człowiek

(1.1) ogsłow., z prasł. *čelověkъ → człowiek; słowo występujące tylko w językach słowiańskich

(1.1) por. ros. человек, czes. člověk itd.

przysłowia: bogatego i na szubienicy diabli nie wezmą, a biednemu człowiekowi lada sznurek robi amen

dobrego człowiek nie wytrzyma, a złe musi

kiedy bieda w dom zawita, o człowieka nikt nie pyta

nie szata zdobi człowieka, lecz człowiek szatę

od złego człowieka odrzynaj połę a uciekaj

styczeń, styczeń wszystko studzi – ziemię, bydło, ludzi

człowieka (genitive singular)
człowiekowi (dative singular)
człowieka (accusative singular)
człowiekiem (instrumental singular)
człowieku (locative singular)
człowieku (vocative singular)
człowiecze (vocative singular poetic)
ludzie (nominative plural)
ludzi (genitive plural)
ludziom (dative plural)
ludzi (accusative plural)
ludźmi (instrumental plural)
ludziach (locative plural)
ludzie (vocative plural)
tak

zob. też człowiek w Wikicytatach

Homo sapiens Linnaeus, istota o najwyższym stopniu świadomości zamieszkująca Ziemię

W niczym więc człowiek nie przewyższa zwierząt, bo wszystko jest marnością

Księga Koheleta 3,19, Biblia Tysiąclecia Online, Poznań 2003 (tłum. Konrad Marklowski).


biały

po styczniu jasnym i białym będą w lato upały

białego (genitive singular)
białemu (dative singular)
białego (accusative singular)
białym (instrumental singular)
białym (locative singular)
biali (nominative plural)
białych (genitive plural)
białym (dative plural)
białych (accusative plural)
białymi (instrumental plural)
białych (locative plural)
biali (vocative plural)
białe (depreciative nominative vocative plural)

Podróżnicy wierzyli, że są pierwszymi białymi w tej dżungli.


somatologia

ˌsɔ̃matɔˈlɔɟja


prognatyczny

ˌprɔɡnaˈtɨt͡ʃnɨ

prognatyczna (nominative singular feminine)
prognatyczne (nominative singular neuter)
prognatyczni (nominative plural masculine)
prognatyczne (nominative plural nonvirile)
prognatycznego (genitive singular masculine animate inanimate)
prognatycznej (genitive singular feminine)
prognatycznego (genitive singular neuter)
prognatycznych (genitive plural masculine nonvirile)
prognatycznemu (dative singular masculine animate inanimate)
prognatycznej (dative singular feminine)
prognatycznemu (dative singular neuter)
prognatycznym (dative plural masculine nonvirile)
prognatycznego (accusative singular masculine animate)
prognatyczną (accusative singular feminine)
prognatyczne (accusative singular neuter)
prognatycznych (accusative plural masculine)
prognatyczne (accusative plural nonvirile)
prognatycznym (instrumental singular masculine animate inanimate)
prognatyczną (instrumental singular feminine)
prognatycznym (instrumental singular neuter)
prognatycznymi (instrumental plural masculine nonvirile)
prognatycznym (locative singular masculine animate inanimate)
prognatycznej (locative singular feminine)
prognatycznym (locative singular neuter)
prognatycznych (locative plural masculine nonvirile)
prognatyczna (vocative singular feminine)
prognatyczne (vocative singular neuter)
prognatyczni (vocative plural masculine)
prognatyczne (vocative plural nonvirile)

o nadmiernie wysuniętej do przodu szczęce (lub szczękach)

U Murzynów afrykańskich częsty jest prognatyczny profil twarzy.


prognatyzm

gr. πρό (pro) (przed) + gr. γνάθος (gnáthos) (szczęka)

prognatyzmu (genitive singular)
prognatyzmowi (dative singular)
prognatyzmem (instrumental singular)
prognatyzmie (locative singular)
prognatyzmie (vocative singular)

silne wysunięcie do przodu szczęki (lub szczęk), cecha gatunkowa lub nieprawidłowość anatomiczna

Weronika uważała swój prognatyzm za bardzo wyraźny i szpecący.


artefakt

artefaktu (genitive singular)
artefaktowi (dative singular)
artefaktem (instrumental singular)
artefakcie (locative singular)
artefakcie (vocative singular)
artefakty (nominative plural)
artefaktów (genitive plural)
artefaktom (dative plural)
artefakty (accusative plural)
artefaktami (instrumental plural)
artefaktach (locative plural)
artefakty (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Fotografia

Znalezisko kości mamuta otaczały krzemienne artefakty.


