katten har nio liv

niektórzy są tak zręczni lub sprytni, że wychodzą cało z każdych opałów; kot zawsze spada na cztery łapy; dosł. kot ma dziewięć żyć


mallig

szw. malle + -ig → tu: coś wyśmienitego + tworzy przymiotnik

zarozumiały, dumny, wyniosły, chełpliwy, zadzierający nosa


dra det kortaste strået

przegrać, źle na czymś wyjść; dosł. wyciągnąć najkrótszą słomkę


bådhänt

mający obie ręce równie sprawne, oburęczny


dra det längsta strået

wygrać, dobrze na czymś wyjść; dosł. wyciągnąć najdłuższą słomkę


-hänt

szw. hand + -t → ręka + przyrostek tworzący przymiotniki

zobacz też: -bent • -fotad • -hjärtad • -hyad • -hyllt • -hänt • -hövdad • -mynt • -ögd • -örad (tematy słowotwórcze tworzące przymiotniki na podstawie części ciała)

zobacz słowa kończące się na „-hänt”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc przymiotnik o znaczeniu: „mający ręce o własności określonej wyrazem głównym”; -ręki, -ręczny


dubbelhänt

szw. dubbel + -hänt → podwójny + -ręczny


enhänt

nie mylić z: enahanda → jednakowy

posiadający tylko jedną rękę (sprawną), jednoręki


tvåhänt

dwuręki, dwuręczny (posiadający dwie ręce)

oburęczny (mający obie ręce równie sprawne)

(o przedmiotach) dwuręczny (używany za pomocą obydwu rąk, np. miecz)


tvehänt

szw. tve- + -hänt → dwu- + -ręki; -ręczny

posiadający dwie ręce, dwuręki, dwuręczny

używany za pomocą obydwu rąk, dwuręczny (np. miecz)


ta orden ur munnen på någon

Słowo ord we frazie może być użyte w liczbie pojedynczej: ta ordet ur munnen på någon.

powiedzieć coś, co ktoś inny miał zamiar powiedzieć; wyjąć komuś z ust; dosł. wziąć słowa z czyichś ust


ord och inga visor

ostra wypowiedź; twarde i krytyczne słowa, bez ogródek; dosł. słowa, a nie żadne śpiewki


utebliva

szw. ute + bliva → na zewnątrz + stawać się


utebli

szw. ute + bli → na zewnątrz + stawać się

zobacz warianty: utebliva

(wbrew oczekiwaniom) nie stawać się, nie dochodzić do skutku

(wbrew oczekiwaniom) nie stawiać się, nie przychodzić


härsken

w kwaśnym humorze, nie w sosie, nadąsany, opryskliwy


hisklig

zobacz warianty: hiskelig


vipp

urządzenie do windowania towarów na statek

w zwrotach, w formie określonej liczby pojedynczej: vippen


kunna lätt hålla sig för skratt

por. ha lätt att hålla sig för skratt • vara lätt att hålla sig för skratt

móc łatwo powstrzymać się od śmiechu, nie być komuś do śmiechu gdy się stanie coś nieprzyjemnego lub irytującego; zatem przen. czuć się nieprzyjemnie lub być poirytowanym


vara lätt att hålla sig för skratt

por. ha lätt att hålla sig för skratt • kunna lätt hålla sig för skratt

być łatwo powstrzymać się od śmiechu, nie być do śmiechu gdy się stanie coś nieprzyjemnego lub irytującego; zatem przen. być nieprzyjemnie lub irytująco


åberopa

szw. å + be- + ropa → na (coś) + przy- + wołać


oråd

przysłowie den råd lyder är vis, men oråd ska ingen lyda

fatalny (szaleńczy / nieszczęsny / szkodliwy / niebezpieczny) pomysł lub czyn


görlig

szw. göra + -lig → robić + przyrostek tworzący przymiotniki


ha lätt att hålla sig för skratt

por. kunna lätt hålla sig för skratt • vara lätt att hålla sig för skratt

mieć łatwo powstrzymać się od śmiechu, nie być komuś do śmiechu gdy się stanie coś nieprzyjemnego lub irytującego; zatem przen. czuć się nieprzyjemnie lub być poirytowanym


i görligaste mån

tak bardzo, jak to możliwe; w miarę możności


nu är goda råd dyra

por. inte veta sig någon levandes råd • med skägget i brevlådan • i valet och kvalet • klämma • knipa • bryderi

…stwierdzenie, że sytuacja jest kłopotliwa lub trudna, tak, że trudno się w niej znaleźć lub z niej wybrnąć; dosł. teraz dobre rady są drogie


på vippen

blisko, na granicy czegoś, prawie, o mało co, omal, właśnie


försynt

(1.1) szw. försyn + -t → wzgląd + tworzy przymiotnik


försynt

taktownie, dyskretnie, skromnie, delikatnie


hålögd

mający zapadnięte (i często podkrążone) oczy


krasslig

szw. krassla sig + -ig → człapać + tworzy przymiotnik

por. krass

(o zdrowiu) schorowany, słaby, mizerny, wątły


först till kvarn får först mala

opłaca się przyjść przed innymi, gdy dla wszystkich może nie starczyć; kto pierwszy, ten lepszy; (dosł. pierwszy w młynie - może mielić pierwszy)


älta

por. kavla

miesić, rozrabiać, wyrabiać, ugniatać np. ciasto


solka

szw. solk + -a → (lepki) brud + tworzy czasownik

spokrewniony z szw. söla → powalać (a nie z szw. sol → słońce)


-hövdad

szw. huvud + -ad → głowa + tworzy przymiotnik

zobacz warianty: -huvad

zobacz też: -bent • -bröstad • -fotad • -hjärtad • -hudad • -huvad • -hyad • -hyllt • -hänt • -hövdad • -mynt • -näst • -ögd • -örad (tematy słowotwórcze tworzące przymiotniki na podstawie części ciała)

zobacz słowa kończące się na „-hövdad”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc przymiotnik o znaczeniu: „mający głowę o własności, albo głowy w ilości, określonej wyrazem głównym”: -głowy


månghövdad

szw. mången + -hövdad → niejeden + -głowy


sparsmakad

szw. spara + smaka + -ad → oszczędzać + smakować + tworzy przymiotnik

(o osobach) wybredny, wymagający, grymaśny, kapryśny

(o przedmiotach, utworach itp.) wyszukany, ekskluzywny, wyrafinowany


skjuta budbäraren

napadać na osobę przekazującą jakąś (negatywną) wiadomość, zamiast na osobę za nią odpowiedzialną; (dosł. zastrzelić posłańca)


på rak arm

na prostym ramieniu; …dla podkreślenia łatwości unoszenia czegoś

bez przygotowania, bez zastanawiania, od ręki


semla

Semle są w Szwecji tradycyjnie spożywane w ostatni wtorek przed Wielkim Postem (fettisdagen).

specjalna bułka pszenna wypełniona masą migdałową i bitą śmietaną


med skägget i brevlådan

(1.1) Jest zagadką jak to obrazowe wyrażenie powstało i utrwaliło się w języku szwedzkim. Jest możliwe, że kilka osób niezależnie wpadło na taką metaforę. Jednak najbardziej przekonujące są dwie teorie. Może to być zapożyczenie z duńskiego duń. stå med skæget i postkassen lub duń. stå med skæget i skuffen → zostać/czuć się oszukanym, lub też adaptacja ze szwedzkiego żargonu żeglarskiego szw. fastna med skägget i blocket → zaplątać się w bloku.

w kłopotliwej i przykrej sytuacji, w tarapatach, w opałach; (dosł. z brodą w skrzynce pocztowej)


bohag

odczas., od szw. bo + haga → gniazdo + daw. urządzać

sprzęt gospodarstwa domowego (np. meble, sprzęt kuchenny), ruchomości


fettisdag

W ten dzień w Szwecji spożywa się tradycyjne semle, specjalne bułki pszenne wypełnione masą migdałową i bitą śmietaną. Odpowiednik polskiego tłustego czwartku.

zobacz też: fastlagen • fastlagssöndagen / köttsöndagen • blåmåndagen / fläskmåndagen / korvmåndagen • fettisdagen / vita tisdagen • fastan / fastetiden / påskfastan • askonsdagen • midfastosöndagen • stilla veckan / passionsveckan / dymmelveckan • palmsöndagen • blåmåndagen • vita tisdagen • dymmelonsdagen • skärtorsdagen • långfredagen • påsk • påskafton • påsknatten • påskdagen • annandag påsk • påskveckan (okres wielkanocny)

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: fettisdagen) ostatni wtorek przed Wielkim Postem, wtorek zapustny, tłusty wtorek


renhårig

szw. ren + hår + -ig → czysty + włosy + przyrostek tworzący przymiotniki, zatem: mający czyste włosy, oryginalnie daw.: nie mający wszy

uczciwy, przyzwoity, prawy, szlachetny, honorowy


utsvävning

(przeważnie w liczbie mnogiej: utsvävningar) rozpusta, rozwiązłość, rozpasanie, ekstrawagancja


Gud ske lov

zobacz warianty: gudskelov


gudskelov

zobacz warianty: Gud ske lov

szczęśliwie, na szczęście, dzięki Bogu, chwała Bogu


-ning

zobacz też: -a • -an • -ande • -are • -else • -ende • -ent • -eri • -ing • -nad • -ning • -sel • -skap • -st (przyrostki tworzące rzeczowniki od czasowników)

zobacz słowa kończące się na „-ning”

…dodawany do tematu fleksyjnego czasownika; tworzy rzeczownik w formie podstawowej (forma nieokreślona, liczba pojedyncza) wyrażający stan wykonywania czynności określonej czasownikiem, albo jej wynik


burdus

dolnoniem. pardus, dolnoniem. perdus → obcesowy

obcesowy, nietaktowny, szorstki, opryskliwy


beivra

szw. be- + ivra → …czyni przechodniość + pałać zapałem

wszczynać kroki (prawne) przeciw czemuś, ścigać (sądownie) coś, karać coś


förment

szw. för- + mena + -t → wzmocnienie + mniemać + utworzenie przymiotnika


vingla

słaniać się, zataczać się, chwiać się, kiwać się, kolebać się


saktfärdig

powolny, flegmatyczny, ślamazarny, ociężały, niemrawy


tarvlig

szw. tarv + -lig → daw. potrzeba naturalna + utworzenie przymiotnika

prostacki, pospolity, niski, podły, wulgarny

prosty, pospolity, tani, skromny, bez gustu


våldta

zobacz warianty: våldtaga


dysfori

(1.1) gr. δύσφορος


eluttag

szw. el + uttag → elektryczność + gniazdko


otal

por. legio


i sitt anletes svett

z trudem, z mozołem, w pocie czoła; (dosł. w pocie swej twarzy)


stekare

(1.1) szw. steka + -are → piec + …oznacza wykonawcę

(1.2) od początku XXI w., pochodzenie nieznane

(1.3) od lat 1990-tych, od szw. steka → slang. palić marihuanę

por. bagare

por. lirare

osoba, która (zawodowo) piecze, smaży lub praży

snob, szpaner (zazwyczaj młoda osoba z wyższych lub nowobogackich sfer)


jama med

bezkrytycznie zgadzać się, przytakiwać; (dosł. współmiałczeć)

Vi svenskar bara jamar med i allt, bugar och bockar.

My Szwedzi tylko przytakujemy wszystkiemu, kłaniamy się w pas.

PK-media bara jamar med, ingen vågar att kritisera beslutet.

Politycznie poprawne media tylko bezkrytycznie przytakują, nikt nie waży się krytykować decyzji.


partsinlaga

szw. part + inlaga → strona + pismo urzędowe


sumpa

przegapić, zmarnować, zaprzepaścić szansę, zawalić sprawę


oantastlig

szw. o- + antasta + -lig → nie- + zaczepiać + utworzenie przymiotnika

nienaruszalny, niepodważalny, nieskazitelny, nienaganny, nieposzlakowany


opåkallad

szw. o- + påkalla + -ad → nie- + żądać + …tworzy przymiotnik

niechciany, niepożądany, niepotrzebny, nieuzasadniony


svältfödd

odczuwający brak czegoś (np. zainteresowania, miłości)


hätta

por. snibb


bökig

szw. böka + -ig → grzebać + …tworzy przymiotnik

nieuporządkowany, zabałaganiony, bezładny, bez ładu i składu

kłopotliwy (z powodu chaotyczności), uciążliwy, niewygodny


stim

zobacz też: flock • hjord • koppel • stim • svärm (stada zwierząt)

gromada ludzi lub przedmiotów, nagromadzenie, zbiorowisko, skupisko


bära upp

zobacz warianty: uppbära


yvig

szw. yva sig + -ig → wybujać + utworzenie przymiotnika

(np. o zachowaniu) przesadny, wybujały, patetyczny, teatralny

(np. o stylu) przeładowany, okazały, kwiecisty


uppburen

przeszły bierny (perfekt particip) od: bära upp


anstå

pasować, wypadać, przystawać, uchodzić, godzić się


pornokrati

(1.1) gr. πορνεία + κράτος


trilskas

być krnąbrnym, zadziornym, przekornym, upartym


länga

(1) szw. lång + -a → długi + utworzenie rzeczownika

(2) szw. lång + -a → długi + utworzenie czasownika

lina lub łańcuch do windowania ładunków (zwł. w portach)


tussilago

Podbiał zakwita w południowej Szwecji już pod koniec marca, jeszcze zanim wypuści liście. W związku z tym jest odczuwany jako jeden z pierwszych zwiastunów wiosny.

por. maskros


ringrostig

szw. ring + rost + -ig → ring + rdza + utworzenie przymiotnika

taki, który wyszedł z wprawy, który stracił biegłość; (dosł. zardzewiały w ringu, o bokserze)


besticka

nie mylić z: bestycka → uzbrajać


bestickande

imiesłów teraźniejszy czynny (presensparticip) od besticka


varse

(jedynie w funkcji orzecznika) świadomy obecności czegoś, czegoś dostrzeganego


död mans grepp

zobacz warianty: dödmansgrepp

(zwł. w pociągach) uchwyt bezpieczeństwa (który steruje urządzeniem tylko, gdy jest trzymany, natomiast puszczony - zatrzymuje urządzenie); (dosł. chwyt umarłego człowieka)


självgod

zadufany w sobie, próżny, dumny, pyszny, wyniosły


klåfingrig

szw. klå + finger + -ig → tu: drapać + palec + …tworzy przymiotnik

taki, który musi wszystko ruszyć; (dosł. mający drapiące palce)

taki, który się wtrąca do wszystkiego, wścibski, natrętny, ciekawski


varsebli

szw. varse + bli → świadomy obecności czegoś + stać się

zobacz warianty: varsebliva

por. förnimma

uświadamiać sobie obecność czegoś dostrzeganego, postrzegać, zauważać, uzmysławiać sobie, zdawać sobie sprawę, zaobserwować, odkrywać


ha både hängslen och livrem

być podwójnie zabezpieczonym, być całkowicie (albo przesadnie) pewnym; ( mieć zarówno szelki jak i pasek)


hängsle

fraza czasownikowa ha både hängslen och livrem

(zazwyczaj w liczbie mnogiej: hängslen) szelka


skalbar

szw. skala + -bar → skala + tworzy przymiotnik

dostosowujący się, adaptujący się, elastyczny


påskfasta

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påskfastan) Wielki Post (czasem włącznie z trzema poprzednimi dniami)


påsknatt

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påsknatten) Wigilia paschalna


stilla veckan

Wielki Tydzień bez Niedzieli Wielkanocnej


fastetid

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: fastetiden) Wielki Post (czasem włącznie z trzema poprzednimi dniami)


dymmelveckan

szw. dymmel + vecka → daw. drewniane serce dzwonu + tydzień

Pochodzi od dawnego zwyczaju zamieniania w Wielką Środę metalowego serca dzwonów kościelnych drewnianym w celu wyciszenia brzmienia.


