domina

domina (pani) – uroczysty tytuł rzymskich cesarzowych


mitra

mitra – orientalne nakrycie głowy władców i duchownych


Mohamed

keď nejde Mohamed k hore, ide hora k Mohamedovi

keď nejde Mohamed k hore, musí ísť hora k Mohamedovi


Archimedes

łac. Archimedes < gr. Ἀρχιμήδης (Arkhimḗdēs)


sucre

od nazwiska boliwijskiego generała A. J. de Sucre


Egypt

zobacz też: Indeks:Słowacki - Kraje Afryki

Egipt – starożytna cywilizacja nad Nilem


Guyana

zobacz też: Indeks:Słowacki - Kraje Ameryki Południowej


SSR

Slovenská socialistická republika → SRS, Słowacka Republika Socjalistyczna


demiurg

(1.1) gr. δημιουργός

demiurg – rzemieślnik, artysta, człowiek wolnego zawodu


Egypťan

Egipcjanin – mieszkaniec starożytnego Egiptu


Čechy

por. Česko → Czechy (państwo)


Sasko

zobacz też: Bádensko-Württembersko • Bavorsko • Berlín • Brandenbursko • Brémy • Dolné Sasko • Durínsko • Hamburg • Hesensko • Meklenbursko-Predpomoransko • Porýnie-Falcko • Sársko • Sasko • Sasko-Anhaltsko • Severné Porýnie-Vestfálsko • Šlezvicko-Holštajnsko


ČSSR

Československá socialistická republika → CSRS, Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (w latach 1960-1990)


NDR

Nemecká demokratická republika → Niemiecka Republika Demokratyczna, NRD


KSČ

Komunistická strana Československa → Komunistyczna Partia Czechosłowacji


Petra

zobacz też: Indeks:Słowacki - Imiona


odaliska

(1.1) franc. odalisque < tur. odalik < tur. oda


rubrika

rubryka (napisana na czerwono część średniowiecznej księgi)


Linec

Linz - historyczna nazwa miasta, por. pol. Liniec


Remeš

Reims - historyczna słowacka nazwa miasta


dauphin

delfin – tytuł następcy tronu we Francji


dirham

dirhem, dirham – średniowieczna moneta arabska


Epirus

łac. Epirus < gr. Ἤπειρος (Ēpeiros) < gr. ἤπειρος → ląd, kontynent


soviet

sowiet – rada w Rosji radzieckiej i Związku Radzieckim


faraón

(1.1) łac. pharao < gr. φαραώ < hebr. פרעה < st.egip. pr-ꜥꜣ (per-aa)


SNP

Slovenské národné povstanie → Słowackie Powstanie Narodowe


tunika

tunika – ubiór nad kolana noszony przez starożytnych Rzymian


Aristoteles

(1.1) gr. Ἀριστοτέλης


kalendy

zobacz też: kalendy • nóny • ídy


Avar

Awar - członek plemion, które wtargnęły do Europy w VI wieku


Metod

(1.1) łac. Methodius < gr. Μεθόδιος (Methiodos) < gr. μέθοδος (methodos) → metoda

deň slovanských vierozvestcov Cyrila a Metoda

przysłowia: na Cyrila a Metode mnohý hospodár sa smeje (sic!)

zobacz też: Indeks:Słowacki - Imiona


Macedónia

por. Macedónsko


Andalúzia

zobacz też: Andalúzia • Aragónsko • Astúria • Baleáry • Baskicko • Estremadura • Galícia • Kanárske ostrovy • Kantábria • Kastília-La Mancha • Kastília-León • Katalánsko • Madrid • Murcia • Navarra • La Rioja • Valencia


nabob

nabab – muzułmański władca w Indiach (XVII-XIX w.)


