הײַנט

wyraża uzupełnienie: (a) do tego, (a) przy tym, (a) oprócz tego, (a) na dodatek / w dodatku, (a) ponadto / nadto, a jednocześnie, (a) zresztą; w wykrzyknieniach: a

זי איז קלוג, הײַנט איז זי שיין.

Ona jest mądra, a do tego / na dodatek ładna.

הײַנט דאַרפֿט איר וויסן, אַז…

Ponadto / A zresztą musi pan wiedzieć, że…

סאַראַ טעאַטערס זײַנען דאָרט! הײַנט מוזייען!

wyraża przeciwstawienie: ale, lecz, zresztą

הײַנט ווייס, וואָס ער מיינט!

Ale zrozum tu, co ma na myśli! / Zresztą kto go tam wie!

wyraża wynikanie: to, (a / tak) więc, (no) i

הײַנט וואָס זאָגסטו דערצו?


לאָזן וויסן

ˈlɔzn̩ ˈvɪsn̩

dawać znać, zawiadamiać, powiadamiać, informować, podawać do wiadomości


זײַט

דאָס טאָגבוך אַנטהאַלט אַרום 60 זײַטן, געשריבן מיט אַ פּען און אַ בלײַער.

Ten pamiętnik zawiera około 60 stron, pisanych piórem i ołówkiem.


וויינען

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


העקל

(1.2-3) zdrobn. od jid. האָק oraz jid. האַקן


העקל

1. os. lp czasu teraźniejszego oraz 2. os. lp trybu rozkazującego czasownika: העקלען


זעכצנט

używany wyłącznie w funkcji przydawki (nigdy orzecznika) lub w formie urzeczownikowionej

wariant: זעכצעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ט״ז


וווינען

שוין אַ לאַנגע צײַט וווינען מיר אין איינעם.

איך האָב ניט וווּ צו וווינען.


היטן

strzec, chronić, ochraniać, pilnować, opiekować się, czuwać (nad czymś), dbać

היט דאָס בוך.

przestrzegać (prawa, zasad), zachowywać (przykazania)


היטן

היטן זיך → strzec się, chronić się, pilnować się, wystrzegać się, uważać, mieć się na baczności

היט זיך, זאָלסט ניט פֿאַלן!


לויט

jeśli po przyimku לויט występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy לויטן


וואַרשטאַט

białor. варштат; por. pol. warsztat < niem. Werkstatt

wariant וואַרשטאָט


טאַקטשטעקל

(1.1) jid. טאַקט + שטעקל; por. niem. Taktstock

Litery טש w tym wyrazie nie tworzą dwuznaku, wymawiane są zatem jako t + sz (a nie jak zazwyczaj: cz), podobnie jak litery rz w polskim wyrazie marznąć (mar-znąć).


זיבעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ז׳


טריט

alternatywna pisownia: טראָט

טריט בײַ טריט


ליטעראַטור

דו ווייסט גאַנץ גוט, אַז איך האָב ליב די רוסישע שפּראַך מיט דער רוסישער ליטעראַטור.

Wiesz bardzo dobrze, że kocham język rosyjski wraz z rosyjską literaturą.


טרוסקאַווקע

zob. טרוסקאַפֿקע


האַלטן

trzymać (np. w ręku), mieć, nie wypuszczać

ער האַלט אַ בוך אין דער האַנט.

trzymać (w określonej pozycji), przytrzymywać, podtrzymywać, utrzymywać

trzymać (w jakimś stanie), utrzymywać, zachowywać, mieć

איך האַלט דאָס פֿענצטער אָפֿן.

trzymać (gdzieś), przetrzymywać, przechowywać, składować

מיר האַלטן דאָס געלט אין באַנק.

Trzymamy / Przechowujemy pieniądze w banku.

zachowywać, podtrzymywać (tradycję), przestrzegać, obchodzić (święto), dotrzymywać (słowa)

zawierać, mieścić (w sobie), mieć (ileś jednostek miary), obejmować, wynosić, równać się

דער סאָד האַלט הונדערט מעטער אין דער לענג.

אַ מאָדנע זאַך: אַז איך שווײַג, האַלט מיך די וועלט פֿאַר אַ חכם.

Dziwna sprawa: kiedy milczę, świat uważa mnie za mędrca.

z określonymi rzeczownikami: przeprowadzać, realizować


האַלטן

zatrzymywać się, przerywać, dochodzić (do jakiegoś miejsca)

וווּ האַלטן מיר?

Dokąd / Do jakiego miejsca doszliśmy?, Gdzie / Na czym przerwaliśmy?

trzymać (z kimś), stać po (czyjejś) stronie


האַלטן

… wyrażający czynność właśnie się odbywającą: być w trakcie (robienia czegoś), właśnie / akurat (coś robić)

… wyrażający czynność nieustającą: nie przestawać (coś robić), nie przerywać (robienia czegoś), (robić coś) nieustannie / ciągle / stale / bez przerwy, być cały czas w trakcie (robienia czegoś), kontynuować, nic tylko

… wyrażający czynność mającą się rozpocząć: (już, już) mieć (coś zrobić), być bliskim (zrobienia czegoś), być gotowym (do zrobienia czegoś)

ער האָט שוין געהאַלטן בײַם מסכּים זײַן, נאָר ער האָט זיך באַטראַכט.

Już się miał zgodzić, ale się rozmyślił.


האַלטן

האַלטן זיך → trzymać się (w jakimś stanie), utrzymywać się, wytrzymywać, zachowywać się (np. w nienaruszonym stanie), trwać

האַלטן זיך → zachowywać się, sprawować się, prowadzić się


זעקסט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ו׳


עס טוט מיר באַנג

əs‿ˈtʊt‿mɪʀ ˈbaŋɡ

wariant: ס׳טוט מיר באַנג

עס טוט מיר באַנג וואָס כ׳האָב דאָס געטאָן.


ווינציק

די צווייטע שוועריקייט פֿאַר די קינדער איז געווען די שפּראַך. זיי האָבן בײַם אַרײַנטרעטן אין קלאַס פֿאַרשטאַנען אַזוי ווינציק רוסיש, אַז אַלע האָבן פֿון זיי געמאַכט חוזק – סײַ דער לערער, סײַ די חבֿרים.

Drugą trudnością dla dzieci był język. Wchodząc do klasy rozumiały tak niewiele rosyjskiego, że wszyscy z nich drwili – i nauczyciel, i koledzy.


ווייניק

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.


זיבעצנט

śwn. sibenzehende, por. niem. siebzehnte

wariant: זיבעצעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ז


טשעמאָדאַן

ros. чемодан


זייער

וווּנדערט מיך זייער ווי אזוי קען אַ געזונטער מענטש, אַ מענטש וואָס איז בײַם זינען, רעדן אַזעלכעס.

Dziwi mnie bardzo, jak może zdrowy człowiek, człowiek, który jest przy zdrowych zmysłach, mówić coś takiego.


לאָדקע

alternatywna pisownia: לאָטקע


זאָגן

וואָס נאָך וועסטו זאָגן?

וואָס דו זאָגסט!

ווי געזאָגט, אַזוי געטאָן.

wypowiadać (tekst), wygłaszać, odczytywać, odmawiać (modlitwę), recytować

o tekście: mówić, zawierać; ze zmianą podmiotu: być napisanym, stać


טשודנע

באַגעגנט אונדז אַ ייִד מיט אַ קורץ ווייטיקל, מיט אַ טשודנעם קאַפּעליוש און מיט זוכנדיקע אויגן.

Spotyka nas Żyd w krótkiej kurtce, w dziwnym kapeluszu i o badawczym spojrzeniu.


לאַסטאויטאָ

jid. לאַסט + אויטאָ


ווײַסל

(1.1-2) od jid. ווײַס
(2.1) por. niem. Weichsel, pol. Wisła


זעקל

(1.1) zdrobn. od jid. זאַק
(1.2) zdrobn. od jid. זאָק

worek, woreczek, mieszek, torebka, na pieniądze sakiewka, na tytoń kapciuch, na amunicję ładownica

אַ ייִדישע קאַפּאָטע איז אַ זאַק מיט צוויי קליינע זעקלעך.

Żydowska kapota to wór z dwoma małymi woreczkami.


מאַרק־זיצערקע

maʀk־ziʦɛʀkɛ


כאָטש

די גאַנצע וועלט איז פֿול מיט שדים, טרײַב זיי כאָטש פֿון זיך אַרויס.

Cały świat jest pełen czartów, wypędź je choć z siebie samego.


וויכטיק

נישט קיין כּרך, נאָר דורך די הונדערטער יאָרן וואָס סלאָוואַקײַ האָט געהערט צו אונגערן איז פּרעשבאָריק געווען אַ וויכטיקע שטאָט.

Żadna to metropolia, ale przez te setki lat, gdy Słowacja należała do Węgier, była Bratysława ważnym miastem.


טליקען

טליקען זיך → tłuc się, szwendać się, wałęsać się, włóczyć się, wędrować (bez celu)


לײַכטער

od jid. לײַכטן


לאַקסירעכץ

od jid. לאַקסירן


לאַקסירמיטל

jid. לאַקסירן + מיטל

środek przeczyszczający / na przeczyszczenie


טרייף

hebr. טרפה (trefa) → nieczyste mięso / zwierzę

אַז מען וויל גוט בודק זײַן, איז אַלץ טרייף

podejrzany, dwuznaczny, wątpliwy, szemrany, nieuczciwy, nielegalny, niedozwolony, zakazany


מיטגעפֿיל

אָבער ער רעדט ייִדיש ווי אַ מיזמור און האָט אַ נאַטירלעכן טאַלאַנט אַרויסצורופֿן מיטגעפֿיל בײַם עולם.

Ale mówi płynnie w jidysz i ma naturalny talent do wywoływania współczucia u słuchaczy.


מיליאָן

zobacz też: liczebniki w jidysz


ליבן

איך ליב דיך → (


מיינען

און איר מיינט אפֿשר, אַז איך האָב מיך אַזוי שטאַרק גענומען צום האַרצן, וואָס איך האָב פֿאַרלאָרן מײַן געלט?

A pan może myśli, iż się tak mocno przejąłem tym, że straciłem swoje pieniądze?


מיטן

אַוועק מיטן ווינט

ייִדל מיטן פֿידל


מער־ווייניקער

mɛʀ־vɛjnikɛʀ


לייענער

od jid. לייענען


מינדערהייט

אַ געזעץ וועגן די נאַציאָנאַלע און עטנישע מינדערהייטן און וועגן דער רעגיאָנאַלער שפּראַך.

Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym.


אין ערגעץ

gdzieś, gdziekolwiek, gdzie bądź; (z przeczeniem) nigdzie

dokądś, dokądkolwiek, dokąd bądź; (z przeczeniem) donikąd


זופּן

pić powoli, małymi łykami, sączyć, delektować się, smakować, degustować (napój), popijać, pociągać, ciągnąć, (głośno) siorbać, cmoktać


היים

dawny kraj (kraj, z którego się wyemigrowało)

dom (rodzinny), ognisko domowe, mieszkanie


מענלעך

zobacz też: נייטראַל


ברעם

(1.1-2) śwn. brā, por. niem. Braue, przest. niem. Braune

(2.1) pol. brzemię, por. białor. бярэмя, ros. беремя


אין פֿאַל

w przypadku, w wypadku, w razie, na wypadek


לעפֿעלע

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


האָבן מיטגעפֿיל

jid. האָבן + מיטגעפֿיל


מאַגנעטאָפֿאָן

פֿלעגט ער דאַן אין פּאַריז, פּונקט ווי אין אַלזשיר, הערן אַראַבישע מוזיק אויף זײַן אַלטן מאַגנעטאָפֿאָן (…).

Zwykł wówczas w Paryżu, dokładnie tak jak w Algierze, słuchać arabskiej muzyki na swym starym magnetofonie (…).


טריקענען

טריקענען זיך → suszyć się, schnąć


לערערין

jid. לערער + ־ין


זופּ

(1.1) śwn. suppe, por. niem. Suppe
(2.1) od jid. זופּן

האָסטו שוין געגעסן די זופּ?


מאָרגנדיק

od jid. מאָרגן

wariant: מאָרגעדיק


זשיראַנדאָל

pol. żyrandol, ukr. жирандоль, białor. жырандоль z franc. girandole


לערנייִנגל

jid. לערנען + ייִנגל

ˈlɛʀn̩ˌjɪŋɡl̩

uczeń (u rzemieślnika), terminator, praktykant


זאָלן

… wskazujący powinność lub zamiar: mieć (coś zrobić), powinien, winien

דו האָסט געזאָלט קומען.

וואָס זאָלן מיר טאָן?

ווי זאָל איך אײַך פֿאַרשטיין?

וואָס זאָל דאָס הייסן?

וואָס / ווער / ווי עס זאָל ניט זײַן.

Cokolwiek / Ktokolwiek / Jakkolwiek by to miało być.

ער האָט געזאָלט פֿאָרן אין דאָרף, נאָר ער האָט זיך באַטראַכט.

… wskazujący powątpiewanie: jakoby, podobno, ponoć, rzekomo, mieć (coś zrobić)

ער זאָל האָבן דאָ געווען.

… odpowiadający trybowi łączącemu: by, -by

איך וויל אַז דו זאָלסט ענטפֿערן.

איך האָב אים געזאָגט ער זאָל וואַרטן.

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…

Chustę z pieniędzmi przekazał rabin swej żonie, żeby to zamknęła w skrzyni, a kluczyki schowała w miejscu, którego by żaden śmiertelnik nie znał…

… odpowiadający trybowi rozkazującemu i życzącemu: niech(że), oby, żeby, bodaj

זאָלן זיי לאַכן.

זאָל לעבן דער קיניג!

זאָל ער עפּעס זאָגן!

ס׳זאָל כאָטש ניט זײַן צו שפּעט.

ווען איך זאָל וויסן.


מאַרשרוט

ros. маршрут


ווענע

ros. вена, ukr. вена, białor. вена < łac. vena


לאָווקע

ros. ловкий, ros. ловко

reg.


לאָווקע

ros. ловкий, ros. ловко

reg.


מיידל

און ווי נאָר דאָס מיידל האָט זיך באַוויזן, אַזוי איז ליכטיק געוואָרן דאָס גאַנצע שטיבל, מיטן גאַנצן הקדש.

I jak tylko dziewczyna się pojawiła, wówczas rozświetliła się cała izdebka, wraz z całym przytułkiem.


העלפֿאַנד

swn. helfant (> śwn. elefant > niem. Elefant) < łac. elephantus < gr. ἐλέφας (eléphas)


געבן אַ פּינטל

ˈɡɛbm̩ a‿ˈpɪntl̩


לאָרבערבלאַט

śwn. lōrber + blat, por. niem. Lorbeerblatt

ˈlɔʀbəʀˌblat

liść / listek laurowy, liść / listek bobkowy


מאַנסלײַט

jid. מאַן + לײַט

zob. מאַנספּאַרשוין

zob. מאַנצביל


נעמען די פֿיס אויף די פּלייצעס

pl-נעמען_די_פֿיס_אויף_די_פּלייצעס-yi-phrase-RqBfpFyO


ליכטיק

jid. ליכט + ־יק

איך ווינטש אײַך אַ ליכטיקן פּסח!

jasny, świetlany, czysty, świetny, znakomity


ליכטיק

jid. ליכט + ־יק


לאַך

większość słowników nie podaje liczby mnogiej, tylko w jednym odnotowana jest forma לאַכן (lachn)

śmiech (krótki, jednokrotny), parsknięcie śmiechem


נייטראַל

zobacz też: מאַסקולין • פֿעמינין


לאָך

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


אויף ס׳נײַ

na nowo, od nowa, jeszcze raz, ponownie, znowu


דרוק

(1.1-2, 2.1-2) śwn. druc, por. niem. Druck

(1.3) ukr. друк (wariant ukr. дрюк), białor. друк


דרוק

druk, drukowanie, publikacja, publikowanie


דרוק

1. os. lp ter. oraz 2. os. lp rozk. od: דרוקן


סאַראַ

będący wyrazem zdziwienia, niedowierzania lub podziwu; co za…! jak / jaki…!

סאַראַ ריינער צימער!


נאַגײַקע

ros. нагайка


לאָרבערבוים

ˈlɔʀbəʀˌbɔə̯m


מילכיקס

od jid. מילכיק

nabiał, produkty / przetwory mleczne, wyroby mleczarskie

דאָס בעסטע מילכיקס איז אַ שטיקל פֿלייש.

żart. Najlepszą potrawą mleczną jest kawałek mięsa.


מילכיקס

od jid. מילכיק

M. i B. lp rodzaju nijakiego (po rodzajniku nieokreślonym, a nie przed rzeczownikiem) przymiotnika: מילכיק


טײַך

śwn. tīch, por. niem. Teich → staw, ang. ditch → rów

און די פּאַניענקע, אַז זי האָט דאָס דערהערט, האָט זי זיך מיטן אָנטאָן אַרײַנגעוואָרפֿן אין טײַך אַרײַן…

A panienka, gdy to usłyszała, rzuciła się w ubraniu do rzeki…


נאַכטהעמד

jid. נאַכט + העמד

zobacz też: Indeks:Jidysz - Ubrania


נעמען אַ ווײַב

ˈnɛmən a‿ˈvaɛ̯b


נאָזטיכל

jid. נאָז + טיכל

האָסטו נישט קיין נאָזטיכל?


