jabłko

prasł. *ablъko < praindoeur. *h₂ébōl, praindoeur. *h₂ébl̥

przysłowia: niedaleko pada jabłko od jabłoni

połóż zdrowe jabłko przy zgniłym, to wnet zgnije

jabłka (genitive singular)
jabłku (dative singular)
jabłkiem (instrumental singular)
jabłku (locative singular)
jabłka (nominative plural)
jabłek (genitive plural)
jabłkom (dative plural)
jabłka (accusative plural)
jabłkami (instrumental plural)
jabłkach (locative plural)
jabłka (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Nieprawdą jest, że jedno jabłko wieczorem zastąpi umycie zębów.


piwo

(1.1) z prasł. *pivo, pierwotnie w szerszym znaczeniu → napój, coś do picia, z prasł. *piti → pić

nawarzyłeś piwa, to musisz je teraz wypić

przysłowia: gdzie się piwo warzy, tam się dobrze darzy

kiedy się piwo wzburzy, wszystko na wierzch wynurzy

kto sieje jęczmień na Urbana, będzie pił piwo ze dzbana

szklanka piwa a kęs chleba, więcej człeku nie potrzeba

piwa (genitive singular)
piwu (dative singular)
piwem (instrumental singular)
piwie (locative singular)
piwa (nominative plural)
piw (genitive plural)
piwom (dative plural)
piwa (accusative plural)
piwami (instrumental plural)
piwach (locative plural)
piwa (vocative plural)

Wśród niektórych kierowców panuje przekonanie, że „piwo to nie alkohol”.

Piwo to tylko zgniły wywar ze zbóż i chmielu.


czekolada

(1.1-3) pol. czokolada < wł. cioccolata, hiszp. chocolate < nah. xocolatl ← nah. xocolli + atl → gorzki + woda, pierwotnie jako określenie napoju przygotowanego z kakaowca

(1.1-3) Do j. polskiego wyraz mógł trafić za pośrednictwem niem..

ˌt͡ʃɛkɔˈlada

czekolady (genitive singular)
czekoladzie (dative singular)
czekoladę (accusative singular)
czekoladą (instrumental singular)
czekoladzie (locative singular)
czekolado (vocative singular)
czekolady (nominative plural)
czekolady (genitive singular)
czekolad (genitive plural)
czekoladzie (dative singular)
czekoladom (dative plural)
czekoladę (accusative singular)
czekolady (accusative plural)
czekoladą (instrumental singular)
czekoladami (instrumental plural)
czekoladzie (locative singular)
czekoladach (locative plural)
czekolado (vocative singular)
czekolady (vocative plural)

półprodukt cukierniczy sporządzany z kakao, cukru i tłuszczu

Na niedzielny deser mama zrobiła sernik wiedeński z czekoladą i rodzynkami.

Krzyś jest strasznym łakomczuchem, zjada całą czekoladę na raz.

słodki, gęsty i gorący napój z kakao i śmietanki

Po powrocie z sanek rozgrzaliśmy się kubkiem czekolady.


mleko

prasł. *melko < pragerm. *meluk / *miluk < praindoeur. *melg- → doić; od XV w.

Istnieje także teoria alternatywna, zakładająca pochodzenie od prasł. *mlknąti → sztywnieć (chodziłoby o proces ścinania się mleka zsiadłego)

牛乳

ぎゅうにゅう, gyūnyū

mleko się rozlało i już do dzbanka nie wróci

krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje

mleka (genitive singular)
mleku (dative singular)
mlekiem (instrumental singular)
mleku (locative singular)
mleka (genitive singular)
mleku (dative singular)
mlekiem (instrumental singular)
mleku (locative singular)
mleka (nominative plural)
mlek (genitive plural)
mlekom (dative plural)
mleka (accusative plural)
mlekami (instrumental plural)
mlekach (locative plural)
mleka (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

wydzielina gruczołów mlecznych, najczęściej krowy, spożywana przez ludzi jako dodatek do pokarmu lub jako sam pokarm

Wielu Azjatów nie toleruje mleka.


czekoladka

(1.3) skojarzenie ciemnej skóry z kolorem czekolady

czekoladki (genitive singular)
czekoladce (dative singular)
czekoladkę (accusative singular)
czekoladką (instrumental singular)
czekoladce (locative singular)
czekoladko (vocative singular)
czekoladki (nominative plural)
czekoladek (genitive plural)
czekoladkom (dative plural)
czekoladki (accusative plural)
czekoladkami (instrumental plural)
czekoladkach (locative plural)
czekoladki (vocative plural)

wyrób cukierniczy z nadziewanej czekolady i dodatków, w małych porcjach, często w wyrafinowanej formie

Na stole stała bombonierka z czekoladkami.


drink

drinka (genitive singular)
drinkowi (dative singular)
drinka (accusative singular)
drinkiem (instrumental singular)
drinku (locative singular)
drinku (vocative singular)
drinki (nominative plural)
drinków (genitive plural)
drinkom (dative plural)
drinki (accusative plural)
drinkami (instrumental plural)
drinkach (locative plural)
drinki (vocative plural)

napój złożony z kilku wymieszanych ze sobą alkoholi, alkoholu z sokiem, wodą itp.

Moim ulubionym drinkiem jest wódka z wodą sodową.


granat

(1.5) łac. granatus → granat (1.3) (przez podobieństwo kamieni do ziaren owocu)

granatu (genitive singular)
granatowi (dative singular)
granatem (instrumental singular)
granacie (locative singular)
granacie (vocative singular)
granaty (nominative plural)
granatów (genitive plural)
granatom (dative plural)
granaty (accusative plural)
granatami (instrumental plural)
granatach (locative plural)
granaty (vocative plural)

zob. też granat w Wikipedii

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Kupiłem arbuza i trzy granaty.


kard

karda (genitive singular)
kardu (genitive singular)
kardowi (dative singular)
kardem (instrumental singular)
kardzie (locative singular)
kardzie (vocative singular)
kardy (nominative plural)
kardów (genitive plural)
kardom (dative plural)
kardy (accusative plural)
kardami (instrumental plural)
kardach (locative plural)
kardy (vocative plural)

zob. też kard w Wikipedii


karob

karobu (genitive singular)
karobowi (dative singular)
karobem (instrumental singular)
karobie (locative singular)
karobie (vocative singular)
karoby (nominative plural)
karobów (genitive plural)
karobom (dative plural)
karoby (accusative plural)
karobami (instrumental plural)
karobach (locative plural)
karoby (vocative plural)

mączka z ziaren chleba świętojańskiego (szarańczynu strąkowego), dodatek spożywczy i substytut kakao, który nie zawiera teobrominy, kofeiny oraz alergenów


kokos

(1.1-3) niem. Kokos < skr. od Kokospalme, Kokosnute, gdzie Koko- < franc., hiszp., port. coco, a -s – końcówka dopełniacza lp w niem.

kokosu (genitive singular)
kokosa (genitive singular)
kokosowi (dative singular)
kokosem (instrumental singular)
kokosie (locative singular)
kokosie (vocative singular)
kokosy (nominative plural)
kokosów (genitive plural)
kokosom (dative plural)
kokosy (accusative plural)
kokosami (instrumental plural)
kokosach (locative plural)
kokosy (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Lubię ciasto z kokosem.


krem

kremy (nominative plural)
kremu (genitive singular)
kremów (genitive plural)
kremowi (dative singular)
kremom (dative plural)
kremy (accusative plural)
kremem (instrumental singular)
kremami (instrumental plural)
kremie (locative singular)
kremach (locative plural)
kremie (vocative singular)
kremy (vocative plural)

Mam ochotę na ciastko z kremem.

