרשטאַט

białor. варштат; por. pol. warsztat < niem. Werkstatt

wariant וואַרשטאָט


טאַקטשטעקל

(1.1) jid. טאַקט + שטעקל; por. niem. Taktstock

Litery טש w tym wyrazie nie tworzą dwuznaku, wymawiane są zatem jako t + sz (a nie jak zazwyczaj: cz), podobnie jak litery rz w polskim wyrazie marznąć (mar-znąć).


טריט

alternatywna pisownia: טראָט

טריט בײַ טריט


ליטעראַטור

דו ווייסט גאַנץ גוט, אַז איך האָב ליב די רוסישע שפּראַך מיט דער רוסישער ליטעראַטור.

Wiesz bardzo dobrze, że kocham język rosyjski wraz z rosyjską literaturą.


טרוסקאַווקע

zob. טרוסקאַפֿקע


טשעמאָדאַן

ros. чемодан


זאַך

אַ מאָדנע זאַך: אַז איך שווײַג, האַלט מיך די וועלט פֿאַר אַ חכם.

Dziwna sprawa: kiedy milczę, świat uważa mnie za mędrca.


לאָדקע

alternatywna pisownia: לאָטקע


לאַסטאויטאָ

jid. לאַסט + אויטאָ


ווײַסל

(1.1-2) od jid. ווײַס
(2.1) por. niem. Weichsel, pol. Wisła


זעקל

(1.1) zdrobn. od jid. זאַק
(1.2) zdrobn. od jid. זאָק

worek, woreczek, mieszek, torebka, na pieniądze sakiewka, na tytoń kapciuch, na amunicję ładownica

אַ ייִדישע קאַפּאָטע איז אַ זאַק מיט צוויי קליינע זעקלעך.

Żydowska kapota to wór z dwoma małymi woreczkami.


מאַרק־זיצערקע

maʀk־ziʦɛʀkɛ


לײַכטער

od jid. לײַכטן


לאַקסירעכץ

od jid. לאַקסירן


לאַקסירמיטל

jid. לאַקסירן + מיטל

środek przeczyszczający / na przeczyszczenie


מיטגעפֿיל

אָבער ער רעדט ייִדיש ווי אַ מיזמור און האָט אַ נאַטירלעכן טאַלאַנט אַרויסצורופֿן מיטגעפֿיל בײַם עולם.

Ale mówi płynnie w jidysz i ma naturalny talent do wywoływania współczucia u słuchaczy.


מיליאָן

zobacz też: liczebniki w jidysz


מיטן

אַוועק מיטן ווינט

ייִדל מיטן פֿידל


לייענער

od jid. לייענען


מינדערהייט

אַ געזעץ וועגן די נאַציאָנאַלע און עטנישע מינדערהייטן און וועגן דער רעגיאָנאַלער שפּראַך.

Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym.


היים

dawny kraj (kraj, z którego się wyemigrowało)

dom (rodzinny), ognisko domowe, mieszkanie


ברעם

(1.1-2) śwn. brā, por. niem. Braue, przest. niem. Braune

(2.1) pol. brzemię, por. białor. бярэмя, ros. беремя


לעפֿעלע

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


מאַגנעטאָפֿאָן

פֿלעגט ער דאַן אין פּאַריז, פּונקט ווי אין אַלזשיר, הערן אַראַבישע מוזיק אויף זײַן אַלטן מאַגנעטאָפֿאָן (…).

Zwykł wówczas w Paryżu, dokładnie tak jak w Algierze, słuchać arabskiej muzyki na swym starym magnetofonie (…).


לערערין

jid. לערער + ־ין


זופּ

(1.1) śwn. suppe, por. niem. Suppe
(2.1) od jid. זופּן

האָסטו שוין געגעסן די זופּ?


זשיראַנדאָל

pol. żyrandol, ukr. жирандоль, białor. жырандоль z franc. girandole


לערנייִנגל

jid. לערנען + ייִנגל

ˈlɛʀn̩ˌjɪŋɡl̩

uczeń (u rzemieślnika), terminator, praktykant


מאַרשרוט

ros. маршрут


ווענע

ros. вена, ukr. вена, białor. вена < łac. vena


מיידל

און ווי נאָר דאָס מיידל האָט זיך באַוויזן, אַזוי איז ליכטיק געוואָרן דאָס גאַנצע שטיבל, מיטן גאַנצן הקדש.

I jak tylko dziewczyna się pojawiła, wówczas rozświetliła się cała izdebka, wraz z całym przytułkiem.


העלפֿאַנד

swn. helfant (> śwn. elefant > niem. Elefant) < łac. elephantus < gr. ἐλέφας (eléphas)


לאָרבערבלאַט

śwn. lōrber + blat, por. niem. Lorbeerblatt

ˈlɔʀbəʀˌblat

liść / listek laurowy, liść / listek bobkowy


מאַנסלײַט

jid. מאַן + לײַט

zob. מאַנספּאַרשוין

zob. מאַנצביל


לאַך

większość słowników nie podaje liczby mnogiej, tylko w jednym odnotowana jest forma לאַכן (lachn)

śmiech (krótki, jednokrotny), parsknięcie śmiechem


לאָך

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


דרוק

(1.1-2, 2.1-2) śwn. druc, por. niem. Druck

(1.3) ukr. друк (wariant ukr. дрюк), białor. друк


דרוק

druk, drukowanie, publikacja, publikowanie


נאַגײַקע

ros. нагайка


לאָרבערבוים

ˈlɔʀbəʀˌbɔə̯m


מילכיקס

od jid. מילכיק

nabiał, produkty / przetwory mleczne, wyroby mleczarskie

דאָס בעסטע מילכיקס איז אַ שטיקל פֿלייש.

żart. Najlepszą potrawą mleczną jest kawałek mięsa.


טײַך

śwn. tīch, por. niem. Teich → staw, ang. ditch → rów

און די פּאַניענקע, אַז זי האָט דאָס דערהערט, האָט זי זיך מיטן אָנטאָן אַרײַנגעוואָרפֿן אין טײַך אַרײַן…

A panienka, gdy to usłyszała, rzuciła się w ubraniu do rzeki…


נאַכטהעמד

jid. נאַכט + העמד

zobacz też: Indeks:Jidysz - Ubrania


נאָזטיכל

jid. נאָז + טיכל

האָסטו נישט קיין נאָזטיכל?


גראָש

ניט האָבן קיין גראָש בײַ די נשמה


טראַכטן

(1.1-2) śwn. trahten, por. niem. trachten


מאַלפּע

וועגן דעם סטאַנדאַרד פֿון מענערישער שיינקייט זאָגט מײַן זיידע, למשל: אַז אַ מאַן דאַרף זײַן אַ ביסל שענער פֿון אַ מאַלפּע.

Co do standardów męskiej urody mój dziadek powiada, na przykład, że mężczyzna powinien być nieco ładniejszy od małpy.


לערער

די צווייטע שוועריקייט פֿאַר די קינדער איז געווען די שפּראַך. זיי האָבן בײַם אַרײַנטרעטן אין קלאַס פֿאַרשטאַנען אַזוי ווינציק רוסיש, אַז אַלע האָבן פֿון זיי געמאַכט חוזק – סײַ דער לערער, סײַ די חבֿרים.

Drugą trudnością dla dzieci był język. Wchodząc do klasy rozumiały tak niewiele rosyjskiego, że wszyscy z nich drwili – i nauczyciel, i koledzy.


זאַנג

śwn. sange, por. niem. Sange → wiązka kłosów, snopek

Rodzaj żeński podają nowsze słowniki, starsze źródła wskazują rodzaj męski. Nigdzie nie podaje się oboczności rodzajowej.


יונג

śwn. junc, por. niem. jung oraz niem. Junge

czeladnik, pomocnik, robotnik, praktykant, terminator, chłopiec / chłopak (np. na posyłki)


מילכיקערײַ

od jid. מילכיקער


ניליע

zgnilizna, zbutwiałość, pleśń, przykry zapach, (nieprzyjemny) zapaszek, stęchlizna


סאָלאָוויי

ros. соловей


מויל

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.


סאָלאָווייטשיק

ros. соловейчик


סאַטורן

איין יאָר, אַ פֿולער קרײַז־גאַנג אַרום דער זון, פֿאַרנעמט אויף סאַטורן איבער 29 אונדזערע יאָר.