etnia

etni (genitive singular)
etni (dative singular)
etnię (accusative singular)
etnią (instrumental singular)
etni (locative singular)
etnio (vocative singular)
etnie (nominative plural)
etni (genitive plural)
etniom (dative plural)
etnie (accusative plural)
etniami (instrumental plural)
etniach (locative plural)
etnie (vocative plural)

grupa osób mających wspólnych przodków, własną tożsamość kulturową i swoją ojczyznę


troglodyta

ˌtrɔɡlɔˈdɨta

troglodyty (genitive singular)
troglodycie (dative singular)
troglodytę (accusative singular)
troglodytą (instrumental singular)
troglodycie (locative singular)
troglodyto (vocative singular)
troglodyci (nominative plural)
troglodytów (genitive plural)
troglodytom (dative plural)
troglodytów (accusative plural)
troglodytami (instrumental plural)
troglodytach (locative plural)
troglodyci (vocative plural)

zob. też troglodyta w Wikipedii

członek prymitywnego plemienia, zamieszkującego jaskinie


Aborygen

Aborygena (genitive singular)
Aborygenowi (dative singular)
Aborygena (accusative singular)
Aborygenem (instrumental singular)
Aborygenie (locative singular)
Aborygenie (vocative singular)
Aborygeni (nominative plural)
Aborygenów (genitive plural)
Aborygenom (dative plural)
Aborygenów (accusative plural)
Aborygenami (instrumental plural)
Aborygenach (locative plural)
Aborygeni (vocative plural)

Świętą górą Aborygenów jest Uluru.

Szacuje się, że pierwsze siedliska Aborygenów na terenie dzisiejszego Sydney zostały założone około 40 tysięcy lat temu


antropolog

pol. antropo- + -log < gr. ἄνθρωπος + λόγος (anthropos + logos) → człowiek + nauka

ˌãntrɔˈpɔlɔk

antropologa (genitive singular)
antropologowi (dative singular)
antropologa (accusative singular)
antropologiem (instrumental singular)
antropologu (locative singular)
antropologu (vocative singular)
antropolodzy (nominative plural)
antropologowie (nominative plural)
antropologów (genitive plural)
antropologom (dative plural)
antropologów (accusative plural)
antropologami (instrumental plural)
antropologach (locative plural)
antropolodzy (vocative plural)
antropologowie (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Zawody

badacz rozwoju i zróżnicowania jednostek ludzkich, gatunku ludzkiego oraz ludzkich społeczności

"Antropolodzy mają prawo twierdzić, że przyczynili się do zachowania kulturowego dziedzictwa społeczeństw, które badali, […]. Lecz prawdą jest również, iż mieli oni swój udział, czasem tylko pośredni, w utrzymywaniu struktur władzy reprezentowanych przez system kolonialny"

Czasopismo Naukowe „Kultura i Historia”: Wojciech Kruszelnicki, Antropologia i kolonializm, czyli o kulturowo-politycznym uwikłaniu reprezentacji


dynarski

dynarska (nominative singular feminine)
dynarskie (nominative singular neuter)
dynarscy (nominative plural masculine)
dynarskie (nominative plural nonvirile)
dynarskiego (genitive singular masculine animate inanimate)
dynarskiej (genitive singular feminine)
dynarskiego (genitive singular neuter)
dynarskich (genitive plural masculine nonvirile)
dynarskiemu (dative singular masculine animate inanimate)
dynarskiej (dative singular feminine)
dynarskiemu (dative singular neuter)
dynarskim (dative plural masculine nonvirile)
dynarskiego (accusative singular masculine animate)
dynarską (accusative singular feminine)
dynarskie (accusative singular neuter)
dynarskich (accusative plural masculine)
dynarskie (accusative plural nonvirile)
dynarskim (instrumental singular masculine animate inanimate)
dynarską (instrumental singular feminine)
dynarskim (instrumental singular neuter)
dynarskimi (instrumental plural masculine nonvirile)
dynarskim (locative singular masculine animate inanimate)
dynarskiej (locative singular feminine)
dynarskim (locative singular neuter)
dynarskich (locative plural masculine nonvirile)
dynarska (vocative singular feminine)
dynarskie (vocative singular neuter)
dynarscy (vocative plural masculine)
dynarskie (vocative plural nonvirile)

dotyczący ciemnowłosego, ciemnookiego, śniadego człowieka o budowie smukłej, ale solidnej

Łemkowie reprezentują typ antropologiczny o przewadze elementów armenoidalnych i dynarskich charakterystycznych dla rodzimej ludności Bałkanów

Zdzisław Skrok, Wielkie Rozdroże : ćwiczenia terenowe z archeologii wyobraźni, 2008, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


Kabyl

Kabylowie (nominative plural)
Kabyla (genitive singular)
Kabylów (genitive plural)
Kabylowi (dative singular)
Kabylom (dative plural)
Kabyla (accusative singular)
Kabylów (accusative plural)
Kabylem (instrumental singular)
Kabylami (instrumental plural)
Kabylu (locative singular)
Kabylach (locative plural)
Kabylu (vocative singular)
Kabylowie (vocative plural)

mężczyzna wywodzący się z chamickich, berberyjskich ludów północnej Algierii; mężczyzna pochodzący z Kabylii, mający kabylskie pochodzenie

Wielu Kabylów już wyglądem zwraca uwagę – mają jasną cerę, rude włosy i niebieskie oczy. Choćby tylko z tego względu kontrastują z resztą społeczeństwa Algierii

arabia.pl: „Kabylska wiosna”. Berberowie w Algierii nie ustają w walce o swoje prawa.


