שטערן־פֿליִער

jid. שטערן + פֿליִער


מרה־שחורהדיק

mɔʀɛ-ʃxɔjʀɛdik


גרעפּצן

ד״ר קאָבי גרעפּצט זייער הויך.


גראָז־שנײַדער

jid. גראָז + שנײַדער

ˈɡʀɔs-ˌʃnaɛ̯dəʀ


גראָזגאָרטן

jid. גראָז + גאָרטן


בודיסטיש

דער ערשטער בודיסטישער טעמפּל אין אייראָפּע, געעפֿנט אינעם יאָר 1914 אין פּעטערבורג, איז אויפֿגעשטעלט געוואָרן אויף דעם טיבעטישן שטייגער.

Pierwszą buddyjską świątynię w Europie otwarto w roku 1914 w Petersburgu, ustanowiona została ona na sposób (tu: w rycie/obrządku) tybetański.

יואל מאַטוועיעוו, דער ייִדישער וועג קיין שאַמבאַלאַ, "פֿאָרווערטס", 4 אַפּריל 2008


שאַמבאַלאַ

אין די טיבעטישע לעגענדעס וועגן שאַמבאַלאַ ווערט אויך דערציילט, אַז דער וועג צום דאָזיקן לאַנד ליגט דורך הויכע בערג, פֿינצטערע וועלדער, אונטערערדישע לאַבירינטן און מיסטישע באַריערן.

W tybetańskiej legendzie o Szambali jest także opowiadane, że droga do tej krainy leży (tu: wiedzie) przez wysokie góry, ciemne lasy, podziemne labirynty i mistyczne bariery.

יואל מאַטוועיעוו, דער ייִדישער וועג קיין שאַמבאַלאַ, „פֿאָרווערטס”, 4 אַפּריל 2008


אָראַקל

niem. Orakel < łac. oraculum, por. ros. оракул


געטין

jid. גאָט + ־ין

די אַלטע לעטישע און ליטווישע לעגענדעס דערציילן וועגן אַ געטין, וואָס וויינט אין איר עפּל־גאָרטן וועגן דעם, וואָס זי איז אַראָפּגעפֿאַלן אין עולם־הזה ווי אַן עפּל.

Stare łotewskie i litewskie legendy opowiadają o bogini, która płacze w swym jabłoniowym sadzie z tego powodu, że spadła na ten świat jak jabłko.


חסידי־אומות־העולם

hebr. חסידי אומות העולם

Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – izraelskie odznaczenie cywilne


אַ גרויסער וואָלקן - אַ קליינער רעגן

pl-אַ_גרויסער_וואָלקן_-_אַ_קליינער_רעגן-yi-unknown-UkzsXfLv


אַ געוווינהייט איז די צווייטע נאַטור

dosł. → przyzwyczajenie jest drugą naturą

przyzwyczajenie jest drugą naturą człowieka

pl-אַ_געוווינהייט_איז_די_צווייטע_נאַטור-yi-unknown-gkq9UlH~


אַ געשאָנקענעם פֿערד קוקט מען ניט אין די ציין

darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda

pl-אַ_געשאָנקענעם_פֿערד_קוקט_מען_ניט_אין_די_ציין-yi-unknown-3qg8sJhw


אַ באַרג מיט אַ באַרג קומען זיך ניט צונויף, אָבער אַ מענטש מיט אַ מענטשן - יאָ

góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem zawsze; „góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem tak”

pl-אַ_באַרג_מיט_אַ_באַרג_קומען_זיך_ניט_צונויף,_אָבער_אַ_מענטש_מיט_אַ_מענטשן_-_יאָ-yi-unknown-gJlrY2FB


ווי דו וועסט זיך לייגן, אַזוי וועסטו שלאָפֿן

jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz; jak się położysz, tak będziesz spać

pl-ווי_דו_וועסט_זיך_לייגן,_אַזוי_וועסטו_שלאָפֿן-yi-unknown-YT2uHqZc


נבֿיאות

hebr. נביאות


נבֿיאות זאָגן

jid. נבֿיאות + זאָגן

nəˈvɪəs ˈzɔɡŋ̩

prorokować, przepowiadać (przyszłość), wieszczyć


ניט אַלץ וואָס גלאַנצט איז גאָלד

nie wszystko złoto, co się świeci; nie wszystko co błyszczy jest złotem

pl-ניט_אַלץ_וואָס_גלאַנצט_איז_גאָלד-yi-unknown-90-jDtQ4


דער אַפּעטיט קומט מיטן עסן

apetyt rośnie w miarę jedzenia; apetyt przychodzi z jedzeniem

pl-דער_אַפּעטיט_קומט_מיטן_עסן-yi-unknown-X1zZ7rnK


וווּ עס זײַנען דאָ אַ סך קעכינס, דאָרט איז דאָס עסן רױ

צווישן דער קימפּעטאָרין און דער וואַרטערין ווערט דאָס קינד דערשטיקט (cwiszn der kimpetorin un der warterin wert dos kind dersztikt)

gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść; gdzie (jest) wiele kucharek, tam jedzenie (jest) surowe

pl-וווּ_עס_זײַנען_דאָ_אַ_סך_קעכינס,_דאָרט_איז_דאָס_עסן_רױ-yi-unknown-kDoZkDXp


ניט אין איין טאָג איז דער בית־המיקדש געבויט געוואָרן

די וועלט איז אויך ניט באַשאַפֿן געוואָרן אין איין טאָג (di welt iz ojch nit baszafn geworn in ejn tog)

משיח ווערט ניט אין איין נאַכט געבוירן געוואָרן (meszjech wert nit in ejn nacht gebojrn geworn)

קראָקע איז ניט אין איין טאָג געבויט געוואָרן (kroke iz nit in ejn tog gebojt geworn)

nie od razu Kraków zbudowano; nie w jeden dzień zbudowano Świątynię

pl-ניט_אין_איין_טאָג_איז_דער_בית־המיקדש_געבויט_געוואָרן-yi-unknown-N1VmgpPw


אויס די אויגן, אויס דעם האַרצן

ווײַט פֿון די אויגן - ווײַט פֿון האַרצן (wajt fun di ojgn - wajt fun harcn)

pl-אויס_די_אויגן,_אויס_דעם_האַרצן-yi-unknown-~OFn~164


ווײַט פֿון די אויגן - ווײַט פֿון האַרצן

אויס די אויגן, אויס דעם האַרצן (ojs di ojgn

czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal; daleko od oczu – daleko od serca

pl-ווײַט_פֿון_די_אויגן_-_ווײַט_פֿון_האַרצן-yi-unknown-RIkDAN4c


ווער עס זאָגט אַלף, מוז זאָגן בית

powiedziałeś A, powiedz B; kto mówi alef, musi powiedzieć bejs

pl-ווער_עס_זאָגט_אַלף,_מוז_זאָגן_בית-yi-unknown-RZ~b0bNr


רעדן איז זילבער - שווײַגן איז גאָלד

pl-רעדן_איז_זילבער_-_שווײַגן_איז_גאָלד-yi-unknown-tUJbnQbm


קראָקע איז ניט אין איין טאָג געבויט געוואָרן

ניט אין איין טאָג איז דער בית־המיקדש געבויט געוואָרן (nit in ejn tog iz der bejs-amigdesz gebojt geworn)

nie od razu Kraków zbudowano; Kraków nie został zbudowany w jeden dzień

pl-קראָקע_איז_ניט_אין_איין_טאָג_געבויט_געוואָרן-yi-unknown-4ztn1SDN


משיח ווערט ניט אין איין נאַכט געבוירן געוואָרן

nie od razu Kraków zbudowano; Mesjasz nie rodzi się w jedną noc

pl-משיח_ווערט_ניט_אין_איין_נאַכט_געבוירן_געוואָרן-yi-unknown-qj8OhdPM


יחדיו איז אַ ייִדישע זאַך

ˈjaɣdəv ˈɪz a‿ˈjɪdɪʃə ˈzax

jeden za wszystkich, wszyscy za jednego; w jedności siła

pl-יחדיו_איז_אַ_ייִדישע_זאַך-yi-unknown-owtkAPK3


די וועלט איז אויך ניט באַשאַפֿן געוואָרן אין איין טאָג

nie od razu Kraków zbudowano; świat też nie został stworzony w jeden dzień

pl-די_וועלט_איז_אויך_ניט_באַשאַפֿן_געוואָרן_אין_איין_טאָג-yi-unknown-kjZHSIqd


אַ מעשׂה מיט אַ באָרד

zobacz też: Indeks:Jidysz - Związki frazeologiczne

pl-אַ_מעשׂה_מיט_אַ_באָרד-yi-unknown-1HlgX1bB


אויסן אויג

ɔə̯sn̩‿ˈɔə̯ɡ

wykapany, cały, wypisz, wymaluj, zupełnie taki jak, bardzo podobny

ער איז דער טאַטע אויסן אויג.

זי איז די מאַמע אויסן אויג.


פּליטה

źródłosłów dla pol. plajta, poprzez niem. Pleite

nie mylić z: פּליטע (plite)

ocalała (z wojny / rzezi), ta, która przeżyła / która się uratowała


מאָל

איין מאָל אין אַ חודש.

אַ סך מאָל.

razy (używane do określenia działania mnożenia)

צוויי מאָל דרײַ.


מאָל

אַ מאָל איז געווען אַ מעשׂה.

Dawno, dawno temu, była sobie historia. (częsty początek bajek


רביצין

די פֿאַטשיילע מיטן געלט חאָט דער רבֿ איבערגעגעבן דער רביצין, זי זאָל דאָס פֿאַרשליסן אין קאַסטן, און די שליסעלעך זאָל זי באַהאַלטן אין אַן אָרט, וואָס קיין בן־אָדם זאָל ניט וויסן…

Chustę z pieniędzmi przekazał rabin swej żonie, żeby to zamknęła w skrzyni, a kluczyki schowała w miejscu, którego by żaden śmiertelnik nie znał…

żona nauczyciela (w chederze), żona mełameda

wykształcona kobieta, nauczycielka dziewcząt

bigotka, dewotka, świętoszka, nabożnisia, pobożnisia


אָרון־קודש

hebr. ארון קודש

Święta Arka, arka, Aron ha-kodesz – synagoglana szafa ołtarzowa


באַסיין

basen – region wokół morza lub innego zbiornika wodnego


ערשטע וועלט־מלחמה

ˈɛʀʃtɛ ˈvɛltmilxɔmɛ

ˈɛʀʃtə ˈvɛltmɪlˌxɔmə


צווייטע וועלט־מלחמה

ˈt͡svɛɪ̯tə ˈvɛltmɪlˌxɔmə


יקר־המציאות

אין די הײַנטיקע צײַטן זענען לערער פֿון ייִדיש געוואָרן אַ יקר־המציאות.

W dzisiejszych czasach nauczyciele jidysz stali się rzadkością.


מאַכן פֿון אַ פֿליג אַ העלפֿאַנד

robić z igły widły, robić z muchy słonia, wyolbrzymiać, przesadzać

pl-מאַכן_פֿון_אַ_פֿליג_אַ_העלפֿאַנד-yi-phrase-oMcFo0g~


רופֿא

znachor, uzdrowiciel (ludowy), kręgarz, cyrulik


פֿאַראייניקטע פֿעלקער

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈfɛlkəʀ

pl-פֿאַראייניקטע_פֿעלקער-yi-noun-Rk3w~3~b


מעטעאָראָלאָגיע

mɛtɛɔʀɔlɔgjɛ


מעטעאָראָלאָגיש

mɛtɛɔʀɔlɔgiʃ


האָבן פֿליגן אין דער נאָז

pl-האָבן_פֿליגן_אין_דער_נאָז-yi-unknown-tJcvbFXF


אָפּהאַקן די פֿליגל

ˈɔpˌhakŋ̩ dɪ‿ˈflɪɡl̩

podcinać skrzydła, zniechęcać, zrażać, odbierać zapał / odwagę


מעטעאָר

zobacz też: Indeks:Jidysz - Astronomia

אָסיענצײַט זעט מען גאָר אָפֿט די מעטעאָרן, די פֿליִענדע שטערן.

Jesienną porą widzi się całkiem często meteory, te lecące gwiazdy.


קייסערשניט

jid. קייסער + שניט


אוראַניום

uran – pierwiastek chemiczny o symbolu U i liczbie atomowej 92


פּראָטאַקטיניום

protaktyn – pierwiastek chemiczny o symbolu Pa i liczbie atomowej 91


דיאַלאָג

זינט דעמאָלט און ביזן הײַנטיקן טאָג פֿירן די ייִדן און סלאַוון אַן אינטענסיוון קולטורעלן דיאַלאָג.

Od tego czasu po dzień dzisiejszy Żydzi i Słowianie prowadzą intensywny dialog kulturowy.


ווײַזפֿענצטער

jid. ווײַזן + פֿענצטער

wystawa, witryna, okno wystawowe, okno sklepowe – okno pokazowe


אידיאָמאַטיש

דער ייִדישער נוסח איז סײַ אידיאָמאַטיש, סײַ געטרײַ דעם אָריגינאַל, אָבער פֿאַרמאָגט אַ געוויסע צערטלעכקייט, וואָס עס פֿעלט אינעם אָריגינאַל.

Wersja jidyszowa jest zarówno idiomatyczna, jak i wierna oryginałowi, a jednak posiada pewną czułość, której brak w oryginale.


יענטע

jędza, zołza, złośnica, awanturnica – zła kobieta


דאַנקטאָג

jid. דאַנק + טאָג


פֿאַרראָשטשינען

jid. פֿאַר + ראָשטשינע


רײַשע

צווישן די אַמאָליקע רויט־רײַסישע אָרטשאַפֿטן, פֿאַר וועלכע דער קיניג קאַזימיעזש דער גרויסער האָט אַרויסגעוויזן אַ באַזונדערע פֿאַרינטערעסירונג, האָט זיך געפֿונען אויך רײַשע.

Wśród miejscowości dawnej Rusi Czerwonej, którymi król Kazimierz Wielki przejawiał szczególne zainteresowanie, znajdował się Rzeszów.


אוי־וויי

… wyrażający ubolewanie, przestrach: o jejku, o raju, aj waj, biada, o (mój) Boże, o matko kochana


זשאַבקעלע

od jid. זשאַבקע


פֿינגערדרוק

jid. פֿינגער + דרוק


כינעזערין

od jid. כינעזער


ניט קענען קיין צלם פֿון קיין אַלף

nɪt‿ˈkɛnən kɛɪ̯n‿ˈt͡sɛjləm fʊn‿kɛɪ̯n‿ˈaləf

Wariant: ניט קענען מאַכן קיין צלם פֿאַר אַן אַלף.

być zupełnym analfabetą, nie umieć się podpisać nawet krzyżykiem

pl-ניט_קענען_קיין_צלם_פֿון_קיין_אַלף-yi-phrase-9pNUTw0a

pl-ניט_קענען_קיין_צלם_פֿון_קיין_אַלף-yi-phrase-udhOyRIk


טשיקאַוו

wariant przymiotnika טשיקאַווע (czikawe)


לאַנג צוריק

jid. לאַנג + צוריק

די איצטיקע קאָנסערוואַטיווע פּוילישע רעגירונג האָט ניט לאַנג צוריק דורכגעפֿירט אַ געזעץ וועגן דער אָבליגאַטאָרישער „לוסטראַציע“ פֿון אַלע יחידים, וועלכע פֿאַרנעמען אַחריותדיקע פּאָזיציעס אין מאַסן־מעדיאַ, בילדונג און אַדמיניסטראַציע.

Obecny konserwatywny rząd polski niedawno wprowadził prawo o obligatoryjnej lustracji wszystkich osób, które zajmują odpowiedzialne stanowiska w mass mediach, edukacji i administracji.


טשיקאַווע

ukr. ціка́вий (cikawyj), białor. цікавы (cikawy), por. pol. ciekawy

Warianty: טשיקאַוו (czikaw), ציקאַווע (cikawe), טשיקאַוונע (czikawne).

ciekawy, ciekaw, zaciekawiony, zainteresowany


פֿאַרנעמען

zajmować (terytorium), zabierać, zagrabiać, zagarniać

zajmować (miejsce, czas, stanowisko), zabierać, pochłaniać (energię)

słyszeć, usłyszeć, posłyszeć, chwytać uchem


פֿאַרנעמען

פֿאַרנעמען זיך → zajmować się (kimś, czymś)

פֿאַרנעמען זיך → zabierać się (skądś, dokądś), zmierzać, kierować się, skręcać

פֿאַרנעם זיך


צלם

(1.1,3) hebr. צלם (celem) → podobizna; por. hebr. צלב (claw) → krzyż

Niektóre słowniki podają oboczną liczbę mnogą w postaci צלמס (cejlems) lub צלמער (cejlemer).

obraz, wyobrażenie, postać, podobizna, wizerunek


לידערבוך

jid. לידער + בוך


אויסשפּיר

מוסד איז אַ בעסט אויסשפּיר אויף די וועלט.


די גוטער ווילן איז די בעסטע צדקה

pl-די_גוטער_ווילן_איז_די_בעסטע_צדקה-yi-unknown-wv1JhgoN


וואָרט פֿאַר וואָרט

ˈvɔʀt faʀ ˈvɔʀt

ˈvɔʀt faʀ‿ˈvɔʀt


פֿ״ק

faʀ‿ˈkʀɪstʊsn̩

פֿאַר קריסטוסן → przed Chrystusem, przed naszą erą, przed Chr., p.n.e.

מסתּמא, זײַנען די סעמיטן אַרויס פֿון סיריע און לבֿנון צום אָנהייב פֿונעם פֿערטן יאָרטויזנט פֿ״ק.

Prawdopodobnie Semici wyszli z Syrii i Libanu na początku czwartego tysiąclecia p.n.e.


נ״ק

nɔx‿ˈkʀɪstʊsn̩

נאָך קריסטוסן → po Chrystusie, naszej ery, po Chr., n.e.

די האַנדלונג קומט פֿאָר, אַזוי ווי עס ווערט באַצייכנט אין נײַעם טעסטאַמענט, אין פּאַלאַץ פֿון הורדוס־אַנטיפּאַס אין ארץ־ישׂראל דעם ערשטן יאָרהונדערט נ״ק.

Akcja rozgrywa się, tak jak to określono w Nowym Testamencie, w pałacu Heroda Antypasa w Palestynie w pierwszym wieku n.e.