Jeden rok, pełen obieg wokół Słońca, zajmuje na Saturnie ponad 29 naszych lat.


מיטלשול

jid. מיטל + שול, por. niem. Mittelschule

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


וועגן

(1.1-2) śwn. wegen, por. niem. wegen
(2-3) śwn. wegen, por. niem. wägen


ניעדאָיִמקעס

ros. недоимки

zaległości (podatkowe), zaległe należności / płatności


ערד־ציטערניש

ɛʀd-ʦitɛʀniʃ


סייף

sejf, szafa / kasa pancerna, kasa ogniotrwała


מוזשיק

białor. мужык, ukr. мужик, ros. мужик


סמעטענע

ros. сметана


מאַסליאַנקע

ukr. ма́слянка, por. pol. maślanka, białor. маслёнка


נאָכמיטאָג

jid. נאָך + מיטאָג, por. niem. Nachmittag

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

dla przysłówka obowiązuje pisownia rozdzielna: מיטאָג נאָך → po południu, popołudniem

דאָס איז געווען אַ שיינער נאָכמיטאָג.


ספּאָדיק

spodek – rodzaj chasydzkiego futrzanego kapelusza zakładanego na uroczyste okazje


מעגלעכקייט

śwn. mügelicheit, por. niem. Möglichkeit

ˈmɛɡləxkɛɪ̯t

wariant: מיגלעכקייט (miglechkejt)


ליולקע

ukr. люлька, białor. люлька; por. pol. lulka


לאָס

(1.1) pol. łoś, ukr. лось, białor. лось, ros. лось


סטיל

לויטן נײַעם סטיל

(w Rosji) według kalendarza gregoriańskiego


זענעפֿט

śwn. senef < swn. senaf < łac. sĭnāpĭ < gr. σίναπι (sínapi), por. niem. Senf


פּאָליציאַנט

zobacz też: Indeks:Jidysz - Zawody


נאָטן

lm od jid. נאָטע → nuta, por. niem. Noten

תּחילת האָט אים מיצי אַ פּרוּוו געטאָן, צי ער קען נאָטן; נאָך דעם, זעענדיק, אַז ער ווייסט נישט מיט וואָס מען עסט דאָס, האָט ער אים געהייסן, ער זאָל אים גלאַט אַזוי עפּעס אַ זינג טאָן.

Najpierw Mici go sprawdził, czy zna nuty; potem, widząc, że nie wie, czym się to je, kazał mu, aby tak po prostu coś mu zaśpiewał.


פּאַס

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


מאַרשעליק

(osoba zabawiająca gości weselnych) żartowniś, dowcipniś, facecjonista, kawalarz


פּאַציענט

צײַטנווײַז איז דער פּאַציענט אין אַ האַלב ווילדן באַוווּסטלאָזן צושטאַנד, רעדט פֿאַר פֿײַער און פֿאַר וואַסער און ווייס ניט וואָס ער טוט.

Niekiedy pacjent jest w na poły szaleńczym, nieprzytomnym stanie, trajkocze bez przerwy i nie wie, co robi.


פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט

pl-פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט-yi-noun-nsC9xYXC


מויד

זי איז אַ שיינע מויד.

און אַזוי איז פֿריידל געוואַקסן ביז אַכצן יאָר, ביז זי איז פּלוצעם אויסגעוואַקסן אַ הויכע, אַ שיינע, אַ געזונטע מויד – אַ כּלה־מויד!

I tak Frejdl rosła aż do osiemnastego roku życia, aż nagle wyrosła na wysoką, piękną, zdrową pannę – pannę na wydaniu!

służąca, pokojówka, dziewczyna (do dziecka itp.)


עגאָיִסטקע

jid. עגאָיִסט + ־קע


פֿאָלקשול

jid. פֿאָלק + שול


כאַם

pol. cham, czes. cham, ukr. хам, białor. хам z hebr. חם (imię)

ווי לאַנג דער יריד האָט געדויערט האָבן די כאַמעס זיך פֿריילעך געמאַכט… → …

jak długo trwał jarmark, chamy (tu: chłopi) zabawiali się…


פּאָליציי־סטאַנציע

jid. פּאָליציי + סטאַנציע


לעמפּערט

pol. lempart (> pol. lampart) < śwn. lēparte, por. niem. Leopard


נאַר

אַ נאַר בלײַבט אַ נאַר.

די גרעסטע נאַרישקייט פֿון אַ נאַר איז, וואָס ער מיינט, אַז ער איז קלוג.

Największą głupotą głupca jest to, że sądzi, iż jest mądry.

זינט גאָט האַנדלט מיט נאַראָנים, האָט ער נאָך אַזאַ נאַר, ווי איר זענט, נישט באַשאַפֿן.

Odkąd Bóg zajmuje się głupcami, nie stworzył jeszcze takiego durnia, jakim wy jesteście.


פּויפּסט

אָבער גלײַכצײַטיק איז דער פּויפּסט נישט נאָר דער ראָש פֿון דער קירך, נאָר דער ראָש פֿון אַ מדינה – פֿון וואַטיקאַן.

Ale jednocześnie papież jest nie tylko głową Kościoła, lecz również głową państwa – Watykanu.


פּיידע

wynagrodzenie, wypłata, zarobek, płaca, pensja, uposażenie, pobory, gaża


סענס

wyraz nienotowany w powojennych słownikach jidysz

nie mylić z: סענץ (senc)


פּאַניענקע

panienka, panna, córka dziedzica / obszarnika / ziemianina

און די פּאַניענקע, אַז זי האָט דאָס דערהערט, האָט זי זיך מיטן אָנטאָן אַרײַנגעוואָרפֿן אין טײַך אַרײַן…


מאָרגן

śwn. morgen, por. niem. Morgen oraz niem. morgen


פּען

דאָס טאָגבוך אַנטהאַלט אַרום 60 זײַטן, געשריבן מיט אַ פּען און אַ בלײַער.

Ten pamiętnik zawiera około 60 stron, pisanych piórem i ołówkiem.


פּויערטע

jid. פּויער + ־טע


עסנוואַרג

jid. עסן + ־וואַרג

jedzenie, jadło, pożywienie, pokarm, żywność, strawa, artykuły spożywcze


ספּינקע

(1.1) pol. spinka
(1.2-3) zdrobn. od jid. ספּינע

niewielkie oparcie (krzesła), zob. ספּינע


פּינע

alternatywna pisownia: פּיאַנע


עסיק

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


פֿאַרזעסענע מויד

faʀˈzɛsənə ˈmɔə̯d


פּילעניצע

ukr. полуниця


ספּאָדניצע

זי האָט געווישט די הענט אין דער ספּאָדניצע און ווידער אַ מאָל עס האָט זיך געלאָזט פֿילן אין דער לופֿטן אַ זויערינקער גערוך.

Wytarła ręce w spódnicę i znowu dał się czuć w powietrzu kwaskowaty zapach.


פּראָג

פּראָג איז די הויפּטשטאָט פֿון טשעכיע.

ניטאָ קיין חכם וועמען די אײַנוווינערס פֿון פּראָג זאָלן ניט קענען אַרײַננאַרן.

Nie ma takiego mędrca, którego by mieszkańcy Pragi nie mogli skusić.


פּרעסל

od jid. פּרעסן


פּיאַניצע

ros. пьяница, białor. п'яніца


פֿאַראייניקטע שטאַטן

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈʃtatn̩

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.

pl-פֿאַראייניקטע_שטאַטן-yi-noun-HpgNq77w


פֿאַרפֿלייצונג

מענטשן אין אונגאַרן בויען אַ צײַטווײַליקע דאַמבע בײַם דונײַ־ברעג, 150 קילאָמעטער פֿון בודאַפּעשט, כּדי צו באַשיצן די געגנט פֿון דער קומענדיקער פֿאַרפֿלייצונג.

Ludzie na Węgrzech budują tymczasową groblę nad brzegiem Dunaju, 150 kilometrów od Budapesztu, aby chronić okolicę przed nadchodzącą powodzią.


