av skadan blir man vis

zob. av skadan blir man vis, men inte rik (pełna wersja)

por. man lär sig av misstag • det är lätt att vara efterklok

…poucza, że doznawszy szkody, człowiek staje się mądrzejszy: mądry Polak po szkodzie; człowiek uczy się na błędach; (dosł. od szkody staje się mądrym)


blod är tjockare än vatten

…mówi, że więzi rodzinne są silniejsze od innych: bliższa ciału koszula niż sukmana; (dosł. krew jest gęściejsza od wody)


borta bra men hemma bäst

wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej; (dosł. poza domem dobrze, ale w domu najlepiej)


blott Sverige svenska krusbär har

Jest to cytat z wiersza szwedzkiego pisarza romantycznego Carla Jonasa Love Almqvista, zamieszczonego w „Sesemana“, części poetyckiej wydanego pośmiertnie dzieła „Om svenska rim“:
::-
::Vem är väl den på jordens vida rymd, som njutit smaken
::av krusbär och av stora, söta, röda stickelbär
::och som härvid ej ropar ut: jag aldrig smakat maken!
::Mot det en skeppslast dumma apelsiner intet är.
::Själv pomeranser
::jag föga anser.
::Vad bjuder oss uppriktigt Afrika?
::Vad visa kan Amerika?
::Vad Asien? vad allt Europa?
::Jag trotsar öppet alltihopa.
::Men Skandinavien – det är alladar!
::Blott Sverige svenska krusbär har!
::-
::Kim jest na ziemi rozległej przestrzeni ten, kto pokosztował smaku
::agrestu - dużej, słodkiej, czerwonej jagody agrestu
::i kto by przy tym nie wykrzyknął: nigdy nie smakowałem podobnego!
::Dla agrestu cały statek głupich pomarańczy niczym jest.
::Ja pomarańcze
::ledwo uznaję.
::Czym nas szczerze mówiąc częstuje Afryka?
::Co może pokazać Ameryka?
::Co Azja? co cała Europa?
::Mam w nosie wszystko to razem wzięte.
::Lecz Skandynawia - to jest na zawsze!
::Tylko Szwecja szwedzki agrest ma!
::-

Autor napisał ten wiersz przebywając na wieloletniej emigracji w Ameryce, po opuszczeniu Szwecji z powodu oskarżeń o oszustwa finansowe i próby otruć.

…głosi patriotyzm do swojego kraju: w swoim kraju wszystko jest jedyne i najlepsze na świecie; (dosł. tylko Szwecja szwedzki agrest ma)


bättre lyss till den sträng som brast än aldrig spänna en båge

Jest to zmodyfikowany cytat z wiersza „Åkallan och löfte“ szwedzkiego pisarza i poety neoromantycznego Vernera von Heidenstama, zamieszczonego w cyklu „Ett folk“ w zbiorze wierszy „Nya dikter“:
::…
::Det är bättre av en hämnare nås
::än till intet se åren förrinna,
::det är bättre att hela vårt folk förgås
::och gårdar och städer brinna.
::Det är stoltare våga sitt tärningskast,
::än tyna med slocknande låge.
::Det är skönare lyss till en sträng, som brast,
::än att aldrig spänna en båge.
::…
::Lepiej być przez mściciela dosięgniętym
::niż patrzeć na lata w nicość upływające,
::lepiej żeby cały nasz naród zginął
::i wsie i miasta spłonęły.
::Dumniej odważyć się rzucić kością,
::niż marnieć gasnącym płomykiem.
::Piękniej słuchać cięciwy, która pękła,
::niż nigdy nie napinać łuku.

…wzywa do czynnego życia podejmując ryzyko i poświęcając się, zamiast życia wygodnego i zgnuśniałego; (dosł. lepiej słuchać cięciwy, która pękła, niż nigdy nie napinać łuku)


lyss

od str.br. „lydas“ czasownika szw. lyda → słuchać się


gå och lägg dig

por. gå och bada

figura stylistyczna: para słów (ordpar) (zwrot potoczny) …wyrażający odrzucenie głupiej wypowiedzi: coś ci się pomieszało!, bzdury gadasz!; (dosł. idź i połóż się)


gå och lägga sig

zob. gå och lägg dig

figura stylistyczna: para słów (ordpar) położyć się (spać); (dosł. pójść i położyć się)


gå och bada

figura stylistyczna: para słów (ordpar) pójść się wykąpać; (dosł. pójść i kąpać się)


gå och bada

por. gå och lägg dig

(zwrot potoczny) (rozk. od (1.1)) …wyraża niedowierzanie: bujasz!, bajki opowiadasz!; (dosł. idź i wykąp się)


det dunkelt sagda är det dunkelt tänkta

Jest to cytat z mowy Esaiasa Tegnéra, szwedzkiego poety romantycznego i skalda narodowego, na promocji magisterskiej na uniwersytecie w Lundzie dnia 22 czerwca 1820r.:
::…
::I Febi värld, i vetande som dikt,
::är allting klart: klar strålar Febi sol,
::klar var hans källa, den kastaliska.
::Vad du ej klart kan säga, vet du ej:
::med tanken ordet föds på mannens läppar:
::det dunkelt sagda är det dunkelt tänkta.
::…
::W świecie Febusa, tak wiedzy jak poezji,
::wszystko jest jasne: jasne promienieje słońce Febusa,
::przejrzysty był jego zdrój, Źródło Kastalskie.
::Czego nie możesz jasno powiedzieć, tego nie wiesz:
::z myślą się rodzi słowo na wargach człowieka:
::niejasno powiedziane jest niejasno pomyślane.

…mówi, że jeśli ktoś mówi niezrozumiale, to widocznie niewiele ma do powiedzenia; gdyby bowiem przemyślał swoją myśl do końca, to byłaby ona jasna i łatwa do zrozumiałego wyrażenia; (dosł. niejasno powiedziane jest niejasno pomyślane)


den som ger sig in i leken får leken tåla

…poucza, że gdy zgodziło się na jakieś warunki, to trzeba ponieść tego skutki, również te nieprzyjemne: cierp ciało, skoroś chciało, nawarzyłeś piwa, to musisz je teraz wypić; (dosł. ten, kto włącza się w zabawę musi tę zabawę wytrzymać)


att fela är mänskligt

zobacz warianty: det är mänskligt att fela

por. även den bäste kan fela

błądzić jest rzeczą ludzką, mylić się jest rzeczą ludzką; (dosł. popełniać błędy jest rzeczą ludzką)


bäst att smida medan järnet är varmt

zobacz warianty: det gäller att smida medan järnet är varmt • man måste smida medan järnet är varmt

…radzi, aby działać póki są sprzyjające okoliczności: kuj żelazo, póki gorące; (dosł. najlepiej kuć póki żelazo jest gorące)


man måste smida medan järnet är varmt

zobacz warianty: det gäller att smida medan järnet är varmt • bäst att smida medan järnet är varmt

…radzi, aby działać póki są sprzyjające okoliczności: kuj żelazo, póki gorące; (dosł. trzeba kuć póki żelazo jest gorące)


det gäller att smida medan järnet är varmt

zobacz warianty: bäst att smida medan järnet är varmt • man måste smida medan järnet är varmt

…radzi, aby działać póki są sprzyjające okoliczności: kuj żelazo, póki gorące; (dosł. ważne by kuć póki żelazo jest gorące)


den som gräver en grop åt andra faller ofta själv däri

zobacz warianty: den som gräver en grop åt andra, faller själv däri

kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada; (dosł. ten, kto kopie dół dla innych, często sam w niego wpada)


den som lever får se

…mówi, że nie ma co zgadywać czegoś niewiadomego, bo gdy się poczeka, to wcześniej czy później to się okaże: kto dożyje, ten zobaczy; pożyjemy, zobaczymy; (dosł. kto dożyje, ten będzie mógł zobaczyć)


slunga

por. slangbella • slangbåge


slunga

por. slangbella • slangbåge


även den bäste kan fela

por. att fela är mänskligt

każdy może się pomylić; (dosł. nawet najlepszy może popełnić błąd)


är man med i leken får man leken tåla

synonim do: den som ger sig in i leken får leken tåla; (dosł. jeśli się uczestniczy w zabawie, to musi się tę zabawę wytrzymać)


ge sig in

przysłowie den som ger sig in i leken får leken tåla

wdawać się, włączać się w coś, poświęcać się czemuś


om man inte får den man älskar, får man älska den man får

…poucza, że często na współpracowników, partnerów, sojuszników itp. trzeba wybierać te osoby, które są akurat dostępne, zamiast szukać ideału: jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma (w odniesieniu do ludzi); (dosł. jeśli się nie dostanie tego, kogo się kocha, to się kocha tego, kogo się dostało)


otur i spel, tur i kärlek

kto nie ma szczęścia w kartach, ten ma szczęście w miłości; (dosł. nieszczęście w grze, szczęście w miłości)


en dålig hantverkare klagar på sina verktyg

…mówi, że ci, którzy sami nie posiadają pewnych umiejętności mają tendencję do usprawiedliwiania tego zewnętrznymi okolicznościami: złej baletnicy przeszkadza rąbek u spódnicy; (dosł. zły rzemieślnik narzeka na swoje narzędzia)


ett gott skratt förlänger livet

śmiech to zdrowie; (dosł. dobry śmiech przedłuża życie)


en fågel i handen är bättre än tio i skogen

od: bättre en fågel i handen än tio i skogen


var och en har sitt kors att bära

każdy musi dźwigać swój krzyż; (dosł. każdy ma swój krzyż do dźwigania)


vägen till mannens hjärta går genom magen

przez żołądek do serca mężczyzny; (dosł. droga do serca mężczyzny wiedzie przez żołądek)


niga och bocka

figura stylistyczna: para słów (ordpar) kłaniać się grzecznie; (dosł. dygać i kłaniać się)

kłaniać się nisko, zginać grzbiet, korzyć się

kłaniać się pięknie, dziękować, być wdzięcznym


vinglig

szw. vingla + -ig → chwiać się + …tworzy przymiotnik

chwiejny, chwiejący się, zataczający się


skvalp

por. stänk


klå

por. klo • klia • klösa


rågång

szw. rå + gång → (tu:) daw. znak graniczny + dróżka


avgångsvederlag

szw. avgång + vederlag → odejście + wynagrodzenie

por. avtalspension • fallskärmsavtal

odprawa (wynagrodzenie przy opuszczaniu posady)


därvidlag

szw. där + vid + lag → tam + przy + (tu:) zakres


någondera

zobacz też: bådadera • bäggedera • endera • ingendera • någondera • vardera • vilkendera (złożenia z dera)


någonvart

szw. någon + vart → tu: jakiś + tu: dokądś

zobacz warianty: någon vart


kväka

zobacz też: bräka • böla • gnägga • ryta • skälla • jama • kväka • kvacka • kackla • snattra • skrocka • kvittra (odgłosy zwierząt)


ingenvart

szw. ingen + vart → tu: żaden + tu: dokądś

zobacz warianty: ingen vart


Gud ger och Gud tar

Bóg dał, Bóg wziął; (dosł. Bóg daje i Bóg bierze)


gräset är alltid grönare på andra sidan

skrócony od: gräset är alltid grönare på andra sidan staketet


gjort är gjort

por. gråt inte över spilld mjölk

co się stało, to się nie odstanie; (dosł. zrobione jest zrobione)


gräset är alltid grönare på andra sidan staketet

zobacz warianty: gräset är alltid grönare på andra sidan

…stwierdza, że często wydaje nam się, że gdzie indziej jest lepiej niż u siebie: kura sąsiada jest zawsze tłustsza niźli własna gęś; u sąsiada dojniejsze krowy; cudze chwalicie, swego nie znacie; (dosł. trawa jest zawsze zieleńsza za płotem)


skranglig

szw. skrangla + -ig → zataczać się + …tworzy przymiotnik

(o rzeczach) chwiejny, rozchwiany, chybotliwy, rozchybotany, niestabilny

(o osobach, zwierzętach, roślinach) chudy, tyczkowaty, szczupły, wysmukły


på alla håll och kanter

por. från alla håll och kanter

figura stylistyczna: para słów (ordpar) wszędzie; (dosł. we wszystkich stronach i obrzeżach)


från alla håll och kanter

por. på alla håll och kanter

figura stylistyczna: para słów (ordpar) zewsząd, ze wszystkich stron; (dosł. ze wszystkich stron i obrzeży)


mager som ett skelett

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo chudy, chudy jak szkielet, chudy jak patyk; (dosł. chudy jak szkielet)


mager som en skrika

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo chudy, chudy jak patyk, chudy jak szkielet; (dosł. chudy jak sójka)


mager som en sticka

zobacz warianty: smal som en sticka

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo chudy, chudy jak patyk, chudy jak szkielet; (dosł. chudy jak patyk)


outgrundlig

niezgłębiony, niezbadany, nieodgadniony, niepojęty


vad tycks

(zwrot potoczny) …prośba o wyrażenie zdania: jak myślisz?; co o tym myślisz?; jak ci się podoba?; (dosł. co się myśli?)