passionsveckan

szw. passion + vecka → pasja (męka Pańska) + tydzień


askonsdag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: askonsdagen) Popielec, Środa Popielcowa


palmsöndag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: palmsöndagen) Niedziela Palmowa


dymmelonsdag

szw. dymmel + onsdag → daw. drewniane serce dzwonu + środa

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: dymmelonsdagen) Wielka Środa


blå måndag

wariant od blåmåndag (zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: blå måndagen)


vit tisdag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: vita tisdagen) wtorek przed Wielkim Postem

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: vita tisdagen) wtorek w Wielkim Tygodniu


påskvecka

(1.1) szw. påsk + vecka → Wielkanoc + tydzień

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påskveckan) tydzień od Niedzieli Wielkanocnej do najbliższej soboty

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: påskveckan) Wielki Tydzień


blåmåndag

(1.1) szw. blå + måndag → niebieski + poniedziałek

zobacz warianty: blå måndag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: blåmåndagen) poniedziałek przed Wielkim Postem

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: blåmåndagen) poniedziałek w Wielkim Tygodniu


skavank

(zwykle w liczbie mnogiej: skavanker) usterka, mankament, uszkodzenie, ułomność


så sant som det är sagt

święta prawda!; nic dodać, nic ująć!; właśnie tak!; dokładnie tak! (dosł.: tak prawdziwe, jak to zostało powiedziane)


man får ta seden dit man kommer

por. andra länder, andra seder

należy dopasowywać się do zwyczajów kraju (okolicy ), w którym się znalazło; kiedy wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one; ( trzeba przejmować zwyczaje dokąd się przychodzi)


en sparv i tranedansen

zobacz warianty: en sparv i trandansen

ktoś wyglądający prostacko i śmiesznie w znamienitym towarzystwie; dosł. wróbel w tańcu godowym żurawi


andra länder, andra seder

por. man får ta seden dit man kommer

co kraj, to obyczaj; ( inne kraje, inne zwyczaje)


skärtorsdag

(zwykle w formie określonej liczby pojedynczej: skärtorsdagen) Wielki Czwartek


midfastosöndag

szw. mid- + fasta + söndag → śród- + post + niedziela

(zwykle w formie określonej l. poj. midfastosöndagen) czwarta (środkowa) niedziela Wielkiego Postu, Laetare


hemodynamik

szw. hemo- + dynamik < gr. αἷμα + δυναμικός


pippa

nie mylić z: pipa → piszczeć / rura


stänka

zobacz też: plaska • klucka • skvalpa • skvimpa • skvätta • sprätta • stänka (pluskanie i pryskanie)

pryskać, rozpryskiwać się, bryzgać, rozbryzgiwać się, kropić, mżyć


stänka

pryskać, opryskiwać, pokrapiać, bryzgać, obryzgiwać


vämjas

czuć wstręt, odrazę, brzydzić się, mierzić się


stänkare

szw. stänka + -are → pryskać + utworzenie rzeczownika


vitsord

Ewentualnie spokrewnione z szw. vett + ord → wiedza + słowo


tvålfager

(o osobach) sztucznie lub przesadnie upiękniony, lalkowaty


kreti och pleti

Pochodzenia hebrajskiego; w szwedzkich tłumaczeniach biblijnych keretéer i peletéer oznaczają narodowości członków gwardii przybocznej króla Dawida pochodzenia zagranicznego (prawdopodobnie plemiona filistyńskie).

figura stylistyczna: para słów (ordpar) niewykształcona masa bez ogłady, pospólstwo, zbieranina byle jakich ludzi


i stormens öga

zob. stormöga

w złudnie spokojnym położeniu pośród burzliwych wydarzeń w dalszym otoczeniu

w centrum burzliwych wydarzeń, w położeniu bezpośrednio narażonym na niebezpieczeństwa


pipen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od pipa (w czasownikach frazowych)


gjuten

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od gjuta


äga rum

mieć miejsce, rozgrywać się, odbywać się


snuten

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od snyta


liden

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od lida


ty sig

nie mylić z: ty → ponieważ

garnąć się, lgnąć, szukać schronienia lub wsparcia


ragg

zobacz też: päls • hår • ragg • borst • ull • tagel • man (sierść zwierząt)

sierść, włosie (jak np. u wilka, kozy, niedźwiedzia)


kinesa

Od 1858, ze studenckiego slangu, od szw. kines → Chińczyk, sugerując prowizoryczny charakter miejsc noclegowych w Chinach.


stadd

fraza czasownikowa vara stadd på frammarsch

nie mylić z: stad → miasto

(tylko w funkcji orzecznika) będący w trakcie jakiegoś procesu, znajdujący się w stanie jakiejś czynności


stadd

nie mylić z: stad → miasto

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od städja


städja

nie mylić z: stödja; städa → wspierać; sprzątać


i längden

w dłuższym przeciągu czasu, na dłuższą metę


allsköns

st.szw. alskyns < st.szw. alder + kyn → wszystkie + rodzaj

często pejor. wszelaki, wszelkiego rodzaju, różnoraki, rozmaity


förklena

szw. för- + klen + -a → …wyraża przeobrażenie + słaby + …tworzy czasownik


förfördela

od dolnoniem. vorvordelen → pozbawiać korzyści < dolnoniem. vordel → pierwsza część, korzyść; por. szw. fördel → korzyść


skåpa ut

od 1965, od ang. scoop out → prześcignąć

zobacz warianty: utskåpa

pobić na głowę, zdystansować, prześcignąć, pokonać


stånga

szw. stång + -a → tyczka + …tworzy czasownik


som man bäddar får man ligga

trzeba ponosić skutki swojego (nieodpowiedzialnego) działania; jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz; jak się pościeli, tak trzeba leżeć


försäga sig

por. avslöja • röja • yppa

niechcący zdradzić tajemnicę, wygadać się


man skall inte kasta sten i glashus

skrócony wariant do: man skall inte kasta sten när man sitter i glashus


man skall inte kasta sten när man sitter i glashus

zobacz warianty: man skall inte kasta sten i glashus • kasta inte sten i glashus

zob. kasta sten i glashus

por. man ser grandet i sin broders öga men inte bjälken i sitt eget

…poucza, aby nie krytykować innych za błędy, które się samemu popełnia: przyganiał kocioł garnkowi, a sam smoli; nie rzuca się kamieniem, gdy się siedzi w szklanym domu


sladdbarn

szw. sladd + barn → tu: końcówka liny + dziecko

ostatnie (najmłodsze) dziecko (urodzone długo po swoim rodzeństwie), wyskrobek


kasta sten i glashus

od przysłowia szw. man skall inte kasta sten när man sitter i glashus

por. se grandet i sin broders öga men inte bjälken i sitt eget

krytykować innych za błędy, które się samemu popełnia; rzucać kamieniem w szklany dom


snopen

zaskoczony i rozczarowany, zdumiony i zawiedziony, osłupiały, zbaraniały, skonsternowany


lirka

manipulować przy czymś, majstrować, dłubać

manipulować kimś, nakłaniać, przekonywać kogoś


lirka

wyszachrować, wyłudzać, naciągać, nabierać


lirka

lawirować, kombinować (w celu osiągnięcia korzyści), wkręcać się, wkradać się


skända

bezcześcić, hańbić, znieważać, profanować


inte för allt smör i Småland

za żadne pieniądze, za żadne skarby świata, pod żadnym warunkiem; nawet nie za wszystko masło w Smalandii


utkomst

szw. ut + komma + -st → …w kierunku na zewnątrz + przychodzić + …tworzy rzeczownik

por. inkomst


tackla

atakować (przeciwnika) ciałem, zwierać się


åthävor

st.szw. athäva → zachowanie się < st.szw. hava sik at → zachowywać się

obejście, maniery, (teatralne) gesty; (zwł. sztuczne, na pokaz) ceregiele, ceremonie


små-

…wskazujący na małe rozmiary lub małą skalę; w znaczeniu przymiotnikowym, mały, nieistotny

…wskazujący na małe rozmiary lub małą skalę; w znaczeniu przysłówkowym, mało, trochę


flygskam

określenie ukute z powodu znaczącego negatywnego wpływu transportu lotniczego na globalne ocieplenie


frejd

nie mylić z: fröjd → radość, nie mylić z: fejd → waśń

frejdig → brawurowy nie jest derywatem od frejd


frejdad

szw. frejda + -ad → darzyć poważaniem + …tworzy przymiotnik


stulen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od stjäla


fullödig

prawdziwy, autentyczny, pełnowartościowy, doskonały, całkowity, pełny


lödig

szw. lod + -ig → topliwy metal + …tworzy przymiotnik

(o metalu) bez domieszek, niezanieczyszczony, czysty


i hastigt mod

w uniesieniu, w afekcie; w pośpiesznym nastroju


med berått mod

umyślnie, z rozmysłem, z premedytacją; z przemyślanym nastrojem


modstulen

szw. mod + stulen → nastrój + skradziony, stulen = imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od stjäla → kraść


dråpslag

szw. dråp + slag → zabójstwo + uderzenie

por. dödskyss


berådd

właśc. imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od już wymarłego czasownika beråda → rozważać, radzić się

(w zwrotach) obmyślany, przemyślany, umyślny


dryfta

nie mylić z: drifta → utrzymywać na chodzie

dogłębnie dyskutować, omawiać, rozważać, roztrząsać

czyścić ziarno / nasiona poprzez potrząsanie w korycie


slagen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od slå


van-

por. miss- • o-

…dodawany do różnych części mowy dla zanegowania lub umniejszenia znaczenia wyrazu głównego, wyrażając przeciwieństwo, brak lub jakieś wypaczenie tego, co oznacza wyraz główny


ren och skär

zobacz warianty: skär och ren

figura stylistyczna: para słów (ordpar) zupełny, całkowity, absolutny, czysty; czysty i czysty


skär och ren

figura stylistyczna: para słów (ordpar) od: ren och skär


skärseld

szw. skärsel + eld → daw. oczyszczanie + ogień


vanvördig

szw. van- + vördig → …negujące + czcigodny


nattväktarstat

szw. nattväktare + stat → stróż nocny + państwo

państwo minimalne tzn. ograniczające się do minimalnej interwencji


drifta

nie mylić z: dryfta → dyskutować

utrzymywać w stanie funkcjonowania, utrzymywać na chodzie, doglądać


-ing

zobacz też: -a • -and • -ant • -are • -dom • -er • -erska • -essa • -i • -ing • -inna • -ism • -issa • -ist • -it • -ning • -ska • -skap • -ör • -ös (przyrostki tworzące rzeczowniki od rzeczowników)

zobacz też: -a • -an • -ande • -are • -ation • -else • -ende • -ent • -eri • -ing • -ition • -nad • -ning • -sel • -sion • -skap • -st (przyrostki tworzące rzeczowniki od czasowników)

zobacz też: -dom • -er • -het • -ing • -is • -ism • -itet • -lek • -o • -skap (przyrostki tworzące rzeczowniki od przymiotników)

zobacz słowa kończące się na „-ing”

…dodawany do tematu fleksyjnego czasownika; tworzy rzeczownik rodzaju wspólnego wyrażający wykonywanie czynności określonej czasownikiem

…dodawany do tematu fleksyjnego przymiotnika; tworzy rzeczownik rodzaju wspólnego wyrażający coś posiadającego cechę określoną przymiotnikiem

…dodawany do tematu fleksyjnego rzeczownika; tworzy rzeczownik rodzaju wspólnego oznaczający coś związanego z rzeczownikiem głównym

…dodawany do tematu fleksyjnego nazwy geograficznej; tworzy rzeczownik rodzaju wspólnego oznaczający osobę pochodzącą z miejsca określonego przez nazwę geograficzną

…dodawany do tematu fleksyjnego rzeczownika; tworzy temat słowotwórczy wyrażający coś składającego się z czegoś lub wyposażonego w coś, co określa rzeczownik


domna

(o członkach ciała) drętwieć, cierpnąć, zastawać się, martwieć, kostnieć


härjad

(o osobach) zniszczony, wyczerpany, wycieńczony


härjad

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od härja


fejd

nie mylić z: frejd → poważanie


härja

(np. o dzieciach) szaleć, rozrabiać, dokazywać


ordpar

Język szwedzki ma upodobanie do par słów, których setki jest zleksykalizowanych w języku. Wyrazy w parze słów często są rymowane, często z użyciem aliteracji. Czy jest może ten styl dziedzictwem staroskandynawskiej literatury, początkowo tylko mówionej, reprezentowanej na przykład przez islandzką Eddę poetycką, która jest napisana właśnie wierszem aliteracyjnym?

zob. Indeks:Szwedzki - Pary słów (Ordpar)

rodzaj figury stylistycznej: para słów (zazwyczaj mniej lub bardziej tautologicznych) tej samej części mowy połączonych spójnikiem „och” → „i”


nätt

por. netto

nie mylić z: nät → sieć

ledwo wystarczający, skromny, skąpy, szczupły

niemały, spory, pokaźny, znaczny, godziwy


nätt

por. netto

nie mylić z: nät → sieć


leva i kappsäck

wariant do: bo i kappsäck; żyć w walizce


bo i kappsäck

zobacz warianty: leva i kappsäck

być ciągle w podróży, ciągle zmieniać miejsca zamieszkania, żyć na walizkach; mieszkać w walizce


slå sig i slang med någon

zobacz warianty: ge sig i slang med någon

wdawać się z kimś w rozmowę, kumać się z kimś, zadawać się z kimś; osiąść w (złym) towarzystwie z kimś


brillor

nie mylić z: brallor → spodnie


bralla

nie mylić z: brillor → okulary

(zazwyczaj w liczbie mnogiej: brallor) spodnie, portki, gacie


invand

utarty, stereotypowy, tradycyjny, zakorzeniony


invand

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od invänja


förnäm

wysokourodzony, znamienity, dystyngowany, wytworny


finge

tryb łączący przeszły (preteritum konjuktiv) od få; by dostał


fick

Dawna forma l. mn. czasu przeszłego: fingo


fådd

Alternatywna forma: fången

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od få (w złożeniach)


fången

fraza przysłówkowa lätt fånget lätt förgånget


fången

Alternatywna forma: fådd


lite till mans

każdy trochę, niemal każdy; trochę na (każdego) człowieka


män

(2.1) Pozostałość dawnego zawołania Guds män! → Święci Pańscy!