פּאַדעשווע

białor. падэшва, ros. подошва, pol. podeszwa


סטאָליער

ukr. столяр, por. ros. столяр, białor. сталяр, pol. stolarz


פּרעסאײַזן

jid. פּרעסן + אײַזן

ˈpʀɛsˌaɛ̯zn̩


פֿלאַש

איך האָב דיר געבראַכט אַ פֿלאַש ווײַן: לאָמיר מאַכן אַ לחיים!

Przyniosłem ci butelkę wina: wychylmy kieliszeczek!


פּאָמידאָר

ukr. помідор, ros. помидор, por. pol. pomidor


פֿאָנטאַן

ukr. фонтан, por. ros. фонтан, białor. фантан


פּינטל

jid. פּונקט + ־ל

punkt, kropka, (okrągła) plamka, (lm) groszki


צאָנווייטיק

אַלע ציין זאָלן דיר אַרויספֿאַלן, נאָר איינער זאָל דיר בלײַבן אויף צאָנווייטיק


פּיאַניסט

niem. Pianist < franc. pianiste < wł. pianista


עק

אַ בער אָן אַן עק, די מעשׂה איז אַוועק.


ציל

זי האַלט, אַז זי האָט פֿאַרלוירן איר ציל אין לעבן און וויל אַדאָפּטירן אַ קינד פֿון כינע!

Ona twierdzi, że utraciła swój cel w życiu i chce adoptować dziecko z Chin!


פֿוסבאָל

jid. פֿוס + באָל

zobacz też: Indeks:Jidysz - Dyscypliny sportowe

(przedmiot) piłka (do gry w piłkę nożną), piłka futbolowa, futbolówka


ציינבערשטל

jid. צאָן + בערשטל


פֿליג

כאַפּן פֿליגן

łapać muchy (w sensie: gapić się z rozdziawioną gębą)

zobacz też: Indeks:Jidysz - Owady


פֿרײַנדלעכקייט

jid. פֿרײַנדלעך + ־קייט

ˈfʀaɛ̯ndləxkɛɪ̯t

w tekstach spoza ortograficznego standardu YIVO bywa pisane פֿרײַנטלעכקייט


פּיפּקע

(1.1) pol. pipka, białor. піпка
(1.2-4) ukr. пипка

brodawka, kurzajka, guzek, pryszcz, krosta, wyprysk


קאָנצענטראַציע לאַגער

pl-קאָנצענטראַציע_לאַגער-yi-noun-8cW7MF0k


פֿרײַנדינע

od jid. פֿרײַנד


פּונקט

śwn. punct < łac. punctum, por. niem. Punkt

kropka, punkt (w najróżniejszych znaczeniach: matematyczny, wrzenia, spotkań, rozwoju, umowy, typograficzny)


קאָפּווייטיק

קאָפּ + ווייטיק


פֿײַנט

Wyraz spotykany przede wszystkim w wymienionych związkach frazeologicznych; w użyciu samodzielnym stosuje się częściej wariant פֿײַנד.


קאָנטאַקט

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


קאַסטן

מאָלט אײַך וויפֿל זילבער, וויפֿל גוטס האָט מאירס מוטער אַרויסגענומען פֿון די קאַסטנס!

Wyobraźcie sobie, ile srebra, ile dóbr wyjęła matka Mejera z tych skrzyń!


לייב

śwn. lebe (t. śwn. lewe < swn. lēo < łac. leo < gr. λέων), por. niem. Löwe


לייב

często nadawane w połączeniu z imieniem אַריה (Arje)

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש

Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


פֿראַנצייזיש

fʀanˈt͡sɛɪ̯zɪʃ

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


פֿישער

אויף פֿינף פֿורן פֿאָרן פֿישער און פֿירן פֿרישע פֿיש.

Na pięciu furmankach jadą rybacy i wiozą świeże ryby.


קאָנווערט

ros. конверт


פֿאַל

(1.1-3) śwn. val, por. niem. Fall
(1.4) ros. фал < niderl. val

przypadek, wypadek, sytuacja, raz, ewentualność, możliwość

fał; linka asekuracyjna (spadochroniarza, kosmonauty)


פֿלעדערמויז

ˈflɛdəʀˌmɔə̯z


קײַגומע

jid. קײַען + גומע


קראַנקן־שוועסטער

kʀaŋkŋ־ʃvɛstɛʀ


קליידל

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


קוישבאָל

jid. קויש + באָל


נאָמען

אָנרופֿן דאָס קינד בײַם נאָמען lub אָנרופֿן דאָס קינד מיטן נאָמען

ביבליאָטעק אויפֿן נאָמען (פֿון) י. ל. פּרץ

אַ שול אויף מ. גאָרקיס נאָמען

אַ דערציילונג מיטן נאָמען „דער סטעפּ


קאָמפּאָט

(gęsty) kompot, owoce w syropie, mus owocowy

אוי, גאָט, גאָט, פֿאַרזוך מײַן קאָמפּאָט, וועסטו וויסן, וואָס פֿאַר אַ טעם ער האָט!

Oj, Boże, Boże, skosztuj mego kompotu, będziesz wiedział, jaki on ma smak!


פֿאַטשיילע

śr.łac. faciŏlum, por. wł. fazzolo (zdrobn. wł. fazzoletto > pol. facelet), friu. façolet, hiszp. fazaleja

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…

Chustę z pieniędzmi przekazał rabin swej żonie, żeby to zamknęła w skrzyni, a kluczyki schowała w miejscu, którego by żaden śmiertelnik nie znał…


קאַפֿטאַן

częstszy wariant: קאַפֿטן

kaftan (długi płaszcz noszony tradycyjnie przez religijnych Żydów)


קליידער

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


פֿרײַנדשאַפֿט

śwn. vriuntschaft → przyjaźń, pokrewieństwo, por. niem. Freundschaft

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


קאַשטאַן

Wariant: קאַשטן (kasztn).


קאָמבײַן

ros. комбайн


ציג

ער איז געווען, זאָגט מען, אַזאַ גבֿיר און האָט געהאַט אַזוי פֿיל בהמות מיט שאָף מיט ציגן, אַז ס׳איז געווען אוממעגלעך, מע זאָל זיי מעלקן.

Był, jak powiadają, takim bogaczem i miał tyle krów i owiec, i kóz, że niemożliwe było, aby je wydoić.


רעקאָמענדאַציע

ʀɛkɔmɛndaʦiɛ


קאַפּעליוש

באַגעגנט אונדז אַ ייִד מיט אַ קורץ ווייטיקל, מיט אַ טשודנעם קאַפּעליוש און מיט זוכנדיקע אויגן.

Spotyka nas Żyd w krótkiej kurtce, w dziwnym kapeluszu i o badawczym spojrzeniu.


קלאַפּ

od jid. קלאַפּן

ער האָט געקראָגן אַ קלאַפּ אין קאָפּ.

uderzenie, odgłos uderzenia, stuk, stuknięcie, stukanie, pukanie

ס׳האָט זיך דערהערט אַ קלאַפּ אין דער טיר.

Dało się słyszeć / Rozległo się stukanie / pukanie do drzwi.


קוק

גיב נאָר אַ קוק!

און יאָסעלע האָט אָנגעטאָן אַ טלית און איז אַרויף אויף דער בימה, וואַרפֿנדיק אַ קוק אויף דעם גאַנצן עולם און צוגרייטנדיק זיך צום דאַווענען.

A Josele założył tałes i wszedł na bimę, rzucając spojrzenie na całą społeczność i przygotowując się do modlitwy.

spojrzenie (na sprawę), pogląd, zapatrywanie, stanowisko, przekonanie, punkt widzenia


קאַווענע

pol. kawon, por. ukr. кавун, białor. кавун

wariant: קאַוון


קורווע

kurwa, dziwka, ulicznica, ladacznica, prostytutka

אַ גנבֿ איז קיין ברודער, אַ קורווע איז קיין שוועסטער.

Złodziej – nie brat, kurwa – nie siostra.


שוואָם

אויסשפּראָצן ווי שוואָמען נאָכן רעגן

mnożyć się, wyrastać jak grzyby po deszczu

grzyb (owocnik grzyba – np. borowik, maślak, kurka, muchomor)


שטאַט

pompa, wystawność, przepych (wysoka stopa życiowa)

פֿירן אַ גרויסע שטאַט.

Prowadzić dużą pompę. (tu: Żyć na wysokiej stopie.