Jag har klippt mig, vad tycks?


maskformigt bihang

(zwykle w formie określonej maskformiga bihanget) wyrostek robaczkowy


blindtarmsbihang

szw. blind + tarm + bihang → ślepy + jelito + dodatek

synonim do: maskformigt bihang → wyrostek robaczkowy


som att tala till en vägg

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) jakby mówić do ściany


väggmossa

szw. vägg + mossa → ściana + mech; w dawnych czasach mech rokietnik był używany do uszczelniania drewnianych chat


tvinna

nie mylić z: tvina → więdnąć

skręcać (np. sznur), podkręcać (wąsa), pleść (np. warkocz)


entitet

…najogólniejszy termin oznaczający cokolwiek istniejącego: byt, istota, rzecz, jednostka


skriften på väggen

Odnosi się do biblijnego złowieszczego napisu na ścianie „mene, mene, tekel ufarsin“ („policzono, zważono, rozdzielono“), który objawił się królowi babilońskiemu Baltazarowi obwieszczając upadek jego królestwa (Dn 5,25).

ostrzeżenie, złowieszczy znak; (dosł. napis na ścianie)


minderårig

młodociany, niepełnoletni, nieletni, małoletni


stick emot

z naprzeciwka (w kierunku przeciwnym niż płynie statek)

(zupełnie) wbrew czemuś, przeciwnie do czegoś


stick i stäv

(o wietrze) z naprzeciwka (w kierunku przeciwnym niż płynie statek); (dosł. wprost na stewę dziobową)


i korta drag

por. i stora drag • i grova drag


i grova drag

por. i korta drag • i stora drag


i stora drag

por. i korta drag • i grova drag • i stort sett • i det stora hela

ogólnie rzecz biorąc, w ogólnych zarysach


snedsteg

krok w bok (dla zachowania równowagi), odskok

wyskok, eksces, wybryk (wbrew nakazom moralnym, prawnym itp.), skok w bok


ogin

szw. o- + gin → nie- + prowadzący na przełaj

nieuczynny, nieużyty, nieprzychylny, nieżyczliwy


genant

żenujący, krępujący, kłopotliwy, żałosny


kränga

przechylać się (np. o statku), zarzucać (np. o samochodzie)


kränga

przechylać coś (np. samolot przez pilota)

(o ubraniach itp.) odwracać na lewą stronę

wyprzedawać (np. tandetę), pozbywać się, wypychać


gina

(1.1) szw. gin + -a → prowadzący na przełaj + …tworzy czasownik

nie mylić z: gynna → sprzyjać


gina

zobacz też: trissa • block • talja • gina (bloki)

nie mylić z: gynna → sprzyjać

wielokrążek złożony z ponad czterech krążków


gina

nie mylić z: gynna → sprzyjać


obrottslig

szw. o- + brott + -lig → nie- + złamanie + …tworzy przymiotnik

niezachwiany, niewzruszony, niezłomny, nieugięty


bevekelsegrund

szw. bevekelse + grund → daw. motyw + podstawa


ta skruv

poskutkować, podziałać; (dosł. chwycić wkręt)


kronoskog

zobacz też: allmänningsskog • bolagsskog • bondeskog • kronoskog (lasy wg formy własności)


allmänningsskog

szw. allmänning + skog → wspólna własność + las


det krävs två för att dansa tango

zobacz warianty: det krävs två för en tango

…mówi, że współpraca wymaga współdziałania obu stron i wobec tego za niepowodzenie wspólnego przedsięwzięcia nie można obwiniać tej strony, która się stara - jeśli druga strona nie współpracuje: do tanga trzeba dwojga; (dosł. potrzeba dwojga aby tańczyć tango)


det krävs två för en tango

od: det krävs två för att dansa tango; (dosł. potrzeba dwojga do tanga)


näppeligen

por. med nöd och näppe

raczej nie, nie bardzo, z ledwością, z trudem


i slutändan

zobacz warianty: i slutänden

w końcu (po serii wydarzeń), ostatecznie


polletten trillar ner

ktoś doznaje olśnienia, ktoś pojmuje, ktoś (nagle) zrozumiał; (dosł. żeton upada)


villervalla

od szw. vill → bez orientacji, poprzez powtórzenie

por. mischmasch

zobacz też: fickfack • krifskrafs • lullull • mischmasch • pickpack • sliddersladder • snicksnack • villervalla • virrvarr (wyrazy z powtórzeniem wewnętrznym)

bałagan, rozgardiasz, chaos, zamęt, mętlik


slutända

zobacz warianty: slutände

zakończenie (gdy coś dochodzi kresu; zwłaszcza o procesie)


vurpa

przekoziołkowanie (np. na nartach, samochodem), koziołek, wywrócenie się (wykonując obrót)


vurpa

przekoziołkować (np. na nartach, samochodem), zrobić koziołka, wywrócić się (wykonując obrót)


lummig

bujnie ulistniony (i przez to cienisty), bujny, gęsty

lekko zawiany, na lekkim rauszu, podchmielony


villrådig

szw. vill + råd + -ig → błądząc + tu: rozwiązanie + …tworzy przymiotnik

niezdecydowany, niepewny, bezradny, zdezorientowany


rådvill

szw. råd + -vill → tu: rozwiązanie + …wyraża zbłąkanie


-vill

…dodawany na końcu wyrazu tworząc przymiotnik o znaczeniu: „będący bez orientacji, zbłąkany w tym, co jest określone wyrazem głównym”


få en törn

zobacz warianty: få sig en törn


slumpa

składać się, złożyć się, przytrafić się, przydarzyć się


avspisa

zobacz warianty: spisa av


förövare

szw. föröva + -are → popełniać + …tworzy rzeczownik


minnesbeta

szw. minne + beta → pamięć + tu: kęs (kawałek chleba, który Jezus dał Judaszowi na Ostatniej Wieczerzy)

nauczka, bolesne doświadczenie, przestroga

upomnienie, pouczenie, nagana, reprymenda


i förstone

por. på sistone • åtminstone

z początku, na początku, początkowo, pierwotnie


sunkig

niechlujny, nieporządny, zaniedbany, obskurny


inkråm

wnętrzności, trzewia (ryby, ptaka); miękisz (chleba)


bilolycka

por. krock

wypadek samochodowy (w którym pojazd lub pasażerowie zostali poszkodowani)


skrutt

det är skrutt att du inte kan göra något

por. skrot


skrutt

por. skrot


förstone

st.szw. fyrsto + -ne, gdzie fyrsto jest urzeczownikowionym celownikiem lp od st.szw. fyrster > först, zaś st.szw. -ne jest przyrostkiem tworzącym formę określoną

por. sistone • åtminstone

(tylko w zwrotach) st.szw. forma określona urzeczownikowionego celownika lp od först


härma

nie mylić z: harma → oburzać

naśladować, imitować, udawać, przedrzeźniać, małpować


härma

nie mylić z: harma → oburzać

naśladować się, imitować się, przedrzeźniać się, małpować się


bakväg

gå in / komma in / ta sig in (i något) bakvägen

skryty sposób działania, sposób załatwiania tylnymi drzwiami, od kuchni


ta studenten

Jag tog studenten i maj förra året.


hagtorn

szw. hage + torn → pastwisko + tu: cierń


självspäkelse

szw. själv + späkelse → sam + umartwianie


arta sig

szw. art + -a → tu: właściwość + …tworzy czasownik

kształtować się, rozwijać się, doskonalić się

wyglądać na coś, zanosić się na coś, zapowiadać się jakoś


välartad

szw. väl + arta sig + -ad → dobrze + rozwijać się + …tworzy przymiotnik


späkelse

szw. späka + -else → umartwiać + …tworzy rzeczownik


dämma

szw. damm + -a → zapora + …tworzy czasownik

nie mylić z: damma → odkurzać, kurzyć się


obetvinglig

szw. o- + betvinga + -lig → nie- + pokonać + …tworzy przymiotnik

nie do pokonania, nieprzezwyciężony, nieodparty, nieprzeparty


redlig

szw. reda + -lig → porządek + …tworzy przymiotnik

por. redig


reslig

szw. resa + -lig → tu: wznosić + …tworzy przymiotnik


himla

(3-4) szw. himmel + -a → niebo + …tworzy czasownik

nie mylić z: hymla → mówić wykrętnie

niesamowity, potworny, okropny, nie z tej ziemi


himla

nie mylić z: hymla → mówić wykrętnie


himla

nie mylić z: hymla → mówić wykrętnie

robić nabożną minę (czasem: wznosząc oczy ku niebu)


himla

nie mylić z: hymla → mówić wykrętnie

wywracać oczami z oburzenia, gorszyć się


-faldig

zobacz też: -fald • -faldig • -falt • -faldiga (tematy słowotwórcze oznaczające zwielokrotnianie)

zobacz słowa kończące się na „-faldig”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc przymiotnik oznaczający zwielokrotnienie tego, co określa wyraz główny” -krotny


urkund

pismo źródłowe, oryginalny dokument, akt


något så när

zobacz warianty: något sånär • någotsånär

Jag är något så när säker.

Det passar något så när.


så när som

zobacz warianty: sånär som

por. så när som på


så när som på

zobacz warianty: sånär som på

por. så när som


befordra

transportować, wysyłać, przesyłać, ekspediować


däran

(w wyrażeniu z przysłówkiem) w stanie (określonym drugim przysłówkiem)


långt om länge

por. till syvende och sist


tillfoga

zobacz warianty: foga till

(o szkodzie) wyrządzać, sprawiać, przysparzać, przydawać, zadawać, powodować


ståthållare

por. ställföreträdare


sluddra

bełkotać, mamrotać (np. w stanie nietrzeźwym, podczas płaczu)


sötebrödsdagar

szw. söt + bröd + dag → słodki + chleb + dzień

zobacz też: på vatten och bröd


förläna

szw. för- + län + -a → …wyraża przeobrażenie + tu: posiadłość ziemska + …tworzy czasownik; pierwotnie, w systemie feudalnym, oznaczało nadanie ziemi


spörsmål

zagadnienie, kwestia, problem, pytanie (do dyskusji)


överstånden

perf. part. od szw. överstå → przeczekać


manick

…drobna rzecz, zwłaszcza natury technicznej, o dziwacznym lub nieokreślonym zastosowaniu: ustrojstwo, gadżet, bajer


brunst

por. löpa • löptid


förfäran

szw. förfära + -an → przerażać + …tworzy rzeczownik


försakelse

szw. försaka + -else → wyrzekać się + …tworzy rzeczownik

wyrzeczenie, poświęcenie, odmawianie sobie, niedostatek


-else

zobacz też: -a • -an • -ande • -are • -else • -ende • -ent • -eri • -ing • -nad • -ning • -sel • -skap • -st (przyrostki tworzące rzeczowniki od czasowników)

zobacz słowa kończące się na „-else”

…dodawany do tematu fleksyjnego czasownika tworząc rzeczownik


vådlig

szw. våda + -lig → tu: niebezpieczeństwo + …tworzy przymiotnik

niebezpieczny, potencjalnie szkodliwy, ryzykowny


blåsippa

zobacz też: backsippa • blåsippa • gulsippa • vitsippa

Przylaszczka jest typowym kwiatem wiosennym w Szwecji.