konzul

konsul – jeden z dwóch najwyższych urzędników starożytnego Rzymu

konsul – jeden z trzech najwyższych urzędników Republiki Francuskiej w latach 1799-1804


vlkolak

członek niemieckiej, drugowojennej organizacji Wilkołak (niem. Werwolf)


konzulát

konsulat – najwyższy urząd Republiki Rzymskiej; sprawowanie tego urzędu

konsulat – władza trzech konsulów w rewolucyjnej Francji


Olympia

zobacz też: Indeks:Słowacki - Imiona


paládium

zobacz też: Indeks:Słowacki - Pierwiastki chemiczne

Palladium – wyobrażenie bogini Pallas Ateny


mušketier

muszkieter – muszkieterzy gwardii przybocznej króla Francji


lakeť

zobacz też: Indeks:Słowacki - Części ciała


Toskánsko

zobacz też: Abruzzy • Apúlia • Basilicata • Benátsko • Emilia-Romagna • Furlansko-Júlske Benátky • Kalábria • Kampánia • Lazio • Ligúria • Lombardsko • Marky • Molise • Piemont • Sardínia • Sicília • Toskánsko • Tridentsko-Horná Adiža • Umbria • Valle d’Aosta


Anatólia

zobacz też: Indeks:Słowacki - Imiona

Anatolia - nazwa półwyspu, synonim Azji Mniejszej


Uhorsko

por. Maďarsko


árijský

aryjski - związany z Ariami (Arjami, Aryjczykami)


árijec

Aryjczyk - przedstawiciel rasy wyższej w hitlerowskich koncepcjach ras


árijka

Aryjka - przedstawicielka rasy wyższej w hitlerowskich koncepcjach ras


Makedónia

Macedonia - kraina historyczna, zob. Macedónia


Sovietsky zväz

Zväz sovietskych socialistických republík


sovietsky

radziecki, sowiecki – dotyczący Związku Radzieckiego

sowiecki – dotyczący sowietów, rad delegatów robotniczych sovietsky


boľševik

ros. большевик


bosporský

zobacz też: Kimmerský Bospor

bosporański – związany z Bosporem Kimmeryjskim (dziś: Cieśnina Kerczeńska); z historycznym państwem leżącym na jego brzegach


galéria

galeria - długa sala reprezentacyjna w pałacach


Kafarnaum

(1.1) łac. Capharnaum < gr. Καπερναούμ < hebr. כפר נחום (kefar nachum) → dosł. „wioska Nahuma”


Malajsko

Malaje - historyczna nazwa Malezji przed 1963 rokiem


Malajec

Malajczyk - obywatel Malajów, od 1963 roku nazywanych Malezją


Malajka

Malajka - obywatelka Malajów, od 1963 roku nazywanych Malezją


Byzantion

gr. Βυζάντιον


diecéza

diecezja – jednostka administracyjna w starożytnym Rzymie


JRD

jednotné roľnícke družstvo → zjednoczona spółdzielnia rolnicza (czechosłowacki odpowiednik polskich Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych)


Korinťan

Koryntianin, Koryntczyk – mieszkaniec Koryntu, miasta-państwa


Korinťanka

Koryntianka – mieszkanka Koryntu, miasta-państwa


manufaktúra

manufaktura – forma produkcji przemysłowej oparta na podziale pracy i pracy rękodzielniczej


menševizmus

ros. меньшевик


Tirolsko

zobacz też: Burgenland • Dolné Rakúsko • Horné Rakúsko • Korutánsko • Salzbursko • Štajersko • Tirolsko • Viedeň • Vorarlbersko


ZSSR

Zväz sovietskych socialistických republík → ZSRR, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich


Baskicko

Baskonia, Kraj Basków - kraina historyczna


Mandžusko

Mandżukuo - państwo istniejące w latach 1932-45


Valašsko

słc. Valach < prasł. *volxъ < pragerm. *walhaz


Lýdia

zobacz też: Indeks:Słowacki - Imiona


markgróf

margrabia – zwierzchnik marchii w państwie Franków i Rzeszy Niemieckiej; tytuł arystokratyczny


Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich


KSS

Komunistická strana Slovenska → Komunistyczna Partia Słowacji


KSSZ

Komunistická strana Sovietskeho zväzu → KPZR, Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego


gubernia

ros. губерния < łac.


chasidizmus

chasydyzm – starożytny ruch religijny przeciwstawiający się hellenizacji


brigantína

brygantyna – rodzaj zbroi, kurtka w którą wszyto paski metalu


VPN

Verejnosť proti násiliu → Społeczeństwo Przeciwko Przemocy


uhorský

por. maďarský


ČSFR

Česko-slovenská federatívna republika → CSRF, Czecho-słowacka Republika Federacyjna (w 1990 r.)

Česká a Slovenská Federatívna Republika → CSRF, Czeska i Słowacka Republika Federacyjna (w latach 1990-1992)


tóga

por. talár


katakombový

(za czasów komunistycznych, głównie o Kościele) podziemny, tajny, nieoficjalny


avarský

awarski - związany z plemionami koczowniczymi z Azji Środkowej


staročeský

staroczeski – dotyczący stronnictwa staroczechów


kamaldulský

kamedulski (związany z językiem jakim w XVIII wieku wydano pierwszy słowacki przekład całej Biblii przygotowany przez kamedułów)


induský

harappański, doliny Indusu ( lp) – związany z starożytną cywilizacją zamieszkującą dolinę Insusu


Württembersko

Württemberska (genitive singular)
Württembersku (dative singular)
Württembersku (locative singular)
Württemberskem (instrumental singular)


audiencia

audiencja - instytucja sądowa w Hiszpanii i jej posiadłościach


Štít komunizmu

Szczyt Ismaila Samaniego, Szczyt Komunizmu


Budín

zobacz też: Budapešť • Budín • Pešť

Buda, Budzyń () – dzielnica Budapesztu, dawne miasto


Avarka

Awarka - członkini plemion, które wtargnęły do Europy w VI wieku


Žitava

Żytawa – historyczna słowacka nazwa miasta na Łużycach Górnych, w Niemczech


geto

povstanie vo varšavskom gete

powstanie w getcie warszawskim (1943 r.)


jozefínsky

józefiński (dotyczący panowania Józefa II)


hispánsky

hiszpański (w kontekście starożytności lub średniowiecza)


gorkovský

gorkowski – dot. Gorkiego, współcz. Niżny Nowogród


MĽR

Maďarská ľudová republika → WRL, Węgierska Republika Ludowa


Alsasko-Lotrinsko

Alzacja-Lotaryngia - prowincja Cesarstwa Niemieckiego


Helvécia

Helwecja – kraina i prowincja rzymska; łacińska nazwa Szwajcarii


kondotiér

kondotier - dowódca najemników we Włoszech w XIV-XVI


pandúr

XVII-XVIII w. pandur - żołnierz nieregularny


vojvodstvo

województwo - kraina pod władzą wojewody


asýrčina

asyryjski - dialekt asyryjski języka akadyjskiego


Pilát

Piłat - rzymski namiestnik Judei w czasach Jezusa Chrystusa


Malajská federácia

Federacja Malajska - historyczna nazwa Malezji przed 1963 rokiem


Veľká líbyjská arabská ľudová socialistická džamahírija

Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna - historyczna nazwa Libii, obowiązująca w latach 1977 - 2011


Koriacky autonómny okruh

Koriacki Okręg Autonomiczny - zlikwidowany w 2007 roku


balkanizácia

bałkanizacja - proces rozpadu na niewielkie, słabe i skłócone z sobą państwa


ablegátsky

poselski - związany z posłem na sejm krajowy w Austro-Węgrzech


cisársko-kráľovský

por. cisársky a kráľovský

cesarsko-królewski - używane w przedlitawskiej części Austro-Węgier


cisársky a kráľovský

por. cisársko-kráľovský

cesarski i królewski - używane w całych Astro-Węgrzech


Republika Fidžijských ostrovov

Republika Wysp Fidżi - wcześniejsza nazwa oficjalna państwa Fidżi


KSČS

Odmiana nazwy stosowana w latach 1990-92. Nazwę państwa zapisuje się w niej z myślnikiem.