gå man ur huse

zob. på gator och torg

wychodzić tłumnie, wylegać gremialnie na ulice (np. żeby demonstrować); wychodzić po (jednym) człowieku z (każdego) domu


på tu man hand

poufnie, tylko we dwoje, sam na sam, w cztery oczy; w dwu-osobowy sposób


invänja

(zwł. w formie imiesłowu biernego (perfektparticip) invand) przyzwyczajać, przyuczać kogoś do czegoś, wdrażać kogoś w coś

(zwł. w formie imiesłowu biernego (perfektparticip) invand) czynić coś zwyczajem, wdrażać, wpajać coś

przyzwyczajać się, przyuczać się do czegoś, wdrażać się w coś


glåpord

szw. gloppa + ord → daw. gw. odzywać się grubiańsko + słowo


klar och redig

figura stylistyczna: para słów (ordpar) jasny, przejrzysty, klarowny, wyraźny; klarowny i uporządkowany


lunka

szw. lunk + -a → trucht + …tworzy czasownik


slusk

nie mylić z: snusk → brud

zobacz też: uteliggare • luffare • dagdrivare • lösdrivare • lodare • lodis • slashas • schajas • slusk • trashank (łazęgi)


räddhåga

szw. rädd + håg → przestraszony + usposobienie


redig

szw. reda + -ig → porządek + …tworzy przymiotnik

uporządkowany, jasny, przejrzysty, klarowny, wyraźny


stuss

zobacz też: lår • midja • mage

pośladki (w najszerszym miejscu, zwł. przy pomiarach krawieckich), tyłek, siedzenie


skrocka

od szw. skrokka → reg. paplać; spokrewnione z szw. skrock → zabobon

zobacz też: bräka • böla • gnägga • ryta • skälla • jama • kväka • kackla • skrocka • snattra • kvittra (odgłosy zwierząt)


gny

hałas, wrzawa, szczęk broni, huk, pomruk burzy, wycie wiatru


gny

hałasować, robić wrzawę, szczękać (o broni), huczeć, szaleć (o burzy), wyć (o wietrze)

lamentować, biadolić, użalać się, uskarżać się


en black om foten

zawada, utrudnienie, przeszkoda, kula u nogi; kłoda u stopy


bergsäker

absolutnie pewny, niekwestionowany, niepodważalny


somlig

por. viss • åtskillig • flera • mången • samtlig

(zazwyczaj w liczbie mnogiej: somliga) niektóry / niektórzy, niejeden / niejedni


bräka

nie mylić z: bräcka → łamać / smażyć


gnidig

szw. gnida + -ig → skąpić + …tworzy przymiotnik


dragplåster

szw. draga + plåster → ciągnąć + plaster

atrakcja przyciągająca publiczność, wabik, magnes


snusk

nie mylić z: slusk; snask → oberwaniec; słodycze

brud, nieczystości (często związane z ciałem lub resztkami jedzenia)


åtskillig

por. viss • somlig • flera • mången • samtlig


mota Olle i grind

Olle to imię męskie używane dawniej jako nazwa byka.

stłumić w zarodku, w porę powstrzymać; zatrzymać byka we wrotach


snask

nie mylić z: snusk → brud


färde

(obecnie tylko w zwrotach) dawna forma celownika od färd → podróż


fara å färde

zobacz warianty: fara på färde

zbliżające się niebezpieczeństwo, zagrażające niebezpieczeństwo; niebezpieczeństwo w drodze


valen

skostniały (z zimna), zdrętwiały, zgrabiały


valen

forma określona l. poj. od val (wieloryb)


lufsa

por. luffa

ciężko iść lub truchtać (jak niedźwiedź), człapać, telepać się


håva

por. håvor

łowić, łapać, chwytać ryby, owady itp. za pomocą woreczka z siatki na kiju (håv)


håva in

zobacz warianty: inhåva

złowić, złapać, schwytać ryby, owady itp. za pomocą woreczka z siatki na kiju (håv)

zgarniać, zdobywać, inkasować coś wartościowego


ovidkommande

szw. o- + vidkomma + -ande → nie- + dotyczyć+ …tworzy przymiotnik

nie związany z rzeczą, nierelewantny, nieistotny, mało znaczący


vidkommande

(1.1) szw. vidkomma + -ande → dotyczyć + …tworzy rzeczownik

(w zwrotach) to, co kogoś dotyczy; to, co jest czyjąś sprawą


vidkommande

imiesłów teraźniejszy czynny (presensparticip) od vidkomma: dotyczący


vidkomma

zobacz warianty: komma vid


som ler och långhalm

Od st.szw. ler → glina, obecnie lera. Zwrot pochodzi od dawnej techniki budowlanej, gdzie słomę łączono gliną przy budowie ścian i dachów.

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) nierozłącznie, razem; jak glina i słoma


ragnarök

od isl. ragna + rǫk → bogów + los, przeznaczenie

przeznaczenie bogów, zmierzch bogów (według mitologii skandynawskiej: wojna pomiędzy bogami, a olbrzymami, w wyniku której nastąpi koniec świata), ragnarök, ragnarek

zagłada, upadek (świata), koniec świata, dzień ostateczny


bäst någon gitter

tak, jak tylko ktoś potrafi; ile tylko ktoś da radę; ile tylko komuś się chce; ile komuś się żywnie podoba; (dosł. najlepiej jak ktoś potrafi)


långhalm

cała słoma (tzn. niepołamana w czasie młócenia)


månntro

(w pytaniach) może, czy może, czyżby, czy naprawdę; czy ma się wierzyć, że …

Vad kan detta vara månntro?

Månntro det?


falla till föga

ustępować, ulegać, uginać się, dawać za wygraną, kapitulować; wpadać w potulność


räfst

fraza rzeczownikowa räfst och rättarting

dochodzenie sądowe, ostry obrachunek, skrupulatne i krytyczne badanie jakichś nieprawidłowości


räfst och rättarting

właśc. räfst- och rättarting = räfsteting och rättarting, hist. dwa rodzaje sądów królewskich

figura stylistyczna: para słów (ordpar) surowe dochodzenie i osąd, skrupulatne i krytyczne badanie jakichś nieprawidłowości


rättarting

szw. rättare + ting → hist. sędzia + hist. zgromadzenie sądownicze


busfrö

szw. buse + frö → dial. diabeł + nasienie

urwis, łobuziak, wisus; diabelskie nasienie


beskäftig

nadgorliwy, przesadnie usłużny, narzucający się, natrętny


gnola

nie mylić z: gnöla → biadolić


si och så

tak sobie, nie za bardzo, niezbyt dobrze, marnie; tak i siak


härd

ognisko domowe, gniazdo rodzinne, domowe pielesze

ośrodek, siedlisko, ognisko, gniazdo czegoś złego, zarzewie


inte minst

w szczególności, szczególnie, zwłaszcza; nie najmniej


bolma

dymić (wielką chmurą, np. z komina), kurzyć, kopcić


nog så

…w całkiem dużym stopniu; całkiem, naprawdę, prawdziwie


kippa

gwałtownie wciągać powietrze (z powodu wysiłku, szoku itp.), dyszeć


vederlägga

szw. veder- + lägga → …wyraża sprzeciw + kłaść

odpierać, zbijać (np. argumenty), obalać (np. twierdzenie, rozumowanie)


staka

(1.1) szw. stake + -a → tyczka + …tworzy czasownik

posuwać się za pomocą jakiejś tyczki (np. kijka narciarskiego, wiosła)


betinga

szw. be- + tinga → …ukonkretnia + zamawiać

pociągać coś za sobą, prowadzić do czegoś, sprawiać coś

być w jakiejś cenie, być na sprzedaż za ileś, kosztować ileś


betingad

(1.1) szw. betinga + -d → warunkować + …tworzy przymiotnik


betingad

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od betinga


lurvig

szw. lurv + -ig → reg. zmierzwione włosy + …tworzy przymiotnik

(o włosach) rozczochrany, zmierzwiony, skołtuniony


strapats

(zwykle w liczbie mnogiej: strapatser) trud, wysiłek, mordęga, mozół, znój


futtig

błahy, drobny, nieznaczny, bagatelny, marny, mizerny

(o osobach) małostkowy, drobiazgowy, pedantyczny


omständlig

zobacz warianty: omständig

zbyt szczegółowy, przesadnie dokładny, rozwlekły, zawikłany

(o osobach) przesadnie roztrząsający, dużo mówiący, ględzący, rozgadany


stöp

nie mylić z: stopp → zatrzymanie, porcja, cera


hötta

zobacz warianty: höta • hytta


stupa

(1) szw. stup + -a → stromizna + …tworzy czasownik

doznawać niepowodzenia, paść (np. na egzaminie)

spełznąć na niczym, upaść (np. o zamiarze, planie)


braskande

(1.1) szw. braska + -ande → daw. chełpić się + …tworzy przymiotnik

(2.1) szw. braska + -ande → trzaskać mrozem + …tworzy rzeczownik


braskande

imiesłów teraźniejszy czynny (presensparticip) od braska: trzaskający mrozem; trzaskając mrozem


vett

nie mylić z: vet → wiem / wiedz!

(zdrowy) rozsądek, rozum, pomyślunek, roztropność

umiejętność zachowania się, ogłada, kultura


tve-

zobacz słowa zaczynające się od „tve-”

…dodawany na początku wyrazu wyrażając podwojenie lub rozdwojenie tego, co oznacza wyraz główny; dwu-


vänslas

pieścić się, czulić się, tulić się, migdalić się


knorra

(1.1) szw. knorr + -a → zrzędzenie + …tworzy czasownik

(1.2) szw. knorr + -a → burczenie + …tworzy czasownik

(2.1) szw. knorr + -a → zawijas + …tworzy czasownik

zobacz też: fnysa • flåsa • pusta • frusta • fräsa • väsa • flämta • stånka • stöna • sucka • kvida • pipa • kvittra • vissla • spinna • murra • morra • brumma • knota • knorra • kurra • muttra • mumla • kuttra • klucka (wydawanie dźwięków)

zrzędzić, narzekać, biadolić, gderać, kwękać


häcka

nie mylić z: hacka → motyka; dziabać

zobacz też: häcka • para sig • värpa • ruva • kläcka (wylęganie)

wylęgać (obejmuje wszystkie czynności ptaka w okresie wylęgania - od parzenia się, poprzez składanie i wysiadywanie jaj, aż do karmienia pisklęcia)


Faustina

zobacz też: Indeks:Szwedzki - Imiona żeńskie

Faustina är svenska.


hackordning

szw. hacka + ordning → dziobać + porządek

porządek dziobania (hierarchia dominacji w grupie zwierząt lub ludzi)


de sju dygderna

por. kardinaldygd

siedem cnót głównych (przeciwieństwo siedmiu grzechów głównych)


tvehågsen

od szw. tve- + håg → dwu- + usposobienie


snuttefilt

ulubiony kocyk / kołderka / szmatka dziecka (które dziecko lubi ssać i bez których nie może zasnąć)


dönicke

zobacz warianty: dönick


lufsig

niezdarny, misiowaty, nieruchawy, niemrawy

zaniedbany, niechlujny, flejtuchowaty, zapyziały


lirare

szw. lira + -are → grać + …oznacza wykonawcę

por. stekare

grający w piłkę nożną ( na instrumencie muzycznym)


hålla sig karsk

mimo niepowodzeń trzymać się dzielnie, trzymać fason


kura skymning

Zwrot kura skymning, jak i jego synonimy, oznaczają starą skandynawską tradycję wieczornego odpoczynku przy zachodzącym słońcu, po skończonej pracy. Na pewno tradycja ta związana jest z długim zmierzchem, który występuje w krajach północnych.

siedzieć bezczynnie o zmierzchu, nie zapalając światła, odpoczywając, rozmyślając, marząc lub gawędząc, i oczekując ciemności nocy


tillbörlig

szw. till + böra + -lig → …partykuła + powinien + …tworzy przymiotnik

taki, jak trzeba; należyty, należny, słuszny

taki, jak wypada; pasujący, stosowny, odpowiedni, właściwy


kurra

nie mylić z: kura → kulić się


kurra

nie mylić z: kura → kulić się

burczeć (np. w brzuchu); mruczeć (o kocie); gruchać (o gołębiu)


skohorn

szw. sko + horn → but + róg (dawniej łyżki do butów były wykonywane z krowich rogów)


sjok

kawał, płat (np. materiału), tafla (np. śniegu)


vimsig

szw. vimsa + -ig → błądzić + …tworzy przymiotnik

mający mętlik w głowie, chaotyczny, nieopanowany, postrzelony, narwany


snapphane

szw. snappa + hane → capnąć + przest. kogut

partyzant z XVII wieku (partyzant w Skanii, Halland i Blekinge, który walczył na rzecz Danii, gdy te tereny zostały przyłączone do Szwecji); rozbójnik, bandyta


ruskig

szw. rusk + -ig → zimna i dżdżysta pogoda + …tworzy przymiotnik

niesamowity, straszny, okropny, koszmarny

olbrzymi, intensywny, niesamowity, okropny

(o pogodzie) zimny i dżdżysty, paskudny, obrzydliwy, nieprzyjemny


sinom

(w zwrotach) dawny celownik (dativ) od sin: swojemu, sobie właściwemu


kräla i stoftet

zobacz warianty: krypa i stoftet • ligga i stoftet • rulla sig i stoftet • kasta sig i stoftet • falla ned i stoftet

por. krypa till korset

korzyć się, poniżać się, płaszczyć się; pełzać w prochu


krypa till korset

por. krypa i stoftet • kräla i stoftet

okazać skruchę, ukorzyć się, pokajać się; czołgać się do krzyża


krypa i stoftet

zobacz warianty: kräla i stoftet • ligga i stoftet • rulla sig i stoftet • kasta sig i stoftet • falla ned i stoftet

por. krypa till korset


i sinom tid

w swoim czasie (po jakimś oczekiwaniu), z czasem


sluppen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od slippa (w czasownikach frazowych)


hymla

det är ingenting att hymla med / om att…

nie mylić z: himla → niesamowity; wznosić oczy ku niebu

mówić wykrętnie / wymijająco, mataczyć, ukrywać


skröna

zmyślona, niewiarygodna opowieść, bujda, bajka


ge silkessnöret

Od dawnego zwyczaju w imperium Osmańskim, gdzie sułtan wysyłał swojemu dostojnikowi, do którego tracił zaufanie, sznur jedwabny, aby z jego pomocą udusił się.