tö

przysłowie det som göms i snö kommer upp i tö


påfrestande

szw. påfresta + -ande → nadwerężać + …tworzy przymiotnik

por. besvärlig

męczący, wyczerpujący, dokuczliwy, denerwujący


ansats

rozpoczęcie dźwięku, nadanie tonu, pierwsze zagranie

wystająca część (np. narzędzia), nasadka


hästvagn

zobacz też: ekipage • hästvagn • kärra • släde (pojazdy zaprzęgowe)

wóz konny, pojazd konny, powóz ( fura, dorożka)


närmare bestämt

ściślej mówąc, mianowicie; (dosł. bliżej określiwszy)


förvisso

z pewnością, niezawodnie, niechybnie, bez wątpienia


förvisso

…część frazy spójnikowej förvisso … men: wprawdzie, co prawda


framskrivning

odczas. od szw. skriva fram → przedstawiać zapisując


vämjelig

obrzydliwy, obmierzły, paskudny, plugawy


godlynt

szw. god + -lynt → dobry + …o usposobieniu


klunga

kupa, gromada (np. ludzi), skupisko (np. domów), kępa (np. drzew)


räcka lång näsa

grać na nosie; (dosł. podawać długi nos)


-lynt

szw. lynne + -t → usposobienie + tworzy przymiotnik

zobacz też: -lynt • -sint • -sinnig • -synt (tematy słowotwórcze tworzące przymiotniki oznaczające skłonność)

zobacz słowa kończące się na „-lynt”

…dodawany na końcu przymiotnika tworząc przymiotnik o znaczeniu: „mający usposobienie określone wyrazem głównym”


hämning

szw. hämma + -ning → hamować + …tworzy rzeczownik (uwaga: nie ma nic wspólnego z szw. hämna → mścić)


ge fan

nie przejmować się czymś, mieć gdzieś coś, pluć na coś


kantra

(o wietrze, opinii) obracać się, zmieniać kierunek


bondförstånd

chłopski rozum, chłopski rozsądek, zdrowy rozsądek


pirra

swędzić, łaskotać, świerzbić, kłuć, mieć ciarki, drażnić


huta åt

zobacz warianty: åthuta


veta hut

mieć poczucie wstydu (z powodu nieodpowiedniego postępku), mieć respekt dla obyczajów, mieć mores


hut och hyfs

figura stylistyczna: para słów (ordpar) dobre wychowanie, dobre maniery, ogłada; (dosł. rygor i ogłada)


hut går hem

…poucza, że gdy ktoś strofuje innych, to i sam może być zbesztany; (dosł. mores idzie do domu)


hämnden är ljuv

zemsta jest słodka, zemsta jest rozkoszą bogów


hoppet är det sista som lämnar människan

…stwierdza dosłownie, że nadzieja jest ostatnią rzeczą, która opuszcza człowieka: póki żywota, póty nadziei


hungern är den bästa kryddan

…stwierdza, że głodnemu wszystko smakuje: głód jest najlepszym kucharzem; (dosł. głód jest najlepszą przyprawą)


säckkärra

zobacz też: säckkärra • shoppingkärra • skottkärra • handtruck (wózki)


erbarmlig

zobacz też: barm • förbarma sig • barmhärtig


förbarma sig

zobacz też: barm • barmhärtig • erbarmlig

litować się, mieć litość, zmiłować się, mieć miłosierdzie

Herre, förbarma dig över oss!


särkullbarn

szw. sär- + kull + barn → …wyraża odrębność + tu: miot + dziecko

zobacz warianty: särkullsbarn

por. särbarn


avträde

wycofanie się, ustąpienie, odstąpienie, rezygnacja


lynnig

szw. lynne + -ig → usposobienie + …tworzy przymiotnik

kapryśny, chimeryczny, fanaberyjny, niezrównoważony, nieobliczalny


säd

por. säde • sådd


mellan hägg och syren

w okresie przedletnim; między wiosną, a latem; (dosł. między czeremchą, a bzem; tzn. między kwitnieniem czeremchy i bzu)


försåtlig

szw. försåt + -lig → pułapka + …tworzy przymiotnik


vitter

(o osobach) lubiący literaturę piękną, oczytany

(o dziełach) związany z literaturą piękną, literacki


förlägenhet

szw. förlägen + -het → zakłopotany + …tworzy rzeczownik


gendriva

szw. gen- + driva → tu: …wyraża przeciwieństwo + prowadzić

odpierać, zbijać (np. argumenty), obalać (np. twierdzenie, rozumowanie)


hålla tand för tunga

być ostrożnym w wypowiedziach, trzymać język za zębami; (dosł. trzymać ząb przed językiem)


darrocka

szw. darra + rocka → drgać + płaszczka (drętwy rażą swoje ofiary oraz napastników impulsami elektrycznymi)


gästabud

szw. gäst + bud → gość + tu: zaproszenie


håglös

apatyczny, zobojętniały, bierny, zgnuśniały


avbön

zobacz też: avbön • beklagande • pudel • ånger • ursäkt • förlåtelse • botgöring • gottgörelse (żałowanie za winę)

(publiczne) przyznanie się do winy, kajanie się


mjuk fråga

zagadnienie (polityczne) dotyczące opieki społecznej; (dosł. miękkie zagadnienie)


-synt

szw. syn + -t → wzrok + tworzy przymiotnik

zobacz słowa kończące się na „-synt”

…dodawany na końcu przymiotnika tworząc przymiotnik o znaczeniu: „mający zdolność widzenia określoną wyrazem głównym”; widzący jakoś


stöpa om

por. omvandla


konvalj

zobacz warianty: konvalje


tveeggad

szw. tve- + egg + -ad → dwu- + ostrze + …tworzy przymiotnik

por. dubbelsidig

mogący mieć korzystne i niekorzystne skutki, obosieczny, ryzykowny (np. sposób, rozwiązanie)


sovra

wybierać pożądane składniki, przebierać, selekcjonować, sortować


hälsovådlig

szw. hälsa + vådlig → zdrowie + szkodliwy


vederlike

szw. veder- + like → tu: …wyraża odpowiedniość + ktoś równy komuś

ktoś równy komuś (na takiej samej pozycji, równie ceniony itp.)


vådaskott

szw. våda + skott → tu: wypadek + strzał

nieumyślne, nieszczęśliwe postrzelenie (np. podczas polowania, ćwiczeń wojskowych)


länd

por. höft


kägla

zobacz warianty: kägel


grann

nie mylić z: gran → świerk

urodziwy, śliczny, przystojny, olśniewający


grann

nie mylić z: gran → świerk


hela havet stormar

gorące krzesła (zabawa towarzyska polegająca na siadaniu na krzesłach, których jest o jedno mniej niż uczestników); (dosł. całe morze jest wzburzone)


knähund

mały piesek salonowy (do trzymania na kolanach)


våndas

męczyć się, cierpieć, przeżywać udrękę, przeżywać katusze


stödd

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od stödja


dåsa

wypoczywać półdrzemiąc, drzemać, wylegiwać się


stött

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od stöta


lytt

(1.1) perfektparticip od daw. szw. lyta → uszkadzać

(o pomieszczeniu) taki, że słychać przez ściany


inunder

zobacz też: inemot • inför • inifrån • inom • inpå • intill • inunder • invid • inåt (złożenia przyimkowe z in)

pod czymś, poniżej czegoś (zwykle będąc wewnątrz czegoś)


inunder

zobacz też: inalles • inifrån • inpå • intill • inunder • inuti • invid • inåt (złożenia przysłówkowe z in)


-is

zobacz słowa kończące się na „-is”

…dodawany do pierwszej sylaby wyrazu; tworzy rzeczownik nadający wyrazowi głównemu potoczny charakter familiarności, a czasem - zależnie od wyrazu głównego - charakter negatywny

…dodawany do pierwszej sylaby wyrazu; tworzy potoczny wykrzyknik


viken

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od vika


förtrolig

szw. förtro + -lig → powiedzieć w zaufaniu + …tworzy przymiotnik


gladd

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od glädja


rådis

szw. råtta + -is → szczur + …wyraża negatywność


koll

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9027 (swe)-Allahverdi Verdizade on a flying visit-koll.wav

nie mylić z: kol → węgiel


över-

…dodawany na początku wyrazu wyrażając przesadne nasilenie lub zasięg czegoś; prze-, nad-


-länt

szw. land + -t → kraj + tworzy przymiotniki

zobacz słowa kończące się na „-länt”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc przymiotnik o znaczeniu: „będący terenem o własności określonej wyrazem głównym”


alldenstund

szw. all + den + stund → (przez) całą + tę + chwilę

jako że, jako iż, ponieważ, zważywszy że


töjbar

szw. töja + -bar → rozciągać + …tworzy przymiotnik


förståsigpåare

szw. förstå sig på + -are → rozumieć + …tworzy rzeczownik

(często iron.) znawca, ekspert, koneser, mędrek


nidbild

szw. nid + bild → przest. zniewaga + obraz


röding

szw. röd + -ing → czerwony + …tworzy rzeczownik

Salvelinus, rodzaj ryb obejmujący m.in. pstrągi, golce, palie

Salvelinus alpinus, pstrąg alpejski, golec


bestickning

szw. besticka + -ning → przekupywać + …tworzy rzeczownik

przestępstwo łapownictwa, łapówkarstwo, przekupstwo


avstamp

odbicie się, odepchnięcie się nogami (przy skoku)

start, początek, rozpoczęcie, punkt wyjścia


vämjelse

szw. vämjas + -else → brzydzić się + …tworzy rzeczownik


ympa in

zobacz warianty: inympa

zaszczepiać (np. nowe idee), wpajać, wdrażać, przyuczać


fuffens

(nieuczciwy) chwyt, sztuczka, krętactwo, kawał, psota


i valet och kvalet

figura stylistyczna: para słów (ordpar) w sytuacji trudnego wyboru; (dosł. w wyborze i męczarni)


snutt

nie mylić z: snut → gęba, gliniarz


snut

nie mylić z: snutt → kawałek


A-lag

por. B-lag


stöddig

pewny siebie, zadufany, zarozumiały, zadzierający nosa, arogancki


oavlåtlig

szw. o- + avlåta + -lig → nie- + tu: daw. zaniechać + …tworzy przymiotnik

nieustanny, bezustanny, nieprzerwany, nieustający, ustawiczny


lä

miejsce ochronione przed wiatrem, zacisze


trissa

zobacz też: trissa • block • talja • gina (bloki)


trissa

windować w górę, wyśrubować, podbijać (np. ceny), wzbudzać (np. oczekiwania)


svalla

nie mylić z: svälla → pęcznieć

(o masie wodnej) burzyć się, kipieć, kłębić się, falować


på eget bevåg

z własnej woli, na własną rękę, na swoją odpowiedzialność


raljant

drwiąco, kpiarsko, ironicznie, szyderczo


gå i kras

rozbić się, rozlecieć się na kawałki; (dosł. pójść w trzask)

spełznąć na niczym, spalić na panewce, wziąć w łeb, nie udać się


förtrytelse

szw. förtryta + -else → drażnić + …tworzy rzeczownik

wzburzenie, złość z powodu jakiejś niesprawiedliwości, oburzenie, uraza, pretensja


kras

nie mylić z: krass → cyniczny

zobacz też: krasch • krossa

zobacz też: fras • knaster • kras • prassel • rassel • sprak (odgłosy trzaskania)

trzask, brzęk (np. tłuczonego szkła), chrzęst (np. żwiru)


drypande

od drypa: kapanie, sączenie się, cieczenie


drypande

imiesłów teraźniejszy czynny (presensparticip) od drypa: kapiący, cieknący, ociekający (np. potem), łzawiący (o oczach)


oländig

szw. o- + land + -ig → nie- + kraj + …tworzy przymiotnik

(o terenie) trudny do użytkowania, trudno dostępny


ha skinn på näsan

por. med skinn på näsan

mieć swoją wolę i trwać przy swoim zdaniu, nie dać sobie w kaszę dmuchać; (dosł. mieć skórę na nosie)


med skinn på näsan

por. ha skinn på näsan

mający swoją wolę i trwający przy swoim zdaniu, nie dający sobie w kaszę dmuchać; (dosł. ze skórą na nosie)


medelst

zobacz warianty: medels


skita i det blå skåpet

Prawdopodobnie z XIX w., kiedy niebieskie szafki były najbardziej eleganckimi szafkami, w których przechowywano porcelanę, srebrne zastawy itp. Używanie takiej szafki jako latryny byłoby rzeczywiście czymś bardzo skandalicznym.