אָפּהאַקן

odrąbywać, odłupywać, odcinać, zrąbywać, ścinać

przerywać (komuś), przeszkadzać, usadzać, przywoływać do porządku


ייִוואָ

akronim od jid. ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט

Żydowski Instytut Naukowy, JIWO, YIVO (oficjalna nazwa angielska: YIVO Institute for Jewish Research)


האַלבן

zobacz też: liczebniki w jidysz

… używany po liczebnikach porządkowych, oznaczający pomniejszenie o pół jednostki: (n–1) i pół


וואַלדקאַץ

jid. וואַלד + קאַץ


האַלבאינדזל

jid. האַלב + אינדזל


שוואַרצע לאָך

שוואַרצע לעכער זײַנען היפּאָטעטישע קאָסמישע אָביעקטן.

Czarne dziury są hipotetycznymi kosmicznymi obiektami.


שפּיגל ריין

ˈʃpɪɡl̩ ˈʀɛɪ̯n

czysty jak łza, nieskazitelnie czysty, wypucowany

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


הינטיש

jid. הונט + ־יש

pieski, pod psem, wstrętny, paskudny, ohydny, nędzny, marny, lichy, podły, nikczemny


וויעלונער

wieluniak, wielunianin – mieszkaniec Wielunia


נידערשלעזיש

jid. נידער + שלעזיש

נידערשלעזישער ייִדישער טעאַטער


מענטש טראַכט, גאָט לאַכט

człowiek myśli, Bóg się śmieje; człowiek planuje, Bóg się śmieje

pl-מענטש_טראַכט,_גאָט_לאַכט-yi-unknown-5tdFWYQn


האַלב אויף האַלב

גרייט צו אַ פּײַנט האַלב אויף האַלב וואַסער און עסיק, און מישט אַרײַן דערין איינס אָדער צוויי לעפֿעלעך זאַלץ.

Przygotujcie pintę pół na pół wody i octu i dodajcie do tego jedną lub dwie łyżeczki soli.


ממש

ער איז ממש אַ גולמאַט.


שליסללאָך

jid. שליסל + לאָך


לאָדזשער

od jid. לאָדזש


לאָדזשער

od jid. לאָדזש


מילגרוים

śwn. malgram < łac. malogranatum, por. wł. melagrana


אַסטמע

ער האָט אַסטמע.


עטלעך־שפּראַכיק

די וויקיווערטערבוך איז אַ עטלעך־שפּראַכיקע ווערטערבוך.


אייבערשלעזיש

jid. אייבער + שלעזיש


כאַפּ־לאַפּ

…טוט מען אַלץ כאַפּ־לאַפּ…


גראַנאַט

(1.1) niem. Granate
(1.2) niem. Granat, ros. гранат
(2.1) pol. granat


גראַנאַט

Warianty: גראַנאַטן (granatn), גראַנעט (granet), גראַנעטן (granetn).


הײַדאַ

pol. hajda; por. czes. hajda, białor. гайда, ukr. гайда

…די פֿיס אויף די פּלייצעס און הײַדאַ…


ערבֿ

(dzień) przed, w przeddzień / wigilię, w dzień poprzedzający

ערבֿ נײַיאָר

w przeddzień Nowego Roku, w / na sylwestra


טרילאָביט

טרילאָביטן זײַנען פֿון די עלטסטע באַוווּסטע פֿאָסילן.

Trylobity są najstarszymi znanymi skamieniałościami.


פּאָסטטויב

jid. פּאָסט + טויב


ווי אַ פֿאַרסמטע מויז

vɪ‿a‿faʀˈsamtə ˈmɔə̯z

jak szalony, jak oszalały, jak opętany, nieprzytomnie, jakby się szaleju objadł

ער לויפֿט אַרום ווי אַ פֿאַרסמטע מויז.


בעלפֿער

belfer – asystent nauczyciela w chederze


שוכלעפֿל

jid. שוך + לעפֿל


תּל־אָבֿיבֿ

hebr. תל אביב


אַמעריקאַניזם

jid. אַמעריקע + ־יזם


תּורה־משה

tɔjʀɛs-mɔjʃɛ


צײַט פֿון יאָר

ˈʦajt fʊn ˈjɔʀ

ˈt͡saɛ̯t fʊn‿ˈjɔʀ


סופֿר

sofer, sojfer – żydowski skryba przepisujący święte księgi


טינטפֿיש

jid. טינט + פֿיש


שפּאָנקע

(1.1) białor. шпонка, ukr. шпонка, por. pol. szpinka i pol. spinka

wariant ספּינקע

wiśnia hiszpańska (wczesny gatunek czereśni)

וואָס פֿאַר אַ פּרות געפֿינט איר נישט אינעם דאָזיקן גאָרטן? עפּל, און באַרן, און ווײַנשל, און פֿלוימען, און קאַרשן, און אַגרעסן, און ווײַמפּערלעך, און פֿערשקעס, און שפּאָנקעס, און מאָרעלן, און מאַלינעס, און אָזשעניצעס, און שאָלקאָוויצעס, און וואָס נישט?

Jakich to owoców nie znajdziecie w tym ogrodzie? Jabłka i gruszki, i wiśnie, i śliwki, i czereśnie, i agrest, i porzeczki, i brzoskwinie, i wiśnie hiszpańskie, i morele, i maliny, i jeżyny, i morwy, i czego (jeszcze) nie?

שלום עליכם, מאָטל פּייסי דעם חזנס, מתּנות, ניו־יאָרק (1918) 1970, s. 33.


פּאַקפּאַפּיר

jid. פּאַקן + פּאַפּיר


פּוד

pud – rosyjska jednostka masy równa 40 funtom (16,380496 kg)


צפֿון־קאָרעע

ביז אַהער האָט די זאַטע מערבֿ־וועלט, בראָש מיט אַמעריקע, זיך באַצויגן צו די נוקלעאַרע מעשׂים פֿון צפֿון־קאָרעע…

Poprzednio usatysfakcjonowany Zachód z Ameryką na czele przymykał oko na nuklearne poczynania Korei Północnej…


לידטעקסט

jid. ליד + טעקסט


לערנער

student – studiujący Torę lub inne święte księgi np. w jeszywie


גאָלפֿפּלאַץ

jid. גאָלף + פּלאַץ


מום

niekształtność, nieforemność, deformacja, zniekształcenie


מענטשיש

ludzki, obyczajny – związany z charakterem


נוקלעאַר

niem. nuklear < ang. nuclear od ang. nucleus → jądro, rdzeń < łac. nucleus → orzech, jądro, pestka, zdrobn. od łac. nux → orzech


אייראָפּעיִשער פּאַרלאַמענט

pl-אייראָפּעיִשער_פּאַרלאַמענט-yi-noun-m-~eu7x6


כּתיבֿה

pismo blokowe, pismo półtechniczne, litery drukowane (zwłaszcza hebrajskie) – pismo ręczne, pośrednie pomiędzy pismem zwykłym a technicznym stosowane do wypełniania formularzy w celu zwiększenia jego czytelności


לייגן זיך פֿייגעלעך אין בוזעם

dosł. przykładać sobie pisklęta do piersi

ˈlɛɪ̯ɡŋ̩‿zɪx ˈfɛɪ̯ɡələx ɪn‿ˈbʊzəm

żyć iluzjami, karmić się złudzeniami, budować / stawiać zamki na lodzie

pl-לייגן_זיך_פֿייגעלעך_אין_בוזעם-yi-phrase-K-avrOo6


שמאָנצעס

bzdury, androny, brednie, głupoty, głupstwa


שטאַרק ווי אַ דעמב

ˈʃtaʀk vɪ‿a‿ˈdɛmb

ער איז געווען אַלט אַ יאָר דרײַסיק, שטאַרק ווי אַ דעמב, אָבער מיט ווייניק ציין אין מויל.

Miał około trzydziestu lat, był silny jak dąb, ale z niewieloma zębami w ustach.


אויסגראָבן

aspekt dokonany

ווען ער האָט אויסגעגראָבן…


פֿראַזעאָלאָגיזם

fʀazəɔlɔˈɡɪzm̩

די פֿראַזעאָלאָגיזמען פֿון דער פּוילישער שפּראַך


פֿראַזעאָלאָגיע

fʀazɛɔˈlɔgjɛ

fʀazəɔˈlɔɡjə

די פֿראַזעאָלאָגיע פֿון דער פּוילישער שפּראַך


פֿראַזעאָלאָגיש

od jid. פֿראַזעאָלאָגיע

fʀazɛɔˈlɔgiʃ

fʀazəɔˈlɔɡɪʃ


ציקלאָטראָן

t͡sɪklɔˈtʀɔn


תּרבות

kultura osobista, dobre maniery, ogłada, grzeczność, poszanowanie dobrych obyczajów


שנה־טובֿה

hebr. שנה + טובה

szczęśliwego nowego roku!, do siego roku!


שנה־טובֿה

hebr. שנה + טובה


כּלל־שפּראַך

(1.1) jid. כּלל + שפּראַך


פּאַלמע

ros. пальма, ukr. пальма, białor. пальма; por. pol. palma


תּחום־המושבֿ

ˌtxʊmhaˈmɔə̯ʃəv

strefa osiedlenia, granica osiedlenia (zachodnie obszary carskiej Rosji, na których wolno było mieszkać Żydom)

קיִעוו איז ביזן יאָר 1917 געווען ווי אַן אינדזל אין דעם רוסיש־ייִדישן „ים“ פֿון תּחום־המושבֿ.

Kijów do roku 1917 był niczym wyspa w rosyjsko-żydowskim „morzu” strefy osiedlenia.


פֿאַרזיכדיקייט

זיי רעדן וועגן דער פֿאַרזיכדיקייט.


אייקאַליפּט

די אייקאַליפּטן וואַקסן אין אויסטראַליע.


נאָטשל

דאָס נאָטשל איז זייער זיס.


קולטורעל

זינט דעמאָלט און ביזן הײַנטיקן טאָג פֿירן די ייִדן און סלאַוון אַן אינטענסיוון קולטורעלן דיאַלאָג.


לייטענאַנט

franc. lieutenant; lieu oznaczające "pozycję, funkcję" i tenant oznaczające "sprawować"; lieutenant oznaczałoby zatem osobą sprawującą swoją funkcję przy absencji przełożonego


אַרײַנשנײַדן

jid. אַרײַן + שנײַדן

wcinać, wpijać, wkrawać, wkrajać, wkroić

די שאַרפֿע שטעכלקעס האָבן איר טיף אין לײַב אַרײַנגעשניטן

Ostre kolce wpijały się jej głęboko w ciało (…


פֿאַרטיידיקן

דער אַדוואָקאַט פֿאַרטיידיקט מענטשן אין געריכט.


זיגל

śwn. sigel < łac. sĭgillum → odcisk pieczęci, rzeźba na sygnecie, zrobnienie od łac. signum → wizerunek na pieczęci, pieczęć; por. niem. Siegel


פֿאָרזיצער

דער פֿאָרזיצער הייבט אָן די זיצונג נײַן אַ זייגער.

Prezes rozpoczyna spotkanie o dziewiątej.


ספּודניצע

זי האָט ליב די בלויע ספּודניצע.


דזשאַז

צי איר הערט דזשאַז


געוווינהייט

אַ געוווינהייט איז די צווייטע נאַטור.


אאַז״וו

ʊn‿aˈzɔə̯ ˈvaɛ̯təʀ

און אַזוי ווײַטער → i tak dalej, itd., etc.

אַ מאָל פֿלעגן דאָ וווינען די אַלטע עליטן: פּראָפֿעסאָרן, מיניסטאָרן אאַז״וו.

Kiedyś zwykły tu mieszkać dawne elity: profesorowie, ministrowie itd.


א״אַ

שפּעטער גייט דער טעאַטער אַריבער צו מער ערנסטן רעפּערטואַר – „טבֿיה דער מילכיקער“, „שווער צו זײַן אַ ייִד“ א״אַ.

Później teatr ten przechodzi do poważniejszego repertuaru – „Tewje Mleczarz”, „Ciężko być Żydem” i in.


קאָנען

W niektórych słownikach uznaje się ten wyraz wyłącznie za czasownik modalny (móc, potrafić, umieć, być w stanie).

wariant czasownika: קענען (kenen) we wszystkich jego znaczeniach


ראָטן

reg.


אַקלימאַטיזירן

ער איז געקומען אין ניו־יאָרק פּונקט נעכטן אָבער ער האָט זיך אַקלימאַטיזירט שוין.

Przybył do Nowego Jorku zaledwie wczoraj, ale już się zaaklimatyzował.


אַקלימאַטיזירן

אַקלימאַטיזירן זיך → aklimatyzować się


סאַפאָשקעלע

פֿאַרקויפֿן די סאַפאָשקעלעך און פֿאָרן אויף די דראָשקעלעך, אַבי מיט דיר אין איינעם צו זײַן.

Sprzedać kozaczki, włóczyć się dorożkami, byle tylko z Tobą razem być.


שמאָך

Wariant: שמוך.

wyniosły / protekcjonalny uśmiech, uśmieszek

grymas, sztuczny / zastygły uśmiech, wykrzywiona twarz


חילוק

różnica, rozróżnienie, odróżnienie, odmienność, rozbieżność

עס איז אַ חילוק: צי מע ווייסט, וואָס מע רעדט, צי מע רעדט, וואָס מע ווייסט.

To różnica: czy się wie, co się mówi, czy się mówi, co się wie.


מיט אַ מאָל

naraz, nagle, nieoczekiwanie, niespodziewanie, raptem

מיט אַ מאָל איז געוואָרן אַ בהלה.

naraz, jednocześnie, równocześnie, razem, wspólnie

ווי אַ זאַלפּ פֿון עטלעכע האַרמאַטן מיט אַ מאָל – אַזאַ מין געלעכטער האָבן אויסגעשאָסן די גאַנצע חבֿרה משוררים

Jak salwa z kilku armat naraz – takiego rodzaju śmiechem wybuchnęła cała gromada śpiewaków (…

od razu, za jednym razem / zamachem, jednym haustem / tchem


מעכטיק

o zjawiskach psychicznych: silny, nieodparty, nieprzezwyciężony, niepowstrzymany, przemożny


אונטערשרײַבן

jid. אונטער + שרײַבן, por. niem. unterschreiben

ˈʊntɛʀʃʀajbn

ˈʊntəʀˌʃʀaɛ̯bm̩


אונטערשרײַבן

ˈʊntɛʀʃʀajbn

ˈʊntəʀˌʃʀaɛ̯bm̩

אונטערשרײַבן זיך → podpisywać się


חבֿרשאַפֿט

(1.1) jid. חבֿר + ־שאַפֿט (chawer + -szaft)

(1.2) jid. חבֿר + ־שאַפֿט (chower + -szaft)

ˈxɔvəʀʃaftn̩

przyjaźń, koleżeństwo, przyjacielskie / koleżeńskie stosunki

ער זוכט ניט מער קיין חבֿרשאַפֿט מיט קיינעם פֿון די פֿריִערדיקע ווײַסע־חבֿרהניקעס.

On nie szuka już przyjaźni z żadnym z tych dawnych łobuzów.

חבֿרשאַפֿט איז שטאַרקער ווי ברודערשאַפֿט.

Przyjaźń jest silniejsza niż więzy braterskie.

(na uniwersytecie) stanowisko naukowo-dydaktyczne, etat naukowo-dydaktyczny


טאָמאַט

ukr. томат, ros. томат


פּאָרנאָגראַפֿיע

pɔʀnɔˈgʀafjɛ

pɔʀnɔˈɡʀafjə


טויזנט

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


שטעכל־חזיר

ˈʃtɛxl̩ˌxazəʀ

ˈʃtɛxl̩xaˌzɛɪ̯ʀɪm


קלמן

Mimo tradycyjnego zapisu sugerującego pochodzenie hebrajskie etymologia tego imienia jest niejasna.


שניאור

łac. senior(em) → starszy, zreinterpretowane później jako połączenie hebr. שני + אור (sznej + or) → dwa + światło

שניאור שימשעלביין איז געווען אַן אָרנטלעכער מאַן און האָט זײַן ברויט פֿאַרדינט מיט זײַנע הענט.

Sznejer Szimszelbejn był porządnym mężczyzną i na chleb zarabiał własnymi rękoma.


צײַטווײַליק

jid. צײַט + ווײַל + ־יק, por. niem. zeitweilig

tymczasowy, czasowy, chwilowy, przejściowy

מענטשן אין אונגאַרן בויען אַ צײַטווײַליקע דאַמבע בײַם דונײַ־ברעג, 150 קילאָמעטער פֿון בודאַפּעשט, כּדי צו באַשיצן די געגנט פֿון דער קומענדיקער פֿאַרפֿלייצונג.

Ludzie na Węgrzech budują tymczasową groblę nad brzegiem Dunaju, 150 kilometrów od Budapesztu, aby chronić okolicę przed nadchodzącą powodzią.


צײַטווײַליק

tymczasowo, czasowo, chwilowo, przejściowo


שאָבמעסער

jid. שאָבן + מעסער

nożyk do obierania warzyw i owoców, skrobaczka


וואַטן־מאַכער

jid. וואַטן + מאַכער


פּערעקופּשטשיק

ros. перекупщик

pɛʀɛˈkʊpʃʧik

pəʀəˈkʊpʃt͡ʃɪk


שמיצן

שמיצן זיך → rzucać się, miotać się, ciskać się, być wzburzonym, być poruszonym


סינגאַפּור

מיט אַ האַלב יאָר צוריק האָט מען צונויפֿגעשטעלט אַ געזונט־קלאַסיפֿיקאַציע פֿון 145 לענדער. לויט אָט דער רשימה, איז סינגאַפּור געקרוינט ווי דאָס סאַמע געזונטע לאַנד.

Pół roku temu sporządzono klasyfikację zdrowotną 145 krajów. Według tej listy Singapur dzierży palmę pierwszeństwa

jest ukoronowany) jako najzdrowszy kraj.


אויפֿטרענען

jid. אויף + טרענען, por. niem. auftrennen

ˈɔə̯fˌtʀɛnən


אויפֿטרענען

ˈɔə̯fˌtʀɛnən

אויפֿטרענען זיך → rozpruwać się, rozrywać się, rozdzierać się

אויפֿטרענען זיך → wycofywać się, wypierać się, cofać słowo


אונטערבאַוווּסטזיניק

pl-אונטערבאַוווּסטזיניק-yi-adj-BlTXc3eT


אונטערבאַוווּסטזיניק

pl-אונטערבאַוווּסטזיניק-yi-adv-hR39o25o


אָפּשפּאַלטן

jid. אָפּ + שפּאַלטן, por. niem. abspalten

odłamywać, odłupywać, odszczepiać, odrąbywać


אָפּשפּאַלטן

אָפּשפּאַלטן זיך → odłamywać się, odłupywać się, odszczepiać się

אָפּשפּאַלטן זיך → odłączać się, odrywać się, występować, dokonywać rozłamu


בראָטיויך

jid. בראָטן + יויך


מיסטוואָרף

jid. מיסט + וואָרף


צעזעצעניש

t͡səˈzɛt͡sənɪʃ


אַטנטאַט

Wariant: אַטענטאַט (atentat).