Metys

Metysa (genitive singular)
Metysowi (dative singular)
Metysa (accusative singular)
Metysem (instrumental singular)
Metysie (locative singular)
Metysie (vocative singular)
Metysi (nominative plural)
Metysów (genitive plural)
Metysom (dative plural)
Metysów (accusative plural)
Metysami (instrumental plural)
Metysach (locative plural)
Metysi (vocative plural)

por. Zambo • Mulat

mieszaniec żółtej rasy człowieka z rasą białą, zwłaszcza potomek Indianki i białego mężczyzny albo białej kobiety i Indianina

Głównym zajęciem kanadyjskich Metysów było łowiectwo, a przede wszystkim polowania na bizony


Zambo

por. Metys • Mulat

dziecko pochodzące od rodziców rasy czarnej i żółtej


Mulat

niem. Mulatte, ang. mulatto, hiszp. mulato, port. mulato < arab. مولد (muwallad) → mieszanego pochodzenia

Mulata (genitive singular)
Mulatowi (dative singular)
Mulata (accusative singular)
Mulatem (instrumental singular)
Mulacie (locative singular)
Mulacie (vocative singular)
Mulaci (nominative plural)
Mulatów (genitive plural)
Mulatom (dative plural)
Mulatów (accusative plural)
Mulatami (instrumental plural)
Mulatach (locative plural)
Mulaci (vocative plural)

mieszaniec białej i czarnej rasy człowieka

W pracy mam trzech Mulatów i jednego Malgasza.


neandertalski

neandertalska (nominative singular feminine)
neandertalskie (nominative singular neuter)
neandertalscy (nominative plural masculine)
neandertalskie (nominative plural nonvirile)
neandertalskiego (genitive singular masculine animate inanimate)
neandertalskiej (genitive singular feminine)
neandertalskiego (genitive singular neuter)
neandertalskich (genitive plural masculine nonvirile)
neandertalskiemu (dative singular masculine animate inanimate)
neandertalskiej (dative singular feminine)
neandertalskiemu (dative singular neuter)
neandertalskim (dative plural masculine nonvirile)
neandertalskiego (accusative singular masculine animate)
neandertalską (accusative singular feminine)
neandertalskie (accusative singular neuter)
neandertalskich (accusative plural masculine)
neandertalskie (accusative plural nonvirile)
neandertalskim (instrumental singular masculine animate inanimate)
neandertalską (instrumental singular feminine)
neandertalskim (instrumental singular neuter)
neandertalskimi (instrumental plural masculine nonvirile)
neandertalskim (locative singular masculine animate inanimate)
neandertalskiej (locative singular feminine)
neandertalskim (locative singular neuter)
neandertalskich (locative plural masculine nonvirile)
neandertalska (vocative singular feminine)
neandertalskie (vocative singular neuter)
neandertalscy (vocative plural masculine)
neandertalskie (vocative plural nonvirile)
nie stopniuje się


męskość

ˈmɛ̃w̃skɔɕt͡ɕ

męskości (genitive singular)
męskości (dative singular)
męskością (instrumental singular)
męskości (locative singular)
męskości (vocative singular)
męskości (genitive singular)
męskości (dative singular)
męskością (instrumental singular)
męskości (locative singular)
męskości (vocative singular)
męskości (nominative plural)
męskości (genitive plural)
męskościom (dative plural)
męskości (accusative plural)
męskościami (instrumental plural)
męskościach (locative plural)
męskości (vocative plural)

zbiór cech uważanych za typowe dla mężczyzny

Osoby androgyniczne łączą w sobie cechy psychiczne i sposoby zachowania (radzenia sobie w trudnych sytuacjach) charakterystyczne dla tradycyjnie pojmowanej męskości i kobiecości.


hominid

łac. hominis, gr. -ειδής < gr. εἶδος + -ης

hominida (genitive singular)
hominidowi (dative singular)
hominida (accusative singular)
hominidem (instrumental singular)
hominidzie (locative singular)
hominidzie (vocative singular)
hominidy (nominative plural)
hominidów (genitive plural)
hominidom (dative plural)
hominidów (accusative plural)
hominidami (instrumental plural)
hominidach (locative plural)
hominidy (vocative plural)
hominida (genitive singular)
hominidowi (dative singular)
hominida (accusative singular)
hominidem (instrumental singular)
hominidzie (locative singular)
hominidzie (vocative singular)
hominidzi (nominative plural)
hominidów (genitive plural)
hominidom (dative plural)
hominidów (accusative plural)
hominidami (instrumental plural)
hominidach (locative plural)
hominidzi (vocative plural)
hominidy (depreciative nominative vocative plural)

Forma osobowa hominidzi, choć podana jako jedna z dwóch możliwych w Słowniku Gramatycznym Języka Polskiego, nie występuje w słownikach PWN, które sugerują jedynie rodzaj męskorzwierzęcy: hominidy. Forma hominidy jest też dużo popularniejsza.