Komunistická strana Česko-Slovenska → KPCz, Komunistyczna Partia Czechosłowacji


Gruzínska republika

Republika Gruzińska - obecnie brak jest formy długiej


Kazašská sovietska socialistická republika

Kazachska Socjalistyczna Republika Radziecka


Bývalá juhoslovanská republika Macedónsko


Uhor

por. Maďar

Węgier - mieszkaniec historycznego, wielonarodowego Królestwa Węgier (przed 1918 rokiem)


Uhorka

por. Maďarka

Węgierka - mieszkanka historycznego, wielonarodowego Królestwa Węgier (przed 1918 rokiem)


arciknieža

W M. lp wyraz może być traktowany także jak rodzaj męski żywotny.


arcikniežatstvo

arcyksięstwo - ziemie pod panowaniem arcyksięcia

arcyksięstwo - godność, tytuł arcyksięcia


bachovský

bachowski – związany z austriackim premierem Aleksandrem von Bachem


Anjouovec

Andegawen, często w lm Anjouovci → Andegawenowie


balotáž

balotaż - dawny sposób głosowania kartami lub kolorowymi kulkami


fideikomis

fideikomis, ordynacja - majątek dziedziczony przez jedną osobę, bez podziałów


encyklopedista

encyklopedysta – twórca, współpracownik „Wielkiej encyklopedii francuskiej”


florentínsky

florencki, florentyński – pochodzący z Florencji; wybijany we Florencji


hajdúch

zobacz też: hajduch • hajduk

hajduk – zbrojny sługa dworski lub urzędowy

hajduk – żołnierz węgierski (lub słowacki) w XVI-XVII wieku walczący przeciw Turkom


hajdúsky

hajducki, hajduczy – dotyczący hajduków, sług, pachołków

hajducki, hajduczy – dotyczący hajduków, żołnierzy węgierskich


kvadrívium

zobacz też: trívium

kwadrywium, quadrivium – 4 sztuki wyzwolone: arytmetyka, geometria, muzyka i astronomia

kwadrywium, quadrivium – szkoła, gdzie wykładano te sztuki


korzárstvo

korsarstwo, piractwo (napadanie na statki)


kazematy

kazamata – pomieszczenie pod umocnieniami

kazamata – opancerzone pomieszczenie na okręcie mieszczące działa


dauphine

delfina – małżonka delfina, następcy tronu Francji


Kresčak

Crécy, Crécy-en-Ponthieu – francuska miejscowość położona w Pikardii


dŕžava

państwo, kraj – niepodległe byt polityczny mający władcę


patricij

patrycjusz – członek jednego z najznaczniejszych rodów w starożytnym Rzymie

patrycjusz – członek patrycjatu miejskiego, bogaty mieszczanin


damaska

dziwerówka (strzelba o lufie ze stali damasceńskiej)


Francúzska revolúcia

rewolucja francuska, Wielka Rewolucja Francuska


erár

aerarium (w starożytnym Rzymie, pierwotnie skarbiec, później zaś skarb państwa, majątek państwowy)


Achájec

Achaj, Achajczyk (członek plemienia starogreckiego)


patriciát

patrycjat – najbogatsza warstwa mieszczaństwa

patrycjat – najznaczniejsze rzymskie rody


patricijka

patrycjusz – członkini jednego z najznaczniejszych rodów w starożytnym Rzymie

patrycjusz – członkini patrycjatu miejskiego, bogata mieszczanka


honvéd

honwed – węgierski żołnierz powstania lat 1848-49, później żołnierz obrony krajowej w węgierskiej części Austro-Węgier


karolínsky

karoliński – związany z postacią cesarza Karola Wielkiego i jego następców


Karolovec

Karoling, zazwyczaj w lm Karolovci → Karolingowie


majordóm

majordom, majordomus – urzędnik w państwie frankijskim


markgrófstvo

margrabstwo, marchia – ziemie pod zwierzchnością margrabiego


Merovejovec

Merowing, zazwyczaj w lm Merovejovci → Merowingowie


Kapetovec

Kapetyng, zazwyczaj w lm Kapetovci → Kapetyngowie


trívium

zobacz też: kvadrívium

trywium, trivium – trzy przedmioty: gramatyka, retoryka, dialektyka stanowiące niższy stopień nauczania w średniowieczu