גראָש

ניט האָבן קיין גראָש בײַ די נשמה


טראַכטן

(1.1-2) śwn. trahten, por. niem. trachten

zamierzać, mieć zamiar, zamyślać, myśleć (o zrobieniu czegoś)


נאָך דעם

תּחילת האָט אים מיצי אַ פּרוּוו געטאָן, צי ער קען נאָטן; נאָך דעם, זעענדיק, אַז ער ווייסט נישט מיט וואָס מען עסט דאָס, האָט ער אים געהייסן, ער זאָל אים גלאַט אַזוי עפּעס אַ זינג טאָן.

Najpierw Mici go sprawdził, czy zna nuty; potem, widząc, że nie wie, czym się to je, kazał mu, aby tak po prostu coś mu zaśpiewał.


מאַלפּע

וועגן דעם סטאַנדאַרד פֿון מענערישער שיינקייט זאָגט מײַן זיידע, למשל: אַז אַ מאַן דאַרף זײַן אַ ביסל שענער פֿון אַ מאַלפּע.

Co do standardów męskiej urody mój dziadek powiada, na przykład, że mężczyzna powinien być nieco ładniejszy od małpy.


טאָרן

najczęściej używane w formie przeczącej: טאָרן ניט → nie móc, nie mieć prawa, nie wolno; w zdaniach twierdzących stosuje się czasownik: מעגן (megn)

móc, mieć pozwolenie / prawo, wolno (komuś), można

ער טאָר ניט אַוועקגיין.

On nie może / nie ma prawa odejść., Nie wolno mu odejść.

דו טאָרסט עס ניט טאָן.

מע טאָר ניט אַרײַנגיין.

Nie można / Nie wolno wchodzić., Zakaz wstępu.

אַזוי באַגיין זיך טאָר מען ניט.

Nie godzi się tak zachowywać / postępować.

טאָר מען דאָס?


לערער

די צווייטע שוועריקייט פֿאַר די קינדער איז געווען די שפּראַך. זיי האָבן בײַם אַרײַנטרעטן אין קלאַס פֿאַרשטאַנען אַזוי ווינציק רוסיש, אַז אַלע האָבן פֿון זיי געמאַכט חוזק – סײַ דער לערער, סײַ די חבֿרים.

Drugą trudnością dla dzieci był język. Wchodząc do klasy rozumiały tak niewiele rosyjskiego, że wszyscy z nich drwili – i nauczyciel, i koledzy.


ספּעציאַליזירן זיך

pl-ספּעציאַליזירן_זיך-yi-unknown-5r54kXFY


ליב

miły (sercu), drogi, najdroższy, kochany, ukochany, ulubiony

miły, przyjemny, wzbudzający sympatię, uprzejmy, grzeczny


זאַנג

śwn. sange, por. niem. Sange → wiązka kłosów, snopek

Rodzaj żeński podają nowsze słowniki, starsze źródła wskazują rodzaj męski. Nigdzie nie podaje się oboczności rodzajowej.


יונג

śwn. junc, por. niem. jung oraz niem. Junge

הוליעט, הוליעט, קינדערלעך, כּל־זמן איר זענט נאָך יונג.

Bawcie się, bawcie, dzieciaczki, póki jesteście jeszcze młode.

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


יונג

czeladnik, pomocnik, robotnik, praktykant, terminator, chłopiec / chłopak (np. na posyłki)


סקאַרבאָווע

powszechny, pospolity, typowy, tradycyjny


מילכיקערײַ

od jid. מילכיקער


ניליע

zgnilizna, zbutwiałość, pleśń, przykry zapach, (nieprzyjemny) zapaszek, stęchlizna


נעמען זיך צום האַרצן

brać sobie do serca, wziąć sobie do serca, przejmować się, martwić się, niepokoić się, trapić się

און איר מיינט אפֿשר, אַז איך האָב מיך אַזוי שטאַרק גענומען צום האַרצן, וואָס איך האָב פֿאַרלאָרן מײַן געלט?

A pan może myśli, iż się tak mocno przejąłem tym, że straciłem swoje pieniądze?

pl-נעמען_זיך_צום_האַרצן-yi-phrase-iU7WSnJ3


טאַקע

ros. таки, ukr. таки, por. pol. tako (> pol. tak)

naprawdę, rzeczywiście, istotnie, w istocie, (a) jednak, mimo wszystko

דאָס איז ער טאַקע.

צי איז עס טאַקע אַזוי?

זיי זײַנען טאַקע ניט געקומען.

Istotnie / A jednak / Mimo wszystko nie przyszli.

טאַקע?

Naprawdę?, Poważnie?, Tak?, Czyżby?, Co ty (nie) powiesz!


טאַקע

… wyróżniająca lub podkreślająca identyczność: właśnie, akurat, ni mniej, ni więcej, -ż(e)

אײַך טאַקע דאַרף איך האָבן.

טאַקע דערפֿאַר האָבן מיר אים ליב.


סאָלאָוויי

ros. соловей


מויל

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.


סאָלאָווייטשיק

ros. соловейчик


עלטערזיידעבאָבע

ɛltɛʀzɛjdɛbɔbɛ


סאַטורן

איין יאָר, אַ פֿולער קרײַז־גאַנג אַרום דער זון, פֿאַרנעמט אויף סאַטורן איבער 29 אונדזערע יאָר.

Jeden rok, pełen obieg wokół Słońca, zajmuje na Saturnie ponad 29 naszych lat.


מיטלשול

jid. מיטל + שול, por. niem. Mittelschule

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


וועגן

(1.1-2) śwn. wegen, por. niem. wegen
(2-3) śwn. wegen, por. niem. wägen

ער האָט געשריבן אַ באַריכט וועגן אַרבעטלאָזיקייט.

וועגן וואָס קלערט איר?


ניעדאָיִמקעס

ros. недоимки

zaległości (podatkowe), zaległe należności / płatności


מוזשיצקע

białor. мужыцкі, ukr. мужицький, ros. мужицкий


ערד־ציטערניש

ɛʀd-ʦitɛʀniʃ


סייף

sejf, szafa / kasa pancerna, kasa ogniotrwała


נאָך אַ מאָל

שטייענדיק אויף דער שוועל, האָט זיך יאָסעלע נאָך אַ מאָל אומגעקערט מיטן פּנים צו אסתּרן און האָט איר געזאָגט נאָך אַ מאָל „זײַ געזונט“.

Stojąc na progu, obrócił się Josele jeszcze raz twarzą do Ester i powiedział jej jeszcze raz: „Bądź zdrowa”.


מוזשיק

białor. мужык, ukr. мужик, ros. мужик


נאָכמאַכן

jid. נאָך + מאַכן, por. niem. nachmachen


סמעטענע

ros. сметана


מאַסליאַנקע

ukr. ма́слянка, por. pol. maślanka, białor. маслёнка


נאָכמיטאָג

jid. נאָך + מיטאָג, por. niem. Nachmittag

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

dla przysłówka obowiązuje pisownia rozdzielna: מיטאָג נאָך → po południu, popołudniem

דאָס איז געווען אַ שיינער נאָכמיטאָג.


ספּאָדיק

spodek – rodzaj chasydzkiego futrzanego kapelusza zakładanego na uroczyste okazje


מעגלעכקייט

śwn. mügelicheit, por. niem. Möglichkeit

ˈmɛɡləxkɛɪ̯t

wariant: מיגלעכקייט (miglechkejt)


נײַ

אָבער וואָס גענוי מיינט אָט די „נײַע טאַקטיק“ האָט ער נישט דערקלערט.

Ale co dokładnie oznacza ta „nowa taktyka”, to nie wyjaśnił.


ליולקע

ukr. люлька, białor. люлька; por. pol. lulka


מוזן

… wskazujący konieczność: musieć, być zmuszonym / zobowiązanym, trzeba (koniecznie)

איך מוז איבערלייענען דאָס בוך.

דו מוזסט ניט פֿאָרן קיין וואַרשע.

ליגן טאָר מען ניט זאָגן, אָבער דעם אמת מוז מען ניט זאָגן.

Nie wolno mówić kłamstw, ale nie trzeba koniecznie mówić prawdy.

… wskazujący przypuszczenie lub pewność: musieć, bez wątpienia, z pewnością, na pewno

דער הונט מוז זײַן קראַנק.

Ten pies musi być chory., Ten pies jest na pewno chory.


נײַנצנט

używany wyłącznie w funkcji przydawki (nigdy orzecznika) lub w formie urzeczownikowionej

wariant: נײַנצעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ט


לאָס

(1.1) pol. łoś, ukr. лось, białor. лось, ros. лось


סטיל

לויטן נײַעם סטיל

(w Rosji) według kalendarza gregoriańskiego


זענעפֿט

śwn. senef < swn. senaf < łac. sĭnāpĭ < gr. σίναπι (sínapi), por. niem. Senf


פּאָליציאַנט

zobacz też: Indeks:Jidysz - Zawody


נאָטן

lm od jid. נאָטע → nuta, por. niem. Noten

תּחילת האָט אים מיצי אַ פּרוּוו געטאָן, צי ער קען נאָטן; נאָך דעם, זעענדיק, אַז ער ווייסט נישט מיט וואָס מען עסט דאָס, האָט ער אים געהייסן, ער זאָל אים גלאַט אַזוי עפּעס אַ זינג טאָן.

Najpierw Mici go sprawdził, czy zna nuty; potem, widząc, że nie wie, czym się to je, kazał mu, aby tak po prostu coś mu zaśpiewał.


פּאַס

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


מאַרשעליק

(osoba zabawiająca gości weselnych) żartowniś, dowcipniś, facecjonista, kawalarz


פֿאַרברענט

przypalony, spalony, zapalony, zagorzały


פּאַציענט

צײַטנווײַז איז דער פּאַציענט אין אַ האַלב ווילדן באַוווּסטלאָזן צושטאַנד, רעדט פֿאַר פֿײַער און פֿאַר וואַסער און ווייס ניט וואָס ער טוט.

Niekiedy pacjent jest w na poły szaleńczym, nieprzytomnym stanie, trajkocze bez przerwy i nie wie, co robi.


פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט

pl-פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט-yi-noun-nsC9xYXC


מויד

זי איז אַ שיינע מויד.

און אַזוי איז פֿריידל געוואַקסן ביז אַכצן יאָר, ביז זי איז פּלוצעם אויסגעוואַקסן אַ הויכע, אַ שיינע, אַ געזונטע מויד – אַ כּלה־מויד!

I tak Frejdl rosła aż do osiemnastego roku życia, aż nagle wyrosła na wysoką, piękną, zdrową pannę – pannę na wydaniu!

służąca, pokojówka, dziewczyna (do dziecka itp.)


מעגלעך

wariant: מיגלעך (miglech)

ווי איז דאָס געווען מעגלעך?


עגאָיִסטקע

jid. עגאָיִסט + ־קע


פֿאָלקשול

jid. פֿאָלק + שול


אַ פּאָר מאָל

kilka razy, kilkakrotnie, kilkakroć, kilkukrotnie

ער האָט זי געהערט אַ פּאָר מאָל אַ זינג טאָן און ווייס, אַז איר קול איז צוקער־זיס.

Słyszał kilka razy, jak śpiewa, i wie, że jej głos jest słodki niczym miód


פֿאַרבונדן

zob. פֿאַרבינדן


כאַם

pol. cham, czes. cham, ukr. хам, białor. хам z hebr. חם (imię)

ווי לאַנג דער יריד האָט געדויערט האָבן די כאַמעס זיך פֿריילעך געמאַכט… → …

jak długo trwał jarmark, chamy (tu: chłopi) zabawiali się…


פּאָליציי־סטאַנציע

jid. פּאָליציי + סטאַנציע


לעמפּערט

pol. lempart (> pol. lampart) < śwn. lēparte, por. niem. Leopard


נײַנט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ט׳


מעגן

używane wyłącznie w formie twierdzącej; w przeczeniach stosuje się czasownik: טאָרן (torn)

móc, mieć pozwolenie / prawo, wolno (komuś), można

דו מעגסט אַרײַנקומען.

צי מעג מען דאָ רייכערן?

ער מעג אַוועקפֿאָרן, ווען ער ווקט וועלן.

Może / Wolno mu wyjechać, kiedy będzie chciał.

ווי מעג מען אַזוי?

זיי מעגן און מיר טאָרן ניט.

Oni mogą, a nam nie wolno., Im wolno, a nam – nie.


נאַר

אַ נאַר בלײַבט אַ נאַר.

די גרעסטע נאַרישקייט פֿון אַ נאַר איז, וואָס ער מיינט, אַז ער איז קלוג.

Największą głupotą głupca jest to, że sądzi, iż jest mądry.

זינט גאָט האַנדלט מיט נאַראָנים, האָט ער נאָך אַזאַ נאַר, ווי איר זענט, נישט באַשאַפֿן.

Odkąd Bóg zajmuje się głupcami, nie stworzył jeszcze takiego durnia, jakim wy jesteście.


פּויפּסט

אָבער גלײַכצײַטיק איז דער פּויפּסט נישט נאָר דער ראָש פֿון דער קירך, נאָר דער ראָש פֿון אַ מדינה – פֿון וואַטיקאַן.

Ale jednocześnie papież jest nie tylko głową Kościoła, lecz również głową państwa – Watykanu.


פּיידע

wynagrodzenie, wypłata, zarobek, płaca, pensja, uposażenie, pobory, gaża


סענס

wyraz nienotowany w powojennych słownikach jidysz

nie mylić z: סענץ (senc)


פּאַניענקע

panienka, panna, córka dziedzica / obszarnika / ziemianina

און די פּאַניענקע, אַז זי האָט דאָס דערהערט, האָט זי זיך מיטן אָנטאָן אַרײַנגעוואָרפֿן אין טײַך אַרײַן…

A panienka, gdy to usłyszała, rzuciła się w ubraniu do rzeki…


מאָרגן

śwn. morgen, por. niem. Morgen oraz niem. morgen

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

מאָרגן טו איך דאָס.


פּען

דאָס טאָגבוך אַנטהאַלט אַרום 60 זײַטן, געשריבן מיט אַ פּען און אַ בלײַער.

Ten pamiętnik zawiera około 60 stron, pisanych piórem i ołówkiem.


פֿירן פֿאַר דער נאָז

ˈfɪʀn̩ faʀ‿dəʀ‿ˈnɔz

wariant: פֿירן בײַ דער נאָז

pl-פֿירן_פֿאַר_דער_נאָז-yi-phrase-BD-aLXHW


פּויערטע

jid. פּויער + ־טע


עסנוואַרג

jid. עסן + ־וואַרג

jedzenie, jadło, pożywienie, pokarm, żywność, strawa, artykuły spożywcze


עלפֿט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״א


ספּינקע

(1.1) pol. spinka
(1.2-3) zdrobn. od jid. ספּינע

niewielkie oparcie (krzesła), zob. ספּינע


פֿאַרוואַרצט ווערן

pl-פֿאַרוואַרצט_ווערן-yi-phrase-Z2LwA~ft


פּינע

alternatywna pisownia: פּיאַנע


עסיק

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


פֿאַרזעסענע מויד

faʀˈzɛsənə ˈmɔə̯d


עסן

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


ערגעץ

śwn. irgent, por. niem. irgend, nirgends


פּילעניצע

ukr. полуниця


פֿאַרפֿרוירן ווערן

pl-פֿאַרפֿרוירן_ווערן-yi-phrase-v-Esh~Tk


פֿאַרנעמיק

pokaźnych rozmiarów, obszerny, duży, masywny, potężny, solidny


עפּעס

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


ספּאָדניצע

זי האָט געווישט די הענט אין דער ספּאָדניצע און ווידער אַ מאָל עס האָט זיך געלאָזט פֿילן אין דער לופֿטן אַ זויערינקער גערוך.

Wytarła ręce w spódnicę i znowu dał się czuć w powietrzu kwaskowaty zapach.


פּראָג

פּראָג איז די הויפּטשטאָט פֿון טשעכיע.

ניטאָ קיין חכם וועמען די אײַנוווינערס פֿון פּראָג זאָלן ניט קענען אַרײַננאַרן.

Nie ma takiego mędrca, którego by mieszkańcy Pragi nie mogli skusić.


ענלעך

podobny, przypominający (kogoś, coś); jednorodny, analogiczny


פּובליטשנע

Slawizm, odradzany w starannych tekstach.


פּרעסל

od jid. פּרעסן


פּיאַניצע

ros. пьяница, białor. п'яніца


פֿאַראייניקטע שטאַטן

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈʃtatn̩

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.

pl-פֿאַראייניקטע_שטאַטן-yi-noun-HpgNq77w


פֿאַרפֿלייצונג

מענטשן אין אונגאַרן בויען אַ צײַטווײַליקע דאַמבע בײַם דונײַ־ברעג, 150 קילאָמעטער פֿון בודאַפּעשט, כּדי צו באַשיצן די געגנט פֿון דער קומענדיקער פֿאַרפֿלייצונג.

Ludzie na Węgrzech budują tymczasową groblę nad brzegiem Dunaju, 150 kilometrów od Budapesztu, aby chronić okolicę przed nadchodzącą powodzią.