zrobić coś skandalicznego, posuwać się za daleko; (dosł. srać w niebieskiej szafie)


ond bråd död

För ond bråd död - bevara oss, milde Herre Gud.


rötägg

zgniłe jajko (z którego nie może się wykluć pisklę)


bråd

nagły, raptowny, niespodziewany, pośpieszny

naglący, niecierpiący zwłoki, pilny, gorączkowy


förhållandevis

szw. förhållande + -vis → okoliczność + …tworzy przysłówek


skippa

nie mylić z: skipa → ustanawiać


vara på det klara

rozumieć coś, pojmować coś, zdawać sobie sprawę z czegoś


liknöjd

szw. lik + nöjd → jednakowy + zadowolony


mossig

szw. mossa + -ig → mech + …tworzy przymiotnik

nie mylić z: mosig → papkowaty


klar som kristall

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo czysty i przejrzysty, czysty jak kryształ


krikon

zobacz też: mirabell • renklo

Prunus domestica subsp. insititia, lubaszka (odmiana śliwy)


bondfångare

szw. bonde + fånga + -are → chłop + chwytać + …tworzy rzeczownik


som en blixt från en klar himmel

por. slå ner som en bomb

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) nagle i zupełnie niespodziewanie, jak grom z jasnego nieba


nit och flit

zobacz warianty: flit och nit

figura stylistyczna: para słów (ordpar) bardzo duża gorliwość i pilność; (dosł. gorliwość i pilność)


kofångare

kalka z ang. cow-catcher → zderzak
szw. ko + fångare → krowa + chwytacz


-huvad

szw. huve + -ad → głowa + tworzy przymiotnik < szw. huvud + -ad → głowa

zobacz warianty: -hövdad

zobacz też: -bent • -bröstad • -fotad • -hjärtad • -hudad • -huvad • -hyad • -hyllt • -hänt • -hövdad • -mynt • -näst • -ögd • -örad (tematy słowotwórcze tworzące przymiotniki na podstawie części ciała)

zobacz słowa kończące się na „-huvad”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc przymiotnik o znaczeniu: „mający głowę o własności, albo głowy w ilości, określonej wyrazem głównym”: -głowy


mosig

(1.1) szw. mos + -ig → miazga + …tworzy przymiotnik

nie mylić z: mossig → omszały

(o twarzy) nabrzmiały i czerwony (jak u pijaka)


upp över öronen

zobacz warianty: uppöver öronen

w najwyższym stopniu, totalnie, po same uszy


medelbar

szw. medel + -bar → środek (postępowania) + …tworzy przymiotnik


inte ha mycket till övers

zobacz warianty: inte ha något till övers

nie cenić czegoś, nie dawać wiele za coś, nie przepadać za czymś; (dosł. nie mieć wiele na zbyciu)


gräll

nie mylić z: gräl → kłótnia


lortgris

brudas, świńtuch; zwł. o dzieciach: brudasek, świńtuszek


till övers

szw. till + över + -s → tu: jako + ponad + …tworzy dopełniacz

fraza czasownikowa inte ha mycket till övers

zobacz warianty: tillövers


till synes

szw. till + syne + -s → tu: jako + wizja + …tworzy dopełniacz

zobacz warianty: tillsynes


dra benen efter sig

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Sv-dra benen efter sig.ogg

zobacz warianty: släpa benen efter sig

powolnie iść, powłóczyć nogami; (dosł. ciągnąć nogi za sobą)


lockton

(zwykle w liczbie mnogiej locktoner) wabiący głos, syreni śpiew, wabik, nęcenie, mamienie


lägga benen på ryggen

uciec, zwiać, dać nogę, dać dyla, brać nogi za pas; (dosł. położyć nogi na plecach)


avpollettera

szw. av + pollettera → …wyraża oddalanie + nadawać (bagaż)

zobacz warianty: pollettera av

oddalać, spławiać, odsyłać z kwitkiem; (z pracy) zwalniać, wydalać, wylewać


till och från

zobacz warianty: från och till

figura stylistyczna: para słów (ordpar) czasami, niekiedy, chwilami, sporadycznie; (dosł. do i od)


svamla

mówić od rzeczy, pleść bzdury, klepać trzy po trzy, bredzić


till syvende och sist

kalka duń. til syvende og sidst o tym samym znaczeniu, gdzie syvende → siódmy jest skopiowane bez tłumaczenia

figura stylistyczna: para słów (ordpar) na koniec, ostatecznie, koniec końców; (dosł. po siódme i ostatnie)


nappa på kroken

dać się nakłonić, dać się nabrać, połknąć haczyk


förnöjsam

szw. förnöja + -sam → uprzyjemniać + …tworzy przymiotnik


hafs

pośpieszne i niedbałe wykonywanie czegoś, odwalanie / odbębnianie czegoś, partanina


hacka och spade

figura stylistyczna: para słów (ordpar) motyka i łopata (jako symbol prostych narzędzi, za pomocą których wytężoną pracą można osiągnąć znaczne wyniki)


tiden läker alla sår

…poucza, że ból i cierpienie z biegiem czasu łagodnieją albo zanikają: czas leczy rany; (dosł. czas leczy wszystkie rany)


nysning

szw. nysa + -ning → kichać + …tworzy rzeczownik

por. hostning


sätta sig på sina höga hästar

wywyższać się, zadzierać nosa, stroić ważniaka, wyżej nosa gębę nosić; (dosł. usadowić się na swoich wysokich koniach)


dra åt tumskruvarna

szw. tumskruv → zgniatacz kciuków był w dawnych czasach narzędziem tortur służącym do ściskania umieszczonych w nim palców poprzez przykręcanie śruby; zob. też Zgniatacz kciuków w Wikipedii

wywierać presję, wprowadzać ograniczenia, zaciskać śrubę, przykręcać śrubę


flintastek

szw. Flinta + stek → Flintston + stek; od nazwiska bohaterów amerykańskiego serialu animowanego The Flintstones (szw. Familjen Flinta, pol. Między nami jaskiniowcami, a potem Flintstonowie), opisującego życie jaskiniowców. Samo amerykańskie nazwisko Flintstone oznacza kamień z krzemienia, a jego szwedzkie tłumaczenie Flinta - krzemień.

stek Flintstona, stek jaskiniowca (duży, gruby płat marynowanej szynki wieprzowej, przeznaczony do grilowania)


bedagad

szw. be- + dag + -ad → …wyraża nadawanie cechy + dzień + …tworzy przymiotnik


ta med en klackspark

por. ta med en nypa salt

traktować coś lekko, nie przejmować się zbytnio; (dosł. wziąć (piłkę) piętą)


nidskrift

szw. nid + skrift → przest. zniewaga + pismo


skriva på näsan

pouczać kogoś jak dziecko, protekcjonalnie dawać rady, wciskać komuś swoje poglądy; (dosł. pisać na nosie)


i nöden prövas vännen

prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie; (dosł. w potrzebie wypróbowuje się przyjaciel)


balansera på slak lina

zobacz też: löpa linan ut • visa sig på styva linan

być w ryzykownej sytuacji (której wynik jest niewiadomy: pomyślny albo nie); (dosł. balansować na luźnej linie)


ingen är profet i sin egen hemstad

od: ingen är profet i sitt eget land; (dosł. nikt nie jest prorokiem w swoim własnym mieście rodzinnym)


ingen är profet i sitt eget land

zobacz warianty: ingen är profet i sin egen hemstad

nikt nie jest prorokiem we własnym kraju


vit lögn

niewinne kłamstwo (w dobrej intencji); (dosł. białe kłamstwo)


du milde tid

(zwrot potoczny) synonim do: milde tid; (dosł. ty łagodny czasie)


du store tid

(zwrot potoczny) synonim do: milde tid; (dosł. ty wielki czasie)


milde tid

(zwrot potoczny) …okrzyk zdziwienia lub zaskoczenia: wielkie nieba!, święci pańscy!, rany boskie!; (dosł. łagodny czasie)


lajv

od ang. live → żywy, które jest pierwszym słowem angielskiego wyrażenia live action role-playing o tym samym znaczeniu

rzeczywiste odgrywanie fikcyjnych ról (np. turniej rycerski), teatr improwizowany, LARP


lajva

szw. lajv + -a → teatr improwizowany + …tworzy czasownik

odgrywać w rzeczywistości fikcyjne role (np. w turnieju rycerskim)


tidpunkt

zobacz warianty: tidspunkt


smal som en sticka

zobacz warianty: mager som en sticka

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo chudy, chudy jak patyk, chudy jak szkielet; (dosł. chudy jak patyk)


tång

wodorost, makroglon, duży glon, duża alga


full som en alika

zobacz warianty: full som en kaja

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo pijany, pijany jak bela, pijany jak szewc, pijany jak świnia; (dosł. pijany jak kawka)


inte ta i med tång

absolutnie nie mieć z czymś do czynienia; (dosł. nie brać cęgami)


skava

skrobać, zdrapywać (np. starą farbę), zdzierać (np. korę z drzewa)


skava

ocierać się (np. łódź o nabrzeże), obcierać (np. buty), trzeć

ranić się przez obtarcie, zdzierać skórę

ranić, zadawać ból (np. przykrymi słowami)

nie zgadzać się, nie pasować, zgrzytać (np. w opowieści)


flitig som en bäver

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo pracowity, pracowity jak mrówka, pracowity jak pszczółka; (dosł. pracowity jak bóbr)


flitig som en myra

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo pracowity, pracowity jak mrówka, pracowity jak pszczółka; (dosł. pracowity jak mrówka)


svara med samma mynt

od: ge igen med samma mynt; (dosł. odpowiadać taką samą monetą)


nära en orm vid sin barm

…okazywać dobroć komuś, kto potem odwdzięcza się złem: hodować żmiję na własnym łonie; (dosł. karmić węża na swoim łonie)


betala med samma mynt

od: ge igen med samma mynt; (dosł. płacić taką samą monetą)


vidgå

przyznawać, uznawać, potwierdzać, wyznawać


höggradig

szw. hög + -gradig → wysoki + -stopniowy


egensinnig

szw. egen + sinne + -ig → własny + poczucie + …tworzy przymiotnik

kierujący się tylko swoją własną wolą, uparty, nieustępliwy, nieprzejednany


utmönstra

szw. ut + mönstra → …na zewnątrz + lustrować

odrzucać, wykluczać, usuwać coś (jako przestarzałe, uszkodzone, niepotrzebne itp.), wybrakowywać


skruttig

szw. skrutt + -ig → coś kiepskiego + …tworzy przymiotnik

kiepski, marny, lichy, w opłakanym stanie


regn och rusk

figura stylistyczna: para słów (ordpar) brzydka, deszczowa pogoda; (dosł. deszcz i słota)


stötta

nie mylić z: stöta → uderzać, urażać


stötta

nie mylić z: stöta → uderzać, urażać


stötta

nie mylić z: stöta → uderzać, urażać

podpierać się o coś, wspierać się na czymś

opierać się na czymś (np. na teorii, doświadczeniu)


ta i örat

skarcić, udzielić nagany, dać po uszach, natrzeć uszu; czasem (zwł. dawniej) dosł. wziąć za ucho (w celu ukarania); (dosł. wziąć za ucho)


underfundig

por. underfund

żartobliwie przemyślny, zmyślny (np. wypowiedź; często z podtekstem), filuterny, figlarny, szelmowski (np. humor, uśmiech)


dristig

szw. drista sig + -ig → odważać się + …tworzy przymiotnik


flaxig

szw. flaxa + -ig → trzepotać + …tworzy przymiotnik

niestały, nieobliczalny, kapryśny, niesystematyczny


ros och ris

figura stylistyczna: para słów (ordpar), od: ris och ros; (dosł. róża i rózga)


ris och ros

zobacz warianty: ros och ris

figura stylistyczna: para słów (ordpar), …wyraża mieszane (zarówno pozytywne jak negatywne) oceny zachowań ludzi, wydarzeń, produktów konsumenckich itp: krytyka i pochwały; (dosł. rózga i róża)


knäpp

nie mylić z: knapp → guzik; niewystarczający

słaby trzask (np. w zamku), pstryk, pstryknięcie (np. kamery, wyłącznika), prztyk

prztyk, prztyczek, prztyknięcie (lekkie uderzenie palcem), pstryk, pstryczek (strzelanie palcami)


