בית

bejs (ב) nazwa drugiej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


ייִדענע

איך בין אַ ייִדענע.

שווער צו זײַן אַ ייִד, אַ ייִדענע נאָך שווערער.

Ciężko być żydem, a żydówką jeszcze trudniej.


ייִדיש

מײַן נשמה איז ייִדיש.

(1.1, 2.1) ווען ייִדיש נעמט און גייט אַזוי פּלוצלינג אויס, וואָלט עס געווען גלײַך ווי אַ גרויס ליכט האָט זיך אויסגעלאָשן אין ייִדישן לעבן…

Gdyby jidysz wziął i tak nagle wymarł, to byłoby tak, jakby w żydowskim życiu zgasło jakieś wielkie światło…

jidyszowy, odnoszący się do języka jidysz


ייִדיש

איך לערן זיך ייִדיש.

רעדט צו מיר אין ייִדיש.


ייִד

איך בין אַ ייִד.

Ciężko być Żydem, a Żydówką jeszcze ciężej.

אַז אַ ייִד האָט אַ הונט, איז אָדער דער הונט נישט קיין הונט, אָדער דער ייִד נישט קיין ייִד.

żart. Jak Żyd ma psa, to albo ten pies to nie jest żaden pies, albo ten Żyd to nie jest żaden Żyd.

gdy religia ani narodowość nie są istotne człowiek, osoba, mężczyzna, pan

וואָס וויל דער ייִד?

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


יִ

zobacz też: י

chirek jud - dziesiąta litera alfabetu jidysz


וּ

odmiana litery ו, używana tylko w sąsiedztwie ו albo przed י

zobacz też: ו

melupm wow - szósta litera alfabetu jidysz


וויקיפּעדיע

וויקיפּעדיע איז אַ פֿרײַע ענציקלאָפּעדיע.


אָ

komec alef – odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


אַ

pasech alef - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


אַ

…stosowany przed słowami nie zaczynającymi się od samogłosek: ע ,אָ ,אַ ,א; w takim przypadku stosuje się rodzajnik: אַן

אַקוזאַטיוו → biernik


י

zobacz też: יִ - chirek jud


וואַרשע

וואַרשע איז די הויפּטשטאָט פֿון פּוילן.


האַרבסט

אָנהייב האַרבסט איז נאָך הייס.


פּ

zobacz też: פֿ - fej

pej - siedemnasta litera alfabetu jidysz


תּ

tof - dwudziesta druga litera alfabetu jidysz


פֿ

odmiana litery פ, jeśli występuje na końcu wyrazu przyjmuje formę ף (lange fej)

por. פּ (pej)

fej (siedemnasta litera alfabetu jidysz)


ד

דאַטיוו → celownik


ח

używana tylko w słowach pochodzenia hebrajskiego


אייראָפּע

אייראָפּע איז אַ קאָנטינענט.


ק

kuf - dziewiętnasta litera alfabetu jidysz


שׂ

sin - dwudziesta pierwsza litera alfabetu jidysz


ר

rejsz - dwudziesta litera alfabetu jidysz


כ

jeśli występuje na końcu wyrazu przyjmuje formę ך (lange chof)

zobacz też: כּ – kof


ו

zobacz też: וּ


ווער עס פֿרעגט, בלאָנדזשעט נישט

pl-ווער_עס_פֿרעגט,_בלאָנדזשעט_נישט-yi-unknown-6QR6LqQM


נ

jeśli występuje na końcu wyrazu przybiera formę ן (lange nun)

jeśli stoi w sąsiedztwie liter ג lub ק wymawiana jest jak IPA: /ŋ/; jeśli stoi na końcu wyrazu po ב wymawiana jest jak IPA: /m/


ס

samech - piętnasta litera alfabetu jidysz


מ

jeśli występuje na końcu wyrazu przyjmuje formę ם (szlos mem)


ב

zobacz też: בֿ (wejs)


מאַמע

słowo to, jako jedno z nielicznych, odmienia się przez przypadki

איך האָב ליב מײַנע ייִדישע מאַמע.


צ

cadek - osiemnasta litera alfabetu jidysz


ש

zobacz też: שׂ - sin

szin, dwudziesta pierwsza litera alfabetu jidysz


זיידע

słowo to, jako jedno z nielicznych, odmienia się przez przypadki; jest też jednym z najstarszych słów pochodzenia słowiańskiego w jidysz

וועגן דעם סטאַנדאַרד פֿון מענערישער שיינקייט זאָגט מײַן זיידע, למשל: אַז אַ מאַן דאַרף זײַן אַ ביסל שענער פֿון אַ מאַלפּע.

Co do standardów męskiej urody mój dziadek powiada, na przykład, że mężczyzna powinien być nieco ładniejszy od małpy.


ת

sof - dwudziesta druga litera alfabetu jidysz


הימל

די זון שטייט נאָך הויך אין דעם העל בלויען הימל.

Słońce stoi jeszcze wysoko na jasnobłękitnym niebie.


ווילקום

ווילקום!


א

nie wymawiana, nie transkrybowana, oznacza tylko, że sylaba zaczyna się od wymawianego ו ,י lub złożenia tych liter; zobacz też: אַ) פּתח אַלף) – pasech alef i אָ) קמץ אַלף) – komec alef

alef – pierwsza litera alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz; występuje w trzech odmianach:
:: (1.1.1) א – sztumer alef, por. (1.2)
:: (1.1.2) אַ – pasech alef
:: (1.1.3) אָ – komec alef

sztumer alef – odmiana litery (1.1) alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz, (1.1.1)


אַזערבײַדזשאַן

azəʀbaɛ̯ˈd͡ʒan


ווערטערבוך

jid. ווערטער + בוך, por. niem. Wörterbuch


בלאָנדזשען

ווער עס פֿרעגט, בלאָנדזשעט נישט.


רעדן

רעדסטו ייִדיש?

אַ מענטש לערנט זיך רעדן זייער פֿרי, שווײַגן – זייער שפּעט.

Człowiek uczy się mówić bardzo wcześnie, milczeć – bardzo późno.


טאַנצן

און אַז דער רבי טאַנצט, טאַנצן אַלע חסידים.

A jak rebe tańczy, tańczą wszyscy chasydzi.


רעדן פֿאַר פֿײַער און פֿאַר וואַסער

ˈʀɛdn̩ faʀ‿ˈfaɛ̯əʀ ʊn‿faʀ‿ˈvasəʀ

zobacz też: Indeks:Jidysz - Związki frazeologiczne

gadać bez przerwy, trajkotać, paplać, mówić o wszystkim i o niczym, trzepać językiem, trzaskać dziobem

צײַטנווײַז איז דער פּאַציענט אין אַ האַלב ווילדן באַוווּסטלאָזן צושטאַנד, רעדט פֿאַר פֿײַער און פֿאַר וואַסער און ווייס ניט וואָס ער טוט.

Niekiedy pacjent jest w na poły szaleńczym, nieprzytomnym stanie, trajkocze bez przerwy i nie wie, co robi.

pl-רעדן_פֿאַר_פֿײַער_און_פֿאַר_וואַסער-yi-phrase-oJi77Pcg

pl-רעדן_פֿאַר_פֿײַער_און_פֿאַר_וואַסער-yi-phrase-gD8dlCJi


ווינטער

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

באַלד קומט דער קאַלטער ווינטער.


ײַ

pasech cwej judn - ligatura języka jidysz


קינד

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.


פּלאַפּלען

די וואָס פּלאַפּלען אַ סך זאָגן ווייניק.


אַפֿריקע

אַפֿריקע איז אַ קאָנטינענט.


פֿרעגן

ווער עס פֿרעגט, בלאָנדזשעט נישט.


פֿרעגן

פֿרעגן זיך → pytać się

די מומע טויבע פֿרעגט זיך נאָך, אויב דו האָסט נאָך דעם קאַטאַר…

Ciotka Tojbe pyta się jeszcze, czy nadal masz katar…


נײַן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ט׳


זעקס

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ו׳


צען

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י׳


פֿיר

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ד׳


זיבן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ז׳


דרײַ

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ג׳


טאָג

אַ וואָך האָט זיבן טעג.

טאָג פֿאַר טאָג


חודש

אַ יאָר האָט צוועלף חדשים.


פֿינף

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ה׳

אויף פֿינף פֿורן פֿאָרן פֿישער און פֿירן פֿרישע פֿיש.

Na pięciu furmankach jadą rybacy i wiozą świeże ryby.


אַלף־בית

hebr. אלף־בית

zobacz też: א • ב • ג • ד • ה • ו • ז • ח • ט • י • כ • ל • מ • נ • ס • ע • פ • צ • ק • ר • ש • ת

por. też: alfa+bet


טײַוול

דער טײַוול זאָל אויף דעם טראַכטן.


צוקער

צוקער איז זיס.


זון

איך זאָל האַנדלען מיט ליכט, וואָלט די זון ניט אונטערגעגאַנגען.

żart. Gdybym zaczął handlować świecami, to by słońce przestało zachodzić.


זון

וועמענס זון איז דאָס? – דאָס איז דודס זון, ראובֿן.

Czyj to jest syn? – To jest syn Dawida, Ruben.


פֿראַנקרײַך

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Europy


פּאַריז

פּאַריז איז די הויפּטשטאָט פֿון פֿראַנקרײַך.


אינסטיטוט

ros. институт (institut) < franc. institut < łac. institutum, por. niem. Institut


עלף

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״א


אויטאָ

פֿינף מינוט פֿון מיר מיטן אויטאָ וווינען מײַנע קינדער מיט זייערע משפּחות.

Pięć minut samochodem ode mnie mieszkają moje dzieci ze swoimi rodzinami.


אַמעריקע

אַמעריקע איז אַ קאָנטינענט


שבת

zobacz też: זונטיק • מאָנטיק • דינסטיק • מיטוואָך • דאָנערשטיק • פֿרײַטיק • שבת

pisownia według systemu radzieckiego: שאבעס


אַראַביש

די מערבֿדיקע און אַראַבישע אַלכעמיע שטאַמט, אַ פּנים, פֿון עגיפּטן.

Zachodnia i arabska alchemia wywodzi się zapewne z Egiptu.


אַראַביש

חנה קען ענגליש און אַראַביש. → Chane


יאָר

אַ יאָר האָט צוועלף חדשים.

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


צוויי

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ב׳

כּדי די באַפֿעלקערונג זאָל בלײַבן סטאַביל מוזן פֿרויען, דורכשניטלעך, האָבן מער ווי צוויי קינדער.

Aby populacja pozostała stabilna, kobiety muszą mieć, przeciętnie, więcej niż dwoje dzieci.


וואַסער

דער אמת קומט אַרויס ווי בוימל אויפֿן וואַסער

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa

שפּײַ נישט אין ברונעם – אפֿשר וועסטו דאַרפֿן פֿון אים טרינקען וואַסער.

Nie pluj do studni – może jeszcze będziesz musiał pić z niej wodę.


זשורנאַליסט

איך בין אַ זשורנאַליסט.


גוי

Żyd nieznający tradycji, nieprzestrzegający nakazów religijnych

Żyd, który zmienił wyznanie, meches, konwertyta, odstępca / odszczepieniec od wiary, (jeśli przeszedł na chrześcijaństwo) przechrzta, wychrzta


איינס

forma איינס występuje tylko przy wyliczaniu (bez wskazania rzeczownika), natomiast przed rzeczownikiem liczebnik przyjmuje postać איין

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. א׳

איינס, צוויי, דרײַ…

איין מאַן, איין פֿרוי, איין קינד.

Jeden mężczyzna, jedna kobieta, jedno dziecko.

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


תּוהו־ובֿוהו

hebr. תוהו ובוהו


וואַטיקאַן

אָבער גלײַכצײַטיק איז דער פּויפּסט נישט נאָר דער ראָש פֿון דער קירך, נאָר דער ראָש פֿון אַ מדינה – פֿון וואַטיקאַן.

Ale jednocześnie papież jest nie tylko głową Kościoła, lecz również głową państwa – Watykanu.


זי

zobacz też: איך • דו • ער • זי • עס • מיר • איר • זיי


תּנך

alternatywna pisownia: תּנ״ך


ווילנע

ווילנע איז די הויפּטשטאָט פֿון ליטע.


אויגוסט

słowniki podają akcent na pierwszą lub na drugą sylabę

zobacz też: דעצעמבער • נאָוועמבער • אָקטאָבער • סעפּטעמבער • אויגוסט • יולי • יוני • מײַ • אַפּריל • מאַרץ • פֿעברואַר • יאַנואַר


ניו־יאָרק

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.


אַפּריל

niem. April < łac. Aprilis, por. ros. апрель


צוועלף

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ב


צוואַנציק

wariant: צוואָנציק

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. כ׳


שטעטל

jid. שטאָט + ־ל

דאָס איז געווען גיכער אַ דאָרף, איידער אַ שטעטל.


לבֿנה

די לבֿנה צעגיסט איר שײַן.

Księżyc rozlewa swój blask. / Księżyc promienieje swoim blaskiem.


טאָכטער

זי האָט זי ניט אָפּגעלאָזט פֿון די אויגן און פֿלעגט זי רופֿן „טאָכטער“, און האָט זי אויסגעקליידט ווי אַ גרעפֿין.

Nie spuszczała jej z oczu i zwykła ją nazywać „córką”, i ubierała ją jak hrabinę.


דו

איך האָב דיר געבראַכט אַ פֿלאַש ווײַן: לאָמיר מאַכן אַ לחיים!

Przyniosłem ci butelkę wina: wychylmy kieliszeczek!


איך

występuje również w formie ściągniętej כ׳

… pierwszej osoby liczby pojedynczej: ja


וועגעטאַריש

alernatywna pisownia: וועגעטאַריאַניש


ליטוויש

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


שד

diabeł, demon, czart, czort, bies, szatan

די גאַנצע וועלט איז פֿול מיט שדים, טרײַב זיי כאָטש פֿון זיך אַרויס.

Cały świat jest pełen czartów, wypędź je choć z siebie samego.

(o nieznośnym dziecku lub złym człowieku) diabeł, szatan, diabeł wcielony, czort, o dziecku urwis, półdiablę


ווײַסרוסיש

ˈvaɛ̯sˌʀʊsɪʃ


ווײַסרוסיש

ˈvaɛ̯sˌʀʊsɪʃ


איי

די אייער ווילן קליגער זײַן פֿון די הינער


איי

… ostrzegający przed niebezpieczeństwem itp.: ej, hej, uwaga


איטאַליעניש

נאַבוקאָ פֿון ווערדי איז זייער אַ שיינע איטאַליענישע אָפּערע.


איטאַליעניש

איך לערן זיך איטאַליעניש.


שטאָט

מיר וועלן אויך באַזוכן די כינעזישע שטאָט כאַרבין, דעם צענטער פֿון מאַנדזשוריע.

Odwiedzimy także chińskie miasto Harbin, centrum Mandżurii.


פֿראַנצויזיש

fʀanˈt͡sɔə̯zɪʃ

zob. פֿראַנצייזיש


פֿראַנצויזיש

fʀanˈt͡sɔə̯zɪʃ

zob. פֿראַנצייזיש


זשאַבע

ס׳איז זייער שטיל, נאָר די זשאַבעס קוואַקען.


כאַאָס

כאַאָס און אַנאַרכיע!


עספּעראַנטאָ

מיט 122 יאָר צוריק, דעם 26־טן יולי 1887, האָט דער יונגער אויגן־דאָקטער לייזער זאָמענהאָף פּובליקירט די ערשטע גראַמאַטיק פֿון זײַן אינטערנאַציאָנאַלער שפּראַך עספּעראַנטאָ.

122 lata temu, 26 lipca 1887, młody okulista Lejzer (Ludwik) Zamenhof opublikował pierwszą gramatykę swego międzynarodowego języka esperanto.


מײַ

(1.2) por. pol. maj, ukr. май, białor. май

עס האָט אַלץ געבליט, געזונגען, געלעבט – עס איז געווען תּחילת מײַ, איר פֿאַרשטייט?…

Wszystko kwitło, śpiewało, żyło – było to z początkiem maja, rozumiecie?…


פֿערצן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ד


אַזיע

pol. Azja, ros. Азия, ukr. Азія, białor. Азія

אַזיע איז אַ קאָנטינענט.


רוסיש

דו ווייסט גאַנץ גוט, אַז איך האָב ליב די רוסישע שפּראַך מיט דער רוסישער ליטעראַטור.

Wiesz bardzo dobrze, że kocham język rosyjski wraz z rosyjską literaturą.