zobacz warianty: räcka silkessnöret

zob. få silkessnöret

por. behandla med silkesvantar

dać komuś do zrozumienia, że jest niepożądany; żądać lub wzywać do ustąpienia; podziękować za pracę; zwolnić; (dosł. dać jedwabny sznur)


lärk

nie mylić z: lärka → skowronek


silkessnöre

(1.1) szw. silke + snöre → jedwab + sznur

(1.2) Od dawnego zwyczaju w imperium Osmańskim, gdzie sułtan wysyłał swojemu dostojnikowi, do którego tracił zaufanie, sznur jedwabny, aby z jego pomocą udusił się.

sygnał braku zaufania, żądanie lub wezwanie do ustąpienia, zwolnienie, dymisja


försent

Forma łączna försent jest niepreferowaną, lecz używaną, formą frazy rozłącznej för sent.


det är lätt att vara efterklok

por. sent skall syndaren vakna • av skadan blir man vis • av skadan blir man vis, men inte rik

…poucza, że lepiej zawczasu pomyśleć o możliwych negatywnych skutkach swoich działań: mądry Polak po szkodzie; (dosł. łatwo być mądrym po fakcie)


sent skall syndaren vakna

por. det är lätt att vara efterklok

(zbyt) późno zauważa się swoje błędy; może zabrać dużo czasu, zanim się zmądrzeje; późno się grzesznik obudzi


vunnen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od vinna


vinn

nie mylić z: vin → wino / świst

(daw., obecnie w złożeniach i zwrotach) wysiłek, trud


vinn

nie mylić z: vin → wino / świst


envar blir salig på sin fason

zobacz warianty: var och en blir salig på sin fason

każdy będzie szczęśliwy na swój sposób, po swojemu


stöpa

nie mylić z: stoppa → zatrzymywać, wkładać, wypychać, cerować, wystarczać


gå i stöpet

nie udać się, spalić na panewce, wziąć w łeb; iść w błoto


loda

(1.1-2) szw. lod + -a → pion + …tworzy czasownik

nie mylić z: löda → lutować


idkare

szw. idka + -are → zajmować się + …tworzy rzeczownik

(zwykle w złożeniach) osoba uprawiająca lub praktykująca coś, wykonawca


lipsill

nie mylić z Lypsyl (balsam do ust)


belackare

szw. belacka + -are → obmawiać + …tworzy rzeczownik

nie mylić z: bejakare → ten, kto aprobuje


ingen ko på isen

Jest to fragment przysłowia: det är ingen ko på isen så länge rumpan är i land

nic naglącego, nic pilnego; nic niepokojącego; (dosł. żadna krowa na lodzie)


-gill

Często wymaga wrostka -s-.

zobacz też: -a • -ad • -al • -aktig • -ant • -artad • -d • -ell • -enlig • -ent • -gill • -ig • -in • -isk • -iv • -lig • -mässig • -sam • -sk • -t • -vis • -är • -ös (przyrostki tworzące przymiotniki od rzeczowników)

zobacz słowa kończące się na „-gill”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc przymiotnik o znaczeniu: „taki, którego obowiązuje to, co określa wyraz główny”


-aktig

zobacz też: -abel • -ad • -aktig • -ande • -ant • -ativ • -bar • -d • -en • -ende • -ibel • -ig • -lig • -sam • -sk • -t • -tiv (przyrostki tworzące przymiotniki od czasowników)

zobacz słowa kończące się na „-aktig”

…dodawany do tematu fleksyjnego wyrazu tworząc przymiotnik o znaczeniu: „podobny do tego, charakteryzujący się tym, lub mający skłonność do tego, co określa wyraz główny”


väck

…(dalej) w kierunku od aktualnego miejsca… precz, dalej

…(daleko) w innym miejscu… nie tu, daleko


puts väck

(o znikaniu) jak kamień w wodę, bez śladu; tak, jakby wyparowało; tak, jakby zapadło się pod ziemię; już precz daleko


osa katt

Słowo katt znaczy tu → kańczug (rodzaj bicza)

stawać się niebezpiecznie, ryzykownie, podejrzanie; śmierdzieć biczem


niosvansad katt

Od 1648r.; w wielu językach europejskich używano analogicznych określeń, będących dosłownymi tłumaczeniami. Nazwa nawiązuje do dziewięciu rozgałęzień, które miał kańczug.

zobacz warianty: katt

kańczug (rodzaj bicza); kot z dziewięcioma ogonami


trilska

szw. trilsk + -a → krnąbrny + …tworzy rzeczownik


i möjligaste mån

tak bardzo, jak to możliwe; w miarę możności


mån

por. måtto


mån

por. måtto

taki, któremu na czymś zależy, dla którego coś jest ważne


hack i häl

zobacz warianty: i hack och häl

tuż za kimś, depcząc po piętach; pięta w piętę


i hack och häl

zobacz warianty: hack i häl

figura stylistyczna: para słów (ordpar) tuż za kimś, depcząc po piętach; w piętę i piętę


bullig

szw. bulle + -ig → bułka + …tworzy przymiotnik


hojta

wołać, krzyczeć, wrzeszczeć; (właśc. wołać „hoj“)


lipen

(tylko w zwrotach) forma określona l. poj. od lip → dolna warga


skumpa

podskakiwać (tak, jak pojazd na nierównościach)

biec niezdarnymi susami (tak, jak np. niedźwiedź)


torde

por. tordes

tryb łączący przeszły (preteritum konjuktiv) od töra → powinien (grzecznościowe wezwanie, prośba)

przypuszczalnie powinien, chyba powinien


tordes

por. torde


hålla något stången

tu: stång → lanca, dawniej w czasie walki wstrzymywano pierwszy napór przeciwnika lancami

sprostać czemuś, dać czemuś radę; wstrzymać coś lancą


lägga sig vinn

zobacz warianty: vinnlägga sig

zadawać sobie trud, trudzić się, wysilać się, natężać się, starać się


grundplåt

szw. grund + plåt → fundament + daw. moneta (płytka metalowa służąca jako pieniądz)


lätt fånget, lätt förgånget

to, co łatwo zdobyte, traci się równie łatwo; co lekko przychodzi, lekko odchodzi; łatwo otrzymane, łatwo minione


väja

zbaczać z kursu (np. dla uniknięcia zderzenia), wymijać, omijać, dawać czemuś drogę, ustępować


kostlig

szw. kosta + -lig → kosztować + …tworzy przymiotnik


på pin kiv

tylko, żeby drażnić; na złość, z przekory; dla czystej sprzeczki


hålla på halster

trzymać w niepewności lub napięciu; trzymać na ruszcie


vedersakare

szw. veder- + saka + -are → …wyraża sprzeciw + daw. oskarżać + …tworzy rzeczownik

Dawniej używany był również odpowiednik czasownikowy: vedersaka → daw. zaprzeczać; odrzucać, który teraz jest już mniej lub bardziej wymarły.


smalna

szw. smal + -na → wąski + …tworzy czasownik

por. avta • minska • krympa • banta


flåsa

zobacz też: flämta • flåsa • pusta • frusta • fräsa • väsa • fnysa • kippa • stånka • stöna • sucka • kvida • pipa • kvittra • vissla • spinna • murra • morra • brumma • knota • knorra • kurra • muttra • mumla • kuttra • klucka (wydawanie dźwięków)


tröt

nie mylić z: trött → zmęczony


truten

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od tryta


snappa

zasłyszeć (np. plotkę), dowiedzieć się, pojąć, podchwycić (ideę, sposobność)


puts

(3.1) prawdop. od szw. buss → daw. przysł. od razu


jajamänsan

zobacz warianty: ja ja mänsan

pewnie!, jasne!, ależ tak!, a jakże! (bardziej emfatyczne od jajamän)


bättre fly än illa fäkta

zobacz warianty: hellre fly än illa fäkta

lepiej unikać narażania się na ryzyko; lepiej wycofać się, gdy się jest w gorszej pozycji, lub gdy ma się mniejsze szanse; lepiej uciec, niż zostać zaatakowanym; lepiej uciec niż beznadziejnie walczyć


som en elefant i en porslinsbutik

porównanie (liknelse) w sposób niezręczny, jak słoń w składzie porcelany


jajamän

zobacz warianty: ja ja män

pewnie!, jasne!, ależ tak!, a jakże! (bardziej emfatyczne od javisst)


mänsan

szw. män + -san → naprawdę + …wzmacniające < prawdop. od dial. san = sade han → powiedział

por. hejsan • hoppsan


elefanten i rummet

Kalka ang. elephant in the room o tym samym znaczeniu, od 1959r. Jednak już w XIX-wiecznej literaturze rosyjskiej słoń był używany jako symbol czegoś niezauważanego lub ignorowanego.

por. tabu • kejsarens nya kläder

słoń w salonie (powszechnie znane i oczywiste zjawisko, temat, problem itp., o którym jednak nikt nie mówi i nie chce dyskutować ze względu na kłopotliwość, drażliwość, kontrowersyjność itp.); (dosł. słoń w pokoju)


sådd

por. säd • säde


sådd

por. säd • säde

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od så


skalla

(1.1) szw. skall + -a → szczekanie + …tworzy czasownik

(2) szw. skalle + -a → czaszka + …tworzy czasownik

nie mylić z: skala → skala; obierać

Słowo "skalla" jest podstawowym słowem w szablonie aktywistycznych sloganów:
:: Ropen skalla – något åt alla! → Brzmią wołania – coś dla każdego!

gdzie "skalla" jest w dawnej formie liczby mnogiej (tzn. bez końcówki "-r"). Np.:
:: Ropen skalla – jobb åt alla! → Brzmią wołania – praca dla każdego!

Często są to dowcipne parodie. Np.:
:: Ropen skalla – allt åt alla! → Brzmią wołania – wszystko dla każdego!

Pierwowzorem tego szablonu jest slogan:
:: Ropen skalla – daghem åt alla! → Brzmią wołania – przedszkole dla każdego!

używany podczas lewicowych demonstracji w latach 1970. domagających się upowszechnienia państwowych przedszkoli.

rozbrzmiewać, rozlegać się, odbijać się echem


skalla

nie mylić z: skala → skala; obierać


aningslös

szw. aning + -lös → przeczucie + …nie mający

nie mający podejrzeń, łatwowierny, naiwny


gen-

W tym znaczeniu czasami trudno jest rozstrzygnąć, czy to jest przedrostek gen-, czy przymiotnik gen. Współcześnie często odczuwane jest to ostatnie.

zobacz słowa zaczynające się od „gen-”

…oznaczający skierowanie prosto w jakimś kierunku

…oznaczający przeciwieństwo, opór, sprzeciw

…oznaczający trwanie nadal, powracanie, powtarzanie


som man sår får man skörda

to, co się osiąga jest skutkiem wcześniejszego działania; każdy jest kowalem swojego losu; jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz; jak się posieje, tak można zbierać


stursk

uparty, krnąbrny, bezczelny, arogancki, butny, zarozumiały, zadzierający nosa


våda

por. uppsåt

nieszczęśliwy wypadek, nieumyślna szkoda

szkodliwe następstwo, szkodliwość, niebezpieczeństwo, ryzyko


villebråd

szw. vill + bråd → daw. dziki + daw. zwierzyna


klös

nie mylić z: kloss → kloc


klös

nie mylić z: kloss → kloc

zobacz też: keramiker • drejning • drejskiva

kawał gliny kładziony na kole garncarskim


klös

nie mylić z: kloss → kloc


-s-

zobacz też: -e-

morfem słowotwórczy służący do tworzenia wyrazów złożonych

dödsstraff


-makare

…dodawany na końcu wyrazu tworząc rzeczownik oznaczający kogoś wytwarzającego lub tworzącego to, co jest określone wyrazem głównym


frasmakare

szw. fras + -makare → fraza + wytwórca; od 1807r., kalka z ang. phrasemaker

człowiek operujący pięknymi frazesami, a niewiele robiący; frazesowicz


gammal är äldst

…mówi, że doświadczenie jest najważniejsze; (dosł. stary jest najstarszy)


man ser grandet i sin broders öga men inte bjälken i sitt eget

(1.1) według cytatu z Biblii (Mat. 7:3): „du ser grandet i din broders öga, men icke bliver varse bjälken i ditt eget öga?“

zob. se grandet i sin broders öga men inte bjälken i sitt eget

por. man skall inte kasta sten när man sitter i glashus

…o kimś bardzo krytycznym do drobnych wad innych ludzi, a nie zauważającym większych u siebie; źdźbło w oku bliźniego widzisz, a belki w swoim nie dostrzegasz


den ena korpen hackar inte ut ögonen på den andra

(1.1) kalka łac. cornix cornici numquam confodit ocellum

zobacz warianty: den ena korpen hackar inte ut ögat på den andra

…szachraje trzymają razem; kumple nie zrobią sobie krzywdy; kruk krukowi oka nie wykole


den ena korpen hackar inte ut ögat på den andra

wariant do: den ena korpen hackar inte ut ögonen på den andra


förslagen

nie mylić z: föreslagen → proponowany

przebiegły, chytry, cwany, przemyślny, kuty na cztery nogi


se grandet i sin broders öga men inte bjälken i sitt eget

od przysłowia szw. man ser grandet i sin broders öga men inte bjälken i sitt eget

por. kasta sten i glashus

krytykować drobne wady u innych nie zauważając większych u siebie


vederlag

wynagrodzenie, zapłata, rekompensata, zadośćuczynienie


smussla

szw. smussel + -a → szachrajstwo + …tworzy czasownik

szachrować, zaszachrować coś, mataczyć, kręcić, krętaczyć, kombinować


doppardan

wariant do dopparedagen → wigilia Bożego Narodzenia


oväld

szw. o- + väld → nie- + przest. stronniczość


dan före dopparedan

W tygodniu po 4. niedzieli adwentowej jest w Szwecji zwyczaj (zwłaszcza wśród dzieci) odliczania dni pozostających do Wigilii: dan före dan före … dan före dopparedan.