knäpp

(w przeczących zwrotach) najsłabszy odgłos


knäpp

szurnięty, kopnięty, stuknięty, świrnięty


inte ett knäpp

ani najmniejszego szelestu, kompletna cisza


gå i bet

nie mylić z: gå bet → ponosić porażkę


gå bet

nie mylić z: gå i bet → paść się

wpaść (nie ugrać kontraktu); (dosł. iść na wpadkę)

ponosić porażkę, doznawać niepowodzenia, nie podołać czemuś


misshaglig

szw. misshag + -lig → niezadowolenie + …tworzy przymiotnik

por. behaglig

nielubiany, nie znoszony, niepopularny, źle widziany, niepożądany (zwł. przez władze)


hejd

(w przeczących zwrotach) granica (czegoś negatywnego, np. rozrzutności, łakomstwa), umiar, powściągliwość


skumpig

szw. skumpa + -ig → podskakiwać + …tworzy przymiotnik

(o jeździe) trzęsący, chwiejny, niestabilny

(o pojeździe) trzęsący, chybotliwy, niestabilny


begeistrad

od niem. begeistert → zachwycony < niem. Geist → duch


pladdrig

szw. pladder + -ig → paplanina + …tworzy przymiotnik

(o osobie, tekście, itp) paplający, ględzący, rozgadany, gadatliwy


stopp

nie mylić z: stöp → odlew, breja

zator (np. w ruchu drogowym), zatkanie (np. rury)


stopp

nie mylić z: stöp → odlew, breja


stopp

nie mylić z: stöp → odlew, breja


slappa

nie mylić z: släppa → puszczać


slappa

nie mylić z: släppa → puszczać


slappa

nie mylić z: släppa → puszczać

słabnąć (np. zainteresowanie), rozluźniać się (np. obyczaje), zanikać


slappa

nie mylić z: släppa → puszczać


släppa

nie mylić z: slappa → rozluźniać

nie mylić z: släpa → wlec

upuszczać (pozwalać upaść), wypuszczać (np. z rąk)

wypuszczać, puszczać (np. na wolność), uwalniać, zwalniać

wypuszczać (np. płytę), publikować, lansować


släppa

nie mylić z: slappa → rozluźniać

nie mylić z: släpa → wlec

puszczać (np. o lodzie, barwie tkaniny), odpadać (np. o farbie)

przechodzić, ustawać (np. o mrozie, bólu), popuszczać, łagodnieć


släppa

nie mylić z: slappa → rozluźniać

nie mylić z: släpa → wlec


späck

zobacz też: fett • flott • ister • späck • talg (tłuszcz)


späcka

nie mylić z: späka → ujarzmiać

szpikować, faszerować, nabijać, wypełniać


klok som en uggla

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) ogromnie mądry, mądry jak sowa


tala som en bok

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) mówić stylem książkowym, mówić jak z książki; (dosł. mówić jak książka)


klok som en bok

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo mądry, mądry jak sowa; (dosł. mądry jak książka)


klok som en pudel

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo mądry, mądry jak sowa; (dosł. mądry jak pudel)


tindra

iskrzyć się, migotać (np. o gwiazdach, o świeczce)


dra sig till minnes

przypominać sobie coś; (dosł. cofać się do pamięci)


knep och knåp

figura stylistyczna: para słów (ordpar) dłubanie, majsterkowanie (wymagające sprytu, jako rozrywka); (dosł. sztuczki i dłubanie)


knyck

szarpnięcie (np. o samochodzie), targnięcie, wzruszenie (nagły ruch) (np. głową, ramionami)


jämte

wraz z, razem z, wspólnie z, łącznie z czymś


norpa

bezczelnie ukraść, buchnąć, gwizdnąć, świsnąć, zwędzić


vid sidan av

zobacz warianty: vid sidan om

na boku, dodatkowo, oprócz tego, poza tym


vid sidan av

zobacz warianty: vid sidan om

na boku czegoś, oprócz czegoś, poza czymś (np. zwykłymi zajęciami)

(o pominięciu) na uboczu czegoś, poza czymś (np. debatą, umową)

(gdy tak samo ważne) wraz z czymś, włącznie z czymś, razem z czymś


följeslagare

szw. slå + följe + -are → towarzyszyć + …tworzy rzeczownik

zobacz też: anförvant • anhörig • bekant • broder • följeslagare • frände • gelike • kollega • kompanjon • parhäst • partner • släkting • vän (przyjazne związki między ludźmi)

towarzysz (ktoś towarzyszący, zwł. w podróży)


stormkök

szw. storm + kök → wichura + kuchnia (płomień kuchenki turystycznej nie gaśnie na wietrze)

zobacz też: friluftskök • stormkök • campingkök • fältkök (kuchnie przenośne)


ur askan i elden

z deszczu pod rynnę (z jednego kłopotu w jeszcze większy); (dosł. z popiołu w ogień)


gå genom eld och vatten

pójść w ogień za kimś / za coś (zrobić wszystko, a nawet poświęcić się, dla kogoś/czegoś); (dosł. pójść przez ogień i wodę)


flyga i

wstąpić w kogoś, napaść, opętać kogoś (o złych siłach, o nagłym impulsie niewiadomego pochodzenia itp.)


vådeld

szw. våda + eld → tu: nieumyślna szkoda + ogień

por. eldsvåda


inkrökt

szw. in + kröka + -t → w + zginać + …tworzy przymiotnik


eldsvåda

szw. eld + våda → ogień + tu: szkodliwe następstwo

por. vådeld

pożar (z przyczyn losowych lub wskutek podpalenia), pożoga


ta med en nypa salt

por. ta med en klackspark

traktować coś z rezerwacją, z niedowierzaniem; (dosł. wziąć ze szczyptą soli)


förlustelse

szw. förlusta + -else → zabawiać + …tworzy rzeczownik

nie mylić z: förlust → strata


förlusta

szw. för- + lust + -a → …wyraża przeobrażenie + ochota + …tworzy czasownik


illuster

franc. illustre → znakomity < łac. illustrare → objaśniać

(czasem iron.) znakomity, znamienity, świetny, sławny


inte se skogen för alla träd

przysłowie man ser inte skogen för alla träd

zobacz warianty: inte se skogen för bara träd • inte se skogen för bara trän

gubić się w szczegółach (nie widzieć całości z powodu mnogości szczegółów), nie widzieć lasu spoza drzew; (dosł. nie widzieć lasu dla wszystkich drzew)


med pukor och trumpeter

figura stylistyczna: para słów (ordpar) uroczyście, paradnie, okazale, z pompą, z honorami; (dosł. z bębnami i trąbkami)


inte se skogen för bara träd

od: inte se skogen för alla träd; (dosł. nie widzieć lasu dla samych drzew)


inte se skogen för bara trän

od: inte se skogen för alla träd; (dosł. nie widzieć lasu dla samego drewna)


surra

nie mylić z: sura → dąsać się

o owadach: brzęczeć, bzyczeć; o maszynach: warkotać, warczeć, buczeć, furczeć; o ludziach: czynić gwar


surra

nie mylić z: sura → dąsać się


darra på manschetten

być niespokojnym, mieć pietra, mieć tremę; (dosł. drżeć na mankiecie)


ha en räv bakom örat

być przebiegłym (jak lis); (dosł. mieć lisa za uchem)


dels … dels

por. å ena sidan … å andra sidan

częściowo coś, częściowo coś innego; po części coś, po części coś innego; bądź coś, bądź coś innego; z jednej strony coś, z drugiej strony coś innego


röra om i grytan

przeprowadzać duże zmiany (robiąc przy tym zamieszanie); (dosł. zamieszać w garnku)


tummel

tumult, zamieszanie, mętlik, rozgardiasz, wrzawa


förspilla

szw. för- + spilla → …wyraża realizację + rozlewać

marnować, marnotrawić, trwonić, zaprzepaszczać, tracić


vitsorda

szw. vitsord + -a → zaświadczenie + …tworzy czasownik


förmer

szw. för- + mer → …wyraża przeobrażenie + więcej

zobacz warianty: förmera


förmera

szw. för- + mer + -a → …wyraża przeobrażenie + więcej + …tworzy czasownik

zwiększać, powiększać, rozszerzać, rozmnażać, pomnażać


förmera

zwiększać się, powiększać się, rozszerzać się, rozmnażać się, pomnażać się


slipa

nie mylić z: slippa → unikać


till yttermera visso

ponadto (jako dodatkowe potwierdzenie), oprócz tego, w dodatku, na dodatek, do tego jeszcze


rejäl

nie mylić z: reell → rzeczywisty

(dużego rozmiaru, o dużym nasileniu) pokaźny, tęgi, solidny, godziwy, porządny, przyzwoity

(o człowieku) solidny, porządny, przyzwoity, rzetelny, uczciwy


vilsam

szw. vila + -sam → odpoczywać + …tworzy przymiotnik


sätta klackarna i backen

zobacz warianty: sätta klackarna i marken

postawić się, przeciwstawiać się i powstrzymywać (coś niepożądanego); (dosł. zaprzeć obcasy w ziemi)


rakt på sak

por. inte skräda orden


visso

(obecnie tylko w zwrotach) znajomość, pewność


yttermera

szw. yttre + mer + -a → zewnętrzny + więcej + …tworzy przymiotnik


ettrig

szw. etter + -ig → jad + …tworzy przymiotnik


språngbräda

punkt wyjściowy (do awansu, kariery itp), odskocznia


hemställa

szw. hem + ställa → tu: do domu + stawiać

występować (z prośbą, z żądaniem), domagać się, apelować, upraszać się


knysta

szw. knyst + -a → słaby dźwięk + …tworzy czasownik

pisnąć, bąknąć, mruknąć, napomknąć (też w znaczeniu narzekania lub zdradzania tajemnicy)


skjul

nie mylić z: kjol → spódnica

zobacz też: barack • ruckel • kåk • futt • hydda • bod • lider • uthus • skjul (baraki)


sälg

por. vide • pil


indra

zobacz warianty: dra in • indraga

odwoływać, unieważniać, odbierać (np. prawo jazdy, zasiłek, pozwolenie)


knaper

niewystarczający, niedostateczny, skąpy, skromny


urbota

(o przestępstwie, karze) z pozbawieniem wolności (nie mogący być zastąpiony grzywną)

(o osobie) niepoprawny, beznadziejny, nieuleczalny


skylla

nie mylić z: skyla → zakrywać


skyla

(1.1) szw. skjul + -a → tu: osłona + …tworzy czasownik

(1.2) szw. skyl + -a → kopka + …tworzy czasownik

nie mylić z: skylla → obwiniać


gapig

szw. gapa + -ig → tu: wydzierać się + …tworzy przymiotnik

krzykliwy, hałaśliwy, wrzaskliwy, głośny


sprattelgubbe

szw. sprattel + gubbe → trzepotanie + starzec

por. kasperdocka • nickedocka

marionetka (poruszająca rękami i nogami przy pociąganiu sznurkiem)

marionetka (osoba ślepo wykonująca czyjeś polecenia)


vitbok

(1.1) szw. vit + bok → biała + książka
(1.2) szw. vit + bok → biały + buk


stå sitt kast

ponosić konsekwencje czegoś; (dosł. ręczyć za swój rzut)


spjälka

brać w łubki / na szynę (np. złamaną nogę)


sälla jaktmarker

według dawnych wierzeń religijnych Indian północnoamerykańskich, po śmierci szło się do krainy wiecznych łowów

fraza czasownikowa förpassa till de sälla jaktmarkerna

kraina wiecznej szczęśliwości, raj (zwłaszcza o zwierzętach); (dosł. błogosławione tereny łowieckie)


promiskuös

(o życiu seksualnym) rozwiązły, rozpustny, nierządny, nieobyczajny, frywolny


oförvitlig

szw. o- + för- + vita + -lig → nie- + …wyraża przemianę + daw. oskarżać + …tworzy przymiotnik

por. vite • tillvita


själv är bäste dräng

zobacz warianty: själv är bästa dräng

…poucza, że prościej jest zrobić coś samemu, niż prosić kogoś innego; (dosł. samemu jest się najlepszym parobkiem)


styggelse

szw. stygg + -else → tu: wstrętny + …tworzy rzeczownik


så in i norden

ogromnie, niezmiernie, strasznie, okropnie; (dosł. aż tak na północy)