אַטענטאַט

Wariant: אַטנטאַט (atntat).


קנופּיק

decydujący, rozstrzygający, zasadniczy, podstawowy, kapitalny


אויף צעזעצעניש

ɔjf ʦɛˈzɛʦɛniʃ

ɔə̯f‿t͡səˈzɛt͡sənɪʃ

af‿t͡səˈzɛt͡sənɪʃ


פֿאַרקריצן מיט די ציין

faʀˈkʀɪt͡sn̩ mɪt‿dɪ‿ˈt͡sɛɪ̯n

pl-פֿאַרקריצן_מיט_די_ציין-yi-phrase-ajOjeS8T


נײַיאָר

jid. נײַ + יאָר

Niektóre źródła podają rodzaj męski, niektóre zaś – rodzaj nijaki. Nigdzie nie podaje się oboczności rodzajowej.

por. ראָש־השנה

מיר ווינטשן אַלע טײַערע צוהערערס און פֿרײַנד אַ גוט, זיס און געזונט נײַיאָר 5772!

Życzymy wszystkim drogim słuchaczom i przyjaciołom dobrego, słodkiego i zdrowego Nowego Roku 5772 (= 2011/2012)!


ביגדי־שבת

ˌbɪɡdəˈʃabəs

strój szabasowy, odświętne ubranie, świąteczny ubiór


פּידזשאַק

Jako liczbę mnogą słowniki podają פּידזשאַקן lub פּידזשאַקעס, ale nigdzie nie wskazuje się oboczności.


קלות־דעת

jid. קלות + דעת

brak powagi, bezmyślność, lekkomyślność, nierozsądek, nierozwaga, nieodpowiedzialność, beztroska


גרויסאַרטיק

ˈɡʀɔə̯sˌaʀtɪk

wspaniały, znakomity, wyśmienity, okazały


גרויסאַרטיק

ˈɡʀɔə̯sˌaʀtɪk

wspaniale, znakomicie, wyśmienicie, okazale


בלײַשטיין

jid. בלײַ + שטיין

ˈblaɛ̯ˌʃtɛɪ̯n


גרופּירן

גרופּירן זיך → grupować się, zbierać się, gromadzić się, skupiać się


פּאָליאַנקע

zob. פּאָלאָנקע


פּאָלאָנקע

ukr. поло́нка, białor. палонка

Wariant: פּאָליאַנקע.


לדורות

hebr. לדורות

na zawsze, na wieki, na stałe, na dobre, bezpowrotnie


דערגאַנציק

dəʀˈɡant͡sɪk


אײַנגעשוווירענער

ˈajngɛʃvɔjʀɛnɛʀ

ˈaɛ̯ŋɡəˌʃvɔə̯ʀənəʀ

przysięgły, sędzia przysięgły; lm ława przysięgłych, sąd przysięgłych


גיכשריפֿט

jid. גיך + שריפֿט


פֿאַרעיפּושט

śmierdzący, cuchnący, zaśmierdły, stęchły


זינגליד

jid. זינגען + ליד

Niektóre słowniki podają oboczny rodzaj żeński.


אייבערבגד

jid. אייבער + בגד

ˈɛɪ̯bəʀˌbɛɡəd

ˈɛɪ̯bəʀˌbɡɔdɪm

odzież wierzchnia, okrycie wierzchnie, płaszcz, palto, kurtka


שמײַסער

(w łaźni) masażysta, łaziebny chłoszczący witkami


דיווערגענץ

dɪvəʀˈɡɛnt͡s


רעסטאָראַטאָרשע

ʀɛstɔʀaˈtɔʀʃɛ

ʀəstɔʀaˈtɔʀʃə

restauratorka, karczmarka, oberżystka, właścicielka gospody


רעסטאָראַטאָר

ʀɛstɔʀaˈtɔʀn

ʀəstɔʀaˈtɔʀn̩

restaurator, karczmarz, oberżysta, właściciel gospody


אײַנטראָגן

ˈaɛ̯nˌtʀɔɡŋ̩

przynosić, dawać (zysk, dochód, procent)


אויסשטאָפּן

ˈɔə̯sˌʃtɔpm̩


בילע

Używany wyłącznie w funkcji przydawki.

byle, (jaki) bądź, obojętnie (jaki), wszystko jedno (jaki), jakikolwiek, dowolny


אונטערזינגען

jid. אונטער + זינגען

ˈʊntəʀˌzɪŋɡən

podśpiewywać (pod nosem), przyśpiewywać, nucić, śpiewać półgłosem

przyśpiewywać, śpiewać do wtóru, wtórować (śpiewem)


כּן־ירבו

ˌkɛɪ̯nˈjɪʀbʊ

Używane także dla ochrony przed złym urokiem.

…używany podczas mówienia o osobach mile widzianych: oby takich ludzi było jak najwięcej!, niech ich liczba wzrasta!, takich nigdy za wiele!

זײַנע קליינע קינדערלעך זאָלן געזונט זײַן (און כּן־ירבו!).

Niech jego małe dzieciaczki zdrowe będą (i oby ich miał jak najwięcej!).


צאָם

Warianty: צאַם (cam), צוים (cojm).

Wariant: צאַם (cam).


צאַם

Warianty: צאָם (com), צוים (cojm).

Wariant: צאָם (com).


מאַניפֿאָרגע

Daniel Persky wspomina wyraz maniforga jako charakterystyczny dla jidysz używanego w Mińsku (lub ogólniej: na Białorusi).

podstęp, fortel, wybieg, sztuczka, chwyt, intryga, zasadzka


צוים

Warianty: צאַם (cam), צאָם (com).


ראָלן

podróżować zmieniając konie, jechać rozstawnymi końmi


ראָלן

ראָלן זיך → obracać się, kręcić się, toczyć się, turlać się


קינדערלעך

por. niem. Kinderlein oraz niem. Kinderchen

Rzeczownik zdrobniały występujący wyłącznie w liczbie mnogiej. Niekiedy traktowany jako oboczna, nieregularna liczba mnoga od קינדל (kindl) lub קינדעלע (kindele).

dziatki, dziateczki, dzieciaczki, dzieciątka, dzieciąteczka, dziatwa

קינדערלעך!

און דער רבי לערנט קליינע קינדערלעך דעם אַלף־בית.

מעשׂהלעך פֿאַר קליינינקע קינדערלעך„ → „


נאָכשלעפּן

jid. נאָך + שלעפּן


נאָכשלעפּן

jid. נאָך + שלעפּן

נאָכשלעפּן זיך → ciągnąć się, wlec się

מיט וואָס איינער האַנדלט, שלעפּט זיך עס אים נאָך.

Czymkolwiek się człowiek zajmuje, to się za nim potem ciągnie.

נאָכשלעפּן זיך → nadskakiwać kobietom, kręcić się koło kobiet, zabiegać o względy


לעמפּערטיכע

jid. לעמפּערט + ־יכע


ליגעמינע

Chodzi być może o konkretny rodzaj potrawy.


אָפּשוויצן

jid. אָפּ + שוויצן

ˈɔpˌʃvɪt͡sn̩

wypocić się, spocić się obficie (szczególnie pod koniec stanu gorączkowego)


קאַשטאַנעווע

Wariant קאַשטאַנאָווע (kasztanowe) może być błędem druku.


אויגאויפֿאויגיק

jid. אויג אויף אויג + ־יק

ɔə̯ɡɔə̯fˈɔə̯ɡɪk

ɔə̯ɡafˈɔə̯ɡɪk

prywatny, poufny, (przekazany) w zaufaniu, bez świadków, przy drzwiach zamkniętych


אויפּסן

Forma interpretowana także jako liczba mnoga od rzeczownika zbiorowego אויפּס (ojps).


אויבסט

Wyraz notowany ogółem w czterech wariantach: אויבס (ojbs), אויבסט (ojbst), אויפּס (ojps) oraz אויפּסט (ojpst).

por. t. אויפּסן (ojpsn)


אויפּס

por. t. אויפּסן (ojpsn)


אויפּסט

por. t. אויפּסן (ojpsn)


אַוועקשאַרן

jid. אַוועק + שאַרן

zgrabiać (na bok), zgarniać (na stronę), odgarniać


אַוועקשאַרן

jid. אַוועק + שאַרן

אַוועקשאַרן זיך → wymykać się, wykradać się, wychodzić cichaczem, odchodzić ukradkiem


כניקען

ros. хныкать (chnykatʹ), ukr. хникати (chnykaty), białor. хныкаць (chnykać)

popłakiwać, chlipać, pochlipywać, kwilić, jęczeć


שוועריקייט

nie mylić z: שווערקייט → ciężkość

(cecha) trudność, uciążliwość, kłopotliwość

(rzecz lub okoliczność) trudność, przeszkoda, uciążliwość, kłopot, problem, lm tarapaty

די צווייטע שוועריקייט פֿאַר די קינדער איז געווען די שפּראַך. זיי האָבן בײַם אַרײַנטרעטן אין קלאַס פֿאַרשטאַנען אַזוי ווינציק רוסיש, אַז אַלע האָבן פֿון זיי געמאַכט חוזק – סײַ דער לערער, סײַ די חבֿרים.

Drugą trudnością dla dzieci był język. Wchodząc do klasy rozumiały tak niewiele rosyjskiego, że wszyscy z nich drwili – i nauczyciel, i koledzy.


צוקלאַפּן

jid. צו + קלאַפּן

Nie mylić z czasownikiem צעקלאַפּן (ceklapn), dawniej pisanym również צוקלאַפּ(ע)ן.

przybijać, przymocowywać (gwoździami), przytwierdzać


צוקלאַפּן

jid. צו + קלאַפּן

trącać się (kieliszkami), stukać się (kieliszkami), wznosić toast


ייִדישן

od jid. ייִדיש


ייִדישן

od jid. ייִדיש


כאַפּט דער וואַטן־מאַכער

כאַפּט דיך / אים / זי / זיי דער וואַטן־מאַכער!

Niech cię / go / ją / ich diabli wezmą!, Pal cię / go / ją / ich licho!

pl-כאַפּט_דער_וואַטן־מאַכער-yi-intj-ap-qB1G4


עקזעמפּלאַר

ros. экземпляр, białor. экзэмпляр, ukr. екземпля́р

די ביכער מעג מען קויפֿן פֿאַר אַכט דאָלאַר אַ באַנד, נישט וויכטיק צי ס׳איז אַ ביכל פּאָעזיע, צי אַן עקזעמפּלאַר פֿון סטוטשקאָווס טויזנט־זײַטיקן „אוצר“.

Książki te można kupić po osiem dolarów za wolumin, nieważne, czy jest to tomik poezji, czy egzemplarz tysiącstronicowego „Tezaurusa” Stuczkowa.


הענגען אין דער לופֿטן

(1.2) pol. wisieć w powietrzu, ros. висеть в воздухе (visetʹ v vozduche)

ˈhɛŋɡən ɪn‿dəʀ‿ˈlʊftn̩

Wariant: הענגען אין לופֿטן (hengen in luftn).

stać pod znakiem zapytania, pozostawać w zawieszeniu, być niepewnym

pl-הענגען_אין_דער_לופֿטן-yi-phrase-v8JWoepi

wisieć w powietrzu, zanosić się (na coś)

pl-הענגען_אין_דער_לופֿטן-yi-phrase-VQqxPOBi


געבורטסטאָג

jid. געבורט + טאָג

ɡəˈbʊʀtsˌtɔɡ

wyraz niezalecany, uważany za germanizm


טאָק

(2.1) śwn. tocke, por. niem. Docke, ale t. ros. токарь, ukr. токар, białor. токар, pol. tokarz


אומצייליק

ˈʊmt͡sɛɪ̯lɪk

Wariant: אומצאָליק (umcolik).

niezliczony, nieprzeliczony, niepoliczony, nieprzebrany


מאָסקווע

איין בחור אין מאָסקווע = איין זכר אין מאָסקווע

wariant: מאָסקעווע


פֿאַרשעמען

Nie mylić z wyrazem פֿאַרשמט (farszemt) → znany, sławny, słynny.

zawstydzać, peszyć, żenować, krępować, wprawiać w zakłopotanie / konsternację, mieszać

hańbić, przynosić wstyd / hańbę, okrywać hańbą, upokarzać, poniżać


פֿאַרשעמען

פֿאַרשעמען זיך → zawstydzać się, peszyć się, żenować się, krępować się, mieszać się

פֿאַרשעמען זיך → hańbić się, okrywać się hańbą, upokarzać się, poniżać się


יאַוונע־ויאַסנע

pol. jawny + hebr. ו־ (we-) → i + pol. jasny


איינהייטלעך

ˈɛɪ̯nhɛɪ̯tləx

ˈɛɪ̯nhɛɪ̯tlɐx


לעת־עתּה

na razie, tymczasem, obecnie, w tej chwili, w chwili obecnej, w tym momencie, chwilowo

dotychczas, dotąd, do tej pory, do chwili obecnej


לויטן

jeśli po przyimku לויט występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy לויטן


אָנעם

jeśli po przyimku אָן występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אָנעם


ביזן

jeśli po przyimku ביז występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy ביזן


צוליבן

jeśli po przyimku צוליב występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy צוליבן


נאָכן

jeśli po przyimku נאָך występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy נאָכן


דורכן

jeśli po przyimku דורך występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy דורכן


טשיקאַוועס

Wariant: טשיקאַוועשטש (czikaweszcz).

atrakcja turystyczna, zabytek, ciekawostka, osobliwość


אונטערן

jeśli po przyimku אונטער występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy אונטערן

אונטער + דעם

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


איבערן

jeśli po przyimku איבער występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy איבערן

ווען זי האָט זיך באַוויזן פֿון דער אָפֿיצינע, וווּ דער ווירט האָט געוווינט, אין איר שפּיגל ריינעם קליידל, מיטן טיכל איבער די אַקסלען און מיטן קאָשיק צום אײַנקויפֿן אין די הענט, האָט זיך איבערן הויף דורכגעטראָגן עפּעס ווי אַ פֿריש, מחיהדיק ווינטל.

Kiedy się wynurzała z oficyny, gdzie mieszkał gospodarz, w swej nieskazitelnie czystej sukience, z chustką na ramionach i z koszykiem na zakupy w rękach, przez podwórze niosło się coś jakby świeży, rozkoszny wietrzyk.


ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט

ˈjɪdɪʃəʀ ˈvɪsn̩ʃaftləxəʀ ɪnstɪˈtʊt

ˈjɪdɪʃəʀ ˈvɪsn̩ʃaftlɐxəʀ ɪnstɪˈtʊt

Żydowski Instytut Naukowy, JIWO, YIVO (oficjalna nazwa angielska: YIVO Institute for Jewish Research)

pl-ייִדישער_וויסנשאַפֿטלעכער_אינסטיטוט-yi-noun-D~H54noo


מע

עס איז אַ חילוק: צי מע ווייסט, וואָס מע רעדט, צי מע רעדט, וואָס מע ווייסט.


אָן אַ שום

Wariant: אָן שום (on szum).

zupełnie / całkowicie / całkiem bez, bez jakiegokolwiek / żadnego, bez śladu (czegoś)


ס׳

por. סע

używane wyłącznie przed rodzajnikiem nieokreślonym, tj. jako ס׳אַ (s’a)

zobacz też: סאַראַ • סאַראַן

ס׳איז קאַלט.

= עס איז קאַלט.

… rodzajnika określonego rodzaju nijakiego דאָס

… zaimka wskazującego rodzaju nijakiego דאָס → to

ס׳איז ניט מײַן עסק.

… frazy ס׳איז (będącej z kolei ściągnięciem frazy דאָס איז) → to jest

ס׳אַ ליגן.

= ס׳איז אַ ליגן. = דאָס איז אַ ליגן.


קיין שום

… przecząca: absolutnie żaden, ani jeden, jakikolwiek (nie)


מען

występuje również w formach ściągniętych: מע oraz מ׳

ktoś, oni, się (często tłumaczone na język polski za pomocą konstrukcji bezosobowych)


אָן שום

Wariant: אָן אַ שום (on a szum).


באָרט

(w złożeniach i frazach) pokład (statku)


קענטלעך

(1.1) śwn. kentlich, por. niem. kenntlich

דער נאָמען איז מיר קענטלעך

Ta nazwa jest mi znana. (Ta nazwa brzmi znajomo. lub Ta nazwa coś mi mówi.


גרענעצן

… będący rzadszym wariantem czasownika zwrotnego: גרענעצן זיך (grenecn zich)


אינטערעסירן

ɪntəʀəˈsɪʀn̩


אינטערעסירן

ɪntəʀəˈsɪʀn̩

אינטערעסירן זיך → interesować się


אַ שאָק מיט יאָרן

a‿ˈʃɔk mɪt‿ˈjɔʀn̩

kopę lat, (przez) całą wieczność, (przez) całe wieki, ruski miesiąc, (przez) bardzo długi czas

אַ שאָק מיט יאָרן זיך ניט געזען

Nie widzieliśmy się kopę lat / całą wieczność.

ס׳איז שוין אַ שאָק מיט יאָרן

To już kopę lat / zamierzchła przeszłość.


טרעפֿן אין פּינטל

ˈtʀɛfn̩ ɪn‿ˈpɪntl̩

docierać do sedna, dochodzić (do sedna), ustalać, odgadywać


די שוואַרצע פּינטעלעך

dɪ‿ˈʃvaʀt͡sə ˈpɪntələx

wariant: די שוואַרצע פּינטלעך (di szwarce pintlech)

pl-די_שוואַרצע_פּינטעלעך-yi-noun-wPWATi~W


דאָס פּינטעלע ייִד

dɔs‿ˈpɪntələ ˈjɪd

żydowska iskra w sercu, głębokie przywiązanie do judaizmu, kwintesencja żydowskiej tożsamości, istota żydowskości

דאָס פּינטעלע ייִד קען מען ניט אויסמעקן

Żydowskiej iskry w sercu nie da się zgasić.