טערקיש

jid. טערק + ־יש

nie mylić z: טורקיש


טערקיש

jid. טערק + ־יש

nie mylić z: טורקיש


כינעזיש

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


איטאַליע

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.

W festiwalu wzięli udział goście z najlepszych teatrów lalkowych na świecie, w tym z Hiszpanii, Włoch, Słowenii i Chorwacji.


עס

zobacz też: איך • דו • ער • זי • עס • מיר • איר • זיי

… trzeciej osoby liczby pojedynczej rodzaju nijakiego ono

דאָס קינד וויל עסן, וויינט עס.

… nawiązujący do wcześniejszej wypowiedzi to

ווי שטעלט איר זיך עס פֿאָר?


עס

… służąca jako podmiot pozorny do tworzenia konstrukcji bezosobowych; nie tłumaczy się na język polski

עס איז קאַלט.

… służąca jako podmiot pozorny do przesunięcia podmiotu rzeczywistego na pozycję po orzeczeniu; nie tłumaczy się na język polski

עס זײַנען געקומען צוויי מענטשן.

… służąca jako dopełnienie pozorne czasowników przechodnich; nie tłumaczy się na język polski

ווייניק ווער עס ווייסט, אַז…

… służąca do tworzenia konstrukcji uwydatniających to

ער האָט עס צעבראָכן דאָס גלאָז!

אים האָט מען עס גערופֿן.

וואָס טוט זיך עס מיט איר?


נידערלאַנדן

alternatywna pisownia: האָלאַנד


אינטערנעץ

alternatywna pisownia: אינטערנעט


אייראָפּעיִשער פֿאַרבאַנד

pl-אייראָפּעיִשער_פֿאַרבאַנד-yi-noun-axKIAwcw


רוסלאַנד

אַ מאָל האָבן אַ סך כינעזער געוווינט אין רוסלאַנד.

Kiedyś wielu Chińczyków mieszkało w Rosji.


ענגליש

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych w języku angielskim o karaimach na Krymie i w Galicji.


מאָלדאָווע

nie mylić z: מאָלדעווע


וועלט

אַ מאָדנע זאַך: אַז איך שווײַג, האַלט מיך די וועלט פֿאַר אַ חכם.

Dziwna sprawa: kiedy milczę, świat uważa mnie za mędrca.

אַ וועלט וואָס שאַפֿט נישט געלעכטער איז אַ שווערע וועלט.

Świat, który nie wywołuje śmiechu, to ciężki świat.


גריכיש

בדרך־כּלל, באַנוצט מען זיך אין די מאַטעמאַטישע פֿאָרמולעס מיט לאַטײַנישע אָדער גריכישע אותיות.

Zazwyczaj w formułach matematycznych wykorzystuje się łacińskie lub greckie litery.


אונגאַרן

zob. אונגאַר


מאָלדאַוויע

nie mylić z: מאָלדעווע


בעלאָרוסיע

wyraz nienotowany w standardowych słownikach jidysz


לעטיש

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.


פֿון

jeśli po przyimku פֿון występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy פֿונעם

פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע

שׂמחה קומט פֿון וואַרשע.


לאַנד

הײַנט שרײַבט זי פֿון אַ נײַעם לעבן, וואָס וועט גיך אײַנטרעטן אין גאַנצן לאַנד, אַ לעבן פֿון פֿרײַהייט, פֿון גלײַכהייט – קאָנסטיטוציע!

Dzisiaj pisze ona o nowym życiu, które szybko wkroczy do całego kraju, o życiu w wolności, w równości – o konstytucji!


בוך

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


וויסנשאַפֿט

śwn. wiȥȥenschaft, por. niem. Wissenschaft


וויסנשאַפֿט

wiedza, znajomość, wiadomości, wykształcenie


פֿאַרבאַנד

אייראָפּעיִשער פֿאַרבאַנד.


אַלבאַניע

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Europy


סאָוועטיש

פֿאַרבאַנד סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן

Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich.


סאָציאַליסטיש

פֿאַרבאַנד סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן.

Związek Socjalistycznych Republik Sowiecich.


פֿסס״ר

faʀˈband (fʊn) sɔˈvɛtiʃɛ sɔʦjaˈlistiʃɛ rɛpʊbˈlikn

faʀˈband (fʊn‿)sɔˈvɛtɪʃə sɔt͡sjaˈlɪstɪʃə rəpʊbˈlɪkŋ̩

פֿאַרבאַנד פֿון סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן / פֿאַרבאַנד סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן → Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, ZSRR


סלאָוואַקײַ

נישט קיין כּרך, נאָר דורך די הונדערטער יאָרן וואָס סלאָוואַקײַ האָט געהערט צו אונגערן איז פּרעשבאָריק געווען אַ וויכטיקע שטאָט.

Żadna to metropolia, ale przez te setki lat, gdy Słowacja należała do Węgier, była Bratysława ważnym miastem.


אַכט

(1.1) śwn. aht, por. niem. Acht
(2.1) śwn. aht, por. niem. acht
(3.1) śwn. ahte, por. niem. achte

wzgląd, uwaga, baczenie, rozwaga, rozważenie, namysł, zastanowienie

ער האָט דערויף געלייגט ווייניק אַכט

Nie zwrócił na to większej / baczniejszej uwagi.

ווער לייגט שוין אַכט דערויף


אַכט

אַכט מאָל פֿינף איז פֿערציק

Osiem razy pięć jest / równa się czterdzieści.


אַכט

używany wyłącznie w funkcji przydawki (nigdy orzecznika) lub w formie urzeczownikowionej


פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈʃtatn̩ fʊn‿aˈmɛʀɪkə

pl-פֿאַראייניקטע_שטאַטן_פֿון_אַמעריקע-yi-noun--feLoHpT


פֿאַרבאַנד סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן

faʀˈband sɔˈvɛtiʃɛ sɔʦjaˈlistiʃɛ rɛpʊbˈlikn

faʀˈband sɔˈvɛtɪʃə sɔt͡sjaˈlɪstɪʃə rəpʊbˈlɪkŋ̩

פֿאַרבאַנד פֿון סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

pl-פֿאַרבאַנד_סאָוועטישע_סאָציאַליסטישע_רעפּובליקן-yi-noun-rXyx7RAd


ליבן זיך

מיר ליבן זיך.


בלוי

אין חלום איז דער הימל נאָך בלויער פֿון בלוי.

We śnie niebo jest bardziej niebieskie niż błękit.


סלאָוועניע

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.


בלײַער

דאָס טאָגבוך אַנטהאַלט אַרום 60 זײַטן, געשריבן מיט אַ פּען און אַ בלײַער.

Ten pamiętnik zawiera około 60 stron, pisanych piórem i ołówkiem.


טשעכאָסלאָוואַקײַ

ˌt͡ʃɛxɔslɔvaˈkaɛ̯


וואָרט

słowo (np. pocieszenia), odezwanie się, wypowiedź, mówienie

słowo (np. wprowadzenia), mowa, przemowa, przemówienie, wystąpienie

słowo (np. honoru), obietnica, przysięga, przyrzeczenie

דאָס / אַ וואָרט באַקומט פּראָפֿעסאָר ווײַנרײַך.

Głos zabierze / ma profesor Weinreich., Oddaję głos profesorowi Weinreichowi.


טעלעפֿאָן

זען האָב איך אים ניט געזען, אָבער איך האָב גערעדט מיט אים דורך טעלעפֿאָן.

Widzieć go nie widziałem, ale rozmawiałem z nim przez telefon.


שטיין

(1.1-2) śwn. stein, por. niem. Stein
(2.1) śwn. stēn, por. niem. stehen


שטיין

די זון שטייט נאָך הויך אין דעם העל בלויען הימל.

Słońce stoi jeszcze wysoko na jasnobłękitnym niebie.


שמועסן

זיי האָבן ליב ייִדיש און ווילן שמועסן אין מאַמע־לשון.

Oni lubią jidysz i chcą rozmawiać w języku ojczystym.


ליב האָבן

por. ליב זײַן

זי האָט ליב מוזיק.

ער האָט זייער ליב זײַן פֿרוי און זײַנע קינדער.

On bardzo kocha swoją żonę i swoje dzieci.

דאָס קינד האָט ליב צו שפּילן.

דו ווייסט גאַנץ גוט, אַז איך האָב ליב די רוסישע שפּראַך מיט דער רוסישער ליטעראַטור.

Wiesz bardzo dobrze, że kocham język rosyjski wraz z rosyjską literaturą.


חבֿר

איך רעכן, פּאַפּאַ, אַז דו וועסט נישט האָבן גאָרנישט קעגן דעם, וואָס מײַן חבֿר שמעון וועט בלײַבן בײַ מיר איבער פּסח.

Tato, liczę, że nie będziesz miał nic przeciwko temu, iż mój przyjaciel Szymon zostanie u mnie w czasie Paschy.


שוואַנגערשאַפֿט

jid. שוואַנגער + ־שאַפֿט, por. niem. Schwangerschaft

ˈʃvaŋɡəʀʃaft


שרעק

przerażenie, przestrach, przestraszenie, wystraszenie, trwoga


בין

איך, אַז איך באַגעגן מיך מיט אַזאַ מין נפֿש, ווילט זיך מיר זייער אויסשמירן אים מיט האָניק, און לאָזן די בינען האָבן הנאה…

Ja, kiedy spotykam ten typ człowieka, to mam ogromną ochotę wysmarować go miodem i niech pszczoły dobrze się bawią…


שיין

ניט דאָס איז ליב וואָס עס איז שיין, נאָר דאָס איז שיין וואָס עס איז ליב

nie to ładne, co ładne, ale co się komu podoba

נעכטן איז געווען אַ שיינער וועטער.

Wczoraj była piękna / ładna / śliczna pogoda.

znaczny, pokaźny, poważny, porządny, spory, ładny, piękny, niezły

ס׳איז נאָך געבליבן אַ שיין ביסל צו גיין.

Został jeszcze spory / ładny kawałek (= duża odległość) do przejścia.


שיין

זיי זינגען זייער שיין.

ס׳האָט זיך באַקומען זייער ניט שיין.

znacznie, pokaźnie, poważnie, porządnie, sporo, ładnie, pięknie, nieźle


פֿרײַנד

śwn. vriunt → przyjaciel, ukochany, krewny, por. niem. Freund


פֿײַנטשאַפֿט

wrogość, nienawiść, niechęć, awersja, wstręt, odraza, obrzydzenie


יאַשטשערקע

ukr. ящірка, białor. яшчарка, por. pol. jaszczurka


בלוט

(z zamianą podmiotu i dopełnienia) mieć we krwi


פֿידלער

אַ פֿידלער אויפֿן דאַך.


בער

אַ בער אָן אַן עק, די מעשׂה איז אַוועק.

Niedźwiedź bez ogona, bajka jest skończona.


בער

często nadawane w połączeniu z imieniem דובֿ (Dow)


זײַן

… 3. os. lp rodzaju męskiego i nijakiego: jego, swój

דאָרטן שטייען זײַנע קינדער.

ער וועל קומען מיט זײַן פֿרוי.


זײַן

być, istnieć, być obecnym, przebywać, bywać, znajdować się, mieścić się, mieć miejsce, zdarzać się, zachodzić, odbywać się, (hałas itp.) panować

אויפֿן טיש זײַנען ביכער און העפֿטן.

Na stole są / znajdują się książki i zeszyty.

אין דרויסן איז אַ גערודער.

וואָס איז?

איך בין אַ דאָקטער.

זי איז אַלט אַכט יאָר.

Ona jest w wieku ośmiu lat (= ma osiem lat).

וואָס איז דאָס?

ס׳איז (מיר) קאַלט.


זײַן

… służący do tworzenia czasu przeszłego oraz wyrażania uprzedniości, używany przede wszystkim z czasownikami ruchu, zmiany lub stanu

זיי זענען אײַנגעשלאָפֿן.


זײַן

דאָס זײַן באַשטימט דאָס באַוווּסטזײַן.


טראָגן

זי איז אין טראָגן.

פֿון זאָגן ווערט מען ניט טראָגן.


פֿײַנד

Rzadszy wariant: פֿײַנט.

איך האָב ליב אַיעדן מענטשן, מעג ער זײַן מײַן פֿײַנד.

Kocham każdego człowieka, choćby był moim wrogiem.

היטן זאָל מען זיך פֿאַר די פֿרײַנד, ניט פֿאַר די פֿײַנד.

Strzec się trzeba przyjaciół, nie wrogów.


שפּין

zob. שפּינען


האַק

(1.1) śwn. hacke, por. niem. Hacke
(2.1) od jid. האַקן


האַק

silne uderzenie, brutalny cios, rąbnięcie, walnięcie, grzmotnięcie


האַק

1. os. lp czasu teraźniejszego oraz 2. os. lp trybu rozkazującego czasownika: האַקן


שליטה

hebr. שׁליטה


קדיש

męski potomek (który będzie mógł zmówić kadisz w intencji zmarłych rodziców)


ווײַס

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.


שווער

(1-2) śwn. swær, por. niem. schwer
(3.1) śwn. swēr, por. niem. Schwäher

אַ וועלט וואָס שאַפֿט נישט געלעכטער איז אַ שווערע וועלט.

Świat, który nie wywołuje śmiechu, to ciężki świat.


זעכצן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ט״ז


זיבעצן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ז


נאָך

(1.1) śwn. noch, por. niem. noch
(2.1-2) śwn. nāch, por. niem. nach


נאָך

jeśli po przyimku נאָך występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy נאָכן


נײַנצן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ט


אַכצן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zobacz też: hebr. י״ח


ברויט

(1.2) od (1.1) na wzór ukr. хліб, białor. хлеб, ros. хлеб

por. לאַבן, לעבל

chleb, wyżywienie, pożywienie, utrzymanie, środki do życia, zarobek

שניאור שימשעלביין איז געווען אַן אָרנטלעכער מאַן און האָט זײַן ברויט פֿאַרדינט מיט זײַנע הענט. → Sznejer Szimszelbejn

był porządnym mężczyzną i na chleb zarabiał własnymi rękoma.


אָנהייב

יעדער אָנהייב איז שווער.

אָנהייב האַרבסט איז נאָך הייס.


צאָן

(שאַרפֿן זיך די ציינער (אויף ( שאַרפֿן די ציינער)

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.

עס קלאַפּט אים אַ צאָן אין / אָן אַ צאָן


מאַליער

malarz (rzemieślnik, który maluje ściany i inne części budynku)


מאַמע־לשון

używane głównie w odniesieniu do (1.2) jidysz


ליכט

ליכטבענטשן

zapalanie i błogosławienie świec szabasowych

ווען ייִדיש נעמט און גייט אַזוי פּלוצלינג אויס, וואָלט עס געווען גלײַך ווי אַ גרויס ליכט האָט זיך אויסגעלאָשן אין ייִדישן לעבן…

Gdyby jidysz wziął i tak nagle wymarł, to byłoby tak, jakby w żydowskim życiu zgasło jakieś wielkie światło…

איך זאָל האַנדלען מיט ליכט, וואָלט די זון ניט אונטערגעגאַנגען.

żart. Gdybym zaczął handlować świecami, to by słońce przestało zachodzić.


ליכט

światło sygnalizacyjne / ostrzegawcze / pozycyjne


זייגער

śwn. seigære (śwn. seiger), por. niem. Seiger, pol. zegar

וויפֿל איז דער זייגער? = וויפֿל האַלט דער זייגער?

אַ זייגער, וואָס שטייט, איז בעסער ווי אַ זייגער, וואָס שלעכט גייט, ווײַל אַפֿילו אַ זייגער, וואָס שטייט, דערווײַזט די ריכטיקע צײַט צוויי מאָל אַ טאָג.

żart. Zegar, który stoi, jest lepszy niż zegar, który źle chodzi, bo nawet zegar, który stoi, pokazuje prawidłowy czas dwa razy na dzień.


לעבן

(1-2) śwn. leben, por. niem. leben
(3) śwn. neben, por. niem. neben

לעבן צווישן זיך ווי צוויי קעץ אין איין זאַק ( לעבן צווישן זיך ווי צוויי קעץ)


וועלן

(1.1, 2.1, 5.1) śwn. wellen, por. niem. wollen

por. t. וועל (wel) oraz וואָלט (wolt)

איך וויל לעבן.


וועלן

por. t. וועל (wel) oraz וואָלט (wolt)


וועלן

1. i 3. os. lm czasownika posiłkowego: וועל


וועלן

por. t. וועל (wel) oraz וואָלט (wolt)

עס ווילט זיך וויינען.

עס ווילט זיך מיר זינגען און טאַנצן.