läsa på

przygotowywać się (dokładnie czytając), obczytywać się, obkuwać się, obryć się


den klokaste ger efter

rozwinięta wersja: „den klokaste ger efter, sa bonden, gick undan för lokomotivet“ → dosł. najmądrzejszy ustępuje, powiedział chłop, ustąpił lokomotywie

mądry głupiemu ustępuje; (dosł. najmądrzejszy ustępuje)


hudlös

nie mylić z: hutlös → bezczelny


korthuggen

szw. kort + hugga + -en → krótki + rąbać + …tworzy przymiotnik

zdawkowy, oschły, szorstki, opryskliwy, cierpki


frejdig

frejdig nie jest derywatem od frejd → poważanie


om lott

zobacz warianty: omlott

częściowo się pokrywając (np. o zakresie obowiązków)


näste man till rakning

następny do golenia; (dosł. następna osoba do golenia)


skjuta i höjden

zobacz warianty: raka i höjden • ränna i höjden

gwałtownie urosnąć, wystrzelić w górę (np. o roślinie)

zwiększać wartość, intensywność itp., pójść w górę


gubben i lådan

fraza czasownikowa dyka upp som gubben i lådan


vissen

szw. vissna + -en → więdnąć + …tworzy przymiotnik

(o roślinie) zwiędły, oklapły, zwiotczały

(o osobie) zmarniały, oklapnięty, nie w formie


draksådd

szw. drake + sådd → smok + zasiew; wg greckiego mitu o Jazonie i Kadmosie, w którym z zasianych smoczych zębów rodzili się wojownicy grożący Jazonowi śmiercią

smoczy posiew (zarzewie zniszczeń i spustoszenia)


sväva på målet

mówić niejasno, niepewnie; kręcić; (dosł. bujać w mowie)


se upp

baczyć, uważać, strzec się, mieć się na baczności


sväva på moln

zobacz warianty: sväva som på moln • gå på moln • gå som på moln


tära

zużywać (np. kapitał), osłabiać (np. siły), trawić (np. o chorobie), wyżerać (np. o rdzy), nadgryzać


strapatsrik

(zwł. o podróży) uciążliwy, mozolny, znojny, męczący


ridderlig

szw. riddare + -lig → rycerz + …tworzy przymiotnik


preppa

por. preparera

przygotowywać coś, przygotowywać się do czegoś


hållhake

sposób na kogoś (np. kompromitujące informacje)


vettvillig

szw. vett + -vill + -ig → rozsądek + …bez orientacji + …tworzy przymiotnik


snöa in

(w formie nieosobowej) padać do środka (o śniegu)

zostać zasypanym, zostać odciętym od świata, zostać porzuconym

zaabsorbować się czymś (nie widząc świata dokoła)


grötmyndig

dolnoniem. grôtmündig = dolnoniem. grôt (→ duży) + dolnoniem. mündig (od dolnoniem. mund → usta) = z dużymi ustami; w XVII w. przekształcone (błędnie) do szw. gröt + myndig → kaszka + pełnoletni

pyszałkowaty, wyniosły, zadufany, nadęty


tropp

por. trupp • kolonn


-varo

Wyrazy utworzone z -varo odpowiadają czasownikom kończącym się na vara (lub frazom czasownikowym zaczynającym się na vara).

zobacz słowa kończące się na „-varo”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc rzeczownik rodzaju wspólnego oznaczający bycie w sposób określony poprzedzającą częścią wyrazu


mer än lovligt

przesadnie, ponad miarę, niebywale, nieprzeciętnie; (dosł. więcej niż dopuszczalnie)


baggis

nie mylić z: bagis → korona (moneta)

bagatela, drobiazg, błahostka, pestka, małe piwo


bortavaro

zobacz warianty: bortovaro


bagis

nie mylić z: baggis → bagatela

zobacz też: spänn • pix • bagis • lax • lakan • papp • stålar (pieniądze potocznie)


braska

przysłowie om Anders braskar, julen slaskar


förnumstig

por. besserwisser • lillklok • högfärdig


vålm

zobacz warianty: volm

por. kärve


varda

(przeważnie w czasie przeszłym) stawać się

Och Gud sade: "Varde ljus"; och det vart ljus.

Wtedy Bóg rzekł: "Niechaj się stanie światłość!" I stała się światłość.


fastmer

zobacz warianty: fastmera

(zwykle po wypowiedzeniu przeczącym) raczej


förete

szw. före- + te → przed- + daw. pokazywać


omdömesgill

szw. omdöme + -gill → rozeznanie + …którego obowiązuje …


förhandenvaro

szw. för handen + -varo → pod ręką + bycie < szw. vara + för handen → być + pod ręką

bycie pod ręką, bycie obecnie, bytowanie, egzystencja


ta illa upp

wziąć za złe, poczuć się niezadowolonym, urazić się; (dosł. wziąć nieprzychylnie)


ta illa vid sig

poczuć się nieprzyjemnie dotkniętym, urazić się; (dosł. wziąć nieprzychylnie do siebie)


solsting

por. värmeslag


dårfink

świr, szajbus, wariatuńcio, pomyleniec, oszołom


sno ihop

naprędce coś zrobić: sklecić (np. artykuł, wiersz), upichcić, upitrasić (np. obiad)


sno omkring

kręcić się po okolicy, krążyć dookoła, wędrować wokół


göra slarvsylta av någon

pobić dotkliwie kogoś, zbić na kwaśne jabłko, zrobić z kogoś marmoladę


skruvad

szw. skruva + -ad → śrubować + …tworzy przymiotnik

kręcony (np. piłka), obrotowy (np. krzesło)

wymuszony, naciągany, udawany, sztuczny, nienaturalny

pokręcony, zwariowany, stuknięty, dziwaczny


slarvsylta

szw. slarva + sylta → tu: skrawek + wyrób podrobowy

fraza czasownikowa göra slarvsylta av någon

rodzaj wyrobów podrobowych (z posiekanych podrobów wołowych)


kanske det

(zwrot potoczny) możliwe!, być może!, kto wie!, kto to wie!

Tja, kanske det!


lyteskomik

szw. lyte + komik → ułomność + komiczność


ynkans

por. jädrans • väldans

żałosny, nędzny, marny, znikomy, nic nie znaczący


ynkans

por. jädrans • väldans


kärnfull

(o wypowiedzi) zwięzły i treściwy, dobitny


värst

por. sämst = st. najwyższy od dålig


värre

por. sämre = st. wyższy od dålig


sämst

por. värst = st. najwyższy od ond


sämst

por. värst = st. najwyższy od illa


lite varstans

por. här och där • här och var • lite här och var • än här, än där • hit och dit


här och var

por. här och där • lite här och var • lite varstans • än här, än där • hit och dit

figura stylistyczna: para słów (ordpar) w niektórych miejscach, tu i ówdzie, gdzieniegdzie, miejscami


lite här och var

por. här och där • här och var • lite varstans • än här, än där • hit och dit

figura stylistyczna: para słów (ordpar) w sporo miejscach, tu i tam


dö som flugor

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse), ginąć masowo, padać jak muchy; (dosł. umierać jak muchy)


förr eller senare

prędzej czy później, nieuchronnie, niechybnie


skuta

nie mylić z: skutta → podskakiwać

mniejszy statek żaglowy (oryginalnie: towarowy)

blok skalny (powstały przy rozsadzaniu skały)


senast

por. senaste = st. najwyższy od przymiotnika sen


senast

najpóźniej, nie później (o nieprzekraczalnym terminie)


sämre

por. värre = st. wyższy od ond


sämre

por. värre = st. wyższy od illa


senaste

por. senast = st. najwyższy od przysłówka sent


senaste

najpóźniejszy, nie późniejszy (o nieprzekraczalnym terminie)


skutta

nie mylić z: skuta → statek żaglowy, blok skalny


senare

ostatni (o ostatniej części minionego okresu czasu)


för all del

zobacz też: tack själv • varsågod • för all del • ingen orsak • inget problem • det var inget • det var så lite • inget att tacka för • nöjet var på min sida • jag ber • väl bekomme (odpowiedzi na podziękowanie)

po uprzedniej wątpliwości: rzeczywiście, faktycznie; z zastrzeżeniem: właściwie, wprawdzie


för all del

zobacz też: bara bra • det går bra • det är bra • det är bara bra • för all del • ja vars • det knallar och går • det rullar på • under kontroll (odpowiedzi na grzecznościowe zapytania)

(zwrot grzecznościowy) …odpowiedź na podziękowanie: proszę bardzo!, nie ma za co!

Tack för skjutsen! – För all del!

Dziękuję za podwiezienie! – Nie ma za co!

(zwrot potoczny) …odpowiedź na grzecznościowe zapytanie np. o zdrowie: jako tako!, całkiem, całkiem!, znośnie!, jakoś leci!, pomalutku!

Hur står det till? – Jo tack, för all del.


det var så lite så

(zwrot grzecznościowy) od: det var så lite


det var så lite

zobacz warianty: det var så lite så

Tack för skjutsen! – Det var så lite!


inte en kotte

ani żywej duszy, nikogo; (dosł. ani jednej szyszki)


ynkedom

szw. ynka + -dom → żałosny + …tworzy rzeczownik


varenda kotte

każdy jeden, każdy; (dosł. każda szyszka)


dö sotdöden

(o ludziach) umrzeć śmiercią naturalną (a nie nagłą)

(o przedsięwzięciach itp.) umrzeć śmiercią naturalną (powoli przestać istnieć z braku zainteresowania)


oväldig

szw. oväld + -ig → przest. bezstronność + …tworzy przymiotnik


varenda

zobacz warianty: varendaste


-nad

zobacz też: -a • -an • -ande • -are • -ation • -else • -ende • -ent • -eri • -ing • -ition • -mang • -nad • -ning • -sel • -sion • -skap • -st (przyrostki tworzące rzeczowniki od czasowników)

zobacz słowa kończące się na „-nad”

…dodawany do tematu fleksyjnego czasownika; tworzy rzeczownik rodzaju wspólnego wyrażający resultat czynności określonej czasownikiem


vörda

nie mylić z: vårda → pielęgnować


vördnad

szw. vörda + -nad → szanować + …tworzy rzeczownik

nie mylić z: vårdnad → władza rodzicielska


annorstädes

por. annorledes • annorlunda • allestädes


klanka ner

zobacz warianty: klanka ned


liv och kiv

figura stylistyczna: para słów (ordpar) ruch i zgiełk (w zatłoczonym miejscu), krzątanina, bieganina, zamęt; (dosł. aktywność i sprzeczki)


begrov

Jest to forma nieregularna; regularną formą jest: begravde.


begraven

Jest to forma nieregularna; regularną formą jest: begravd.

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od begrava


kort och gott

por. rätt och slätt

figura stylistyczna: para słów (ordpar) (o wypowiedzi) zwięźle, krótko i węzłowato, krótko mówiąc, jednym słowem; (dosł. krótko i dobrze)


klanta sig

postępować głupio lub niezdarnie, wygłupić się, zbłaźnić się


drypt

Jest to forma nieregularna; regularną formą jest: drupit.


man ska inte ropa hej förrän man är över bäcken

od: ropa inte hej förrän du är över bäcken; (dosł. nie woła się hej, dopóki się nie jest za strumieniem)


ranglig

szw. rangla + -ig → zataczać się + …tworzy przymiotnik

(o rzeczach) chwiejny, rozchwiany, chybotliwy, rozchybotany, niestabilny

(o osobach) chudy, tyczkowaty, szczupły, wysmukły


hej så länge

zobacz też: adjö • ajö • ajöss • farväl • på återseende • tack och hej • hej • hej, hej • hej då • hej med dig • hej så länge • vi ses (pożegnanie)

(zwrot grzecznościowy) …potoczne pożegnanie: na razie!, do zobaczenia!

Nu måste jag gå! Hej så länge!


ströp

Jest to, częściej używana, forma mocna. Jest również używana forma słaba: strypte.


hejsan svejsan

zobacz też: hej och välkommen • hej • hej, hej • hej på dig • nej men hej • nämen hej • hej svejs • hejsan • hejsan svejsan • tjena • tjenare • hallå • halloj • tja • tjabba (powitanie)

(zwrot grzecznościowy) …wesołe, dziarskie powitanie: serwus!, czołem!, witaj!