Szczątki jakiegoś hominida wystawione były w gablocie.


koptyjski

koptyjska (nominative singular feminine)
koptyjskie (nominative singular neuter)
koptyjscy (nominative plural masculine)
koptyjskie (nominative plural nonvirile)
koptyjskiego (genitive singular masculine animate inanimate)
koptyjskiej (genitive singular feminine)
koptyjskiego (genitive singular neuter)
koptyjskich (genitive plural masculine nonvirile)
koptyjskiemu (dative singular masculine animate inanimate)
koptyjskiej (dative singular feminine)
koptyjskiemu (dative singular neuter)
koptyjskim (dative plural masculine nonvirile)
koptyjskiego (accusative singular masculine animate)
koptyjską (accusative singular feminine)
koptyjskie (accusative singular neuter)
koptyjskich (accusative plural masculine)
koptyjskie (accusative plural nonvirile)
koptyjskim (instrumental singular masculine animate inanimate)
koptyjską (instrumental singular feminine)
koptyjskim (instrumental singular neuter)
koptyjskimi (instrumental plural masculine nonvirile)
koptyjskim (locative singular masculine animate inanimate)
koptyjskiej (locative singular feminine)
koptyjskim (locative singular neuter)
koptyjskich (locative plural masculine nonvirile)
koptyjska (vocative singular feminine)
koptyjskie (vocative singular neuter)
koptyjscy (vocative plural masculine)
koptyjskie (vocative plural nonvirile)
nie stopniuje się

związany z Koptami; dotyczący Kościoła koptyjskiego i jego wyznawców


rytuał

rytuału (genitive singular)
rytuałowi (dative singular)
rytuałem (instrumental singular)
rytuale (locative singular)
rytuale (vocative singular)
rytuały (nominative plural)
rytuałów (genitive plural)
rytuałom (dative plural)
rytuały (accusative plural)
rytuałami (instrumental plural)
rytuałach (locative plural)
rytuały (vocative plural)

zob. też rytuał (ujednoznacznienie) w Wikipedii

zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury

Podczas rytuału kapłani złożyli w ofierze mnóstwo gadów, a konkretnie trzydzieści dwa.


Buszmen

Buszmena (genitive singular)
Buszmenowi (dative singular)
Buszmena (accusative singular)
Buszmenem (instrumental singular)
Buszmenie (locative singular)
Buszmenie (vocative singular)
Buszmeni (nominative plural)
Buszmenów (genitive plural)
Buszmenom (dative plural)
Buszmenów (accusative plural)
Buszmenami (instrumental plural)
Buszmenach (locative plural)
Buszmeni (vocative plural)

członek ludu afrykańskiego zamieszkującego kotlinę Kalahari i pustynię Namib


mitolog

mitologa (genitive singular)
mitologowi (dative singular)
mitologa (accusative singular)
mitologiem (instrumental singular)
mitologu (locative singular)
mitologu (vocative singular)
mitologowie (nominative plural)
mitolodzy (nominative plural)
mitologów (genitive plural)
mitologom (dative plural)
mitologów (accusative plural)
mitologami (instrumental plural)
mitologach (locative plural)
mitologowie (vocative plural)
mitolodzy (vocative plural)


poliginia

ˌpɔlʲiˈɟĩɲja

polʹiǵĩńi ̯a

zobacz też: bigamia • jednożeństwo • monogamia • poliandria • poligamia • poligynia • wielomęstwo • wielożeństwo

forma małżeństwa, w której jeden mężczyzna ma równocześnie kilka żon


Aria

Arii (genitive singular)
Arii (dative singular)
Arię (accusative singular)
Arią (instrumental singular)
Arii (locative singular)
Ario (vocative singular)
Ariowie (nominative plural)
Ariów (genitive plural)
Ariom (dative plural)
Ariów (accusative plural)
Ariami (instrumental plural)
Ariach (locative plural)
Ariowie (vocative plural)

zwykle w lm: członek starożytnych koczowniczych plemion pasterskich mówiących dialektami indoeuropejskimi, które w III i II tysiącleciu p.n.e. zamieszkiwały Azję Środkową, by następnie rozprzestrzenić się na tereny Iranu i Indii


etnologia

nauka zajmująca się klasyfikacją i opisem ludów oraz kultur


paleoantropologia

paleoantropologii (genitive singular)
paleoantropologii (dative singular)
paleoantropologię (accusative singular)
paleoantropologią (instrumental singular)
paleoantropologii (locative singular)
paleoantropologio (vocative singular)
paleoantropologie (potential rare nominative plural)
paleoantropologiom (potential rare dative plural)
paleoantropologie (potential rare accusative plural)
paleoantropologiami (potential rare instrumental plural)
paleoantropologiach (potential rare locative plural)
paleoantropologie (potential rare vocative plural)

Liczba mnoga w tabeli odmiany została podana za Słownikiem gramatycznym języka polskiego. Inne słowniki (np.: Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, Uniwersalny słownik języka polskiego) odnotowują, że rzeczownik ten nie tworzy liczby mnogiej.

Kreacjoniści ignorują dorobek współczesnej paleoantropologii.