פֿון ערגעץ וווּ

fʊn ˈɛʀgɛʦ vʊ

fʊn‿ˈɛʀɡəd͡z‿vʊ


פֿון ערגעץ

fʊn‿ˈɛʀɡət͡s

skądś, skądkolwiek, skąd bądź; (z przeczeniem) znikąd


ערגעץ אַ

וווּ עס וווינט ערגעץ אַ מענטש

tam, gdzie mieszka jakikolwiek człowiek (= wszędzie, gdzie / gdziekolwiek / gdzie tylko mieszkają ludzie


אָנשטעלן

nastawiać, skierowywać, celować / mierzyć (z pistoletu), utkwić (wzrok), nastawiać / nadstawiać (uszu)

układać (w stos / jedno na drugim), gromadzić, układać (w słoiku, beczce)

wypełniać, napełniać, zapełniać, zapychać


אָנשטעלן

אָנשטעלן זיך → przybierać pozę, udawać, pozować (na), chcieć uchodzić (za)


ערגעצלאַנד

jid. ערגעץ + לאַנד

ˈɛʀɡət͡sˌland


שאָק

(1.1) ang. shock
(2.1) śwn. schoc, por. niem. Schock


שאָק

kopa, sześćdziesiąt sztuk, sześćdziesiątka


פּינטלען

od jid. פּינטל

wokalizować, stawiać znaki samogłoskowe (w wyrazach hebrajskich), zaopatrywać w punktację


פּינטלען

od jid. פּינטל


מעריבֿ

por. שחרית, מינחה


מאַכן זיך גרינג דאָס לעבן

ˈmaxn̩‿zɪx ˈɡʀɪŋɡ dɔs‿ˈlɛbm̩

podchodzić lekko do życia, brać / traktować życie lekko, nie przemęczać się

pl-מאַכן_זיך_גרינג_דאָס_לעבן-yi-phrase-f4ReotKc


שעצן גרינג

ˈʃɛʦn ˈgʀing

ˈʃɛt͡sn̩ ˈɡʀɪŋɡ

nisko cenić, lekceważyć, niewiele sobie robić (z kogoś / czegoś)


פֿון דער גרינג

fʊn‿dəʀ‿ˈɡʀɪŋɡ

nonszalancko, z nonszalancją, niedbale, od niechcenia, mimochodem


נאַרטע

(1.1) pol. narta
(1.2) ros. нарты, por. pol. narta

narta (lekkie, długie i wąskie sanie, do których zaprzęga się psy lub renifery)


מיט אַ גרינג האַרץ

mɪt‿a‿ˈɡʀɪŋɡ ˈhaʀt͡s


גרינגשעצן

jid. גרינג + שעצן

ˈɡʀɪŋɡˌʃɛt͡sn̩

nisko cenić, lekceważyć, niewiele sobie robić (z kogoś / czegoś), odnosić się lekceważąco / z lekceważeniem, nie doceniać


שעצן

איך שעץ און אַכפּער אַ מוטער, וואָס איז צו אירע קינדער אַזוי געטרײַ און איבערגעגעבן.

Cenię i szanuję matkę, która jest tak wierna i oddana swoim dzieciom.


שאַץ

Znaczenie skarb uważane jest za germanizm.

ocena, wycena, szacunek, szacowana wartość


אויסקוקן זיך די אויגן

ˈɔə̯sˌkʊkŋ̩‿zɪɣ dɪ‿ˈɔə̯ɡŋ̩

wypatrywać sobie oczy, oczekiwać z utęsknieniem

pl-אויסקוקן_זיך_די_אויגן-yi-phrase-BwBLRQlP


האָבן צו טאָן

ˈhɔbn ʦʊ ˈtɔn

ˈhɔbm̩ t͡sʊ‿ˈtɔn

mieć do czynienia, mieć problemy / kłopoty

mieć do czynienia, mieć do rzeczy, mieć coś wspólnego, mieć związek, dotyczyć

דאָס האָט נישט צו טאָן.

To nie ma nic do rzeczy., To nie ma żadnego związku.

וואָס האָט דאָס צו טאָן מיט מיר?

Co to ma wspólnego ze mną?, Co to ma ze mną do czynienia?


שריפֿט

(1.1-4) śwn. schrift, por. niem. Schrift

pismo, charakter pisma, sposób pisania, ręka, dukt


האַלטן בײַם וואָרט

pl-האַלטן_בײַם_וואָרט-yi-phrase-L1P42Dfi


האַלט

stop!, stój!, stać!, nie ruszać się!, ani kroku!


האַלט

tryb rozkazujący oraz pierwsza i trzecia osoba liczby pojedynczej i druga osoba liczby mnogiej czasu teraźniejszego czasownika: האַלטן


מסכּים זײַן

zgadzać się, wyrażać zgodę, udzielać zgody, przystawać (na coś)

ער האָט שוין געהאַלטן בײַם מסכּים זײַן, נאָר ער האָט זיך באַטראַכט.

Już się miał zgodzić, ale się rozmyślił.

zgadzać się, być tego samego zdania, być zgodnym

איך בין מיט אײַך ניט מסכּים.


ערשט רעכט

dopiero teraz tak naprawdę / porządnie, bardziej niż kiedykolwiek, jeszcze bardziej, (teraz) tym bardziej


ערשט באמת

ˈɛʀʃt bɛˈɛmɛs

ˈɛʀʃt bəˈɛməs


איבערציִען דאָס שטריקל

ˈɪbəʀˌt͡sɪən dɔs‿ˈʃtʀɪkl̩

przeciągać strunę, przeholowywać, przesadzać, zagalopowywać się

pl-איבערציִען_דאָס_שטריקל-yi-phrase-~149lVPw


האַקנקרייץ

jid. האַקן + קרייץ

ˈhakŋ̩ˌkʀɛɪ̯t͡s


כאָטש האַק און בראָק

ˈxɔʧ ˈhak ʊn ˈbʀɔk

ˈxɔt͡ʃ ˈhak ʊn ˈbʀɔk

… wyrażająca bezradność wobec jakiegoś faktu: i nic (się nie dzieje), możesz na głowie stawać (i nic), choćbyś na głowie stawał, choćbyś skonał

pl-כאָטש_האַק_און_בראָק-yi-particle-c294zGT4


געבן מיט אַן אָבוך איבערן קאָפּ

ˈɡɛbm̩ ˈmɪt an‿ˈɔbʊx ˈɪbəʀn̩ ˈkɔp

dać obuchem w głowę / po głowie, ogłuszyć, zamroczyć, oszołomić

pl-געבן_מיט_אַן_אָבוך_איבערן_קאָפּ-yi-phrase-Upl9u6Px

dać obuchem w głowę / po głowie, wprawić w zdumienie / osłupienie, zaskoczyć, oszołomić

pl-געבן_מיט_אַן_אָבוך_איבערן_קאָפּ-yi-phrase-gWfZ5Kjt


גראָבער פֿליגל

ˈɡʀɔbəʀ ˈflɪɡl̩

prymitywny / ordynarny typ(ek), grubianin, gbur, prostak, cham


אָבשטשעסטווע

ros. общество

ˈɔpʃt͡ʃəstvə

wariant: אָבטשעסטווע

stowarzyszenie, zrzeszenie, związek, towarzystwo


באַגיין

באַגיין זיך → obchodzić się, obywać się, zadowalać się, radzić sobie, dawać sobie radę

באַגיין זיך → obchodzić się, posługiwać się, stosować, używać

באַגיין זיך → obchodzić się, postępować, traktować, zachowywać się


גלאַנץ

blask, okazałość, świetność, wspaniałość, przepych, splendor, aureola


פֿאַרזאָגן אַ צענטן

faʀˈzɔɡŋ̩ a‿ˈt͡sɛntn̩

obiecywać (sobie) / przyrzekać (sobie) nie (robić czegoś), wyrzekać się (robienia czegoś), zarzekać się; starać się / usiłować nie (robić czegoś), wystrzegać się (robienia czegoś)

כ׳האָב פֿאַרזאָגט אַ צענטן צו טרינקען אַ סך קאַווע

Obiecałem sobie / Staram się nie pić dużo kawy.

pl-פֿאַרזאָגן_אַ_צענטן-yi-phrase-xH2sRwEP


האַקן

(1.1-4) śwn. hacken, por. niem. hacken
(2.1-2) śwn. hāken, por. niem. Haken

uderzać, bić, tłuc, rąbać, walić, grzmocić


האַקן

wariant: האָקן (hokn)


מע זאָל דערמאָנען משיחן

dosł. → należało wspomnieć Mesjasza (w związku z oczekiwaniem Żydów na jego przyjście)

mɛ ˈzɔl dɛʀˈmɔnɛn mɛˈʃiɛxn

mə‿ˈzɔl dəʀˈmɔnən məˈʃɪəxn̩

pl-מע_זאָל_דערמאָנען_משיחן-yi-phrase-6wqxJy7A


ווי גאָט אין פֿראַנקרײַך

dosł. → jak Bóg we Francji, por. niem. wie Gott in Frankreich

vɪ‿ˈɡɔt ɪn‿ˈfʀaŋkʀaɛ̯x

jak u Pana Boga za piecem, jak pączek w maśle, opływając w dostatki / luksusy, bez trosk / zmartwień

pl-ווי_גאָט_אין_פֿראַנקרײַך-yi-adv_phrase-~SE8mX-a


ביז משיח וועט קומען

ˈbɪz məˈʃɪəx ˈvɛt ˈkʊmən

ad Kalendas Graecas, na święty nigdy, do greckich kalend


אָפּשנײַדן טרוקן

ˈɔpˌʃnaɛ̯dn̩ ˈtʀʊkŋ̩

wyjść cało z opresji, wywinąć się / wykpić się tanim kosztem, wykręcić się sianem, ujść na sucho (komuś), upiec się (komuś)


קלעפּן זיך ווי אַרבעס אין וואַנט

zob. קלעפּן זיך ווי אַן אַרבעס אין וואַנט

pl-קלעפּן_זיך_ווי_אַרבעס_אין_וואַנט-yi-phrase-TmchQ8iH


קלעפּן זיך ווי אַן אַרבעס אין וואַנט

wariant: קלעפּן זיך ווי אַרבעס אין וואַנט

nie mieć żadnego związku (z tematem), być ni w pięć, ni w dziewięć

pl-קלעפּן_זיך_ווי_אַן_אַרבעס_אין_וואַנט-yi-phrase-sqew6d3a


ווי אַרבעס אין וואַנט

zob. ווי אַן אַרבעס אין וואַנט


טבֿיה

טבֿיה דער מילכיקער„ → „

Tewje Mleczarz”, „Dzieje Tewji / Tewjego Mleczarza” (powieść Szolema Alejchema


ווי אַן אַרבעס אין וואַנט

por. ros. как в стену горох, ros. как об стену горохом, białor. як у сцяну гарохам, białor. як аб сцяну гарохам, ukr. як об стінку горохом, pol. jak groch o ścianę, pol. jak grochem o ścianę

wariant: ווי אַרבעס אין וואַנט

jak grochem o ścianę, jak groch o ścianę

pl-ווי_אַן_אַרבעס_אין_וואַנט-yi-adv_phrase-8Ak0zENp


דעם

D., C. i B. rodzajnika określonego rodzaju męskiego: דער; nie tłumaczy się na język polski

D. i C. rodzajnika określonego rodzaju nijakiego: דאָס; nie tłumaczy się na język polski


דעם

D., C. i B. zaimka wskazującego rodzaju męskiego: דער → tego, temu, takiego, takiemu

D. i C. zaimka wskazującego rodzaju nijakiego: דאָס → tego, temu, takiego, takiemu


נו

por. ukr. ну, białor. ну, pol. no (< nu)

… wyrażający zachętę, zniecierpliwienie, sprzeciw, nawiązanie, niechętną zgodę itp.: no, (w stylizacji żydowskiej) nu

נו שוין! / נו זשע!

נו, איז וואָס?

נו יאָ!

נו, גוט!

נו,ייִדן!


פֿלעג

brak bezokolicznika oraz imiesłowu czasu przeszłego

… służący do tworzenia czasu przeszłego wielokrotnego: (ktoś) miał zwyczaj / w zwyczaju, zwykł (był); zdarzało się (że), bywało (że); odpowiada formom przeszłym czasowników wielokrotnych (np. mawiał, chadzał, jadał, czytywał itp.)

זי פֿלעג(ט) לייענען „פֿאָרווערטס“.

Zwykła (była) czytać / Czytywała „Forwerts” (= „Naprzód”).

מיר פֿלעגן זייער אָפֿט זײַן אין ווילנע.


דעמאָגראַפֿיע

(1.1) pol. demografia, por. ros. демография, ukr. демографія, białor. дэмаграфія


וואָלט

(1.1) śwn. wellen (czas przeszły: wolte), por. niem. wollen

(2.1) ukr. вольт, białor. вольт, ros. вольт

połączenie z imiesłowem czasu przeszłego jest dużo częstsze niż z bezokolicznikiem

forma 2. os. lp podawana jest niekiedy w postaci: דו) וואָלסט)

por. t. וועל (wel) oraz וועלן (weln)

… służący do tworzenia trybu przypuszczającego: by, -by

מיר וואָלטן וועלן וויסן דעם אמת.

ווען איך וואָלט געהאַט געלט, וואָלט איך געפֿאָרן קיין אַפֿריקע.

Gdybym miał pieniądze, pojechałbym do Afryki.

אַז עס וואָלט געווען אַן עבֿירה, וואָלט עס דער רבֿ ניט געטאָן.

Gdyby to był grzech, to rabin by tego nie robił.


שפּראַך־וויסנשאַפֿט

jid. שפּראַך + וויסנשאַפֿט, por. niem. Sprachwissenschaft


קוקן און

(robić coś) a vista / z marszu, tylko spojrzeć i z miejsca (coś robić), (komuś) wystarczy rzut oka i (robi)

ער קוקט און זעצט איבער.


לאָז

(2.1-2) od jid. לאָזן, na wzór pol. niech, ros. пусть


לאָז

brak innych form poza 3. osobą liczby pojedynczej i mnogiej

zobacz też: לאָזן • לאָמיך • לאָמיר

… służący do tworzenia 3. os. lp i lm trybu rozkazującego: niech, niechaj

לאָז ער גיין.

לאָזן זיי קומען.

… służący do tworzenia 3. os. lp i lm trybu warunkowego: niech (tylko), jeżeli, jeśli, jak

לאָז נאָר זײַן געלט, וועט מען באַצאָלן.

Niech tylko będą pieniądze, a się zapłaci., Jak tylko będą pieniądze, to się zapłaci.


לאָז

1. os. lp czasu teraźniejszego oraz 2. os. lp trybu rozkazującego czasownika: לאָזן


יחדיו

podzielmy się pół na pół / po połowie!, dzielimy się po równo!


פּיטסבורג

Pittsburgh (miasto w Pensylwanii, stolica hrabstwa Allegheny)

אינעם יאָר 1992, האָט ליטמאַן אימיגרירט מיט איר משפּחה קיין פּיטסבורג, פּענסילוועניע.

W roku 1992 Litman imigrowała ze swoją rodziną do Pittsburgha w Pensylwanii.


פֿון וועגן

człon וועגן może stać przed rzeczownikiem lub po nim

… wskazująca powód lub przyczynę: z powodu, ze względu na, dla (np. pieniędzy), z, przez, wskutek / na skutek, w związku z

פֿון וועגן דעם רעגן

פֿון העפֿלעכקייט וועגן

z grzeczności, przez grzeczność / uprzejmość

… wskazująca osobę lub sprawę odnoszącą korzyść: z powodu, ze względu na, dla (dobra), na rzecz, na korzyść, w interesie, w imię, w obronie

פֿון דעם זונס וועגן


אויף מיר געזאָגט געוואָרן

ɔə̯f‿ˈmɪʀ ɡəˈzɔkt ɡəˈvɔʀn̩

warianty: אויף דיר געזאָגט געוואָרן; אויף אַלע מײַנע גוטע פֿרײַנד געזאָגט געוואָרן

obym ja tego doświadczył, daj Boże, dałby Bóg

pl-אויף_מיר_געזאָגט_געוואָרן-yi-phrase-11NP0zco


אונטערגאַנג

schyłek, kres, upadek, ruina, zniszczenie, załamanie się, zanik, zguba, zagłada


ליב זײַן

por. ליב האָבן

podobać się, być miłym sercu, (z zamianą podmiotu i dopełnienia) lubić

ער איז מיר זייער ליב.

On mi się bardzo podoba., Bardzo go lubię.


ווערטערקלאַס

zobacz też: Indeks:Jidysz - Słownictwo gramatyczne


וואָרטקלאַס

jid. וואָרט + קלאַס


קוועטשן די באַנק

dosł. naciskać na ławkę (od długiego przesiadywania nad książkami)

ˈkvɛt͡ʃn̩ dɪ‿ˈbaŋk

oddawać się długoletnim studiom, poświęcać się przez długi czas nauce (zwykle o studencie jesziwy)


אָפּלייגן אין דער לאַנגער באַנק אַרײַן

dosł. odłożyć do długiej ławy (skrzyni), por. ros. откладывать в долгий ящик, niem. auf die lange Bank schieben

ˈɔpˌlɛɪ̯ɡŋ̩ ɪn‿dəʀ‿ˈlaŋɡəʀ ˈbaŋk aˈʀaɛ̯n

odłożyć na święty nigdy / ad Kalendas Graecas / do greckich kalend, zawiesić na kołku, schować pod sukno, odwlekać, zwlekać, odciągać

pl-אָפּלייגן_אין_דער_לאַנגער_באַנק_אַרײַן-yi-phrase-eycsNZ8p


קושן אין תּחת

ˈkʊʃn̩ ɪn‿ˈtɔxəs

(podlizywać się) całować w dupę, lizać po dupie, lizać dupę, włazić do dupy

(najczęściej rozk.) pocałować w dupę, odpieprzyć się

קוש מיר אין תּחת!

Pocałuj mnie w dupę!, Odpieprz się ode mnie!


גוטן־אָוונט

ˌɡʊtn̩ˈɔvn̩t

zob. אַ גוטן אָוונט


אַ גוטן טאָג

a‿ˈɡʊtn̩ ˈtɔɡ

W odpowiedzi stosuje się formę: אַ גוט יאָר.

Wariant: אַ גוטן.