zobacz też: advent • första advent • lucia / luciadagen • midvinter • vintersolstånd • midvinterblot • starbrak • jul • dan före dopparedan • dopparedagen / dopparedan / doppardagen / doppardan • julafton • juldagen • annandag jul • mellandagarna • nyår • nyårsafton • nyårsdagen • trettondagsafton • trettondedag jul / trettondag jul / trettondedagen / trettondagen • tjugondedag jul / tjugondag jul / tjugondedag Knut / tjugondag Knut / tjugondedagen / tjugondagen • julgransplundring (okres Bożego Narodzenia)

przeddzień wigilii Bożego Narodzenia (23 grudnia)


lucia

Słowo to, we wszystkich znaczeniach, pisze się z małej litery.

zobacz też: luciatåg • lussebulle • lussekatt

skrócony wariant do luciadagen → Dzień Świętej Łucji

uroczystość obchodzona w Dniu Świętej Łucji

dziewczyna prowadząca pochód w czasie uroczystości Dnia Świętej Łucji


dopparedagen

szw. doppa + -are + dag → maczać + …wykonujący czynność + dzień; pochodzi od wigilijnego zwyczaju maczania chleba w wywarze z szynki (zob. dopp i grytan)

zobacz warianty: dopparedan • doppardagen • doppardan

wigilia Bożego Narodzenia, Wigilia (24 grudnia)


luciadag

szw. Lucia + dag → Łucja (imię świętej) + dzień

zobacz warianty: lucia

(zwykle w formie określonej luciadagen) Dzień Świętej Łucji (13 grudnia)


Rom byggdes inte på en dag

…mówi, że duże przedsięwzięcie wymaga długiego czasu; że nie jest wstydem długo pracować nad czymś imponującym; nie od razu Rzym zbudowano, nie od razu Kraków zbudowano; (dosł. Rzymu nie zbudowano w ciągu jednego dnia)


dagbrott

szw. dag + brott → odkryte położenie + miejsce wydobywania kopalin


innan någon vet ordet av

zanim ktoś się spostrzeże, nim ktoś się zdąży zorientować; (dosł. zanim ktoś wie słowo)


stor i orden, liten på jorden

zob. stor i orden

…o kimś pewnym siebie i chełpiącym się, a w rzeczywistości nieudolnym i nic nie znaczącym; (dosł. wielki w słowach, mały na ziemi)


stor i orden

chełpliwy i pewny siebie; (dosł. wielki w słowach)


köpskam

(1.1) szw. köp + skam → kupowanie, zakupy + wstyd, hańba; por. flygskam

Neologizm utworzony na fali popularności zachowań proekologicznych i świadomego ograniczania konsumpcji; odnosi się do samodzielnego wytwarzania produktów lub przerabiania rzeczy używanych.


veta av

sådant vill jag inte veta av

z takimi rzeczami nie chcę mieć nic do czynienia

fraza przysłówkowa innan någon vet ordet av

(często przecząco) wiedzieć, znać, doznać

(przecząco) mieć do czynienia (z czymś niepożądanym)


skrott

nie mylić z: skrot → złom


syl

nie mylić z: sil → sito

nie mylić z: syll → podkład


munkorg

zobacz też: munskydd • munkavle • ögonbindel • skygglapp


ögonbindel

zobacz też: skygglapp • munskydd • munkavle • munkorg


mäle

(w złożeniach) mowa, mówienie (zdolność mówienia, sposób mówienia)


tjäle

por. permafrost


skygglapp

szw. skygg + lapp → lękliwy + łata/kartka

zobacz też: ögonbindel • skygglapp • munskydd • munkavle • munkorg (zasłony na oczy, usta)

(zwykle w liczbie mnogiej skygglappar) końskie okulary, klapki

(zwykle w liczbie mnogiej skygglappar) …coś, co zasłania rzeczywistość, klapki na oczach


svansföring

szw. svans + föra + -ing → ogon + prowadzić + …tworzy rzeczownik

sposób trzymania ogona (np. u psów, koni)

sposób zachowania się, postawa (zwł. o politykach)


särling

szw. sär- + -ling → …wyraża odrębność + …tworzy rzeczownik

(o osobach) dziwak, oryginał, ekscentryk, odludek

(o rzeczach) dziwadło, osobliwość, kuriozum


dutta

majdrować, grzebać przy czymś, dryblować


låtom

-om jest dawną końcówką koniugacyjną dla trybu rozkazującego (imperativ) 1 os. lm, która zachowała się jedynie w utartych zwrotach i tradycyjnych tekstach. Przykładem jest piosenka Studentsången śpiewana od ponad 150 lat przez gimnazjalistów kończących szkołę średnią, a która zaczyna się wersami:

Sjungom studentens lyckliga dag,

låtom oss fröjdas i ungdomens vår!

Śpiewajmy szczęśliwy dzień studenta,

radujmy się wiosną młodości!

(Słowa te zawierają również inny przykład dawnego tryb rozkazującego: sjungom → śpiewajmy.)

tryb rozkazujący (imperativ) 1 os. lm od låta, pozwólmy


hank och stör

figura stylistyczna: para słów (ordpar) ogrodzenie ze sztachet, parkan, płot, opłotki


bedarra

(o wietrze itp., też przen.) uspokajać się, uciszać się, słabnąć, ustawać


högeligen

szw. hög + -eligen → wysoki + …tworzy przysłówek


-erligen

zobacz też: -a • -an • -e • -eligen • -en • -erligen • -falt • -ledes • -ligen • -lunda • -om • -s • -sides • -stans • -städes • -vart • -vis (przyrostki tworzące przysłówki)

zobacz słowa kończące się na „-erligen”

…dodawany do przymiotnika tworząc przysłówek


-eligen

zobacz słowa kończące się na „-eligen”


-ligen

zobacz słowa kończące się na „-ligen”

…dodawany do tematu fleksyjnego wyrazu tworząc przysłówek


sexa

(1.2) kolacja spożywana po godzinie 6-ej

Nie ma nic wspólnego z seksem.

lekka kolacja (w czasie wieczornego spotkania), wieczorny poczęstunek


svensexa

szw. sven + sexa → przest. kawaler + poczęstunek

Nie ma nic wspólnego z seksem, tylko z godz. szóstą, zob. sexa.


stämma av

zobacz warianty: avstämma


kaka söker maka

…mówi, że każdy szuka sobie podobnego; ciągnie swój do swego; (dosł. ciastko szuka żony)


förmyndare

szw. för- + myndig + -are → …wyraża przeobrażenie + pełnoletni + …tworzy rzeczownik


maklig

st.szw. mak + -lig → wygoda + …tworzy przymiotnik

wygodny, wygodnicki, zachowujący się bez pośpiechu, powolny


missunna

szw. miss- + unna → …wyraża negację + raczyć


faslig

szw. fasa + -lig → zgroza + …tworzy przymiotnik


knasig

szw. knas + -ig → wariactwo + …tworzy przymiotnik

zwariowany, stuknięty, szurnięty, durny, głupkowaty


drista sig

ośmielać się, odważać się, pozwalać sobie


tvina

nie mylić z: tvinna → skręcać


rispa

(2.1) szw. risp + -a → rysa + …tworzy czasownik


malört

szw. mal + ört → mól + ziele = ziele na mole

fraza rzeczownikowa malört i glädjebägaren


diskho

zobacz też: vask • slask


prisge

szw. pris + ge → daw. zagrożona pozycja + dawać

zobacz warianty: prisgiva


fögderi

szw. fogde + -eri → hist. wójt + …wyraża miejsce działalności


slunken

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od slinka (w czasownikach frazowych)


mupp

od ang. muppet → muppet (lalka z serialu „Muppet Show“)


klave

(1.3) Dawniej na szwedzkich monetach na rewersie często znajdowała się tarcza, która przypomina jarzmo dla bydła.

Na szwedzkich monetach na rewersie często znajduje się jedna lub trzy korony, a jednak to avers (z głową monarchy) nazywa się krona → korona.

odwrotna strona monety (bez głowy monarchy), rewers, orzeł


krona eller klave

zobacz warianty: krona och klave


förarglig

szw. för- + arg + -lig → …wyraża przeobrażenie + zły + …tworzy przymiotnik

drażniący, irytujący, przykry, nieprzyjemny, niemiły


räta

(1.1) szw. rät + -a → prosty (ścieg) + …tworzy rzeczownik

(2.1) szw. rät + -a → prosty + …tworzy czasownik

nie mylić z: rätta → słuszność, ład

(o materiałach tekstylnych) dobra strona, przód


räta

nie mylić z: rata → odrzucać

nie mylić z: rätta → poprawiać


räta

nie mylić z: rätta sig → stosować się


stävja

powstrzymywać, hamować, opanowywać, poskramiać, ukracać


snärja

kanianka (roślina pasożytnicza owijająca się dookoła rośliny żywicielskiej)


huvudfoting

szw. huvud + -foting → głowa + …coś z nogami

figura składająca się tylko z głowy i nóg (np. na rysunkach dziecięcych, w komiksach); (dosł. głowonóg)


-foting

szw. fot + -ing → stopa + …coś wyposażonego w coś

zobacz też: -hjuling • -hörning

zobacz słowa kończące się na „-foting”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc rzeczownik rodzaju wspólnego oznaczający coś z nogami o własnościach lub ilości nóg określonych wyrazem głównym


-hörning

szw. hörn + -ing → róg + …wyraża coś wyposażonego w coś

zobacz też: -foting • -hjuling

zobacz słowa kończące się na „-hörning”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc rzeczownik rodzaju wspólnego oznaczający coś z rogami o własnościach lub ilości rogów określonej wyrazem głównym


-hjuling

szw. hjul + -ing → koło + …wyraża coś wyposażonego w coś

zobacz też: -foting • -hörning

zobacz słowa kończące się na „-hjuling”

…dodawany na końcu wyrazu tworząc rzeczownik rodzaju wspólnego oznaczający pojazd kołowy o własnościach lub ilości kół określonych wyrazem głównym


vabruari

vab-februari → luty, jako miesiąc nasilonego brania zwolnień na chore dzieci


vab

zobacz warianty: vabb

vård av sjukt barn → zwolnienie na chore dziecko


av och till

figura stylistyczna: para słów (ordpar) czasami, niekiedy, chwilami, sporadycznie


av och an

figura stylistyczna: para słów (ordpar) tam i z powrotem, w kółko


jeppe

Prawdopodobnie od imienia Jeppe = zdrobnienie od Jesper.


ha på fötterna

ha bra / torrt / varmt / mycket / ordentligt på fötterna

być przygotowanym do dyskusji, decyzji itp. (mając argumenty, podkład w faktach itp.); (dosł. mieć na stopach)


spång

nie mylić z: spån → wiór

por. kavelbro

Ciekawy i zastanawiający przykład użycia znajdujemy w następującym wierszu Karin Boye, jednej z najwybitniejszych szwedzkich poetek, tworzącej w duchu symbolizmu. Użyła ona wyrazu spång na metaforyczne określenie przejścia z ziemi do, nazwijmy to, nieba. Mogła użyć takich wyrazów jak: övergång, genomgång, förbindelse, koppling, bro, brygga, gångbro, led, väg, stig, lecz wszystkie one budzą inne skojarzenia.
::De mörka änglarna med blå lågor
::som eldblommor i sitt svarta hår
::vet svar på underliga hädarfrågor —
::och kanske vet de var spången går
::från nattdjupen till dagsljuset —
::och kanske vet de all enhets hamn —
::och kanske finns det i fadershuset
::en klar boning, som har deras namn.
::---
::Mroczni aniołowie z błękitnymi płomieniami
::jak kwiatami ognistymi w swych czarnych włosach
::znają odpowiedzi na osobliwe pytania bluźniercy —
::i być może wiedzą gdzie jest kładka wiodąca
::z głębi nocy do jasności dnia —
::i być może znają przystań wszechjedności —
::i być może istnieje w domu ojcowskim
::jaśniejące gniazdo, noszące ich imię.

De mörka änglarna med blå lågor

som eldblommor i sitt svarta hår

vet svar på underliga hädarfrågor —

och kanske vet de var spången går

från nattdjupen till dagsljuset —

och kanske vet de all enhets hamn —

och kanske finns det i fadershuset

en klar boning, som har deras namn.

z głębi nocy do jasności dnia —

i być może istnieje w domu ojcowskim

jaśniejące gniazdo, noszące ich imię.

Jest to przedostatni wiersz w zbiorze „De sju dödssynderna“ (Siedem grzechów głównych) wydanym pośmiertnie w 1941r., po samobójczym odejściu autorki z tego świata.


lagd

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od lägga


på en gång

naraz, za jednym razem, za jednym zamachem, jednocześnie


rädsla har stora ögon

por. fan är inte så svart som man målar honom


fan är inte så svart som man målar honom

por. måla fan på väggen • rädsla har stora ögon

nie taki diabeł straszny, jak go malują; (dosł. diabeł nie jest taki czarny, jak go malują)


löpa linan ut

zobacz też: balansera på slak lina • visa sig på styva linan

pójść do granic możliwości (nawet mimo możliwych negatywnych skutków), pójść na całego; (dosł. przebiec do końca liny)


en sanning med modifikation

połowiczna prawda; (dosł. prawda z modyfikacją)


raps

nie mylić z: rybs → rzepik


nys

nie mylić z: nyss → dopiero co


nys

nie mylić z: nyss → dopiero co


nys

nie mylić z: nyss → dopiero co


bemäktiga sig

szw. be- + mäktig + -a → …wyraża przechodniość + potężny + …tworzy czasownik


djurhamn

szw. djur + hamn → zwierzę + tu przest.: postać

zobacz też: människohamn • hamnskifte • hamnskiftare • varulv

postać zwierzęca (np. wilkołak w postaci wilka)


tölp

prostak, ordynus, nieokrzesaniec, grubianin, cham


förebrå

szw. före- + brå → przed- + daw. obwiniać

robić wyrzuty, wyrzucać, zarzucać, obwiniać


ropa inte hej förrän du är över bäcken

zobacz warianty: man ska inte ropa hej förrän man är över bäcken

…mówi, żeby nie radować się przedwcześnie, dopóki nie zakończyło się zadania; nie mów hop, póki nie przeskoczysz; (dosł. nie wołaj hej, dopóki nie jesteś za strumieniem)


stämma i bäcken

pochodzi od przysłowia: bättre stämma i bäcken än i ån

powstrzymywać w porę (coś niepożądanego); (dosł. tamować strumień)


inget ont som inte har något gott med sig

…mówi, że każde negatywne przeżycie może nieść ze sobą coś pozytywnego; nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło; (dosł. nic bolesnego, co nie ma czegoś dobrego w sobie)


stå som spön i backen

Początkowo fraza ta odnosiła się tylko do deszczu, który leje się strugami, a nie pada kroplami. Takie strugi deszczu przypominają np. rózgi, końskie baty, czy wędki wbite w ziemię - czyli spö.