Dzisiaj polecam krem z kurek.


melon

(1.1-2) łac. melo, łac. melopepo < gr. μηλοπέπων < gr. μῆλον + πέπων → jabłko + dojrzały, miękki

melona (genitive singular)
melonowi (dative singular)
melonem (instrumental singular)
melonie (locative singular)
melonie (vocative singular)
melony (nominative plural)
melonów (genitive plural)
melonom (dative plural)
melony (accusative plural)
melonami (instrumental plural)
melonach (locative plural)
melony (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Melony w 90% składają się z wody; zawierają też dużo cukru.


por

(2.1) łac. porus < gr. πόρος (póros) → przejście, otwór

Spotykana niekiedy forma „pora” ma charakter regionalny. Pojawia się np. w Wielkopolsce.

zobacz też: Indeks:Polski - Warzywa

Nie znoszę gotowanych porów i cebuli.


rum

rumu (genitive singular)
rumowi (dative singular)
rumem (instrumental singular)
rumie (locative singular)
rumie (vocative singular)
rumy (nominative plural)
rumów (genitive plural)
rumom (dative plural)
rumy (accusative plural)
rumami (instrumental plural)
rumach (locative plural)
rumy (vocative plural)

napój alkoholowy o wysokiej zawartości alkoholu, wytwarzany z trzciny cukrowej

Do ciasta dodaj dwie łyżeczki rumu.


napój

napoju (genitive singular)
napojowi (dative singular)
napojem (instrumental singular)
napoju (locative singular)
napoju (vocative singular)
napoje (nominative plural)
napoi (genitive plural)
napojów (genitive plural)
napojom (dative plural)
napoje (accusative plural)
napojami (instrumental plural)
napojach (locative plural)
napoje (vocative plural)

forma D. lm „napojów” jest staranna, „napoi” zaś – bardzo potoczna

Ale gorąco! Pójdę kupić jakiś napój!


gruszka

wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, cebula leciała

gruszki (genitive singular)
gruszce (dative singular)
gruszkę (accusative singular)
gruszką (instrumental singular)
gruszce (locative singular)
gruszko (vocative singular)
gruszki (nominative plural)
gruszek (genitive plural)
gruszkom (dative plural)
gruszki (accusative plural)
gruszkami (instrumental plural)
gruszkach (locative plural)
gruszki (vocative plural)

zob. też gruszka w Wikipedii

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Ta gruszka jest bardzo słodka i soczysta.


mięso

prasł. *męso prasł. *menso < praindoeur. *mēmso-

por. bułg. месо, chorw. meso, czes. meso, dłuż. měso, głuż. mjaso, mac. месо, ros. мясо, scs. мѧсо, słc. mäso, słń. meso i ukr. м'я́со

por. alb. mish, litew. mėsa, łot. miesa i sanskr. मांस

bez dobrej woli jako mięso bez chleba, a jaja bez soli

chcesz mięso jeść, idź za wilkiem ogon nosić

starszy brat mięso kraje, a młodszy obiera

mięsa (genitive singular)
mięsu (dative singular)
mięsem (instrumental singular)
mięsie (locative singular)
mięsa (nominative plural)
mięs (genitive plural)
miąs (genitive plural obsolete)
mięsom (dative plural)
mięsa (accusative plural)
mięsami (instrumental plural)
mięsach (locative plural)
mięsa (vocative plural)

Jako ogólne pojęcie „mięso” jest niepoliczalne i nie tworzy lm, jednak w pewnych przypadkach, gdy mowa jest o różnych rodzajach mięsa, można tworzyć takie formy.

To mięso chyba jest nieświeże.


ale

(1.1) zaświadczone od XIV wieku; ogsłow., por. czes. ale, dial. ros. але (ále/alé), ukr. але́ (ałé); powstało z prasł. *ale (partykuła nawiązująca i wzmacniająca, wtórnie spójnik), a to z kolei ze złożenia prasł. *a + partykuła wzmacniająca *le; równolegle z tego *le powstało też ogsłow. le i używany w XIV-XVI wieku spójnik st.pol. le

gatunek piwa górnej fermentacji przygotowywanego z udziałem specjalnych drożdży

Barman! Jeszcze jedno ale!


jajo

(1.2) od prasł. *ȃje, od praindoeur. *h₂ōwyóm

jaja (genitive singular)
jaju (dative singular)
jajem (instrumental singular)
jaju (locative singular)
jaja (nominative plural)
jaj (genitive plural)
jajom (dative plural)
jaja (accusative plural)
jajami (instrumental plural)
jajach (locative plural)
jaja (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

jajo (1.1) drobiu używane przez ludzi jako pożywienie

Jaja jako bogate źródło substancji odżywczych są podstawą wielu potraw.


ryba

por. białor. рыба, bułg. риба, chorw. riba, czes. ryba, dłuż. ryba, głuż. ryba, mac. риба, ros. рыба, serb. риба, słc. ryba, ukr. ри́ба

gdy za dużo wędzisz rybę, to ją ususzysz

ryby (genitive singular)
rybie (dative singular)
rybę (accusative singular)
rybą (instrumental singular)
rybie (locative singular)
rybo (vocative singular)
ryby (nominative plural)
ryb (genitive plural)
rybom (dative plural)
ryby (accusative plural)
rybami (instrumental plural)
rybach (locative plural)
ryby (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ryby

mięso ryb (1.1) będące surowcem spożywczym i daniem

Zawsze w soboty jadamy smażoną rybę.


agrest

(1.1-2) st.pol. angrest, ągrest, ęgrest < czes. angrešt < niem. angeröstete

agrestu (genitive singular)
agrestowi (dative singular)
agrestem (instrumental singular)
agreście (locative singular)
agreście (vocative singular)
agresty (nominative plural)
agrestów (genitive plural)
agrestom (dative plural)
agresty (accusative plural)
agrestami (instrumental plural)
agrestach (locative plural)
agresty (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Agrest jest kwaskowaty.


żurek

robić / zrobić / przygotowywać / przygotować / gotować / ugotować / podać / podawać / serwować / zamówić / zamawiać / jeść / zjeść / zjadać / jadać / doprawiać / przyprawiać żurek

żurku (genitive singular)
żurkowi (dative singular)
żurkiem (instrumental singular)
żurku (locative singular)
żurku (vocative singular)
żurki (nominative plural)
żurków (genitive plural)
żurkom (dative plural)
żurki (accusative plural)
żurkami (instrumental plural)
żurkach (locative plural)
żurki (vocative plural)

zupa na zakwasie z mąki żytniej lub owsianej

Żurek jest bardzo smaczną zupą.


pomarańczowy

ˌpɔ̃marãj̃n͇ˈt͡ʃɔvɨ

põmarãĩ ̯ṇčovy

pomarańczowa (nominative singular feminine)
pomarańczowe (nominative singular neuter)
pomarańczowi (nominative plural masculine)
pomarańczowe (nominative plural nonvirile)
pomarańczowego (genitive singular masculine animate inanimate)
pomarańczowej (genitive singular feminine)
pomarańczowego (genitive singular neuter)
pomarańczowych (genitive plural masculine nonvirile)
pomarańczowemu (dative singular masculine animate inanimate)
pomarańczowej (dative singular feminine)
pomarańczowemu (dative singular neuter)
pomarańczowym (dative plural masculine nonvirile)
pomarańczowego (accusative singular masculine animate)
pomarańczową (accusative singular feminine)
pomarańczowe (accusative singular neuter)
pomarańczowych (accusative plural masculine)
pomarańczowe (accusative plural nonvirile)
pomarańczowym (instrumental singular masculine animate inanimate)
pomarańczową (instrumental singular feminine)
pomarańczowym (instrumental singular neuter)
pomarańczowymi (instrumental plural masculine nonvirile)
pomarańczowym (locative singular masculine animate inanimate)
pomarańczowej (locative singular feminine)
pomarańczowym (locative singular neuter)
pomarańczowych (locative plural masculine nonvirile)
pomarańczowa (vocative singular feminine)
pomarańczowe (vocative singular neuter)
pomarańczowi (vocative plural masculine)
pomarańczowe (vocative plural nonvirile)
nie stopniuje się

dotyczący owoców pomarańczy, zawierający owoce pomarańczy, zrobiony z owoców pomarańczy; przypominający je w smaku, zapachu lub wyglądzie