פּאַדעשווע

białor. падэшва, ros. подошва, pol. podeszwa


סטאָליער

ukr. столяр, por. ros. столяр, białor. сталяр, pol. stolarz


פּרעסאײַזן

jid. פּרעסן + אײַזן

ˈpʀɛsˌaɛ̯zn̩


ענג

ciasny, wąski, za mały, ściśle przylegający


ענג

אין וואַגאָן איז געווען זייער ענג.

די דערשײַנונגען זענען ענג צוזאַמענגעבונדן.


פֿאַרשפּעטיקן

spóźnić się (na / do), przegapić, przepuścić, nie zdążyć, nie złapać


פֿאַרשפּעטיקן

פֿאַרשפּעטיקן זיך → spóźnić się


סײַ

śwn. eȥ + sī → bądź to, por. niem. es + sei


סײַ

סײַ…, סײַ… → zarówno…, jak (i)…; i…, i…; nie tylko…, lecz również…; nie tylko…, ale i…

אַלע זײַנען שוין געשלאָפֿן: סײַ דערוואַקסענע, סײַ קינדער.

Wszyscy już spali: zarówno dorośli, jak i dzieci.

סײַ…, סײַ… → bądź (to)…, bądź (to)…; czy (to)…, czy (to)…; albo…, albo…

ער לייענט אַלץ: סײַ לידער, סײַ פּראָזע.

On czyta wszystko: czy to wiersze, czy prozę.


פֿירן

פֿירן פֿאַר דער נאָז = פֿירן בײַ דער נאָז

זינט דעמאָלט און ביזן הײַנטיקן טאָג פֿירן די ייִדן און סלאַוון אַן אינטענסיוון קולטורעלן דיאַלאָג.

Od tego czasu po dzień dzisiejszy Żydzi i Słowianie prowadzą intensywny dialog kulturowy.


פֿלאַש

איך האָב דיר געבראַכט אַ פֿלאַש ווײַן: לאָמיר מאַכן אַ לחיים!

Przyniosłem ci butelkę wina: wychylmy kieliszeczek!


פּאָמידאָר

ukr. помідор, ros. помидор, por. pol. pomidor


פֿאָנטאַן

ukr. фонтан, por. ros. фонтан, białor. фантан


פֿאַרקריצן

faʀˈkʀɪt͡sn̩


פּינטל

jid. פּונקט + ־ל

punkt, kropka, (okrągła) plamka, (lm) groszki


צאָרענען,צאַרענען

ʦɔʀɛnɛn,ʦaʀɛnɛn


צאָנווייטיק

אַלע ציין זאָלן דיר אַרויספֿאַלן, נאָר איינער זאָל דיר בלײַבן אויף צאָנווייטיק


פֿרי

אַ מענטש לערנט זיך רעדן זייער פֿרי, שווײַגן – זייער שפּעט.

Człowiek uczy się mówić bardzo wcześnie, milczeć – bardzo późno.


פּיאַניסט

niem. Pianist < franc. pianiste < wł. pianista


צווישן

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


פֿופֿצנט

używany wyłącznie w funkcji przydawki (nigdy orzecznika) lub w formie urzeczownikowionej

wariant: פֿופֿצעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ט״ו


צוגרייטן

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


פֿאַרהיטן

zapobiegać, (niebezpieczeństwo itp.) oddalać, odsuwać

chronić, ochraniać, bronić, strzec, osłaniać, zabezpieczać


עק

אַ בער אָן אַן עק, די מעשׂה איז אַוועק.

Niedźwiedź bez ogona, bajka jest skończona.


פֿײַנדלעך

od jid. פֿײַנד


פֿײַנדלעך

od jid. פֿײַנד


ציל

זי האַלט, אַז זי האָט פֿאַרלוירן איר ציל אין לעבן און וויל אַדאָפּטירן אַ קינד פֿון כינע!

Ona twierdzi, że utraciła swój cel w życiu i chce adoptować dziecko z Chin!


פֿוסבאָל

jid. פֿוס + באָל

zobacz też: Indeks:Jidysz - Dyscypliny sportowe

(przedmiot) piłka (do gry w piłkę nożną), piłka futbolowa, futbolówka


פֿאַרהיטנדיק

od jid. פֿאַרהיטן

zapobiegawczy, zapobiegający, prewencyjny, profilaktyczny, zabezpieczający, zaradczy, ochronny


פֿאַרהיטנדיק

od jid. פֿאַרהיטן


ציינבערשטל

jid. צאָן + בערשטל


פֿליג

כאַפּן פֿליגן

łapać muchy (w sensie: gapić się z rozdziawioną gębą)

zobacz też: Indeks:Jidysz - Owady


פֿאַרמאָגן

דער ייִדישער נוסח איז סײַ אידיאָמאַטיש, סײַ געטרײַ דעם אָריגינאַל, אָבער פֿאַרמאָגט אַ געוויסע צערטלעכקייט, וואָס עס פֿעלט אינעם אָריגינאַל.

Wersja jidyszowa jest zarówno idiomatyczna, jak i wierna oryginałowi, a jednak posiada pewną czułość, której brak w oryginale.


צעגאָסן

rozlany, nabrzmiały, obrzmiały, obrzękły, nadęty, opuchnięty


פֿרײַנדלעכקייט

jid. פֿרײַנדלעך + ־קייט

ˈfʀaɛ̯ndləxkɛɪ̯t

w tekstach spoza ortograficznego standardu YIVO bywa pisane פֿרײַנטלעכקייט


פּיפּקע

(1.1) pol. pipka, białor. піпка
(1.2-4) ukr. пипка

brodawka, kurzajka, guzek, pryszcz, krosta, wyprysk


קאָנצענטראַציע לאַגער

pl-קאָנצענטראַציע_לאַגער-yi-noun-8cW7MF0k


פֿאַר

(1.1-3) śwn. vür, por. niem. für
(1.4-5) śwn. vor, por. niem. vor

jeśli po przyimku פֿאַר występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy פֿאַרן


פֿרײַנדינע

od jid. פֿרײַנד


פּונקט

śwn. punct < łac. punctum, por. niem. Punkt

kropka, punkt (w najróżniejszych znaczeniach: matematyczny, wrzenia, spotkań, rozwoju, umowy, typograficzny)


פּונקט

dokładnie, akurat, właśnie, (godzina) punkt, równa, punktualnie, (kierunek) prosto, wprost, (podobieństwo) wykapany, cały

עס איז פּונקט דרײַ.

Jest dokładnie / punkt / równa (godzina) trzecia.


קאָפּווייטיק

קאָפּ + ווייטיק


צוליב

jeśli po przyimku צוליב występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy צוליבן

z powodu, ze względu na, dla, przez wzgląd na

און צוליב דעם וועקסטו מיך?


כאַפּן

pol. chapać, ros. хапать (chapatʹ), ukr. хапати (chapaty), białor. хапаць (chapać)

chwytać (sens), pojmować, rozumieć, załapywać

chwytać (okazję), korzystać, wykorzystywać, uzyskiwać, otrzymywać, załapywać, podłapywać


כאַפּן

spieszyć się, śpieszyć się, pędzić, gnać

כאַפּ(ט) ניט!

Nie śpiesz(cie) się!, Spokojnie!, Powoli!, Chwileczkę!, Nie tak szybko!

כאַפּ ניט אַזוי.

(o kwocie itp.) wynosić, wychodzić, równać się, być, dawać; starczać, wystarczać

עס כאַפּט אַ דאָלאַר אויף אַ מענטשן.

To wyjdzie / będzie dolar na osobę., To da dolara na osobę.

עס כאַפּט אַ ביסל קורץ.

To jest trochę za mało., To ledwo wystarcza., Tego trochę brakuje.


כאַפּן

כאַפּן זיך → (o zwierzętach) łapać się, chwytać się, dawać się złapać, dawać się schwytać, (o rybach) brać

כאַפּן זיך → zauważać, spostrzegać (się), uświadamiać sobie, orientować się, zdawać sobie sprawę, połapać się (w czymś), łapać się (na czymś), chwytać się (na czymś)

ער האָט זיך געכאַפּט צו שפּעט.

Za późno się zorientował., Za późno się połapał.

כאַפּן זיך → rzucać się


פֿײַנט

Wyraz spotykany przede wszystkim w wymienionych związkach frazeologicznych; w użyciu samodzielnym stosuje się częściej wariant פֿײַנד.


קאָנטאַקט

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


קאַסטן

מאָלט אײַך וויפֿל זילבער, וויפֿל גוטס האָט מאירס מוטער אַרויסגענומען פֿון די קאַסטנס!

Wyobraźcie sobie, ile srebra, ile dóbr wyjęła matka Mejera z tych skrzyń!


לייב

śwn. lebe (t. śwn. lewe < swn. lēo < łac. leo < gr. λέων), por. niem. Löwe


לייב

często nadawane w połączeniu z imieniem אַריה (Arje)

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש

Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


פֿערצנט

wariant: פֿערצעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ד


פֿאָרויס

naprzód, do przodu, w przód, przed siebie

איצט האָט זי געדאַרפֿט באַשליסן די ריכטונג, וווּהין צו גיין ווײַטער. צוריק וועט זי שוין זיכער נישט גיין, בלײַבט נאָר דער וועג פֿאָרויס.

Teraz musiała określić kierunek, dokąd iść dalej. Z powrotem na pewno już nie pójdzie, pozostaje tylko droga naprzód.

na przedzie, z przodu, na czele, przodem

zawczasu, naprzód, z góry, z wyprzedzeniem, wcześniej


פֿאָרויס

… czasowników rozdzielnie złożonych, wyrażający ruch do przodu naprzód, do przodu

פֿאָרויסשטופּן

… czasowników rozdzielnie złożonych, wyrażający czynność wcześniejszą zawczasu, prze-

פֿאָרויסזאָגן


פֿראַנצייזיש

fʀanˈt͡sɛɪ̯zɪʃ


פֿראַנצייזיש

fʀanˈt͡sɛɪ̯zɪʃ

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


צעשנײַדן

t͡səˈʃnaɛ̯dn̩

rozciąć, przeciąć, pociąć, rozkroić, przekroić, pokroić, rozdzielić, podzielić


צעשנײַדן

t͡səˈʃnaɛ̯dn̩

צעשנײַדן זיך → skaleczyć się, zaciąć się ( przy goleniu)


פֿינפֿט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ה׳


פֿישער

אויף פֿינף פֿורן פֿאָרן פֿישער און פֿירן פֿרישע פֿיש.

Na pięciu furmankach jadą rybacy i wiozą świeże ryby.


פֿופֿצן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ט״ו


קאָנווערט

ros. конверт


פֿול

די גאַנצע וועלט איז פֿול מיט שדים, טרײַב זיי כאָטש פֿון זיך אַרויס.

Cały świat jest pełen czartów, wypędź je choć z siebie samego.


פֿאַל

(1.1-3) śwn. val, por. niem. Fall
(1.4) ros. фал < niderl. val

przypadek, wypadek, sytuacja, raz, ewentualność, możliwość

fał; linka asekuracyjna (spadochroniarza, kosmonauty)


פֿלעדערמויז

ˈflɛdəʀˌmɔə̯z


פֿעיִק

און גיי זאָג דעם ייִד, אַז אין אַ בעכער קען נישט אַרײַן מער ווי ביזן ראַנד. ער איז נישט פֿעיִק מער אויפֿצונעמען.

I weź tu teraz powiedz człowiekowi, że do kielicha nie da się wlać więcej jak tylko po brzeg. Nie jest on w stanie więcej przyjąć.


ערשט

śwn. ērste, por. niem. erste, niem. erst

w piśmie stosuje się także skrót דער 1־טער zamiast דער ערשטער, skrót די 1־טע zamiast די ערשטע itd.

zobacz też: liczebniki w jidysz

zobacz też: hebr. א׳


ערשט

ערשט איצט רעדסטו וועגן דעם

דאָס איז ערשט אַ האַלבע אַרבעט

dopiero co, przed chwilą, właśnie, całkiem / zupełnie niedawno

זי איז דאָ ערשט געווען

ער דאַרף ערשט קומען


קײַגומע

jid. קײַען + גומע


צעברעקלען

jid. צע + ברעקלען, por. niem. zerbröckeln

t͡səˈbʀɛklən


צעברעקלען

t͡səˈbʀɛklən

צעברעקלען זיך → kruszyć się, rozkruszać się, kruszeć


קראַנקן־שוועסטער

kʀaŋkŋ־ʃvɛstɛʀ


קליידל

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


קוישבאָל

jid. קויש + באָל


צוואַנציקסט

używany wyłącznie w funkcji przydawki (nigdy orzecznika) lub w formie urzeczownikowionej

wariant: צוואָנציקסט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. כ׳


נאָמען

אָנרופֿן דאָס קינד בײַם נאָמען lub אָנרופֿן דאָס קינד מיטן נאָמען

ביבליאָטעק אויפֿן נאָמען (פֿון) י. ל. פּרץ

אַ שול אויף מ. גאָרקיס נאָמען

אַ דערציילונג מיטן נאָמען „דער סטעפּ


קאָמפּאָט

(gęsty) kompot, owoce w syropie, mus owocowy

אוי, גאָט, גאָט, פֿאַרזוך מײַן קאָמפּאָט, וועסטו וויסן, וואָס פֿאַר אַ טעם ער האָט!

Oj, Boże, Boże, skosztuj mego kompotu, będziesz wiedział, jaki on ma smak!


פֿרײַנדלעך

nie mylić z: פֿרײַנטל (lm פֿרײַנטלעך) ani z: שטיקלעך פֿרײַנטלעך

przyjazny, przyjacielski, miły, serdeczny, życzliwy

אַ פֿרײַנדלעך שמייכל האָט זיך צעגאָסן איבער זײַן גאַנצן פּנים.

Przyjazny uśmiech rozlał się po całej jego twarzy.


פֿרײַנדלעך

przyjaźnie, po przyjacielsku, miło, serdecznie, życzliwie


פֿערט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ד׳


פֿאַרשטיינערן

faʀˈʃtɛjnɛʀn

faʀˈʃtɛɪ̯nəʀn̩

zamieniać w kamień, czynić twardym jak kamień

wzbudzać (w kimś) zatwardziałość / zaciętość / zawziętość, czynić bezlitosnym / bezwzględnym

oszałamiać, wprawiać w odrętwienie, porażać, paraliżować


פֿאַטשיילע

śr.łac. faciŏlum, por. wł. fazzolo (zdrobn. wł. fazzoletto > pol. facelet), friu. façolet, hiszp. fazaleja

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…

Chustę z pieniędzmi przekazał rabin swej żonie, żeby to zamknęła w skrzyni, a kluczyki schowała w miejscu, którego by żaden śmiertelnik nie znał…


צווייט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ב׳


צווייט

następny, kolejny, drugi; przyszły, najbliższy

איך וועל קומען אַ צווייט מאָל.

ten drugi, ten ostatni (z dwu wymienionych)


צוועלפֿט

wariant: צוועלעפֿט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ב


קאַליע

popsuty wzrok (wyjątkowe użycie w funkcji przydawki)

poza jednym wyrażeniem przymiotnik używany wyłącznie w funkcji orzecznika (nigdy przydawki)

zepsuty, popsuty, uszkodzony, niesprawny, wadliwy

popsuty, nieprawidłowy, zły, słaby, rozstrojony


קאַפֿטאַן

częstszy wariant: קאַפֿטן

kaftan (długi płaszcz noszony tradycyjnie przez religijnych Żydów)


קליידער

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


פֿרײַנדשאַפֿט

śwn. vriuntschaft → przyjaźń, pokrewieństwo, por. niem. Freundschaft

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


קאַשטאַן

Wariant: קאַשטן (kasztn).


צענט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י׳


פֿילן

(1.1) śwn. vüelen, por. niem. fühlen
(1.2) śwn. vüllen, por. niem. füllen

כאַ־כאַ־כאַ! כאַ־כאַ־כאַ! – הערט זיך אַ קוויטשיק געלעכטער פֿון אַ דאַמע, און מע פֿילט, אַז זי לאַכט מיט יאַשטשערקעס.

Cha, cha, cha! Cha, cha, cha! – słychać piskliwy śmiech pewnej damy i czuć, że śmieje się ona z przymusem.


קענטיק

widoczny, widzialny, zauważalny, dostrzegalny

oczywisty, wyraźny, jasny, ewidentny, jawny


קענטיק

widocznie, widzialnie, zauważalnie, dostrzegalnie

oczywiście, wyraźnie, jasno, ewidentnie, jawnie

widocznie, najwidoczniej, najwyraźniej, widać, zapewne


קאָמבײַן

ros. комбайн


רעפּרעזענטירן

ʀɛpʀɛzɛntiʀn


ציג

ער איז געווען, זאָגט מען, אַזאַ גבֿיר און האָט געהאַט אַזוי פֿיל בהמות מיט שאָף מיט ציגן, אַז ס׳איז געווען אוממעגלעך, מע זאָל זיי מעלקן.

Był, jak powiadają, takim bogaczem i miał tyle krów i owiec, i kóz, że niemożliwe było, aby je wydoić.