אַ גוט מאָרגן

a‿ˈɡʊt ˈmɔʀɡŋ̩

zob. אַ גוטן מאָרגן


אַ גוטן

zob. אַ גוטן טאָג


גוט־יאָר

zob. אַ גוט יאָר


אַ גוט־שבת

a‿ˌɡʊtˈʃabəs

do widzenia (używane w sobotę w ciągu dnia)


אַ גוטע נאַכט

dosł. dobrej nocy, por. niem. gute Nacht

a‿ˈɡʊtə ˈnaxt


גוט־וואָך

zob. אַ גוטע וואָך


גוט־יום־טובֿ

dzień dobry (używane podczas dowolnego żydowskiego święta), wesołych świąt


גוט־שבת

zob. אַ גוטן שבת

wyraz zdziwienia, niezadowolenia, irytacji: no proszę (bardzo); proszę, proszę; no, no


אַ גוטן שבת

a‿ˈɡʊtn̩ ˈʃabəs

Wariant: גוט־שבת.

dobry wieczór (używane w piątek wieczorem)


אַ גוטע וואָך

a ˈgʊtɛ ˈvɔx

a‿ˈɡʊtə ˈvɔx

Warianty: גוט־וואָך.


אַ גוטן אָוונט

dosł. dobrego wieczoru, por. niem. guten Abend

a‿ˈɡʊtn̩ ˈɔvn̩t

Warianty: גוטן אָוונט, גוטן־אָוונט.


אַ גוטן מאָרגן

dosł. dobrego ranka, por. niem. guten Morgen

a‿ˈɡʊtn̩ ˈmɔʀɡŋ̩

Warianty: אַ גוט מאָרגן, גוט־מאָרגן.


שמואל

zobacz też: Indeks:Jidysz - Imiona

jedna z dwu ksiąg Starego Testamentu: Pierwsza Księga Samuela lub Druga Księga Samuela


ברעמעניע

Wariant: ברעם.


ברעמען

śwn. brā, por. niem. Braue, przest. niem. Braune


יובלען

Nie mylić z יובֿלען (jojwlen).

wiwatować, wznosić okrzyk(i) radości, cieszyć się, radować się


יובל

Nie mylić z יובֿל (jojwl).

wiwat, wiwatowanie, okrzyk(i) radości, rozradowanie, uciecha, radość, wesołość


יובל

Nie mylić z יובֿל (jojwl).

1. os. lp ter. oraz 2. os. lp rozk. od: יובלען


סאָוס

(1.1) ros. соус, ukr. соус, białor. соўс

wariant: סאָס.


בעתן

jeśli po przyimku בעת występuje rodzajnik דעם, można użyć, w mowie i piśmie, formy בעתן


וואָס פֿאַר אַ

formy z rodzajnikiem nieokreślonym אַ (a) używa się także przed rzeczownikami w liczbie mnogiej

nie mylić z: פֿאַר וואָס (far wos)

וואָס פֿאַר אַ וועטער איז הײַנט?

וואָס פֿאַר אַ בקשה האָט ער?

וואָס פֿאַר אַ דיבוק איז אין דיר אַרײַן?

אָט זעט אַליין, וואָס פֿאַר אַ ניט־קלוגע לײַט מיר זײַנען.

Ot, zobaczcie sami, jakimi niemądrymi ludźmi jesteśmy.


ספּינע

ukr. спина, białor. спіна, ros. спина


איבערזעצערין

od jid. איבערזעצער

ˈibɛʀzɛʦɛʀin

ˈɪbəʀˌzɛt͡səʀɪn


דימעט

wariant: דימענט

מיט אַ דימעט קען מען שנײַדן גלאָז.


ישו־הנוצרי

jɛjʃʊhaˈnɔjʦʀi

ˌjɪʃʊhaˈnɔə̯t͡sʀɪ

אפֿשר זײַן בעסט ליטעראַריש ווערק, האָט דער דאָזיקער ראָמאַן באַשריבן ישו־הנוצרי ווי אַ מין אוראַלטן ייִדישן צדיק.

Jego bodaj najlepsze dzieło literackie, ta właśnie powieść opisywała Jezusa Chrystusa jako swego rodzaju prastarego, żydowskiego męża świątobliwego.


מאַכן פּליטה

ˈmaxn̩ ˈplɛɪ̯tə

rzucać się do ucieczki, uciekać, zmykać, czmychać, zwiewać, dawać drapaka, brać nogi za pas, ulatniać się, wymykać się, uchodzić

און ער האָט גענומען און געמאַכט פּליטה.

uciekać przed wierzycielami, bankrutować


אַלבאַנער

od jid. אַלבאַניע


אַלבאַנערין

od jid. אַלבאַנער


שמים־פּנימל

ʃɔˈmaɪmˌpɛnəml̩

świętoszkowaty hipokryta, obłudny świętoszek, religijny obłudnik, ktoś fałszywy / nieszczery


ראָמאַנטיקערין

od jid. ראָמאַנטיקער

ʀɔˈmantɪkəʀɪn


ראָמאַנסירן

romansować, mieć romans / przygodę miłosną, flirtować

אַ מלמד פֿון נעזוויזש זאָל ראָמאַנסירן מיט אַ דינסטמיידל רבֿקה; ער זאָל שרײַבן הייסע בריוולעך, און זי זאָל זינגען זיסע לידלעך.

Nauczyciel z Nieświeża romansuje podobno ze służącą Ryfką; on ponoć pisze gorące liściki, a ona ponoć śpiewa słodkie piosenki.


פֿאַרהיטונג

zapobieganie, prewencja, profilaktyka, zabezpieczenie, ochrona


הענגשלאָס

(1.1) jid. הענגען + שלאָס, por. niem. Hängeschloss


צעגאָסן ווערן

ʦɛˈgɔsn vɛʀn

t͡səˈɡɔsn̩ ˌvɛʀn̩

topić się, rozpuszczać się, roztapiać się, topnieć, tajać

דאָס אײַז איז צעגאָסן געוואָרן.


צעגיסן

jid. צע־ + גיסן

rozlewać, rozprzestrzeniać, roztaczać, promieniować (czymś), promienieć (czymś)

די לבֿנה צעגיסט איר שײַן.

Księżyc rozlewa swój blask. / Księżyc promienieje swoim blaskiem.


צעגיסן

jid. צע־ + גיסן

צעגיסן זיך אין שבֿחים וועגן

rozpływać się w pochwałach nad + (kimś, czymś)

צעגיסן זיך → o rzece rozlewać się, wylewać, występować z brzegów

צעגיסן זיך → rozlewać się, rozprzestrzeniać się, roztaczać się, promieniować, roznosić się, rozchodzić się, rozpływać się

אַ זיס געפֿיל צעגיסט זיך מיר אין האַרצן.

Słodycz / Rozkosz rozlewa się w moim sercu.

צעגיסן זיך → rozpływać się (nad czymś), rozwodzić się, rozgadywać się, opowiadać długo / szerzej


האָבן יאָרצײַט

ˈhɔbm̩ ˈjɔʀˌt͡saɛ̯t

wspominać (albo być zobowiązanym do wspominania) w rocznicę śmierci


יאָרצײַט־ליכט

jid. יאָרצײַט + ליכט

ˈjɔʀt͡saɛ̯tˌlɪxt

świeczka zaduszna/wypominkowa, znicz zapalany w rocznicę śmierci


שטעלן יאָרצײַט

ˈʃtɛln ˈjɔʀʦajt

ˈʃtɛln̩ ˈjɔʀˌt͡saɛ̯t

zapalać świeczkę w rocznicę śmierci / na pamiątkę śmierci


שיקלען

zezować, patrzeć ukosem / z ukosa / bokiem, łypać okiem, patrzeć spod przymrużonych powiek, mrużyć oczy


האָבן אין דער לינקער פּאה

ˈhɔbm̩ ɪn‿dəʀ‿ˈlɪnkəʀ ˈpɛɪ̯ə

mieć w nosie, gwizdać / bimbać / pluć (na kogoś, coś), kpić sobie (z kogoś, czegoś), nie przejmować się (kimś, czymś), nie zawracać / zaprzątać sobie głowy (kimś, czymś)

איך האָב זיי אין דער לינקער פּאה.

pl-האָבן_אין_דער_לינקער_פּאה-yi-phrase-FRODHYgv


איזם

און דאָ קומען אַלע נײַסטע ליטעראַרישע „איזמען“ פֿון באַזונדערע וועגן זיך צונויף אויף איין פּונקט.

I tu schodzą się osobne drogi wszystkich najnowszych literackich „izmów” w jednym punkcie.


־יִזם

wszystkie wyrazy zawierające ten przyrostek są rodzaju męskiego, akcent pada w nich na יִ (i) przyrostka, a końcowe ם (m) wymawiane jest sylabotwórczo

ta postać graficzna używana jest wyłącznie po samogłoskach; po spółgłoskach pisze się ־יזם

zobacz słowa kończące się na „־יִזם”

אַטעיִזם

אַלטרויִזם

עגאָיִזם


ספּאָרטלערקע

od jid. ספּאָרטלער


ספּאָרטזאַל

jid. ספּאָרט + זאַל

איר זאָלט אָפֿט גיין אין אַ ספּאָרטזאַל, און דאָרט מאַכן גימנאַסטיק.

Powinniście często chodzić na salę gimnastyczną i tam uprawiać gimnastykę.


־יזם

wszystkie wyrazy zawierające ten przyrostek są rodzaju męskiego, akcent pada w nich na י (i) przyrostka, a końcowe ם (m) wymawiane jest sylabotwórczo

po samogłoskach przyrostek ten zapisywany jest ־יִזם

zobacz słowa kończące się na „־יזם”

וואַנדאַליזם

מיליטאַריזם

נעאָלאָגיזם

סאָציאַליזם

קאַפּיטאַליזם

קאָמוניזם


ספּאָרטלעריש

od jid. ספּאָרטלער


ספּאָרטלעריש

od jid. ספּאָרטלער

zachowywać się sportowo, fair, po sportowemu


סענאַטאָרשע

od jid. סענאַטאָר


ספּאָרט

מיט וואָסער מין ספּאָרט פֿאַרנעמט איר זיך?


ייִראת־הכּבֿודיק

od jid. ייִראת־הכּבֿוד

ˌjɪʀəshaˈkɔvədɪk

nabożny, pełen szacunku / poważania / czci


ייִראת־הכּבֿודיק

od jid. ייִראת־הכּבֿוד

ˌjɪʀəshaˈkɔvədɪk

nabożnie, z nabożeństwem, z pietyzmem, z głęboką czcią


לאַקסירן

wywoływać rozwolnienie / biegunkę, czyścić, przeczyszczać


לאָרבערקראַנץ

śwn. lōrber + kranz, por. niem. Lorbeerkranz

ˈlɔʀbɛʀkʀanʦ

ˈlɔʀbəʀˌkʀant͡s

לייג ניט אויף דײַן קאָפּ קיין לאָרבערקראַנץ, זאָלן דאָס טאָן אַנדערע.

Nie wkładaj sobie na głowę wieńca laurowego, niech to zrobią inni.


באַשטראָפֿלעך

od jid. באַשטראָפֿן


געוויקסיק

od jid. געוויקס


אָט־אָטיק

od jid. אָט־אָט

bliski, rychły, zbliżający się, nadchodzący, nadciągający


אָט־אָט־אָט

właśnie!, otóż to!, absolutnie!, dokładnie!


אָנדערהאַלבן

wariant: אָנדערטהאַלבן (onderthalbn)

zobacz też: liczebniki w jidysz


באָטשן

Warianty: באָטשאַן (boczan), בוטשאַן (buczan).


בוטשאַן

ukr. боцян, białor. бацян

Warianty: באָטשן (boczn), באָטשאַן (boczan).


בושעליכע

jid. בושל + ־יכע, por. ukr. буслиха


בושיק

pol. busiek (→ bociek, bocian), por. ukr. бузько


שפּרינגען זשאַבקע

ˈʃpʀɪŋɡən ˈʒapkə

bawić się przeskakując jeden przez drugiego jak przez kozła


זשאַבעניק

od jid. זשאַבע


מילכגלאָז

jid. מילך + גלאָז

matowe / mleczne / nieprzeźroczyste szkło


אין דעם ערך

in ˈdɛm ˈɛʀɛx

ɪn‿ˈdɛm ˈɛʀəx


אַן ערך

w przybliżeniu, mniej więcej, około, koło, z

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


אָן אַן ערך

bez porównania, niezrównanie, nieporównanie, nieporównywalnie, nadzwyczaj(nie), bez miary, bez granic, bezmiernie, bezgranicznie, niezwykle, wyjątkowo


חושך־מצרים

ˌxɔə̯ʃəxmɪt͡sʀaˈɪm

egipskie ciemności, nieprzenikniony mrok, nieprzejrzana ciemność, ciemno, choć oko wykol, ciemno jak w grobie


האַרמאָשקע

ukr. гармошка


האַרמאָניק

białor. гармонік; por. niem. Harmonika, pol. harmonijka


האַרמאָניום

(1.2) mylna interpretacja znaczenia (1.1), przez pomieszanie z jid. האַרמאָניע


גלאָזוואַרג

zbiorowo wyroby / artykuły szklane, szkło


שויבווישער

jid. שויב + ווישער

ˈʃɔə̯bˌvɪʃəʀ


ציגאַרשפּיץ

jid. ציגאַר + שפּיץ

t͡sɪˈɡaʀˌʃpɪt͡s


שײַבל

zdrobn. od śwn. schībe, por. śwn. schībelīn, śwn. schībelach


אויסגערייכערטע ליולקע

ˈɔjsgɛʀɛjxɛʀtɛ ˈʎʊʎkɛ

ˈɔə̯zɡəˌʀɛɪ̯xəʀtə ˈʎʊʎkə

ktoś otrzaskany / obeznany / wytrawny, stary wyga, (stary) wyjadacz, szczwana / chytra bestia

pl-אויסגערייכערטע_ליולקע-yi-noun-4u6Owgiw


גערייכערטע ליולקע

gɛˈʀɛjxɛʀtɛ ˈʎʊʎkɛ

ɡəˈʀɛɪ̯xəʀtə ˈʎʊʎkə


קיין ליגן טאָר מען ניט זאָגן, דעם אמת דאַרף מען ניט זאָגן

kɛjn ˈlign ˈkɛn mɛn ˈnit ˈzɔgn dɛm ˈɛmɛs ˈdaʀf mɛn ˈnit ˈzɔgn

nie wolno mówić kłamstw, ale nie trzeba (koniecznie) mówić prawdy

pl-קיין_ליגן_טאָר_מען_ניט_זאָגן,_דעם_אמת_דאַרף_מען_ניט_זאָגן-yi-unknown-85NMSKz6


אַז מען וויל גוט בודק זײַן, איז אַלץ טרייף

ˈaz mɛn ˈvil ˈgʊt ˈbɔjdɛk ˈzajn ˈiz ˈalʦ ˈtʀɛjf

ˈaz mən‿ˈvɪl ˈɡʊd ˈbɔə̯dəɡ ˈzaɛ̯n ˈɪz ˈalt͡s ˈtʀɛɪ̯f

jeśli będziesz (zbyt) dokładnie sprawdzać, to wszystko się okaże trefne

pl-אַז_מען_וויל_גוט_בודק_זײַן,_איז_אַלץ_טרייף-yi-unknown-ul1FOIej


עס איז ניט אַזוי גוט מיט דעם, ווי עס איז שלעכט אָן דעם

ˈɛs ˈiz ˈnit aˈzɔj ˈgʊt ˈmit ˈdɛm ˈvi ˈɛs ˈiz ˈʃlɛxt ˈɔn ˈdɛm

ˈɛs ˈɪz ˈnɪt aˈzɔə̯ ˈɡʊt ˈmɪd ˈdɛm ˈvɪ ˈɛs ˈɪs ˈʃlɛxt ˈɔn ˈdɛm

nie jest tak dobrze z nimi (= z pieniędzmi), jak jest źle bez nich; pieniądze szczęścia nie dają

pl-עס_איז_ניט_אַזוי_גוט_מיט_דעם,_ווי_עס_איז_שלעכט_אָן_דעם-yi-unknown-pmCAs6qT


יהושע

imię męskie Jozue, Jezus, Jeszua, Jehojszue, Jeszue


יצחק

אוי!!!“ האָט ר׳ יצחק מיט אַ שווערן זיפֿץ אַראָפּגעלאָזט זיך אויף אַ שטול, „געלויבט זאָל זײַן דײַן ליבער נאָמען, גאָט אין הימל!!!“ → „

Ach!!!” – reb Jicchok z ciężkim westchnieniem osunął się na krzesło. „Pochwalone niech będzie twoje najdroższe imię, Boże w niebiosach!!!”


חנה

נאָך איר גייט נאָך די קעכין, וואָס מע רופֿט זי חנה, מיט אַ גרויסן בעקן.

Za nią idzie jeszcze kucharka, którą zwą Chane, z wielką tacą.


בטוח

hebr. בטוח (batuach); źródłosłów dla niem. betucht → nadziany, majętny

przymiotnik używany wyłącznie w funkcji orzecznika (nigdy przydawki)

pewny (kogoś, czegoś), przekonany, mający przekonanie / pewność

pewny, zasługujący na zaufanie, godzien zaufania, wiarygodny, niezawodny, solidny


בטוח

człowiek zasługujący na zaufanie, ktoś pewny / wiarygodny / niezawodny / solidny


אַבֿרם

Abram, pierwotne imię patriarchy Abrahama


אַבֿרהם

najczęściej podawana jest wymowa /avˈʀɔm/, ale niekiedy podaje się obocznie także /avˈʀɔhɔm/ lub /avˈʀɔɛm/

por. אַבֿרם (awrom)


שעפּטש

od jid. שעפּטשען

קען זײַן אַז דאָס לייענען די ייִדישע שורות איז געווען פֿאַר דעם פּענסיאָנירטן מויערער טאַקע ווי דאָס אײַנאָטעמען זויערשטאָף, אַ שעפּטש פֿון אַ לעבן וואָס איז שוין פֿאַרבײַ.

Możliwe, że czytanie tych jidyszowych wersów było dla tego emerytowanego murarza niczym wdychanie tlenu, szept życia, które już minęło.


יאָנץ

dureń, głupek, głupiec, tępak, matoł, bałwan, przygłup


וועלטטייל

jid. וועלט + טייל


גבוריש

zob. גיבוריש


אָסור

zakazany, zabroniony, wzbroniony, nie wolno


אָסור

broń Boże!, uchowaj Boże!, niech Bóg broni!, niech ręka boska broni!, w żadnym razie, w żadnym wypadku, żadną miarą


אָסור

niech Bóg broni (jeśli), obawiam się (że nie), daję głowę (że nie)

אָסור אויב איך ווייס.