Na deser przygotowano galaretkę pomarańczową z owocami i bitą śmietaną.


galareta

skrzepły roztwór żelatyny używany w gastronomii i cukiernictwie


alkohol

niem. Alkohol < arab. ال + كحول (al kuhl) → miałki proch, pył; por. st.franc. „alkohol”, hiszp. alcohol, ang. „alkohol”. W znaczeniu (1.1) od 1850, w znaczeniu (1.2) jako „duch wina”, „spiritus vini” od 1753, w znaczeniu (1.3) od XVI wieku.

alkoholu (genitive singular)
alkoholowi (dative singular)
alkoholem (instrumental singular)
alkoholu (locative singular)
alkoholu (vocative singular)
alkohole (nominative plural)
alkoholi (genitive plural)
alkoholów (genitive plural)
alkoholom (dative plural)
alkohole (accusative plural)
alkoholami (instrumental plural)
alkoholach (locative plural)
alkohole (vocative plural)

zob. też alkohol w Wikipedii

każdy napój, który zawiera minimum 0,5% alkoholu etylowego

„Osobom nietrzeźwym alkoholu nie sprzedajemy” – przeczytał i zasępił się.


sól

(1.2) rozszerzenie znaczenia (1.1) na analogiczne substancje

soli (genitive singular)
soli (dative singular)
solą (instrumental singular)
soli (locative singular)
soli (vocative singular)
soli (genitive singular)
soli (dative singular)
solą (instrumental singular)
soli (locative singular)
soli (vocative singular)
sole (nominative plural)
soli (genitive plural)
solom (dative plural)
sole (accusative plural)
solami (instrumental plural)
solach (locative plural)
sole (vocative plural)

zob. też sól w Wikicytatach

W tej zupie jest za dużo soli!


americano

ˌãmɛrʲiˈkãnɔ

zobacz też: Indeks:Polski - Napoje

Poproszę dwa americano, szarlotkę i serniczek.


bina

(1.2) niem. Bühne → podest, podium
(1.3) niem. Biene → pszczoła

biny (genitive singular)
binie (dative singular)
binę (accusative singular)
biną (instrumental singular)
binie (locative singular)
bino (vocative singular)
biny (nominative plural)
bin (genitive plural)
binom (dative plural)
biny (accusative plural)
binami (instrumental plural)
binach (locative plural)
biny (vocative plural)


brandy

napój alkoholowy powstały poprzez destylację wina

(…) służba poustawiała składane krzesła płócienne, a dla starszych panów przygotowała syfony z wodą sodową i brandy

Henryk Sienkiewicz „W pustyni i w puszczy”


kawa

(1.1-3) czes. kava, węg. kávé < osm. kahve, arab. قهوة (qahwa) < od Kaffa, nazwy regionu w Etiopii i zamieszkującego go ludu o tej samej nazwie

(1.5) z (1.3) przez skojarzenie fonetyczne

kawy (genitive singular)
kawie (dative singular)
kawę (accusative singular)
kawą (instrumental singular)
kawie (locative singular)
kawo (vocative singular)
kawy (nominative plural)
kaw (genitive plural)
kawom (dative plural)
kawy (accusative plural)
kawami (instrumental plural)
kawach (locative plural)
kawy (vocative plural)

por. nesca • mokka • cappuccino

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

zob. też kawa (ujednoznacznienie) w Wikipedii

ziarna kawowca, z których po odpowiednim przygotowaniu można uzyskać aromatyczny napój

Zmielę kawę. Goście na pewno będą dużo pić, więc nie zdąży zwietrzeć.


filet

filetu (genitive singular)
filetowi (dative singular)
filetem (instrumental singular)
filecie (locative singular)
filecie (vocative singular)
filety (nominative plural)
filetów (genitive plural)
filetom (dative plural)
filety (accusative plural)
filetami (instrumental plural)
filetach (locative plural)
filety (vocative plural)

zwykle stosowany w odniesieniu do ryb i drobiu


baba

prasł. *baba → babka; stary ogólnosłowiański wyraz onomatopeiczny, powstały przez dziecinne zwielokrotnienie sylaby; por. tata, mama, niania, ciocia.

nie miała baba kłopotu, kupiła sobie prosię

gdy chłop baby nie bije, to jej wątroba gnije

na jednym miejscu i grzybowi się sprzykrzy, to go baba w kosz bierze, a cóż dopiero człeku

na świętej Katarzyny szykuj babo pierzyny

gw. (Kociewie) baba, żaba, diabeł trzeci, to rodzóne dzieci

gw. (Kociewie) trzi babi, trzi gasie głowi, to kermaż gotowi

baby (genitive singular)
babie (dative singular)
babę (accusative singular)
babą (instrumental singular)
babie (locative singular)
babo (vocative singular)
baby (nominative plural)
bab (genitive plural)
babom (dative plural)
baby (accusative plural)
babami (instrumental plural)
babach (locative plural)
baby (vocative plural)

zob. też baba w Encyklopedii staropolskiej

zob. też baba w Wikipedii

ciasto, zazwyczaj drożdżowe, pieczone w wysokiej formie o okrągłej podstawie i karbowanych ścianach bocznych

Na stole stały świąteczne baby.


legumina

(1.2) łac. legumen, lm legumina → warzywa strączkowe

leguminy (nominative plural)
leguminy (genitive singular)
legumin (genitive plural)
leguminie (dative singular)
leguminom (dative plural)
leguminę (accusative singular)
leguminy (accusative plural)
leguminą (instrumental singular)
leguminami (instrumental plural)
leguminie (locative singular)
leguminach (locative plural)
legumino (vocative singular)
leguminy (vocative plural)

artykuły spożywcze takie jak mąka, kasza, groch, warzywa


mango

(1.1-3) ang. mango < port. manga < malaj. mangga < tamil. mān-kāy

por. mangostan

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Owoc mango umyć, obrać i pokroić w cienkie plasterki.

Kuchnia, nr 4, Warszawa, 1999 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.


rapa

rapy (genitive singular)
rapie (dative singular)
rapę (accusative singular)
rapą (instrumental singular)
rapie (locative singular)
rapo (vocative singular)
rapy (nominative plural)
rap (genitive plural)
rapom (dative plural)
rapy (accusative plural)
rapami (instrumental plural)
rapach (locative plural)
rapy (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ryby • Indeks:Polski - Jedzenie

Usmażyłam rapę z cebulą i ziemniakami.


sake

(1.1) jap. 酒 (sake) → napój alkoholowy (dowolny, nie tylko sake)

japoński ryżowy napój alkoholowy, podawany tradycyjnie na gorąco

(Mistrz Sugino) wieczorami lubił usiąść w gronie uczniów i przy sake śpiewał ballady samurajskie

Wojciech J. Cynarski, Prolegomena biografistyki wybitnych postaci sztuk walki, [w:] Rocznik naukowy, IDŌ Ruch dla kultury, tom III, 2002, str. 252, wyd. Shibo Kobudō, Stowarzyszenie Idōkan Polska, Rzeszów


ser

kto ser jada, pies go nie ukosi, złodziej go nie okradnie i nie starzeje się

sera (genitive singular)
serowi (dative singular)
serem (instrumental singular)
serze (locative singular)
serze (vocative singular)
sery (nominative plural)
serów (genitive plural)
serom (dative plural)
sery (accusative plural)
serami (instrumental plural)
serach (locative plural)
sery (vocative plural)

zobacz też: twaróg • feta • bundz • bryndza • oscypek • gołka • brie • camembert

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego

W biegu zrobił dwie kanapki z serem.