רעקאָמענדאַציע

ʀɛkɔmɛndaʦiɛ


קאַפּעליוש

באַגעגנט אונדז אַ ייִד מיט אַ קורץ ווייטיקל, מיט אַ טשודנעם קאַפּעליוש און מיט זוכנדיקע אויגן.

Spotyka nas Żyd w krótkiej kurtce, w dziwnym kapeluszu i o badawczym spojrzeniu.


קאַלעמוטנע

białor. каламутны, ukr. каламутний → mętny, por. pol. kałamucić

być smutno (albo ciężko) na sercu + (komuś)

por. מוטנע

przygnębiony, przybity, ponury, posępny, zasępiony, smutny

געהערט אַזאַ מעשׂה, איז אונדז קאַלעמוטנע געוואָרן אויפֿן האַרצן.

Gdyśmy usłyszeli takie słowa, zrobiło się nam smutno na sercu.


קלאַפּ

od jid. קלאַפּן

ער האָט געקראָגן אַ קלאַפּ אין קאָפּ.

uderzenie, odgłos uderzenia, stuk, stuknięcie, stukanie, pukanie

ס׳האָט זיך דערהערט אַ קלאַפּ אין דער טיר.

Dało się słyszeć / Rozległo się stukanie / pukanie do drzwi.


קלאַפּ

od jid. קלאַפּן

1. os. lp ter. oraz 2. os. lp rozk. od: קלאַפּן


קומען

אַ סך מענטשן זײַנען געקומען אין טעאַטער.

באַלד קומט דער קאַלטער ווינטער.

שׂמחה קומט פֿון וואַרשע. → Simcha


קוק

גיב נאָר אַ קוק!

און יאָסעלע האָט אָנגעטאָן אַ טלית און איז אַרויף אויף דער בימה, וואַרפֿנדיק אַ קוק אויף דעם גאַנצן עולם און צוגרייטנדיק זיך צום דאַווענען.

A Josele założył tałes i wszedł na bimę, rzucając spojrzenie na całą społeczność i przygotowując się do modlitwy.

spojrzenie (na sprawę), pogląd, zapatrywanie, stanowisko, przekonanie, punkt widzenia


קוק

1. os. lp ter. oraz 2. os. lp rozk. od: קוקן


קאַווענע

pol. kawon, por. ukr. кавун, białor. кавун

wariant: קאַוון


קורווע

kurwa, dziwka, ulicznica, ladacznica, prostytutka

אַ גנבֿ איז קיין ברודער, אַ קורווע איז קיין שוועסטער.

Złodziej – nie brat, kurwa – nie siostra.


שוואָם

אויסשפּראָצן ווי שוואָמען נאָכן רעגן

mnożyć się, wyrastać jak grzyby po deszczu

grzyb (owocnik grzyba – np. borowik, maślak, kurka, muchomor)


שטאַט

pompa, wystawność, przepych (wysoka stopa życiowa)

פֿירן אַ גרויסע שטאַט.

Prowadzić dużą pompę. (tu: Żyć na wysokiej stopie.


רעכט

prawdziwy, rzeczywisty, istotny, istny, znaczny, pokaźny, poważny


קרייץ

דער רויטער קרייץ


שטאַרק

און איר מיינט אפֿשר, אַז איך האָב מיך אַזוי שטאַרק גענומען צום האַרצן, וואָס איך האָב פֿאַרלאָרן מײַן געלט?

A pan może myśli, iż się tak mocno przejąłem tym, że straciłem swoje pieniądze?


רעסטאָראַן

ros. ресторан


רעקאָרדירקע

od jid. רעקאָרדירן


ראָש

zwierzchnik, głowa, przełożony, szef, wódz

אָבער גלײַכצײַטיק איז דער פּויפּסט נישט נאָר דער ראָש פֿון דער קירך, נאָר דער ראָש פֿון אַ מדינה – פֿון וואַטיקאַן.

Ale jednocześnie papież jest nie tylko głową Kościoła, lecz również głową państwa – Watykanu.


שוכבענדל

jid. שוך + בענדל


שלאַקסרעגן

Hasło utworzone półautomatycznie. Po zweryfikowaniu można usunąć ten komunikat.


קאַטאַר

katar, nieżyt nosa / górnych dróg oddechowych

די מומע טויבע פֿרעגט זיך נאָך, אויב דו האָסט נאָך דעם קאַטאַר…

Ciotka Tojbe pyta się jeszcze, czy nadal masz katar…


שילדערן

opisywać, przedstawiać, odmalowywać, ukazywać

אַ ספֿרדישער פּאָעט וואָלט גיכער געשילדערט דעם גן־עדן ווי אַן אָאַזיס אין מיטן אַ מידבר.

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


קיניגין

Wariant: קעניגין (kenigin).

די ענגלישע קיניגין האָט באַלוינט דעם דערפֿינדער מיט אַ ריטערשאַפֿט־טיטל.

Angielska królowa nagrodziła wynalazcę tytułem szlacheckim.


שמייכל

אַ פֿרײַנדלעך שמייכל האָט זיך צעגאָסן איבער זײַן גאַנצן פּנים.

Przyjazny uśmiech rozlał się po całej jego twarzy.


פֿאַרשטיינערט

(1.1-3) ims. przesz. od jid. פֿאַרשטיינערן, por. niem. versteinert

faʀˈʃtɛjnɛʀt

faʀˈʃtɛɪ̯nəʀt

zatwardziały, zakamieniały, zacięty, zawzięty, zażarty, zajadły, bezlitosny

osłupiały, odrętwiały, oszołomiony, porażony


פֿאַרשטיינערט

faʀˈʃtɛjnɛʀt

faʀˈʃtɛɪ̯nəʀt

imiesłów czasu przeszłego czasownika: פֿאַרשטיינערן

3. os. lp oraz 2. os. lm ter. czasownika: פֿאַרשטיינערן


שעמעוודיק

Wariant: שעמעדיק (szemedik).


שעמעוודיק

Wariant: שעמעדיק (szemedik).


קויפֿן

śwn. koufen, por. niem. kaufen
źródłosłów dla pol. kojfnąć

קויפֿן אַ קאַץ אין אַ זאַק ( קויפֿן אַ קאַץ אין זאַק)


קלייד

zobacz też: קליידער


קוקן

zważać, zwracać uwagę, brać pod uwagę, uwzględniać, liczyć się (z czymś)


קוקן

קוקן זיך → przeglądać się


שיינקייט

וועגן דעם סטאַנדאַרד פֿון מענערישער שיינקייט זאָגט מײַן זיידע, למשל: אַז אַ מאַן דאַרף זײַן אַ ביסל שענער פֿון אַ מאַלפּע.

Co do standardów męskiej urody mój dziadek powiada, na przykład, że mężczyzna powinien być nieco ładniejszy od małpy.


קלאָר

śwn. klār < łac. clārus, por. niem. klar

jasny, czysty, (woda itp.) przezroczysty, przejrzysty, (niebo) bezchmurny, pogodny, (kolor) blady; (bielizna, koszula itp.) czysty

jasny, wyraźny, zrozumiały, przejrzysty, czytelny

jasny, oczywisty, niewątpliwy, ewidentny, (niesprawiedliwość itp.) jawny

(umysł) jasny, trzeźwy, myślący logicznie; zdrowy na umyśle, przy zdrowych zmysłach

biegły, znający się, wytrawny, doświadczony, obeznany, znawca


קלאָר

jasno, czysto, przejrzyście, bezchmurnie, pogodnie, blado

jasno, wyraźnie, zrozumiale, przejrzyście, czytelnie

jasno, w sposób oczywisty, niewątpliwie, ewidentnie, jawnie


קעגן

przeciw, przeciwko, (walka) z, (lekarstwo) na, (wiatr, prąd) pod

איך רעכן, פּאַפּאַ, אַז דו וועסט נישט האָבן גאָרנישט קעגן דעם, וואָס מײַן חבֿר שמעון וועט בלײַבן בײַ מיר איבער פּסח.

Tato, liczę, że nie będziesz miał nic przeciwko temu, iż mój przyjaciel Szymon zostanie u mnie w czasie Paschy.

(tuż) przed, (wieczór, koniec) pod, (noc) na

koło, około, mniej więcej, w przybliżeniu, z

wobec, względem, w stosunku do, w odniesieniu do

ער האַנדלט ניט גוט קעגן אונדז.

On się zachowuje nieładnie wobec / względem / w stosunku do nas.

קעגן איר איז ער אַ ריז.

na temat, w sprawie, co do, w związku z, à propos

קעגן וואָס זאָגסטו עס?

W związku z czym / À propos czego to mówisz?


קאָסאָקע

pol. kosooki, ukr. косоокий, białor. касавокі


שטאָך

kłucie, ukłucie, dźgnięcie, pchnięcie ( nożem)

użądlenie, ukąszenie, ugryzienie (owada)

uszczypliwość, docinek, przytyk, szpila, szpilka


שווינדלען אין קאָפּ

pl-שווינדלען_אין_קאָפּ-yi-phrase-k4-BfgGM


שטעלן אויג אויף אויג

pl-שטעלן_אויג_אויף_אויג-yi-unknown-y7R-~gtH


פֿיסטאַשקע

(1.2) ros. фисташка, ukr. фісташка, białor. фісташка

orzeszek ziemny / arachidowy, arachid, fistaszek


האָבן גרויסע אויגן

pl-האָבן_גרויסע_אויגן-yi-unknown-ZqJz3t23


דורך און דורך

dʊʀx ʊn dʊʀx


אויבנאויפֿיק

ˌɔə̯bm̩ˈɔə̯fɪk


שפּעט

אַ מענטש לערנט זיך רעדן זייער פֿרי, שווײַגן – זייער שפּעט.

Człowiek uczy się mówić bardzo wcześnie, milczeć – bardzo późno.


בײַבן אונטער די הענט

pl-בײַבן_אונטער_די_הענט-yi-phrase-~heLIoiv


טראָגן אונטער די הענט

pl-טראָגן_אונטער_די_הענט-yi-unknown-6pBzpzyW


שלאָף

דער שלאָף נעמט ניט.


זויערע אוגערקע

zʊiɛʀɛ ʊgɛʀkɛ


היטן ווי אַן אויג אין קאָפּ

pl-היטן_ווי_אַן_אויג_אין_קאָפּ-yi-unknown-xguNVKPO


כיכען

alternatywna forma: כיכיקען


פֿאַרשוואַרצן אימעצן די אויגן

pl-פֿאַרשוואַרצן_אימעצן_די_אויגן-yi-unknown-GHOO79xT


וויפֿל איז דער זייגער

ˈvɪfl̩‿ɪz dəʀ‿ˈzɛɪ̯ɡəʀ

pl-וויפֿל_איז_דער_זייגער-yi-phrase-ecJl8zEE


זײַן אין זיבעטן הימל

pl-זײַן_אין_זיבעטן_הימל-yi-unknown-5M22MIpQ


פֿון איצט אָן

fʊn ˈiʦt ˈɔn

fʊn‿ˈɪt͡st ˈɔn

od teraz, odtąd, od tej pory, w przyszłości


גיין וווּהין די אויגן טראָגן

pl-גיין_וווּהין_די_אויגן_טראָגן-yi-phrase-fuyQgICH


ניט אַראָפּנעמען קיין אויג

pl-ניט_אַראָפּנעמען_קיין_אויג-yi-noun-jVAiOJgr


וואַרפֿן אַן אויג

ˈvaʀfn̩ an‿ˈɔə̯ɡ

zwracać (szczególną) uwagę, kierować (swoją) uwagę, zauważać, zainteresować się, ze zmianą podmiotu wpadać w oko


צוואַנג

(1.1) śwn. zange, por. niem. Zange
(2.1) śwn. zwanc, por. niem. Zwang


וואַרפֿן זיך אין די אויגן

ˈvaʀfn̩‿zəx ɪn‿dɪ‿ˈɔə̯ɡŋ̩

rzucać się w oczy, bić w oczy, uderzać w oczy, zwracać (na siebie) uwagę

pl-וואַרפֿן_זיך_אין_די_אויגן-yi-phrase-NRpuKq5m


ציִען די אויפֿמערקזאַמקייט אויף זיך

pl-ציִען_די_אויפֿמערקזאַמקייט_אויף_זיך-yi-unknown-oyRhX7IK


קוטשמע

ukr. кучма, białor. кучма, ros. кучма, pol. kuczma

צוויי מענטשן דרייען זיך אַרום זיי. איינער – אַ פּרא־אָדם, אָן אַ היטל, דער אַנדערער – אויך אַ פּרא־אָדם, מיט אַ קוטשמע אויפֿן קאָפּ.

Dwóch ludzi kręci się wokół nich. Jeden – dzikus, bez czapki, drugi – też dzikus, w futrzanej czapce na głowie.

zmierzwiona / potargana / rozczochrana czupryna, burza włosów, szopa, kołtuny, kudły


אויף להבא

ɔə̯f‿ləˈhabə


אַוועקגנבֿענען זיך

pl-אַוועקגנבֿענען_זיך-yi-unknown-c6v0VyTh


רײַכקייט

jid. רײַך + ־קייט

niektóre słowniki podają liczbę mnogą w postaci: רײַכקייטן


אויסלייגן

wykładać, uściełać, rozkładać, rozpościerać, układać, grupować

דער וועג איז אַ גאַנץ לאַנגער, אַ ווײַטער און אַ שווערער, און נישט אַלעמאָל איז ער אויסגעלייגט מיט בלומען, – מערסטנטייל מיט דערנער.

Droga ta jest dość długa, daleka i ciężka, i nie zawsze jest ona usłana kwiatami – na ogół cierniami.

wykładać, interpretować, tłumaczyć (np. sen)


אונדזער

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


נעמען זיך

נעמען זיך פֿון…

נעמען זיך צו…


כינעזער

אַ מאָל האָבן אַ סך כינעזער געוווינט אין רוסלאַנד.

Kiedyś wielu Chińczyków mieszkało w Rosji.


אַ זייגער

עס איז שוין דרײַ אַ זייגער.

אַכט אַ זייגער

przed liczebnikiem około godziny, mniej więcej o godzinie

אַ זייגער אַכט


אויטאָנאָמיש

גאַליציע איז געוואָרן פֿאַקטיש אַן אויטאָנאָמיש לאַנד (…) (…) →

Galicja stała się faktycznie autonomicznym krajem (…


אַרײַנגנבֿענען זיך

pl-אַרײַנגנבֿענען_זיך-yi-unknown-410aLBOz


קרײַד

śwn. krīde < łac. crēta, por. niem. Kreide, pol. kreda


בירגער־מלחמה

ˈbɪʀɡəʀmɪlˌxɔmə

ˈbɪʀɡəʀmɪlˌxɔməs


שטאַמען

זיי שטאַמען פֿון פּוילן.

די מערבֿדיקע און אַראַבישע אַלכעמיע שטאַמט, אַ פּנים, פֿון עגיפּטן.

Zachodnia i arabska alchemia wywodzi się zapewne z Egiptu.

wynikać, wypływać, powstawać / pojawiać się (wskutek)


שטופּ

ער האָט מיט אַ שטופּ פֿאַרמאַכט די טיר.

pchnięcie, impuls, bodziec, podnieta, zachęta


אין דער אמתן

ɪn‿dəʀ‿ˈɛməsn̩


בריהש

zręczny, sprawny, fachowy, profesjonalny


קאַנאַדע

pol. Kanada, ros. Канада, ukr. Канада, białor. Канада

וווּ איז קאַנאַדע – ווייסן מיר נישט. מע זאָגט, אַז ס׳איז נאָך ווײַטער פֿון אַמעריקע…

Gdzie jest Kanada – nie wiemy. Mówi się, że to jeszcze dalej niż Ameryka…


שרײַבטיש

jid. שרײַבן + טיש


אפֿשר

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


קומען אויפֿן זינען

ˈkʊmən ɔə̯fn̩‿ˈzɪnən

זינט מיר פֿאָרן קיין אַמעריקע איז דאָס דאָס ערשטע מאָל, וואָס דער טאַטע קומט מיר אויפֿן זינען.

Odkąd jedziemy do Ameryki, to jest to pierwszy raz, jak tata przychodzi mi na myśl.


בעטן רחמים

prosić o miłosierdzie, błagać o litość / łaskę


הערן ווי די קאַץ

ˈhɛʀn̩ vɪ‿dɪ‿ˈkat͡s

puszczać mimo uszu; nie zwracać uwagi na to, co ktoś mówi; nie słuchać uważnie


קריג

konflikt, kłótnia, spór, sprzeczka, waśń, zwada, zatarg


שטאָלץ

(1.1) niem. Stolz
(1.2) niem. Stelze
(2.1) niem. stolz


שרײַבער

od jid. שרײַבן

pisarz (np. gminny), kancelista, sekretarz

prywatny / domowy nauczyciel pisania, guwerner uczący pisać


אייבערפֿלעכלעך

ˈɛɪ̯bəʀˌflɛxləx

Germanizm, odradzany w starannych tekstach.