Hejsan svejsan på dej, gamle kompis.


hej svejs

(zwrot grzecznościowy) …wesołe, dziarskie powitanie: serwus, czołem, witaj

Hej svejs, kul att se dig!


strypa

(o dopływie gazu lub cieczy) odcinać, tamować, hamować, redukować

ograniczać, tłumić, dławić (np. wolność słowa), zmniejszać, redukować, obcinać (np. dofinansowanie)


ingen nämnd och ingen glömd

wszyscy, nie wymieniając każdego z osobna (często dziękując dużej ilości osób); (dosł. nikt nie wymieniony i nikt nie zapomniany)


nämen hej

(zwrot grzecznościowy), skrócony od: nej men hej


halloj

(zwrot grzecznościowy) …poufałe powitanie: cześć!


nej men hej

zobacz warianty: nämen hej

(zwrot grzecznościowy) …poufałe powitanie wyrażające niespodziankę: kogo ja widzę! cześć!

Nej men hej, är det du!

Nämen hej, det var länge sedan!


bundis

szw. bundsförvant + -is → sprzymierzeniec + …wyraża familiarność


skyla över

ukryć (coś negatywnego), zamaskować, zakamuflować, zatuszować


ha det bra

czuć się dobrze, mieć dobrze (np. w pracy)


ha det bra

(zwrot grzecznościowy) skrócony od: ha det så bra


ajö

(zwrot grzecznościowy) …potoczne pożegnanie: do widzenia, do zobaczenia, bywaj zdrów


ha det så bra

zobacz warianty: ha det bra

zobacz też: ha det så bra • ha det gott • må så gott • ha en bra dag • sov så gott • trevlig helg • sköt om dig • hälsa alla (zwroty przy pożegnaniu)

(zwrot grzecznościowy) …życzenie przy pożegnaniu: miej się dobrze!, trzymaj się!

Hej då och ha det så bra!


surr

nie mylić z: sur → kwaśny; mokry

o owadach: brzęczenie, bzyczenie; o maszynach: warkot, buczenie, furkot; o ludziach: gwar, rozgwar


gomorron

(zwrot grzecznościowy) skrócony od: god morgon


godmorgon

(zwrot grzecznościowy) łączny od: god morgon


spådd

någon är spådd en lysande framtid

komuś jest przepowiadana świetlana przyszłość

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od spå …taki, któremu coś jest wróżone/przepowiadane/pisane


goddag yxskaft

Według ludowej opowieści z XIX w. o głuchym, który ciosał trzonek siekiery, gdy ktoś przechodząc obok rzekł do niego „goddag” (dzień dobry). Głuchy - myśląc, że jest pytany o to, co robi - odpowiedział „yxskaft” (trzonek siekiery) zamiast „goddag”.

zobacz warianty: god morgon yxskaft

odpowiedź ni przypiął, ni przyłatał (bez związku z pytaniem)


godkväll

(zwrot grzecznościowy) łączny od: god kväll


godafton

(zwrot grzecznościowy) łączny od: god afton


godmiddag

(zwrot grzecznościowy) łączny od: god middag


sannspådd

szw. sann + spådd → prawdziwy + imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od spå (wróżyć)

(w zwrotach) …taki, którego przepowiednie się spełniają


yxskaft

szw. yxa + skaft → siekiera + tu: trzonek


getrams

szw. get + rams → koza + kokoryczka (kokoryczka śmierdząca jak koza)


hej på dig

zobacz też: hej och välkommen • hej • hej, hej • hej på dig • nej men hej • nämen hej • hej svejs • hejsan • hejsan svejsan • tjena • tjenare • hallå • halloj • tja • tjabba (powitania)

(zwrot grzecznościowy) …potoczne powitanie: cześć!, witaj!, czołem!

Hej på dig! Hur är det?


natti natti

(zwrot grzecznościowy) …poufałe pożegnanie późnym wieczorem (przed pójściem spać): dobrej nocki!, dobranoc!


kölhala

przechylać statek na bok tak, by wyłonił się kil (w czasie reperacji)

przeciągać marynarza pod kilem (jako kara)


hej med dig

zobacz też: adjö • ajö • ajöss • farväl • på återseende • tack och hej • hej • hej, hej • hej då • hej med dig • hej så länge • vi hörs • vi ses (pożegnania)

(zwrot grzecznościowy) …potoczne pożegnanie: cześć!, czołem!

Hej med dig! Ha det bra!


var så god

(zwrot grzecznościowy) rozłączny od: varsågod


spottstyver

szw. spott + styver → tu: pośmiewisko + dawna drobna moneta

por. korvöre


artros

artroza, osteoartroza (choroba zwyrodnieniowa stawów)


brydd

zakłopotany, zmieszany, speszony, skonsternowany


brydd

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od bry


göra sig till

Gör dig inte till!


jaktmark

szw. jakt + mark → polowanie + tu: ziemia


gå till de sälla jaktmarkerna

zobacz warianty: färdas till de sälla jaktmarkerna

umrzeć (zwł. o psach i innych zwierzętach); (dosł. iść na błogosławione tereny łowieckie)


kasta inte pärlor åt svinen

zobacz warianty: kasta inte pärlor åt svin • kasta inte pärlor för svin • kasta inte pärlor för svinen

por. kasta pärlor för svin

…poucza, żeby nie marnować wartościowych rzeczy dla kogoś, kto tego nie doceni: nie rzucaj pereł przed wieprze; (dosł. nie rzucaj pereł wieprzom)


häromdagen

(1.1) szw. här + om + dag → tu + wokół + dzień

zobacz warianty: häromdan • här om dagen • härom dagen


köp inte grisen i säcken

por. köpa grisen i säcken

…ostrzega, aby nie kupować rzeczy bez dokładnego ich sprawdzenia: nie kupuj kota w worku; (dosł. nie kupuj prosiaka w worku)


kasta ut barnet med badvattnet

wylewać dziecko z kąpielą; (dosł. wylewać dziecko z kąpielą)


kasta pärlor för svin

zobacz warianty: kasta pärlor för svinen

rzucać perły przed wieprze; (dosł. rzucać perły wieprzom)


kasta inte ut barnet med badvattnet

por. kasta ut barnet med badvattnet

…poucza, aby usuwając coś złego nie usuwać przy okazji czegoś dobrego: nie wylewaj dziecka z kąpielą; (dosł. nie wylewaj dziecka z kąpielą)


kärleken övervinner allt

…mówi, że dwie kochające się osoby są w stanie pokonać wszelkie zagrożenia: miłość wszystko zwycięża; (dosł. miłość zwycięża wszystko)


härom

(1.1) szw. här + om → tu + o
(2.1) szw. här + om → tu + wokoło

Mera härom en annan gång.


styvbarn

szw. styv- + barn → przyszywany + dziecko

przyszywane dziecko (pasierb lub pasierbica)


påpassad

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od passa på


de närmast sörjande

nieliczni zainteresowani (np. zebraniem, konkursem)


passa på

Dawniej używana była również forma złożona: påpassa.


saktmodig

szw. saktmod + -ig → łagodność + …tworzy przymiotnik


påpasslig

szw. passa på + -lig → tu: uważać + …tworzy przymiotnik


båg

nie mylić z: båge → łuk; nie mylić z: bög → homoseksualista; nie mylić z: bog → łopatka


bög

nie mylić z: bog → łopatka; nie mylić z: båg → oszustwo

por. flata


slå ner som en bomb

por. som en blixt från en klar himmel

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) wywołać duże poruszenie, zaszokować, spaść jak grom z jasnego nieba; (dosł. spaść jak bomba)


släp

nie mylić z: släpp → stado psów; lansowanie


hoj

…okrzyk wyrażający różne uczucia, np. zadowolenia, zaskoczenia: o!, oho!


tjoho

szw. tjo + ho → …wyraża radość + …wyraża zadowolenie


lagom är bäst

…zaleca, aby ani nie przesadzać, ani nie umniejszać: wszystko w miarę; (dosł. w miarę jest najlepiej)


släpp

nie mylić z: släp → tren; przyczepa


leka med elden

por. lek inte med elden

igrać z ogniem; (dosł. bawić się ogniem)


lek inte med elden

por. leka med elden

…ostrzega, aby świadomie nie narażać się na niebezpieczeństwo: nie igraj z ogniem; (dosł. nie baw się ogniem)


yster

ożywiony, rozbrykany, rozhasany, pełen energii


bondfångeri

szw. bonde + fånga + -eri → chłop + chwytać + …tworzy rzeczownik

naciąganie, nabieranie, kantowanie, oszukiwanie


randig

zobacz też: prickig • randig • rutig • streckad (desenie)


sätta i halsen

Fraza jest używana głównie w formie przechodniej sätta något i halsen. Ale może być też używana nieprzechodnio w formie sätta i halsen.


rybs

zobacz warianty: ryps

nie mylić z: raps → rzepak

zobacz też: raps • rova • åkerkål

Brassica rapa ssp. oleifera, kapusta właściwa olejowa, rzepik


svårmod

melancholia, smętek, chandra, przygnębienie


lycksalig

szw. lycka + salig → szczęście + błogosławiony


olycksalig

szw. o- + lycka + salig → nie- + szczęście + błogosławiony

nieszczęsny (przynoszący nieszczęście lub kłopot), fatalny, niefortunny, pechowy


dö i barnsäng

umrzeć w czasie porodu (lub połogu; o matce)


falna

(o ogniu itp.) wygasać, dogasać, przygasać


man kan bli mörkrädd för mindre

można się bardzo przestraszyć; (dosł. można być przestraszonym czymś mniejszym)


man får ingenting gratis

por. man får vad man betalar för

nie ma nic za darmo; (dosł. nie dostaje się nic za darmo)


mörkrädd

szw. mörk + rädd → ciemny + przestraszony

fraza zdaniowa man kan bli mörkrädd för mindre


bry

kłopotać kogoś (coś) czymś, fatygować, trudzić, męczyć


bry

interesować się, zwracać uwagę, przejmować się, troszczyć się


bry

(w złożeniach i zwrotach) zakłopotanie, kłopot


antropol.

antropológiai → antropologiczny; antr., antrop., antropol.


helskotta

(w zwrotach) piekło, diabelstwo, cholerstwo


tackar ödmjukast

zobacz też: tack • tack ska du ha • tack så mycket • stort tack • tusen tack • hjärtligt tack • varmt tack • tackar ödmjukast • tack detsamma • tack för senast • tack för sist • tack i alla fall (podziękowania)

(zwrot grzecznościowy) pokornie dziękuję


för helskotta

Przekleństwo łagodniejsze od „för fan”.


man lär sig av misstag

por. av skadan blir man vis • det är lätt att vara efterklok

…stwierdza, że popełniona pomyłka może być nauczką na przyszłość: człowiek uczy się na błędach; mądry Polak po szkodzie; (dosł. uczy się na błędach)


i helskotta

hur / när / var / varför i helskotta sker något?


för glatta livet

ze wszystkich sił, z całych sił, ile sił; (dosł. dla całego życia)


man ska aldrig säga aldrig

…poucza, że nigdy nie można być pewnym, czy coś się jednak nie zdarzy: nigdy nie mów nigdy; (dosł. nigdy nie mówi się "nigdy")


klockarkärlek

szw. klockare + kärlek → kościelny + miłość, od franc. amour de clocher → parafialny patriotyzm < franc. clocher → dzwonnica; parafia

por. kär som en klockarkatt


uppåt väggarna

wariacko, idiotycznie, niedorzecznie, na opak; (dosł. pod górę po ścianach)


mjäkig

przesadnie bojaźliwy, wydelikacony, nadwrażliwy, mięczakowaty


gräma

por. oroa • gnaga • skava • plåga

trapić, martwić, rozdrażniać, rozżalać, rozgoryczać


gräma

por. oroa • gnaga • skava • plåga

trapić się, martwić się, gryźć się, zadręczać się


lystring

szw. lystra + -ing → uważać + …tworzy rzeczownik


säkert

szw. säker + -t → pewny + …tworzy przysłówek

na pewno, z pewnością (ale być może nie na sto procent)


grattis

szw. gratulera + -is → gratulować + …tworzy wykrzyknik

nie mylić z: gratis → za darmo


vitt vinbär

zobacz też: Indeks:Szwedzki - Owoce


risig

szw. ris + -ig → tu: chrust + …tworzy przymiotnik


jämnt skägg

por. oavgjort

równowaga, stan nierozstrzygnięty (między konkurentami)


vara på tapeten

Zwrot pochodzi z XVIII w., gdy słowo "tapet" oznaczało nakrycie mebli, np. stołu, a nie dekorację ścian. Oznaczał on zatem: leżeć na stole negocjacyjnym, podobnie jak dla jego polskiego odpowiednika.