poliginiczny

ˌpɔlʲiɟĩˈɲit͡ʃnɨ

poliginiczna (nominative singular feminine)
poliginiczne (nominative singular neuter)
poliginiczni (nominative plural masculine)
poliginiczne (nominative plural nonvirile)
poliginicznego (genitive singular masculine animate inanimate)
poliginicznej (genitive singular feminine)
poliginicznego (genitive singular neuter)
poliginicznych (genitive plural masculine nonvirile)
poliginicznemu (dative singular masculine animate inanimate)
poliginicznej (dative singular feminine)
poliginicznemu (dative singular neuter)
poliginicznym (dative plural masculine nonvirile)
poliginicznego (accusative singular masculine animate)
poliginiczną (accusative singular feminine)
poliginiczne (accusative singular neuter)
poliginicznych (accusative plural masculine)
poliginiczne (accusative plural nonvirile)
poliginicznym (instrumental singular masculine animate inanimate)
poliginiczną (instrumental singular feminine)
poliginicznym (instrumental singular neuter)
poliginicznymi (instrumental plural masculine nonvirile)
poliginicznym (locative singular masculine animate inanimate)
poliginicznej (locative singular feminine)
poliginicznym (locative singular neuter)
poliginicznych (locative plural masculine nonvirile)
poliginiczna (vocative singular feminine)
poliginiczne (vocative singular neuter)
poliginiczni (vocative plural masculine)
poliginiczne (vocative plural nonvirile)
nie stopniuje się

forma równoważna: poligyniczny

Mrówki żniwiarki są gatunkiem poliginicznym, gdyż w jednym gnieździe może współżyć kilka płodnych królowych.


szczep

szczepu (genitive singular)
szczepowi (dative singular)
szczepem (instrumental singular)
szczepie (locative singular)
szczepie (vocative singular)
szczepy (nominative plural)
szczepów (genitive plural)
szczepom (dative plural)
szczepy (accusative plural)
szczepami (instrumental plural)
szczepach (locative plural)
szczepy (vocative plural)

grupa etniczna osób nie wywodzących swego pochodzenia od wspólnego przodka

Szczep może liczyć od kilkuset do kilku tysięcy osób

hasło „szczep (antropologia)” w polskiej Wikipedii


jaskiniowiec

pol. jaskinia + -owiec lub pol. jaskiniowy + -ec

ˌjasʲcĩˈɲɔvʲjɛt͡s

i ̯asʹḱĩńovʹi ̯ec

jaskiniowca (genitive singular)
jaskiniowcowi (dative singular)
jaskiniowca (accusative singular)
jaskiniowcem (instrumental singular)
jaskiniowcu (locative singular)
jaskiniowcu (vocative singular)
jaskiniowcze (vocative singular)
jaskiniowcy (nominative plural)
jaskiniowców (genitive plural)
jaskiniowcom (dative plural)
jaskiniowców (accusative plural)
jaskiniowcami (instrumental plural)
jaskiniowcach (locative plural)
jaskiniowcy (vocative plural)

Wyraz powstał w XIX w.

człowiek jaskiniowy, wczesny człowiek mieszkający w jaskini


skaryfikacja

skaryfikacje (nominative plural)
skaryfikacji (genitive singular)
skaryfikacji (genitive plural)
skaryfikacyj (genitive plural obsolete)
skaryfikacji (dative singular)
skaryfikacjom (dative plural)
skaryfikację (accusative singular)
skaryfikacje (accusative plural)
skaryfikacją (instrumental singular)
skaryfikacjami (instrumental plural)
skaryfikacji (locative singular)
skaryfikacjach (locative plural)
skaryfikacjo (vocative singular)
skaryfikacje (vocative plural)

por. stratyfikacja

sztuka zdobienia ciała polegająca na nacinaniu, zadrapywaniu lub wypalaniu skóry tak, by w danym miejscu utworzyła się tkanka bliznowata

W grupach plemiennych zmiana statusu społecznego, wieku czy roli bardzo często była zaznaczana przez okaleczanie ciała, skaryfikację, poddawanie się próbom fizycznej wytrzymałości

Agata Dziuban, Gry z tożsamością, Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Toruń 2013.


ryt

(1.1-3) od łac. ritus
(1.4-6) od czasownika ryć

rytu (genitive singular)
rytowi (dative singular)
rytem (instrumental singular)
rycie (locative singular)
rycie (vocative singular)
ryty (nominative plural)
rytów (genitive plural)
rytom (dative plural)
ryty (accusative plural)
rytami (instrumental plural)
rytach (locative plural)
ryty (vocative plural)

zob. też ryt w Wikipedii

Indianie z Dakoty mieli swoje określone ryty i obrzędy.


behawior

behawioru (genitive singular)
behawiorowi (dative singular)
behawiorem (instrumental singular)
behawiorze (locative singular)
behawiorze (vocative singular)

zachowanie się, odpowiadanie na bodźce środowiska

Pisał głównie o morfologii, taksonomii i behawiorze pająków współczesnych


etnos

etnosu (genitive singular)
etnosowi (dative singular)
etnosem (instrumental singular)
etnosie (locative singular)
etnosie (vocative singular)
etnosy (nominative plural)
etnosów (genitive plural)
etnosom (dative plural)
etnosy (accusative plural)
etnosami (instrumental plural)
etnosach (locative plural)
etnosy (vocative plural)

Na terenie płaskowyżu rozwijały się etnosy mocno spokrewnione ze sobą.


siedlisko

siedliska (genitive singular)
siedlisku (dative singular)
siedliskiem (instrumental singular)
siedlisku (locative singular)
siedliska (nominative plural)
siedlisk (genitive plural)
siedliskom (dative plural)
siedliska (accusative plural)
siedliskami (instrumental plural)
siedliskach (locative plural)
siedliska (vocative plural)

Szacuje się, że pierwsze siedliska Aborygenów na terenie dzisiejszego Sydney zostały założone około 40 tysięcy lat temu.