spaghetti

zobacz też: cannelloni • conchiglioni • farfalle • lasagne • linguine • ravioli • spaghetti • tagliatelle • tortellini

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie


burak

(1.1-3) st.pol. borak < łac. borrago lub utworzone od pol. bury (→ bure warzywo)

buraka (genitive singular)
burakowi (dative singular)
buraka (accusative singular)
burakiem (instrumental singular)
buraku (locative singular)
buraku (vocative singular)
buraki (nominative plural)
buraków (genitive plural)
burakom (dative plural)
buraki (accusative plural)
burakami (instrumental plural)
burakach (locative plural)
buraki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Jacek kupił na bazarze buraki i młode ziemniaki na obiad.


dunkel

Piotr zabiera się za warzenie dunkela.


banan

franc. banane < hiszp., port. banana < język wolof banaana

banana (genitive singular)
bananowi (dative singular)
banana (accusative singular colloquial)
bananem (instrumental singular)
bananie (locative singular)
bananie (vocative singular)
banany (nominative plural)
bananów (genitive plural)
bananom (dative plural)
banany (accusative plural)
bananami (instrumental plural)
bananach (locative plural)
banany (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

owoc banana (1.1), podłużny, zazwyczaj żółty

Na obiad zjedliśmy pieczone banany.


pomidor

(1.1-3) wł. pomodoro (t. wł. pomidoro) < wł. pomo + di + oro → dosł. jabłko (owoc) ze złota

gw. (Górny Śląsk) tomata, tómata, tółmata

pomidora (genitive singular)
pomidorowi (dative singular)
pomidora (accusative singular colloquial)
pomidorem (instrumental singular)
pomidorze (locative singular)
pomidorze (vocative singular)
pomidory (nominative plural)
pomidorów (genitive plural)
pomidorom (dative plural)
pomidory (accusative plural)
pomidorami (instrumental plural)
pomidorach (locative plural)
pomidory (vocative plural)

zob. też pomidor w Wikicytatach

Na kolację zrobiłam sałatkę z pomidorów.


porzeczka

od st.pol. porzecze od XIV w. „teren położony nad rzeką”

porzeczki (genitive singular)
porzeczce (dative singular)
porzeczkę (accusative singular)
porzeczką (instrumental singular)
porzeczce (locative singular)
porzeczko (vocative singular)
porzeczki (nominative plural)
porzeczek (genitive plural)
porzeczkom (dative plural)
porzeczki (accusative plural)
porzeczkami (instrumental plural)
porzeczkach (locative plural)
porzeczki (vocative plural)


pomarańcza

daw. wł. pomarancia < wł. pomo + arancia

ˌpɔ̃maˈrãj̃n͇t͡ʃa

põmarãĩ ̯ṇča

gw. (Górny Śląsk) apluzina, apfelzina, apluzyna

pomarańczy (genitive singular)
pomarańczy (dative singular)
pomarańczę (accusative singular)
pomarańczą (instrumental singular)
pomarańczy (locative singular)
pomarańczo (vocative singular)
pomarańcze (nominative plural)
pomarańczy (genitive plural)
pomarańcz (genitive plural)
pomarańczom (dative plural)
pomarańcze (accusative plural)
pomarańczami (instrumental plural)
pomarańczach (locative plural)
pomarańcze (vocative plural)

: „ten pomarańcz”

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Kupiłem na rynku dwie pomarańcze.


soba

zob. też soba w Wikipedii

japoński cienki makaron z mąki gryczanej


ryż

ryżu (genitive singular)
ryżowi (dative singular)
ryżem (instrumental singular)
ryżu (locative singular)
ryżu (vocative singular)
ryże (potential rare nominative plural)
ryżów (potential rare genitive plural)
ryżom (potential rare dative plural)
ryże (potential rare accusative plural)
ryżami (potential rare instrumental plural)
ryżach (potential rare locative plural)
ryże (potential rare vocative plural)

Odnośnie liczby mnogiej, patrz także: Porada „Czy ryż ma liczbę mnogą?” w: Poradnia językowa PWN.

Bezmięsną paellę robi się z ryżu i mnóstwa zdrowych, kolorowych warzyw.


bawarka

(1.1-2) od nazwy Bawarii, kraju związkowego w Niemczech

bawarki (genitive singular)
bawarce (dative singular)
bawarkę (accusative singular)
bawarką (instrumental singular)
bawarce (locative singular)
bawarko (vocative singular)
bawarki (nominative plural)
bawarek (genitive plural)
bawarkom (dative plural)
bawarki (accusative plural)
bawarkami (instrumental plural)
bawarkach (locative plural)
bawarki (vocative plural)

W przedszkolu podawano nam bawarkę.

Niektóre kobiety uważają, że bawarka pita w okresie karmienia zwiększa laktację.


cytryna

(1.1-2) łac. citrus < gr. κέδρος; do polszczyzny trafiło z wł.

(1.3) podobieństwo fonetyczne słów cytryna i citroën

cytryny (genitive singular)
cytrynie (dative singular)
cytrynę (accusative singular)
cytryną (instrumental singular)
cytrynie (locative singular)
cytryno (vocative singular)
cytryny (nominative plural)
cytryn (genitive plural)
cytrynom (dative plural)
cytryny (accusative plural)
cytrynami (instrumental plural)
cytrynach (locative plural)
cytryny (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Moja babcia pija wyłącznie herbatę z cytryną.


kiszka

płn. prasł. *kyšьka → wnętrzności lub ich część, jelito

por. białor. кішка, ros. кишка, ukr. кишка

kiszki (nominative plural)
kiszki (genitive singular)
kiszek (genitive plural)
kiszce (dative singular)
kiszkom (dative plural)
kiszkę (accusative singular)
kiszki (accusative plural)
kiszką (instrumental singular)
kiszkami (instrumental plural)
kiszce (locative singular)
kiszkach (locative plural)
kiszko (vocative singular)
kiszki (vocative plural)

por. babka

pieczona w jelicie grubym potrawa z tartych ziemniaków


makaron

makaronu (genitive singular)
makaronowi (dative singular)
makaronem (instrumental singular)
makaronie (locative singular)
makaronie (vocative singular)
makarony (nominative plural)
makaronów (genitive plural)
makaronom (dative plural)
makarony (accusative plural)
makaronami (instrumental plural)
makaronach (locative plural)
makarony (vocative plural)

zobacz też: kluska • spaghetti • wermiszel

półprodukt żywnościowy wytwarzany z ciasta zagniecionego z mąki, wody i soli

Ugotować makaron w osolonej wodzie, odcedzić i wymieszać z sosem.


sos

przysłowia: jakie życie, taki los, jaka pieczeń, taki sos

sosu (genitive singular)
sosowi (dative singular)
sosem (instrumental singular)
sosie (locative singular)
sosie (vocative singular)
sosy (nominative plural)
sosów (genitive plural)
sosom (dative plural)
sosy (accusative plural)
sosami (instrumental plural)
sosach (locative plural)
sosy (vocative plural)

zob. też sos (ujednoznacznienie) w Wikipedii

gęsty, zawiesisty płyn o różnych smakach, przyrządzany jako dodatek do potraw

Wczoraj na obiad mieliśmy kotlet schabowy oraz ziemniaki z sosem grzybowym.


słonecznik

(1.1-2) od słowa słońce lub słoneczny (słonecznik zawsze obraca kwiat w kierunku słońca)

swɔ̃ˈnɛt͡ʃʲɲik

słonecznika (genitive singular)
słonecznikowi (dative singular)
słonecznikiem (instrumental singular)
słoneczniku (locative singular)
słoneczniku (vocative singular)
słonecznika (genitive singular)
słonecznikowi (dative singular)
słonecznikiem (instrumental singular)
słoneczniku (locative singular)
słoneczniku (vocative singular)
słoneczniki (nominative plural)
słoneczników (genitive plural)
słonecznikom (dative plural)
słoneczniki (accusative plural)
słonecznikami (instrumental plural)
słonecznikach (locative plural)
słoneczniki (vocative plural)

W wakacje uwielbialiśmy skubać słoneczniki.