ROH

Revolučné odborové hnutie → czechosłowacki państwowy związek zawodowy (istniejący w latach 1951-1990)


Československá socialistická republika

Czechosłowacka Republika Socjalistyczna – oficjalna nazwa Czechosłowacji w latach 1960-1990


Československá republika

Republika Czechosłowacka – oficjalna nazwa Czechosłowacji w latach 1918-38 oraz 1945-60


Česká socialistická republika

Czeska Republika Socjalistyczna (1969-1990)


Česká a Slovenská Federatívna Republika

Czeska i Słowacka Republika Federacyjna (1990-92)


Slovenská socialistická republika

Słowacka Republika Socjalistyczna (istniejąca w latach 1969-1990)


Direktórium

dyrektoriat (pięcioosobowy rząd pierwszej Republiki Francuskiej)


sarmatský

sarmacki – odnoszący się do starożytnego ludu Sarmatów


troyský

trojański – wywodzący się z miasta Troyes we Francji


Česko-slovenská federatívna republika

Czecho-słowacka Republika Federacyjna (1990)


ONV

okresný národný výbor → PRN, powiatowa rada narodowa


dereš

ława, wózek do wykonywania kar chłosty, bicia; także sama kara


predoktóbrový

przedpaździernikowy – sprzed rewolucji październikowej


MNV

miestny národný výbor → GRN, gromadzka rada narodowa


Kremža

Krems and der Donau – historyczna słowacka nazwa miasta w Austrii

Krems – historyczna słowacka nazwa rzeki w Austrii


mažiar

zobacz też: mínomet • mažiar • granátomet

Słowackie nazewnictwo wojskowe – podobnie jak czeskie i rosyjskie – dzieli klasę moździerzy na „minomioty” oraz „moździerze”. Do tych ostatnich zalicza się najcięższe konstrukcje jak Škoda 305 mm Model 1911, czy Karl Gerät – po drugiej wojnie światowej nie pojawił się żaden nowy przedstawiciel tej grupy.

moździerz – bardzo ciężkie działo o krótkiej lufie


paladín

paladyn — znamienity rycerz z drużyny władcy, wojownik wielkiej sławy


flibustier

flibustier – członek XVII-wiecznej społeczności pirackiej łupiącej hiszpańskie posiadłości i statki


knôt

lont – sznur odpalający broń czarnoprochową


ídy

zobacz też: kalendy • nóny • ídy


nóny

zobacz też: kalendy • nóny • ídy


sandžak

sandżak – jednostka administracyjna w państwie osmańskim

sandżak – rodzaj sztandaru w wojsku otomańskim, włócznia z końskim ogonem


Kostnica

Konstancja (), Kostnica () – historyczna słowacka nazwa miasta w Niemczech


HSĽS

Hlinkova slovenská ľudová strana → Słowacka Partia Ludowa Hlinki


ľudák

zob. neoľudák

ludak – członek stronnictwa politycznego „Słowacka Patria Ludowa (Hlinki)”


Jagelovec

tylko w lm Jagelovci → Jagiellonowie (ród panujący)