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) być w obfitej ilości, być intensywnym (często o deszczu); (dosł. stać jak rózgi w ziemi)


kejsarens nya kläder

por. bluff • elefanten i rummet

…oznacza coś rozreklamowanego, co w rzeczywistości jest bezwartościowe, czego jednak nikt nie chce głośno powiedzieć; bluff; (dosł. nowe szaty cesarza)


bäcken

nie mylić z: bäck → strumień


bäcken

nie mylić z: bäck → strumień


fordom

nie mylić z: fördom → przesąd


klyftig

bystry, łebski, z głową, zmyślny, sprytny


måfå

(głównie w zwrotach) ślepy traf, los szczęścia


förmäten

od dolnoniem. vormeten → zarozumiały, ims. przeszły bierny (perfektparticip) od dolnoniem. sik vormeten → przeceniać się

por. daw. szw. förmäta → błędnie mierzyć, szw. för- + mäta → …wyolbrzymienie + mierzyć

zarozumiały, pewny siebie, zuchwały, czelny


vitsippa

zobacz też: backsippa • blåsippa • gulsippa • vitsippa

Zawilec gajowy jest typowym kwiatem wiosennym w Szwecji. Wiosną, rozległe jego łany porastają szwedzkie lasy i parki.


glåmig

(o twarzy) chorobliwie blady, anemiczny (o pożółkłej skórze, z zapadniętymi oczami)


spritt

nie mylić z: sprit → alkohol

…wzmacnia znaczenie następującego przymiotnika: kompletnie, zupełnie, całkiem


spritt

nie mylić z: sprit → alkohol


spritt

nie mylić z: sprit → alkohol

rodz. nijaki (neutrum) l. poj. od spridd


KOL

zobacz warianty: kol

zobacz też: bronkit • kronisk bronkit • lungemfysem

kroniskt obstruktiv lungsjukdom → przewlekła obturacyjna choroba płuc, POChP


lisa

nie mylić z: lysa → świecić


lisa

nie mylić z: lysa → świecić


mullig

(o człowieku, zwierzęciu) pulchny, tłuściutki, okrąglutki


sjåpig

przesadnie wstydliwy lub bojaźliwy, certujący się, wydelikacony, nadwrażliwy


töja

(zwł. o tkaninach) rozciągać, napinać (np. mięśnie), wydłużać

(zwł. o czasie) przeciągać, wydłużać (np. przerwę)


töja

rozciągać się, wyciągać się (np. o swetrze)


förtöja

zobacz też: kaj • boj • ankare


biträda

szw. bi- + träda → …wyraża oboczność + stąpać

popierać, wspierać, przyłączać się (np. do wniosku)


sär-

zobacz słowa zaczynające się od „sär-”

…dodawany na początku wyrazu wyrażając odrębność, wyjątkowość, inność


upprinnelse

szw. upprinna + -else → wypływać + …tworzy rzeczownik


till fullo

zobacz warianty: tillfullo


sälle

zobacz też: sälla sig • sällskap • gesäll

mężczyzna, chłop, chłopisko; zwykle łobuz, rozrabiaka


helt och hållet

figura stylistyczna: para słów (ordpar) całkowicie, zupełnie, kompletnie; (dosł. całkiem i trzymane)


lika goda kålsupare

Używane od r. 1599. Dawniej w znaczeniu neutralnym: osoby równorzędne, a nawet pozytywnym: osoby równoprawne. Obecnie przede wszystkim w znaczeniu negatywnym.

osoby warte jedna drugiej (w znaczeniu negatywnym), osoby jedna nie lepsza od drugiej; (dosł. tak samo dobrzy zjadacze kapuśniaku)


skock

zobacz też: flock • skock • hjord • koppel • stim • svärm (stada zwierząt)

zobacz też: dussin • tjog • skock • gross (ilości)

(o ludziach i zwierzętach) gromada, chmara, kupa, zgraja, wataha; (o zwierzętach) stado, sfora


glashus

przysłowie man skall inte kasta sten när man sitter i glashus


kålsupare

szw. kål + supa + -are → kapusta + daw. jeść zupę + …tworzy rzeczownik


än sen då

zobacz warianty: än sen

…bagatelizuje istotność, wyraża obojętność… no to co? i co z tego? no i co z tego?


muskot

Myristica fragrans Houtt., muszkatołowiec korzenny, muszkatowiec, muszkat


lappkast

(o poglądach) diametralna zmiana, zmiana frontu


ättestupa

Tradycja zrzucania się w przepaść starców nie jest potwierdzona historycznie, lecz istnieje w Szwecji wiele miejsc noszących nazwę Ättestupa lub podobną.

urwisko, z którego niedołężni starcy mieli być zmuszani do rzucania się w przepaść


rötmånad

szw. röta + månad → gnić + miesiąc; a więc okres zwiększonego ryzyka gnicia produktów spożywczych

kanikuła (najgorętszy okres lata od 23 lipca do 23 sierpnia)


rättsröta

Pojęcie to powstało w latach 1950-tych na określenie wielu ówczesnych skandali w szwedzkich sądach.


i ur och skur

figura stylistyczna: para słów (ordpar) w każdą pogodę, w słońce i w słotę; (dosł. w śnieżycę i w ulewę)


tala om

zobacz warianty: omtala


ur-

zobacz słowa zaczynające się od „ur-”


verbpartikel

szw. verb + partikel → czasownik + partykuła

Partykuła czasownikowa może wiązać się z czasownikiem tworząc frazę (np. tala om) lub złożenie (np. omtala). Mogą istnieć obie te formy lub tylko jedna z nich. W przypadku gdy istnieją obie, mogą być synonimami albo mieć różne znaczenia.

W roli partykuły czasownikowej często występują przyimki, pewna grupa przysłówków oraz sporadycznie rzeczowniki i przymiotniki. Istnieją wreszcie samoistne partykuły czasownikowe, nie używane jako inne części mowy.

- Przyimki w roli partykuły: av, bakom, efter, emellan, emot, för, förbi, före, i, ifrån, inne, med, ner, nere, om, på, till, under, undan, ur, utför, vid, åt, över.

- Przysłówki w roli partykuły: an, back, bak, bakåt, bort, borta, dit, dän, fast, fram, framme, framåt, hem, hemma, hit, hädan, hän, igen, igenom, in, ombord, omkring, runt, sta, tillbaka, upp, uppe, ut, ute, vidare.

- Samoistne partykuły: fasta, fatt, ifatt, igång, ihjäl, ihop, ihåg, ikapp, ikull, isär, itu, iväg, kull, loss, miste, omkull, samman, sönder, vilse.

partykuła czasownikowa (wiążąca się z czasownikiem modyfikując jego znaczenie i tworząc czasownik frazowy (partikelverb))


vilse

…wskazuje, że czynność określona czasownikiem wykonuje się w błądzący sposób… błądząc


omkull

…wskazuje, że czynność określona czasownikiem prowadzi do przewrócenia lub upadku na ziemię


sönder och samman

figura stylistyczna: para słów (ordpar) …w roli partykuły czasownikowej wskazując, że czynność określona czasownikiem prowadzi do całkowitego popsucia… w stanie całkowicie popsutym; (dosł. zepsuty i do kupy)


konstra

robić historie, robić wstręty, robić kłopoty


sönder

…wskazuje, że czynność określona czasownikiem prowadzi do rozbicia na kawałki, do rozszczepienia, uszkodzenia, zniszczenia itp… w stanie rozbitym, zniszczonym


sönder

(tylko w funkcji orzecznika) uszkodzony, zepsuty, zniszczony


iväg

zobacz warianty: i väg

…wskazuje, że czynność określona czasownikiem prowadzi do oddalania się od jakiegoś miejsca


tossig

szw. tossa + -ig → durna dziewczyna + …tworzy przymiotnik


tigen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od tiga (w złożeniach)


tiga ihjäl

zobacz warianty: ihjältiga

przemilczać, ignorować, bagatelizować, lekceważyć, pomijać


snäsa

fuknięcie, ofuknięcie, zruganie, zbesztanie


tosig

szw. tosa + -ig → durna kobieta + …tworzy przymiotnik


tala är silver, tiga är guld

zobacz warianty: tala är silver men tiga är guld • att tala är silver men att tiga är guld

mowa jest srebrem, a milczenie złotem; (dosł. mówić jest srebrem, milczeć jest złotem)


tala är silver men tiga är guld

wariant do: tala är silver, tiga är guld


höra talas

słyszeć, usłyszeć, dowiedzieć się o czymś


stråla samman

zobacz warianty: sammanstråla

schodzić się, zbiegać się (np. o liniach)

spotykać się, zbierać się, schodzić się (np. o ludziach)


analysera sönder

zobacz warianty: sönderanalysera

drobiazgowo analizować, rozkładając temat na najprostsze składniki


blåsa omkull

obalić, przewrócić coś podmuchem (zwł. wiatru)

obalić się, przewrócić się od podmuchu (zwł. wiatru)


traggla

(o mówieniu) ględzić, truć, nudzić, międlić, wałkować

(o wysiłku) mozolić się, wysilać się, trudzić się, harować


traggla igenom

(o odczytywaniu czegoś) nudno i monotonnie coś odczytywać, dukać, sylabizować

(o wykonywaniu czegoś) mozolnie i powolnie brnąć przez coś

mozolić się nad czymś, przedzierać się przez coś


föresväva

krążyć w myślach, mgliście się zarysowywać, majaczyć


förborgad

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od förborga → ukrywać


ryka ihop

rzucić się na siebie, wziąć się za łby, skoczyć sobie do oczu, skoczyć sobie do gardeł


på Guds försyn

zdając się na opatrzność Bożą (nie zważając na ryzyka lub niebezpieczeństwa)


vishet

szw. vis + -het → mądry + …tworzy rzeczownik

nie mylić z: visshet → pewność


visshet

szw. viss + -het → pewny + …tworzy rzeczownik

nie mylić z: vishet → mądrość


rättfärdig

sprawiedliwy, słuszny, prawy, prawomyślny


darra som ett asplöv

zobacz warianty: skaka som ett asplöv • skälva som ett asplöv

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) drżeć ze strachu, trząść się jak osika; (dosł. drżeć jak liść osiki)


oförbätterlig

szw. o- + förbättra + -lig → przeczenie + ulepszać + …tworzy przymiotnik

nienaprawialny, niereformowalny, niepoprawny, nieuleczalny


javars

(zwrot potoczny) wariant łączny od: ja vars


jovars

(zwrot potoczny) wariant łączny od: jo vars


liknelse

szw. likna + -else → być podobnym + …tworzy rzeczownik

por. jämförelse

zobacz też: Indeks:Szwedzki - Porównania (Liknelser)

(figura stylistyczna) obrazowe porównanie, przyrównanie, alegoria


gensträvig

szw. gen- + sträva + -ig → przeciw- + dążyć + …tworzy przymiotnik

krnąbrny, niepokorny, przekorny, niesforny


odelad

szw. o- + dela + -ad → nie- + dzielić + …tworzy przymiotnik

niepodzielny, całkowity, bezgraniczny, absolutny


murken

zbutwiały, zmurszały, spróchniały, przegniły

wątły, mizerny, nadwątlony, w opłakanym stanie, walący się


ja vars

skrócenie od: ja bevars! < ja, bevare oss! < ja, Gud bevare oss! → tak, Boże uchowaj!

zobacz warianty: javars • jo vars • jovars

zobacz też: det går bra • det är bra • det är bara bra • för all del • ja vars • det knallar och går • det rullar på • under kontroll (odpowiedzi na grzecznościowe zapytania)

(zwrot potoczny) …potwierdzenie z pewną rezerwacją: w zasadzie tak; tak, całkiem (np. dobrze)

Mår du bättre i dag? – Ja vars.

Lepiej się dziś czujesz? – Tak, całkiem dobrze.

(zwrot potoczny) całkiem, całkiem!; jako tako!, pomalutku!, nie najgorzej!, znośnie!

Hur är läget? – Jo vars. Det knallar och går, kan man väl säga.

Jak leci? – Pomalutku. Można powiedzieć, że jakoś leci.


ensartad

szw. en + -artad → jeden + …wyraża podobieństwo


hur är det

zobacz też: det var länge sedan • hur går det • hur är det • hur har du det • hur är läget • hur står det till • hur mår du (zwroty przy powitaniu)

(zwrot grzecznościowy) …zapytanie przy powitaniu o ogólną sytuację rozmówcy: jak leci?, jak idzie?, jak tam?

Hej, det var länge sedan! Hur är det? – Jo, det är bara bra. Själv då?

Cześć, kopę lat! Jak leci? – Świetnie. A tobie?

Hej! Hur är det med dig? – Tack, det är bra. Hur är det själv?

Cześć! Jak ci leci? – Dziękuję, dobrze. A co u ciebie?

Hej! Hur är det? – Jo vars. Det knallar och går. Hur är det själv?

Cześć! Jak leci? – Jako tako. Jakoś leci. A co u ciebie?


det är bra

(zwrot potoczny) …odpowiedź na zapytanie rozmówcy np. o zdrowie, o ogólną sytuację itp.; często przy powitaniu: (jest) dobrze, w porządku

Hur mår du? – Tack, det är bra.

Hej! Hur är det? – Tack, det är bra.

(zwrot potoczny) skrócony od: det är bra så


hur är läget

Bardziej potocznie można zwrot hur är läget? skrócić do samego läget?.

Hur är läget? – Bra, tack. Hur är det själv?

Jak leci? – Dziękuję, dobrze. A co u ciebie?

Hur är läget? – Bara bra, tack. Själv då?

Jak leci? – Dziękuję, świetnie. A tobie?

Hur är läget? – Helt okej, faktiskt.

Hur är läget? – Jo vars. Det knallar och går. Hur är det själv?

Jak leci? – Jako tako. Jakoś leci. A co u ciebie?

Läget? – Under kontroll.


vardagsfras

szw. vardag + fras → dzień powszedni + fraza


hövlighetsfras

szw. hövlighet + fras → uprzejmość + fraza


hälsningsfras

szw. hälsning + fras → pozdrowienie + fraza

zobacz też: vardagsfras • hälsningsfras • hövlighetsfras • kärleksfras • tidningsfras

konwencjonalny zwrot używany przy pozdrawianiu


ta kål på något

od XIIIw., oryginalnie w postaci: hacka något som kål → poszatkować coś jak kapustę

zobacz warianty: göra kål på något

zniszczyć coś/kogoś, wykończyć kogoś; (dosł. zrobić kapustę z czegoś)


stucken

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od sticka


det är bara bra

(zwrot potoczny) …odpowiedź na zapytanie rozmówcy np. o zdrowie, o ogólną sytuację itp.; często przy powitaniu: (jest) bardzo dobrze, świetnie

Hur mår du? – Tack, det är bara bra.