אייבערפֿלעכלעך

ˈɛɪ̯bəʀˌflɛxləx


קווייט

por. białor. кветка, ukr. квітка (oraz ukr. квіти), słc. kvet, czes. květ, pol. kwiat


שוויצן

pocić się, mozolić się, trudzić się, ślęczeć


שיטער

האָבן שיטערע הענט = האָבן שיטערע פֿינגער

rzadki, wodnisty, rozwodniony, rozrzedzony

די זופּ איז אַ שיטערע.

rzadki, rozproszony, rozrzucony, rozsiany (z dużymi odstępami)

דער עולם איז שיטערער געוואָרן.


שטימצעטל

jid. שטים + צעטל, por. niem. Stimmzettel

ˈʃtɪmˌt͡sɛtl̩


דער עיקר

zasadniczo, głównie, zwłaszcza, przede wszystkim

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.


שאַצן

מע שאַצט זײַן פֿאַרמעגן אין אַ מיליאָן דאָלאַר

Jego majątek szacuje / ocenia się na milion dolarów.

מע שאַצט זייער הויך דעם שרײַבער


שוועל

שטייענדיק אויף דער שוועל, האָט זיך יאָסעלע נאָך אַ מאָל אומגעקערט מיטן פּנים צו אסתּרן און האָט איר געזאָגט נאָך אַ מאָל „זײַ געזונט“.

Stojąc na progu, obrócił się Josele jeszcze raz twarzą do Ester i powiedział jej jeszcze raz: „Bądź zdrowa”.


גבֿיר

ער איז געווען, זאָגט מען, אַזאַ גבֿיר און האָט געהאַט אַזוי פֿיל בהמות מיט שאָף מיט ציגן, אַז ס׳איז געווען אוממעגלעך, מע זאָל זיי מעלקן.

Był, jak powiadają, takim bogaczem i miał tyle krów i owiec, i kóz, że niemożliwe było, aby je wydoić.


בנאמנות

hebr. בנאמנות


שלעכטס

zło, złe położenie, nieszczęście, niepomyślność, niepowodzenie, niedola, bieda, złe

איך ווינטש דיר ניט קיין שלעכטס.

zło, zły uczynek / postępek, krzywda, szkoda, podłość, łajdactwo, świństwo, złe

שלעכטס לערנט מען זיך באַלד אויס.


טענהן

די עקספּערטן טענהן, אַז די זאָרג איז איבעריק.

Eksperci twierdzą, że obawa jest przesadzona.


בית־עולם

hebr. בית + עולם

דער בית־עולם בײַ דער אָקאָפּאָוואַ־גאַס 49 איז הײַנט צו טאָג דער איינציקער ייִדישער בית־עולם אין וואַרשע.

Cmentarz przy ulicy Okopowej 49 jest dziś jedynym żydowskim cmentarzem w Warszawie.


ארץ־ישׂראל

hebr. ארץ־ישראל


הבֿל

marność, próżność, nicość, błahość, czczość, bezsens, głupstwo, błahostka, bzdura


קענטעניש

Niekiedy podawany jest też rodzaj żeński.

wiedza, wiadomości, znajomość, obeznanie

umiejętność, opanowanie (np. języka), biegłość


שרעקעוודיק

Wariant: שרעקעדיק.

lękliwy, bojaźliwy, strachliwy, tchórzliwy, trwożliwy, płochliwy

ער איז נישט פֿון די שרעקעוודיקע.


שרעקעוודיק

Wariant: שרעקעדיק.

lękliwie, bojaźliwie, strachliwie, tchórzliwie, trwożliwie, płochliwie


מגזם זײַן

məˈɡazəm ˌzaɛ̯n


שויב

derywacja wsteczna od zdrobnienia jid. שײַבל (szajbl), będącego regularną formacją utworzoną od śwn. schībe

אַרויסנעמען אַ שויב פֿון איין פֿענצטער און אַרײַנשטעלן אין אַ צווייטן

wyjąć szybę z jednego okna i wstawić w drugie

אַז אַ ייִדענע קען ניט דאַווענען, ציילט זי כאָטש די שויבן אין דער שול.

Kiedy Żydówka nie może się modlić, to liczy choć szyby w synagodze.


גן־עדן

אַ ספֿרדישער פּאָעט וואָלט גיכער געשילדערט דעם גן־עדן ווי אַן אָאַזיס אין מיטן אַ מידבר.

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


מודה זײַן זיך

איך בין זיז מודה, אַז איך האָב געגנבֿעט דעם סנאָפּעס־בינדער.

Przyznaję się, że ukradłem snopowiązałkę.


שליאַפּע

ukr. шляпа, białor. шляпа, ros. шляпа


דירה־געלט

jid. דירה + געלט


האָבן אַן אויג

ˈhɔbm̩ an‿ˈɔə̯ɡ

mieć na widoku, mieć na oku, mieć upatrzone, mieć zamiary / plany (względem), mieć widoki (na)

mieć (doskonałe) wyczucie, potrafić coś bardzo dobrze robić, znać się (na)

mieć wartość, liczyć się, cieszyć się poważaniem, być wpływowym, mieć wpływ(y), mieć chody


קאָפּ

אַ געזונט אויף דײַן קאָפּ

zdrowie na twoją głowę (błogosławieństwo) – obyś był zdrów

אַראָפּוואַרפֿן אַ באַרג פֿון קאָפּ

zrzucić ciężar z głowy – zrzucić ciężar z ramion

מאַכן לאָך אין קאָפּ

robić dziurę w głowie – wiercić dziurę w brzuchu

מאַכן עמעצן לאָך אין קאָפּ

robić komuś dziurę w głowie – wiercić komuś dziurę w brzuchu

קריכן אויפֿן קאָפּ

siąść na głowie – naprzykrzać się, być utrapieniem, דרייען אַ קאָפּ

האָבן אַ קאָפּ פֿון אַ מיניסטער

mieć ministerialną głowę – być bardzo zdolnym, האָבן אַ קאָפּ אויפֿן קאַרק


דרך־ארץ

hebr. דרך־ארץ


מסכּים

przymiotnik używany wyłącznie w funkcji orzecznika (nigdy przydawki)

zgadzający się, wyrażający zgodę, udzielający zgody

zgodny, zgadzający się, tego samego zdania, jednomyślny


שלייקעס

białor. шлейка (lm шлейкі), ukr. шлейка (lm шлейки), por. pol. szlejka (zdrobn. od szleja) oraz szla i szelka


משמעות

prawdopodobnie, przypuszczalnie, rzekomo, hipotetycznie, niby


שפּילן זיך

niem. spielen + zaimek zwrotny pod wpływem pol. bawić się


הכנעה

pokora, skromność, posłuszeństwo, uległość


מחבר

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


אָרון

arka, skrzynia, kaseta, trumna, szafa – wszelkiego rodzaju zamykane skrzynie, np. wiekiem


זכרונות

hebr. זכרונות


בעל־מלאָכה

hebr. בעל־מלאכה


שעפּס

איבער באַרג און איבער טאָל גייט אַ פּעלצעלע פֿון וואָל. – אַ שעפּס.

zagadka) Przez górę i przez dolinę idzie kożuszek z wełny. – Owca.


שמיד

1. os. lp czasu teraźniejszego oraz 2. os. lp trybu rozkazującego czasownika: שמידן


שטאַפּל

śwn. stapfel, por. niem. Staffel oraz niem. Stapel


יסורים

hebr. יסורים


שום

(1.1) hebr. שום (szum)
(2.1) ros. шум, pol. szum

… wzmacniająca przeczenie: całkiem, absolutnie (używana wyłącznie w poniższych połączeniach)


שום

hałas, zgiełk, harmider, wrzawa, wrzask; szum, huczenie


יום־כּיפּור

hebr. יום־כיפור


כּוח

דאָס איז איבער מײַנע כּוחות.

איך האָב נישט קיין כּוח.


מלמד

nauczyciel w chederze (tradycyjnej szkole żydowskiej), mełamed

אַ מלמד פֿון נעזוויזש זאָל ראָמאַנסירן מיט אַ דינסטמיידל רבֿקה; ער זאָל שרײַבן הייסע בריוולעך, און זי זאָל זינגען זיסע לידלעך.

Nauczyciel z Nieświeża romansuje podobno ze służącą Ryfką; on ponoć pisze gorące liściki, a ona ponoć śpiewa słodkie piosenki.


הנאה

przyjemność, radość, zadowolenie, satysfakcja, uciecha, ubaw, zabawa, rozrywka, rozkosz


טענות האָבן

jid. טענה + האָבן


יצר־הרע

hebr. יצר־הרע

skłonność do zła (siła duchowa), zły popęd


עוולה

niesprawiedliwość, wyrządzona krzywda, rana


מיאוס

brzydki, obmierzły, plugawy, obsceniczny


שפּאַקטיוו

niem. dial. Spektiv → luneta, lornetka, skrócenie z niem. Perspektiv → luneta, lornetka

przyrząd do patrzenia w dal luneta, lunetka, teleskop; lorneta, lornetka

szkło powiększające, lupa ( zegarmistrzowska / jubilerska)


עולה זײַן

ˈɔə̯lə ˈzaɛ̯n


לשון־קודש

hebr. לשון + קודש

język hebrajski (tradycyjny), Święty Język


יושרדיק

sprawiedliwy, bezstronny, uczciwy, prawy


יובֿלען

Nie mylić z יובלען (jublen).


יובֿלען

Nie mylić z יובלען (jublen).


שעמען זיך

nie mylić z: שמען (szemen) → słynąć

wstydzić się, krępować się, peszyć się, mieszać się

מעגסט זיך שעמען.


חסיד

(gorliwy / żarliwy) zwolennik, stronnik, adept; wielbiciel, fanatyk


שייטל

śwn. scheitel, por. niem. Scheitel → wierzchołek / czubek głowy, przedziałek

znaczenie spotykane w tekstach z silnymi wpływami języka niemieckiego, niezalecane w standardowym jidysz

peruka noszona tradycyjnie przez zamężne ortodoksyjne Żydówki, szajtł

די ייִדענע ווײַזט אויס אַ פֿרומע, אַן ערלעכע. זי טראָגט אַ שייטל אויפֿן קאָפּ און רעדט מיט גאָט.

Żydówka ta wygląda na pobożną, religijną. Nosi perukę na głowie i rozmawia z Bogiem.


פֿראַנק

(1.1) pol. frank, ros. франк < franc. franc, por. niem. Franc

(2.1) śwn. franc < st.franc. franc, por. niem. frank, franc. franc


פֿראַנק

wyraz występuje najczęściej we wspomnianym frazeologizmie


ווידערקול

jid. ווידער + קול

ˈvɪdəʀˌkɔə̯ləs

דער שאָס צעטראָגט זיך מיט אַ ווידערקול איבערן גאַנצן וואַלד.

Wystrzał roznosi się wraz z echem po całym lesie.


כּדי

כּדי ער זאָל זען

כּדי צו זען

כּדי די באַפֿעלקערונג זאָל בלײַבן סטאַביל מוזן פֿרויען, דורכשניטלעך, האָבן מער ווי צוויי קינדער.

Aby populacja pozostała stabilna, kobiety muszą mieć, przeciętnie, więcej niż dwoje dzieci.


בקשה

איך האָב צו אַײַך אַ בקשה.

וואָס פֿאַר אַ בקשה האָט ער?


מן־הסתּם

hebr. מן הסתם


נסימדיק

cudowny, nadzwyczajny, niewiarygodny, niebywały, wspaniały


מלאך־המוות

hebr. מלאך־המות


סבֿיבֿה

środowisko, otoczenie, okolica, sąsiedztwo


שמאַלץ

נאַ דיר דאָס טעפּל און גיב מיר די שמאַלץ.


בהמה

wszelkie zwierzę gospodarskie / hodowlane, dające mleko lub używane jako pociągowe (krowa, byk, wół, koza, owca, koń, osioł), sztuka bydła, bydlę; w lm bydło, rogacizna, trzoda, żywy inwentarz

dureń, głupiec, imbecyl, kretyn, barania głowa, ośli łeb, zakuta pała, głąb, głupia krowa

דאָס איז אַזאַ בהמה!

אַז מע איז ביז צו צוואַנציק יאָר אַ קינד, איז מען צו איין און צוואַנציק אַ בהמה.

Jak ktoś do dwudziestego roku życia jest dzieckiem, to w wieku dwudziestu jeden lat jest durniem.


עולם

און יאָסעלע האָט אָנגעטאָן אַ טלית און איז אַרויף אויף דער בימה, וואַרפֿנדיק אַ קוק אויף דעם גאַנצן עולם און צוגרייטנדיק זיך צום דאַווענען.

A Josele założył tałes i wszedł na bimę, rzucając spojrzenie na całą społeczność i przygotowując się do modlitwy.


קײַען

(1.1) śwn. kiuwen, por. niem. kauen (< śwn. kūwen)

(2.1) pol. kajać się, ukr. ка́ятися, białor. каяцца


קײַען

Wyraz niezalecany w języku literackim.


מינחה

por. שחרית, מעריבֿ


שבֿט

szwat - piąty miesiąc kalendarza hebrajskiego (lunarnego)


ספֿר

książka - najczęściej w odniesieniu do książek o tematyce religijnej


אַרײַנפּלאָנטערן זיך

pl-אַרײַנפּלאָנטערן_זיך-yi-verb-zZ0MHOzf


שׂרפֿען

inna forma zapisu: שׂרפֿענען


חטא

grzech, przewina, przewinienie, wykroczenie, występek

שולדיק איז דער סטאָליער: ווען ער וואָלט נישט געמאַכט דאָס בעט, וואָלט נישט געקומען צו קיין חטא.

Winny jest stolarz: gdyby nie zrobił łóżka, nie doszłoby do żadnego grzechu.


מערבֿדיק

jid. מערבֿ + ־דיק

די מערבֿדיקע און אַראַבישע אַלכעמיע שטאַמט, אַ פּנים, פֿון עגיפּטן.

Zachodnia i arabska alchemia wywodzi się zapewne z Egiptu.


קדוש

święty lub uświęcony – nie odpowiada to jednak semantycznie znaczeniu znanemu z kultury chrześcijańskiej; etymologicznie można by było oddać to opisowo jako: poddany woli boga


שפּינאַט

niem. Spinat, por. ros. шпинат, białor. шпінат, ukr. шпинат


פֿאַרפּלאָנטערן זיך

pl-פֿאַרפּלאָנטערן_זיך-yi-unknown-cmX3Y~Qk


סוד

ס׳איז ניט קיין סוד – די אויספֿרעגן ווײַזן עס, אַז די טשעכן זײַנען זייער פֿרײַנדלעך צו ייִדן.

To żaden sekret – sondaże pokazują, że Czesi są bardzo przyjaźni względem Żydów.


עם־הארץ

hebr. עם־הארץ


ספֿקדיק

jid. ספֿק + ־דיק


ממזר

nieślubny syn, syn z nieprawego łoża, bękart, bastard

(ktoś przebiegły) spryciarz, cwaniak, wyga, chytrus, sprytna / chytra bestia, szczwany lis

rzecz bez znaczenia / małej wagi, coś nieistotnego, (tyle co) nic

דער גראָשן איז בײַ אים אַ ממזר.


שאַף

(1.1) śwn. schaf, por. niem. Schaff
(2.1) od jid. שאַפֿן


שאַף

częstszy wariant: שאַפֿע


שלח־מנות

prezenty z okazji święta Purim / Purym (najczęściej słodycze, słodkie wypieki, napoje alkoholowe), podarunki purymowe


פּלוגתּא

hebr. פלוגתא


מיקווה

פּראַווען מיקוואָות

dokonywać ablucji w mykwie (w celu duchowego oczyszczenia)


אונטערשפּרינגען

ʊntɛʀʃpʀiŋgɛn


מחמת

z powodu, ze względu na, wskutek, na skutek


אויסטאָן

אויסטאָן זיך → rozebrać się


שיריים

hebr. שיריים


צבֿיעות

hipokryzja, obłuda, dwulicowość, fałszywość, nieszczerość, faryzeizm, faryzeuszostwo


שׂכירות

hebr. שכירות


ראָש־השנה

hebr. ראש השנה


לערנען זיך

jid. לערנען + זיך


איצט

ערשט איצט רעדסטו וועגן דעם?


איצט

teraźniejszość, współczesność, obecne czasy


עניוות

צו פֿיל עניוות איז אַ האַלבער שטאָלץ.


אויסגיין

ulegać przedawnieniu, przedawnić się, wygasnąć, wygasać, upływać


פֿאַרבעסערן זיך

jid. פֿאַרבעסערן + זיך


שלימזל

hebr. שלימזל


שלימזל

hebr. שלימזל


אַרויסנעמען

מאָלט אײַך וויפֿל זילבער, וויפֿל גוטס האָט מאירס מוטער אַרויסגענומען פֿון די קאַסטנס!

Wyobraźcie sobie, ile srebra, ile dóbr wyjęła matka Mejera z tych skrzyń!


תּכריכים

hebr. תכריכים


קין

(1.1) śwn. kin, por. niem. Kinn
(1.2) śwn. kien, por. niem. Kien
(1.3) od (2.1)
(2.1) hebr. קין (kajin)

podpałka, rozpałka, trzaska, drzazga, szczapa, szczapka

złoczyńca, zbrodniarz, zabójca, morderca


שבֿועות

hebr. שבועות


שבֿועות

hebr. שבועות


סחורה

אַ הון, וואָס קרייעט, אַ גוי, וואָס רעדט ייִדיש, און אַ ייִדענע, וואָס לערנט תּורה, איז ניט קיין גוטע סחורה.