גוואַלד

śwn. gewalt, por. niem. Gewalt, pol. gwałt, ukr. ґвалт, białor. гвалт

warianty: געוואַלד, גוואַלט

siła, przemoc, przymus, gwałt, przymuszenie


גוואַלד

warianty: געוואַלד, גוואַלט

וואָס איז דאָרט אַזאַ גוואַלד?

nagły wypadek / przypadek, nagła konieczność


גוואַלד

warianty: געוואַלד, גוואַלט

na pomoc!, pomocy!, ratunku!, gwałtu!, rety!

גוואַלד, ייִדן, ראַטעוועט!


יאַפּאַן

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Azji


לייענען

łac. lego, por. wł. leggere, hiszp. leer

איך לייען אַ צײַטונג.


לייענען

czytanka z Talmudu zadawana uczniom; lekcja Talmudu


וואַרשעווער

warszawiak, warszawianin – mieszkaniec Warszawy


טשעכישע רעפּובליק

ʧɛxiʃɛ ʀɛpʊblik


פֿאַראייניקט קיניגרײַך

pl-פֿאַראייניקט_קיניגרײַך-yi-noun-za4ZpsLt


ענציקלאָפּעדיע

וויקיפּעדיע איז אַ פֿרײַע ענציקלאָפּעדיע.


לאָוויטשער

łowiczak, łowiczanin, księżok – mieszkaniec Łowicza


אויסטראַליע

אויסטראַליע איז אַ קאָנטינענט.


אַנטאַרקטיקע

אַנטאַרקטיקע איז אַ קאָנטינענט.


פֿרײַהייט

הײַנט שרײַבט זי פֿון אַ נײַעם לעבן, וואָס וועט גיך אײַנטרעטן אין גאַנצן לאַנד, אַ לעבן פֿון פֿרײַהייט, פֿון גלײַכהייט – קאָנסטיטוציע!

Dzisiaj pisze ona o nowym życiu, które szybko wkroczy do całego kraju, o życiu w wolności, w równości – o konstytucji!


ישׂראל

określenie zbiorowości: Izrael, lud Izraela, żydzi / Żydzi, izraelici / Izraelici


ישׂראל

zwyczajny żyd / Żyd, zwykły izraelita / Izraelita (nie będący ani lewitą, ani kohenem)


קראָקע

זען קראָקע מיט לעמבעריק = זען קראָקע מיט לעמבערג

קראָקע איז ניט אין איין טאָג געבויט געוואָרן


פּאָרל

זיי זײַנען אַ שיין פּאָרל.


ביראָבידזשאַנער

od jid. ביראָבידזשאַן

biʀɔbiˈʤanɛʀ

bɪʀɔbɪˈd͡ʒanəʀ

די ביראָבידזשאַנער האָבן אונדז באַגריסט מיט אַ וואַרעמען – „שלום“.

Birobidżanie powitali nas ciepłym – „Szolem” (Pokój wam).


ביראָבידזשאַנער

od jid. ביראָבידזשאַן

biʀɔbiˈʤanɛʀ

bɪʀɔbɪˈd͡ʒanəʀ

בלויז אין דער צײַטונג „ביראָבידזשאַנער שטערן“ האָט ער פֿאַרעפֿנטלעכט הונדערט צוואַנציק דערציילונגען, פֿאַרצייכענונגען, אַרטיקלען.

W samej tylko gazecie „Birobidżańska Gwiazda” opublikował on sto dwadzieścia opowiadań, notatek, artykułów.


ביראָבידזשאַן

ros. Биробиджан

bɪʀɔbɪˈd͡ʒan

wariant: בירעבידזשאַן

nazwa odnoszona jest zarówno do samego miasta, jak i do całego Żydowskiego Obwodu Autonomicznego; por. ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט

אַן אָנדערהאַלבן יאָר פֿאַרן באַזעצן זיך אין סאָוועטן־פֿאַרבאַנד האָט בערגעלסאָן באַזוכט ביראָבידזשאַן, וווּ ער האָט באַקומען אַ וואַרעמען ברוך־הבא.

Półtora roku przed osiedleniem się w Związku Radzieckim Bergelson odwiedził Birobidżan, gdzie otrzymał ciepłe powitanie.


אַ שפּריכוואָרט, איז אַ וואָרוואָרט

przysłowia są mądrością narodów; przysłowie jest słowem prawdy; przysłowie prawdę powie

pl-אַ_שפּריכוואָרט,_איז_אַ_וואָרוואָרט-yi-unknown--aOKEkBs


זיי

zobacz też: איך • דו • ער • זי • עס • מיר • איר • זיי


גרוזיניש

od jid. גרוזיע


גרוזיניש

od jid. גרוזיע


כינע

זי האַלט, אַז זי האָט פֿאַרלוירן איר ציל אין לעבן און וויל אַדאָפּטירן אַ קינד פֿון כינע!

Ona twierdzi, że utraciła swój cel w życiu i chce adoptować dziecko z Chin!


גרוזיע

די לאָגיק איז געווען אַזאַ: די אוקראַיִנער האָבן אוקראיִנע, די גרוזינער האָבן גרוזיע, און די ייִדן זאָלן האָבן ביראָבידזשאַן.

Rozumowanie było następujące: Ukraińcy mają Ukrainę, Gruzini mają Gruzję, a Żydzi powinni mieć Birobidżan.


טשײַניק

(do zaparzania i podawania herbaty) czajnik, czajniczek, imbryk, imbryczek, dzbanek do herbaty


מיר

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


ליבהאָבער

miłośnik, entuzjasta, wielbiciel, zwolennik, amator


משוגע

przymiotnik używany wyłącznie w funkcji orzecznika (nigdy przydawki)


גאַנץ

די גאַנצע וועלט איז פֿול מיט שדים, טרײַב זיי כאָטש פֿון זיך אַרויס.

Cały świat jest pełen czartów, wypędź je choć z siebie samego.


אויף

jeśli po przyimku אויף występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אויפֿן


אונטער

jeśli po przyimku אונטער występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אונטערן


אין

jeśli po przyimku אין występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אינעם


פּאָס

פּאָסעסיוו → possessivus, posesyw, dopełniacz


נאָמ

נאָמינאַטיוו → mianownik


טיי

טיי מיט מאַלינעס


מומע

די מומע טויבע פֿרעגט זיך נאָך, אויב דו האָסט נאָך דעם קאַטאַר…

Ciotka Tojbe pyta się jeszcze, czy nadal masz katar…


פּיסטאָלעט

alternatywna pisownia: פּיסטויל


איבער

jeśli po przyimku איבער występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy איבערן

zobacz też: אייבער


גוט־מאָרגן

zob. אַ גוטן מאָרגן


גוט־מאָרגן

powitanie / pozdrowienie poranne, życzenie dobrego dnia


בײַ

jeśli po przyimku בײַ występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy בײַם


בלומענקראָם

jid. בלום + קראָם


גוטן אָוונט

ˈɡʊtn̩ ˈɔvn̩t

zob. אַ גוטן אָוונט


אַ גוט יאָר

Wariant: גוט־יאָר.

… używana jako odpowiedź na dowolne powitanie rozpoczynające się od …אַ) גוט), w szczególności: אַ גוטן מאָרגן (→ dzień dobry), אַ גוטן אָוונט (→ dobry wieczór), אַ גוטע נאַכט (→ dobranoc), אַ גוטן טאָג (→ do widzenia)


געשיכטע

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


בלום

דער וועג איז אַ גאַנץ לאַנגער, אַ ווײַטער און אַ שווערער, און נישט אַלעמאָל איז ער אויסגעלייגט מיט בלומען, – מערסטנטייל מיט דערנער.

Droga ta jest dość długa, daleka i ciężka, i nie zawsze jest ona usłana kwiatami – na ogół cierniami.


איר

… drugiej osoby liczby mnogiej wy; w użyciu grzecznościowym pan, pani, państwo

און איר מיינט אפֿשר, אַז איך האָב מיך אַזוי שטאַרק גענומען צום האַרצן, וואָס איך האָב פֿאַרלאָרן מײַן געלט?

A pan może myśli, iż się tak mocno przejąłem tym, że straciłem swoje pieniądze?


איר

… trzeciej osoby liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego jej

ער האָט זי געהערט אַ פּאָר מאָל אַ זינג טאָן און ווייס, אַז איר קול איז צוקער־זיס.

Słyszał kilka razy, jak śpiewa, i wie, że jej głos jest słodki niczym miód


עליכם־שלום

aˌlɛɪ̯xəmˈʃɔləm

dzień dobry, witaj(cie) (odpowiedź na powitanie: שלום־עליכם)


פֿ״ש

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈʃtatn̩

פֿאַראייניקטע שטאַטן → Stany Zjednoczone, St. Zj., USA


פֿש״אַ

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈʃtatn̩ fʊn‿aˈmɛʀɪkə

פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע → Stany Zjednoczone Ameryki, USA


האָבן

mieć (w różnych znaczeniach), posiadać, dysponować

איך האָב ניט קיין געלט.

וואָס האָב איך דערפֿון?

mieć (do rzeczy), mieć związek, dotyczyć, odnosić się, zajmować stanowisko (w sprawie)

וואָס האָסטו צו / קעגן מיר?

mieć (dziecko, potomstwo), rodzić, wydawać na świat

זי דאַרף באַלד האָבן.

דו זאָלסט מיר זיבן קינדערלעך האָבן.


האָבן

… służący do tworzenia czasu przeszłego oraz wyrażania uprzedniości

מיר האָבן געזונגען אַ ליד.

איך וועל וואַרטן אויף דיר און שוין האָבן צוגעזוכט אַ פֿײַנע דירה.

Będę na ciebie czekać i znajdę ci już w tym czasie (= przed twoim przyjazdem) jakieś ładne mieszkanie.


ניט־געזונט

ניט + געזונט


מיט

jeśli po przyimku מיט występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy מיטן

za pomocą, odpowiada polskiej formie narzędnika


געזונט

וווּנדערט מיך זייער ווי אזוי קען אַ געזונטער מענטש, אַ מענטש וואָס איז בײַם זינען, רעדן אַזעלכעס.

Dziwi mnie bardzo, jak może zdrowy człowiek, człowiek, który jest przy zdrowych zmysłach, mówić coś takiego.


אויך

מיר וועלן אויך באַזוכן די כינעזישע שטאָט כאַרבין, דעם צענטער פֿון מאַנדזשוריע.

Odwiedzimy także chińskie miasto Harbin, centrum Mandżurii.


שלום־עליכם

ˌʃɔləmaˈlɛɪ̯xəm

W odpowiedzi stosuje się formę: עליכם־שלום.

Szolem Alejchem to także pseudonim literacki pisarza Szolema Rabinowicza.


שלום־עליכם

ˌʃɔləmaˈlɛɪ̯xəm

pozdrowienie, powitanie, przywitanie (używane wyłącznie w niżej wymienionych połączeniach)


אַז

איך רעכן, פּאַפּאַ, אַז דו וועסט נישט האָבן גאָרנישט קעגן דעם, וואָס מײַן חבֿר שמעון וועט בלײַבן בײַ מיר איבער פּסח.

Tato, liczę, że nie będziesz miał nic przeciwko temu, iż mój przyjaciel Szymon zostanie u mnie w czasie Paschy.


ניט

zaprzeczenie w odpowiedzi na pytanie o prawdziwość czegoś

zaprzeczenie orzeczenia, także innych wyrazów

podkreślenie obojętności mówiącego co do czynności


ניט

nie- …oznaczający zaprzeczenie, tworzący antonimy

ער איז ניט־געזונט.

On jest chory. (tu: ניט־געזונט = niezdrów).


יאָרטויזנט

jid. יאָר + טויזנט


רוים

רוים איז די הויפּטשטאָט פֿון איטאַליע.


מיזרח

mizrach - obraz z wyobrażeniem Jerozolimy, wieszany na wschodniej ścianie w domu.


פּרוּוו

od jid. פּרוּוון


מוטערשפּראַך

jid. מוטער + שפּראַך

ˈmʊtəʀˌʃpʀax


הויז

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


יאָרבוך

(1.1) יאָר + בוך


גוט

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.

W festiwalu wzięli udział goście z najlepszych teatrów lalkowych na świecie, w tym z Hiszpanii, Włoch, Słowenii i Chorwacji.


טרוסקאַפֿקע

Słowniki podają akcent na drugą lub na pierwszą sylabę.

Wariant: טרוסקאַווקע.


גאָרטן

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.


קאַץ

קויפֿן אַ קאַץ אין אַ זאַק ( קויפֿן אַ קאַץ אין זאַק)


איידער

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.

דאָס איז געווען גיכער אַ דאָרף, איידער אַ שטעטל.


שמאָק

prawdopodobnie wyraz utworzony poprzez wymianę nagłosu na jid. שמ־ (szm-) od jid. שטאָק (sztok) → kij, patyk

dureń, kretyn, idiota, matoł, debil, głąb, tłuk, jełop, głupek, przygłup, osioł


אָבער

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.

דער ייִדישער נוסח איז סײַ אידיאָמאַטיש, סײַ געטרײַ דעם אָריגינאַל, אָבער פֿאַרמאָגט אַ געוויסע צערטלעכקייט, וואָס עס פֿעלט אינעם אָריגינאַל.

Wersja jidyszowa jest zarówno idiomatyczna, jak i wierna oryginałowi, a jednak posiada pewną czułość, której brak w oryginale.


פּוילע־רוילע

פּוילע + רוילע


סנאָפּעס־בינדער

jid. סנאָפּע + בינדער

הײַנטיקס יאָר ווידער אַמאָל האָבן מיר ניט קיין שטריק פֿאַר סנאָפּעס־בינדער.

Tego roku znowu nie mamy sznurka do snopowiązałki.


אמת

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa


קאָליר

kolor ( w kartach), barwa, cera, karnacja


קלאָזעט־פּאַפּיר

קלאָזעט + פּאַפּיר


יאָרצענדלינג

jid. יאָר + צענדלינג


אַשר־יצר־פּאַפּיר

אַשר־יצר + פּאַפּיר

aʃɛʀ-jɔʦɛʀ-papiʀ


יאָרהונדערט

jid. יאָר + הונדערט


האַנט

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


מוטער

מאָלט אײַך וויפֿל זילבער, וויפֿל גוטס האָט מאירס מוטער אַרויסגענומען פֿון די קאַסטנס!

Wyobraźcie sobie, ile srebra, ile dóbr wyjęła matka Mejera z tych skrzyń!


בדרך־כּלל

hebr. בדרך־כלל


קושן

קושן זיך → całować się


חלום

האָב זיסע חלומות!

אין חלום האָט ער געזען דעם טאַטן.


חלום

1. os. lp czasu teraźniejszego oraz 2. os. lp trybu rozkazującego czasownika: חלומען


שׂימחה

אויף שׂימחות

obyśmy się zawsze spotykali przy radosnych okazjach (życzenie wypowiadane przy pożegnaniu)

(prywatne) przyjęcie, (rodzinna) uroczystość, zabawa, proszony obiad, proszona kolacja, wieczorek, prywatka


אַכטן

szanować, żywić szacunek, odnosić się z szacunkiem, poważać, cenić


אינטעליגענץ־וויפֿלער

jid. אינטעליגענץ + וויפֿלער

pl-אינטעליגענץ־וויפֿלער-yi-noun-0bZfFBo2


קאַלענדאַר

ros. календарь


בימה

por. שולחן

און יאָסעלע האָט אָנגעטאָן אַ טלית און איז אַרויף אויף דער בימה, וואַרפֿנדיק אַ קוק אויף דעם גאַנצן עולם און צוגרייטנדיק זיך צום דאַווענען.

A Josele założył tałes i wszedł na bimę, rzucając spojrzenie na całą społeczność i przygotowując się do modlitwy.


לוח

tradycyjny kalendarz księżycowo-słoneczny, almanach

צום שטאַרבן דאַרף מען קיין לוח ניט האָבן.


לוח

די לוחות → kamienne tablice zawierające dekalog


וואָלף

דער וואָלף כאַפּט די ציגעלעך, ביז דער רוח כאַפּט אים אַליין


וואָלף

często nadawane w połączeniu z imieniem זאבֿ (Zejw)


פֿויגל

(1.4) „Chała przeznaczona na poszczególne święta miewała też rozmaite kształty, np.: na Nowy Rok – spiralną formę, symbolizującą całość cyklu rocznego i nadzieję na spokojny rok, bądź kształt ptaka, przez nawiązanie do biblijnej Księgi Izajasza 31,5, symbolizującego Bożą opiekę […].”

ptaszek, gagatek, spryciarz, cwaniak, typek

okrągła, spiralnie zwinięta chałka w kształcie ptaka, jedzona na Rosz Haszana (żydowski Nowy Rok)


וואָך

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

אַ וואָך האָט זיבן טעג.


