злато

zobacz też: Indeks:Staro-cerkiewno-słowiański - Pierwiastki chemiczne


не

nie (zaprzeczenie czasownika lub całego zdania)


бритва

odziedziczone z prasł. *britva; synchronicznie scs. *брити + -тва


небо

prasł. *nȅbo < prabałtosł. *nebo, *nebes- < praindoeur. *nébʰos


вино

odziedziczone z prasł. *vinò, z łac. vīnum

zob. вина lm

никътоже ни въливаетъ • вина нова въ мѣхꙑ вьтъхꙑ

Nikt też młodego wina nie wlewa do starych bukłaków.

посъла рабꙑ своѧ къ дѣлательмъ иматъ вина своего

Posłał swoje sługi do rolników, by odebrali plon jemu należny.


на

…wyrażający lokalizację przestrzenną: na, w


благо

źródłosłów dla st.rus. благо > ros. бла́го, ukr. бла́го


гора

prasł. *gora < praindoeur. *gṷer-
zob. góra


вода

prasł. *voda < praindoeur. *wodr
zob. woda


мати

odziedziczone z prasł. *mati, z prabałtosł. *mā́ˀtē, z praindoeur. *méh₂tēr

por. pol. mać, czes. máti, litew. motė, goc. 𐌼𐍉𐌳𐌰𐍂, gr. μήτηρ (mḗtēr)


за

…opisujący pozycję omawianego elementu, dalszą w stosunku do wyrażenia za przyimkiem: za

…opisujący czynność odbywającą się w kierunku dalszym w stosunku do wyrażenia za przyimkiem: za

…opisujący poparcie, np. w głosowaniu: za


брада

odziedziczone z prasł. *bordà, z prabałtosł. *bardā́ˀ, z praindoeur. *bʰardʰeh₂

zobacz też: Indeks:Staro-cerkiewno-słowiański - Części ciała


а

minuskuła pierwszej litery alfabetu ukraińskiego


блюдо

odziedziczone z prasł. *bľudo, z goc. 𐌱𐌹𐌿𐌸𐍃 (biuþs), z pragerm. *beudaz

zachowana jest tylko forma Ms. блюдѣ, która może też wskazywać na M. блюдъ m


Господь Сꙑнъ Давꙑдовъ

Она жє пачє въпьјаашєтє глагол҄ѭшта помилѹи нꙑ Господи Сꙑнѹ Давꙑдовъ.

Oni że bardziej wołają, mówiąc: zlituj się nad nami, Panie Synu Dawidowy.

pl-Господь_Сꙑнъ_Давꙑдовъ-cu-noun-KIe0Qj3T


вина

ꙇзбі градомь віна ꙇхъ


онъ

odziedziczone z prasł. *onъ → tamten, ów, z prabałtosł. *anas → tamten, ów

por. litew. anàs → tamten, hetyc. 𒀭𒉌𒅖 (anniš) → to

zaimek ten pierwotnie był zaimkiem wskazującym i wyparł pierwotny zaimek osobowy и/ꙗ/ѥ → on/ona/ono, który zachował się tylko w formach niemianownikowych

врагꙑ его облѣкѫ въ стоудъ • а на ономь процвьтетъ свѩтꙑни моѣ

Odzieję wstydem jego nieprzyjaciół, a nad nim zabłyśnie jego korona.

… богъ живетъ въ немъ • и онъ въ боѕѣ


онъ

вамъ естъ дано вѣдѣти таинаа цѣсарьствиѣ божиѣ • ѡнѣмъ же вънѣщънимь въ притъчахъ вьсѣ бꙑваѭтъ

Wam dana jest tajemnica królestwa Bożego, dla tych zaś, którzy są poza wami, wszystko dzieje się w przypowieściach.


азъ

odziedziczone z prasł. *(j)azъ, z prabałtosł. *ēź-, z praindoeur. *éǵ

por. st.pol. jaz, ja, st.czes. jáz, já, poł. joz, jo, st.rus. ꙗзъ, bułg. аз, mac. јас

por. st.litew. eš, litew. aš, hetyc. 𒌑𒊌 (ūk), awest. 𐬀𐬰𐬆 (azə)


сꙑнъ

(1.1-5)
:: źródłosłów dla cs. сы́нъ, cs. сн҃ъ, rum. sin
:: odziedziczone z prasł. *synъ, z prabałtosł. *sū́ˀnus, z praindoeur. *suHnús
:: por. pol. syn, serb. си̑н, litew. sūnùs, goc. 𐍃𐌿𐌽𐌿𐍃, sanskr. सूनु (sūnú)