Hej! Hur är det? – Tack, det är bara bra.


gruvlig

szw. gruva sig + -lig → niepokoić się + …tworzy przymiotnik

straszny, okropny, przerażający, potworny


stycka

szw. stycke + -a → kawałek + …tworzy czasownik

nie mylić z: sticka → drzazga; kłuć

dzielić, kawałkować, ćwiartować, parcelować


vafalls

skrót od daw.: vad befalles → dosł. co się nakazuje?

(zwrot potoczny) co?, że co?, co proszę?, że co proszę?


fräs

nie mylić z: fras → fraza; szelest


fräs

nie mylić z: fras → fraza; szelest


fräs

nie mylić z: fras → fraza; szelest


fräsig

nie mylić z: frasig → chrupki


hytta

nie mylić z: hytt → kabina


hytta

nie mylić z: hytt → kabina


gråsosse

szw. grå + sosse → szary + socjaldemokrata

(często pejor.) tradycyjny, pragmatyczny socjaldemokrata (niezainteresowany radykalnymi wizjami)


asfull

szw. as + full → …wzmacnia znaczenie + pijany

kompletnie pijany, pijany jak bela, pijany w sztok


frasig

szw. frasa + -ig → trzeszczeć + …tworzy przymiotnik

nie mylić z: fräsig → wystrzałowy


klåpare

szw. klåpa + -are → partaczyć + …tworzy rzeczownik


ha många strängar på sin lyra

zobacz warianty: ha flera strängar på sin lyra

mieć wiele zamiłowań lub uzdolnień; (dosł. mieć wiele strun w swojej lirze)


paragrafryttare

szw. paragraf + ryttare → paragraf + jeździec


gitter

siatka, krata (regularny układ linii lub punktów)


det är bra nu

nie mylić z: det är bra så → więcej nie trzeba

(zwrot potoczny) …uspokajające: no, już dobrze; dobrze już, dobrze


långsint

szw. lång + -sint → długi + …o usposobieniu

pamiętający urazy, pamiętliwy, zawzięty, zacięty


kroppsegen

por. artegen


det är bra så

zobacz warianty: det blir bra så • det är bra

zob. är det bra så

nie mylić z: det är bra nu → no, już dobrze

(zwrot potoczny) …odpowiedź na ofertę: (więcej) nie trzeba; (to) wystarczy

Vill du ha kvitto? – Nej, det är bra så.


är det bra så

zobacz warianty: var det bra så

zobacz też: det är bra så • det är bra

(zwrot potoczny) …zapytanie sprzedawcy przy kończeniu zakupu: czy to wszystko?

Är det bra så? – Ja, det är bra.


-sint

szw. sinne + -t → zmysł + tworzy przymiotnik

zobacz też: -lynt • -sint • -sinnig • -synt (tematy słowotwórcze tworzące przymiotniki oznaczające skłonność)

zobacz słowa kończące się na „-sint”

…dodawany na końcu przymiotnika tworząc przymiotnik o znaczeniu: „mający usposobienie określone wyrazem głównym”


artegen

szw. art + egen → gatunek + tu: specyficzny

por. kroppsegen


komma an

zobacz warianty: ankomma


fördra

szw. för- + dra → …wyraża nasilenie + ciągnąć

zobacz warianty: fördraga

nie mylić z: föredra → woleć, przedstawiać

nie mylić z: fordra → wymagać

znosić, wytrzymywać, cierpieć, tolerować


trubbig

tępy (np. nóż), stępiony (np. ołówek), nieostry

…nie dający wyraźnego wyniku: zgrubny, przybliżony, niepewny

(o psychice) tępy, przytępiony, niewrażliwy

(o zachowaniu) szorstki, opryskliwy, kwaśny


när allt kommer omkring

zobacz warianty: när allt kommer ikring

por. när det kommer till kritan

gdy już są znane fakty; gdy wszystko weźmie się pod uwagę


snirklig

szw. snirkel + -ig → zakrętas + …tworzy przymiotnik

floresowaty, kwiecisty, przeładowany ozdobnikami


spunnen

imiesłów przeszły bierny (perfektparticip) od spinna


spinn

zob. spinnspö


spinn

zob. spinnspö


ordinarie

por. ordinär

taki, co zawsze; normalny, stały, zwykły


behandla med silkesvantar

por. ge silkessnöret

traktować delikatnie, obchodzić się jak z jajkiem, cackać się; (dosł. traktować w jedwabnych rękawiczkach)


silkesvante

szw. silke + vante → jedwab + rękawiczka

fraza czasownikowa behandla med silkesvantar


medryckande

porywający, urzekający, fascynujący, pasjonujący


medryckande

imiesłów teraźniejszy czynny (presensparticip) od rycka med: porywający


bedyra

szw. be- + dyr → …nadawanie cechy + drogi


skövla

pustoszyć, niszczyć, rujnować, dewastować


lystra

uważać na coś, baczyć na coś, słuchać czegoś


galt

zob. kulting


ruggig

(o włosach, piórach, roślinności itp.) zmierzwiony, skołtuniony, kudłaty, nastroszony

(o pogodzie) zimny i dżdżysty, paskudny, okropny

(o osobie) zmarniały, oklapnięty, nie w humorze, osowiały

(ogólnie) koszmarny, okropny, niesamowity


söndra

poróżniać, antagonizować, waśnić, siać niezgodę


stötesten

przeszkoda, zawada, szkopuł, trudność; (dosł. kamień, o który się uderza)


smakar det så kostar det

por. kosta mer än det smakar

nic nie ma za darmo; (dosł. co smakuje, to kosztuje)


kosta mer än det smakar

por. smakar det så kostar det

nie być wartym swojej ceny / wysiłku ; (dosł. kosztować więcej niż to smakuje)


dalta

rozpieszczać kogoś, cackać się z kimś, pieścić się z kimś


gneta

gneta → gnieść są fałszywymi przyjaciółmi (właściwe jest: knåda → gnieść)


korvöre

szw. korv + öre → kiełbasa + öre (pod koniec XIX w. za jedno öre można było kupić kiełbasę)

por. kaffepengar • spottstyver

najmniejszy pieniądz, marny grosz, złamany grosz


inte ett korvöre

żadnych pieniędzy, ani grosza, ani marnego grosza, ani złamanego grosza


spån

nie mylić z: spång → kładka


skälva som ett asplöv

zobacz warianty: skaka som ett asplöv • darra som ett asplöv

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) drżeć ze strachu, trząść się jak osika; (dosł. drżeć jak liść osiki)


dum som ett spån

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo głupi, tępy, głupi jak but; (dosł. głupi jak wiór)


dum som en gås

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) niezmiernie głupi, bezmyślny, głupi jak gęś, głupi jak cielę; (dosł. głupi jak gęś)


skaka som ett asplöv

zobacz warianty: darra som ett asplöv • skälva som ett asplöv


dummare än tåget

Wg tradycji pochodzi od lokomotywy z XIX w. nazwanej imieniem księcia Augusta (najmłodszego syna króla Oscara I-go), który miał opinię mało inteligentnego (a więc głupszego od lokomotywy nazwanej swoim imieniem).

zobacz też: dum som ett spån • dum som en gås

nieprzeciętnie głupi; (dosł. głupszy od pociągu)


språngande

nie ma nic wspólnego ze springande → biegnąco

(głównie w połączeniu z poprzedzającym spritt) …wzmacnia znaczenie następującego przymiotnika: kompletnie, zupełnie, całkiem


spritt språngande

…wzmacnia znaczenie następującego przymiotnika: kompletnie, zupełnie, całkiem


hur går det

zobacz też: det var länge sedan • hur går det • hur är det • hur har du det • hur är läget • hur står det till • hur mår du (zwroty przy powitaniu)

(zwrot grzecznościowy) …potoczne zapytanie o powodzenie w jakiejś czynności lub o ogólne powodzenie; często przy powitaniu: jak idzie?, jak leci?, jak tam?

Hur går det med jobbet? – Jo, tack, det går bra. Jätte bra faktiskt

Jak tam w pracy? – Dziękuję, dobrze. Właściwie to bardzo dobrze.

Hur går det för dig? – Tack, det är bra.


som en fågelholk

bardzo się dziwiąc, będąc stropionym / zdezorientowanym / ogłupiałym, z rozdziawioną gębą; (dosł. jak domek dla ptaków)


grannlaga

szw. grann + lag + -a → urodziwy + tu: sposób + …tworzy przymiotnik


ta sig orådet före

por. ta sig före • företa sig


den råd lyder är vis, men oråd ska ingen lyda

ten, który słucha rad jest mądry, ale szaleńczych pomysłów nikt nie powinien słuchać


körvel

trybula ogrodowa (Anthriscus cerefolium), trybula

marchewnik anyżowy (Myrrhis odorata), marchewnik


fågelholk

szw. fågel + holk → ptak + domek dla ptaków


självbevarelsedrift

szw. själv + bevarelse + drift → sam + przest. ochrona + popęd


sätta p för något

Od XVII w. Wtedy prawdopodobnie litera „p” oznaczała szw. pest → zaraza i tą literą znaczono domy dotknięte zarazą. Współcześnie można literę „p” rozumieć jako skrót od szw. punkt → kropka.

zobacz też: a och o • har man sagt A får man säga B • på g • pricken över i • inte ett jota • sätta p för något (frazy z literami)


knalla

zwrot grzecznościowy det knallar och går


på någons vägnar

zobacz warianty: å någons vägnar


vägnar

(obecnie tylko w zwrotach) drogi, kierunki, strony


det man inte har i huvudet får man ha i benen


företa

zobacz warianty: företaga


skrädda

nie mylić z: skräda → przebierać


det knallar och går

zobacz też: det går bra • det är bra • det är bara bra • för all del • ja vars • det knallar och går • det rullar på • under kontroll (odpowiedzi na grzecznościowe zapytania)

figura stylistyczna: para słów (ordpar) (zwrot potoczny) …odpowiedź na zapytanie rozmówcy o ogólną sytuację, o zdrowie itp.; często przy powitaniu: jakoś leci, jakoś idzie, (idzie) jak zwykle, (idzie) pomalutku, (idzie) znośnie; (dosł. idzie niespiesznie i idzie)

Hur är läget? – Jo, det knallar och går.

Hur mår du? – Jodå, det knallar och går.


amsaga

szw. amma + saga → karmić piersią + bajka


förrätta

wykonywać, odprawiać (np. mszę, ślub), przeprowadzać (np. wybory)


blåslampa

Lampa lutownicza została wynaleziona przez szwedzkiego wynalezcę Carla Richarda Nyberga i opatentowana przez niego w 1881 r.


betingelse

szw. betinga + -else → warunkować + …tworzy rzeczownik


som en åsna mellan två hötappar

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) …będąc w sytuacji niezdecydowania między dwiema korzystnymi możliwościami: gdy osiołkowi w żłoby dano; (dosł. jak osioł między dwiema wiązkami siana)


outrotlig

szw. o- + utrota + -lig → nie- + wykorzenić + …tworzy przymiotnik

zakorzeniony (np. przyzwyczajenie), utrwalony


asätare

szw. as + äta + -are → padlina + jeść + …tworzy rzeczownik

zobacz też: köttätare • växtätare • gräsätare • asätare • människoätare • allätare (zwierzęta według pokarmu)


bättre förekomma än förekommas

skrócony od: bättre att förekomma än att förekommas


envis som en åsna

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo uparty, uparty jak kozioł, uparty jak osioł; (dosł. uparty jak osioł)


styv-

nie mylić z: styv → sztywny

zobacz słowa zaczynające się od „styv-”

…dodawany na początku wyrazu oznaczającego pokrewieństwo; oznacza odpowiadający związek rodzinny w rodzinie, w której jeden z rodziców jest w powtórnym związku małżeńskim: przyszywany


bättre att förekomma än att förekommas

zobacz warianty: bättre förekomma än förekommas

por. bättre att stämma i bäcken än i ån

…mówi, że lepiej działać zawczasu niż być postawionym przed faktem dokonanym: lepiej być młotem niż kowadłem; (dosł. lepiej uprzedzać niż być uprzedzonym)


styv

fraza czasownikowa visa sig på styva linan

nie mylić z: styv- → przyszywany


arga katter får rivet skinn

…poucza, że zachowując się agresywnie trzeba się liczyć z przykrymi skutkami; (dosł. złe koty mają podrapaną skórę)


snöplig

por. snopen

przykry, nieprzyjemny, żałosny, sromotny, haniebny, irytujący


späka

nie mylić z: späcka → szpikować

ujarzmiać, tłumić, opanowywać (pragnienia lub żądze), umartwiać (ciało)


späka

nie mylić z: späcka → szpikować


envar blir salig på sin tro

każdy będzie szczęśliwy na swój sposób, po swojemu


säll

fraza czasownikowa gå till de sälla jaktmarkerna

nie mylić z: säl → foka


gå och larva

figura stylistyczna: para słów (ordpar) bezcelowo wałęsać się, łazęgować, szwendać się, włóczyć się; (dosł. chodzić i telepać się)


i godan ro

w błogim, niczym nie zakłóconym spokoju, w świętym spokoju; (dosł. w błogim spokoju)


såga inte av den gren du sitter på

…poucza, żeby nie szkodzić temu, od czego się zależy i z czego ma się korzyści, gdyż wtedy szkodzi się sobie samemu: nie podcinaj gałęzi na której siedzisz


lugn och ro

figura stylistyczna: para słów (ordpar) niczym nie zakłócony spokój, święty spokój; (dosł. spokój i spokój)


på ett ungefär

szacunkowo, orientacyjnie, z grubsza, mniej więcej


sjåpa

kobieta przesadnie wstydliwa lub bojaźliwa


sjåp

człowiek przesadnie wstydliwy lub bojaźliwy


i fridens namn

(w pytaniach) …wzmacnia pytanie wyrażając mocne zdziwienie: u licha, u diabła, u diaska; (dosł. w imię spokoju)


gå inte över ån efter vatten

zobacz warianty: man ska inte gå över ån efter vatten

por. gå över ån efter vatten

…poucza, aby unikać zadawania sobie niepotrzebnego trudu; (dosł. nie idź przez strumień po wodę)


gråta över spilld mjölk

por. gråt inte över spilld mjölk


gråt inte över spilld mjölk

zobacz warianty: man ska inte gråta över spilld mjölk

por. gjort är gjort • gråta över spilld mjölk

…poucza, aby nie rozpaczać nad czymś, na co się nic nie da poradzić, co się już nie odwróci: co się stało, to się nie odstanie; co było, to było; (dosł. nie płacz nad rozlanym mlekiem)


i hela friden

(w pytaniach) …wzmacnia pytanie wyrażając mocne zdziwienie: u licha, u diabła, u diaska; (dosł. w całym spokoju)


frid och fröjd

figura stylistyczna: para słów (ordpar) stan beztroski i pomyślności, sielanka, idylla; (dosł. spokój i radość)


rim och reson

figura stylistyczna: para słów (ordpar) zdrowy rozsądek (w wypowiedziach o braku tegoż); (dosł. rym i rozsądek)

Lite rim och reson tack!


undfallenhet

szw. undfallen + -het → ustępliwy + …tworzy rzeczownik


torftig

od st.szw. þorft → potrzeba, spokrewnione z szw. tarv → daw. potrzeba naturalna

prosty, skromny, skąpy, ubogi, marny, lichy, mizerny


under radarn

nie będąc zauważanym, nie budząc zainteresowania; (dosł. pod radarem)


med anledning av

por. i samband med

z powodu czegoś, ze względu na coś, z okazji czegoś, tytułem czegoś


i samband med

por. med anledning av • på grund av • med avseende på • med tanke på


med avseende på

por. i samband med • med anledning av

ze względu na coś, z uwagi na coś, biorąc pod uwagę coś


med tanke på

por. i samband med • med anledning av

z myślą o czymś, z uwagi na coś, mając na uwadze coś


på förekommen anledning

på förekommen anledning måste vi påminna om att …

w zaistniałej sytuacji musimy przypomnieć o tym

…wprowadza (nie całkiem oczekiwaną) wypowiedź uzasadniając ją jakimiś (niekoniecznie znanymi, ale stosownymi) właśnie zaistniałymi względami: w zaistniałej sytuacji …, wobec zaistniałych okoliczności …


man tager vad man haver

…zaleca, aby w przypadku nie posiadania czegoś potrzebnego użyć czegoś innego, co się posiada - co też spełni wymagane zadanie, choć może nie w pełni: z braku laku dobry kit; dobry chleb, gdy kołacza nie masz; na bezrybiu i rak ryba; (dosł. bierze się to, co się ma)


kasta inte sten i glashus

skrócony od: man skall inte kasta sten när man sitter i glashus


lugn som en filbunke

Zsiadłe mleko nie rusza się tak jak świeże mleko.