קרייץ

דער רויטער קרייץ


רעסטאָראַן

ros. ресторан


רעקאָרדירקע

od jid. רעקאָרדירן


ראָש

zwierzchnik, głowa, przełożony, szef, wódz

אָבער גלײַכצײַטיק איז דער פּויפּסט נישט נאָר דער ראָש פֿון דער קירך, נאָר דער ראָש פֿון אַ מדינה – פֿון וואַטיקאַן.

Ale jednocześnie papież jest nie tylko głową Kościoła, lecz również głową państwa – Watykanu.


שוכבענדל

jid. שוך + בענדל


שלאַקסרעגן

Hasło utworzone półautomatycznie. Po zweryfikowaniu można usunąć ten komunikat.


קאַטאַר

katar, nieżyt nosa / górnych dróg oddechowych

די מומע טויבע פֿרעגט זיך נאָך, אויב דו האָסט נאָך דעם קאַטאַר…

Ciotka Tojbe pyta się jeszcze, czy nadal masz katar…


קיניגין

Wariant: קעניגין (kenigin).

די ענגלישע קיניגין האָט באַלוינט דעם דערפֿינדער מיט אַ ריטערשאַפֿט־טיטל.

Angielska królowa nagrodziła wynalazcę tytułem szlacheckim.


שמייכל

אַ פֿרײַנדלעך שמייכל האָט זיך צעגאָסן איבער זײַן גאַנצן פּנים.

Przyjazny uśmiech rozlał się po całej jego twarzy.


קלייד

zobacz też: קליידער


שיינקייט

וועגן דעם סטאַנדאַרד פֿון מענערישער שיינקייט זאָגט מײַן זיידע, למשל: אַז אַ מאַן דאַרף זײַן אַ ביסל שענער פֿון אַ מאַלפּע.

Co do standardów męskiej urody mój dziadek powiada, na przykład, że mężczyzna powinien być nieco ładniejszy od małpy.


שטאָך

kłucie, ukłucie, dźgnięcie, pchnięcie ( nożem)

użądlenie, ukąszenie, ugryzienie (owada)

uszczypliwość, docinek, przytyk, szpila, szpilka


פֿיסטאַשקע

(1.2) ros. фисташка, ukr. фісташка, białor. фісташка

orzeszek ziemny / arachidowy, arachid, fistaszek


שלאָף

דער שלאָף נעמט ניט.


ניט אַראָפּנעמען קיין אויג

pl-ניט_אַראָפּנעמען_קיין_אויג-yi-noun-jVAiOJgr


צוואַנג

(1.1) śwn. zange, por. niem. Zange
(2.1) śwn. zwanc, por. niem. Zwang


קוטשמע

ukr. кучма, białor. кучма, ros. кучма, pol. kuczma

צוויי מענטשן דרייען זיך אַרום זיי. איינער – אַ פּרא־אָדם, אָן אַ היטל, דער אַנדערער – אויך אַ פּרא־אָדם, מיט אַ קוטשמע אויפֿן קאָפּ.

Dwóch ludzi kręci się wokół nich. Jeden – dzikus, bez czapki, drugi – też dzikus, w futrzanej czapce na głowie.

zmierzwiona / potargana / rozczochrana czupryna, burza włosów, szopa, kołtuny, kudły


רײַכקייט

jid. רײַך + ־קייט

niektóre słowniki podają liczbę mnogą w postaci: רײַכקייטן


כינעזער

אַ מאָל האָבן אַ סך כינעזער געוווינט אין רוסלאַנד.

Kiedyś wielu Chińczyków mieszkało w Rosji.


קרײַד

śwn. krīde < łac. crēta, por. niem. Kreide, pol. kreda


בירגער־מלחמה

ˈbɪʀɡəʀmɪlˌxɔmə

ˈbɪʀɡəʀmɪlˌxɔməs


שטופּ

ער האָט מיט אַ שטופּ פֿאַרמאַכט די טיר.

pchnięcie, impuls, bodziec, podnieta, zachęta


קאַנאַדע

pol. Kanada, ros. Канада, ukr. Канада, białor. Канада

וווּ איז קאַנאַדע – ווייסן מיר נישט. מע זאָגט, אַז ס׳איז נאָך ווײַטער פֿון אַמעריקע…

Gdzie jest Kanada – nie wiemy. Mówi się, że to jeszcze dalej niż Ameryka…


שרײַבטיש

jid. שרײַבן + טיש


קריג

konflikt, kłótnia, spór, sprzeczka, waśń, zwada, zatarg


שטאָלץ

(1.1) niem. Stolz
(1.2) niem. Stelze
(2.1) niem. stolz


שרײַבער

od jid. שרײַבן

pisarz (np. gminny), kancelista, sekretarz

prywatny / domowy nauczyciel pisania, guwerner uczący pisać


קווייט

por. białor. кветка, ukr. квітка (oraz ukr. квіти), słc. kvet, czes. květ, pol. kwiat


שטימצעטל

jid. שטים + צעטל, por. niem. Stimmzettel

ˈʃtɪmˌt͡sɛtl̩


שוועל

שטייענדיק אויף דער שוועל, האָט זיך יאָסעלע נאָך אַ מאָל אומגעקערט מיטן פּנים צו אסתּרן און האָט איר געזאָגט נאָך אַ מאָל „זײַ געזונט“.

Stojąc na progu, obrócił się Josele jeszcze raz twarzą do Ester i powiedział jej jeszcze raz: „Bądź zdrowa”.


שלעכטס

zło, złe położenie, nieszczęście, niepomyślność, niepowodzenie, niedola, bieda, złe

איך ווינטש דיר ניט קיין שלעכטס.

zło, zły uczynek / postępek, krzywda, szkoda, podłość, łajdactwo, świństwo, złe

שלעכטס לערנט מען זיך באַלד אויס.


בית־עולם

hebr. בית + עולם

דער בית־עולם בײַ דער אָקאָפּאָוואַ־גאַס 49 איז הײַנט צו טאָג דער איינציקער ייִדישער בית־עולם אין וואַרשע.

Cmentarz przy ulicy Okopowej 49 jest dziś jedynym żydowskim cmentarzem w Warszawie.


ארץ־ישׂראל

hebr. ארץ־ישראל


הבֿל

marność, próżność, nicość, błahość, czczość, bezsens, głupstwo, błahostka, bzdura


קענטעניש

Niekiedy podawany jest też rodzaj żeński.

wiedza, wiadomości, znajomość, obeznanie

umiejętność, opanowanie (np. języka), biegłość


שויב

derywacja wsteczna od zdrobnienia jid. שײַבל (szajbl), będącego regularną formacją utworzoną od śwn. schībe

אַרויסנעמען אַ שויב פֿון איין פֿענצטער און אַרײַנשטעלן אין אַ צווייטן

wyjąć szybę z jednego okna i wstawić w drugie

אַז אַ ייִדענע קען ניט דאַווענען, ציילט זי כאָטש די שויבן אין דער שול.

Kiedy Żydówka nie może się modlić, to liczy choć szyby w synagodze.


גן־עדן

אַ ספֿרדישער פּאָעט וואָלט גיכער געשילדערט דעם גן־עדן ווי אַן אָאַזיס אין מיטן אַ מידבר.

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


שליאַפּע

ukr. шляпа, białor. шляпа, ros. шляпа


דירה־געלט

jid. דירה + געלט


קאָפּ

אַ געזונט אויף דײַן קאָפּ

zdrowie na twoją głowę (błogosławieństwo) – obyś był zdrów

אַראָפּוואַרפֿן אַ באַרג פֿון קאָפּ

zrzucić ciężar z głowy – zrzucić ciężar z ramion

מאַכן לאָך אין קאָפּ

robić dziurę w głowie – wiercić dziurę w brzuchu

מאַכן עמעצן לאָך אין קאָפּ

robić komuś dziurę w głowie – wiercić komuś dziurę w brzuchu

קריכן אויפֿן קאָפּ

siąść na głowie – naprzykrzać się, być utrapieniem, דרייען אַ קאָפּ

האָבן אַ קאָפּ פֿון אַ מיניסטער

mieć ministerialną głowę – być bardzo zdolnym, האָבן אַ קאָפּ אויפֿן קאַרק


דרך־ארץ

hebr. דרך־ארץ


שלייקעס

białor. шлейка (lm шлейкі), ukr. шлейка (lm шлейки), por. pol. szlejka (zdrobn. od szleja) oraz szla i szelka


הכנעה

pokora, skromność, posłuszeństwo, uległość


מחבר

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


אָרון

arka, skrzynia, kaseta, trumna, szafa – wszelkiego rodzaju zamykane skrzynie, np. wiekiem


זכרונות

hebr. זכרונות


בעל־מלאָכה

hebr. בעל־מלאכה


שעפּס

איבער באַרג און איבער טאָל גייט אַ פּעלצעלע פֿון וואָל. – אַ שעפּס.

zagadka) Przez górę i przez dolinę idzie kożuszek z wełny. – Owca.