(1.6)
:: niejasna; ostatecznie prawdopodobnie z tego samego źródła co gr. μόσσυν (móssūn) → drewniana wieża/budynek; palisada, ogrodzenie drewniane, np. z języka irańskiego, por. oset. мӕсыг (mæsyg) → wieża
:: wiązano także z scs. сꙑпати → sypać lub niem. Zaun → płot


авити

ujawnić, odkryć, ukazać, pokazać, objawić


авлꙗти

ujawniać, odkrywać, ukazywać, pokazywać, objawiać


архиереи

sztuczne zapożyczenie z śr.gr. ἀρχιερεύς (arkhiereús)


безакониѥ

scs. без- + законъ + -иѥ


апостолъ

sztuczne zapożyczenie z śr.gr. ᾰ̓πόστολος (apóstolos)


архитриклинъ

sztuczne zapożyczenie ze śr.gr. ἀρχιτρίκλινος (arkhitríklinos)


ангелъ

sztuczne zapożyczenie z gr. ἄγγελος → posłaniec


безмлъвиѥ

scs. без- + млъвити + -иѥ


аньдреи

sztuczne zapożyczenie ze śr.gr. Ἀνδρέᾱς (Andréās)


блаженъ

imiesłów od: блажіти


благословлѥнъ

imiesłów od: благословіти


адъ

źródło dla st.rus. адъ
zapożyczenie z gr. ᾍδης (Hā́idēs)


ариматеꙗ

sztuczne zapożyczenie z śr.gr. Ἁριμαθαίᾱ (Harimathaíā), ostatecznie z hebr. רמתיים צופים → Ramataim Cofim


авраамъ

sztuczne zapożyczenie ze gr. Ἀβρᾱᾱ́μ (Abrāā́m), z hebr. אַבְרָהָם (ʼAḇrāhām)

war. аврамъ


адамъ

zapożyczenie ze gr. Ᾱ̓δᾱ́μ (Ādā́m), z hebr. אָדָם (ʾāḏām)


благостꙑни

scs. благость + -ꙑни


благодѣть

scs. благо + -о- + дѣтн + -ь


благость

scs. благъ + -ость


благословлѥниѥ

scs. благо + -о- + *-словлѥнъ + -иѥ

war. благословениѥ


бездъна

odziedziczone z prasł. *bezdъna
por. czes. bezdna, ros. бе́здна


бесѣда

por. pol. biesiada, st.czes. besěda, słń. beséda


блюсти

блюсти сѧ


блюдъ

odziedziczone z prasł. *bľudъ, z goc. 𐌱𐌹𐌿𐌸𐍃 (biuþs), z pragerm. *beudaz


богородица

scs. богъ + -о- + родити + -ица; kalka śr.gr. Θεοτόκος (Theotókos)

por. st.pol. Bogurodzica, Bogarodzica, ukr. Богоро́диця


болѣзнь

odziedziczone z prasł. *bolěznь; synchronicznie scs. болѣти + -знь


божьство

odziedziczone z prasł. *božьstvo, synchronicznie scs. богъ + -ьство


братриꙗ

odziedziczone z prasł. *bratrьja/*bratьja

por. st.pol. bracia, dial. słń. brȃtja, serb. brȁća/бра̏ћа, rus. братья/братя

war. братиꙗ


брьвьно

por. st.pol. birwno, czes. břevno, ros. бревно́


брѣгъ

odziedziczone z prasł. *bergъ, z praindoeur. *bʰérǵʰos

por. pol. brzeg, st.rus. берегъ, czes. břeh


братръ

odziedziczone z prasł. *bratrъ, z prabałtosł. *brā́ˀtē, z praindoeur. *bʰréh₂tēr

war. братъ


юность

scs. юнъ + -ость


бисьръ

zapożyczenie z arab. بُسْر (busr) → niedojrzałe daktyle, z rdzenia arab. ب س ر (b-s-r) → wczesny, niedawny


брань

odziedziczone z prasł. *bornь, z prabałtosł. *barˀnís

por. pol. broń, czes. braň, ros. бо́ронь, litew. bar̃nis


отьць

od prasł. *otьcь, od praindoeur. *atta
zob. ojciec


огнь

od prasł. *ognь, od praindoeur. *ngnis
zob. ogień


жєна

prasł. *žena < praindoeur. *guena
zob. żona


дьнь

prasł. *dьnь < praindoeur. *dyew-
źródłosłów dla bułg. ден

dzień (okres od północy do następnej północy)