antropogeneza

gr. ἄνθρωπος (ánthrōpos) + łac. genesis → człowiek + pochodzenie

antropogenezy (genitive singular)
antropogenezie (dative singular)
antropogenezę (accusative singular)
antropogenezą (instrumental singular)
antropogenezie (locative singular)
antropogenezo (vocative singular)
antropogenezy (nominative plural)
antropogenez (genitive plural)
antropogenezom (dative plural)
antropogenezy (accusative plural)
antropogenezami (instrumental plural)
antropogenezach (locative plural)
antropogenezy (vocative plural)

pochodzenie człowieka jako gatunku, historia jego rozwoju

Proces antropogenezy wciąż trwa.


paleoantropologiczny

paleoantropologiczna (nominative singular feminine)
paleoantropologiczne (nominative singular neuter)
paleoantropologiczni (nominative plural masculine)
paleoantropologiczne (nominative plural nonvirile)
paleoantropologicznego (genitive singular masculine animate inanimate)
paleoantropologicznej (genitive singular feminine)
paleoantropologicznego (genitive singular neuter)
paleoantropologicznych (genitive plural masculine nonvirile)
paleoantropologicznemu (dative singular masculine animate inanimate)
paleoantropologicznej (dative singular feminine)
paleoantropologicznemu (dative singular neuter)
paleoantropologicznym (dative plural masculine nonvirile)
paleoantropologicznego (accusative singular masculine animate)
paleoantropologiczną (accusative singular feminine)
paleoantropologiczne (accusative singular neuter)
paleoantropologicznych (accusative plural masculine)
paleoantropologiczne (accusative plural nonvirile)
paleoantropologicznym (instrumental singular masculine animate inanimate)
paleoantropologiczną (instrumental singular feminine)
paleoantropologicznym (instrumental singular neuter)
paleoantropologicznymi (instrumental plural masculine nonvirile)
paleoantropologicznym (locative singular masculine animate inanimate)
paleoantropologicznej (locative singular feminine)
paleoantropologicznym (locative singular neuter)
paleoantropologicznych (locative plural masculine nonvirile)
paleoantropologiczna (vocative singular feminine)
paleoantropologiczne (vocative singular neuter)
paleoantropologiczni (vocative plural masculine)
paleoantropologiczne (vocative plural nonvirile)
nie stopniuje się

związany z paleoantropologią, dotyczący paleoantropologii


antropogeograficzny

antropogeograficzna (nominative singular feminine)
antropogeograficzne (nominative singular neuter)
antropogeograficzni (nominative plural masculine)
antropogeograficzne (nominative plural nonvirile)
antropogeograficznego (genitive singular masculine animate inanimate)
antropogeograficznej (genitive singular feminine)
antropogeograficznego (genitive singular neuter)
antropogeograficznych (genitive plural masculine nonvirile)
antropogeograficznemu (dative singular masculine animate inanimate)
antropogeograficznej (dative singular feminine)
antropogeograficznemu (dative singular neuter)
antropogeograficznym (dative plural masculine nonvirile)
antropogeograficznego (accusative singular masculine animate)
antropogeograficzną (accusative singular feminine)
antropogeograficzne (accusative singular neuter)
antropogeograficznych (accusative plural masculine)
antropogeograficzne (accusative plural nonvirile)
antropogeograficznym (instrumental singular masculine animate inanimate)
antropogeograficzną (instrumental singular feminine)
antropogeograficznym (instrumental singular neuter)
antropogeograficznymi (instrumental plural masculine nonvirile)
antropogeograficznym (locative singular masculine animate inanimate)
antropogeograficznej (locative singular feminine)
antropogeograficznym (locative singular neuter)
antropogeograficznych (locative plural masculine nonvirile)
antropogeograficzna (vocative singular feminine)
antropogeograficzne (vocative singular neuter)
antropogeograficzni (vocative plural masculine)
antropogeograficzne (vocative plural nonvirile)
nie stopniuje się

związany z antropogeografią, dotyczący antropogeografii


barbarzyństwo

barbarzyństwa (genitive singular)
barbarzyństwu (dative singular)
barbarzyństwem (instrumental singular)
barbarzyństwie (locative singular)
barbarzyństwa (nominative plural)
barbarzyństw (genitive plural)
barbarzyństwom (dative plural)
barbarzyństwa (accusative plural)
barbarzyństwami (instrumental plural)
barbarzyństwach (locative plural)
barbarzyństwa (vocative plural)

etap rozwoju ludzkości według Lewisa Morgana

Po etapie dzikości nastał etap barbarzyństwa.


żółtoskóry

żółtoskórego (genitive singular)
żółtoskóremu (dative singular)
żółtoskórego (accusative singular)
żółtoskórym (instrumental singular)
żółtoskórym (locative singular)
żółtoskórzy (nominative plural)
żółtoskórych (genitive plural)
żółtoskórym (dative plural)
żółtoskórych (accusative plural)
żółtoskórymi (instrumental plural)
żółtoskórych (locative plural)
żółtoskórzy (vocative plural)

mężczyzna o żółtym kolorze skóry, przedstawiciel żółtej rasy człowieka

Węgierski reżyser zatrudnił kilkudziesięciu żółtoskórych statystów.


hetytologia

hetytologii (genitive singular)
hetytologii (dative singular)
hetytologię (accusative singular)
hetytologią (instrumental singular)
hetytologii (locative singular)
hetytologio (vocative singular)
hetytologie (potential rare nominative plural)
hetytologii (potential rare genitive plural)
hetytologiom (potential rare dative plural)
hetytologie (potential rare accusative plural)
hetytologiami (potential rare instrumental plural)
hetytologiach (potential rare locative plural)
hetytologie (potential rare vocative plural)

nauka badająca historię i kulturę starożytnego państwa Hetytów

Kulturą materialną i duchową Hetytów bada hetytologia.