שטאַפּל

śwn. stapfel, por. niem. Staffel oraz niem. Stapel


יסורים

hebr. יסורים


שום

(1.1) hebr. שום (szum)
(2.1) ros. шум, pol. szum

hałas, zgiełk, harmider, wrzawa, wrzask; szum, huczenie


יום־כּיפּור

hebr. יום־כיפור


כּוח

דאָס איז איבער מײַנע כּוחות.

איך האָב נישט קיין כּוח.


מלמד

nauczyciel w chederze (tradycyjnej szkole żydowskiej), mełamed

אַ מלמד פֿון נעזוויזש זאָל ראָמאַנסירן מיט אַ דינסטמיידל רבֿקה; ער זאָל שרײַבן הייסע בריוולעך, און זי זאָל זינגען זיסע לידלעך.

Nauczyciel z Nieświeża romansuje podobno ze służącą Ryfką; on ponoć pisze gorące liściki, a ona ponoć śpiewa słodkie piosenki.


הנאה

przyjemność, radość, zadowolenie, satysfakcja, uciecha, ubaw, zabawa, rozrywka, rozkosz


יצר־הרע

hebr. יצר־הרע

skłonność do zła (siła duchowa), zły popęd


עוולה

niesprawiedliwość, wyrządzona krzywda, rana


שפּאַקטיוו

niem. dial. Spektiv → luneta, lornetka, skrócenie z niem. Perspektiv → luneta, lornetka

przyrząd do patrzenia w dal luneta, lunetka, teleskop; lorneta, lornetka

szkło powiększające, lupa ( zegarmistrzowska / jubilerska)


לשון־קודש

hebr. לשון + קודש

język hebrajski (tradycyjny), Święty Język


יובֿלען

Nie mylić z יובלען (jublen).


חסיד

(gorliwy / żarliwy) zwolennik, stronnik, adept; wielbiciel, fanatyk


שייטל

śwn. scheitel, por. niem. Scheitel → wierzchołek / czubek głowy, przedziałek

znaczenie spotykane w tekstach z silnymi wpływami języka niemieckiego, niezalecane w standardowym jidysz

peruka noszona tradycyjnie przez zamężne ortodoksyjne Żydówki, szajtł

די ייִדענע ווײַזט אויס אַ פֿרומע, אַן ערלעכע. זי טראָגט אַ שייטל אויפֿן קאָפּ און רעדט מיט גאָט.

Żydówka ta wygląda na pobożną, religijną. Nosi perukę na głowie i rozmawia z Bogiem.


פֿראַנק

(1.1) pol. frank, ros. франк < franc. franc, por. niem. Franc

(2.1) śwn. franc < st.franc. franc, por. niem. frank, franc. franc


ווידערקול

jid. ווידער + קול

ˈvɪdəʀˌkɔə̯ləs

דער שאָס צעטראָגט זיך מיט אַ ווידערקול איבערן גאַנצן וואַלד.

Wystrzał roznosi się wraz z echem po całym lesie.


בקשה

איך האָב צו אַײַך אַ בקשה.

וואָס פֿאַר אַ בקשה האָט ער?


מלאך־המוות

hebr. מלאך־המות


סבֿיבֿה

środowisko, otoczenie, okolica, sąsiedztwo


שמאַלץ

נאַ דיר דאָס טעפּל און גיב מיר די שמאַלץ.


בהמה

wszelkie zwierzę gospodarskie / hodowlane, dające mleko lub używane jako pociągowe (krowa, byk, wół, koza, owca, koń, osioł), sztuka bydła, bydlę; w lm bydło, rogacizna, trzoda, żywy inwentarz

dureń, głupiec, imbecyl, kretyn, barania głowa, ośli łeb, zakuta pała, głąb, głupia krowa

דאָס איז אַזאַ בהמה!

אַז מע איז ביז צו צוואַנציק יאָר אַ קינד, איז מען צו איין און צוואַנציק אַ בהמה.

Jak ktoś do dwudziestego roku życia jest dzieckiem, to w wieku dwudziestu jeden lat jest durniem.


עולם

און יאָסעלע האָט אָנגעטאָן אַ טלית און איז אַרויף אויף דער בימה, וואַרפֿנדיק אַ קוק אויף דעם גאַנצן עולם און צוגרייטנדיק זיך צום דאַווענען.

A Josele założył tałes i wszedł na bimę, rzucając spojrzenie na całą społeczność i przygotowując się do modlitwy.


מינחה

por. שחרית, מעריבֿ


שבֿט

szwat - piąty miesiąc kalendarza hebrajskiego (lunarnego)


ספֿר

książka - najczęściej w odniesieniu do książek o tematyce religijnej


חטא

grzech, przewina, przewinienie, wykroczenie, występek

שולדיק איז דער סטאָליער: ווען ער וואָלט נישט געמאַכט דאָס בעט, וואָלט נישט געקומען צו קיין חטא.

Winny jest stolarz: gdyby nie zrobił łóżka, nie doszłoby do żadnego grzechu.


קדוש

święty lub uświęcony – nie odpowiada to jednak semantycznie znaczeniu znanemu z kultury chrześcijańskiej; etymologicznie można by było oddać to opisowo jako: poddany woli boga


שפּינאַט

niem. Spinat, por. ros. шпинат, białor. шпінат, ukr. шпинат


סוד

ס׳איז ניט קיין סוד – די אויספֿרעגן ווײַזן עס, אַז די טשעכן זײַנען זייער פֿרײַנדלעך צו ייִדן.

To żaden sekret – sondaże pokazują, że Czesi są bardzo przyjaźni względem Żydów.


עם־הארץ

hebr. עם־הארץ


ממזר

nieślubny syn, syn z nieprawego łoża, bękart, bastard

(ktoś przebiegły) spryciarz, cwaniak, wyga, chytrus, sprytna / chytra bestia, szczwany lis

rzecz bez znaczenia / małej wagi, coś nieistotnego, (tyle co) nic

דער גראָשן איז בײַ אים אַ ממזר.


שאַף

(1.1) śwn. schaf, por. niem. Schaff
(2.1) od jid. שאַפֿן


שאַף

częstszy wariant: שאַפֿע


שלח־מנות

prezenty z okazji święta Purim / Purym (najczęściej słodycze, słodkie wypieki, napoje alkoholowe), podarunki purymowe


פּלוגתּא

hebr. פלוגתא


מיקווה

פּראַווען מיקוואָות

dokonywać ablucji w mykwie (w celu duchowego oczyszczenia)


שיריים

hebr. שיריים


צבֿיעות

hipokryzja, obłuda, dwulicowość, fałszywość, nieszczerość, faryzeizm, faryzeuszostwo


שׂכירות

hebr. שכירות


ראָש־השנה

hebr. ראש השנה


איצט

teraźniejszość, współczesność, obecne czasy


עניוות

צו פֿיל עניוות איז אַ האַלבער שטאָלץ.


שלימזל

hebr. שלימזל


שלימזל

hebr. שלימזל


תּכריכים

hebr. תכריכים


קין

(1.1) śwn. kin, por. niem. Kinn
(1.2) śwn. kien, por. niem. Kien
(1.3) od (2.1)
(2.1) hebr. קין (kajin)

podpałka, rozpałka, trzaska, drzazga, szczapa, szczapka

złoczyńca, zbrodniarz, zabójca, morderca


שבֿועות

hebr. שבועות


שבֿועות

hebr. שבועות


סחורה

אַ הון, וואָס קרייעט, אַ גוי, וואָס רעדט ייִדיש, און אַ ייִדענע, וואָס לערנט תּורה, איז ניט קיין גוטע סחורה.