нощь

prasł. *noťь < praindoeur. *nókʷts
źródłosłów dla bułg. нощ


брашьно

odziedziczone z prasł. *boršьno, praindoeur. *bʰorsinóm

por. st.rus. борошьно, bliskie łac. fārīna


дъщи

źródłosłów dla cs. дщѝ, дщéрь • st.rus. дъщи, тъщи

odziedziczone z prasł. *dъťi, z prabałtosł. *duktḗ, z praindoeur. *dʰugh₂tḗr

por. st.rus. дъчи, st.czes. dci, słń. hči, st.nowogrod. дъци, litew. duktė̃, goc. 𐌳𐌰𐌿𐌷𐍄𐌰𐍂, gr. θυγάτηρ (thugátēr)


мѧсо

od prasł. *męso, od praindoeur. *mēmso-
zob. mięso


априль

sztuczne zapożyczenie ze śr.gr. Ἀπρίλιος (Aprílios), z łac. Aprīlis


богатьствиѥ

scs. богатьство + -иѥ


богатьство

odziedziczone z prasł. *bogatьstvo; synchronicznie scs. богатъ + -ьство


сѣнь

prasł. *sěnь < prabałtosł. *śáiˀnas < praindoeur. *s⁽k̑⁾eH-


кънѧзь

od prasł. *kъnędzь, od swn. kuning, od pragerm. *kuningaz


богъ

odziedziczone z prasł. *bȍgъ → bóg; udział, dola, bogactwo, szczęście, z praindoeur. *bʰeh₂gós → udział, przydział, część, z praindoeur. *bʰeh₂g- → dzielić

por. pol. bóg, st.czes. bóh, ros. бог (bog), słń. bọ̑g, st.nowogrod. бого


овьца

od prasł. *ovьca, od praindoeur. *h₃ewis


адовъ

scs. адъ + -овъ


агнѧ

por. pol. jagnię, st.czes. jěhně, słń. jágnje


агньць

por. st.czes. jěhnec, słń. jágnjec, ukr. а́гнець


въдова

od prasł. *vьdova, od praindoeur. *widheweh₂


близньць

odziedziczone z prasł. *blizьnьcь → bliźniak

pierwotne znaczenie to bliźniak, określenie na św. Tomasza to pożyczka semantyczna ze śr.gr. Δίδυμος (Dídumos), a to pożyczką semantyczną z aram. ܬܐܘܡܐ (tˀomā) → bliźniak

Didymos (przydomek św. Tomasza); bliźniak

рече же тома нарицаемы близньць · къ оученикомъ ·идѣмъ и мꙑ да оумьремъ съ нимь ··

Na to Tomasz, zwany Didymos, rzekł do współuczniów: «Chodźmy także i my, aby razem z Nim umrzeć».

Ewangelia wg św. Jana 11:16 w: Kodeks mariański


брьниѥ

scs. брьна + -иѥ


благодавьць

scs. благо + -о- + давьць


благодатьникъ

scs. благо + -о- + дати + -ьникъ


блѫдьничьство

scs. блѫдьничьскъ + -ьство


жрѣбѧ

od prasł. *žerbę, od praindoeur. *gʷerbh-


балии

odziedziczone z prasł. *balьji
por. st.słń. bali, ros. ба́лий


агода

odziedziczone z prasł. *agoda
por. pol. jagoda,


ⱁⱃⱐⰾⱏ

(1.1) prasł. *orьlъ < praindoeur. *h₃er-


брашьньце

scs. брашьно + -ьце


аице

por. st.pol. jajce, ukr. яйце́, słń. jájce


бедра

odziedziczone z prasł. *bedra
por. st.pol. biedra, serb. bedra


бъчела

por. st.pol. pczoła, ros. пчела́, poł. celă


мьгла

prasł. *mьgla < prabałtosł. *míglāˀ < praindoeur. *h₃mei̯gʰ-


благодѣтель

scs. благо + -о- + дѣти + -ель
por. scs. благодател҄ь


блѫдилище

scs. блѫдъ + -лище


ащеръ

por. st.pol. jaszczór, st.czes. jěščer, ros. я́щер


амемоурмнинъ

sztuczne zapożyczenie ze gr. ἀμεμουρμνῆς (amemourmnês), co przestawką od wcześniejszego gr. ἀμερμουμνῆς (amermoumnês), z arab. أمير المؤمنين (ʔamīr al-muʔminīn)