הונט

אַז אַ ייִד האָט אַ הונט, איז אָדער דער הונט נישט קיין הונט, אָדער דער ייִד נישט קיין ייִד.

żart. Jak Żyd ma psa, to albo ten pies to nie jest żaden pies, albo ten Żyd to nie jest żaden Żyd.


באַנק

(1.1) śwn. banc, por. niem. Bank
(2.1) niem. Bank, pol. bank, ros. банк


פּאָעט

אַ ספֿרדישער פּאָעט וואָלט גיכער געשילדערט דעם גן־עדן ווי אַן אָאַזיס אין מיטן אַ מידבר.

Poeta sefardyjski raczej przedstawiłby Eden jako oazę pośrodku pustyni.


אַלבאַניש

od jid. אַלבאַניע


אַלבאַניש

od jid. אַלבאַניע


אינדזל

śwn. insel < łac. īnsula, por. niem. Insel


פּאָגראָמשטשיק

ros. погромщик

pogromczyk - uczestnik, współsprawca pogromu, zob. też: pogromca


סיליציום

zobacz też: pierwiastki chemiczne w jidysz


פֿאָספֿאָר

gr. φως + φορος


טאַלאַנט

אָבער ער רעדט ייִדיש ווי אַ מיזמור און האָט אַ נאַטירלעכן טאַלאַנט אַרויסצורופֿן מיטגעפֿיל בײַם עולם.

Ale mówi płynnie w jidysz i ma naturalny talent do wywoływania współczucia u słuchaczy.


וואַסערשטאָף

jid. וואַסער + שטאָף < niem. Wasserstoff


כלאָר

łac. chlorium < gr. χλωρός (chlōrós) → żółtozielony


פּאָלאָניום

n.łac. polonium od łac. Polonia → Polska


קסענאָן

łac. xenon < gr. ξένος (xénos) → obcy, dziwny


זויערשטאָף

(1.1) jid. זויער + שטאָף < niem. Sauerstoff


יאָד

franc. iode < gr. ἰοειδής (ioeidḗs) → fioletowy


חכם

człowiek mądry / inteligentny / rozumny, ktoś rozważny / rozsądny

האָסט געטאָן ווי אַ חכם!

Postąpiłeś bardzo mądrze. / Brawo! / Zuch z ciebie!

קיין איבעריקער חכם איז ער ניט.

Najmądrzejszy to on nie jest. / Rozumem nie grzeszy.

ktoś głupi, głupiec, dureń, idiota, imbecyl, tępak

חכם איינער!


פּאַפּשוי־שנייעלעך

jid. פּאַפּשוי + שנייעלעך → dosł. płatki + kukurydziane


אַרסען

łac. arsenicum < gr. ἀρσενικόν (arsenikón)


כּישרון

hebr. כישרון


אַסטאַטין

ang. astatine < gr. ἄστατος (ástatos) → niestały, nietrwały


גנבֿה

złodziejski łup (to, co zostało skradzione)


קוילנשטאָף

ˈkɔə̯ln̩ˌʃtɔf


העל

(1-2) śwn. hel, por. niem. hell
(3.1) śwn. helle, por. niem. Hölle

jasny, dający dużo światła, jaśniejący, jaskrawy


העל

די זון שטייט נאָך הויך אין דעם העל בלויען הימל.

Słońce stoi jeszcze wysoko na jasnobłękitnym niebie.


גערמאַניום

n.łac. germanium od łac. Germania → Niemcy


גאָלד

ukochana osoba, złotko, skarb, kochanie, serce


יוביליי

דרײַסיק־יאָריקער יוביליי


בעל־יובֿל

hebr. בעל + יובל


סעלעניום

łac. selenium < gr. Σελήνη (Selḗnē) → Księżyc


יאָרטאָג

jid. יאָר + טאָג


איבערחזרן

jid. איבער + חזרן


יאָרצײַט

jid. יאָר + צײַט

ˈjɔʀˌt͡saɛ̯t

Nie mylić z צײַט פֿון יאָר (cajt fun jor).


געבוירן־טאָג

jid. געבוירן + טאָג

ɡəˈbɔə̯ʀn̩ˌtɔɡ

urodziny, rocznica urodzin, dzień urodzin


קאָלעקציאָנירן

kɔʎɛkʦjɔˈniʀn


ווײַנטרויב

ווײַן + טרויב


בעת־מעשׂה

bɛɪ̯sˈmaɛ̯sə

wówczas, wtenczas, wtedy, równocześnie, jednocześnie, w tym (samym) czasie, tymczasem


רויז

רויזן האָבן דערנער.


טראָפּן

עס איז אַ טראָפּן.


מילכוועג

jid. מילך + וועג


פֿאַרשטיין

איך האָב פֿארשטאַנען.

די צווייטע שוועריקייט פֿאַר די קינדער איז געווען די שפּראַך. זיי האָבן בײַם אַרײַנטרעטן אין קלאַס פֿאַרשטאַנען אַזוי ווינציק רוסיש, אַז אַלע האָבן פֿון זיי געמאַכט חוזק – סײַ דער לערער, סײַ די חבֿרים.

Drugą trudnością dla dzieci był język. Wchodząc do klasy rozumiały tak niewiele rosyjskiego, że wszyscy z nich drwili – i nauczyciel, i koledzy.


אַרבעט

ער האָט ניט קיין אַרבעטן.


יובֿל

Nie mylić z יובל (jubl).

jubileusz, okrągła rocznica (zwykle 25, 50, 75 lub 100 lat)

pięćdziesiąt lat, po których sprzedana ziemia powinna wrócić do pierwszego właściciela; (ogólnie) okres pięćdziesięciu lat, pięćdziesięciolecie, półwiecze


יובֿל

Nie mylić z יובל (jubl).

1. os. lp ter. oraz 2. os. lp rozk. od: יובֿלען


ראָדיום

nie mylić z: ראַדיום (radjum)


אָרגאַזם

ukr. оргазм, ros. оргазм (< gr. ὀργασμός)


נאַכט

נאַכט פֿאַר נאַכט.


כאַליאַסטרע

hałastra, kupa, gromada, paczka, banda, zgraja, ferajna


בעת

בעת דער מלחמה

בעת אַ רעגן

בעתן געשפּרעך


גיהנום

hebr. גיהנום


ווערק

dzieło, utwór, praca (artystyczna lub naukowa)

געקליבענע ווערק“ → I. L. Perec „


זינגען

די קינדער זינגען אַ ליד.


ווײַן

איך האָב דיר געבראַכט אַ פֿלאַש ווײַן: לאָמיר מאַכן אַ לחיים!

Przyniosłem ci butelkę wina: wychylmy kieliszeczek!


חורבן

אויף די חורבנות פֿון דער פֿאַרגאַנגענהייט

חורבן־בית־ראשון

zniszczenie pierwszej świątyni w Jerozolimie

חורבן־בית־שני

zniszczenie drugiej świątyni w Jerozolimie

zburzenie, zniszczenie, destrukcja, zdewastowanie, dewastacja, spustoszenie, zrujnowanie, ruina, upadek

nieszczęście, katastrofa, klęska, upadek

jedno z trzech największych nieszczęść, jakie spotkały naród żydowski: zniszczenie pierwszej i drugiej świątyni w Jerozolimie oraz Holokaust


דוד

דוד המלך

król Dawid (drugi król zjednoczonego królestwa Izraela)

וועמענס זון איז דאָס? – דאָס איז דודס זון, ראובֿן.

Czyj to jest syn? – To jest syn Dawida, Ruben.

ערשט די דרײַ מלכים: שאָול, דוד און שלמה, האָבן באַוויזן צו פֿאַראייניקן די שבֿטים און פֿאַרוואַנדלען ארץ־ישׂראל אין איין מלוכה.

Dopiero ci trzej władcy: Saul, Dawid i Salomon zdołali zjednoczyć plemiona i przekształcić Palestynę w jedno królestwo.


וועג

דער וועג איז אַ גאַנץ לאַנגער, אַ ווײַטער און אַ שווערער, און נישט אַלעמאָל איז ער אויסגעלייגט מיט בלומען, – מערסטנטייל מיט דערנער.

Droga ta jest dość długa, daleka i ciężka, i nie zawsze jest ona usłana kwiatami – na ogół cierniami.


וועג

1. os. lp czasu teraźniejszego oraz 2. os. lp trybu rozkazującego czasownika: וועגן


דאָרן

ciernisty krzew, roślina kolczasta, głóg lub tarnina


מאַכן

(1.2) pol. machać, ukr. маха́ти, białor. махаць

ער מאַכט פֿרישטיק.

…האָט ער אָנגעהויבן מאַכן מיט די הענדלעך…


מוחל זײַן

זײַ מיר מוחל!


קבלה

kwit, pokwitowanie, potwierdzenie otrzymania

tradycja, obyczaj, zasada przekazywana z pokolenia na pokolenie, duchowe dziedzictwo, spuścizna


ערך

wyraz używany niemal wyłącznie w wymienionych frazeologizmach

szacunkowa ocena / wartość, oszacowanie, przybliżenie

porównanie, przyrównanie, stosunek, proporcja


צענטער

(1.1) ros. центр, ukr. центр, białor. цэнтр

מיר וועלן אויך באַזוכן די כינעזישע שטאָט כאַרבין, דעם צענטער פֿון מאַנדזשוריע.

Odwiedzimy także chińskie miasto Harbin, centrum Mandżurii.


שרײַבמאַשיניסטקע

od jid. שרײַבמאַשין

ˈʃʀaɛ̯bmaʃɪˌnɪstkə


שרײַבמאַשין

jid. שרײַבן + מאַשין

ˈʃʀaɛ̯bmaˌʃɪn


משה רבנו

mɔjʃɛ ʀabɛjnɛ


קיין

(1.1) śwn. kein, por. niem. kein
(2.1) śwn. gein, por. niem. gen, gegen

… przeczący: żaden (często nietłumaczony na język polski)

דאָס איז ניט קיין לאָמפּ.

איך בין ניט קיין לערער.

ער האָט ניט קיין געלט / צײַט / אַרבעטן.

ער איז שוין ניט קיין קינד.

קיין מענטש ווייס עס ניט.

ער קען ניט קיין ענגליש.

קיין אַרײַנגאַנג.


קיין

Jeśli nazwa geograficzna ma postać liczby mnogiej lub zawiera rodzajnik określony rodzaju żeńskiego די, nie używa się קיין, lecz אין.

do, w kierunku, ku (używany z nazwami miejscowości, krajów i kontynentów)

איך פֿאָר קיין וואַרשע.


מאַשין

por. מאַכינע


משה־רבנוס קיִעלע

jid. משה־רבנו + קיִעלע

biedronka, boża krówka, krówka Mojżesza Naszego Nauczyciela


אָדער

(1.1-2) śwn. oder, por. niem. oder
(2.1-4) śwn. āder, por. niem. Ader
(3.1) niem. Oder

nie mylić z: אָדר

אָדער הײַנט, אָדער מאָרגן

יאָ אָדער ניין?

דער וואַסער־אָקס, אָדער היפּאָפּאָטאַם


אָדער

שלאָגן צו דער אָדער = לאָזן צו דער אָדער

nie mylić z: אָדר

פֿלייש מיט אַ סך אָדערן

mięso z dużą ilością ścięgien, żylaste mięso

w liściu, kamieniu, metalu itp. żyłka, nerw


אָדער

nie mylić z: אָדר


חנהלעס אייגעלע

dosł. oczko Anusi / Anuli / Haneczki, por. ros. анютины глазки

ˈxanələs ˈɛɪ̯ɡələ


שרײַבן

ווער האָט דאָס געשריבן?

ער קען נאָך נישט שרײַבן.

דאָס טאָגבוך אַנטהאַלט אַרום 60 זײַטן, געשריבן מיט אַ פּען און אַ בלײַער.

Ten pamiętnik zawiera około 60 stron, pisanych piórem i ołówkiem.


טון

(2.1) śwn. tunne < śr.łac. tunna, por. niem. Tonne


אָנגיסן

גיסט מיר נאָך אַ גלעזל אָן!


נול

ros. нуль < niem. Null < wł. nulla < łac. nūlla (n lm) → nic


באַלאַלײַקע

ros. балалайка


עד

(1.1) hebr. עד (ʽed)
(2.1) hebr. עד (ʽad)

מע האָט אויסגעהערט דעם לעצטן עד.


וואַסער־טשערעפּאַכע

וואַסער + טשערעפּאַכע

vasɛʀ-ʧɛʀɛpaxɛ


אַלקאָהאָל

arab. ال + كحول


חזיר

מע קען קיין חזיר ניט זײַן.

skąpiec, chytrus, kutwa, sknera, skąpiradło, dusigrosz


לאָנדאָן

לאָנדאָן איז די הויפּטשטאָט פֿון גרויסבריטאַניע.


ברענען

אונדזער שטעטל ברענט!


טשערעפּאַכע

ros. черепаха, ukr. черепаха


בראָנפֿן

śwn. gebranter wīn, por. niem. Branntwein

שמוליקן האָט זיך נאָר געגלוסט וויינען פֿונעם ביסל בראָנפֿן, וואָס מען האָט אין אים אַרײַנגעגאָסן. → Szmulikowi

chciało się tylko płakać od tej odrobiny wódki, którą w niego wlano.


יריד

zamieszanie, wrzawa, harmider, rejwach, larum, kotłowanina, hałas


שמירה

ochrona, obrona, strzeżenie, pilnowanie, opieka, piecza


קלערן, צי אַ פֿלוי האָט אַ פּופּיק

dosł. → zastanawiać się, czy pchła ma pępek

ˈklɛʀn̩ t͡sɪ‿a‿ˈflɔə̯ ˈhɔt a‿ˈpʊpɪk

zbijać bąki, pluć i łapać, leżeć do góry brzuchem, liczyć muchy na suficie, próżnować, leniuchować

pl-קלערן,_צי_אַ_פֿלוי_האָט_אַ_פּופּיק-yi-phrase-Nd9Ue~ys


לחיים

na zdrowie! (dosł. za życie!; toast wznoszony najczęściej podczas picia alkoholu)

טרינקען לחיים פֿאַר וויקיווערטערבוך!

Wypijmy za życie (= na zdrowie) dla Wikisłownika!


אײַזבאַרג

jid. אײַז + באַרג


ראַדיום

nie mylić z: ראָדיום (rodjum)


משקה

alkohol, napój alkoholowy, trunek, napitek

אַז מע טרינקט אַ סך משקה, באַקומט מען אַ גראָען קאָפּ און אַ רויטע נאָז.

Jak człowiek pije dużo alkoholu, to się nabawia siwej głowy i czerwonego nosa.


קוואַל

פֿון דעם שטיין שלאָגט אַ לויטערער קוואַל.


חיים

אַז חיים איז געבליבן אָן געלט, האָט ער צום פֿאָטער ניט געוואָלט שרײַבן: ער האָט גאַנץ גוט געוווּסט, אַז עס וועט זײַן אומזיסט.

Gdy Chaim został bez pieniędzy, do ojca pisać nie chciał: wiedział aż nadto dobrze, że to będzie daremne.


מײַלשטיין

jid. מײַל + שטיין


פֿאַרחלומט

jid. פֿאַר + חלומען


דיבוק

dybuk, czyli zły duch lub dusza zmarłego, która przebywa w ciele żywej osoby, a którą można wygnać jedynie za pomocą magii

וואָס פֿאַר אַ דיבוק איז אין דיר אַרײַן?


לאָטקע

alternatywna pisownia: לאָדקע


מילכיקער

od jid. מילכיק


מילכיקער

od jid. מילכיק

M. lp rodzaju męskiego oraz D. i C. lp rodzaju żeńskiego przymiotnika: מילכיק


חלומען

marzyć, snuć marzenia, śnić, fantazjować


חלומען

חלומען זיך → śnić się, ukazywać się we śnie

עס האָט זיך מיר געחלומט דער טאַטע.

חלומען זיך → marzyć się

ס׳חלומט זיך אים.


גאַסט

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.

W festiwalu wzięli udział goście z najlepszych teatrów lalkowych na świecie, w tym z Hiszpanii, Włoch, Słowenii i Chorwacji.