Kura, która pieje, goj, który mówi w jidysz, i Żydówka, która studiuje Torę – to wszystko kiepski towar.


פּאה

skrawek pola zbożowego, niekoszony, lecz zostawiany dla biednych


בית־מדרש

hebr. בית־מדרש


שחרית

por. מינחה, מעריבֿ


חושך

zamęt, zamieszanie, chaos, rozgardiasz, tumult, piekło

עס טוט זיך / קערט זיך חושך.

Tu panuje zamęt. / Rozpętało się piekło. / To istne piekło.

עס וועט זיך טאָן / זיך קערן חושך.

To będzie piekło. / Jeszcze się będzie działo. / Jeszcze zobaczysz.


שמים

Wyraz bardzo rzadki w użyciu samodzielnym, nienotowany przez standardowe słowniki jidysz, ale częsty w związkach frazeologicznych pochodzenia hebrajskiego.


מבֿין

hebr. מבין (mewin)
źródłosłów dla ang. maven

אויף דעם בין איך קיין מבֿין ניט

W tej sprawie nie jestem ekspertem., Na tym się nie znam.


מוט

ס׳קלעקט מיר קיין מוט ניט אָפּצוזאָגן זיך דערפֿון.

Nie starczy mi śmiałości, żeby odmówić., Nie mam siły z tego zrezygnować.

דער עיקר איז ניט פֿאַרלירן דעם מוט.

stan ducha, nastrój, usposobienie, humor


פּיאַנע

(1.1) niem. Piano < franc. piano < wł. piano


מידבר

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


תּם

ktoś naiwny / prostoduszny / prosty / ograniczony / tępawy / głupkowaty, głupiec, głupek, głuptak, prostak, naiwniak

בײַם סדר דערמאָנען מיר פֿיר סאָרטן ייִדן: אַ חכם, אַ רשע, אַ תּם און „דער, וואָס ווייסט נישט, ווי אַזוי צו פֿרעגן“.

Podczas sederu (= wieczerzy paschalnej) wspominamy cztery rodzaje Żydów: mędrca, niegodziwca, głupca i „tego, który nie wie, jak zapytać”.


תּקופֿה

początek astronomicznej pory roku równonoc, przesilenie


פֿעטער

zobacz też: Indeks:Jidysz - Rodzina


ייִראת־הכּבֿוד

hebr. יראה (jir’a) → trwoga + hebr. ה־ (ha-) → rodzajnik określony + hebr. כבוד (kawod) → szacunek

ˌjɪʀəshaˈkɔvəd

szacunek, poważanie, respekt, (głęboka) cześć, uszanowanie, nabożeństwo, pietyzm, rewerencja


לאָרדנהויז

Izba Lordów – wyższa izba brytyjskiego parlamentu


קענען

(1.1) śwn. kennen, por. niem. kennen
(2.1) śwn. künnen, por. niem. können

Wariant: קאָנען (konen).


עולה

(1.1-2) hebr. עולה (ole) → imigrant do Izraela

por. t. עוולה (awle)

imigrant żydowski do Palestyny / Izraela


עולה

por. t. עוולה (awle)


פּסח

איך ווינטש אײַך אַ ליכטיקן פּסח!

נאַטירלעך, האָט דער אַפּטייקער געזאָגט, אַז עס וועט אים זייער פֿרייען, וואָס זײַן זונס חבֿר וועט בײַ זיי האַלטן פּסח.

Naturalnie, aptekarz powiedział, że bardzo go ucieszy, iż przyjaciel jego syna będzie u nich obchodził Pesach.


שמועה

powszechna opinia, rozpowszechnione mniemanie / przekonanie


נחמה

אָט דער בנימין איז געווען איר איינציקע נחמה אויף דער וועלט.

Ten właśnie Benjomen był jej jedyną pociechą na tym świecie.


נחמה

imię żeńskie Nechama, Nechoma; odpowiednik znaczeniowy Konsuela


לאָווקאָסט

ros. ловкость

reg.


סאָבילטאַזש

Wyraz notowany wyłącznie we wskazanym słowniku.

por. סאַבליטאַש


הויך

YIVO: niedopuszczalne: wysokość; → YIVO: הייך


רבי

Słowo to, jako jedno z nielicznych, odmienia się przez przypadki, z następująca wymową w liczbie pojedynczej: rebe, rebns, rebn, rebn.

por. רב • רבֿ • ראַבינער

בײַ ר׳ אפֿרים איז דער רבי געווען מער פֿונעם באַשאַפֿער.

Dla reb Efraima rabin znaczył więcej od (samego) Stwórcy.

nauczyciel, nauczyciel w chederze, mełamed


בעל־חובֿ

hebr. בעל־חוב


תּחת

וועלן זײַן מיט איין תּחת אויף צוויי ירידן


פּנים

(1.1-3) hebr. פנים (panim)
(2.1) hebr. פנים (pnim)

אַ פֿרײַנדלעך שמייכל האָט זיך צעגאָסן איבער זײַן גאַנצן פּנים.

Przyjazny uśmiech rozlał się po całej jego twarzy.

wygląd (zewnętrzny), powierzchowność, prezencja

וואָס פֿאַר אַ פּנים האָט דאָס?


פּנים

tekst zasadniczy / podstawowy / właściwy (bez dodatkowych objaśnień, komentarzy)


פּליט

(1.1) ukr. пліт, białor. плыт
(1.2-3) hebr. פליט (palit)

ocalały (z wojny / rzezi), ten, kto przeżył / kto się uratował


בר־מזל

hebr. בר־מזל


רבֿ

por. רב • רבי • ראַבינער

אין וואַרשע איז ער געווען גאַנץ פֿרעמד צווישן זײַנע חבֿרים: זײַן טאַטע איז געווען אַ רבֿ, בעת אַנדערע פֿאָטערס האָבן געהאַט ראַיעלע פּרנסות.

W Warszawie był całkiem obcy wśród swoich towarzyszy: jego tata był rabinem, podczas gdy inni ojcowie mieli porządne źródła dochodów.

ערשט נישט לאַנג קומט מיר אָן אַ בריוו פֿון אַ ישיבֿה פֿון ירושלים. אַ שיינער בריוו, מיט אַ מגן־דוד, מיט אַ שטעמפּל און מיט חתימות פֿון רבנים.

Właśnie niedawno przychodzi do mnie list z jesziwy w Jerozolimie. Piękny list, z gwiazdą Dawida, z pieczęcią i z podpisami rabinów.


שייגעץ

hebr. שקץ (szekec) → gad; forma dialektalna wyrazu jidyszowego stanowiła źródłosłów dla pol. szajgec

szajgec, chłopak nieżydowski, nieżydowskie chłopaczysko

impertynent, zuchwalec, arogant, tupeciarz (o młodym człowieku)

ווער וועט זײַן דער שייגעץ?

Kto będzie tym zuchwalcem?, Kto będzie wystarczająco bezczelny?, Kto się odważy?, Komu starczy odwagi / tupetu?

ktoś, kto się ośmiela mówić prawdę prosto w oczy potężniejszym od siebie


קול

ער האָט זי געהערט אַ פּאָר מאָל אַ זינג טאָן און ווייס, אַז איר קול איז צוקער־זיס.

Słyszał kilka razy, jak śpiewa, i wie, że jej głos jest słodki niczym miód


קיבוץ

kibuc - spółdzielcze gospodarstwo rolnicze


זכר

(1.1) hebr. זָכָר (zachar)
(1.2-3) hebr. זֵכֶר (zecher)

samiec, mężczyzna, osobnik męski / płci męskiej

אָפּגעווישט זאָלסטו ווערן, קיין זכר זאָל פֿון דיר ניט בלײַבן!

przekleństwo) Oby cię zmiotło, oby ślad po tobie nie został! (= Bodajbyś sczezł!


וווילטאַט

dobrodziejstwo, dobry uczynek, szlachetny uczynek


אויסזען

por. אויסקוקן

לויטן אויסזען דאַרף ער אַלט זײַן אַ יאָר פֿערציק.

Sądząc po wyglądzie musi mieć jakieś czterdzieści lat.