W tej piekarni można kupić bułki posypane słonecznikiem.


miód

prasł. *medъ < praindoeur. *médʰu
źródłosłów dla pol. niedźwiedź

kto ma pszczoły, ten ma miód, kto ma dzieci, ten ma smród

nie dla psa kiełbasa, nie dla prosiąt miód

gdzie jest miód, tam będą i pszczoły, gdzie piękna dziewczyna, tam będą i chłopcy

miodu (genitive singular)
miodowi (dative singular)
miodem (instrumental singular)
miodzie (locative singular)
miodzie (vocative singular)
miody (nominative plural)
miodów (genitive plural)
miodom (dative plural)
miody (accusative plural)
miodami (instrumental plural)
miodach (locative plural)
miody (vocative plural)

zob. też miód w Wikicytatach

por. ul • barć • pasieka • pszczoła • pszczelarz • bartnik • pszczelarstwo • łaźbić

por. półtorak • dwójniak • trójniak • czwórniak • krupnik • miodosytnik • miodosytnictwo

gęsty, słodki produkt spożywczy, w kolorze żółtym lub brązowym, wytwarzany przez pszczoły

Gdy jestem chory, piję herbatę z miodem i cytryną.

napój alkoholowy powstały w wyniku fermentacji brzeczki miodu (1.1) i innych składników

I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem.

wywar z niektórych roślin z dodatkiem cukru i innych przypraw o konsystencji miodu (1.1)

Miód podbiałowy z płatków podbiału jest pomocny przeciw kaszlowi.


pęcak

pęcaku (genitive singular)
pęcakowi (dative singular)
pęcakiem (instrumental singular)
pęcaku (locative singular)
pęcaku (vocative singular)
pęcaki (nominative plural)
pęcaków (genitive plural)
pęcakom (dative plural)
pęcaki (accusative plural)
pęcakami (instrumental plural)
pęcakach (locative plural)
pęcaki (vocative plural)


weka

weki (nominative plural)
weki (genitive singular)
wek (genitive plural)
wece (dative singular)
wekom (dative plural)
wekę (accusative singular)
weki (accusative plural)
weką (instrumental singular)
wekami (instrumental plural)
wece (locative singular)
wekach (locative plural)
weko (vocative singular)
weki (vocative plural)

reg. krak., reg. gminy Bukowsko w powiecie sanockim


kajzerka

(1.1) z niemieckiego/austriackiego Kaiser (cesarz), poprzez gwarę krakowską do języka potocznego

kajzerki (genitive singular)
kajzerce (dative singular)
kajzerkę (accusative singular)
kajzerką (instrumental singular)
kajzerce (locative singular)
kajzerko (vocative singular)
kajzerki (nominative plural)
kajzerek (genitive plural)
kajzerkom (dative plural)
kajzerki (accusative plural)
kajzerkami (instrumental plural)
kajzerkach (locative plural)
kajzerki (vocative plural)

nie mylić z: kasjerka

rodzaj bułki z charakterystycznymi nacięciami na wierzchu

Kup pumpernikiel i dwie kajzerki.


wódka

gw. (Śląsk Cieszyński) gorzołka, gorzoła

wódki (genitive singular)
wódce (dative singular)
wódkę (accusative singular)
wódką (instrumental singular)
wódce (locative singular)
wódko (vocative singular)
wódki (nominative plural)
wódek (genitive plural)
wódkom (dative plural)
wódki (accusative plural)
wódkami (instrumental plural)
wódkach (locative plural)
wódki (vocative plural)

wysokoprocentowy napój alkoholowy składający się z destylatu alkoholowego i wody, czasem z dodatkiem innych składników

Do śledzia podano wódkę.

Znów nalał sobie wódki nieznajomego

Graham Greene, „Moc i chwała” (tłum. Bolesław Taborski).


lobo

zob. też lobo w Wikipedii

Kupiłem wczoraj skrzynkę jabłek lobo na przetwory.


kwas

kwasu (genitive singular)
kwasowi (dative singular)
kwasem (instrumental singular)
kwasie (locative singular)
kwasie (vocative singular)
kwasy (nominative plural)
kwasów (genitive plural)
kwasom (dative plural)
kwasy (accusative plural)
kwasami (instrumental plural)
kwasach (locative plural)
kwasy (vocative plural)

zobacz też: slang narkotykowy

napój bezalkoholowy chłodzący, charakterystyczny dla kuchni białoruskiej


arbuz

(1.1) ros. арбуз (arbúz) < ukr. гарбу́з (harbúz) < tur. karpuz < pers. خربوزه (charbuze)

arbuza (genitive singular)
arbuzowi (dative singular)
arbuzem (instrumental singular)
arbuzie (locative singular)
arbuzie (vocative singular)
arbuzy (nominative plural)
arbuzów (genitive plural)
arbuzom (dative plural)
arbuzy (accusative plural)
arbuzami (instrumental plural)
arbuzach (locative plural)
arbuzy (vocative plural)
arbuza (genitive singular)
arbuzowi (dative singular)
arbuza (accusative singular)
arbuzem (instrumental singular)
arbuzie (locative singular)
arbuzie (vocative singular)
arbuzy (nominative plural)
arbuzów (genitive plural)
arbuzom (dative plural)
arbuzy (accusative plural)
arbuzami (instrumental plural)
arbuzach (locative plural)
arbuzy (vocative plural)

owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku

Arbuzy są bardzo soczyste.


cukier

(1.1-2) niem. Zucker < swn. zucura < arab. سكر (sukkar) < pers. شکر (shakar) < sanskr. शर्करा (sarkara) < praindoeur. *ḱorkeh- → żwir; otoczak

cukru (genitive singular)
cukrowi (dative singular)
cukrem (instrumental singular)
cukrze (locative singular)
cukrze (vocative singular)
cukry (nominative plural)
cukrów (genitive plural)
cukrom (dative plural)
cukry (accusative plural)
cukrami (instrumental plural)
cukrach (locative plural)
cukry (vocative plural)
cukru (genitive singular)
cukrowi (dative singular)
cukrem (instrumental singular)
cukrze (locative singular)
cukrze (vocative singular)

zob. też cukier w Wikipedii

zobacz hasło cukier w Wikipedii, zobacz hasło cukier w Wikicytatach

krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych

Cukier składa się niemal w całości z sacharozy.