מילכיק

jid. מילך + ־יק

mleczny, zawierający mleko lub przeznaczony dla produktów mlecznych i przez to niełączony z tym, co mięsne

mleczny, białawy, w kolorze mleka, biały jak mleko, mlecznobiały


אַפֿילו

מיט דער הילף פֿון עלעקטראָנישע מיקראָסקאָפּן, האָבן די וויסנשאַפֿטלער שוין לאַנג געקאָנט אָבסערווירן איינצלנע מאָלעקולן און אַפֿילו אַטאָמען.

Za pomocą mikroskopów elektronowych naukowcy mogli już od dawna obserwować pojedyncze cząsteczki, a nawet atomy.


אורח

ער איז מײַן אורח אויף שבת.


מעשׂה

אַ בער אָן אַן עק, די מעשׂה איז אַוועק.


בתולה

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


קלערן

płyn oczyszczać, klarować, odcedzać, dekantować

rozważać, roztrząsać, rozpatrywać, przemyśliwać, analizować

zamierzać, mieć zamiar, planować, myśleć

ווען קלערסטו קומען?

איך קלער גאָר ניט.

Ani myślę. / Nie mam najmniejszego zamiaru.


קלערן

myśleć, rozmyślać, zastanawiać się, dumać, łamać sobie głowę


צי

… rozpoczynająca pytanie rozstrzygnięcia czy


צי

עס איז אַ חילוק: צי מע ווייסט, וואָס מע רעדט, צי מע רעדט, וואָס מע ווייסט.

To różnica: czy się wie, co się mówi, czy się mówi, co się wie.


בשותּפֿות

hebr. בשתפות


צו גוט איז אומגעזונט

co za dużo, to niezdrowo; za dobrze jest niezdrowo


צוריקקומען

צוריק + קומען


ווען מען פֿאָרט אַרויס ווייסט מען, ווען מען קומט צוריק ווייסט מען ניט

wiadomo kiedy się wyjeżdża, nie wiadomo kiedy wraca

pl-ווען_מען_פֿאָרט_אַרויס_ווייסט_מען,_ווען_מען_קומט_צוריק_ווייסט_מען_ניט-yi-unknown-qAObuhCq


די ליבע איז זיס, נאָר זי איז גוט מיט ברויט

ליבע איז ווי פּוטער, ז'איז גוט צו ברויט (libe iz wi puter

miłość jest słodka, ale dobra jest z chlebem

pl-די_ליבע_איז_זיס,_נאָר_זי_איז_גוט_מיט_ברויט-yi-unknown-fir1bGpL


אַ פּנים

widocznie, najwidoczniej, najwyraźniej, (jak) widać, prawdopodobnie, pewnie, zapewne, wydaje się, zdaje się

די מערבֿדיקע און אַראַבישע אַלכעמיע שטאַמט, אַ פּנים, פֿון עגיפּטן.

Zachodnia i arabska alchemia wywodzi się zapewne z Egiptu.


פּאַטשקען

ער פּאַטשקעט עפּעס, און זיי זאָגן: אַ מאָלער.

paćkać się, grzebać się, ociągać się, marnować czas

נו קומזשע, פּאַטשקע נישט!


אַלע

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


מענטש

וווּנדערט מיך זייער ווי אזוי קען אַ געזונטער מענטש, אַ מענטש וואָס איז בײַם זינען, רעדן אַזעלכעס.

Dziwi mnie bardzo, jak może zdrowy człowiek, człowiek, który jest przy zdrowych zmysłach, mówić coś takiego.


אַ דאַנק

אַ דאַנק דיר בין איך דאָ.


אַרויספֿאָרן

jid. אַרויס + פֿאָרן


טאָן

(4) śwn. tōn < łac. tonus < gr. τόνος (tónos), por. niem. Ton

(5) franc. tonne < śr.łac. tonna, por. niem. Tonne

וואָס טוען זיי?

וואָס טוט מען?

וואָס וועסטו אים טאָן?


טאָן

… w połączeniu z rzeczownikiem w formie tematu czasownika (z rodzajnikiem nieokreślonym) wyrażający krótką czynność jednokrotną

טאָן אַ קוק

טאָן אַ זאָג

powiedzieć, rzec, rzucić uwagę (wobec: mówić

טאָן אַ קלאַפּ

… w połączeniu z rzeczownikiem w formie bezokolicznika czasownika (bez rodzajnika) podkreślający daną czynność

טאָן דערמאָנען

przypominać nieustająco, nie szczędzić przypomnień (wobec: przypominać


טאָן

טאָן זיך → dziać się, wydarzać się, zdarzać się, stawać się, odbywać się

וואָס טוט זיך דאָ?

וואָס טוט זיך מיט דיר?

עפּעס טוט זיך.


טאָן

ton, nuta, brzmienie, wydźwięk, odcień, zabarwienie


ניסן

(1.1) śwn. niesen (z nieregularnym rozwojem spółgłoski s), por. niem. niesen

זי ניסט זייער אָפֿט. איז זי עפּעס קראַנק?

Ona bardzo często kicha. Czy może jest chora?


ניסן

nisan (siódmy miesiąc kalendarza żydowskiego, odpowiadający przełomowi marca i kwietnia)


פּאַסקודניאַטשקע

jid. פּאַסקודניאַק + ־קע

kobieta podła / niegodziwa, łajdaczka, nikczemnica, hultajka, łotrzyca, świnia


זינט

זינט דעמאָלט און ביזן הײַנטיקן טאָג פֿירן די ייִדן און סלאַוון אַן אינטענסיוון קולטורעלן דיאַלאָג.

Od tego czasu po dzień dzisiejszy Żydzi i Słowianie prowadzą intensywny dialog kulturowy.


זינט

זינט איך לעב, האָב איך נאָך אַזוינס ניט געהערט.

Odkąd żyję, jeszcze czegoś takiego nie słyszałem.


וואַלגערהאָלץ

jid. וואַלגער + האָלץ


אַפּטייקקראָם

jid. אַפּטייק + קראָם


אַרבעטערגרופּע

אַרבעטער + גרופּע

aʀbɛtɛʀgʀʊpɛ


זיס

ער האָט זי געהערט אַ פּאָר מאָל אַ זינג טאָן און ווייס, אַז איר קול איז צוקער־זיס.

Słyszał kilka razy, jak śpiewa, i wie, że jej głos jest słodki niczym miód


שטופּן

זי שטופּט דאָס וועגעלע.


שטופּן

שטופּן זיך → pchać się, przepychać się, rozpychać się

שטופּן זיך → popychać się, trącać się, potrącać się, szturchać się


קנאָבל

(1.1-2) śwn. knobelouch, por. niem. Knoblauch

Nazwa dotyczy tylko czosnku pospolitego (Allium sativum).

ער עסט ניט קיין קנאָבל.


פֿײַפֿן

gwizdać, pluć, kichać (na coś), kpić sobie (z czegoś), mieć w nosie, nie przejmować się, lekceważyć


דרײַסיק

zobacz też: liczebniki w jidysz

zobacz też: hebr. ל׳

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.


ים־פֿערדל

jid. ים + פֿערדל


קלאַפּן

קלאַפּן אין שול אַרײַן

stukać w okiennice zwołując wiernych do synagogi na modlitwę

Wariant: קלאָפּן (klopn).

עס קלאַפּט אים אַ צאָן אין / אָן אַ צאָן.


קלאַפּן

Wariant: קלאָפּן (klopn).


דאַרפֿן

… wskazujący powinność: być zobowiązanym, mieć obowiązek, musieć, mieć (coś zrobić), powinien, trzeba, należy

ער דאָרף אַרבעטן.

וווּ מע דאַרף האָבן מוח, העלפֿט ניט קיין כּוח.

Gdzie trzeba mieć rozum, tam nie pomoże siła.

זיי דאַרפֿן קומען.

Oni powinni przyjść (= są zobowiązani przyjść).

… wskazujący prawdopodobieństwo: powinien, prawdopodobnie, przypuszczalnie, zapewne, pewnie

זיי דאַרפֿן קומען.

Oni powinni przyjść (= prawdopodobnie / zapewne przyjdą).


דאַרפֿן

איך דאַרף געלט.

צו וואָס דאַרף מען דאָס?

Do czego to jest potrzebne?, Czemu to ma służyć?


דאַרפֿן

ze wskazaniem miejsca: musieć się udać / iść / … (dokądś)

דו דאַרפֿסט צום דאָקטער.


בילבול

potwarz, oszczerstwo, zniesławienie, obmowa


אַכזריות

hebr. אכזריות


וויסן

לאָזן וויסן lub געבן צו וויסן lub טאָן צו וויסן

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…

Chustę z pieniędzmi przekazał rabin swej żonie, żeby to zamknęła w skrzyni, a kluczyki schowała w miejscu, którego by żaden śmiertelnik nie znał…


וויסן

wiedza, erudycja, uczoność, wykształcenie


שיקלדיק

od jid. שיקלען


שיקלדיק

od jid. שיקלען


קאַסאָקע

pol. kosooki, ukr. косоокий, białor. касавокі


סאַמעט

st.franc. samit < łac. samitum (t. łac. examitum) < gr. ἑξάμιτον (heksámiton), por. niem. Samt


דאַוונען

Wariant: דאַווענען (dawenen).


דאַוונען

Wariant: דאַווענען (dawenen).


פּראַזעאָדימיום

zobacz też: pierwiastki chemiczne w jidysz


אַלטמאָדיש

jid. אַלט + מאָדיש, por. niem. altmodisch

staromodny, staroświecki, niemodny, przestarzały


נודניק

maruda, natręt, zaraza - o człowieku wyjątkowo męczącym lub irytującym


אוקרײַניש

wariant niestandardowy

zob. אוקראַיִניש → ukraiński


אוקרײַניש

wariant niestandardowy


צו

jeśli po przyimku צו występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy צום


אָזערע

ros. озеро, ukr. озеро


איבערזעצונג

od jid. איבערזעצן, por. niem. Übersetzung

ˈɪbəʀˌzɛt͡sʊŋɡ

ɪbəʀˈzɛt͡sʊŋɡ


איבערזעצן

jid. איבער + זעצן, por. niem. übersetzen

ˈɪbəʀˌzɛt͡sn̩

zmieniać skład, składać ponownie / na nowo (tekst)


איבערזעצן

ˈɪbəʀˌzɛt͡sn̩

איבערזעצן זיך → przesiadać się, siadać inaczej / gdzie indziej, zmieniać miejsce

איבערזעצן זיך → przesiadać się (do innego środka transportu), mieć przesiadkę


איבערזעצן

ˈɪbəʀˌzɛt͡sn̩


דאָס

śwn. daȥ, por. niem. das oraz niem. dass


דאָס

וואָס איז דאָס?

דאָס איז עס!


דאָס

איך ווייס, דאָס ער קומט ניט.

(podwojony) (a) to …, (a) to …; już to …, już to …; raz …, raz …

דאָס לאַכט זי, דאָס וויינט זי.


דאָס

הערסטו? דאָס זינגען פֿייגל.


דאָס

(penis) ptaszek, interes, mały, przyrodzenie

tyłek, zadek, pupa, kuper, siedzenie, cztery litery

ער איז אַ גרויסער „דאָס“.


שיכּרות

hebr. שיכרות

pijaństwo, nietrzeźwość, upojenie alkoholowe


דער

(1-4) śwn. der, por. niem. der
(5.1-2) śwn. derre, por. niem. Dürre


דער

D. i C. rodzajnika określonego rodzaju żeńskiego: די; nie tłumaczy się na język polski


דער

D. i C. zaimka wskazującego rodzaju żeńskiego: די → tej, takiej


ישיבֿה

די גרעסטע ישיבֿה אויף דער וועלט איז געווען די ישיבֿת חכמי לובלין.

Najwiekszą jesziwą na świecie była Lubelska Jesziwa Mędrców.


ראיה

די אָפּעראַציע האָט נישט געהאָלפֿן. און איך האָב אָנגעהויבן פֿאַרלירן די ראיה.

Operacja nie pomogła. I zacząłem tracić wzrok.


מאַלענע

לאָדעס מיט מאַלענעס


פּלאָנטערן

פּלאָנטערן זיך → plątać się


לעגענדע

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


אַן

…stosowany przed słowami zaczynającymi się od samogłosek: ע ,אָ ,אַ ,א; w innych przypadkach stosuje się rodzajnik: אַ


ברונעם

warianty: ברונע (brune) oraz ברונען (brunen)

שפּײַ נישט אין ברונעם – אפֿשר וועסטו דאַרפֿן פֿון אים טרינקען וואַסער.

Nie pluj do studni – może jeszcze będziesz musiał pić z niej wodę.


פּאָליציי

פּאָליציי וועט קומען באַלד.


נס

אונדזער רבי קען טאָן נסים.

קיין נסים זײַנען ניט פֿאַראַן.

אַ נס איז אים געשען.


שטערן

(1.1) śwn. sterne
(1.2) śwn. stirne
(2.1) śwn. stœ̅ren

אָסיענצײַט זעט מען גאָר אָפֿט די מעטעאָרן, די פֿליִענדע שטערן.

Jesienną porą widzi się całkiem często meteory, te lecące gwiazdy.


צער

smutek, żal, nieszczęście, zmartwienie, zgryzota


פּרײַז

דער פּרײַז איז צו הויך.


פּראַוואָסלאַוונע

ros. православный


כאָלערע

גיי אַוועק כאָלערעס אַלע

Wynocha (idźcie precz) wszystkie cholery!


כאָלערע

כאָלערע


ווילד

צײַטנווײַז איז דער פּאַציענט אין אַ האַלב ווילדן באַוווּסטלאָזן צושטאַנד, רעדט פֿאַר פֿײַער און פֿאַר וואַסער און ווייס ניט וואָס ער טוט.

Niekiedy pacjent jest w na poły szaleńczym, nieprzytomnym stanie, trajkocze bez przerwy i nie wie, co robi.


פּראָשיק

alternatywna forma: פּראָשעק (proszek)


צרה

nieszczęście, kłopot, trudność, problem, szkopuł, zmartwienie, strapienie, utrapienie, przykrość, bieda, niedola, udręka, cierpienie, męka, zgryzota, smutek, w lm tarapaty

דאָס איז די צרה.

W tym cały kłopot / szkopuł / cała trudność.

צרות ווי האָלץ און ניטאָ מיט וואָס צו הייצן.

Nieszczęść jak drzew, a palić w piecu nie ma czym.

człowiek bezużyteczny, osoba do niczego niezdatna, nieprzydatna, utrapieniec


גראָב

z grubsza zrobiony, wykonany w grubszych zarysach, grubo / z gruba ciosany, niedokładny, niewyrafinowany, toporny, prosty, prymitywny, złej / niskiej jakości, zgrzebny, siermiężny

grubiański, ordynarny, nieokrzesany, gburowaty, prostacki

tępy, mało inteligentny, niezbyt bystry, nierozgarnięty, ograniczony, zakuty


גראָב

z grubsza, w grubszych zarysach, niedokładnie, topornie, prosto, prymitywnie, zgrzebnie, siermiężnie

grubiańsko, ordynarnie, gburowato, prostacko


גראָב

1. os. lp ter. oraz 2. os. lp rozk. od: גראָבן


וואַלד

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


בולעטין

alternatywna pisownia: ביולעטין


ריר־מיך־ניט־אָן

אָנרירן + מיך + ניט

niedotykalski, niedotykalska, obrażalski, obrażalska, święta krowa - dosł. nie dotykaj mnie


סאָס

wariant: סאָוס


פֿיש

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas

אויף פֿינף פֿורן פֿאָרן פֿישער און פֿירן פֿרישע פֿיש.

Na pięciu furmankach jadą rybacy i wiozą świeże ryby.


וואָס

וווּנדערט מיך זייער ווי אזוי קען אַ געזונטער מענטש, אַ מענטש וואָס איז בײַם זינען, רעדן אַזעלכעס.

Dziwi mnie bardzo, jak może zdrowy człowiek, człowiek, który jest przy zdrowych zmysłach, mówić coś takiego.


וואָס

און איר מיינט אפֿשר, אַז איך האָב מיך אַזוי שטאַרק גענומען צום האַרצן, וואָס איך האָב פֿאַרלאָרן מײַן געלט?

A pan może myśli, iż się tak mocno przejąłem tym, że straciłem swoje pieniądze?


קאָלעקטיוו

(1) ros. коллектив

rzeczownik kolektywny, rzeczownik zbiorowy


פּרינץ

דער קליינער פּרינץ פֿון אַנטואַן דע סענט־עקזיפּערי איז אַ שיינעס בוך.

Mały Książę Antoine de Saint-Exupéry'ego to piękna książka.


זאַלץ

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


סקאָרפּיאָן

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


ווער

zaimek ten odmienia się przez przypadki


לאָמיך

jid. לאָזן + מיך

… służąca do tworzenia 1. os. lp trybu rozkazującego: niech (no)

לאָמיך זען.