גרייפּפֿרוכט

ang. grapefruit, zmienione pod wpływem jid. פֿרוכט

ˈɡʀɛɪ̯pˌfʀʊxt


באַלעגערונג

alternatywna pisownia: באַלאַגערונג


אָניטשע

alternatywna pisownia: אָניצע


עיקר

co (naprawdę) najważniejsze (podkreślone)

główna / podstawowa / najistotniejsza rzecz, sedno, podstawa, istota, to, co najważniejsze

דער עיקר איז ניט פֿאַרלירן דעם מוט.

דאָס איז דער סאַמע עיקר.

To jest najistotniejsze. / W tym cała rzecz.

ניט דאָס איז דער עיקר.

To nie to jest najważniejsze. / Nie w tym rzecz.


גראָבן

(1.1) śwn. grabe, por. niem. Graben
(2-4) śwn. graben, por. niem. graben


שעלמע

pol. szelma < śwn. schelme (> niem. Schelm), por. białor. шэльма, ukr. шельма, ros. шельма

szelma, hultaj, gałgan, łotr, spryciarz, cwaniak


וואַשינגטאָן

וואַשינגטאָן איז די הויפּטשטאָט פֿון פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע.

Waszyngton jest stolicą Stanów Zjednoczonych Ameryki.


אַלט

(2.1-2) ros. альт / ukr. альт / białor. альт < wł. alto < łac. altus


אַרבעטער־טאָג

jid. אַרבעטער + טאָג

Święto Pracy - dosł. Dzień Robotnika; międzynarodowe święto klasy robotniczej, obchodzone od 1890 corocznie 1 maja


אַדרויף

alternatywna pisownia: אַדערויף


גאַסטפֿרײַנדלעכקייט

פּוילישע גאַסטפֿרײַנדלעכקייט


האַרטדיסק

האַרט + דיסק


נודניצע

maruda, natręt, zaraza - o kobiecie wyjątkowo męczącej lub irytującej


ראָמאַניסטקע

od jid. ראָמאַניסט


ראָמאַניסט

ros. романист


ראָמאַנס

franc. romance, por. ros. романс, pol. romans

romans, powieść / pieśń miłosna, wiersz / film miłosny


שיל

dialektalny odpowiednik jid. שול (szul) < śwn. schuole, por. niem. Schule

por. שול (szul)


וואָנסע

zob. וואָנצע


זשורנאַליסטקע

איך בין אַ זשורנאַליסטקע.


קוויטל

kwitlech - karteczka z prośbami, zostawiana przez chasydów na grobach cadyków lub pomiędzy kamieniami Ściany Płaczu


קעשענע־גנבֿ

קעשענע + גנבֿ


בעל־הבתּישקייט

בעל־הבתּיש + קייט

gospodarność, ekonomia, gospodarka, prowadzenie domu, prowadzenie firmy


סלע־המחלוקת

hebr. סלע המחלקת


פּינטל־קאָמע

jid. פּינטל + קאָמע

ˈpɪntl̩ˌkɔmə


רעכן־מאַשין

ˈʀɛxn̩maˌʃɪn


בעל־הביתטע

hebr. בעל־הבית


בעל־הבית

hebr. בעל־הבית


וועגל

(1.1) zdrobn. od jid. וואָגן
(1.2) zdrobn. od jid. וועג


ברוקשטיין

jid. ברוק + שטיין


מחלוקת

hebr. מחלקת (machloket) → kłótnia, spór
źródłosłów dla pol. machlojka

kłótnia, sprzeczka, spór, waśń, zatarg, zwada, niezgoda

איך מיין, וואָס טויג אונדז אָט די דאָזיקע פּוסטע מחלוקתן?

Myślę sobie, na co nam te wszystkie jałowe spory?


קאָאַליציע־רעגירונג

קאָאַליציע + רעגירונג


האַרמאָניע

łac. harmonia < gr. ἁρμονία (harmonía); por. pol. harmonia, ukr. гармонія, białor. гармонія


אינסטאַנץ

אַ סך ייִדישע קולטורעלע אינסטאַנצן זענען פֿאַרמאַכט געוואָרן נאָך פֿאַר דער צווייטער וועלט־מלחמה און זענען פֿולשטענדיק ליקווידירט געוואָרן נאָך דער מלחמה.

Wiele żydowskich instytucji kulturalnych zostało zamkniętych jeszcze przed drugą wojną światową i całkowicie zlikwidowanych po wojnie.

władza, władze, organ władzy, urząd, agencja ( rządowa)


העצע

namowa, podszept, agitacja, podżeganie, nawoływanie


בלײַענער פֿויגל

ˈblaɛ̯ənəʀ ˈfɔə̯ɡl̩

ktoś ociężały, niezdara, niezgrabiasz, ślamazara


מענלעכער אבֿר

ˈmɛnlɛxɛʀ ˈɛjvɛʀ

ˈmɛnləxəʀ ˈɛɪ̯vəʀ

ˈmɛnləxə ˈɛɪ̯vʀɪm


פּאָמידאָרן־סאָס

jid. פּאָמידאָר + סאָס

pɔmɪˈdɔʀn̩ˌsɔs


מזל־טובֿ

hebr. מזל + טוב


שיקסע

siksa - młoda żydówka nie przestrzegająca przepisów religijnych


פּרט־נאָמען

jid. פּרט + נאָמען


טראַגיקאָמעדיע

jid. טראַגעדיע + קאָמעדיע


האַנטווערקער

jid. האַנט + ווערק


ניקוד

nikud - system wokalizacyjny w piśmie hebrajskim, służący zapisywaniu samogłosek


נקודה

nikud - znak wokalizacyjny w piśmie hebrajskim, służący zapisywaniu samogłosek


קאָנסאָנאַנט

בײַ שטימיקע קאָנסאָנאַנטן – ב, ג, ד אאַז״וו – וויברירן די שטימבענדער; בײַ אומשטימיקע, ווידער – ט, פּ, ק אד״גל – וויברירן זיי נישט.

Przy spółgłoskach dźwięcznych – b, g, d itd. – drgają wiązadła głosowe; przy bezdźwięcznych z kolei – t, p, k itp. – nie drgają.


ספֿר־תּורה

hebr. ספר־תורה

sɛjfɛʀˈtɔjʀɛ

sɛjfɛʀˈtɔjʀɛs

ˌsɛɪ̯fəʀˈtɔə̯ʀə

ˌsɛɪ̯fəʀˈtɔə̯ʀəs


זיידע־באָבע

jid. זיידע + באָבע


שאַנדהויז

jid. שאַנד + jid. הויז


מער

(1.1) śwn. morhe, por. niem. Möhre
(3.1) śwn. mēr, por. niem. mehr


הא

hej (ה) - nazwa piątej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


חית

ches (ח) - nazwa ósmej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


זיין

zajen (ז) - nazwa siódmej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


וועגעלע

(1.1-2) zdrobn. od jid. וואָגן
(1.3) zdrobn. od jid. וועג


משׂא־אויטאָ

jid. משׂא + אויטאָ


וואַסער־טרעגער

vasɛʀ-tʀɛgɛʀ

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


וואַסער־טרעגער

vasɛʀ-tʀɛgɛʀ


וואַסערשרעק

jid. וואַסער + שרעק


אַסאָציאַציע

ukr. асоціація, ros. ассоциация, por. białor. асацыяцыя

די „פֿאָרווערטס“־אַסאָציאַציע טיילט אויס סטיפּענדיעס פֿאַר אַקטיוויטעטן, וואָס שטיצן גערעכטיקייט, דאָס ייִדישע געזעלשאַפֿטלעכע לעבן און די ייִדישע שפּראַך און קולטור.

Stowarzyszenie „Forwerts” rozdziela stypendia na działania, które wspierają sprawiedliwość, żydowskie życie społeczne oraz żydowski język i kulturę.


דעלפֿין

ros. дельфин


איבערזעץ

od jid. איבערזעצן


איבערזעצער

od jid. איבערזעצן, por. niem. Übersetzer

ˈɪbəʀˌzɛt͡səʀ


קאָמע

(1.1) niem. Komma < łac. comma < gr. κόμμα (kómma)

Notowany jest także wariant קאָם (kom).

פֿינף קאָמע זיבן

pięć przecinek siedem, pięć koma siedem, pięć i siedem dziesiątych


הויפּט־פֿאַרוואַלטונג

jid. הויפּט + פֿאַרוואַלטונג

pl-הויפּט־פֿאַרוואַלטונג-yi-noun-PAuzXOtD


לאָדזש

אין לאָדזש האָבן געלעבט פֿאַר דער מלחמה אַרום דרײַ הונדערט טויזנט ייִדן.