Kura, która pieje, goj, który mówi w jidysz, i Żydówka, która studiuje Torę – to wszystko kiepski towar.


אויפֿהייבן

אויפֿהייבן זיך → podnosić się, wstawać


אומקערן

שטייענדיק אויף דער שוועל, האָט זיך יאָסעלע נאָך אַ מאָל אומגעקערט מיטן פּנים צו אסתּרן און האָט איר געזאָגט נאָך אַ מאָל „זײַ געזונט“.

Stojąc na progu, obrócił się Josele jeszcze raz twarzą do Ester i powiedział jej jeszcze raz: „Bądź zdrowa”.

אומקערן זיך → wracać, wracać się, powracać, zawracać


פּאה

skrawek pola zbożowego, niekoszony, lecz zostawiany dla biednych


באַשווערן

nakłaniać do przysięgi, związywać przysięgą


בית־מדרש

hebr. בית־מדרש


אַרויסברענגען

aʀɔjsbʀɛŋgɛn


מאָרדעווען זיך

mordować się, zabijać się, wykańczać się, doprowadzać się do stanu granicznego


אַרויסגעבן

wydawać, wypuszczać, publikować, wyemitować


שחרית

por. מינחה, מעריבֿ


חושך

zamęt, zamieszanie, chaos, rozgardiasz, tumult, piekło

עס טוט זיך / קערט זיך חושך.

Tu panuje zamęt. / Rozpętało się piekło. / To istne piekło.

עס וועט זיך טאָן / זיך קערן חושך.

To będzie piekło. / Jeszcze się będzie działo. / Jeszcze zobaczysz.


אָנהייבן

יאָסל האָט זיך לאַנג ניט געמוטשעט אויף דער וועלט: ער האָט פֿאַר צרות אָנגעהויבן טרינקען, האָט אָפּגעלעבט צוויי יאָר, און איז געשטאָרבן. → Josl

nie męczył się długo na tym świecie: zaczął ze zmartwień pić, pożył dwa lata i umarł.


איבערשרעקן זיך

ibɛʀʃʀɛkŋ zix


שמים

Wyraz bardzo rzadki w użyciu samodzielnym, nienotowany przez standardowe słowniki jidysz, ale częsty w związkach frazeologicznych pochodzenia hebrajskiego.


אַוועקרײַסן

jid. אַוועק + רײַסן

aˈvɛkˌʀaɛ̯sn̩


מבֿין

hebr. מבין (mewin)
źródłosłów dla ang. maven

אויף דעם בין איך קיין מבֿין ניט

W tej sprawie nie jestem ekspertem., Na tym się nie znam.


לאָבן זיך

rozkoszować się, delektować się, upajać się


אַרויסקומען

דער אמת קומט אַרויס ווי בוימל אויפֿן וואַסער

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa


פֿאַרענדיקן

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


פֿאַרענדיקן

פֿאַרענדיקן זיך → skończyć się, zakończyć się


אָנטאָן

אָנטאָן זיך → ubierać się, zakładać na siebie


אַראָפּפֿאַלן

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


דערשרעקן זיך

dɛʀʃʀɛkŋ zix


כּשר

כּשר מאַכן

przygotowywać (mięso) zgodnie z zasadami koszerności

כּשר מאַכן

o rabinie oceniającym wnętrzności ubitego zwierzęcia: uznawać za koszerne

porządny, uczciwy, nienaganny (moralnie), prawy, czysty, godny, należyty

ס׳איז עפּעס ניט כּשר, וואָס ער איז אַזוי רויִק.

Jest coś nieczystego / niepokojącego / podejrzanego w tym, że on jest taki spokojny.

legalny, zgodny z prawem, uzasadniony, prawowity; o dziecku: ślubny


כּשר

porządnie, uczciwie, nienagannie, czysto, godnie, należycie

ער האָט עס כּשר פֿאַרדינט!

Uczciwie na to zarobił!, Uczciwie sobie na to zapracował!


פֿאַרשליסן

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…

Chustę z pieniędzmi przekazał rabin swej żonie, żeby to zamknęła w skrzyni, a kluczyki schowała w miejscu, którego by żaden śmiertelnik nie znał…


אַוועקטראָגן

jid. אַוועק + טראָגן

aˈvɛkˌtʀɔɡŋ̩

דער שטראָם האָט אַוועקגעטראָגן דאָס שיפֿל.


אַוועקטראָגן

jid. אַוועק + טראָגן

aˈvɛkˌtʀɔɡŋ̩

אַוועקטראָגן זיך → zabierać się, wynosić się, zmykać, odchodzić


ברענגען

איך האָב דיר געבראַכט אַ פֿלאַש ווײַן: לאָמיר מאַכן אַ לחיים!

Przyniosłem ci butelkę wina: wychylmy kieliszeczek!


רב

… stosowany przed imieniem (lub imieniem i nazwiskiem) Żyda reb, pan

רב נחמן איז געווען זייער אַ פֿרומער ייִד.

ער, רב לייבוש קאַמינסקי, האָט געשריגן׃ „ס׳וועט זײַן אַזוי ווי איך וויל“.

On, reb Lejbusz Kaminski, krzyknął: „Będzie tak, jak ja chcę”.


מוט

ס׳קלעקט מיר קיין מוט ניט אָפּצוזאָגן זיך דערפֿון.

Nie starczy mi śmiałości, żeby odmówić., Nie mam siły z tego zrezygnować.

דער עיקר איז ניט פֿאַרלירן דעם מוט.

stan ducha, nastrój, usposobienie, humor


פֿײַנט האָבן

por. פֿײַנט קריגן

nienawidzić, nie znosić, nie cierpieć, nie lubić, żywić wstręt, czuć odrazę

ער האָט פֿײַנט, אַז מע פֿרעגט אים קשיות סאַמע בײַ דער רעכטער אַרבעט.

On nie znosi, kiedy się mu zadaje pytania akurat w czasie ważnej pracy.

דאָרט וווּ מע האָט דיך ליב, גיי ווייניק, וווּ מע האָט דיך פֿײַנט – גיי גאָרנישט.

Tam, gdzie cię lubią, chodź rzadko, a tam, gdzie cię nie lubią – nie chodź wcale.


פֿאַרשרײַבן

פֿאַרשרײַבן זיך → zapisać się


טרינקען

שפּײַ נישט אין ברונעם – אפֿשר וועסטו דאַרפֿן פֿון אים טרינקען וואַסער.

Nie pluj do studni – może jeszcze będziesz musiał pić z niej wodę.


העלפֿן

סטאַשקע־בוימל העלפֿט בײַם אַרויסשלעפּן קײַגומי, וואָס איז אײַנגעקלעפּט געוואָרן אין די האָר.

Olej arachidowy pomaga przy wyciąganiu gumy do żucia, która się wkleiła we włosy.


אויסגעשטערנט

por. niem. ausgestirnt oraz niem. gestirnt (< śwn. gestirnt)

ˈɔjsgɛʃtɛʀnt

ˈɔə̯zgəˌʃtɛʀn̩t

gwiaździsty, rozgwieżdżony, usiany gwiazdami


פּיאַנע

(1.1) niem. Piano < franc. piano < wł. piano


אַרויסטרײַבן

די גאַנצע וועלט איז פֿול מיט שדים, טרײַב זיי כאָטש פֿון זיך אַרויס.

Cały świat jest pełen czartów, wypędź je choć z siebie samego.


באַווײַזן

udowadniać, dowodzić, wykazać, wykazywać


באַווײַזן

באַווײַזן זיך → pokazywać się, pojawiać się

און ווי נאָר דאָס מיידל האָט זיך באַוויזן, אַזוי איז ליכטיק געוואָרן דאָס גאַנצע שטיבל, מיטן גאַנצן הקדש.

I jak tylko dziewczyna się pojawiła, wówczas rozświetliła się cała izdebka, wraz z całym przytułkiem.


דערזען

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.


מידבר

אַ ספֿרדישער פּאָעט וואָלט גיכער געשילדערט דעם גן־עדן ווי אַן אָאַזיס אין מיטן אַ מידבר.

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


תּם

ktoś naiwny / prostoduszny / prosty / ograniczony / tępawy / głupkowaty, głupiec, głupek, głuptak, prostak, naiwniak

בײַם סדר דערמאָנען מיר פֿיר סאָרטן ייִדן: אַ חכם, אַ רשע, אַ תּם און „דער, וואָס ווייסט נישט, ווי אַזוי צו פֿרעגן“.

Podczas sederu (= wieczerzy paschalnej) wspominamy cztery rodzaje Żydów: mędrca, niegodziwca, głupca i „tego, który nie wie, jak zapytać”.


תּקופֿה

początek astronomicznej pory roku równonoc, przesilenie


פֿעטער

zobacz też: Indeks:Jidysz - Rodzina


שווײַגן

אַ מענטש לערנט זיך רעדן זייער פֿרי, שווײַגן – זייער שפּעט.

Człowiek uczy się mówić bardzo wcześnie, milczeć – bardzo późno.


פֿאָרן

פֿון דעמאָלט אָן, דאָס הייסט, פֿון דער ערשטער מלחמה אָן, בין איך שוין קיין קרים מער ניט געפֿאָרן

Od tego czasu, to znaczy od pierwszej wojny, już więcej na Krym nie jeździłem (…

אויף פֿינף פֿורן פֿאָרן פֿישער און פֿירן פֿרישע פֿיש.

Na pięciu furmankach jadą rybacy i wiozą świeże ryby.


ייִראת־הכּבֿוד

hebr. יראה (jir’a) → trwoga + hebr. ה־ (ha-) → rodzajnik określony + hebr. כבוד (kawod) → szacunek

ˌjɪʀəshaˈkɔvəd

szacunek, poważanie, respekt, (głęboka) cześć, uszanowanie, nabożeństwo, pietyzm, rewerencja


לאָרדנהויז

Izba Lordów – wyższa izba brytyjskiego parlamentu


וואַשן

וואַש דיר דאָס פּנימל!.


באַהאַלטן

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…


ווײַזן

ס׳איז ניט קיין סוד – די אויספֿרעגן ווײַזן עס, אַז די טשעכן זײַנען זייער פֿרײַנדלעך צו ייִדן.

To żaden sekret – sondaże pokazują, że Czesi są bardzo przyjaźni względem Żydów.


אויסקלײַבן

jid. אויס + קלײַבן

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


קרום

koślawy, krzywy, wykrzywiony, przekrzywiony, kulawy, garbaty, kręty, pogięty


קרום

קוקן קרום אויף פּאָליטיקאַנטן.


אָפֿט

אָסיענצײַט זעט מען גאָר אָפֿט די מעטעאָרן, די פֿליִענדע שטערן.

Jesienną porą widzi się całkiem często meteory, te lecące gwiazdy.


קענען

(1.1) śwn. kennen, por. niem. kennen
(2.1) śwn. künnen, por. niem. können

Wariant: קאָנען (konen).

איך קען ניט קיין וואָרט אויף יאַפּאַניש.


קענען

Wariant: קאָנען (konen).

קען ער שוין לייענען?

עס קען זײַן אַז ער איז דאָ.

עס קען ניט זײַן.


קענען

Wariant: קאָנען (konen).


קענען

Wariant: קאָנען (konen).

קענען זיך → znać się (z kimś)


עולה

(1.1-2) hebr. עולה (ole) → imigrant do Izraela

por. t. עוולה (awle)

imigrant żydowski do Palestyny / Izraela


עולה

por. t. עוולה (awle)


פּסח

איך ווינטש אײַך אַ ליכטיקן פּסח!

נאַטירלעך, האָט דער אַפּטייקער געזאָגט, אַז עס וועט אים זייער פֿרייען, וואָס זײַן זונס חבֿר וועט בײַ זיי האַלטן פּסח.

Naturalnie, aptekarz powiedział, że bardzo go ucieszy, iż przyjaciel jego syna będzie u nich obchodził Pesach.


שמועה

powszechna opinia, rozpowszechnione mniemanie / przekonanie


נחמה

אָט דער בנימין איז געווען איר איינציקע נחמה אויף דער וועלט.

Ten właśnie Benjomen był jej jedyną pociechą na tym świecie.


נחמה

imię żeńskie Nechama, Nechoma; odpowiednik znaczeniowy Konsuela


פֿאָרקומען

mieć miejsce, zdarzyć się, odbyć się, zajść

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


לאָווקאָסט

ros. ловкость

reg.


סאָבילטאַזש

Wyraz notowany wyłącznie we wskazanym słowniku.

por. סאַבליטאַש


הויך

הויכוואָלטאַזש

הויכסעזאָן


הויך

YIVO: niedopuszczalne: wysokość; → YIVO: הייך


אַרײַנמישן

jid. אַרײַן + מישן

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


אַרײַנמישן

jid. אַרײַן + מישן

אַרײַנמישן זיך → wtrącać się, mieszać się


געגליכן

używany wyłącznie w funkcji orzecznika (nigdy przydawki)

wariant: געגליכנט

podobny, przypominający (kogoś, coś), porównywalny

צו וואָס איז דאָס געגליכן?

Do czego to jest podobne?, Do czego by to (można) porównać / przyrównać? (używane dla wprowadzenia obrazowego przykładu


געגליכן

imiesłów czasu przeszłego czasownika: גלײַכן


רינען

przeciekać, wyciekać, sączyć się, przesączać się


רבי

Słowo to, jako jedno z nielicznych, odmienia się przez przypadki, z następująca wymową w liczbie pojedynczej: rebe, rebns, rebn, rebn.

por. רב • רבֿ • ראַבינער

… do swojego nauczyciela, do rabina ortodoksyjnego lub chasydzkiego rebe!, nauczycielu!, mistrzu!

… poprzedzający imię starożytnego rabina rabbi, rabin


רבי

por. רב • רבֿ • ראַבינער

בײַ ר׳ אפֿרים איז דער רבי געווען מער פֿונעם באַשאַפֿער.

Dla reb Efraima rabin znaczył więcej od (samego) Stwórcy.

nauczyciel, nauczyciel w chederze, mełamed


בעל־חובֿ

hebr. בעל־חוב


בײַם זינען

baɛ̯m‿ˈzɪnən

przy zdrowych zmysłach, zdrowy na umyśle

וווּנדערט מיך זייער ווי אזוי קען אַ געזונטער מענטש, אַ מענטש וואָס איז בײַם זינען, רעדן אַזעלכעס.

Dziwi mnie bardzo, jak może zdrowy człowiek, człowiek, który jest przy zdrowych zmysłach, mówić coś takiego.


תּחת

וועלן זײַן מיט איין תּחת אויף צוויי ירידן


פּנים

(1.1-3) hebr. פנים (panim)
(2.1) hebr. פנים (pnim)

אַ פֿרײַנדלעך שמייכל האָט זיך צעגאָסן איבער זײַן גאַנצן פּנים.

Przyjazny uśmiech rozlał się po całej jego twarzy.

wygląd (zewnętrzny), powierzchowność, prezencja

וואָס פֿאַר אַ פּנים האָט דאָס?


פּנים

tekst zasadniczy / podstawowy / właściwy (bez dodatkowych objaśnień, komentarzy)


פּליט

(1.1) ukr. пліт, białor. плыт
(1.2-3) hebr. פליט (palit)

ocalały (z wojny / rzezi), ten, kto przeżył / kto się uratował


בר־מזל

hebr. בר־מזל


צונויפֿרעדן זיך

jid. צונויף + רעדן

t͡sʊˈnɔə̯fˌʀɛdn̩‿zɪx

צונויפֿרעדן זיך ווי אַ שטומער מיט אַ טויבן

umawiać się, kontaktować się, porozumiewać się

dogadywać się, dochodzić do porozumienia, zgadzać się, porozumiewać się


רבֿ

por. רב • רבי • ראַבינער

אין וואַרשע איז ער געווען גאַנץ פֿרעמד צווישן זײַנע חבֿרים: זײַן טאַטע איז געווען אַ רבֿ, בעת אַנדערע פֿאָטערס האָבן געהאַט ראַיעלע פּרנסות.

W Warszawie był całkiem obcy wśród swoich towarzyszy: jego tata był rabinem, podczas gdy inni ojcowie mieli porządne źródła dochodów.

ערשט נישט לאַנג קומט מיר אָן אַ בריוו פֿון אַ ישיבֿה פֿון ירושלים. אַ שיינער בריוו, מיט אַ מגן־דוד, מיט אַ שטעמפּל און מיט חתימות פֿון רבנים.

Właśnie niedawno przychodzi do mnie list z jesziwy w Jerozolimie. Piękny list, z gwiazdą Dawida, z pieczęcią i z podpisami rabinów.


שייגעץ

hebr. שקץ (szekec) → gad; forma dialektalna wyrazu jidyszowego stanowiła źródłosłów dla pol. szajgec

szajgec, chłopak nieżydowski, nieżydowskie chłopaczysko

impertynent, zuchwalec, arogant, tupeciarz (o młodym człowieku)

ווער וועט זײַן דער שייגעץ?