Słowiańszczyzna

Słowiańszczyzny (genitive singular)
Słowiańszczyźnie (dative singular)
Słowiańszczyznę (accusative singular)
Słowiańszczyzną (instrumental singular)
Słowiańszczyźnie (locative singular)
Słowiańszczyzno (vocative singular)


sinantrop

łac. sinanthropus < łac. Sinae + gr. ἄνθρωπος (anthropos) → Chiny + człowiek, człowiek z Chin

sinantropa (genitive singular)
sinantropowi (dative singular)
sinantropa (accusative singular)
sinantropem (instrumental singular)
sinantropie (locative singular)
sinantropie (vocative singular)
sinantropi (nominative plural)
sinantropów (genitive plural)
sinantropom (dative plural)
sinantropów (accusative plural)
sinantropami (instrumental plural)
sinantropach (locative plural)
sinantropi (vocative plural)
sinantropy (depreciative nominative vocative plural)

Homo erectus pekinensis Black, hominid, którego szczątki odkryto w Chinach, obecnie klasyfikowany jako człowiek pekiński

Oryginalne skamieniałości sinantropa zostały skradzione podczas transportu.


negroidalny

negroidalna (nominative singular feminine)
negroidalne (nominative singular neuter)
negroidalni (nominative plural masculine)
negroidalne (nominative plural nonvirile)
negroidalnego (genitive singular masculine animate inanimate)
negroidalnej (genitive singular feminine)
negroidalnego (genitive singular neuter)
negroidalnych (genitive plural masculine nonvirile)
negroidalnemu (dative singular masculine animate inanimate)
negroidalnej (dative singular feminine)
negroidalnemu (dative singular neuter)
negroidalnym (dative plural masculine nonvirile)
negroidalnego (accusative singular masculine animate)
negroidalną (accusative singular feminine)
negroidalne (accusative singular neuter)
negroidalnych (accusative plural masculine)
negroidalne (accusative plural nonvirile)
negroidalnym (instrumental singular masculine animate inanimate)
negroidalną (instrumental singular feminine)
negroidalnym (instrumental singular neuter)
negroidalnymi (instrumental plural masculine nonvirile)
negroidalnym (locative singular masculine animate inanimate)
negroidalnej (locative singular feminine)
negroidalnym (locative singular neuter)
negroidalnych (locative plural masculine nonvirile)
negroidalna (vocative singular feminine)
negroidalne (vocative singular neuter)
negroidalni (vocative plural masculine)
negroidalne (vocative plural nonvirile)

mający cechy negroidów, charakterystyczny dla negroidów

Rasa negroidalna o ciemnym odcieniu skóry wykształciła się w toku ewolucji w celu ochrony przed rakiem skóry na terenach o wysokim stopniu nasłonecznienia…

Czarny kolor skóry wyewoluował dla ochrony przed rakiem, www.esculap.com


pitekantrop

n.łac. pithecanthropus < gr. πίθηκος + ἄνθρωπος (píthikos + ánthrōpos) → małpa + człowiek

pitekantropa (genitive singular)
pitekantropowi (dative singular)
pitekantropa (accusative singular)
pitekantropem (instrumental singular)
pitekantropie (locative singular)
pitekantropie (vocative singular)
pitekantropy (nominative plural)
pitekantropów (genitive plural)
pitekantropom (dative plural)
pitekantropy (accusative plural)
pitekantropami (instrumental plural)
pitekantropach (locative plural)
pitekantropy (vocative plural)

Homo erectus Dubois, hominid z epoki środkowego plejstocenu, potrafiący posługiwać się ogniem

Ślady działalności pitekantropa na terenie Polski znaleziono w Kończycach Wielkich w powiecie cieszyńskim


sinantropus

sinantropusa (genitive singular)
sinantropusowi (dative singular)
sinantropusa (accusative singular)
sinantropusem (instrumental singular)
sinantropusie (locative singular)
sinantropusie (vocative singular)
sinantropusy (nominative plural)
sinantropusów (genitive plural)
sinantropusom (dative plural)
sinantropusy (accusative plural)
sinantropusami (instrumental plural)
sinantropusach (locative plural)
sinantropusy (vocative plural)

Jeden ząb sinantropusa odnaleziono podczas wykopalisk.


człowiek pekiński

człowieka pekińskiego (genitive singular)
człowiekowi pekińskiemu (dative singular)
człowieka pekińskiego (accusative singular)
człowiekiem pekińskim (instrumental singular)
człowieku pekińskim (locative singular)
człowieku pekiński (vocative singular)
ludzie pekińscy (nominative plural)
ludzi pekińskich (genitive plural)
ludziom pekińskim (dative plural)
ludzi pekińskich (accusative plural)
ludźmi pekińskimi (instrumental plural)
ludziach pekińskich (locative plural)
ludzie pekińscy (vocative plural)