Herbaty nie słodzę, ale do kawy zawsze dodaję łyżeczkę cukru.


persymona

ˌpɛrsɨ̃ˈmɔ̃na

persymony (genitive singular)
persymonie (dative singular)
persymonę (accusative singular)
persymoną (instrumental singular)
persymonie (locative singular)
persymono (vocative singular)
persymony (nominative plural)
persymon (genitive plural)
persymonom (dative plural)
persymony (accusative plural)
persymonami (instrumental plural)
persymonach (locative plural)
persymony (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

czerwonopomarańczowy, jadalny owoc persymony (1.2)

Miąższ persymony jest lekko twardawy.


węgorz

węgorza (genitive singular)
węgorzowi (dative singular)
węgorza (accusative singular)
węgorzem (instrumental singular)
węgorzu (locative singular)
węgorzu (vocative singular)
węgorze (nominative plural)
węgorzy (genitive plural)
węgorzów (genitive plural)
węgorzom (dative plural)
węgorze (accusative plural)
węgorzami (instrumental plural)
węgorzach (locative plural)
węgorze (vocative plural)
węgorza (genitive singular)
węgorzowi (dative singular)
węgorza (accusative singular)
węgorzem (instrumental singular)
węgorzu (locative singular)
węgorzu (vocative singular)

zobacz też: Indeks:Polski - Ryby • Indeks:Polski - Jedzenie


kura

jak w Wiliję gwiazdy świecą, kury dobrze jajka niesą

kury (genitive singular)
kurze (dative singular)
kurę (accusative singular)
kurą (instrumental singular)
kurze (locative singular)
kuro (vocative singular)
kury (nominative plural)
kur (genitive plural)
kurom (dative plural)
kury (accusative plural)
kurami (instrumental plural)
kurach (locative plural)
kury (vocative plural)

zob. też kura w Wikicytatach

zobacz też: Indeks:Polski - Ptaki

Mama kupiła dwie kury na świąteczny obiad.


sopel

sopla (genitive singular)
soplowi (dative singular)
soplem (instrumental singular)
soplu (locative singular)
soplu (vocative singular)
sople (nominative plural)
sopli (genitive plural)
soplom (dative plural)
sople (accusative plural)
soplami (instrumental plural)
soplach (locative plural)
sople (vocative plural)

handlowa nazwa rzodkwi japońskiej (Raphanus sativus var. longipinnatus), przypominającej sopel (1.1)


zelter

niem. Selters (marka i uosobienie wody mineralnej)


jajko

gw. (Śląsk Cieszyński, Górny Śląsk i Zaolzie) wajco

jajka (genitive singular)
jajku (dative singular)
jajkiem (instrumental singular)
jajku (locative singular)
jajka (nominative plural)
jajek (genitive plural)
jajkom (dative plural)
jajka (accusative plural)
jajkami (instrumental plural)
jajkach (locative plural)
jajka (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

jajko (1.2) używane jako produkt spożywczy

Do biszkoptu potrzebnych będzie pięć jajek.


seler

(1.1-2) wł. sellero < lomb. selleri < łac. selinum < gr. σέλινον

selera (genitive singular)
selerowi (dative singular)
selerem (instrumental singular)
selerze (locative singular)
selerze (vocative singular)
selery (nominative plural)
selerów (genitive plural)
selerom (dative plural)
selery (accusative plural)
selerami (instrumental plural)
selerach (locative plural)
selery (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Słonie nie jedzą selera i pietruszki.

Muszę kupić dziś dwa selery na surówkę do obiadu.


schab

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

rodzaj mięsa wieprzowego wycinany z okolic kręgosłupa na odcinku piersiowo-lędźwiowym tuszy

Kupiłam kilogram schabu w pawilonie.


bómbón

Zjodłech wczorej pora bómbónów.


masło

(1.1) pol. maślić się < prasł. *maslo < prasł. *mazati → smarować

masła (genitive singular)
masłu (dative singular)
masłem (instrumental singular)
maśle (locative singular)
masła (genitive singular)
masłu (dative singular)
masłem (instrumental singular)
maśle (locative singular)
masła (nominative plural)
maseł (genitive plural)
masłom (dative plural)
masła (accusative plural)
masłami (instrumental plural)
masłach (locative plural)
masła (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Uwielbiam świeży chleb z samym masłem.

Masło cholernie trudno smaruje się łyżką.

spożywczy lub kosmetyczny zamiennik masła (1.1) produkowany z tłuszczy roślinnych

Jak zrobić masło kokosowe?


lura

lury (genitive singular)
lurze (dative singular)
lurę (accusative singular)
lurą (instrumental singular)
lurze (locative singular)
luro (vocative singular)
lury (nominative plural)
lur (genitive plural)
lurom (dative plural)
lury (accusative plural)
lurami (instrumental plural)
lurach (locative plural)
lury (vocative plural)


musztarda

(1.1) wł. mostarda < wł. mosto → moszcz (winny); dawniej do produkcji musztardy używano moszczu winnego zamiast octu

musztardy (genitive singular)
musztardzie (dative singular)
musztardę (accusative singular)
musztardą (instrumental singular)
musztardzie (locative singular)
musztardo (vocative singular)
musztardy (potential rare nominative plural)
musztard (potential rare genitive plural)
musztardom (potential rare dative plural)
musztardy (potential rare accusative plural)
musztardami (potential rare instrumental plural)
musztardach (potential rare locative plural)
musztardy (potential rare vocative plural)

przyprawa wytwarzana z ziaren gorczycy i octu

Zjadłbym kiełbaskę z musztardą.


przyprawa

(1.1) rzeczownik odczasownikowy od przedrostkowego pol. przyprawić

przyprawy (genitive singular)
przyprawie (dative singular)
przyprawę (accusative singular)
przyprawą (instrumental singular)
przyprawie (locative singular)
przyprawo (vocative singular)
przyprawy (nominative plural)
przypraw (genitive plural)
przyprawom (dative plural)
przyprawy (accusative plural)
przyprawami (instrumental plural)
przyprawach (locative plural)
przyprawy (vocative plural)

zob. też przyprawa w Wikicytatach

składnik dodawany do potrawy w celu poprawienia jej smaku lub zapachu

W mojej kuchni używam wielu orientalnych przypraw.

Sanepid wykrył w przyprawach dwukrotne przekroczenie dopuszczalnych norm substancji konserwujących.

Zupa ma ostry smak dzięki przyprawom.


pasztet

معجون ناعم معد من اللحم المفروم والتوابل

pasztetu (genitive singular)
pasztetowi (dative singular)
pasztetem (instrumental singular)
pasztecie (locative singular)
pasztecie (vocative singular)
pasztety (nominative plural)
pasztetów (genitive plural)
pasztetom (dative plural)
pasztety (accusative plural)
pasztetami (instrumental plural)
pasztetach (locative plural)
pasztety (vocative plural)

potrawa z kilku gatunków duszonego lub gotowanego mięsa i podrobów, które się mieli i zwykle zapieka

Nie smakował mi ten wczorajszy pasztet z indyka.


cebula

(1.1-2) śwn. Zibelle, Zebulle, niem. Zwiebel < łac. caepula < łac. caepa

(1.7-8) od (1.2), od podobieństwa kształtu

gdyby nie cebule i banie, to by zdechli urzędowianie

wlazł na gruszkę, trząsł pietruszkę, a cebula leciała

cebuli (genitive singular)
cebuli (dative singular)
cebulę (accusative singular)
cebulą (instrumental singular)
cebuli (locative singular)
cebulo (vocative singular)
cebule (nominative plural)
cebul (genitive plural)
cebuli (genitive plural)
cebulom (dative plural)
cebule (accusative plural)
cebulami (instrumental plural)
cebulach (locative plural)
cebule (vocative plural)

Słowo notowane w polszczyźnie od XV wieku.

zobacz też: Indeks:Polski - Botanika

Drobno posiekaną cebulę usmażyć na złoty kolor.