Niech mnie Bóg broni, jeśli wiem. Nie mam zielonego pojęcia.

אָסור אויב ער וועט קומען.


יתום

קײַלעכדיקער יתום

całkowity sierota (nie mający ani matki, ani ojca)


ליק

zaułek, zakątek, uliczka, (wąskie) przejście, pasaż


סאָציאָלאָגיע

sɔt͡sjɔˈlɔɡjə


טאַטויִרונג

jid. טאַטויִרן + ־ונג

אין פּוילן האָט מען לעצטנס אַנטדעקט מכשירים פֿאַר טאַטויִרונג פֿון אוישוויץ בירקענאַו. די מכשירים האָבן שפּילקעס, וואָס מען האָט אײַנגעפּרעסט אין דער הויט פֿון די קאַצעטלער.

W Polsce odkryto ostatnio narzędzia do tatuażu z Auschwitz-Birkenau. Narzędzia te mają igły, które przyciskano do skóry więźniów obozu.


אַלעע

niem. Allee, por. białor. алея, ros. аллея, pol. aleja


פֿוילקייט

jid. פֿויל + ־קייט


אומפֿאַרגעסלעך

jid. אומ־ + פֿאַרגעסן + ־לעך, por. niem. unvergesslich

ˈʊmfaʀˌɡɛsləx


טאַקטיק

אָבער וואָס גענוי מיינט אָט די „נײַע טאַקטיק“ האָט ער נישט דערקלערט.

Ale co dokładnie oznacza ta „nowa taktyka”, to nie wyjaśnił.


לייקע

białor. лейка, ros. лейка, por. ukr. лійка, pol. lejek

nie mylić z: לאהקע (lejke), zdrobn. od imienia jid. לאה (leje)


סאָוועטן־פֿאַרבאַנד

פֿאַרבאַנד פֿון סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן

פֿאַרבאַנד סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן


טאַדזשיקיסטאַן

ros. Таджикистан


לייביכע

jid. לייב + ־יכע


אַריסטאָקראַטיש

od jid. אַריסטאָקראַט

aʀɪstɔkˈʀatɪʃ


אַריסטאָקראַטיש

od jid. אַריסטאָקראַט

aʀɪstɔkˈʀatɪʃ


נאַכטיק

jid. נאַכט + ־יק

זי איז נאָך אַ מאָל צוגעגאַנגען צום פֿענצטער, אַפֿירגעשאַרט דעם פֿאָרהאַנג און אַרויסגעקוקט אין נאַכטיקן דרויסן.

Podeszła jeszcze raz do okna, odsunęła zasłonę i wyjrzała na zewnątrz, w noc


בנימין

אָט דער בנימין איז געווען איר איינציקע נחמה אויף דער וועלט.

Ten właśnie Benjomen był jej jedyną pociechą na tym świecie.


זלמן

hebr. שלמה (szlomo), ale por. t. śwn. Salman

זלמן דער שענקער האָט אים געהאָלפֿן אַרויפֿלייגן דאָס פֿעסל ווײַן אויפֿן וואָגן.

Zalmen szynkarz pomógł mu załadować beczułkę wina na wóz.


מאיר

מאָלט אײַך וויפֿל זילבער, וויפֿל גוטס האָט מאירס מוטער אַרויסגענומען פֿון די קאַסטנס!

Wyobraźcie sobie, ile srebra, ile dóbr wyjęła matka Mejera z tych skrzyń!


יאָסל

יאָסל האָט זיך לאַנג ניט געמוטשעט אויף דער וועלט: ער האָט פֿאַר צרות אָנגעהויבן טרינקען, האָט אָפּגעלעבט צוויי יאָר, און איז געשטאָרבן.

Josl nie męczył się długo na tym świecie: zaczął ze zmartwień pić, pożył dwa lata i umarł.


יאַנקל

zdrobn. od jid. יעקבֿ
źródłosłów dla pol. Jankiel

וואָרעם פֿאַר וועמען, איך בעט אײַך, זאָל טאַקע יאַנקל יונעווערס זון גיין שלאָגן זיך מיט זײַנע אייגענע ברידער פֿון קראָקע מיט לעמבעריק? פֿאַר פֿאָניען?

Bo za kogo, proszę ja was, syn Jankla Junewera ma się akurat iść bić ze swymi własnymi braćmi z Krakowa i Lwowa? Za Moskala?


אָדר

adar (szósty miesiąc w żydowskim kalendarzu świeckim, a dwunasty w religijnym)


קירך

Kościół (wspólnota, instytucja), protestancki

אָבער גלײַכצײַטיק איז דער פּויפּסט נישט נאָר דער ראָש פֿון דער קירך, נאָר דער ראָש פֿון אַ מדינה – פֿון וואַטיקאַן.

Ale jednocześnie papież jest nie tylko głową Kościoła, lecz również głową państwa – Watykanu.


מאָלדעווע

nie mylić z: מאָלדאָווע, nie mylić z: מאָלדאַוויע


פֿאַרהאַלטן

jid. פֿאַר־ + האַלטן, por. niem. verhalten

zatrzymywać, wstrzymywać, powstrzymywać, unieruchamiać, tamować, hamować, blokować, przerywać, przestawać

zatrzymywać, nie pozwalać odejść, nie puszczać

פֿאַרהאַלט מיך ניט!

Nie zatrzymuj mnie!, t. Odczep się ode mnie!

zatrzymywać, wstrzymywać, zawieszać, odraczać, odwlekać, odkładać, opóźniać, zwalniać

wstrzymywać, powodować zaparcie / zatwardzenie / obstrukcję


פֿאַרהאַלטן

פֿאַרהאַלטן זיך → zwlekać, ociągać się, spóźniać się, opóźniać się, zostawać (dłużej), zasiedzieć się

פֿאַרהאַלטן זיך → zachowywać się (jakoś), postępować, odnosić się, traktować, obchodzić się, być w (jakichś) stosunkach

ער פֿאַרהאַלט זיך מיט אונדז גוט.

On się dobrze do nas odnosi. / On nas dobrze traktuje. / On jest z nami w dobrych stosunkach.

פֿאַרהאַלטן זיך → odnosić się, zajmować stanowisko, określać swój stosunek


בייגן

por. śwn. biegen (> niem. biegen) oraz śwn. böugen (> niem. beugen)

giąć, zginać, wyginać, zakrzywiać, składać

giąć, naginać, pochylać, przechylać, nachylać, schylać, chylić

דער ווינט בייגט די ביימער צו דער ערד.


בייגן

בייגן זיך → giąć się, zginać się, wyginać się, zakrzywiać się, składać się

בייגן זיך → giąć się, naginać się, pochylać się, przechylać się, nachylać się, schylać się, chylić się

בייגן זיך → odmieniać się


טעמפּעראַטור

(podwyższona / wysoka) temperatura, gorączka


חדר״ג

skrót od jid. חרם דרבינו גרשם (chejrem derabejnu gerszem), uzupełniony samogłoskami [a]

… umieszczany na kopercie dla przypomnienia, że nie należy czytać cudzych listów: nie otwierać, nie czytać, poufne


חרם דרבינו גרשם

z hebr., dosł. → klątwa naszego nauczyciela Gerszoma

ˈxɛjʀɛm dɛʀaˈbɛjnʊ ˈgɛʀʃɛm

ˈxɛɪ̯ʀəm dəʀaˈbɛɪ̯nʊ ˈɡɛʀʃəm

Chodzi o klątwę, jaką rabin Gerszom obłożył tych, którzy czytają bez pozwolenia cudze listy, tych, którzy biorą sobie więcej niż jedną żonę, i tych, którzy rozwodzą się bez zgody żony.

Ortografia i wymowa za słownikiem Stuczkowa i jego wersją transkrybowaną. Inne warianty zapisu (ze słowników nieposługujących się normą YIVO): חרם דרבנו גרשום lub חרם־דרבנו־גרשם. Inna wymowa: chejrem drabejnu gejrszom lub chejrem-derabenu-gerszom.

klątwa rabina Gerszoma, nałożona na poligamistów, na domagających się rozwodu bez zgody obu stron oraz na czytających cudzą korespondencję


באָסניע־הערצעגאָווינע

ˈbɔsnʲɛ hɛʀʦɛgɔˈvinɛ

ˈbɔsnʲə həʀt͡səɡɔˈvɪnə

pl-באָסניע־הערצעגאָווינע-yi-noun-ArLPkfk3


באַקטעריאָלאָגיע

baktəʀjɔˈlɔɡjə


טאָגצײַטונג

jid. טאָג + צײַטונג, por. niem. Tageszeitung

ˈtɔkˌt͡saɛ̯tʊŋɡ

אַחוץ דעם, האָט ער רעדאַקטירט די איינציקע ייִדישע טאָגצײַטונג אין רומעניע, „אונדזער צײַט‟.

Oprócz tego redagował jedyny dziennik jidyszowy w Rumunii, „Nasz Czas”.


פּערו

דער אַמאַזאָן פֿליסט אַרויס פֿון די אַנדן־בערג, שנײַדט דורך פּערו און גאַנץ בראַזיל און פֿאַלט אַרײַן אין אַטלאַנטיק.

Amazonka wypływa z Andów, przecina Peru i całą Brazylię i wpada do Atlantyku.


טאָגבלאַט

jid. טאָג + בלאַט, por. niem. Tageblatt oraz niem. Tagesblatt

אין 1904 איז אין לעמבערג געשאַפֿן געוואָרן די ציוניסטיש אָריענטירטע טעגלעכע צײַטונג „לעמבערגער טאָגבלאַט“.

W 1904 została utworzona we Lwowie syjonistycznie zorientowana gazeta codzienna „Dziennik Lwowski”.


האָבן הנאה

ˈhɔbm̩ haˈnɔə

rozkoszować się widokiem + (kogoś, czegoś)

mieć zabawę / ubaw / uciechę, dobrze się bawić, przyjemnie spędzać czas, czerpać przyjemność / zadowolenie, odczuwać radość, cieszyć się, cenić sobie, rozkoszować się

קוקט און האָט הנאה!

ס׳קאָסט געלט און מ׳האָט קיין הנאה ניט.

To kosztuje spore pieniądze, a przyjemności nie ma z tego żadnej.

ער האָט הנאה, וואָס די מאַמע האָט אים געהאַט און ניט קיין פֿרעמדע ייִדענע.

żart. Cieszy się, że to mama go urodziła, a nie jakaś obca Żydówka.

איך, אַז איך באַגעגן מיך מיט אַזאַ מין נפֿש, ווילט זיך מיר זייער אויסשמירן אים מיט האָניק, און לאָזן די בינען האָבן הנאה…

Ja, kiedy spotykam ten typ człowieka, to mam ogromną ochotę wysmarować go miodem i niech pszczoły dobrze się bawią…


יוגנט

פֿאַר וואָס קאָן ער ניט געניסן פֿון דער זיסער יוגנט, גלײַך מיט אָט די אַלע יונגע מענטשן?

Dlaczego nie może się on cieszyć tą słodką młodością, na równi z tymi oto wszystkimi młodymi ludźmi?

איר זײַט נאָך אַ יוגנט, און אײַער מזל קאָן קיינער נישט וויסן.

Jesteście jeszcze młodymi ludźmi i waszego losu nikt znać nie może.


זשומזשע

od jid. זשומזשען


זשומזשע

od jid. זשומזשען

zob. זשומזשען


פֿײַנט קריגן

ˈfaɛ̯nt ˈkʀɪɡŋ̩

znienawidzić, zacząć nienawidzić, poczuć wstręt / odrazę / niechęć / awersję / antypatię

אַזוי, זאָג איך, ביסטו שוין, שפּרינצע, אויך געוואָרן אַן אויפֿגעקלערטע פֿילאָזאָפֿקע און האָסט שוין אויך פֿײַנט געקריגן געלט?

A więc – powiadam – ty też już, Szprinco, stałaś się oświeconą filozofką i też już znienawidziłaś pieniądze?


ערדבין

jid. ערד + בין


פֿאָרווערטס

“פֿאָרווערטס„ (Forwerts) to także tytuł popularnej gazety wydawanej w języku jidysz, początkowo jako dziennik, obecnie jako tygodnik. Jej pełny oficjalny tytuł brzmi w jidysz “טעגלעכער פֿאָרווערטס„ (Teglecher Forwerts), zaś po angielsku – The Yiddish Daily Forward.

naprzód, do przodu, w przód, przed siebie

אין אַמעריקע האָט מען פֿײַנט שטיין אויף איין אָרט. אין אַמעריקע גייט מען פֿאָרווערטס.

W Ameryce nie lubi się stać w jednym miejscu. W Ameryce idzie się do przodu.


אַזאַ סך

צו זײַן אַליין מיט אַזאַ סך שׂונאים איז נישט קיין קאַטאָוועס.

Być samemu z tyloma wrogami to nie żart.


נישט קיין סך

ˈnɪʃt kɛɪ̯n‿ˈsax

Wariant: ניט קיין סך (nit kejn sach).

… określająca ilość bądź liczbę niewiele, niedużo, niezbyt wiele, niezbyt dużo, nieco, trochę, nieliczny

עס נעמט אָבער נישט קיין סך צײַט, ווינציקער ווי אַ מינוט.

To nie zabierze jednak zbyt wiele czasu, mniej niż minutę.

מיט מיר באַדאַרף מען קיין סך נישט ריידן.

… określająca stopień niewiele, niedużo, niezbyt, nieco, trochę


ניט קיין סך

ˈnɪt kɛɪ̯n‿ˈsax

Wariant: נישט קיין סך (niszt kejn sach).

קיין סך אַרבעט דערבײַ האָט ער ניט.

ס׳איז אים שוין קיין סך ניט געבליבן.

Już mu niewiele (życia) zostało. / On już długo nie pociągnie.


סך

Wyraz w samodzielnym użyciu praktycznie nie występuje. Zdecydowana większość słowników notuje go wyłącznie w wymienionych wyżej związkach frazeologicznych.


יעקבֿ

צווישן די אַנדערע ייִדיש־רעדער איז געווען אַ ייִדיש־רעדנדיקער ישׂראלי, יעקבֿ פֿינקלשטיין, וועלכער אַרבעט אינעם קולטור־אָפּטייל פֿון דער ישׂראלדיקער אַמבאַסאַדע אין וואַרשע.

Wśród pozostałych osób mówiących w jidysz był jidyszojęzyczny Izraelczyk, Jankew Finklsztejn, który pracuje w wydziale kulturalnym ambasady izraelskiej w Warszawie.


אָבֿינו

Wyraz używany zwykle w połączeniu z imieniem patriarchy (stoi zawsze po tym imieniu), a ponadto w utartych zwrotach pochodzenia hebrajskiego.

דערצו דאַרף מען פֿאָלגן דעם מוסטער פֿון יעקבֿ אָבֿינו׃ זײַן בייגעוודיק, האָבן אַ געזונטן שׂכל־הישר, און ניט מורא צו האָבן פֿאַר די רײַכע און שטאַרקע.

Ponadto trzeba brać przykład z patriarchy Jakuba: być elastycznym, mieć zdrowy rozsądek i nie bać się bogatych i silnych.

מיר, וואָס זײַנען מער עמיגראַנטן פֿון אַלע עמיגראַנטן אין דער וועלט, מיר, וועלכע עמיגרירן פֿון אַבֿרהם אָבֿינון אָן, דאַרפֿן אונדזער נאַציאָנאַל־שפּראַך האָבן אַ סך נייטיקער פֿון אַלע אַנדערע פֿעלקער!

My, którzy jesteśmy emigrantami bardziej od wszystkich emigrantów na świecie, my, którzy emigrujemy od (czasów) praojca Abrahama, potrzebujemy posiadać swój narodowy język daleko pilniej niż wszystkie inne narody!


מגן־דוד

hebr. מגן דוד (magen dawid) → dosł. tarcza Dawida

ˌmɔɡŋ̩ˈdɔvəd

ˌmɔɡŋ̩ˈdɔvədn̩

ערשט נישט לאַנג קומט מיר אָן אַ בריוו פֿון אַ ישיבֿה פֿון ירושלים. אַ שיינער בריוו, מיט אַ מגן־דוד, מיט אַ שטעמפּל און מיט חתימות פֿון רבנים.

Właśnie niedawno przychodzi do mnie list z jesziwy w Jerozolimie. Piękny list, z gwiazdą Dawida, z pieczęcią i z podpisami rabinów.


פֿרייען

אַז דער שׂונא פֿאַלט, טאָר מען זיך ניט פֿרייען

nie śmiej się, dziadku, z czyjegoś wypadku

עס פֿרייט מיך זייער.

To mnie bardzo cieszy. / Bardzo się cieszę. / t. Bardzo mi miło.

נאַטירלעך, האָט דער אַפּטייקער געזאָגט, אַז עס וועט אים זייער פֿרייען, וואָס זײַן זונס חבֿר וועט בײַ זיי האַלטן פּסח.

Naturalnie, aptekarz powiedział, że bardzo go ucieszy, iż przyjaciel jego syna będzie u nich obchodził Pesach.


פֿרייען

פֿרייען זיך → cieszyć się, radować się, weselić się, być zadowolonym

מיר פֿײַערן אונדזער טריומף, מיר פֿרייען זיך מיט אונדזער יום־טובֿ!

Fetujemy swój triumf, radujemy się naszym świętem!


ר׳

בײַ ר׳ אפֿרים איז דער רבי געווען מער פֿונעם באַשאַפֿער.

Dla reb Efraima rabin znaczył więcej od (samego) Stwórcy.


א״אַנד

אין דער ייִדישער פּאָעזיע פֿאַרנעמט די גאָלדענע פּאַווע אַ באַדײַטנדיקע ראָלע, ווי אַ שליח פֿאַר געליבטע, ווי אַ שליח פֿאַרן פֿאָלק, א״אַנד.

W poezji żydowskiej złoty paw odgrywa znaczącą rolę, jako posłaniec dla kochanków, jako posłaniec dla narodu i in.


אד״גל

ʊn‿dɔs‿ˈɡlaɛ̯xn̩

ʊn‿dəs‿ˈɡlaɛ̯xn̩

און דאָס גלײַכן / און דעס גלײַכן → i temu podobne, i tym podobne, itp.

בײַ שטימיקע קאָנסאָנאַנטן – ב, ג, ד אאַז״וו – וויברירן די שטימבענדער; בײַ אומשטימיקע, ווידער – ט, פּ, ק אד״גל – וויברירן זיי נישט.