Homo erectus pekinensis Black, hominid, którego szczątki odkryto w Chinach

Zwiedziliśmy Muzeum Człowieka Pekińskiego w Zhoukoudian.


pitekantropus

pitekantropusa (genitive singular)
pitekantropusowi (dative singular)
pitekantropusa (accusative singular)
pitekantropusem (instrumental singular)
pitekantropusie (locative singular)
pitekantropusie (vocative singular)
pitekantropusy (nominative plural)
pitekantropusów (genitive plural)
pitekantropusom (dative plural)
pitekantropusy (accusative plural)
pitekantropusami (instrumental plural)
pitekantropusach (locative plural)
pitekantropusy (vocative plural)

Pithecanthropus erectus Dubois, hominid z epoki środkowego plejstocenu, potrafiący posługiwać się ogniem

To wcale nie pitekantropus jako pierwszy wyemigrował z afrykańskiej sawanny.


funkcjonalizm

ang. functionalism, niem. Funktionalismus

nurt uznający rolę najmniejszego nawet zjawiska dla rozwoju i zachodzących przemian


paleoantropolog

paleoantropologa (genitive singular)
paleoantropologowi (dative singular)
paleoantropologa (accusative singular)
paleoantropologiem (instrumental singular)
paleoantropologu (locative singular)
paleoantropologu (vocative singular)
paleoantropolodzy (nominative plural)
paleoantropologowie (nominative plural)
paleoantropologów (genitive plural)
paleoantropologom (dative plural)
paleoantropologów (accusative plural)
paleoantropologami (instrumental plural)
paleoantropologach (locative plural)
paleoantropolodzy (vocative plural)
paleoantropologowie (vocative plural)

badacz zajmujący się opisaniem ewolucji człowieka

Teraz paleoantropologom z Republiki Południowej Afryki i Szwecji udało się ponownie przesunąć wiek homo sapiens i to aż o 170 tysięcy lat


homo sapiens

homo sapiensa (genitive singular)
homo sapiensowi (dative singular)
homo sapiensa (accusative singular)
homo sapiensem (instrumental singular)
homo sapiensie (locative singular)
homo sapiensie (vocative singular)
homo sapiensi (nominative plural)
homo sapiensów (genitive plural)
homo sapiensom (dative plural)
homo sapiensów (accusative plural)
homo sapiensami (instrumental plural)
homo sapiensach (locative plural)
homo sapiensi (vocative plural)
homo sapiensy (depreciative nominative vocative plural)

jako nazwa gatunkowa zapisywane również wielką literą – Homo sapiens

Homo sapiens Linnaeus, człowiek jako przedstawiciel ssaków

Teraz organizmy muszą ewoluować, by dostosować się do świata Homo sapiens

Marta Wrzosek, ABC ewolucji, Poznań 2010, str.175.


tryb życia

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q809 (pol)-Foka – Paulina Anna Studniczka-tryb życia.wav

trybu życia (genitive singular)
trybowi życia (dative singular)
trybem życia (instrumental singular)
trybie życia (locative singular)
trybie życia (vocative singular)
tryby życia (nominative plural)
trybów życia (genitive plural)
trybom życia (dative plural)
tryby życia (accusative plural)
trybami życia (instrumental plural)
trybach życia (locative plural)
tryby życia (vocative plural)

określona forma egzystencji lub stałego zachowania człowieka lub grupy ludzi

W wyniku tej przemiany dieta ówczesnych ludzi znacznie się zmieniła, a ich tryb życia coraz mniej przypominał ten znany z paleolitu


protocywilizacja

protocywilizacji (genitive singular)
protocywilizacji (dative singular)
protocywilizację (accusative singular)
protocywilizacją (instrumental singular)
protocywilizacji (locative singular)
protocywilizacjo (vocative singular)
protocywilizacje (nominative plural)
protocywilizacji (genitive plural)
protocywilizacjom (dative plural)
protocywilizacje (accusative plural)
protocywilizacjami (instrumental plural)
protocywilizacjach (locative plural)
protocywilizacje (vocative plural)

Pierwsza połowa V tysiąclecia p.n.e. była okresem wielkiego wzrostu demograficznego w Europie południowo-wschodniej. Był to czas kształtowania się protocywilizacji eneolitycznych takich jak kultury Marica, Precucuteni i Boian, które stworzyły podstawy rozwoju kultur eneolitycznych z ceramiką malowaną.


kraniologia

(1.1) gr. κρανίον + λόγος (kranion + logos) → czaszka + słowo, mowa, rozprawa

kraniologii (genitive singular)
kraniologii (dative singular)
kraniologią (accusative singular)
kraniologią (instrumental singular)
kraniologii (locative singular)
kraniologio (vocative singular)
kraniologie (nominative plural)
kraniologii (genitive plural)
kraniologiom (dative plural)
kraniologie (accusative plural)
kraniologiami (instrumental plural)
kraniologiach (locative plural)
kraniologie (vocative plural)

nauka zajmująca się budową czaszki człowieka i innych naczelnych