לאָמיך אים זאָגן.


לאָמיר

jid. לאָזן + מיר

… służąca do tworzenia 1. os. lm trybu rozkazującego

לאָמיר זינגען!

לאָמיר שוין גיין.

לאָמיר ניט ענטפֿערן.


לאָמיר

jid. לאָזן + מיר

… wyrażający zachętę skierowaną do 1. os. lm: (no) dalej!, róbmy, bierzmy się (do roboty)


פֿעפֿער

1. os. lp ter. oraz 2. os. lp rozk. od: פֿעפֿערן


גרויס

ווען ייִדיש נעמט און גייט אַזוי פּלוצלינג אויס, וואָלט עס געווען גלײַך ווי אַ גרויס ליכט האָט זיך אויסגעלאָשן אין ייִדישן לעבן…

Gdyby jidysz wziął i tak nagle wymarł, to byłoby tak, jakby w żydowskim życiu zgasło jakieś wielkie światło…


גרויס

dużo, w dużym stopniu, w dużym zakresie, wielce


שטומער אַלף

shtumer alef (א) - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


קמץ אַלף

komec alef (אָ) - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


פּתח אַלף

pasech alef (אַ) - odmiana litery alef (א), pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


דאַגעסטאַן

ros. Дагестан z tur. Dağıstan → Dağ (pol. góra) + pers. ستان (pol. kraj)


אומגליק

nieszczęście, niepowodzenie, pech, wypadek


אַלף

alef (א) – nazwa pierwszej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz, występującej w trzech odmianach: sztumer alef (א), pasech alef (אַ) oraz komec alef (אָ)

פֿון אַלף ביז תּוו.


קאַפּיטל

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


שטויבמאַשין

(1.1) jid. שטויב + מאַשין


רײַך

bogaty, kosztowny, okazały, wystawny, (prezent, wynagrodzenie) szczodry, hojny

bogaty, zasobny, obfity, (włosy, roślinność) bujny


רײַך

bogato, kosztownie, okazale, wystawnie, szczodrze, hojnie


אייראַזיע

אייראָפּע + אַזיע


ציגײַנער

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


קמץ

komec, kamac, znak diakrytyczny w alfabecie hebrajskim


קיץ־קיץ־קיץ

por. ukr. киць-киць, białor. кыць-кыць


מענטשן־פֿרעסער

jid. מענטש + פֿרעסער

mɛnʧn-fʀɛsɛʀ


לאַנג

דער וועג איז אַ גאַנץ לאַנגער, אַ ווײַטער און אַ שווערער, און נישט אַלעמאָל איז ער אויסגעלייגט מיט בלומען, – מערסטנטייל מיט דערנער.

Droga ta jest dość długa, daleka i ciężka, i nie zawsze jest ona usłana kwiatami – na ogół cierniami.


משפּחה

עס בלײַבט אין דער משפּחה.


ליד

און עס האָבן זיך געהערט פֿאַרשיידענע לידער און געזאַנגען.

האָט זײַנע לידער און הומאָרעסקעס געדרוקט אין „פֿאָרווערטס“ זינט 1897, און פֿון 1911 געווען אַ שטענדיקער מיטאַרבעטער פֿון דער צײַטונג. → Kowner

drukował swoje wiersze i humoreski w „Forwerts” od 1897, a od 1911 był stałym współpracownikiem tej gazety.

pieśń, wiersz przeznaczony do recytacji lub śpiewu


ים־קרענק

jid. ים + קרענק


זיך

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.


עצה

הערט זיך צו צו מײַן עצה.

פֿרעג אַן עצה בײַ דײַן שׂונא און טו פֿאַרקערט.

Poproś o radę swojego wroga i zrób na odwrót.

rada, rozwiązanie, sposób, środek, recepta, wyjście


געבן

(2.1-2) איך וועל דיר געבן!

(2.1-2) איך וועל דיר געבן!


געבן

dawać (po głowie, w zęby), uderzać, walić

(2.1-2) איך וועל דיר געבן!

(mówić coś przykrego) wygarniać, rugać, łajać

(2.1-2) איך וועל דיר געבן!


געבן

… w połączeniu z rzeczownikiem w formie tematu czasownika (z rodzajnikiem nieokreślonym) wyrażający krótką czynność jednokrotną

געבן אַ קוק

געבן אַ קלאַפּ

(2.1-2) איך וועל דיר געבן!


וווּ

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.


פֿראַנק־און־פֿרײַ

jid. פֿראַנק + און + פֿרײַ; por. niem. frank und frei (obecnie w innym znaczeniu)

ˌfʀaŋkʊnˈfʀaɛ̯

wolny jak ptak, swobodny jak ptak / wiatr, niczym nieskrępowany, całkiem niezależny


פֿראַנק־און־פֿרײַ

ˌfʀaŋkʊnˈfʀaɛ̯

całkiem swobodnie, w sposób niczym nieskrępowany


פּורים

פּורים־גרעט

słodycze (ciastka) i napoje na święto Purim

wesoła sztuka teatralna wystawiana w święto Purim

פּורים־שפּילער = פּורים־שפּילניק

aktor grający w przedstawieniu purymowym

zobacz też: אסתּר


האַווקען

ukr. гавкати


מנורה

menora, świecznik siedmioramienny (t. jako współczesne żydowskie godło narodowe i religijne)

żyrandol, kandelabr, świecznik (wieloramienny)

lampa / lampka chanukowa, świecznik chanukowy (ośmioramienny)


אוי

… wyrażający zachwyt, zdziwienie, strach, ból: ach, och, o, oj, ojej, ojoj, jej, jejku, aj, au

אוי איז זי שיין

אוי אַ ווינט


אָבֿ

aw – jedenasty miesiąc kalendarza żydowskiego


אָבסערוואַטאָריע

ɔbsɛʀvatɔʀjɛ


דלתּ

dalet (ד) - nazwa czwartej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


גימל

gimel (ג) - nazwa trzeciej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


אַדערויף

alternatywna pisownia: אַדרויף


בֿית

wejs (בֿ) – odmiana litery bejs (ב), drugiej litery alfabetu hebrajskiego stosowanego w jidysz


אַדאָפּטירן

זי האַלט, אַז זי האָט פֿאַרלוירן איר ציל אין לעבן און וויל אַדאָפּטירן אַ קינד פֿון כינע!

Ona twierdzi, że utraciła swój cel w życiu i chce adoptować dziecko z Chin!


אויסגעדאַרט

zabiedzony, wymizerowany, wynędzniały, wychudzony


אָבערגלויבן

jid. אָבער + גלויבן


אַ ביסל

וועגן דעם סטאַנדאַרד פֿון מענערישער שיינקייט זאָגט מײַן זיידע, למשל: אַז אַ מאַן דאַרף זײַן אַ ביסל שענער פֿון אַ מאַלפּע.

Co do standardów męskiej urody mój dziadek powiada, na przykład, że mężczyzna powinien być nieco ładniejszy od małpy.


אָבסערווירן

מיט דער הילף פֿון עלעקטראָנישע מיקראָסקאָפּן, האָבן די וויסנשאַפֿטלער שוין לאַנג געקאָנט אָבסערווירן איינצלנע מאָלעקולן און אַפֿילו אַטאָמען.

Za pomocą mikroskopów elektronowych naukowcy mogli już od dawna obserwować pojedyncze cząsteczki, a nawet atomy.


דווקא

hebr. דווקא ← aram. דווקא

jedynie, wyłącznie, tylko, koniecznie, z konieczności, nie inaczej


אָבטשעסטווע

ros. общество

, zob. אָבשטשעסטווע


אויסניצן

zobacz też: Indeks:Jidysz - Podstawowe czasowniki


אַגרעס

סרה האָט אין די זומערדיקע חדשים צוגעגרייט אינגעמאַכץ פֿון אַגרעס.

Sara w letnie miesiące przygotowywała przetwory z agrestu.


אָבצע

wyraz nienotowany we współczesnych słownikach jidysz


אַוועקפֿאָר

jid. אַוועק + פֿאָר


אַוועקפּאַקן זיך

zabierać się (skądś), wynosić się, zwijać manatki


אוּוואַזשעניע

ros. уважение


אייבער

zobacz też: איבער

nad, ponad - oznaczający, że coś jest wyżej, ponad czymś, ma wyższą rangę


אייבער

dama nazywana wyżnikiem w kartach typu niemieckiego


אויגן־דאָקטער

jid. אויג + דאָקטער


אַגאַטן

od jid. אַגאַט

przymiotnik nienotowany we współczesnych słownikach jidysz


אַגאַטן

od jid. אַגאַט


אייבערפֿלאַך

jid. אייבער־ + פֿלאַך

ˈɛɪ̯bəʀˌflax


אייבערקאָמאַנדיר

jid. אייבער + קאָמאַנדיר


שאָס

דער שאָס צעטראָגט זיך מיט אַ ווידערקול איבערן גאַנצן וואַלד.

Wystrzał roznosi się wraz z echem po całym lesie.


אַוועקוואַשן

jid. אַוועק + וואַשן


אומבאַהאָלפֿן

niezdarny, nieudolny, niezaradny, nieporadny


אויפֿשטאַנד

דער 19טער אַפּריל, דער יאָרטאָג פֿון וואַרשעווער געטאָ־אויפֿשטאַנד.

19 kwietnia, rocznica (wybuchu) powstania w warszawskim getcie.


אויפֿגעקאָכט

ˈɔə̯vɡəˌkɔxt

imiesłów czasu przeszłego czasownika אויפֿקאָכן


אויפֿגעקאָכט

ˈɔə̯vɡəˌkɔxt

wściekły, rozwścieczony, wzburzony, rozgniewany, zirytowany, zły


אויסאיילן

jid. אויס + איילן


אויסאיבן

jid. אויס + איבן


אויטאָמאָביל

איך האָב אויפֿגעהויבן די אויגן און דערזען צופֿאָרן אַ גלענצנדן פּרעכטיקן אויטאָמאָביל.

Podniosłem oczy i ujrzałem, jak podjeżdża olśniewający, wspaniały automobil.


אומגעלומפּערט

ˈʊmgɛlʊmpɛʀt


אומגעדולדיק

ˈʊmɡəˌdʊldɪk


אומגעדולדיק

ˈʊmɡəˌdʊldɪk


אויסגלײַכן

wyprostować, wyrównać, zrównywać, uregulować


אַוועקשלאָגן

jid. אַוועק + שלאָגן

aˈvɛkˌʃlɔgŋ̩


אַוועקמאַרשירן

jid. אַוועק + מאַרשירן

aˈvɛkmaʀˌʃɪʀn̩


אָבאָראָנע

ros. оборона, ukr. оборона


אָבראָק

pol. obrok, por. białor. аброк, ukr. обрік

wariant: אָבריק


אייניקל

zobacz też: Indeks:Jidysz - Rodzina


אונטערגעוואָרפֿן

ˈʊntɛʀgɛvɔʀfn

ˈʊntəʀɡəˌvɔʀfn̩

imiesłów czasu przeszłego czasownika אונטערוואַרפֿן (unterwarfn)


אונטערגעוואָרפֿן

ˈʊntɛʀgɛvɔʀfn

ˈʊntəʀɡəˌvɔʀfn̩

podporządkowany, podległy, podlegający, podwładny, zależny


אַזעלכער

וווּנדערט מיך זייער ווי אזוי קען אַ געזונטער מענטש, אַ מענטש וואָס איז בײַם זינען, רעדן אַזעלכעס.

Dziwi mnie bardzo, jak może zdrowy człowiek, człowiek, który jest przy zdrowych zmysłach, mówić coś takiego.


אַוועקלײַען

jid. אַוועק + לײַען

aˈvɛkˌlaɛ̯ən


אַוועקקוקן

jid. אַוועק + קוקן

nie zważać, lekceważyć, ignorować, nie przejmować się, nie przywiązywać wagi


אַלטע מויד

ˈaltə ˈmɔə̯d


אומבאַקאָנט

jid. אומ־ + באַקאָנט


אומגעוויינטלעך

jid. אומ־ + געוויינטלעך

ˈʊmɡəˌvɛɪ̯ntləx

nietypowy, niezwykły, nadzwyczajny, niezwyczajny, rzadki, wyjątkowy


אומגעוויינטלעך

jid. אומ־ + געוויינטלעך

ˈʊmɡəˌvɛɪ̯ntləx

nietypowo, niezwykle, nadzwyczajnie, niezwyczajnie, rzadko, wyjątkowo

הײַיאָר איז אין אייראָפּע געווען אַן אומגעוויינטלעך הייסער זומער – סײַ אין בוכשטעבלעכן, סײַ אין פֿיגורעלן זין.

W tym roku w Europie lato było niezwykle gorące – zarówno w dosłownym, jak i w przenośnym znaczeniu.


אונגערן

wariant: אונגאַרן

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kraje Europy

נישט קיין כּרך, נאָר דורך די הונדערטער יאָרן וואָס סלאָוואַקײַ האָט געהערט צו אונגערן איז פּרעשבאָריק געווען אַ וויכטיקע שטאָט.

Żadna to metropolia, ale przez te setki lat, gdy Słowacja należała do Węgier, była Bratysława ważnym miastem.


אונגערן

wariant: אונגאַרן


אַוועקראַמען

jid. אַוועק + ראַמען, por. niem. wegräumen


אַכציק

zobacz też: Indeks:Jidysz - Liczebniki


אויסקוקן

por. אויסזען

wyglądać, mieć wygląd, robić / sprawiać wrażenie


אויסקוקן

por. אויסזען

wypatrywać, śledzić, szpiegować, węszyć, wywiadywać się, przyglądać się (uważnie), badać (wzrokiem)

wypatrywać (niecierpliwie), wyglądać, oczekiwać

מע קוקט דיך אויס

iron. Wszyscy na ciebie czekają!, No, jesteś wreszcie!


אָניצע

alternatywna pisownia: אָניטשע


אימיגראַנט

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.


איידעם

zobacz też: Indeks:Jidysz - Rodzina


אונטערשלאַק

jid. אונטער + שלאַק


אַמעריקאַנער

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


איבערציילן

jid. איבער + ציילן

ˈɪbəʀˌt͡sɛɪ̯ln̩


אָגולנע

warianty: אַהולנע, אָהולנע


אָגולנע

warianty: אַהולנע, אָהולנע


אַ סך

… określająca ilość bądź liczbę dużo, wiele, sporo, niemało, liczny, niejeden

נאָר פֿון יענער צײַט איז שוין אַוועק אַ סך יאָרן, און באָריס איז שוין ניט יענער באָריס, וואָס אַ מאָל – ניין!

Ale od tamtej pory upłynęło już wiele lat i Borys nie jest już tamtym Borysem, co kiedyś – o, nie!

… określająca stopień znacznie, dużo, (o) wiele, sporo, niemało, znacząco, istotnie, poważnie, daleko


אַנדער

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


אײַזקרעם

jid. אײַז + קרעם


איבערמאַכן

jid. איבער + מאַכן

przerabiać, zmieniać, modyfikować, przekształcać


אויסטערליש

śwn. ūȥerlich, por. niem. äußerlich (obecnie w innym znaczeniu)

nadzwyczajny, niezwykły, dziwny, osobliwy, dziwaczny

אויסטערליש זײַנען די וועגן פֿון מענטשן, און אויסטערליש די צופֿאַלן, וואָס רײַסן זיך אַרײַן אין דעם מענטשנס לעבן.

Niezwykłe są ludzkie drogi i niezwykłe przypadki, które się wdzierają w ludzkie życie.

nadzwyczajny, niezwykły, wyjątkowy, wyróżniający się, zwracający uwagę, godny uwagi, wspaniały, cudowny, znakomity


אויסטערליש

nadzwyczajnie, niezwykle, zadziwiająco, zdumiewająco, ogromnie


אַוועקבלאָזן

jid. אַוועק + בלאָזן, por. niem. wegblasen

aˈvɛɡˌblɔzn̩

zdmuchiwać, zwiewać, (o wietrze) unosić, porywać


אָפּעראַציע

די אָפּעראַציע האָט נישט געהאָלפֿן. און איך האָב אָנגעהויבן פֿאַרלירן די ראיה.

Operacja nie pomogła. I zacząłem tracić wzrok.


אָן

jeśli po przyimku אָן występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אָנעם

אַ בער אָן אַן עק, די מעשׂה איז אַוועק.