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) całkowicie spokojny, niewzruszony, spokojny jak baranek; (dosł. spokojny jak zsiadłe mleko)


som eld och vatten

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) będący swoim przeciwieństwem, jak ogień i woda


båtnad

szw. båta + -nad → przest. pomagać + …tworzy rzeczownik


svärmare

szw. svärma + -are → marzyć + …tworzy rzeczownik


filbunke

szw. fil + bunke → tu: zsiadłe mleko + miska

fraza przymiotnikowa lugn som en filbunke

por. långfil


tranedans

fraza rzeczownikowa en sparv i tranedansen


alla känner apan, men apan känner ingen

zobacz warianty: alla känner apan, apan känner ingen

…mówi, że popularną osobę znają wszyscy, ale ta popularna osoba zna tylko niewielu; (dosł. wszyscy znają małpę, ale małpa nie zna nikogo)


bit inte den hand som föder dig

…poucza, żeby nie szkodzić temu, od czego się zależy i z czego ma się korzyści; (dosł. nie gryź ręki, która cię karmi)


bättre att föregå än att föregås

zobacz warianty: bättre föregå än föregås

por. bättre att stämma i bäcken än i ån

…poucza, że lepiej zacząć samemu działać zanim się zostanie zmuszonym do tego; (dosł. lepiej poprzedzać niż być poprzedzonym)


bättre föregå än föregås

skrócony od: bättre att föregå än att föregås


bragte

od dolnoniem. bragte (lub dolnoniem. brachte), forma Präteritum dolnoniem. bringen (→ przynosić)

Jest to forma nieregularna czasu przeszłego preteritum (zapożyczona z dolnoniemieckiego wraz z formą podstawową). Równolegle używaną formą regularną jest: bringade.


trandans

fraza rzeczownikowa en sparv i trandansen

zobacz warianty: tranedans


det som göms i snö kommer upp i tö

…mówi, że fakty i prawda wcześniej, czy później wychodzą na jaw: prawdy nie da się ukryć; oliwa sprawiedliwa zawsze na wierzch wypływa; (dosł. co się ukrywa w śniegu wyjdzie w odwilży)


alle man på däck

alle jest dawną formą deklinacyjną od all

…rozkaz dla załogi statku w sytuacji krytycznej: wszystkie ręce na pokład!, cała załoga na pokład!

…wezwanie personelu do mobilizacji wysiłku


fyllig

szw. fylla + -ig → napełniać + …tworzy przymiotnik


fördragsam

szw. fördrag + -sam → tu: cierpliwość + …tworzy przymiotnik

cierpliwy, wyrozumiały, tolerancyjny, pobłażliwy


en olycka kommer sällan ensam

…mówi, że niepowodzenia często pociągają za sobą następne niepowodzenia: nieszczęścia chodzą parami; (dosł. nieszczęście rzadko przychodzi pojedynczo)


envis som en terrier

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo uparty, uparty jak kozioł, uparty jak osioł; (dosł. uparty jak terier)


envis som synden

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo uparty, uparty jak kozioł, uparty jak osioł; (dosł. uparty jak grzech)


fint folk kommer alltid sent

…po prostu stwierdza, często ironicznie, że ludzie z lepszego towarzystwa mają zwyczaj spóźniać się - pokazując tym, że są ważniejsi; (dosł. ludzie z lepszego towarzystwa zawsze się spóźniają)


rik som ett troll

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) niezmiernie bogaty, bogaty jak Krezus, bogaty jak świnia; (dosł. bogaty jak troll)


föregå

przysłowie bättre att föregå än att föregås

por. förekomma


föregå

por. förekomma


bihang

szw. bi- + hänga → …wyraża oboczność + wisieć


allan

forma deklinacyjna lp B. (ackusativ) m (maskulinum) od: all → wszystek


allom

forma deklinacyjna lm C. (dativ) od: all → wszystkim


vig

nie mylić z: vigg → kaczka czernica, błyskawica


vig som en apa

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) bardzo zwinny, zwinny jak małpa


ge någon lillfingret och han tar hela handen

zobacz warianty: ger man djävulen ett finger tar han hela handen

…poucza, że gdy da się komuś czegoś spróbować, to zabierze resztę; że gdy się komuś w czymś ustąpi, to będzie się wykorzystywanym również w innych rzeczach: daj palec, a weźmie całą rękę; (dosł. daj komuś mały palec, a weźmie całą rękę)


har man tagit fan i båten får man ro honom i land

…poucza, a czasem ironizuje, że gdy się czegoś podjęło, to trzeba doprowadzić to do końca, nawet jeśli jest to trudne lub nieprzyjemne, nawet robiąc dobrą minę do złej gry; (dosł. gdy się wzięło diabła do łodzi, to trzeba go dowieźć na ląd)


ger man djävulen ett finger tar han hela handen

zobacz warianty: ge någon lillfingret och han tar hela handen

…poucza, że gdy da się komuś czegoś spróbować, to zabierze resztę; że gdy się komuś w czymś ustąpi, to będzie się wykorzystywanym również w innych rzeczach: daj palec, a weźmie całą rękę; (dosł. gdy się da diabłu palec, to weźmie całą rękę)


har man sagt A får man säga B

zobacz warianty: har man sagt a får man också säga b

zobacz też: a och o • har man sagt A får man säga B • på g • pricken över i • inte ett jota • sätta p för något (frazy z literami)

…mówi, że gdy się coś rozpoczęło, to trzeba to kontynuować i ponieść skutki tego: powiedziałeś A, powiedz B; (dosł. jeśli powiedziało się „A”, to trzeba powiedzieć „B”)


kossa

nie mylić z: kosa → kurs


det är ingen ko på isen så länge rumpan är i land

…poucza, żeby nie niepokoić się bez potrzeby, gdy nie ma rzeczywistej groźby - podając konkretny przykład: krowa nie wpadnie do wody, gdyby lód się załamał, dopóki stoi tylnymi nogami na lądzie (zimą u wodopoju); (dosł. nie ma krowy na lodzie, dopóki zad jest na lądzie)


spö

fraza czasownikowa stå som spön i backen

giętki pręt / kij, wić, witka, rózga, bat


nära skjuter ingen hare

…poucza, że do powodzenia nie wystarcza, żeby się prawie udało; na przykładzie polowania na zająca: nie wystarczy prawie go trafić, trzeba trafić go celnie: prawie robi wielką różnicę; (dosł. prawie nie zastrzeli żadnego zająca)


otta

nie mylić z: åtta → osiem


olika falla ödets lotter

„falla” jest dawną formą 1 os. lm czasownika falla; współczesną formą jest „faller”.

…poucza, że losy różnych ludzi są różne, przypadkowe i niesprawiedliwe: los nie jest sprawiedliwy; (dosł. różnie padają losy przeznaczenia)


på rullande sten växer ingen mossa

…poucza, że aby nie zgnuśnieć i szybko się nie zestarzeć trzeba być aktywnym, ruchliwym i przedsiębiorczym; (dosł. na toczącym się kamieniu nie rośnie żaden mech)


rik nog som nöjd är

por. girigheten har ingen botten • mycket vill ha mer • mycket vill ha mer och fan vill ha fler • mycket vill ha mer, fan vill ha fler och helvetet blir aldrig fullt

…radzi, aby być zadowolonym z tego, co się ma; ten, kto ma dużo nie będzie szczęśliwy, jeśli chce jeszcze więcej; (dosł. wystarczająco bogaty ten, kto jest zadowolony)


förgå

unosić się, stracić panowanie nad sobą (i zachowywać się gwałtownie)


förgå

Jag förgås av längtan efter Emilia.


tjusig

szw. tjusa + -ig → zachwycać + …tworzy przymiotnik

elegancki, szykowny, gustowny, fascynujący, zachwycający, czarujący, urzekający


som man är klädd blir man hädd

…poucza, że często jest się ocenianym powierzchownie, według wyglądu: jak cię widzą, tak cię piszą; (dosł. jak się jest ubranym, tak się jest znieważanym)


tomma tunnor skramlar mest

…stwierdza, że najczęściej najgłośniej krzyczy ten, kto ma najmniej do powiedzenia: dlatego dzwon głośny, że wewnątrz próżny; (dosł. puste beczki najwięcej grzechoczą)


den som tar till svärd skall med svärd förgås

zobacz warianty: alla som tar till svärd ska dödas med svärd


alla som tar till svärd ska dödas med svärd

zobacz warianty: den som tar till svärd skall med svärd förgås


synden straffar sig själv

por. den som tar till svärd skall med svärd förgås • alla som tar till svärd ska dödas med svärd • den som gräver en grop åt andra, faller själv däri • behandla andra såsom du själv vill bli behandlad

…poucza, że złe czyny skierowane przeciwko innym często obracają się przeciwko samemu sprawcy: przez co kto grzeszy, przez to bywa karany; kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie; kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada; nie rób drugiemu, co tobie niemiłe; (dosł. grzech karze sam siebie)


ur syn, ur sinn

…mówi, że jeśli przestaje się mieć z czymś styczność, to łatwo zapomina się o tym: co z oczu, to z serca; (dosł. z widoku, z umysłu)


drulle

jełop, dureń, ciołek, cymbał, prostak, grubianin, cham


var skall sleven vara om inte i grytan

…dla wyrażenia, że ktoś lub coś znajduje się w swoim naturalnym otoczeniu; (dosł. gdzie ma być chochla, jeśli nie w garnku?)


även solen har sina fläckar

zobacz warianty: även solen har fläckar

…poucza, że nawet najlepszy ma swoje wady: i na słońcu są plamy, nikt nie jest bez wady; (dosł. nawet słońce ma swoje plamy)


äta som en fågel

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) jeść bardzo mało, jeść jak ptaszek, jeść jak wróbelek; (dosł. jeść jak ptak)


öga för öga, tand för tand

(1.1) wyrażenie występujące w wielu miejscach w Biblii, np. (5 Mos 19:21): „Du ska inte visa någon barmhärtighet: liv för liv, öga för öga, tand för tand, hand för hand och fot för fot.“

zobacz warianty: öga för öga och tand för tand

…zasada odwetu: kara ma być równomierna z przewinieniem; oko za oko, ząb za ząb


äta som en häst

przen. figura stylistyczna: porównanie (liknelse) jeść bardzo dużo, obżerać się, jeść jak świnia; (dosł. jeść jak koń)


alla känner apan, apan känner ingen

skrócony od: alla känner apan, men apan känner ingen


bättre stämma i bäcken än i ån

zobacz warianty: bättre att stämma i bäcken än i ån

zob. stämma i bäcken

por. bättre att förekomma än att förekommas

…mówi, że lepiej zabrać się za problem od razu niż czekać aż przerośnie możliwości rozwiązania; łatwiej ugasić małą iskrę niż dużą pożogę; (dosł. lepiej tamować strumień niż rzeczkę)


den dagen, den sorgen

…radzi, aby nie martwić się zawczasu czymś, na co się nie ma wpływu; (dosł. ten dzień, to zmartwienie)


tids nog

wkrótce, w swoim czasie (nieuchronnie), wcześniej czy później


kioskvältare

szw. kiosk + välta + -are → kiosk + przewracać + …tworzy rzeczownik; od lat 1990-tych; początkowo na oznaczenie numeru wieczorówki z sensacyjnym tytułem, budzącej duże zainteresowanie w kioskach z gazetami


ögontjänare

szw. öga + tjäna + -are → oko + służyć + …tworzy rzeczownik

por. posör

obłudnik, lizus, nadskakiwacz; (dosł. służący oczu)


morgonstund har guld i mund

zobacz warianty: morgonstund har guld i mun

kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje; (dosł. poranna chwila ma złoto w ustach)


vägen till helvetet är kantad med goda föresatser

od: vägen till helvetet är stenlagd med goda föresatser


även en blind höna kan finna ett korn

zobacz warianty: även en blind höna kan hitta ett korn

trafiło się ślepej kurze ziarno; nawet ślepa kura może znaleźć ziarno


stå och gapa

figura stylistyczna: para słów (ordpar) rozdziawiać gębę ze zdziwienia, robić duże oczy; (dosł. stać i rozdziawiać gębę)


gapa och skrika

figura stylistyczna: para słów (ordpar) rozedrzeć się, wydrzeć gębę, wrzeszczeć; (dosł. rozdzierać się i krzyczeć)


gapa och svälja

figura stylistyczna: para słów (ordpar) przyjąć bez oglądania lub sprawdzania; (dosł. rozdziawić gębę i przełknąć)


av skadan blir man vis, men inte rik

zob. av skadan blir man vis (skrócona wersja)

por. det är lätt att vara efterklok

…poucza, że doznawszy szkody, człowiek staje się mądrzejszy, ale jednak lepiej byłoby wcześniej przewidzieć tę szkodę: mądry Polak po szkodzie; człowiek uczy się na błędach; (dosł. od szkody staje się mądrym, ale nie bogatym)