Jagiellon, Jagiellończyk (przedstawiciel dynastii)


panské

pańskie – grunty należący do pana feudalnego, obrabiane przez chłopów


mincovanie

mincarstwo, mincerstwo – wyrób, bicie monety


rapsód

rapsod – wędrowny śpiewak i recytator pieśni epickich


feldvébel

feldfebel – stopień podoficerski w wojsku austro-węgierskim


čierna smrť

czarna śmierć – zaraza dżumy z połowy XIV wieku


Stoličný Belehrad

Székesfehérvár, Białogród Królewski (), Białogród Stołeczny ()


svätokupec

świętokupca – kto kupczył godnościami kościelnymi


kališník

kalikstyn, utrakwista, w ogólności: husyta


dežmový

dziesięcinny, dziesięciny ( lp) – związany z dziesięciną


alžbetínsky

elżbietański – odnoszący się do panowania Elżbiety I, jej osoby lub jej czasów


artikulárny

(1.1) Od 1681 roku, na mocy ogłoszonych przez sejm węgierski zebrany w Sopronie artykułów 25 i 26, protestantom wolno było posiadać jeden kościół w wolnym mieście królewskim. Kościoły te mogły być budowane tylko w miejscach na jakie zezwoliła komisja królewska. Tylko z najtańszych materiałów, co zazwyczaj oznaczało drewno..

artikulárne miesta

wyznaczone miejsca, gdzie protestanci mogli sprawować nabożeństwa • artikulárny kostol kościół artykularny (drewniany

bezwieżowy kościół dozwolony protestantom na mocy artykułów soprońskich)


Byzantská ríša

Cesarstwo Bizantyńskie, Cesarstwo Bizantyjskie


reformizmus

reformizm – kierunek w angielskim ruchu robotniczym


dietálny

sejmowy, sejmu ( lp) – związany z sejmem węgierskim, przed 1848 r.


prednovembrový

przedlistopadowy – odnoszący się do czasów sprzed listopada 1989 roku


hrivna

grzywna, marka – dawna jednostka masy w stosowana w mennictwie


kartuša

ładownica, kartusz – pojemnik na amunicję


kúria

kuria – starorzymska jednostka podziału obywateli

kuria – miejsce zebrań senatu rzymskiego


etrúrsky

etruryjski, etruski – związany z Etrurią


Akadémia

Akademia – szkoła założona przez Platona


klinopisný

klinowy – związany z pismem klinowym; zapisany pismem klinowym


nóna

dziewięcina – dziewiąta część plonów oddawana panu feudalnemu


grajciar

krajcar, grajcar – drobna moneta używana dawniej w południowych Niemczech i Austrii


východouhorský

wschodniowęgierski – dotyczący wschodniej części historycznego Królestwa Węgier


západouhorský

zachodniowęgierski – dotyczący zachodniej części Królestwa Węgier


severouhorský

północnowęgierski – dotyczący północy Królestwa Węgier


nabijak

stempel, pobojczyk – pręt do nabijania broni ręcznej odprzodowej

stempel, pobojczyk – pręt do nabijania dział odprzodowych


bradatica

bradatica – czekan wojów wielkomorawskich


nicejský

nicejski (związany z Niceą, współcześnie İznik)


železná opona

zobacz też: Indeks:Słowacki - Związki frazeologiczne


aktuár

aktuariusz – niższy urzędnik; pisarz sądowy; protokolant


konzulský

konsulowski, konsularny – dotyczący konsula, urzędnika starorzymskiego

konsulowski, konsularny – dotyczący konsula, urzędnika Republiki Francuskiej czasów konsulatu


cisalpínsky

przedalpejski, cisalpejski, cisalpiński, cysalpiński, cysalpejski


gardista

gwardzista (Hlinki) – członek istniejącej w latach 1938-45 Gwardii Hlinki


interbrigáda

brygada międzynarodowa – formacja ochotnicza walcząca w hiszpańskiej wojnie domowej


interbrigadista

żołnierz brygad międzynarodowych, interbrygadzista ()


interbrigadistka

kobieta w szeregach brygad międzynarodowych


hámor

kuźnica, hamernia – dawny zakład w którym metale przerabiano za pomocą młota poruszanego kołem wodnym


kurfirstský

elektorski, kurfirstowski – dotyczący kurfirsta, elektora Rzeszy