mostek

mostki (nominative plural)
mostka (genitive singular)
mostku (genitive singular)
mostków (genitive plural)
mostkowi (dative singular)
mostkom (dative plural)
mostki (accusative plural)
mostkiem (instrumental singular)
mostkami (instrumental plural)
mostku (locative singular)
mostkach (locative plural)
mostku (vocative singular)
mostki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Części ciała

zob. też mostek w Wikipedii

przednia mięsno-kostna część tuszy zwierzęcej z okolic mostka (1.3)


bażant

czes. bažant, śwn. fasant, śwn. fasan < p.łac. phasianus < gr. φασιανός ὄρνις (Phasianós órnis) (ptak fazjański), od rzeki gr. Φάσις (Phásis)

bażanta (genitive singular)
bażantowi (dative singular)
bażanta (accusative singular)
bażantem (instrumental singular)
bażancie (locative singular)
bażancie (vocative singular)
bażanty (nominative plural)
bażantów (genitive plural)
bażantom (dative plural)
bażanty (accusative plural)
bażantami (instrumental plural)
bażantach (locative plural)
bażanty (vocative plural)

zobacz też: Indeks ptaków w języku polskim

zobacz też: bażant • bażant szlachetny • bażant łowny • bażant kolchijski • bażant zwyczajny • bażant pospolity • bażant obrożny • bażant właściwy


ciasto

ciasta (genitive singular)
ciastu (dative singular)
ciastem (instrumental singular)
cieście (locative singular)
ciasta (nominative plural)
ciast (genitive plural)
ciastom (dative plural)
ciasta (accusative plural)
ciastami (instrumental plural)
ciastach (locative plural)
ciasta (vocative plural)

słodki, deserowy wypiek, zwykle w formie placka

Może spróbujesz tego pysznego ciasta z owocami?


pasteryzacja

pasteryzacji (genitive singular)
pasteryzacji (dative singular)
pasteryzację (accusative singular)
pasteryzacją (instrumental singular)
pasteryzacji (locative singular)
pasteryzacjo (vocative singular)

metoda konserwacji żywności przez jej podgrzewanie

Jedzenie poddane pasteryzacji wolniej się psuje.


jeżyna

prasł. *ežina → 'roślina pokryta kolcami'

jeżyny (genitive singular)
jeżynie (dative singular)
jeżynę (accusative singular)
jeżyną (instrumental singular)
jeżynie (locative singular)
jeżyno (vocative singular)
jeżyny (nominative plural)
jeżyn (genitive plural)
jeżynom (dative plural)
jeżyny (accusative plural)
jeżynami (instrumental plural)
jeżynach (locative plural)
jeżyny (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Z jeżyn można zrobić pyszne konfitury.


wołowina

wołowiny (genitive singular)
wołowinie (dative singular)
wołowinę (accusative singular)
wołowiną (instrumental singular)
wołowinie (locative singular)
wołowino (vocative singular)
wołowiny (potential rare nominative plural)
wołowin (potential rare genitive plural)
wołowinom (potential rare dative plural)
wołowiny (potential rare accusative plural)
wołowinami (potential rare instrumental plural)
wołowinach (potential rare locative plural)
wołowiny (potential rare vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

por. rostbef • befsztyk

Kup kilogram wołowiny.


kraft

kraftu (genitive singular)
kraftowi (dative singular)
kraftem (instrumental singular)
krafcie (locative singular)
krafcie (vocative singular)
krafty (nominative plural)
kraftów (genitive plural)
kraftom (dative plural)
krafty (accusative plural)
kraftami (instrumental plural)
kraftach (locative plural)
krafty (vocative plural)

zob. też kraft w Wikipedii

dział, typ browarnictwa obejmujący niewielkie, niezależne browary warzące tradycyjnymi metodami, często z użyciem oryginalnych składników


rodzynka

(1.1) niem. Rosine < łac. racemus → kiść, grono

rodzynki (genitive singular)
rodzynce (dative singular)
rodzynkę (accusative singular)
rodzynką (instrumental singular)
rodzynce (locative singular)
rodzynko (vocative singular)
rodzynki (nominative plural)
rodzynek (genitive plural)
rodzynkom (dative plural)
rodzynki (accusative plural)
rodzynkami (instrumental plural)
rodzynkach (locative plural)
rodzynki (vocative plural)

suszone winogrono należące do bakalii; zob. rodzynek

Rodzynka jest słodka.

W potrawach gotowanych rozmaite rzeczy są podobne z postaci do pieprzu: rodzynki korynckie, jałowiec suszony, kolendra!


winogrono

ˌvʲĩnɔˈɡrɔ̃nɔ

winogrona (genitive singular)
winogronu (dative singular)
winogronem (instrumental singular)
winogronie (locative singular)
winogrona (nominative plural)
winogron (genitive plural)
winogronom (dative plural)
winogrona (accusative plural)
winogronami (instrumental plural)
winogronach (locative plural)
winogrona (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Lubię zielone winogrona.


ziemniak

pol. ziemny + -ak, por. st.pol. jabłko ziemne, będące kalką z niem. Erdapfel (< niem. Erde + Apfel → ziemia + jabłko)

„Acta Universitatis Wratislaviensis” no 2282, Język a Kultura

gw. (Śląsk Cieszyński) ziymniok, ziymiok

ziemniaka (genitive singular)
ziemniakowi (dative singular)
ziemniaka (accusative singular colloquial)
ziemniakiem (instrumental singular)
ziemniaku (locative singular)
ziemniaku (vocative singular)
ziemniaki (nominative plural)
ziemniaków (genitive plural)
ziemniakom (dative plural)
ziemniaki (accusative plural)
ziemniakami (instrumental plural)
ziemniakach (locative plural)
ziemniaki (vocative plural)

zob. też ziemniak w Wikicytatach

Karina obiera ziemniaki, a Jan leży i ogląda telewizję.

Kup ziemniaki do zupy.


afelzina

niem. Apfelsine < niem. Apfel + von + łac. Sina → dosł. „jabłko z Chin”


gorzała

gorzały (genitive singular)
gorzale (dative singular)
gorzałę (accusative singular)
gorzałą (instrumental singular)
gorzale (locative singular)
gorzało (vocative singular)
gorzały (nominative plural)
gorzał (genitive plural)
gorzałom (dative plural)
gorzały (accusative plural)
gorzałami (instrumental plural)
gorzałach (locative plural)
gorzały (vocative plural)

Gorzała nic nie pomoże na twoje problemy.

A wszyscy piszczą, a narzekają, jak przyjdzie dziadowi co dać abo i drugiemu, ale na gorzałę mają

Władysław Stanisław Reymont, Chłopi, T. 1, Jesień, Wyd. Gebethner i Wolff, Warszawa 1925, s. 33.


czosnek

czosnku (genitive singular)
czosnkowi (dative singular)
czosnkiem (instrumental singular)
czosnku (locative singular)
czosnku (vocative singular)
czosnku (genitive singular)
czosnkowi (dative singular)
czosnkiem (instrumental singular)
czosnku (locative singular)
czosnku (vocative singular)
czosnki (nominative plural)
czosnków (genitive plural)
czosnkom (dative plural)
czosnki (accusative plural)
czosnkami (instrumental plural)
czosnkach (locative plural)
czosnki (vocative plural)

wyraz często stosowany jako rzeczownik zbiorowy

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego

Czosnek jest szeroko stosowany jako przyprawa.

Czosnek był znany już w starożytności jako artykuł spożywczy i środek leczniczy.


grapefruit

grapefruita (genitive singular)
grapefruitowi (dative singular)
grapefruita (accusative singular)
grapefruitem (instrumental singular)
grapefruicie (locative singular)
grapefruicie (vocative singular)
grapefruity (nominative plural)
grapefruitów (genitive plural)
grapefruitom (dative plural)
grapefruity (accusative plural)
grapefruitami (instrumental plural)
grapefruitach (locative plural)
grapefruity (vocative plural)


kiwi

(1-2) ang. kiwi < z języka maoryskiego (używanego w Nowej Zelandii)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

zielony w środku owoc aktinidii o meszkowatej brązowej skórce

Kiwi dostarczają dużo witaminy C.


brukselka

(1.1) pol. kapusta brukselska od franc. chou de Bruxelles

brukselki (genitive singular)
brukselce (dative singular)
brukselkę (accusative singular)
brukselką (instrumental singular)
brukselce (locative singular)
brukselko (vocative singular)
brukselki (nominative plural)
brukselek (genitive plural)
brukselkom (dative plural)
brukselki (accusative plural)
brukselkami (instrumental plural)
brukselkach (locative plural)
brukselki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Nazwy mieszkańców miast, osiedli i wsi piszemy małą literą.