W Łodzi żyło przed wojną około trzystu tysięcy Żydów.


טעם־גן־עדן

hebr. טעם + גן־עדן


ים־פֿערד

jid. ים + פֿערד


אויפֿגאַנג

jid. אויף + גאַנג


אומיושר

jid. אומ + יושר


יושר

sprawiedliwość, uczciwość, bezstronność, prawość, sumienie


זומער־שפּרענקל

zʊmɛʀ-ʃpʀɛŋkl


אַלכעמיע

די מערבֿדיקע און אַראַבישע אַלכעמיע שטאַמט, אַ פּנים, פֿון עגיפּטן.

Zachodnia i arabska alchemia wywodzi się zapewne z Egiptu.


קינד־און־קייט

por. niem. mit Kind und Kegel → z całą rodziną, z całym dobytkiem, niem. Kette → gromada, stado

kɪndʊŋˈkɛɪ̯t

cała rodzina, przyjaciele i krewni, krewni i znajomi królika, młodzi i starzy, wszyscy, cała menażeria


מאָביל־טעלעפֿאָן

זאָל זי תּמיד האָבן בײַ זיך אַ מאָביל־טעלעפֿאָן אָדער אַן אַנדער מין אופֿן זיך צו שטעלן אין קאָנטאַקט מיט אײַך.

Ona powinna mieć zawsze przy sobie telefon komórkowy albo inny środek żeby się z wami skontaktować.


ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט

ˈjɪdɪʃə ɔə̯tɔˈnɔmə ˈɡɛɡŋ̩t

zobacz też: ביראָבידזשאַן • בירעבידזשאַן

w wariancie radzieckim języka jidysz: ייִדישע אווטאָנאָמע געגנט

pl-ייִדישע_אויטאָנאָמע_געגנט-yi-noun-AYyzNXvo


מעטשעט

ros. мече́ть

נאָכן געבעט אין מעטשעט, וואַרפֿן אַרײַן די מענטשן עטלעכע גראָשנס אין אַ קעסטל פֿאַר צדקה.

Po modlitwie w meczecie ludzie wrzucają kilka groszy do skrzynki na cele dobroczynne.


פּנימל

וואַש דיר דאָס פּנימל!


פּאָרטציגאַר

ros. портсигар ← franc. porte-cigarettes


וועל

(1.1) śwn. wellen, por. niem. wollen
(2.1) śwn. welle, por. niem. Welle


בערלין

בערלין איז די הויפּטשטאָט פֿון דײַטשלאַנד.


טאָריום

tor – pierwiastek chemiczny o symbolu Th i liczbie atomowej 90


קעשענע־זייגערל

kɛʃɛnɛ-zɛjgɛʀl


זונזייגער

jid. זון + זייגער


צינדפֿלעשל

jid. צינדער + פֿלעשל


אַליינמאָרד

jid. אַליין + מאָרד


שנוק

zobacz też: Indeks:Jidysz - Części ciała

יעדער העלפֿאַנד האָט אַ שנוק.


אומרעגולערקייט

ʊmʀɛgʊʎɛʀkɛjt


רשות־הרבים

hebr. רשות הרבים


אונדזער פֿאָטער

אונדזער פֿאָטער, וואָס ביסט אין הימל: געהייליקט זאָל ווערן דײַן נאָמען. / זאָל קומען דײַן מלכות. זאָל דײַן רצון געטאָן ווערן אויף דער ערד, אַזוי ווי אין הימל. / גיב אונדז הײַנט אונדזער טעגלעך ברויט. / און זײַ אונדז מוחל אונדזערע שולדיקייטן, ווי מיר זענען אויך מוחל אונדזערע בעלי־חובֿות. / און ברענג אונדז ניט צו קיין נסיון, נײַערט זײַ אונדז מציל פֿון דעם שלעכטן. וואָרן דיר געהערט די מלוכה און די גבֿורה און דער כּבֿוד אויף אייביק.

Ojcze nasz, któryś jest w niebie: święć się imię Twoje. / Przyjdź królestwo Twoje. Bądź wola Twoja, jako w niebie, tak i na ziemi. / Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. / I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. / I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Albowiem Twoje jest królestwo, i moc, i chwała na wieki.


הייליקער

od jid. הייליק


נאָפּלשנור

jid. נאָפּל + שנור


רעדערשטול

jid. ראָד + שטול


קאַראַיִמער

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


קראָי

אַ מאָל האָבן די קראָים באַזעצט אַ גאַנצן קוואַרטאַל אין קאַיִר.

Kiedyś karaimi zasiedlali całą dzielnicę w Kairze.


אָפּגאַנגגרוב

jid. אָפּגאַנג + גרוב


כּלי־בית

artykuły gospodarstwa domowego, sprzęty domowe, meble domowe


בײַזיך

jid. בײַ + זיך


קוימען־קערער

kɔjmɛn-kɛʀɛʀ


דערנידעריקונג

dɛʀˈnidɛʀikʊŋg


מלאָכה

fach, profesja, zajęcie, zawód, zatrudnienie, rzemiosło

איך בין אויך אַ שנײַדער און שעם מיך כּלל נישט מיט מײַן מלאָכה!

Ja też jestem krawcem i wcale się nie wstydzę swojego fachu!

די גרוזינישע ייִדן האָבן זיך מער אויסגעצייכנט אין מיסחר און מלאָכה.

Gruzińscy Żydzi bardziej się wyróżniali w handlu i rzemiośle.

rękodzieło, wyrób (rękodzielniczy), wytwór, (własne) dzieło, robota


קאָרמעשטול

jid. קאָרמען + שטול


דורכפֿאַל

אַ טאָטאַלער דורכפֿאַל.


פֿאַרגאַנגענער פּאַרטיציפּ

pl-פֿאַרגאַנגענער_פּאַרטיציפּ-yi-noun-1NasM0m-


מיליאַרד

zobacz też: liczebniki w jidysz


פּאַסטעכין

jid. פּאַסטעך + ־ין


מילשטיין

jid. מיל + שטיין


לופֿטקילער

jid. לופֿט + קילער


געדראָלענע אָדערן

gɛdʀɔlɛnɛ ɔdɛʀn


לאָקשנברעט

jid. לאָקשן + ברעט

ˈlɔkʃn̩ˌbʀɛt


שטאָטגאָרטן

jid. שטאָט + גאָרטן


שווער־און־שוויגער

jid. שווער + און + שוויגער

ʃvɛʀ-ʊn-ʃvigɛʀ


שטערן־פֿליִערײַ

jid. שטערן + פֿליִערײַ


שטערן־פֿליִער

jid. שטערן + פֿליִער


גראָז־שנײַדער

jid. גראָז + שנײַדער

ˈɡʀɔs-ˌʃnaɛ̯dəʀ


גראָזגאָרטן

jid. גראָז + גאָרטן


שאַמבאַלאַ

אין די טיבעטישע לעגענדעס וועגן שאַמבאַלאַ ווערט אויך דערציילט, אַז דער וועג צום דאָזיקן לאַנד ליגט דורך הויכע בערג, פֿינצטערע וועלדער, אונטערערדישע לאַבירינטן און מיסטישע באַריערן.

W tybetańskiej legendzie o Szambali jest także opowiadane, że droga do tej krainy leży (tu: wiedzie) przez wysokie góry, ciemne lasy, podziemne labirynty i mistyczne bariery.

יואל מאַטוועיעוו, דער ייִדישער וועג קיין שאַמבאַלאַ, „פֿאָרווערטס”, 4 אַפּריל 2008


אָראַקל

niem. Orakel < łac. oraculum, por. ros. оракул


געטין

jid. גאָט + ־ין

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


חסידי־אומות־העולם

hebr. חסידי אומות העולם

Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – izraelskie odznaczenie cywilne


נבֿיאות

hebr. נביאות


פּליטה

źródłosłów dla pol. plajta, poprzez niem. Pleite

nie mylić z: פּליטע (plite)

ocalała (z wojny / rzezi), ta, która przeżyła / która się uratowała


מאָל

איין מאָל אין אַ חודש.

אַ סך מאָל.

razy (używane do określenia działania mnożenia)

צוויי מאָל דרײַ.