Przy spółgłoskach dźwięcznych – b, g, d itd. – drgają wiązadła głosowe; przy bezdźwięcznych z kolei – t, p, k itp. – nie drgają.


שטימיק

jid. שטים + ־יק


ראַבינער

דעם 6־טן סעפּטעמבער פֿון 1848 איז אין לעמבערג פּלוצעם געשטאָרבן דער באַקאַנטער ליבעראַלער ראַבינער אַבֿרהם כּהן (קאָן).

Dnia szóstego września 1848 zmarł nagle we Lwowie znany liberalny rabin Abraham Kohn (Kon).

w carskiej Rosji rabin urzędowy („państwowy”, „kazionny”)

איך בין אַ מאָל געווען אַ ראַבינער. אַ ראַבינער, נישט קיין רבֿ. דאָס הייסט, טאַקע אַ רבֿ, נאָר אַ „קאַזיאָנער“…

Byłem kiedyś rabinem. Nowoczesnym rabinem, nie żadnym rabinem tradycyjnym. To znaczy, w istocie tradycyjnym rabinem, tyle że „urzędowym”…


אומשטימיק

jid. אומ־ + שטימיק


שטימבענדער

jid. שטים + בענדער, por. niem. Stimmbänder

ˈʃtɪmˌbɛndəʀ

wiązadła / więzadła głosowe, struny głosowe


געאָגראַפֿיע

צי איר מיינט טאַקע, אַז ווי באַלד איך קען ניט קיין געאָגראַפֿיע, אַזוי בין איך שוין גאָר אַ בהמה און פֿאַרשטיי שוין גאָרניט?

Czy wy naprawdę myślicie, że skoro nie znam geografii, to jestem już całkowitym durniem i nie rozumiem już niczego?


פֿ״נ

פֿאַראייניקטע נאַציעס → Organizacja Narodów Zjednoczonych, ONZ


faʀˈband fʊn sɔˈvɛtiʃɛ sɔʦjaˈlistiʃɛ rɛpʊbˈlikn

faʀˈband fʊn‿sɔˈvɛtɪʃə sɔt͡sjaˈlɪstɪʃə rəpʊbˈlɪkŋ̩

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

pl-פֿאַרבאַנד_פֿון_סאָוועטישע_סאָציאַליסטישע_רעפּובליקן-yi-noun-rXyx7RAd


פֿ״פֿ

faʀˈɛɪ̯nɪktə ˈfɛlkəʀ

פֿאַראייניקטע פֿעלקער → Organizacja Narodów Zjednoczonych, ONZ


פֿאַראייניקטע נאַציעס

pl-פֿאַראייניקטע_נאַציעס-yi-noun-Rk3w~3~b


פֿאַראייניקן

faʀˈɛɪ̯nɪkŋ̩

פֿאַראייניקטע פֿעלקער = פֿאַראייניקטע נאַציעס

פֿאַראייניקטע שטאַטן = פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע

łączyć, złączać, scalać, zespalać, spajać, jednoczyć

ערשט די דרײַ מלכים: שאָול, דוד און שלמה, האָבן באַוויזן צו פֿאַראייניקן די שבֿטים און פֿאַרוואַנדלען ארץ־ישׂראל אין איין מלוכה.

Dopiero ci trzej władcy: Saul, Dawid i Salomon zdołali zjednoczyć plemiona i przekształcić Palestynę w jedno królestwo.


פֿאַראייניקן

faʀˈɛɪ̯nɪkŋ̩

פֿאַראייניקן זיך → łączyć się, złączać się, scalać się, zespalać się, spajać się, jednoczyć się

נאָך אַ קורצער צײַט זענען זיי אַרויסגעשיקט געוואָרן קיין ציפּערן און שפּעטער האָבן זיי זיך פֿאַראייניקט מיט זייערע קרובֿים אין אויסטראַליע.

Po krótkim czasie zostali wysłani na Cypr, a później połączyli się ze swoimi krewnymi w Australii.


הצדיק

hebr. ה־ + צדיק (ha-cadik) → (ten) sprawiedliwy

Wyraz używany po imieniu szczególnie pobożnego Żyda.

bogobojny, świątobliwy, sprawiedliwy, prawy

אין אָנהייב האָט יוסף הצדיק געהאַט אַ גליקלעכע קינדהייט און יוגנט אַרום דעם טאַטן אין זײַן הויז אין ארץ־ישׂראל.

Na początku Józef bogobojny miał szczęśliwe dzieciństwo i młodość przy ojcu, w jego domu w Palestynie.


כלעבן

fonetyczna redukcja frazy jid. אַזוי + זאָל + איך + לעבן → obym tak żył

dalibóg, jak Boga kocham, jak pragnę zdrowia, słowo daję, naprawdę

איך ווייס נישט, כלעבן, איך ווייס נישט; פֿון וואַנען זאָל איך וויסן?

Nie wiem, jak Boga kocham, nie wiem; skąd miałbym wiedzieć?


יוסף

אַן ערן־אײַנוווינער פֿון דער שטאָט איז דער איינציק־פֿאַרבליבענער ייִדישער שרײַבער אין אוקראַיִנע – יוסף בורג.

Honorowym obywatelem tego miasta jest jedyny pozostały pisarz jidyszowy na Ukrainie – Josef Burg.


וואַנעט

zobacz też: וווּ • ווען • דאַנעט • דאַנען

… używany po przyimkach w pytaniach o miejsce lub czas (s-/do-/od-)kąd ; (do/od) kiedy

פֿון וואַנעט ווייסט איר, אַז מײַן ציג האָט אײַך צעבראָכן דאָס טעפּל?

Skąd wiecie, że moja koza rozbiła wam garnczek?


וואַנעט

… używany po przyimkach, wprowadzający zdanie podrzędne mówiące o miejscu lub czasie (s-/do-/od-)kąd ; (do/od) kiedy


דאַנען

wariant: דאַנעט

zobacz też: דאָ • דאַן • וואַנעט • וואַנען

… używany po przyimkach, wskazujący miejsce lub czas (s-/do-/od-)tąd ; (do/od) tego czasu

און זײַנע מחשבֿות, זײַן קאָפּ און זײַן האַרץ און אַלע זײַנע געפֿילן זײַנען ווײַט פֿון דאַנען.

A jego myśli, jego głowa i jego serce, i wszystkie jego uczucia są daleko stąd.


פֿון אַמאָל

od dawna, od dawien dawna, z dawien dawna, od dawnych czasów

מיר זײַנען מיט זיי גוט באַקאַנט און באַפֿרײַנדט פֿון אַמאָל.

Jesteśmy z nimi dobrze zaznajomieni i zaprzyjaźnieni od dawien dawna.

פֿיל שיינע, ליכטיקע, פֿריילעכע בילדער פֿון אַמאָל שטעלן זיך אים פֿאָר, ווען ער הייבט אָן צו שפּילן.

Wiele pięknych, jasnych, radosnych obrazów z przeszłości jawi mu się, gdy zaczyna grać.


איבער אַ מאָל

znów, znowu, ponownie, któryś raz z kolei


ווידער אַ מאָל

ˈvɪdəʀ‿a‿mɔl

znów, znowu, ponownie, powtórnie, jeszcze raz, kolejny raz, po raz drugi

פּלוצעם לאָזט זיך הערן ווידער אַ מאָל יענער מאָדנער קלונג: באָם! באָם!! באָם!!!

Nagle daje się znowu słyszeć ów dziwny dźwięk: bom! bom!! bom!!!


מיטשולדיקער

jid. מיט־ + שולדיקער

ˈmɪtˌʃʊldɪkəʀ

współwinny, współsprawca, wspólnik (przestępstwa)


מיט־

współ-, ko-, kon-, towarzysz, wspólnik, partner, drugi (do pary)

מיטאַרבעטער

מיטרעדאַקטאָר

מיטבירגער

מיטקעמפֿער

מיטפּילאָט


אַ מאָל איבער אַ מאָל

a‿ˈmɔl ɪbəʀ‿a‿ˈmɔl

na zmianę, na przemian, jeden po drugim, kolejno, po kolei, raz jeden raz drugi


סטראָנגע

białor. стронга, por. pol. pstrąg, dłuż. pstruga, głuż. pstruha

צווישן אַנדערע פֿיש קען מען אויך באַשטעלן הערינג און סטראָנגע.

Spośród innych ryb można też zamówić śledzia i pstrąga.


חנהלע

imię żeńskie Ania, Anusia, Anula, Andzia, Hania, Haneczka, Hanusia, Hanula, Chanele

איין שטיקל נחת וואָלט איך געהאַט פֿון מײַן קלענערער טאָכטער, פֿון מײַן חנהלען.

Jedyną odrobinę radości miałabym z mojej młodszej córki, z mojej Chanele.


קאַנאַדיש

od jid. קאַנאַדע


קאַנאַדערין

od jid. קאַנאַדער


קאַנאַדער

od jid. קאַנאַדע


קאַנאַדער

od jid. קאַנאַדע


גרוזינער

od jid. גרוזיע

די גרוזינער האָבן אָבער אויך אַ לאַנגע געשיכטע פֿון נאַציאָנאַלער אומאָפּהענגיקייט.

Gruzini mają jednak także długie dzieje narodowej niepodległości.


גרוזינערין

od jid. גרוזינער


צאָלבאַנק

jid. צאָלן + באַנק → dosł. ława płatnicza


עטיאָפּיש

od jid. עטיאָפּיע


עטיאָפּיערין

od jid. עטיאָפּיער


עטיאָפּיער

od jid. עטיאָפּיע


וויילזער

od jid. וויילז


תּחילת

na początku, z początku, najpierw, początkowo, pierwotnie

תּחילת האָט אים מיצי אַ פּרוּוו געטאָן, צי ער קען נאָטן; נאָך דעם, זעענדיק, אַז ער ווייסט נישט מיט וואָס מען עסט דאָס, האָט ער אים געהייסן, ער זאָל אים גלאַט אַזוי עפּעס אַ זינג טאָן.

Najpierw Mici go sprawdził, czy zna nuty; potem, widząc, że nie wie, czym się to je, kazał mu, aby tak po prostu coś mu zaśpiewał.


תּחילת

na początku / z początkiem (jakiegoś okresu)

עס האָט אַלץ געבליט, געזונגען, געלעבט – עס איז געווען תּחילת מײַ, איר פֿאַרשטייט?…

Wszystko kwitło, śpiewało, żyło – było to z początkiem maja, rozumiecie?…


מיזמור

psalm, hymn (religijny), pieśń (religijna)

pretensje, wyrzuty, wymówki, zarzuty, oskarżenie


בירעבידזשאַן

ros. Биробиджан

bɪʀəbɪˈd͡ʒan

wariant: ביראָבידזשאַן

por. ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט

דאָס איז געווען דאָס ערשטע קינסטלערישע בוך אויף ייִדיש, וואָס איז פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין ביראָבידזשאַן (תּחילת האָט מען אָפֿט גענוצט דעם אויסלייג „בירעבידזשאַן“).

To była pierwsza artystyczna książka w jidysz, która została opublikowana w Birobidżanie (początkowo używano często pisowni „Birebidżan”).


וויילזערין

od jid. וויילזער


ווי אַ מיזמור

vɪ‿a‿ˈmɪzməʀ

biegle, wprawnie, płynnie, lekko, łatwo, gładko, bez trudu, (iść) jak po maśle / jak z płatka, jak z nut, bez zająknienia, na wyrywki

אָבער ער רעדט ייִדיש ווי אַ מיזמור און האָט אַ נאַטירלעכן טאַלאַנט אַרויסצורופֿן מיטגעפֿיל בײַם עולם.

Ale mówi płynnie w jidysz i ma naturalny talent do wywoływania współczucia u słuchaczy.

אָבער ווי באַלד איך האָב זיך גענומען צו פּראָזע, איז דאָס שרײַבן געגאַנגען ווי אַ מיזמור.

Ale jako że wziąłem się za prozę, to pisanie szło jak po maśle.


וועלש

אַזוי ווי אַנדערע וועלשן, האָט דער דאָזיקער פֿיש נישט קיין ליסקעס.

Tak jak i inne sumy, ta oto ryba nie ma łusek.


פֿרײַנדין

śwn. vriundin → przyjaciółka, ukochana, por. niem. Freundin


פֿרײַנטל

od jid. פֿרײַנט

wyraz używany zwykle tylko w powyższym związku frazeologicznym

por. פֿרײַנדלעך


שמעון

איך רעכן, פּאַפּאַ, אַז דו וועסט נישט האָבן גאָרנישט קעגן דעם, וואָס מײַן חבֿר שמעון וועט בלײַבן בײַ מיר איבער פּסח.

Tato, liczę, że nie będziesz miał nic przeciwko temu, iż mój przyjaciel Szymon zostanie u mnie w czasie Paschy.


אָפּטאָן אויף טערקיש

ˈɔptɔn ɔjf ˈtɛʀkiʃ

ˈɔpˌtɔn ɔə̯f‿ˈtɛʀkɪʃ

zrobić brzydki / paskudny / złośliwy kawał, spłatać przykrego figla

pl-אָפּטאָן_אויף_טערקיש-yi-phrase-Zh2szFbe


זיצן אויף טערקיש

ˈzɪt͡sn̩ ɔə̯f‿ˈtɛʀkɪʃ


עגיפּטן

די מערבֿדיקע און אַראַבישע אַלכעמיע שטאַמט, אַ פּנים, פֿון עגיפּטן.

Zachodnia i arabska alchemia wywodzi się zapewne z Egiptu.


טשעך

ס׳איז ניט קיין סוד – די אויספֿרעגן ווײַזן עס, אַז די טשעכן זײַנען זייער פֿרײַנדלעך צו ייִדן.

To żaden sekret – sondaże pokazują, że Czesi są bardzo przyjaźni względem Żydów.


טשעכײַ

זײַן טאַטע האָט געשטאַמט פֿון טשעכײַ און האָט אים אויסגעלערנט דײַטש.

Jego ojciec pochodził z Czech i nauczył go niemieckiego.


לאַטײַנער

od jid. לאַטײַן


סלאָווענערין

od jid. סלאָווענער


אַרײַנגערעכנט

ims. przesz. od jid. אַרײַנרעכענען → dosł. wliczony

aˈʀaɛ̯ŋɡəˌʀɛxn̩t

włączając w to, wliczając w to, włącznie z / łącznie z, w tym

אינעם פֿעסטיוואַל האָבן זיך באַטייליקט געסט פֿון די בעסטע ליאַלקע־טעאַטערס אין דער וועלט, אַרײַנגערעכנט פֿון שפּאַניע, איטאַליע, סלאָוועניע און קראָאַטיע.

W festiwalu wzięli udział goście z najlepszych teatrów lalkowych na świecie, w tym z Hiszpanii, Włoch, Słowenii i Chorwacji.


אַרײַנגערעכנט

aˈʀaɛ̯ŋɡəˌʀɛxn̩t

zob. אַרײַנרעכענען


סלאָוואַק

ros. словак, ukr. словак


סלאָוואַטשקע

ros. словачка, ukr. словачка, pol. Słowaczka


פֿײַנדלעכקייט

od jid. פֿײַנדלעך

wrogość, nieprzyjaźń, wrogie nastawienie / działanie, niechęć


לטובֿת

na rzecz, na korzyść, w interesie, dla dobra, z myślą o


סלאַוו

זינט דעמאָלט און ביזן הײַנטיקן טאָג פֿירן די ייִדן און סלאַוון אַן אינטענסיוון קולטורעלן דיאַלאָג.

Od tego czasu po dzień dzisiejszy Żydzi i Słowianie prowadzą intensywny dialog kulturowy.


פֿײַנדשאַפֿט

wrogość, nienawiść, nieprzyjaźń, niechęć


סלאַווין

od jid. סלאַוו


סלאַוויאַנקע

ros. славянка, białor. славянка


סלאַוויש

די סאַמע ערשטע קאָנטאַקטן צווישן די ייִדן און דער סלאַווישער באַפֿעלקערונג פֿון מיזרח־אייראָפּע זײַנען פֿאָרגעקומען מיט מער ווי איין טויזנט יאָר צוריק.

Pierwsze kontakty między Żydami a słowiańską ludnością Europy Wschodniej miały miejsce ponad tysiąc lat temu.


סלאַוויזם

slawizm, słowianizm, w szczególności wyraz słowiański używany w jidysz, ale nieprzyswojony, odczuwany jako obcy


אַ מאָל

אָבער אַ מאָל = איבער אַ מאָל = ווידער אַ מאָל = נאָך אַ מאָל

w przeszłości kiedyś, niegdyś, raz, pewnego razu, dawniej, przedtem

נאָר פֿון יענער צײַט איז שוין אַוועק אַ סך יאָרן, און באָריס איז שוין ניט יענער באָריס, וואָס אַ מאָל – ניין!

Ale od tamtej pory upłynęło już wiele lat i Borys nie jest już tamtym Borysem, co niegdyś – o, nie!

וועסט אַ מאָל זיך דערוויסן דעם גאַנצן אמת.

ogólnie czasami, czasem, chwilami, niekiedy, od czasu do czasu

אַ מאָל דאַרף מען אַן אויג צומאַכן.

podwojone אַ מאָל…, אַ מאָל… → raz…, raz…; raz…, kiedy indziej…; to…, to…; czasami…, czasami…

ער קומט צו אונדז אַרײַן אַ מאָל שבת, אַ מאָל זונטיק.

On zachodzi do nas czasami w sobotę, czasami w niedzielę.


וואָס אַ מאָל

און סאַמע אין דער מינוט הערט זיך אַ קלאַפּ אין טיר, און נאָך אַ קלאַפּ, און נאָך אַ קלאַפּ, וואָס אַ מאָל שטאַרקער און שטאַרקער.

I właśnie w tej minucie rozlega się stukanie do drzwi, i znowu stukanie, i znowu stukanie, coraz silniej i silniej.


זייגער־באָמבע

jid. זייגער + באָמבע


בערלינער

od jid. בערלין

ער איז אַ בערלינער, אָבער איצט וווינט ער אין וואַרשע.

On jest berlińczykiem, ale teraz mieszka w Warszawie.


חתן־כּלה

zaręczeni, narzeczeni, narzeczona i narzeczony, (w kontekście ślubu) państwo młodzi, młoda para, pan młody i panna młoda, oblubieniec i oblubienica, nowożeńcy

חתן־כּלה גיבן זיך הײַנט אָפּ זייער אַ סך מיטן פּלאַנירן די חתונה, כּדי אַלץ זאָל זײַן פֿונעם שענסטן און פֿונעם בעסטן.

