Jesus

łac. Iesus < gr. Ἰησοῦς (iēsoũs) < hebr. ישו (jeszua), hebr. ישוע (jehoszua) → Jahwe zbawia


religion

Ända in i vår tid var Sveriges befolkning mycket enhetlig både vad beträffar etniskt ursprung, språk, religion och kultur.

Aż do naszych czasów ludność Szwecji była bardzo jednolita zarówno jeśli chodzi o pochodzenie etniczne, jak i język, religię i kulturę.


gud

fraza wykrzyknikowa det ska gudarna veta


jul

Od st.nord. jól → święto przesilenia zimowego w pranordyckich i pragermańskich rytach (por. far. jól, isl. jól, ang. Yule); prawdopodobnie od pragerm. *jehwlą → święto (por. fiń. juhla → święto), które może pochodzić od praindoeur. *yekə → gra, żart.

W tradycji chrześcijańskiej nabrało znaczenia (12-dniowego) okresu lub dnia Bożego Narodzenia, por. st.ang. geol, średnioang. yol, ang. Yule, far. jól, isl. jól, fiń. joulu, duń. jul, nbk. jul, nn. jul.

Vi dricker glögg till jul.

zobacz też: advent • första advent • lucia / luciadagen • midvinter • vintersolstånd • midvinterblot • starbrak • jul • dan före dopparedan • dopparedagen / dopparedan / doppardagen / doppardan • julafton • juldagen • annandag jul • mellandagarna • nyår • nyårsafton • nyårsdagen • trettondagsafton • trettondedag jul / trettondag jul / trettondedagen / trettondagen • tjugondedag jul / tjugondag jul / tjugondedag Knut / tjugondag Knut / tjugondedagen / tjugondagen • julgransplundring (okres Bożego Narodzenia)


ängel

Du är en ängel!


påsk

Den kristna kyrkan firar påsken till minne av Jesu död och uppståndelse.

Kościół chrześcijański obchodzi Wielkanoc na pamiątkę śmierci i zmartwychwstania Jezusa.

zobacz też: fastlagen • fastlagssöndagen / köttsöndagen • blåmåndagen / fläskmåndagen / korvmåndagen • fettisdagen / vita tisdagen • fastan / fastetiden / påskfastan • askonsdagen • midfastosöndagen • stilla veckan / passionsveckan / dymmelveckan • palmsöndagen • blåmåndagen • vita tisdagen • dymmelonsdagen • skärtorsdagen • långfredagen • påsk • påskafton • påsknatten • påskdagen • annandag påsk • påskveckan (okres wielkanocny)


Gud

fraza czasownikowa inte vara Guds bästa barn


skära

Znaczenie skära → oczyszczać pochodzi od skär → czysty, pozostałe zaś od skär → ostrze.

oczyszczać (np. przez polerowanie, pranie, przetapianie); oczyszczać duchowo, rytualnie

nie mylić z: skärra → lelek; wystraszać; zgrzytać

zobacz też: czasowniki nieregularne w języku szwedzkim


skär

czysty, jasny, przejrzysty; czysty, niewinny


kollekthåv

szw. kollekt + håv → zbiórka pieniędzy podczas Mszy Św. + siatka na kiju

płócienna siatka na wysięgniku używana do zbierania pieniędzy na Mszy Świętej


kollekttallrik

szw. kollekt + tallrik → zbiórka pieniędzy na Mszy Św. + talerz

talerz używany do zbierania pieniędzy na Mszy Świętej


påskdag

(1.1) szw. påsk + dag → Wielkanoc + dzień

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påskdagen) Niedziela Wielkanocna


långfredag

(zwykle w formie określonej långfredagen) Wielki Piątek


annandag påsk

Poniedziałek Wielkanocny, lany poniedziałek


fasta

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: fastan) Wielki Post (czasem włącznie z trzema poprzednimi dniami)


fastlagen

Wielki Post (czasem włącznie z trzema poprzednimi dniami)


biskopsinvigning

(1.1) szw. biskop + invigning → biskup + konsekracja


bön

st.szw. bøn < st.nord. bœn < pragerm. *bōniz


julafton

szw. jul + afton → Boże Narodzenie + dzień poprzedzający święto

wigilia Bożego Narodzenia, Wigilia (24 grudnia)


halleluja

łac. alleluia < gr. ἀλληλούϊα < hebr. הללויה


transsubstantiation

(1.1) łac. transsubstantiatio → przeistoczenie


salig

przysłowie envar blir salig på sin fason


Jesus Kristus

(1.1) łac. Iesus Christus < gr. Ἰησοῦς Χριστός


julsång

szw. jul + sång → Boże Narodzenie + pieśń

Jedną z najpopularniejszych szwedzkich pieśni bożonarodzeniowych jest: „Nu tändas tusen juleljus“ → „Tysiąc świeczek świątecznych zapala się teraz“.


julkrubba

szw. jul + krubba → Boże Narodzenie + żłób

żłobek betlejemski, szopka bożonarodzeniowa


trettondedag jul

szw. trettonde + dag + jul → trzynasty + dzień + Boże Narodzenie = trzynasty dzień okresu Bożego Narodzenia (licząc od pierwszego dnia świąt Bożego Narodzenia)

święto Objawienia Pańskiego, Trzech Króli (6 stycznia)

W dawniejszych czasach był to ostatni dzień okresu Bożego Narodzenia w Szwecji. W XVII. wieku wydłużono okres Bożego Narodzenia do dwudziestu dni - wtedy dniem zakończenia okresu Bożego Narodzenia stał się tjugondedag jul.