אומצאָליק

Wariant: אומצייליק (umcejlik).

niezliczony, nieprzeliczony, niepoliczony, nieprzebrany


איבערניצעווען

jid. איבער + ניצעווען

עמיליאַ האָט אַליין גענייט און איבערגעניצעוועט קליידער פֿאַר זיך.

Emilia sama szyła i przenicowywała suknie dla siebie.


אַפּטייקער

נאַטירלעך, האָט דער אַפּטייקער געזאָגט, אַז עס וועט אים זייער פֿרייען, וואָס זײַן זונס חבֿר וועט בײַ זיי האַלטן פּסח.

Naturalnie, aptekarz powiedział, że bardzo go ucieszy, iż przyjaciel jego syna będzie u nich obchodził Pesach.


אַרויסרופֿן

אָבער ער רעדט ייִדיש ווי אַ מיזמור און האָט אַ נאַטירלעכן טאַלאַנט אַרויסצורופֿן מיטגעפֿיל בײַם עולם.

Ale mówi płynnie w jidysz i ma naturalny talent do wywoływania współczucia u słuchaczy.


אײַנקויפֿן

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


אײַנקויפֿן

zob. אײַנקויף


איבער מאָרגן

dosł. poza / ponad jutro, por. niem. übermorgen

ˈɪbəʀ‿ˌmɔʀɡŋ̩

zobacz też: Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


אַרויסשלעפּן

סטאַשקע־בוימל העלפֿט בײַם אַרויסשלעפּן קײַגומי, וואָס איז אײַנגעקלעפּט געוואָרן אין די האָר.

Olej arachidowy pomaga przy wyciąganiu gumy do żucia, która się wkleiła we włosy.


אָגול

A. Harkavy określa ten wyraz raz jako przymiotnik (→ cały), raz jako rzeczownik (→ hurt, sprzedaż hurtowa), ale w obu przypadkach podaje go jako część kolokacji אין אָגול


אונטערפֿאַרבן

jid. אונטער + פֿאַרבן

ˈʊntɛʀˌfaʀbn

ˈʊntəʀˌfaʀbm̩


אַמאָל

zrost powstały z frazy jid. אַ מאָל → kiedyś

אָבער יאָסל בערגנער מאָלט נישט דעם בלויזן אַמאָל. ער פֿאַרבינדט דעם אַמאָל מיטן הײַנט, ווי ער וואָלט וועלן פֿאַרשליסן דאָס פֿאַרכּישופֿטע ראָד פֿונעם לעבן.

Ale Josl Bergner nie maluje zwykłej przeszłości. Łączy on przeszłość z teraźniejszością, jakby chciał domknąć zaklęty krąg życia.


באַדאַנקען

aspekt dokonany


איינציק

אָט דער בנימין איז געווען איר איינציקע נחמה אויף דער וועלט.

Ten właśnie Benjomen był jej jedyną pociechą na tym świecie.


אַרויסלאָזן

jid. אַרויס + לאָזן

aˈʀɔə̯sˌlɔzn̩


איבער אַ יאָר

ˌɪbəʀ a‿ˈjɔʀ

Dawne warianty pisowni: איבער־אַיאָר (iber-ajor), איבעראַיאָר (iberajor).


באַזוכן

מיר וועלן אויך באַזוכן די כינעזישע שטאָט כאַרבין, דעם צענטער פֿון מאַנדזשוריע.

Odwiedzimy także chińskie miasto Harbin, centrum Mandżurii.


אַזוי

איך שעץ און אַכפּער אַ מוטער, וואָס איז צו אירע קינדער אַזוי געטרײַ און איבערגעגעבן.

Cenię i szanuję matkę, która jest tak wierna i oddana swoim dzieciom.


אָפּצאַס

alternatywna pisownia: אָבצאַס


אַכצנט

używany wyłącznie w funkcji przydawki (nigdy orzecznika) lub w formie urzeczownikowionej

wariant: אַכצעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ח


אַרומיק

jid. אַרום + ־יק

wariant: אַרומעדיק


באַזונדער

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


באַטראַכטונג

oglądanie, obserwowanie, obserwacja, przyglądanie się, przypatrywanie się

rozważanie, rozpatrywanie, zastanawianie się, rozmyślanie


באַטייליקן זיך

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.

W festiwalu wzięli udział goście z najlepszych teatrów lalkowych na świecie, w tym z Hiszpanii, Włoch, Słowenii i Chorwacji.


אַרײַנטרעטן

די צווייטע שוועריקייט פֿאַר די קינדער איז געווען די שפּראַך. זיי האָבן בײַם אַרײַנטרעטן אין קלאַס פֿאַרשטאַנען אַזוי ווינציק רוסיש, אַז אַלע האָבן פֿון זיי געמאַכט חוזק – סײַ דער לערער, סײַ די חבֿרים.

Drugą trudnością dla dzieci był język. Wchodząc do klasy rozumiały tak niewiele rosyjskiego, że wszyscy z nich drwili – i nauczyciel, i koledzy.

wstępować, zostawać członkiem / uczestnikiem, zapisywać się, zaciągać się


אַרומרינגלען

jid. אַרום + רינגלען


איבעררעדן

jid. איבער + רעדן

Wariant: איבערריידן (iberrejdn).

omawiać, przedyskutowywać, rozważać, obgadywać


אַרײַנרעכענען

jid. אַרײַן + רעכענען


אײַנוווינער

od jid. אײַנוווינען, por. niem. Einwohner

ˈaɛ̯nˌvɔə̯nəʀ

איז טאַקע זייער אַ פֿײַנע שטאָט און אירע ייִדישע אײַנוווינער זײַנען טאַקע זייער אָרנטלעכע מענטשן. → Narrenberg

jest naprawdę bardzo miłym miastem, a jego żydowscy mieszkańcy są naprawdę bardzo porządnymi ludźmi.


אויבס

Wyraz notowany ogółem w czterech wariantach: אויבס (ojbs), אויבסט (ojbst), אויפּס (ojps) oraz אויפּסט (ojpst).

por. t. אויפּסן (ojpsn)

Podawany jest także oboczny rodzaj żeński.


באַגיסן

polać, polewać, oblać, oblewać, podlać, podlewać, zalać, zalewać


אילוסטרירן

ros. иллюстрировать (illiustrirowatʹ) < niem. illustrieren


אַשטעצל

jid. אַש + טעצל

וווּ איז מײַן אַשטעצל?


באַאַרבעטן

opracować, opracowywać, przerobić, przerabiać, poprawić, poprawiać, adaptować


באַגרײַפֿלעך

od jid. באַגרײַפֿן

baˈɡʀaɛ̯flɛx

zrozumiały, do pojęcia, do pomyślenia, wyobrażalny


אָפּצווענגע

por. jid. צוואַנג oraz pol. obcęgi (< niem. Hebzange)

warianty: אָפּצווענג oraz אָבצווענגע

podawany jest także akcent na drugą sylabę: IPA: /ɔpˈʦvɛngɛ/


אָריגינאַל

ros. оригинал

דער ייִדישער נוסח איז סײַ אידיאָמאַטיש, סײַ געטרײַ דעם אָריגינאַל, אָבער פֿאַרמאָגט אַ געוויסע צערטלעכקייט, וואָס עס פֿעלט אינעם אָריגינאַל.

Wersja jidyszowa jest zarówno idiomatyczna, jak i wierna oryginałowi, a jednak posiada pewną czułość, której brak w oryginale.


אָנדערטהאַלבן

wariant: אָנדערהאַלבן (onderhalbn)

zobacz też: liczebniki w jidysz


אינטערעס

por. ros. интерес, niem. Interesse (< śr.łac. interesse)


אַרומדרייען

jid. אַרום + דרייען

aˈʀʊmˌdʀɛɪ̯ən


אַרומדרייען

jid. אַרום + דרייען

aˈʀʊmˌdʀɛɪ̯ən

אַרומדרייען זיך → obracać się, kręcić się, krążyć

אַרומדרייען זיך → obracać się (w jakichś kręgach), przebywać, kręcić się (wokół kogoś, czegoś), zadawać się, przestawać (z kimś), bywać (u kogoś)

ער דרייט זיך אַרום אַרום דעם פּריץ.

אַרומדרייען זיך → kręcić się, błąkać się (bez celu), włóczyć się, wałęsać się, pałętać się, szwendać się, pętać się

אַרומדרייען זיך → zwlekać, ociągać się, guzdrać się, grzebać się, obijać się


באָלשעוויזם

ros. большевизм


אינעווייניק

Wariant: אינווייניק (inwejnik).


אינעווייניק

Wariant: אינווייניק (inwejnik).


באַרעדן

alternatywna pisownia: באַריידן


באַפֿעלקערונג

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


אייבערשט

śwn. öberst → najwyższy, por. niem. oberster

nie mylić z: אייבערשטער


בויך

zobacz też: Indeks:Jidysz - Części ciała


ביז

jeśli po przyimku ביז występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy ביזן


באָטשאַן

Warianty: באָטשן (boczn), בוטשאַן (buczan).


באָלשעוויק

ros. большевик

גלײַך נאָך דער אָקטאָבער־רעוואָלוציע זײַנען די באָלשעוויקעס אַרײַן אין פֿאַרהאַנדלונגען מיט די דײַטשן וועגן אַ סעפּאַראַטן שלום־אָפּמאַך.

Tuż po rewolucji październikowej bolszewicy przystępują do negocjacji z Niemcami w sprawie odrębnego traktatu pokojowego.


אָפּלעבן

jid. אָפּ + לעבן, por. białor. аджыць, ros. отжить

יאָסל האָט זיך לאַנג ניט געמוטשעט אויף דער וועלט: ער האָט פֿאַר צרות אָנגעהויבן טרינקען, האָט אָפּגעלעבט צוויי יאָר, און איז געשטאָרבן. → Josl

nie męczył się długo na tym świecie: zaczął ze zmartwień pić, pożył dwa lata i umarł.

ער האָט שוין אָפּגעלעבט זײַן ביסל יאָרן.

zmarnieć, zniszczeć, podupaść, zamrzeć, zginąć, zgasnąć, zwiędnąć


באַשיצן

מענטשן אין אונגאַרן בויען אַ צײַטווײַליקע דאַמבע בײַם דונײַ־ברעג, 150 קילאָמעטער פֿון בודאַפּעשט, כּדי צו באַשיצן די געגנט פֿון דער קומענדיקער פֿאַרפֿלייצונג.

Ludzie na Węgrzech budują tymczasową groblę nad brzegiem Dunaju, 150 kilometrów od Budapesztu, aby chronić okolicę przed nadchodzącą powodzią.


בליִען

עס האָט אַלץ געבליט, געזונגען, געלעבט – עס איז געווען תּחילת מײַ, איר פֿאַרשטייט?…

Wszystko kwitło, śpiewało, żyło – było to z początkiem maja, rozumiecie?…


אַספּירין

(1.1) ros. аспирин, ukr. аспірин, białor. аспірын (< niem. Aspirin)


ביק

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש • Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


גאָרנישט

איך רעכן, פּאַפּאַ, אַז דו וועסט נישט האָבן גאָרנישט קעגן דעם, וואָס מײַן חבֿר שמעון וועט בלײַבן בײַ מיר איבער פּסח.

Tato, liczę, że nie będziesz miał nic przeciwko temu, iż mój przyjaciel Szymon zostanie u mnie w czasie Paschy.


בויכווייטיק

jid. בויך + ווייטיק


גאַליציע

Galicja (ziemie na terenach obecnej Polski i Ukrainy)

ער איז אַ מחבר פֿון צוויי וויסנשאַפֿטלעכע ביכער אויף ענגליש וועגן די קאַראַיִמער אין קרים און גאַליציע.

Jest on autorem dwu książek naukowych po angielsku o karaimach na Krymie i w Galicji.


אָט־אָט

reduplikacja jid. אָט, por. ukr. от-от, ukr. ось-ось, ros. вот-вот, białor. вось-вось

lada moment, lada chwila, za chwilę, zaraz


בליצשלעסל

jid. בליץ + שלעסל


ביאה

stosunek płciowy, akt płciowy, spółkowanie


בונד

Bund = אַלגעמיינער ייִדישער אַרבעטערסבונד אין ליטע, פּוילן און רוסלאַנד → Powszechny Żydowski Związek Robotników na Litwie, w Polsce i Rosji


גאָלמעסערל

jid. גאָלן + מעסערל


אַרײַן

און גיי זאָג דעם ייִד, אַז אין אַ בעכער קען נישט אַרײַן מער ווי ביזן ראַנד. ער איז נישט פֿעיִק מער אויפֿצונעמען.

I weź tu teraz powiedz człowiekowi, że do kielicha nie da się wlać więcej jak tylko po brzeg. Nie jest on w stanie więcej przyjąć.


אַרבעטן

איר דאַרפֿט ניט אַזוי פֿיל אַרבעטן.

דאָס האַרץ אַרבעט שווער.


בריוול

אַ מלמד פֿון נעזוויזש זאָל ראָמאַנסירן מיט אַ דינסטמיידל רבֿקה; ער זאָל שרײַבן הייסע בריוולעך, און זי זאָל זינגען זיסע לידלעך.

Nauczyciel z Nieświeża romansuje podobno ze służącą Ryfką; on ponoć pisze gorące liściki, a ona ponoć śpiewa słodkie piosenki.


בליק

אויפֿן ערשטע בליק


ברעג

דאָס רובֿ אימיגראַנטן האָבן זיך באַזעצט אין די גרויסע שטעט אויף דעם מיזרח־ברעג פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, דער עיקר, אין ניו־יאָרק.

Większość imigrantów osiedliła się w dużych miastach na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku.


אינטערעסאַנט

(1.1) niem. interessant < franc. intéressant

(2.1) pol. interesant < niem. Interessent < śr.łac. interessens


באַלד

wkrótce, niedługo, niebawem, rychło, w niedługim czasie, wnet, lada chwila, lada moment, zaraz

באַלד קומט דער קאַלטער ווינטער.

איך וועל באַלד קומען.

ס׳איז שוין באַלד אַכט אַ זייגער.

Już niedługo będzie (godzina) ósma. / Już prawie ósma.

zaraz, od razu, natychmiast, w tej chwili, momentalnie, błyskawicznie, w jednej chwili, z miejsca, niezwłocznie

כ׳האָב אים באַלד דערקענט.

שלעכטס לערנט מען זיך באַלד אויס.

Złego to się człowiek od razu / momentalnie wyuczy.


גאָלמעסער

jid. גאָלן + מעסער


גראָבער פֿינגער

ˈgʀɔbɛʀ ˈfingɛʀ

ˈɡʀɔbəʀ ˈfɪŋɡəʀ


גלאַנציק

od jid. גלאַנץ

błyszczący, lśniący, połyskujący, świecący, połyskliwy; wypolerowany; glansowany


בלוטיק

jid. בלוט + ־יק

pokryty krwią, zawierający krew: krwawy, zakrwawiony, pokrwawiony, krwawiący, krwisty

i związany z rozlewem krwi: krwawy, zażarty, zaciekły

intensywny: straszny, skrajny, śmiertelny, niesłychany, niezwykły, żywotny


בלוטיק

jid. בלוט + ־יק

i w związku z rozlewem krwi: krwawo, zażarcie, zaciekle

intensywnie: strasznie, skrajnie, śmiertelnie, niesłychanie, niezwykle, żywotnie, żywo, do żywego


בויקאָטירן

jid. בויקאָט + ־ירן, por. niem. boykottieren

bɔə̯kɔˈtɪʀn̩


באַטראַכטן

oglądać, przyglądać się, przypatrywać się, obserwować, śledzić

rozważać, rozpatrywać, roztrząsać, zastanawiać się (nad czymś)


באַטראַכטן

באַטראַכטן זיך → rozmyślać, zastanawiać się, myśleć

באַטראַכטן זיך → rozmyślać się, zmieniać zamiar, rezygnować, opamiętywać się, nabierać rozumu

ער האָט שוין געהאַלטן בײַם מסכּים זײַן, נאָר ער האָט זיך באַטראַכט

Już się miał zgodzić, ale się rozmyślił.


גלאַנצן

od jid. גלאַנץ

błyszczeć, lśnić, połyskiwać, świecić (się)


גלאַנצן

od jid. גלאַנץ


גלאַנצן

od jid. גלאַנץ


דורך

jeśli po przyimku דורך występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy דורכן


גלעזל

szklanka, szklaneczka; kieliszek, kieliszeczek

גיסט מיר נאָך אַ גלעזל אָן

(w urządzeniu, lampie) szkiełko, szybka, szkło


געווער

צי האָט ישׂראל אַטאָמיש געווער?