być aktualnym, być na tapecie, być na porządku dziennym


likafullt

zobacz warianty: lika fullt

jednak, wszelako, i tak, tak czy owak, mimo wszystko, w każdym razie


fullt och fast

figura stylistyczna: para słów (ordpar) zupełnie, całkowicie, kompletnie, absolutnie, niezachwianie


skärra

nie mylić z: skära → sierp; ciąć


skärra

nie mylić z: skära → sierp; ciąć


skärra

nie mylić z: skära → sierp; ciąć

zgrzytać, trzeszczeć, chrobotać, warczeć (zwł. o śpiewie niektórych ptaków, np. lelka)


fult

szw. ful + -t → nieładny + …tworzy przysłówek

nie mylić z: fullt → zupełnie


fullt

szw. full + -t → pełny + …tworzy przysłówek

nie mylić z: fult → nieładnie, niegodziwie


mycket vill ha mer

zobacz też: mycket vill ha mer och fan vill ha fler • mycket vill ha mer, fan vill ha fler och helvetet blir aldrig fullt

por. rik nog som nöjd är

im kto więcej ma, tym więcej chce, ludzka chciwość nie ma granic; (dosł. dużo chce mieć więcej)


mycket vill ha mer och fan vill ha fler

zobacz też: girigheten har ingen botten • mycket vill ha mer • mycket vill ha mer, fan vill ha fler och helvetet blir aldrig fullt

por. rik nog som nöjd är

…poucza, że chciwość jest ciężkim grzechem, po którym się idzie do piekła; (dosł. dużo chce mieć więcej i diabeł chce mieć więcej)


mycket vill ha mer, fan vill ha fler och helvetet blir aldrig fullt

zobacz też: girigheten har ingen botten • mycket vill ha mer • mycket vill ha mer och fan vill ha fler

por. rik nog som nöjd är

…poucza, że chciwość jest ciężkim grzechem, po którym się idzie do piekła, a mimo to ludzie wciąż go popełniają; (dosł. dużo chce mieć więcej, diabeł chce mieć więcej, a piekło nigdy nie staje się pełne)


girigheten har ingen botten

por. rik nog som nöjd är

chciwość nie zna granic; im kto więcej ma, tym więcej chce; (dosł. chciwość nie ma dna)


handfallen

szw. hand + falla + -en → ręka + opadać + …tworzy przymiotnik

bezradny, bezsilny, zdezorientowany, skonfundowany, zbity z tropu


slentrian

skostniały zwyczaj, rutyna, schematyzm, stereotypowość


dödsbo

szw. död + bo → tu: zmarły + tu: dobytek

zobacz też: arv • arvskifte


man är bara människa

człowiek jest tylko człowiekiem; (dosł. jest się tylko człowiekiem)


man ska inte ta sig vatten över huvudet

por. ta sig vatten över huvudet

…poucza, aby nie podejmować się rzeczy przekraczających swoje możliwości: nie porywaj się z motyką na słońce; (dosł. nie bierz sobie wody ponad głowę)


svall

nie mylić z: sval → chłodny

o uczuciach napływ, przypływ, fala, wybuch


nästintill

zobacz warianty: näst intill


nästintill

zobacz warianty: näst intill


på gator och torg

zob. gå man ur huse

figura stylistyczna: para słów (ordpar) w miejscach publicznych (np. na ulicach), publicznie; (dosł. na ulicach i placach)


tager

czas teraźniejszy (presens) od taga ( do: tar)


svallvåg

zobacz też: kölvatten • dyning

fala dziobowa (rozchodząca się na boki za płynącym statkiem)


man ska inte ropa varg i onödan

Pochodzi z bajki Ezopa o pastuszku pasącym owce, który dla zabawy wołał, że owce napadł wilk. A gdy wieśniacy przybywali z pomocą, śmiał się z nich, że ich nabrał. Po kilku takich żartach, gdy wilk naprawdę napadł owce, nikt we wsi nie uwierzył wołaniu pastuszka i nie przyszedł z pomocą.

Przysłowie to nie ma nic wspólnego z polskim przysłowiem „nie wywołuj wilka z lasu“, w którym słowo „wilk“ jest słowem-tabu, którego wymówienie może sprowadzić nieszczęście.

…poucza, aby nie udawać potrzebującego pomocy albo nie wywoływać fałszywego alarmu, bo gdy pomoc naprawdę będzie potrzebna, to wołanie o pomoc zostanie zlekceważone; (dosł. nie należy wołać "wilk" bez potrzeby)


man ska inte skåda given häst i munnen

darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda; (dosł. nie należy zaglądać darowanemu koniowi w mordę)


blåsa faran över

odwoływać niebezpieczeństwo / zagrożenie


man kan inte leva på luft och kärlek

por. leva på luft och kärlek

nie samą miłością człowiek żyje; (dosł. nie można żyć powietrzem i miłością)


beslöt

możliwa forma regularna: beslutade


besluten

możliwa forma regularna: beslutad

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od besluta


man ser inte skogen för alla träd

por. inte se skogen för alla träd

…mówi, że w obliczu mnogości (mniej ważnych) szczegółów łatwo jest stracić z oka (ważniejszą) całość: nie widzi się lasu spoza drzew; (dosł. nie widzi się lasu dla wszystkich drzew)


beslutit

możliwa forma regularna: beslutat


ståta

szw. ståt + -a → przepych + …tworzy czasownik

chełpić się, chlubić się, obnosić się, przechwalać się


ha något otalt med någon

mieć z kimś niezałatwiony zatarg / niezałatwione porachunki; (dosł. mieć z kimś coś niepowiedzianego)


leva på luft

zobacz warianty: leva på luft och kärlek

żyć z niczego (prawie bez środków materialnych); (dosł. żyć powietrzem)


leva på luft och kärlek

przysłowie man kan inte leva på luft och kärlek

rozwinięty do: leva på luft; (dosł. żyć powietrzem i miłością)


skråla

szw. skrål + -a → wrzask + tworzy czasownik


otald

szw. o- + tala + -d → nie- + mówić + …tworzy przymiotnik

fraza czasownikowa ha något otalt med någon

zobacz warianty: otalt


tvättstuga

zobacz też: tvättomat • tvättinrättning • tvätteri • kemtvätt

W przeciwieństwie do odpłatnych pralni samoobsługowych (tvättomat) w innych krajach, które są położone na mieście - szwedzkie wspólne pralnie są położone w budynkach wielomieszkaniowych i są nieodpłatne (tzn. koszt pralni jest pokrywany wspólnie z opłat mieszkaniowych). Dostęp do takiej pralni mają wszyscy mieszkańcy budynku poprzez rezerwowanie sobie czasu. System wspólnych pralni powstał w ramach rozwijania tzw. "społeczeństwa ludowego" (folkhemmet) dla ulżenia pracy kobiet, polepszenia higieny w społeczeństwie i zwiększenia poczucia wspólnoty w miejscu zamieszkania. Wspólne pralnie rozpowszechniły się w Szwecji w latach 1950., a obecnie każdy budynek wielomieszkaniowy posiada taką pralnię, wyposażoną zwykle w szereg pralek i suszarek oraz magiel.

pralnia; wspólna pralnia (w budynku wielomieszkaniowym)


onöda

szw. o- + nöd + -a → nie- + potrzeba + …tworzy rzeczownik

coś zbędnego, zbytecznego, niepotrzebnego


hundår

(zwykle w liczbie mnogiej) ciężki rok (pełen trudów i wyrzeczeń); (dosł. pieski rok)


betal

regularną formą jest betala!


betalte

regularną formą jest betalade


betalt

regularną formą jest betalat

regularną formą jest betalad

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od betala


hålla igen

powstrzymywać się z czymś, powściągać się, ograniczać się


rött

zobacz też: vitt • svart • gult • rött • blått • grönt (kolory podstawowe NCS)


kafferep

zarejestrowane w 1843 r., pochodzenie niejasne, ew. szw. kaffe + repa → kawa + pruć, nawiązując do robótek ręcznych wykonywanych podczas takich przyjęć

zobacz też: kafferast • kaffepaus • fika • fikarast • fikapaus • syjunta

Zwyczaj przyjęć z kawą i ciastkami zwanych „kafferep” zaczął występować w Szwecji pod koniec XVIII w., a rozpowszechnił się na początku XX w. Celem było spotkanie towarzyskie, typowo samych kobiet, ale też np. przy okazji ślubów czy pogrzebów. Tradycyjnie na takim przyjęciu podawano 7 rodzajów ciastek w ustalonej kolejności. Obecnie tę tradycję przejęły spotkania przy kawie zwane „fika”.


rö

fraza przymiotnikowa som ett rö för vinden

por. vass


gengälda

szw. gen- + gälda → …wyraża odwzajemnienie + wynagradzać

odwzajemniać, odwdzięczać się, rewanżować się


som ett rö för vinden

[…] begynte han [Jezus] tala till folket om Johannes: »Varför var det I gingen ut i öknen? Var det för att se ett rör som drives hit och dit av vinden?

"Jezus zaczął mówić do tłumów o Janie: Coście wyszli oglądać na pustyni? Trzcinę kołyszącą się na wietrze?"

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) chwiejny, słaby, niezdecydowany; (dosł. jak trzcina na wietrze)


hjärter

zobacz też: spader • hjärter • ruter • klöver (kolory w kartach)


omständig

Wariant ten jest często używany i dopuszczalny, ale nie jest rekomendowany, gdyż niemieckie słowo umständlich, od którego pochodzi właściwy wariant omständlig ma końcówkę -lich, która jest odpowiednikiem szwedzkiej -lig.

nierekomendowany, ale dopuszczalny war. do: omständlig


bunden

związany (np. przysięgą), przywiązany (np. do matki), skrępowany, przykuty (np. do łóżka)


bunden

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od binda


bjuden

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od bjuda


bliven

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od bli


skärva

por. skärv


skärva

por. skärv


skärva

por. skärv


skärva

por. skärv


alla gånger

na pewno, niewątpliwie, ani chybi, na bank


dagarna i ända

por. dagen i ända


brusten

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od brista


ingivelse

szw. ingiva + -else → wzbudzać + …tworzy rzeczownik

natchnienie, olśnienie, impuls, inspiracja


brunnen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od brinna


dagen i ända

por. dagarna i ända

przez cały dzień, cały boży dzień; (dosł. dzień do końca)


bruten

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od bryta


väta

por. vattna


fridlyst

szw. frid + lysa + -t → spokój + obwieszczać + …tworzy przymiotnik


fridlyst

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od fridlysa


kratta

fraza czasownikowa kratta manegen för någon


buren

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od bära


dumpit

alternatywną formą jest dimpt


dimpt

alternatywną formą jest dumpit


sprätta

zobacz też: plaska • klucka • skvalpa • skvimpa • skvätta • sprätta • stänka (pluskanie i pryskanie)


sprätta

rozcinać (np. kopertę), odcinać (np. guzik), rozpruwać (np. szew)


dugit

forma regularna: dugt


dvaldes

alternatywna forma: dväljdes


dvalts

alternatywna forma: dväljts


dväljts

alternatywna forma: dvalts


dväljes

alternatywna forma: dväljs


dväljdes

alternatywna forma: dvaldes


dväljs

alternatywna forma: dväljes


rekorderlig

por. reko (skrócenie)

solidny, porządny, przyzwoity, rzetelny, poważany


dold

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od dölja


verkanseld

, policja ostry ogień (dla zadania straty - w przeciwieństwie do strzału ostrzegawczego)


sällsam

szw. sällan + -sam → rzadko + …mający tę cechę


menighet

szw. menig + -het → zwyczajny + …tworzy rzeczownik


funnen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od finna


kägel

zobacz warianty: kägla

odstęp międzywierszowy (odległość pomiędzy podstawowymi liniami pisma w dwu sąsiednich wierszach)