Kto będzie tym zuchwalcem?, Kto będzie wystarczająco bezczelny?, Kto się odważy?, Komu starczy odwagi / tupetu?

ktoś, kto się ośmiela mówić prawdę prosto w oczy potężniejszym od siebie


קול

ער האָט זי געהערט אַ פּאָר מאָל אַ זינג טאָן און ווייס, אַז איר קול איז צוקער־זיס.

Słyszał kilka razy, jak śpiewa, i wie, że jej głos jest słodki niczym miód


קיבוץ

kibuc - spółdzielcze gospodarstwo rolnicze


זכר

(1.1) hebr. זָכָר (zachar)
(1.2-3) hebr. זֵכֶר (zecher)

samiec, mężczyzna, osobnik męski / płci męskiej

אָפּגעווישט זאָלסטו ווערן, קיין זכר זאָל פֿון דיר ניט בלײַבן!

przekleństwo) Oby cię zmiotło, oby ślad po tobie nie został! (= Bodajbyś sczezł!


אונטערגיין

jid. אונטער + גיין

ˈʊntəʀˌɡɛɪ̯n

chylić się ku upadkowi / ruinie, podupadać; upadać, ginąć, zanikać, wymierać, kończyć się; wychodzić z mody

די וועלט גייט (נאָך) ניט אונטער.

To (jeszcze) nie koniec świata., Świat się od tego (jeszcze) nie zawali.

איך זאָל האַנדלען מיט ליכט, וואָלט די זון ניט אונטערגעגאַנגען.

żart. Gdybym zaczął handlować świecami, to by słońce przestało zachodzić.


אָנרופֿן

jid. אָן + רופֿן

אָנרופֿן דאָס קינד בײַם נאָמען = אָנרופֿן דאָס קינד מיטן נאָמען

nazywać, zwać, dawać na imię, nadawać imię, wołać

przywoływać, wspominać, cytować, wymieniać, przytaczać


אָנרופֿן

jid. אָן + רופֿן

אָנרופֿן זיך → nazywać się, zwać się, mieć na imię

אָנרופֿן זיך → (przed cytatem lub po nim) odzywać się, odpowiadać, mówić, rzec

אָנרופֿן זיך → (o chorobie itp.) odzywać się, nawracać, odnawiać się


הייסן

תּחילת האָט אים מיצי אַ פּרוּוו געטאָן, צי ער קען נאָטן; נאָך דעם, זעענדיק, אַז ער ווייסט נישט מיט וואָס מען עסט דאָס, האָט ער אים געהייסן, ער זאָל אים גלאַט אַזוי עפּעס אַ זינג טאָן.

Najpierw Mici go sprawdził, czy zna nuty; potem, widząc, że nie wie, czym się to je, kazał mu, aby tak po prostu coś mu zaśpiewał.


שאַפֿן

tworzyć, organizować, formować, ustanawiać

tworzyć, kształtować, powodować, wywoływać, czynić, zapewniać, sprawiać, dostarczać

אַ וועלט וואָס שאַפֿט נישט געלעכטער איז אַ שווערע וועלט.

Świat, który nie wywołuje śmiechu, to ciężki świat.

zdobywać, załatwiać, znajdować, zbierać (pieniądze)

rozkazywać, nakazywać, zarządzać, polecać


געניסן

korzystać, odnosić / czerpać korzyść, cieszyć się (czymś), rozkoszować się

פֿאַר וואָס קאָן ער ניט געניסן פֿון דער זיסער יוגנט, גלײַך מיט אָט די אַלע יונגע מענטשן?

Dlaczego nie może się on cieszyć tą słodką młodością, na równi z tymi oto wszystkimi młodymi ludźmi?

raczyć się, delektować się, smakować, kosztować, rozkoszować się


שטאַרבן

יאָסל האָט זיך לאַנג ניט געמוטשעט אויף דער וועלט: ער האָט פֿאַר צרות אָנגעהויבן טרינקען, האָט אָפּגעלעבט צוויי יאָר, און איז געשטאָרבן. → Josl

nie męczył się długo na tym świecie: zaczął ze zmartwień pić, pożył dwa lata i umarł.


דערמאָנען

wariant: דערמאַנען

przypominać, przywodzić na myśl, zwracać uwagę

דערמאָן מיר, אַז איך דאַרף מאָרגן שרײַבן אַ בריוו

Przypomnij mi, że mam jutro napisać / żebym jutro napisał list.


דערמאָנען

wariant: דערמאַנען

דערמאָנען זיך → przypominać sobie, wspominać

דערמאָנען זיך → przypominać się, przychodzić na myśl


באַקן

o słońcu grzać (mocno), piec, prażyć, palić, przypiekać, przygrzewać


באַקן

באַקן זיך → piec się


קאַלט

באַלד קומט דער קאַלטער ווינטער.


וווילטאַט

dobrodziejstwo, dobry uczynek, szlachetny uczynek


איבערגעבן

jid. איבער + געבן

wręczać, przekazywać, oddawać, dostarczać, doręczać

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…

Chustę z pieniędzmi przekazał rabin swej żonie, żeby to zamknęła w skrzyni, a kluczyki schowała w miejscu, którego by żaden śmiertelnik nie znał…

przekazywać, podawać, komunikować, zawiadamiać; ogłaszać, oznajmiać, zapowiadać, oświadczać, obwieszczać, deklarować

opisywać, określać, wyrażać, wyjaśniać, oddawać (słowami)


איבערגעבן

jid. איבער + געבן

איבערגעבן זיך → poddawać się, oddawać się (w czyjeś ręce)

איבערגעבן זיך → poświęcać się, oddawać się (czemuś)

איבערגעבן זיך → uzależniać się

איבערגעבן זיך → udzielać się


פֿאַרלירן

זי האַלט, אַז זי האָט פֿאַרלוירן איר ציל אין לעבן און וויל אַדאָפּטירן אַ קינד פֿון כינע!

Ona twierdzi, że utraciła swój cel w życiu i chce adoptować dziecko z Chin!

דער עיקר איז ניט פֿאַרלירן דעם מוט.


בלײַבן

כּדי די באַפֿעלקערונג זאָל בלײַבן סטאַביל מוזן פֿרויען, דורכשניטלעך, האָבן מער ווי צוויי קינדער.

Aby populacja pozostała stabilna, kobiety muszą mieć, przeciętnie, więcej niż dwoje dzieci.


שפּינען

שפּינען זיך → prząść się


זען

זע נאָר זע

(dla zwrócenia czyjejś uwagi lub wyrażenia zdziwienia) popatrz no

זעט נאָר זעט

(dla zwrócenia czyjejś uwagi lub wyrażenia zdziwienia) patrzcie państwo

widzieć, zobaczyć, ujrzeć, spostrzec; (sen) mieć

איך זע אין דעם ניט קיין שום שלעכטס.

Nie widzę w tym absolutnie niczego złego.

מע זעט, אַז ער איז מיט עפּעס ניט צופֿרידן.


זען

pilnować (aby coś zostało zrobione), czuwać, dbać, uważać, baczyć

איך מוז זען, אַז זי זאָל דאָס טאָן.

Muszę dopilnować / zadbać, żeby to zrobiła.


זען

זען זיך → być widocznym, widnieć, majaczyć, widać


שטעכן

pchnąć (nożem, mieczem itp.), przeszyć, dźgnąć


שטעכן

עס שטעכט מיר אין זײַט.


שמײַסן

bić, chłostać, siec, biczować, smagać (batem)

שמײַס דאָס פֿערד מיט האָבער, ניט מיט דער בײַטש


טרוקן

suchy, wyschnięty, wyschły, zeschły, wysuszony (w przeciwieństwie do: mokry, świeży, miękki)


ווינטשן

איך ווינטש אײַך אַ ליכטיקן פּסח!


טרעפֿן

(o nieszczęściu) dotykać, spotykać, dopadać, nawiedzać, doświadczać, spadać (na)

(o uwadze itp.) dotykać, urażać, obrażać


טרעפֿן

טרעפֿן זיך → spotykać się

טרעפֿן זיך → (o wydarzeniu) mieć miejsce, zdarzać się, przydarzać się, (przy)trafiać się, bywać

עס טרעפֿט זיך אַז איך פֿאַרגעס


אונטערוואַרפֿן

śwn. underwerfen, por. niem. unterwerfen

ˈʊntəʀˌvaʀfn̩

ס׳האָט אונטערגעוואָרפֿן דעם אויטאָמאָביל אויף יעדן קער פֿון וועג.

Podrzucało samochodem na każdym zakręcie drogi.


אונטערוואַרפֿן

ˈʊntəʀˌvaʀfn̩

אונטערוואַרפֿן זיך → poddawać się, podporządkowywać się, ulegać

אונטערוואַרפֿן זיך → roznosić się (o chorobie)


געבוירן

Warianty: געבאָרן (geborn), געבערן (gebern).


געבוירן

Wariant: געבאָרן (geborn).


הענגען

זײַן פּאָרטרעט הענגט אויף ערנטאָוול.

דער מאַנטל הענגט אויף איר ווי אַ זאַק.


הענגען

הענגען זיך → wieszać się


לאָזן

zostawiać, pozostawiać; opuszczać; dawać (prawo, możliwość)

ער האָט מיך געלאָזט אַליין אויף דער גאַס.

puszczać, wypuszczać (w najróżniejszych znaczeniach: wodę, gaz, korzenie)


לאָזן

o rzece uwalniającej się od lodu: ruszać, puszczać

o mrozie: puszczać, zmniejszać się, ustępować, słabnąć


לאָזן

… wyrażający sprawczość: pozwalać, dawać, nie przeszkadzać, polecać, zlecać, kazać, powodować, sprawiać

קליינע קינדער לאָזן ניט שלאָפֿן, גרויסע קינדער לאָזן ניט לעבן.

Małe dzieci nie dają spać, duże dzieci nie dają żyć.


לאָזן

לאָזן זיך → puszczać się (pędem, w pościg), rzucać się; wypuszczać się, wyruszać, udawać się, kierować się, zmierzać, podążać

לאָזן זיך → pozwalać / dawać / polecać / kazać sobie (coś zrobić)

לאָזן זיך → dawać się, nadawać się, poddawać się, być możliwym do / podatnym na

די טיר לאָזט זיך גרינג עפֿענען.

Te drzwi dają się / można łatwo otworzyć.


קלײַבן

śwn. kliuben, por. śwn. klūben (> niem. klauben)

געקליבענע ווערק → I. L. Perec „


קלײַבן

קלײַבן זיך → zabierać się (do czegoś), brać się (za coś)


אויסזען

por. אויסקוקן

wyglądać, wydawać się, zdawać się, sprawiać wrażenie


אויסזען

por. אויסקוקן

wyglądać, wypatrywać, wybadywać, przyglądać się, przypatrywać się


אויסזען

por. אויסקוקן

לויטן אויסזען דאַרף ער אַלט זײַן אַ יאָר פֿערציק.

Sądząc po wyglądzie musi mieć jakieś czterdzieści lat.


גרייפּפֿרוכט

ang. grapefruit, zmienione pod wpływem jid. פֿרוכט

ˈɡʀɛɪ̯pˌfʀʊxt


באַלעגערונג

alternatywna pisownia: באַלאַגערונג


אויסהאַלטן

ˈɔə̯sˌhaltn̩

ס׳איז ניט אויסצוהאַלטן פֿון אים.

On jest nie do zniesienia., On jest nie do wytrzymania.

utrzymywać, żywić, łożyć (na utrzymanie)

zdawać (egzamin), przechodzić pomyślnie (próbę)

pozostawać wiernym / oddanym, dotrzymywać, spełniać

(o argumencie itp.) wytrzymywać krytykę, mieć uzasadnienie, przekonywać, trzymać się kupy


אויסהאַלטן

ˈɔə̯sˌhaltn̩

אויסהאַלטן זיך → utrzymywać się, żyć, żywić się

אויסהאַלטן זיך → być / pozostawać na utrzymaniu


אָניטשע

alternatywna pisownia: אָניצע


עיקר

co (naprawdę) najważniejsze (podkreślone)

główna / podstawowa / najistotniejsza rzecz, sedno, podstawa, istota, to, co najważniejsze

דער עיקר איז ניט פֿאַרלירן דעם מוט.

דאָס איז דער סאַמע עיקר.

To jest najistotniejsze. / W tym cała rzecz.

ניט דאָס איז דער עיקר.

To nie to jest najważniejsze. / Nie w tym rzecz.


גראָבן

(1.1) śwn. grabe, por. niem. Graben
(2-4) śwn. graben, por. niem. graben


גראָבן

גראָבן זיך → grzebać (się), szperać, majstrować


שעלמע

pol. szelma < śwn. schelme (> niem. Schelm), por. białor. шэльма, ukr. шельма, ros. шельма

szelma, hultaj, gałgan, łotr, spryciarz, cwaniak


ווערן

(1-2) śwn. werden, por. niem. werden
(3-4) śwn. weren, por. niem. wehren

stawać się, zostawać, zmieniać się (w coś), (osiągać wiek) kończyć, robić się; tłumaczone także za pomocą odrębnych czasowników

זי איז געוואָרן דרײַצן יאָר.

Ona skończyła / ukończyła trzynaście lat.

עס ווערט שפּעט.

עס איז מיר קאַלט געוואָרן.

אַלט זאָל מען ווערן, אָבער ניט זײַן.

być (coś będzie z czegoś), wychodzić, udawać się

ס׳וועט דערפֿון גאָרנישט ווערן.


ווערן

… służący do tworzenia strony biernej: być, zostać

דער אַרטיקל איז פֿון דער רעדאַקציע אָנגענומען געוואָרן צום דרוק.

Ten artykuł został przyjęty przez redakcję do druku.


ווערן

zob. פֿאַרווערן


ווערן

ווערן זיך → bronić się, opierać się, stawiać opór, walczyć, bić się, zmagać się


וואַשינגטאָן

וואַשינגטאָן איז די הויפּטשטאָט פֿון פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע.

Waszyngton jest stolicą Stanów Zjednoczonych Ameryki.


אַלט

(2.1-2) ros. альт / ukr. альт / białor. альт < wł. alto < łac. altus

ער איז נאָך נישט אַלט.

אַלט זאָל מען ווערן, אָבער ניט זײַן.

mający / liczący sobie (ileś lat), w wieku (iluś lat)

ווי אַלט ביסטו?

זי איז אַלט אַכט יאָר.

זי איז אַלט געוואָרן אַכט יאָר.


שיין שווײַגן איז שענער ווי שיין רעדן

dosł. pięknie milczeć jest piękniej niż pięknie mówić

ˈʃɛjn ˈʃvajgn ˈiz ˈʃɛnɛʀ ˈvi ˈʃɛjn ˈʀɛdn

ˈʃɛɪ̯n ˈʃvaɛ̯ɡŋ̩ ˈɪz ˈʃɛnəʀ ˈvɪ ˈʃɛɪ̯n ˈʀɛdn̩

pl-שיין_שווײַגן_איז_שענער_ווי_שיין_רעדן-yi-unknown-tUJbnQbm


אַרבעטער־טאָג

jid. אַרבעטער + טאָג

Święto Pracy - dosł. Dzień Robotnika; międzynarodowe święto klasy robotniczej, obchodzone od 1890 corocznie 1 maja


אַדרויף

alternatywna pisownia: אַדערויף


גאַסטפֿרײַנדלעכקייט

פּוילישע גאַסטפֿרײַנדלעכקייט


האַרטדיסק

האַרט + דיסק


הײַנט צו טאָג

dosł. dziś w dzień, por. niem. heutzutage

ˈhaɛ̯nt t͡sʊ‿ˌtɔɡ

obecnie, w dzisiejszych czasach, aktualnie, teraz, dzisiaj


נודניצע

maruda, natręt, zaraza - o kobiecie wyjątkowo męczącej lub irytującej


ראָמאַניסטקע

od jid. ראָמאַניסט


ראָמאַניסט

ros. романист


ראָמאַנס

franc. romance, por. ros. романс, pol. romans

romans, powieść / pieśń miłosna, wiersz / film miłosny


שיל

dialektalny odpowiednik jid. שול (szul) < śwn. schuole, por. niem. Schule

por. שול (szul)


וואָנסע

zob. וואָנצע


אײַער

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


אינפֿ

אינפֿיניטיוו → bezokolicznik


זשורנאַליסטקע

איך בין אַ זשורנאַליסטקע.


קוויטל

kwitlech - karteczka z prośbami, zostawiana przez chasydów na grobach cadyków lub pomiędzy kamieniami Ściany Płaczu


קעשענע־גנבֿ

קעשענע + גנבֿ


בעל־הבתּישקייט

בעל־הבתּיש + קייט

gospodarność, ekonomia, gospodarka, prowadzenie domu, prowadzenie firmy


אַ שיין פּנים קאָסט געלט

pl-אַ_שיין_פּנים_קאָסט_געלט-yi-unknown-WJngyRcx


ליבע איז ווי פּוטער, ז'איז גוט צו ברויט

די ליבע איז זיס, נאָר זי איז גוט מיט ברויט (di libe iz zis

miłość jest jak masło, ona jest dobra do chleba

pl-ליבע_איז_ווי_פּוטער,_ז'איז_גוט_צו_ברויט-yi-unknown-UeO-pu7z


דרײַ זאַכן וואַקסן איבער נאַכט: רווחים, דירה־געלט און מיידלעך

trzy rzeczy rosną przez noc: zyski, czynsz i dziewczyny

pl-דרײַ_זאַכן_וואַקסן_איבער_נאַכט:_רווחים,_דירה־געלט_און_מיידלעך-yi-unknown-o987M73P


סלע־המחלוקת

hebr. סלע המחלקת


פּינטל־קאָמע

jid. פּינטל + קאָמע

ˈpɪntl̩ˌkɔmə


רעכן־מאַשין

ˈʀɛxn̩maˌʃɪn


הײַנטיק

jid. הײַנט + ־יק

זינט דעמאָלט און ביזן הײַנטיקן טאָג פֿירן די ייִדן און סלאַוון אַן אינטענסיוון קולטורעלן דיאַלאָג.