Obecnie narzeczeni zajmują się bardzo intensywnie planowaniem ślubu, tak aby wszystko było jak najpiękniej i jak najlepiej.


ברוך

por. בראָך


פּאַטריאָטיזם

דער אימפּעראַטאָר אַליין האָט געלויבט דעם פּאַטריאָטיזם און בראַווקייט פֿון די ייִדישע סאָלדאַטן.

Sam cesarz pochwalił patriotyzm i odwagę żydowskich żołnierzy.


אומגעוויינלעך

jid. אומ־ + געוויינלעך

ˈʊmɡəˌvɛɪ̯nləx

nietypowy, niezwykły, nadzwyczajny, niezwyczajny, rzadki, wyjątkowy


אומגעוויינלעך

jid. אומ־ + געוויינלעך

ˈʊmɡəˌvɛɪ̯nləx

nietypowo, niezwykle, nadzwyczajnie, niezwyczajnie, rzadko, wyjątkowo

זינט איך בין אין ווילנע, שטיי איך אויף אומגעוויינלעך פֿרי.

Odkąd jestem w Wilnie, wstaję wyjątkowo wcześnie.


שאָול

ערשט די דרײַ מלכים: שאָול, דוד און שלמה, האָבן באַוויזן צו פֿאַראייניקן די שבֿטים און פֿאַרוואַנדלען ארץ־ישׂראל אין איין מלוכה.

Dopiero ci trzej władcy: Saul, Dawid i Salomon zdołali zjednoczyć plemiona i przekształcić Palestynę w jedno królestwo.


מאַנצביל

די מאַנצבילן האַקן אונטער בײַ די פֿרויען די פֿליגל און זאָגן דערנאָך, אַז יענע זײַנען ניט קיין מלאָכים.

Mężczyźni podcinają kobietom skrzydła, a potem mówią, że nie są one aniołami.


נישט בײַ מײַן לעבן

ˈnɪʃt baɛ̯‿ˈmaɛ̯n ˈlɛbm̩


אַריסטאָקראַטקע

od jid. אַריסטאָקראַט


אַריה

zwykle nadawane w połączeniu z imieniem לייב (Lejb)


רבֿקה

imię żeńskie Rebeka, Ryfka, Riwka, Riwke

אַ מלמד פֿון נעזוויזש זאָל ראָמאַנסירן מיט אַ דינסטמיידל רבֿקה; ער זאָל שרײַבן הייסע בריוולעך, און זי זאָל זינגען זיסע לידלעך.

Nauczyciel z Nieświeża romansuje podobno ze służącą Ryfką; on ponoć pisze gorące liściki, a ona ponoć śpiewa słodkie piosenki.


נואפֿטע

jid. נואף + ־טע


־יק

(1.1) śwn. -ic (t. śwn. -ec), por. niem. -ig

po samogłoskach i dyftongach pisane ־יִק

zobacz też: ־יק • ־דיק • ־עדיק • ־עוודיק • ־ש • ־יש • ־לעך

zobacz też: ־טשע • ־יק • ־קאָ • ־קע • ־ל • ־עלע

zobacz słowa kończące się na „־יק”

… tworzący przymiotniki i pochodzące od nich przysłówki -owy, -ny, -ski

הונגער – הונגעריק

שולד – שולדיק

ברוד – ברודיק

אַרום – אַרומיק

אָפּהענגען – אָפּהענגיק

אָן + סוף – אָנסופֿיק

bez + koniec – bez końca, bezkresny, nieskończony

רו – רויִק

… tworzący zdrobnienia od imion męskich -ek, -ik

שמואל – שמוליק

ישׂראל – ייִסראָליק


אסתּר

zobacz też: פּורים

שטייענדיק אויף דער שוועל, האָט זיך יאָסעלע נאָך אַ מאָל אומגעקערט מיטן פּנים צו אסתּרן און האָט איר געזאָגט נאָך אַ מאָל „זײַ געזונט“.

Stojąc na progu, obrócił się Josele jeszcze raz twarzą do Ester i powiedział jej jeszcze raz: „Bądź zdrowa”.


סאָציאָלאָגיש

sɔt͡sjɔˈlɔɡɪʃ


סאָציאָלאָגין

sɔt͡sjɔˈlɔɡɪn


שאָף

ער איז געווען, זאָגט מען, אַזאַ גבֿיר און האָט געהאַט אַזוי פֿיל בהמות מיט שאָף מיט ציגן, אַז ס׳איז געווען אוממעגלעך, מע זאָל זיי מעלקן.

Był, jak powiadają, takim bogaczem i miał tyle krów i owiec, i kóz, że niemożliwe było, aby je wydoić.


בחינה

sprawdzenie, kontrola, badanie, test, próba

pojęcie, rozumienie, aspekt, wyobrażenie, ujęcie, koncepcja


מאַכן טרייף

ˈmaxn̩ ˈtʀɛɪ̯f

czynić trefnym / niekoszernym, zanieczyszczać

(o rabinie, w odniesieniu do ubitego zwierzęcia) uznawać za trefne / niekoszerne, odrzucać jako trefne, orzekać brak koszerności


גיבוריש

jid. גיבור + ־יש

bohaterski, dzielny, śmiały, waleczny, mężny, heroiczny


גיבוריש

jid. גיבור + ־יש

bohatersko, dzielnie, śmiało, walecznie, mężnie, heroicznie


גיבורטע

jid. גיבור + ־טע


בעריכע

jid. בער + ־יכע


העלפֿאַנדיכע

jid. העלפֿאַנד + ־יכע


־ין

śwn. -inne (t. śwn. -īn), por. niem. -in

zobacz też: ־ין • ־יכע • ־יצע • ־טע • ־קע • ־שע • ־ה • ־ת

zobacz słowa kończące się na „־ין”

poza standardem YIVO sufiks ten jest często pisany ־ן (-n)

… tworzący nazwy osób płci żeńskiej -ka, -owa, -yni, -ini

לערער – לערערין

פֿראַנצויז – פֿראַנצויזין

פּאַסטעך – פּאַסטעכין

קיניג – קיניגין

גאָט – געטין

קוואַטער – קוואַטערין


לאָסיכע

jid. לאָס + ־יכע


וואָלפֿיכע

jid. וואָלף + ־יכע


־יכע

białor. -іха (t. białor. -ыха), ukr. -иха, ros. -иха

przyrostek tworzy głównie nazwy samic

zobacz słowa kończące się na „־יכע”

… tworzący nazwy osób płci żeńskiej i samic zwierząt -ka, -owa, -ica, -yca

יאַט – יאַטיכע

שד – שדיכע

בער – בעריכע

העלפֿאַנד – העלפֿאַנדיכע

וואָלף – וואָלפֿיכע

לאָס – לאָסיכע


פּאָץ

wyraz określany jako potoczny lub jako wulgarny

/ idiota, dureń, imbecyl, cymbał, głupek, fujara


מיקראָסקאָפּ

מיט דער הילף פֿון עלעקטראָנישע מיקראָסקאָפּן, האָבן די וויסנשאַפֿטלער שוין לאַנג געקאָנט אָבסערווירן איינצלנע מאָלעקולן און אַפֿילו אַטאָמען.

Za pomocą mikroskopów elektronowych naukowcy mogli już od dawna obserwować pojedyncze cząsteczki, a nawet atomy.


מיט דער הילף פֿון

mɪ‿dəʀ‿ˈhɪlf fʊn


שדיכע

jid. שד + ־יכע

אונטערן שטיין איז פֿאַראַן אַ לאָך, וואָס פֿירט אין אַ וואַלד, וווּ עס שטייט דאָס הויז פֿון דער שדיכע.

Pod kamieniem znajduje się dziura, która prowadzi do lasu, gdzie stoi dom tej diablicy.


פּלאַטין

niem. Platin, białor. плятына, pol. platyna


מיר זאָל זײַן פֿאַר דיר

dosł. → oby mnie to się przydarzyło zamiast tobie

ˈmɪʀ ˈzɔl ˈzaɛ̯n faʀ‿ˈdiʀ

pl-מיר_זאָל_זײַן_פֿאַר_דיר-yi-intj-4SGT1nNA


דין־תּורה

hebr. דין־תורה (din-tora)
źródłosłów dla pol. dintojra


דונײַ

ros. Дунай, ukr. Дуна́й, białor. Дунай, por. pol. Dunaj

מענטשן אין אונגאַרן בויען אַ צײַטווײַליקע דאַמבע בײַם דונײַ־ברעג, 150 קילאָמעטער פֿון בודאַפּעשט, כּדי צו באַשיצן די געגנט פֿון דער קומענדיקער פֿאַרפֿלייצונג.

Ludzie na Węgrzech budują tymczasową groblę nad brzegiem Dunaju, 150 kilometrów od Budapesztu, aby chronić okolicę przed nadchodzącą powodzią.


מחלוקה

kłótnia, sprzeczka, spór, waśń, zatarg, zwada, niezgoda


אוקראַיִנערין

jid. אוקראַיִנער + ־ין


פּרעשבאָריק

נישט קיין כּרך, נאָר דורך די הונדערטער יאָרן וואָס סלאָוואַקײַ האָט געהערט צו אונגערן איז פּרעשבאָריק געווען אַ וויכטיקע שטאָט.

Żadna to metropolia, ale przez te setki lat, gdy Słowacja należała do Węgier, była Bratysława ważnym miastem.


קײַגומי

jid. קײַען + גומי

סטאַשקע־בוימל העלפֿט בײַם אַרויסשלעפּן קײַגומי, וואָס איז אײַנגעקלעפּט געוואָרן אין די האָר.

Olej arachidowy pomaga przy wyciąganiu gumy do żucia, która się wkleiła we włosy.


דער אמת קומט אַרויס ווי בוימל אויפֿן וואַסער

dɛʀ ˈɛmɛs ˈkʊmt aˈʀɔjs vi ˈbɔjml ɔjfn ˈvasɛʀ

dəʀ‿ˈɛməs ˈkʊmt aˈʀɔə̯z vɪ‿ˈbɔə̯ml̩ ɔə̯fn̩‿ˈvasəʀ

prawda jak oliwa zawsze na wierzch wypływa, oliwa sprawiedliwa zawsze na wierzch wypływa

pl-דער_אמת_קומט_אַרויס_ווי_בוימל_אויפֿן_וואַסער-yi-unknown-Irh16fAU


גיסן בוימל אויפֿן פֿײַער

ˈɡɪsn̩ ˈbɔə̯ml̩ ɔə̯fn̩‿ˈfaɛ̯əʀ

pl-גיסן_בוימל_אויפֿן_פֿײַער-yi-phrase-a9FTOd90


ס׳טוט מיר באַנג

ˈstʊt‿mɪʀ ˈbaŋɡ

wariant: עס טוט מיר באַנג


סטאַשקעשמיר

jid. סטאַשקע + שמיר

ˈstaʃkəˌʃmɪʀ

דער דורכשניטלעכער אַמעריקאַנער עסט אַן ערך 2500 שניטקעס מיט סטאַשקעשמיר און אײַנגעמאַכטס נאָך איידער ער פֿאַרענדיקט די מיטלשול.

Przeciętny Amerykanin zjada około 2500 kanapek z masłem orzechowym i galaretką, jeszcze zanim ukończy szkołę średnią.


סטאַשקע

jid. פֿיסטאַשקע < pol. fistaszek < ros. фисташка

orzeszek ziemny / arachidowy, arachid, fistaszek


געבײַדע

פֿון ווײַטן, רעכטס, זעט מען אַרויס די שטוב, אַ דאָרפֿישע געבײַדע מיט אַ פּריזבע.

W oddali, po prawej, widać dom, wiejski budynek z przyzbą.


סאַבליטאַש

pol. szabeltas (t. szabeltasz, sabeltasz) < niem. Säbeltasche

por. סאָבילטאַזש

portfel, pugilares, teczka, torba, futerał, szabeltas


צווייריייִק

jid. צוויי + ריי + ־יק, por. niem. zweireihig

ˈt͡svɛɪ̯ˌʀɛɪ̯ɪk


ס׳איז נאָך ווײַט צו פּסח

ˈsɪz ˈnɔx ˈvaɛ̯t t͡sʊ‿ˈpɛɪ̯səx

być w lesie (z czymś), jeszcze nie wyjść na prostą, jeszcze się nie uporać

pl-ס׳איז_נאָך_ווײַט_צו_פּסח-yi-phrase-m3RZa0bF


לאַכן ביז טרערן

ˈlaxn̩ bɪs‿ˈtʀɛʀn̩


לאַכן ביז טרערן אין די אויגן

ˈlaxn̩ bɪs‿ˈtʀɛʀn̩ ɪn‿dɪ‿ˈɔə̯ɡŋ̩

pl-לאַכן_ביז_טרערן_אין_די_אויגן-yi-phrase-4QvZrgFi


לאַכן מיט יאַשטשערקעס

ˈlaxn̩ mɪt‿ˈjaʃt͡ʃəʀkəs

śmiać się nieszczerze / sztucznie / z przymusem, mieć wymuszony śmiech

כאַ־כאַ־כאַ! כאַ־כאַ־כאַ! – הערט זיך אַ קוויטשיק געלעכטער פֿון אַ דאַמע, און מע פֿילט, אַז זי לאַכט מיט יאַשטשערקעס.

Cha, cha, cha! Cha, cha, cha! – słychać piskliwy śmiech pewnej damy i czuć, że śmieje się ona z przymusem.

pl-לאַכן_מיט_יאַשטשערקעס-yi-phrase-D3dc3S8E

pl-לאַכן_מיט_יאַשטשערקעס-yi-phrase-yIT4TTBy


דורכשניטלעך

jid. דורכשניט + ־לעך, por. niem. durchschnittlich

ˈdʊʀxˌʃnɪtləx


דורכשניטלעך

ˈdʊʀxˌʃnɪtləx

כּדי די באַפֿעלקערונג זאָל בלײַבן סטאַביל מוזן פֿרויען, דורכשניטלעך, האָבן מער ווי צוויי קינדער.

Aby populacja pozostała stabilna, kobiety muszą mieć, przeciętnie, więcej niż dwoje dzieci.

średnio, przeciętnie, zwykle, zwyczajnie


לאהקע

jid. לאה + ־קע

nie mylić z: לייקע (lejke)


געשלעכט

słowniki podają zwykle rodzaj nijaki, rzadziej męski, natomiast liczbę mnogą jako געשלעכטער (geszlechter), wyjątkowo געשלעכטן (geszlechtn)


גלײַכהייט

jid. גלײַך + ־הייט

ˈɡlaɛ̯xhɛɪ̯t

por. גלײַכקייט

הײַנט שרײַבט זי פֿון אַ נײַעם לעבן, וואָס וועט גיך אײַנטרעטן אין גאַנצן לאַנד, אַ לעבן פֿון פֿרײַהייט, פֿון גלײַכהייט – קאָנסטיטוציע!

Dzisiaj pisze ona o nowym życiu, które szybko wkroczy do całego kraju, o życiu w wolności, w równości – o konstytucji!


אַ הונט אויף היי

por. pol. pies na sianie, ukr. собака на сіні / ukr. пес на сіні, białor. сабака на сене, ros. собака на сене

a‿ˈhʊnt ɔə̯f‿ˈhɛɪ̯


שטיבל

מיר דערזעען פֿאַר זיך אַ גאַס, און נאָך אַ גאַס. אַ ווײַסן קלויסטער, גערטנער, הויפֿן, שטיבלעך.

Zauważamy przed sobą ulicę i jeszcze jedną ulicę. Biały kościół, ogrody, podwórka i domki.

און ווי נאָר דאָס מיידל האָט זיך באַוויזן, אַזוי איז ליכטיק געוואָרן דאָס גאַנצע שטיבל, מיטן גאַנצן הקדש.

I jak tylko dziewczyna się pojawiła, wówczas rozświetliła się cała izdebka, wraz z całym przytułkiem.

sztybel, niewielki chasydzki dom modlitwy, chasydzka synagoga/bóżnica


לייען־צייכן

jid. לייענען + צייכן → czytać + znak, oznaczenie, por. niem. Lesezeichen

ˈlɛɪ̯ənˌt͡sɛɪ̯xn̩


מעתּיק זײַן

ˈmaɛ̯tək ˈzaɛ̯n


תּל־אַבֿיבֿ

hebr. תל אביב


קורצע ראיה

ˈkʊʀt͡sə ˈʀɪə


ווײַטע ראיה

ˈvaɛ̯tə ˈʀɪə


נידעריקע ראיה

ˈnidɛʀikɛ ˈʀiɛ

ˈnɪdəʀɪkə ˈʀɪə


שיטערטייג

jid. שיטער + טייג → dosł. rzadkie ciasto

ˈʃɪtəʀˌtɛɪ̯ɡ


זאַקאַלעץ

pol. zakalec, ukr. зака́лець (zakáłeć), białor. зака́лец (zakálec)


נפֿתּלי

Naftali, Neftali (jedno z plemion Izraela)


אַכפּערן

śwn. ahtbæren → szanować, okazywać uznanie, por. niem. achtbar → szanowny, szacowny

(głęboko) szanować, poważać, okazywać szacunek / uznanie, czcić, otaczać czcią

איך שעץ און אַכפּער אַ מוטער, וואָס איז צו אירע קינדער אַזוי געטרײַ און איבערגעגעבן.

Cenię i szanuję matkę, która jest tak wierna i oddana swoim dzieciom.


אַנטלויף

zob. אַנטלויפֿן


וואַגינע

łac. vāgīna, por. niem. Vagina, pol. wagina


ווײַסלשטאָף

jid. ווײַסל + שטאָף

ˈvaɛ̯sl̩ʃtɔf


טאָרף

niem. Torf, pol. torf, ukr. торф, białor. торф, ros. торф


קרים

(1-2) od jid. קרימען
(3.1) pol. Krym, ukr. Крим, ros. Крым

zniekształcenie, wykrzywienie, skrzywienie, zgięcie, wygięcie

wykrzywienie twarzy, skrzywienie się, grymas, skrzywiona mina


קרים

występuje głównie w podanym frazeologizmie


קרים

פֿון דעמאָלט אָן, דאָס הייסט, פֿון דער ערשטער מלחמה אָן, בין איך שוין קיין קרים מער ניט געפֿאָרן

Od tego czasu, to znaczy od pierwszej wojny, już więcej na Krym nie jeździłem (…


שניטקע

jid. שניט + ־קע, por. śwn. snite (> niem. Schnitte) oraz pol. kanapka