zobacz warianty: trettondag jul • trettondedagen • trettondagen

zobacz też: advent • första advent • lucia / luciadagen • midvinter • vintersolstånd • midvinterblot • starbrak • jul • dan före dopparedan • dopparedagen / dopparedan / doppardagen / doppardan • julafton • juldagen • annandag jul • nyår • nyårsafton • nyårsdagen • trettondagsafton • trettondedag jul / trettondag jul / trettondedagen / trettondagen • tjugondedag jul / tjugondag jul / tjugondedag Knut / tjugondag Knut / tjugondedagen / tjugondagen • julgransplundring (okres Bożego Narodzenia)


trettondagsafton

szw. trettondag + afton → Objawienie Pańskie + dzień poprzedzający święto

przeddzień święta Objawienia Pańskiego (Trzech Króli) (5 stycznia)


juldag

szw. jul + dag → Boże Narodzenie + dzień

(zwykle w formie określonej juldagen) pierwszy dzień świąt Bożego Narodzenia (25 grudnia)

(zwykle w formie nieokreślonej) którykolwiek dzień świąt Bożego Narodzenia (24-26 grudnia)


annandag jul

drugi dzień świąt Bożego Narodzenia (26 grudnia)


tjugondedag jul

szw. tjugonde + dag + jul → dwudziesty + dzień + Boże Narodzenie = dwudziesty dzień okresu Bożego Narodzenia (licząc od pierwszego dnia świąt Bożego Narodzenia)

ostatni dzień okresu Bożego Narodzenia (13 stycznia)

W tym dniu rozbiera się w Szwecji choinkę świąteczną oraz usuwa gwiazdy i świeczki z okien. Z rozbieraniem choinki często jest połączona zabawa dla dzieci z tańcami wokół choinki i śpiewami. Dawniej, a w niektórych rejonach jeszcze współcześnie, istniały bogatsze tradycje obchodzenia tego dnia.

zobacz warianty: tjugondag jul • tjugondedag Knut • tjugondag Knut • tjugondedagen • tjugondagen


kyndelsmässodag

szw. kyndel + mässa + dag → pochodnia + msza + dzień < łac. missa candelarum → msza świateł

(zwykle w formie określonej kyndelsmässodagen) dzień Ofiarowania Pańskiego, Matki Boskiej Gromnicznej (niedziela między 2–8 lutego)

por. kyndelsmässa • candelaria • Herrens frambärande i Templet


kyndelsmässa

szw. kyndel + mässa → pochodnia + msza < łac. missa candelarum → msza świateł

święto Ofiarowania Pańskiego, Matki Boskiej Gromnicznej (w niedzielę między 2–8 lutego)


påsknatt

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påsknatten) Wigilia paschalna


fastetid

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: fastetiden) Wielki Post (czasem włącznie z trzema poprzednimi dniami)


påskfasta

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påskfastan) Wielki Post (czasem włącznie z trzema poprzednimi dniami)


askonsdag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: askonsdagen) Popielec, Środa Popielcowa


palmsöndag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: palmsöndagen) Niedziela Palmowa


stilla veckan

Wielki Tydzień bez Niedzieli Wielkanocnej


dymmelonsdag

szw. dymmel + onsdag → daw. drewniane serce dzwonu + środa

Pochodzi od dawnego zwyczaju zamieniania w Wielką Środę metalowego serca dzwonów kościelnych drewnianym w celu wyciszenia brzmienia.

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: dymmelonsdagen) Wielka Środa


vit tisdag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: vita tisdagen) wtorek przed Wielkim Postem

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: vita tisdagen) wtorek w Wielkim Tygodniu


blåmåndag

(1.1) szw. blå + måndag → niebieski + poniedziałek

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: blåmåndagen) poniedziałek przed Wielkim Postem

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: blåmåndagen) poniedziałek w Wielkim Tygodniu


påskvecka

(1.1) szw. påsk + vecka → Wielkanoc + tydzień

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påskveckan) tydzień od Niedzieli Wielkanocnej do najbliższej soboty

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påskveckan) Wielki Tydzień


midfastosöndag

szw. mid- + fasta + söndag → śród- + post + niedziela

(zwykle w formie określonej l. poj. midfastosöndagen) czwarta (środkowa) niedziela Wielkiego Postu, Laetare


skärtorsdag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: skärtorsdagen) Wielki Czwartek


skärseld

szw. skärsel + eld → daw. oczyszczanie + ogień


stupa

(1) szw. stup + -a → stromizna + …tworzy czasownik


de sju dygderna

siedem cnót głównych (przeciwieństwo siedmiu grzechów głównych)


dopparedagen

szw. doppa + -are + dag → maczać + …wykonujący czynność + dzień; pochodzi od wigilijnego zwyczaju maczania chleba w wywarze z szynki (zob. dopp i grytan)

wigilia Bożego Narodzenia, Wigilia (24 grudnia)

zobacz warianty: dopparedan • doppardagen • doppardan


dopparedan

wariant do dopparedagen → wigilia Bożego Narodzenia


dan före dopparedan

przeddzień wigilii Bożego Narodzenia (23 grudnia)

W tygodniu po 4. niedzieli adwentowej jest w Szwecji zwyczaj (zwłaszcza wśród dzieci) odliczania dni pozostających do Wigilii: dan före dan före … dan före dopparedan.