Od tego czasu po dzień dzisiejszy Żydzi i Słowianie prowadzą intensywny dialog kulturowy.


בעל־הביתטע

hebr. בעל־הבית


בעל־הבית

hebr. בעל־הבית


וועגל

(1.1) zdrobn. od jid. וואָגן
(1.2) zdrobn. od jid. וועג


ברוקשטיין

jid. ברוק + שטיין


מחלוקת

hebr. מחלקת (machloket) → kłótnia, spór
źródłosłów dla pol. machlojka

kłótnia, sprzeczka, spór, waśń, zatarg, zwada, niezgoda

איך מיין, וואָס טויג אונדז אָט די דאָזיקע פּוסטע מחלוקתן?

Myślę sobie, na co nam te wszystkie jałowe spory?


קאָאַליציע־רעגירונג

קאָאַליציע + רעגירונג


האַרמאָניע

łac. harmonia < gr. ἁρμονία (harmonía); por. pol. harmonia, ukr. гармонія, białor. гармонія


אינסטאַנץ

אַ סך ייִדישע קולטורעלע אינסטאַנצן זענען פֿאַרמאַכט געוואָרן נאָך פֿאַר דער צווייטער וועלט־מלחמה און זענען פֿולשטענדיק ליקווידירט געוואָרן נאָך דער מלחמה.

Wiele żydowskich instytucji kulturalnych zostało zamkniętych jeszcze przed drugą wojną światową i całkowicie zlikwidowanych po wojnie.

władza, władze, organ władzy, urząd, agencja ( rządowa)


וואָרן

alternatywna pisownia: וואָרעם


העצע

namowa, podszept, agitacja, podżeganie, nawoływanie


גוואַלד געשריגן

jid. גוואַלד + שרײַען


בלײַענער פֿויגל

ˈblaɛ̯ənəʀ ˈfɔə̯ɡl̩

ktoś ociężały, niezdara, niezgrabiasz, ślamazara


מענלעכער אבֿר

ˈmɛnlɛxɛʀ ˈɛjvɛʀ

ˈmɛnləxəʀ ˈɛɪ̯vəʀ

ˈmɛnləxə ˈɛɪ̯vʀɪm


פֿעמינין

zobacz też: נייטראַל


פּאָמידאָרן־סאָס

jid. פּאָמידאָר + סאָס

pɔmɪˈdɔʀn̩ˌsɔs


מאַסקולין

zobacz też: נייטראַל


מזל־טובֿ

hebr. מזל + טוב


מזל־טובֿ

hebr. מזל + טוב


שיקסע

siksa - młoda żydówka nie przestrzegająca przepisów religijnych


טראַגיקאָמיש

jid. טראַגיש + קאָמיש


פּרט־נאָמען

jid. פּרט + נאָמען


מאַכן אַ לחיים

napić się (alkoholu), wypić szklaneczkę / kieliszek, wychylić kieliszek

איך האָב דיר געבראַכט אַ פֿלאַש ווײַן: לאָמיר מאַכן אַ לחיים!

Przyniosłem ci butelkę wina: wychylmy kieliszeczek!


טראַגיקאָמעדיע

jid. טראַגעדיע + קאָמעדיע


האַנטווערקער

jid. האַנט + ווערק


ניקוד

nikud - system wokalizacyjny w piśmie hebrajskim, służący zapisywaniu samogłosek


נקודה

nikud - znak wokalizacyjny w piśmie hebrajskim, służący zapisywaniu samogłosek


קאָנסאָנאַנט

בײַ שטימיקע קאָנסאָנאַנטן – ב, ג, ד אאַז״וו – וויברירן די שטימבענדער; בײַ אומשטימיקע, ווידער – ט, פּ, ק אד״גל – וויברירן זיי נישט.

Przy spółgłoskach dźwięcznych – b, g, d itd. – drgają wiązadła głosowe; przy bezdźwięcznych z kolei – t, p, k itp. – nie drgają.


ספֿר־תּורה

hebr. ספר־תורה

sɛjfɛʀˈtɔjʀɛ

sɛjfɛʀˈtɔjʀɛs

ˌsɛɪ̯fəʀˈtɔə̯ʀə

ˌsɛɪ̯fəʀˈtɔə̯ʀəs


קוויטשען

krzyczeć, kwiczeć, skomleć, skomlić, skowyczeć


זיידע־באָבע

jid. זיידע + באָבע


שאַנדהויז

jid. שאַנד + jid. הויז


מער

(1.1) śwn. morhe, por. niem. Möhre
(3.1) śwn. mēr, por. niem. mehr


מער

און גיי זאָג דעם ייִד, אַז אין אַ בעכער קען נישט אַרײַן מער ווי ביזן ראַנד. ער איז נישט פֿעיִק מער אויפֿצונעמען.

I weź tu teraz powiedz człowiekowi, że do kielicha nie da się wlać więcej jak tylko po brzeg. Nie jest on w stanie więcej przyjąć.


איך האָב דיך אין לאָוויטש

idź do diabła, mam cię w głębokim poważaniu lub po prostu mam cię w dupie – mam cię w Łowiczu

pl-איך_האָב_דיך_אין_לאָוויטש-yi-unknown-XWlWbtev


הא

hej (ה) - nazwa piątej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


חית

ches (ח) - nazwa ósmej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


זיין

zajen (ז) - nazwa siódmej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


וועגעלע

(1.1-2) zdrobn. od jid. וואָגן
(1.3) zdrobn. od jid. וועג


משׂא־אויטאָ

jid. משׂא + אויטאָ


וואַסער־טרעגער

vasɛʀ-tʀɛgɛʀ

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


וואַסער־טרעגער

vasɛʀ-tʀɛgɛʀ


וואַסערשרעק

jid. וואַסער + שרעק


אַסאָציאַציע

ukr. асоціація, ros. ассоциация, por. białor. асацыяцыя

די „פֿאָרווערטס“־אַסאָציאַציע טיילט אויס סטיפּענדיעס פֿאַר אַקטיוויטעטן, וואָס שטיצן גערעכטיקייט, דאָס ייִדישע געזעלשאַפֿטלעכע לעבן און די ייִדישע שפּראַך און קולטור.

Stowarzyszenie „Forwerts” rozdziela stypendia na działania, które wspierają sprawiedliwość, żydowskie życie społeczne oraz żydowski język i kulturę.


דעלפֿין

ros. дельфин


טיילן

dzielić (pomiędzy kogoś), rozdzielać, przydzielać, rozdawać, rozprowadzać

dzielić, dzielić się, wspólnie korzystać, podzielać


טיילן

טיילן זיך → dzielić się (na części), rozdzielać się, składać się (z jakichś części)

איך וועל זיך טיילן מיט דיר מיטן ברויט.


איבערזעץ

od jid. איבערזעצן


גם־אַתּם

hebr. גם־אתם


איבערזעצער

od jid. איבערזעצן, por. niem. Übersetzer

ˈɪbəʀˌzɛt͡səʀ


קאָמע

(1.1) niem. Komma < łac. comma < gr. κόμμα (kómma)

Notowany jest także wariant קאָם (kom).

פֿינף קאָמע זיבן

pięć przecinek siedem, pięć koma siedem, pięć i siedem dziesiątych


הויפּט־פֿאַרוואַלטונג

jid. הויפּט + פֿאַרוואַלטונג

pl-הויפּט־פֿאַרוואַלטונג-yi-noun-PAuzXOtD


לאָדזש

אין לאָדזש האָבן געלעבט פֿאַר דער מלחמה אַרום דרײַ הונדערט טויזנט ייִדן.

W Łodzi żyło przed wojną około trzystu tysięcy Żydów.


טעם־גן־עדן

hebr. טעם + גן־עדן


ים־פֿערד

jid. ים + פֿערד


אויפֿגאַנג

jid. אויף + גאַנג


האַקן אַ טשײַניק

ˈhakŋ̩ a‿ˈt͡ʃaɛ̯nɪk

opowiadać / gadać / pleść głupstwa, opowiadać / gadać / pleść bzdury, bredzić, mówić / gadać od rzeczy, mówić / gadać / pleść, co ślina na język przyniesie

האַק מיר ניט קיין טשײַניק


גיכער

דאָס איז געווען גיכער אַ דאָרף, איידער אַ שטעטל.

אַ ספֿרדישער פּאָעט וואָלט גיכער געשילדערט דעם גן־עדן ווי אַן אָאַזיס אין מיטן אַ מידבר.

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


אומיושר

jid. אומ + יושר


גזלניש

grabieżczy, łupieżczy, rabunkowy, rozbójniczy


יושר

sprawiedliwość, uczciwość, bezstronność, prawość, sumienie


זומער־שפּרענקל

zʊmɛʀ-ʃpʀɛŋkl


אַלכעמיע

די מערבֿדיקע און אַראַבישע אַלכעמיע שטאַמט, אַ פּנים, פֿון עגיפּטן.

Zachodnia i arabska alchemia wywodzi się zapewne z Egiptu.


וויסנשאַפֿטלעך

jid. וויסנשאַפֿט + ־לעך, por. niem. wissenschaftlich

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


קינד־און־קייט

por. niem. mit Kind und Kegel → z całą rodziną, z całym dobytkiem, niem. Kette → gromada, stado

kɪndʊŋˈkɛɪ̯t

cała rodzina, przyjaciele i krewni, krewni i znajomi królika, młodzi i starzy, wszyscy, cała menażeria


היימלאָז

YIVO: dopuszczalne → YIVO: אָנהיימיק

ס'איז זייער שלעכט היימלאָז צו זײַן.


מאָביל־טעלעפֿאָן

זאָל זי תּמיד האָבן בײַ זיך אַ מאָביל־טעלעפֿאָן אָדער אַן אַנדער מין אופֿן זיך צו שטעלן אין קאָנטאַקט מיט אײַך.

Ona powinna mieć zawsze przy sobie telefon komórkowy albo inny środek żeby się z wami skontaktować.


בײַם

jeśli po przyimku בײַ występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy בײַם


אינעם

jeśli po przyimku אין występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אינעם


צום

jeśli po przyimku צו występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy צום


פֿונעם

jeśli po przyimku פֿון występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy פֿונעם


פֿאַרן

jeśli po przyimku פֿאַר występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy פֿאַרן


אויפֿן

jeśli po przyimku אויף występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אויפֿן


ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט

ˈjɪdɪʃə ɔə̯tɔˈnɔmə ˈɡɛɡŋ̩t

zobacz też: ביראָבידזשאַן • בירעבידזשאַן

w wariancie radzieckim języka jidysz: ייִדישע אווטאָנאָמע געגנט

pl-ייִדישע_אויטאָנאָמע_געגנט-yi-noun-AYyzNXvo


מעטשעט

ros. мече́ть

נאָכן געבעט אין מעטשעט, וואַרפֿן אַרײַן די מענטשן עטלעכע גראָשנס אין אַ קעסטל פֿאַר צדקה.

Po modlitwie w meczecie ludzie wrzucają kilka groszy do skrzynki na cele dobroczynne.


פּנימל

וואַש דיר דאָס פּנימל!


פּאָרטציגאַר

ros. портсигар ← franc. porte-cigarettes


וועל

(1.1) śwn. wellen, por. niem. wollen
(2.1) śwn. welle, por. niem. Welle

brak bezokolicznika oraz imiesłowu czasu przeszłego

por. t. וועלן (weln) oraz וואָלט (wolt)

… służący do tworzenia czasu przyszłego: będzie

זיי וועלן טרינקען.

איך וועל דיר שרײַבן זייער אָפֿט.

מיר וועלן קומען מאָרגן.


בערלין

בערלין איז די הויפּטשטאָט פֿון דײַטשלאַנד.


טאָריום

tor – pierwiastek chemiczny o symbolu Th i liczbie atomowej 90


קעשענע־זייגערל

kɛʃɛnɛ-zɛjgɛʀl


זונזייגער

jid. זון + זייגער


צינדפֿלעשל

jid. צינדער + פֿלעשל


האָבן אַ קאָפּ אויפֿן קאַרק

pl-האָבן_אַ_קאָפּ_אויפֿן_קאַרק-yi-unknown-GjasP77z


אויסשושען זיך

używane w odniesieniu do dzieci


אַליינמאָרד

jid. אַליין + מאָרד


ווערטער זאָל מען וועגן און ניט ציילן

pl-ווערטער_זאָל_מען_וועגן_און_ניט_ציילן-yi-unknown-68K-F5X4


שנוק

zobacz też: Indeks:Jidysz - Części ciała

יעדער העלפֿאַנד האָט אַ שנוק.


אומרעגולערקייט

ʊmʀɛgʊʎɛʀkɛjt


רשות־הרבים

hebr. רשות הרבים


אונדזער פֿאָטער

אונדזער פֿאָטער, וואָס ביסט אין הימל: געהייליקט זאָל ווערן דײַן נאָמען. / זאָל קומען דײַן מלכות. זאָל דײַן רצון געטאָן ווערן אויף דער ערד, אַזוי ווי אין הימל. / גיב אונדז הײַנט אונדזער טעגלעך ברויט. / און זײַ אונדז מוחל אונדזערע שולדיקייטן, ווי מיר זענען אויך מוחל אונדזערע בעלי־חובֿות. / און ברענג אונדז ניט צו קיין נסיון, נײַערט זײַ אונדז מציל פֿון דעם שלעכטן. וואָרן דיר געהערט די מלוכה און די גבֿורה און דער כּבֿוד אויף אייביק.

Ojcze nasz, któryś jest w niebie: święć się imię Twoje. / Przyjdź królestwo Twoje. Bądź wola Twoja, jako w niebie, tak i na ziemi. / Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. / I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. / I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Albowiem Twoje jest królestwo, i moc, i chwała na wieki.


הייליקער

od jid. הייליק


נאָפּלשנור

jid. נאָפּל + שנור


רעדערשטול

jid. ראָד + שטול


קראָי

אַ מאָל האָבן די קראָים באַזעצט אַ גאַנצן קוואַרטאַל אין קאַיִר.

Kiedyś karaimi zasiedlali całą dzielnicę w Kairze.


מפֿלפּל זײַן זיך

dzielić włos na czworo, roztrząsać szczegóły


אָפּגאַנגגרוב

jid. אָפּגאַנג + גרוב


כּלי־בית

artykuły gospodarstwa domowego, sprzęty domowe, meble domowe


בײַזיך

jid. בײַ + זיך


קוימען־קערער

kɔjmɛn-kɛʀɛʀ


פֿאַרטיליקן

dziesiątkować, eksterminować, likwidować, unicestwiać


וואַריִיִרן

zmieniać, zmieniać się, odmieniać, urozmaicać


אויפֿוואַכן

obudzić się, ocknąć się, przebudzić się, wstawać


דערנידעריקן

dɛʀˈnidɛʀikŋ


אַני־הקטן

hebr. אני + קטן


דערנידעריקונג

dɛʀˈnidɛʀikʊŋg


מלאָכה

fach, profesja, zajęcie, zawód, zatrudnienie, rzemiosło

איך בין אויך אַ שנײַדער און שעם מיך כּלל נישט מיט מײַן מלאָכה!

Ja też jestem krawcem i wcale się nie wstydzę swojego fachu!

די גרוזינישע ייִדן האָבן זיך מער אויסגעצייכנט אין מיסחר און מלאָכה.

Gruzińscy Żydzi bardziej się wyróżniali w handlu i rzemiośle.

rękodzieło, wyrób (rękodzielniczy), wytwór, (własne) dzieło, robota


קאָרמעשטול

jid. קאָרמען + שטול


גליִיִק

palący, piekący, gorący, rozpalony, rozżarzony, żarzący się


דורכפֿאַל

אַ טאָטאַלער דורכפֿאַל.


פֿאַרגאַנגענער פּאַרטיציפּ

pl-פֿאַרגאַנגענער_פּאַרטיציפּ-yi-noun-1NasM0m-


מיליאַרד

zobacz też: liczebniki w jidysz


פּאַסטעכין

jid. פּאַסטעך + ־ין


מילשטיין

jid. מיל + שטיין


לופֿטקילער

jid. לופֿט + קילער


געדראָלענע אָדערן

gɛdʀɔlɛnɛ ɔdɛʀn


לאָקשנברעט

jid. לאָקשן + ברעט

ˈlɔkʃn̩ˌbʀɛt


שטאָטגאָרטן

jid. שטאָט + גאָרטן


שווער־און־שוויגער

jid. שווער + און + שוויגער

ʃvɛʀ-ʊn-ʃvigɛʀ


שטערן־פֿליִערײַ

jid. שטערן + פֿליִערײַ