war. амемоурмньи, амемоурмнии


амемоурмнии

sztuczne zapożyczenie z gr. ἀμεμουρμνῆς (amemourmnês), co było przestawką od wcześniejszego gr. ἀμερμουμνῆς (amermoumnês), z arab. أمير المؤمنين (ʔamīr al-muʔminīn)

war. амемоурмньи, амемоурмнинъ


страхъ

… и страхъ съмрътьнꙑі нападе на мѩ…


ⱁⱅⱐⱌⱐ

od prasł. *otьcь, od praindoeur. *atta
zob. ojciec


богꙑни

odziedziczone z prasł. *bogyni; synchronicznie scs. богъ + -ꙑни

por. pol. bogini, st.czes. bohyni, ros. боги́ня


А

majuskuła pierwszej litery alfabetu ukraińskiego


блато

bagno, grzęzawisko, moczary, mokradło, trzęsawisko


словѣньскъ

(język) staro-cerkiewno-słowiański, starobułgarski, język słowiański


ⱀⰵⰱⱁ

prasł. *nȅbo < prabałtosł. *nebo, *nebes- < praindoeur. *nébʰos


ⱗⰸⱏⰹⰽⱏ

prasł. *(j)ęzykъ < praindoeur. *dn̥ǵʰwéh₂s


ⰿⱁⰸⰳⱏ

prasł. *mozgъ < prabałtosł. *masgás < praindoeur. *mosgʰós


Ⰰ

majuskuła pierwszej litery alfabetu staro-cerkiewno-słowiańskiego (w zapisie głagolicą)


ⰰ

minuskuła pierwszej litery alfabetu staro-cerkiewno-słowiańskiego (w zapisie głagolicą)


ногъть

prasł. *nogъtь < praindoeur. *h₃neg⁽ʷ⁾ʰ-


ⱓⱀⱁⱄⱅⱐ

scs. ⱓⱀⱏ + -ⱁⱄⱅⱐ


ⱀⰰ

…wyrażający grę na jakimś instrumencie: na


ⰰⱃⱈⰰⱀⰼⰵⰾⱏ

(1.1) łac. archangelus < gr. ἀρχάγγελος (archangelos) < gr. ἄρχω + ἄγγελος (archo + angelos)


ⰴⱐⱀⱐ

prasł. *dьnь < praindoeur. *dyew-
źródłosłów dla bułg. ден


ⱄⱅⱃⰰⱈⱏ

ⰺ ⰱⱏⰹⱄⱅⱏ ⱀⰰ ⰲⱐⱄⱑⱈⱏ ⱄⱅⱃⰰⱈⱏ ⰶⰻⰲⱘⱎⱅⰻⰻⱈⱏ ⱁⰽⱃⱏⱄⱅⱐ ⰻⱈⱏ ·

I padł strach na wszystkich ich sąsiadów.

Ewangelia wg św. Łukasza 1:65 w: Kodeks mariański.


в҃

в → trzecia litera alfabetu + ҃; kalka gr. Β΄ → dwa < gr. Β → druga litera alfabetu + ΄ (ponieważ cyryliczna litera в pochodzi od starogreckiej litery Β)


а҃

а → pierwsza litera alfabetu + ҃; kalka gr. α΄ → jeden < gr. α → pierwsza litera alfabetu + ΄


оседълати

odziedziczone z prasł. *osedъlati; synchroniczne scs. о- + *седъло + -ати

Въставъ же оутро ѡседла ѡслꙙ свое

Nazajutrz rano (Abraham) osiodłał swego osła.


г҃

г → czwarta litera alfabetu + ҃; kalka gr. Γ΄ → trzy < gr. Γ → trzecia litera alfabetu + ΄ (ponieważ cyryliczna litera г pochodzi od starogreckiej litery Γ)


ⰿⱐⰳⰾⰰ

prasł. *mьgla < prabałtosł. *míglāˀ < praindoeur. *h₃mei̯gʰ-


ⱅⰲⱃⱐⰴⱏ

prasł. *tvьrdъ < prabałtosł. *twírˀtas < praindoeur. *tu̯erH-


ⱄⱑⱀⰻ

prasł. *sěnь < prabałtosł. *śáiˀnas < praindoeur. *s⁽k̑⁾eH-