גאָפּל־לעפֿל

ˌɡɔpl̩ˈlɛfl̩

nakrycie (stołu), zastawa (stołowa), sztućce

ווער עס ברענגט קיין גאָפּל־לעפֿל ניט מיט, באַקומט ניט קיין חלק.

Kto nie przynosi ze sobą nakrycia, ten nie dostaje swojej porcji.


דאַמע

כאַ־כאַ־כאַ! כאַ־כאַ־כאַ! – הערט זיך אַ קוויטשיק געלעכטער פֿון אַ דאַמע, און מע פֿילט, אַז זי לאַכט מיט יאַשטשערקעס.

Cha, cha, cha! Cha, cha, cha! – słychać piskliwy śmiech pewnej damy i czuć, że śmieje się ona z przymusem.


דעמאָלט

פֿון דעמאָלט אָן, דאָס הייסט, פֿון דער ערשטער מלחמה אָן, בין איך שוין קיין קרים מער ניט געפֿאָרן

Od tego czasu, to znaczy od pierwszej wojny, już więcej na Krym nie jeździłem (…


גאָר

całkiem, zupełnie, całkowicie, w całości

אפֿשר וועט אײַער קינד אויסקלײַבן גאָר אַנדערע שפּראַכן זיך צו לערנען, ווי כינעזיש, פֿראַנצייזיש אָדער אַפֿריקאַנס!

A może wasze dziecko wybierze całkiem inne języki do nauki, jak chiński, francuski czy afrikaans!


בוימל

דער אמת קומט אַרויס ווי בוימל אויפֿן וואַסער

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa

סטאַשקע־בוימל העלפֿט בײַם אַרויסשלעפּן קײַגומי, וואָס איז אײַנגעקלעפּט געוואָרן אין די האָר.

Olej arachidowy pomaga przy wyciąganiu gumy do żucia, która się wkleiła we włosy.


דערציילונג

דער דאָזיקער שיינער געשיכטע פֿון דער רירנדיקער פֿרײַנדשאַפֿט צווישן די צוויי יונגע פֿרויען שענקען מיר אין אונדזער דערציילונג גאָר אַ באַזונדער קאַפּיטל.

Tej pięknej historii o wzruszającej przyjaźni między tymi dwiema młodymi paniami poświęcimy w naszej opowieści całkiem osobny rozdział.


בריקע

(2.1) rzeczownik odczasownikowy od jid. בריקען

nie mylić z: בריק


בריקע

nie mylić z: בריק

kopniak, kopnięcie, kop, bryknięcie, wierzgnięcie


בריקע

nie mylić z: בריק


דערציילן

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


אָן אַ זינען

jid. אָן + אַ + זינען


הויף

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.


הונגעריק

איך בין הונגעריק, לאָמיר גיין אין אַ רעסטאָראַן.


האַרצווייטיק

האַרץ + ווייטיק


דאָרפֿיש

jid. דאָרף + ־יש

פֿון ווײַטן, רעכטס, זעט מען אַרויס די שטוב, אַ דאָרפֿישע געבײַדע מיט אַ פּריזבע.

W oddali, po prawej, widać dom, wiejski budynek z przyzbą.


האַנדלען

איך זאָל האַנדלען מיט ליכט, וואָלט די זון ניט אונטערגעגאַנגען.

żart. Gdybym zaczął handlować świecami, to by słońce przestało zachodzić.


גאַנדז

Podaje się także rodzaj męski (obocznie do żeńskiego).


דערבײַיִק

jid. דערבײַ + ־יק

pobliski, sąsiedni, przyległy, przylegający, niedaleki, nieodległy


געוויס

דער ייִדישער נוסח איז סײַ אידיאָמאַטיש, סײַ געטרײַ דעם אָריגינאַל, אָבער פֿאַרמאָגט אַ געוויסע צערטלעכקייט, וואָס עס פֿעלט אינעם אָריגינאַל.

Wersja jidyszowa jest zarówno idiomatyczna, jak i wierna oryginałowi, a jednak posiada pewną czułość, której brak w oryginale.


דינסטמיידל

אַ מלמד פֿון נעזוויזש זאָל ראָמאַנסירן מיט אַ דינסטמיידל רבֿקה; ער זאָל שרײַבן הייסע בריוולעך, און זי זאָל זינגען זיסע לידלעך.

Nauczyciel z Nieświeża romansuje podobno ze służącą Ryfką; on ponoć pisze gorące liściki, a ona ponoć śpiewa słodkie piosenki.


געלט

דאָרט איז געווען צוגעגרייט פֿאַר אונדז קליידער, עסנוואַרג, פּעסער און געלט.

Tam były dla nas przygotowane ubrania, jedzenie, paszporty i pieniądze.


ניט האָבן קיין באַרוטע מינוט

dosł. → nie mieć żadnej spokojnej minuty

nɪt‿ˈhɔbm̩ kɛɪ̯n‿baˈʀʊtə mɪˈnʊt

nie mieć chwili spokoju, być nieustannie zajętym

pl-ניט_האָבן_קיין_באַרוטע_מינוט-yi-phrase-194moFgD


העצן

podburzać, namawiać, podżegać, nawoływać


האַרץ־ברענעניש

haʀʦ־bʀɛnɛniʃ


גענוי

אָבער וואָס גענוי מיינט אָט די „נײַע טאַקטיק“ האָט ער נישט דערקלערט.

Ale co dokładnie oznacza ta „nowa taktyka”, to nie wyjaśnił.


האָבן אַ זינען

jid. האָבן + אַ + זינען


גערעכטיקייט

śwn. gerehtikeit, por. niem. Gerechtigkeit

ɡəˈʀɛxtɪkɛɪ̯t

sprawiedliwość, bezstronność, uczciwość, prawość

sprawiedliwość, słuszność, zasadność, uzasadnienie


באַק

zobacz też: Indeks:Jidysz - Części ciała


דאַנעט

wariant: דאַנען

zobacz też: דאָ • דאַן • וואַנעט • וואַנען

… używany po przyimkach, wskazujący miejsce lub czas (s-/do-/od-)tąd ; (do/od) tego czasu

נעם מיך אַוועק פֿון דאַנעט.


וואַל

וואַל… → wyborczy (związany z wyborami lub głosowaniem)


גרענעצן זיך

ˈɡʀɛnət͡sn̩‿zɪx

Czasownik używany także bez zaimka zwrotnego זיך (zich) jako czasownik nieprzechodni.

graniczyć, zakrawać (na), ocierać się (o)


דערמאָנונג

od jid. דערמאָנען

wzmianka, wspomnienie, przywołanie, wymienienie


דרוקן

drukować (np. na prasie drukarskiej), pisać (na maszynie do pisania)

o autorze: drukować, publikować, ogłaszać drukiem, wydawać

drukować (na tkaninie), nadrukowywać, odbijać wzór


דרוקן

דרוקן זיך → o tekście: drukować się, być w druku, być wydawanym

דרוקן זיך → o autorze: drukować się, publikować (w jakimś wydawnictwie), pisać / pisywać (do jakiejś gazety)


ווײַב

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


געטרײַ

איך שעץ און אַכפּער אַ מוטער, וואָס איז צו אירע קינדער אַזוי געטרײַ און איבערגעגעבן.

Cenię i szanuję matkę, która jest tak wierna i oddana swoim dzieciom.


געהערן

נישט קיין כּרך, נאָר דורך די הונדערטער יאָרן וואָס סלאָוואַקײַ האָט געהערט צו אונגערן איז פּרעשבאָריק געווען אַ וויכטיקע שטאָט.

Żadna to metropolia, ale przez te setki lat, gdy Słowacja należała do Węgier, była Bratysława ważnym miastem.


וויץ

אַ גוטער וויץ ווערט נישט אַלט.


וואָל

איבער באַרג און איבער טאָל גייט אַ פּעלצעלע פֿון וואָל. – אַ שעפּס.

zagadka) Przez górę i przez dolinę idzie kożuszek z wełny. – Owca.


ווײַט

דער וועג איז אַ גאַנץ לאַנגער, אַ ווײַטער און אַ שווערער, און נישט אַלעמאָל איז ער אויסגעלייגט מיט בלומען, – מערסטנטייל מיט דערנער.

Droga ta jest dość długa, daleka i ciężka, i nie zawsze jest ona usłana kwiatami – na ogół cierniami.


געלעכטער

אַ וועלט וואָס שאַפֿט נישט געלעכטער איז אַ שווערע וועלט.

Świat, który nie wywołuje śmiechu, to ciężki świat.

coś śmiesznego / komicznego, rzecz śmiechu warta, pośmiewisko, obiekt drwin


גלאָז

אַ האַרץ איז ווי גלאָז – צעברעכט זיך עס, וועסטו עס ניט צונויפֿקלעפּן.

Serce jest jak szkło – kiedy się rozbije, nie skleisz go z powrotem.


גלאָז

אַז אַ גלאָז ברעכט זיך, איז אַ סימן אויף גוטן.

Kiedy się szklanka stłucze, to jest to dobry znak.


גערעכט

o człowieku: sprawiedliwy, bezstronny, uczciwy, prawy, zacny

o sprawie, wyroku: sprawiedliwy, słuszny, zasłużony, uzasadniony, zasadny


גערעכט

słusznie, istotnie, rzeczywiście, racja, prawda

דאָס איז / ס׳איז גערעכט.

Słusznie / Istotnie / Rzeczywiście., To prawda / racja.

sprawiedliwie, bezstronnie, uczciwie, zacnie

sprawiedliwie, słusznie, zasłużenie, zasadnie


בושל

(1.1) ukr. бусел, białor. бусел, pol. busieł (→ bocian)

Wyraz charakterystyczny dla jidysz używanego w Stanach Zjednoczonych.


בייגל

(1.1) utworzone od śwn. bouc, -ges → obręcz, bransoleta, por. niem. Beugel → rogal; źródłosłów dla pol. bajgiel


דערפֿרייען

cieszyć, radować, rozweselać, rozchmurzać


דערפֿרייען

דערפֿרייען זיך → cieszyć się, radować się, rozweselać się, rozchmurzać się, poweseleć

לײַבלעכע ברידער, וואָס האָבן זיך נישט געזען אַ יאָר צוואַנציק, דאַרפֿן נישט אַזוי דערפֿרייען זיך, ווי די דרײַ האָבן זיך דערפֿרייט.

Rodzeni bracia, którzy się nie widzieli ze dwadzieścia lat, zapewne by się tak nie cieszyli, jak cieszyło się tych trzech.


וויפֿל

מאָלט אײַך וויפֿל זילבער, וויפֿל גוטס האָט מאירס מוטער אַרויסגענומען פֿון די קאַסטנס!

Wyobraźcie sobie, ile srebra, ile dóbr wyjęła matka Mejera z tych skrzyń!


וועמענס

wariant: וועמעס

וועמענס זון איז דאָס? – דאָס איז דודס זון, ראובֿן.

Czyj to jest syn? – To jest syn Dawida, Ruben.


וואַגן

ośmielać się, śmieć, odważać się, poważać się, ważyć się, zdobywać się na odwagę, pozwalać sobie


וואָלקן־קראַצער

vɔlkŋ-kʀaʦɛʀ


וואַסער־זיכער

jid. וואַסער + זיכער


זידלען

דער מאַן פֿלעגט זי זידלען, האָט געפּרוּווט זי שלאָגן אויך.

Mąż zwykł ją wyzywać, próbował ją także bić.


הענגלײַכטער

jid. הענגל + לײַכטער


דלאָניע

ווען בײַ מיר אויסוואַקסן האָר אויף דער דלאָניע

wariant: דאָלאָניע


וווינונג

od jid. וווינען

דאָס איז מײַן וווינונג.


דרײַצנט

ˈdʀaɛ̯t͡sn̩t

używany wyłącznie w funkcji przydawki (nigdy orzecznika) lub w formie urzeczownikowionej

wariant: דרײַצעט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. י״ג


העקלען

szydełkować, robić szydełkiem / na szydełku


היטל

jid. הוט + ־ל


ווײַבלעך

zobacz też: נייטראַל


דרײַצן

zobacz też: liczebniki w jidysz

zobacz też: hebr. י״ג


דערקלערן

אָבער וואָס גענוי מיינט אָט די „נײַע טאַקטיק“ האָט ער נישט דערקלערט.


ווען

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


ווינט

אַוועק מיטן ווינט.


זייגער־מאַכער

jid. זייגער + מאַכן

ˈzɛjgɛʀmaxɛʀ

ˈzɛɪ̯ɡəʀˌmaxəʀ


זונאויפֿגאַנג

jid. זון + אויפֿגאַנג

ˈzʊnˌɔə̯vɡaŋɡ


וויסנשאַפֿטלער

מיט דער הילף פֿון עלעקטראָנישע מיקראָסקאָפּן, האָבן די וויסנשאַפֿטלער שוין לאַנג געקאָנט אָבסערווירן איינצלנע מאָלעקולן און אַפֿילו אַטאָמען.

Za pomocą mikroskopów elektronowych naukowcy mogli już od dawna obserwować pojedyncze cząsteczki, a nawet atomy.


טאַטע־מאַמע

jid. טאַטע + מאַמע


זינגפֿויגל

jid. זינגען + פֿויגל

ˈzɪŋkˌfɔə̯gl̩


הוליען

pol. hulać, ukr. гуляти (huljaty), białor. гуляць (huljać)

igrać, figlować, swawolić, hulać, bawić się, zabawiać się, używać życia, szaleć

הוליעט, הוליעט, קינדערלעך, כּל־זמן איר זענט נאָך יונג.

Bawcie się, bawcie, dzieciaczki, póki jesteście jeszcze młode.


הייס

אָנהייב האַרבסט איז נאָך הייס.


וואָיעוואָדע

דער וואָיעוואָדע האָט באַפֿוילן מ׳זאָל אָנרײַצן אויף די ייִדן די הינט.

Wojewoda rozkazał, aby napuścić psy na Żydów.


וואָג

zobacz też: באַראַן • ביק • צווילינג • ראַק • לייב • בתולה • וואָג • סקאָרפּיאָן • שיסער • שטיינבאָק • וואַסער־טרעגער • פֿיש

Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


וואָג

Indeks:Jidysz - Kalendarz i czas


טכויר

bywa błędnie używane również na określenie skunksa.


טראָט

alternatywna pisownia: טריט

טראָט בײַ טראָט


זעלבסטמערדער

ˈzɛlpstˌmɛʀdəʀ


הערן

ער האָט זי געהערט אַ פּאָר מאָל אַ זינג טאָן און ווייס, אַז איר קול איז צוקער־זיס.

Słyszał kilka razy, jak śpiewa, i wie, że jej głos jest słodki niczym miód


דימענט

śwn. dīemant (śwn. dīamant), por. niem. Diamant

wariant: דימעט

מיט אַ דימענט קען מען שנײַדן גלאָז.


טשאָלנט

ער האָט ליב טשאָלנט.


דריט

zobacz też: liczebniki w jidysz

zob. też: hebr. ג׳


גרינג

lekki, łatwy, niewymagający wysiłku, łatwy do zniesienia, niewielki


גרינג

lekko, łatwo, z łatwością, bez trudu, w niewielkim stopniu

עס קומט אים אָן גרינג דאָס לייענען.


גרינג

występuje wyłącznie w poniższym frazeologizmie


זון־אונטערגאַנג

jid. זון + אונטערגאַנג

ˈzʊnˌʊntəʀɡaŋɡ


האַלדזבאַנד

jid. האַלדז + באַנד

Niektóre słowniki podają rodzaj męski dla obu znaczeń.


האַלדזבאַנד

jid. האַלדז + באַנד


קינדער־וועגעלע

(1.1) jid. קינד + וועגעלע

ˈkɪndəʀˌvɛɡələ


טערק

אַלע זײַנען דאָ, יונג און אַלט. ייִדן און ווײַבער און קינדער, גוייִם, טערקן, ציגײַנער.

Wszyscy tu są, młodzi i starzy. Mężczyźni i kobiety, i dzieci, goje, Turcy, Cyganie.


גרענעץ

śwn. greniz < pol. granica, por. niem. Grenze

גנבֿענען דעם גרענעץ = גנבֿענען די גרענעץ

אַלץ האָט אַ גרענעץ


וואָגן

wóz, fura, furmanka; (mały, np. dwukołowy) wózek

איך קען נישט פֿאָרן. איך האָב אַ וואָגן, אָבער איך האָב נישט קיין פֿערד.

Nie mogę jechać. Mam wóz, ale nie mam konia.


הײַנט

וואָס האָסטו נאָך הײַנט צו טאָן?


הײַנט

teraźniejszość, dzień dzisiejszy, dzisiaj, dziś, obecna chwila