Brukselka z punktu widzenia historycznego jest względnie młoda, roślinę zaczęto hodować w pobliżu Brukseli „dopiero” w 1821 (tysiąc osiemset dwudziestym pierwszym) roku.


morela

austr. niem. Marille < wł. armellino < łac. armeniacum

moreli (genitive singular)
moreli (dative singular)
morelę (accusative singular)
morelą (instrumental singular)
moreli (locative singular)
morelo (vocative singular)
morele (nominative plural)
moreli (genitive plural)
morel (genitive plural rare)
morelom (dative plural)
morele (accusative plural)
morelami (instrumental plural)
morelach (locative plural)
morele (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Słodkie morele są pyszne.


hamburger

hamburgera (genitive singular)
hamburgerowi (dative singular)
hamburgera (accusative singular)
hamburgerem (instrumental singular)
hamburgerze (locative singular)
hamburgerze (vocative singular)
hamburgery (nominative plural)
hamburgerów (genitive plural)
hamburgerom (dative plural)
hamburgery (accusative plural)
hamburgerami (instrumental plural)
hamburgerach (locative plural)
hamburgery (vocative plural)

kanapka z kotletem z mielonej wołowiny podawana na ciepło

Zjadłem hamburgera i popiłem colą.

Upiekłem na grillu cztery hamburgery i pięć kiełbasek.


mąka

prasł. *mǫka → rozgniecione, roztarte, stłuczone, zmielone ziarna, mąka

jak przyjdzie lipiec, ostatni czas starą mąkę wypiec

dziura w worze, gość w komorze, piasek w mące, woda w łące, kąkol w życie, złość w habicie — rzeczy niecne

trudno piec chleb, gdzie mąki nie będzie

mąki (genitive singular)
mące (dative singular)
mąkę (accusative singular)
mąką (instrumental singular)
mące (locative singular)
mąko (vocative singular)
mąki (nominative plural)
mąk (genitive plural)
mąkom (dative plural)
mąki (accusative plural)
mąkami (instrumental plural)
mąkach (locative plural)
mąki (vocative plural)

Wyraz występuje najczęściej w liczbie pojedynczej.

Mąka powstaje w młynach.


pieczywo

pieczywa (genitive singular)
pieczywu (dative singular)
pieczywem (instrumental singular)
pieczywie (locative singular)
pieczywa (nominative plural)
pieczyw (genitive plural)
pieczywom (dative plural)
pieczywa (accusative plural)
pieczywami (instrumental plural)
pieczywach (locative plural)
pieczywa (vocative plural)

ogólnie o produktach spożywczych wypiekanych na bazie mąki

Rodzajów pieczywa jest bardzo wiele.


cappuccino

(1.1) wł. cappuccino < p.łac. cappuccinus

zobacz też: Indeks:Polski - Napoje

włoski napój składający się z kawy z dodatkiem spienionego mleka

Klasyczne włoskie cappuccino składa się z 25 cm³ espresso, do którego wlewa się odpowiednio spienione mleko


oliwa

oliwa sprawiedliwa zawsze na wierzch wypływa

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Oliwa z oliwek jest podobno zdrowsza niż olej słonecznikowy.


muffin

muffiny (nominative plural)
muffina (genitive singular)
muffinów (genitive plural)
muffinowi (dative singular)
muffinom (dative plural)
muffina (accusative singular)
muffiny (accusative plural)
muffinem (instrumental singular)
muffinami (instrumental plural)
muffinie (locative singular)
muffinach (locative plural)
muffinie (vocative singular)
muffiny (vocative plural)


karczoch

karczocha (genitive singular)
karczochowi (dative singular)
karczochem (instrumental singular)
karczochu (locative singular)
karczochu (vocative singular)
karczochy (nominative plural)
karczochów (genitive plural)
karczochom (dative plural)
karczochy (accusative plural)
karczochami (instrumental plural)
karczochach (locative plural)
karczochy (vocative plural)

jarzyna z jadalnego pąku kwiatowego karczocha (1.1)

Karczochy nie tylko korzystnie wpływają na pracę naszej wątroby, ale pomagają też w regeneracji jej komórek


ogórek

(1.1-2) prasł. *ogurъkъ < śr.gr. ἄγουρος < gr. ἄωρος → niedojrzały, w związku ze spożywaniem ogórków jeszcze niedojrzałych, zielonych

ogórka (genitive singular)
ogórkowi (dative singular)
ogórka (accusative singular)
ogórkiem (instrumental singular)
ogórku (locative singular)
ogórku (vocative singular)
ogórki (nominative plural)
ogórków (genitive plural)
ogórkom (dative plural)
ogórki (accusative plural)
ogórkami (instrumental plural)
ogórkach (locative plural)
ogórki (vocative plural)

Z punktu widzenia botaniki ogórkiem jest również melon.

Z etymologicznego punktu widzenia należałoby pisać słowo ogórek przez u, obowiązuje jednak pisownia przez ó.

Cucumis sativus L., owoc ogórka siewnego

Ogórki znajdują zastosowanie w dietach odchudzających, ponieważ pomagają w usuwaniu nadmiaru wody z organizmu.


pieprz

pieprze (nominative plural)
pieprzu (genitive singular)
pieprzy (genitive plural)
pieprzowi (dative singular)
pieprzom (dative plural)
pieprze (accusative plural)
pieprzem (instrumental singular)
pieprzami (instrumental plural)
pieprzu (locative singular)
pieprzach (locative plural)
pieprzu (vocative singular)
pieprze (vocative plural)

przyprawa otrzymywana z nasion pieprzu (1.1)

Na końcu wbić surowe jajko, dodać pieprz i sól.


pomelo

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Kupiłem dwa pomelo.


hot dog

hot doga (genitive singular)
hot dogowi (dative singular)
hot doga (accusative singular)
hot dogiem (instrumental singular)
hot dogu (locative singular)
hot dogu (vocative singular)
hot dogi (nominative plural)
hot dogów (genitive plural)
hot dogom (dative plural)
hot dogi (accusative plural)
hot dogami (instrumental plural)
hot dogach (locative plural)
hot dogi (vocative plural)

gorąca parówka podawana w rozciętej bułce z dowolnymi przyprawami

Aż mi jest niedobrze po tych hot dogach.


alko

, 29 listopada 2022, krakow.wyborcza.pl..


rzeżucha

rzeżuchy (genitive singular)
rzeżusze (dative singular)
rzeżuchę (accusative singular)
rzeżuchą (instrumental singular)
rzeżusze (locative singular)
rzeżucho (vocative singular)
rzeżuchy (nominative plural)
rzeżuch (genitive plural)
rzeżuchom (dative plural)
rzeżuchy (accusative plural)
rzeżuchami (instrumental plural)
rzeżuchach (locative plural)
rzeżuchy (vocative plural)

tylko potoczne i w przepisach kulinarnych, ponieważ botanicznie nazwa ta dotyczy tylko (1.1), nadto rzeżucha wodna to pot. nazwa rukwi wodnej, jeszcze innej rośliny.

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

nazwa pieprzycy siewnej (Lepidium sativum L.), rośliny zielnej z rodziny kapustowatych, stosowanej w kuchni

Nad stołem unosił się zapach świeżo ściętej rzeżuchy.


kakao

(1.1-3) hiszp. cacao < z nah. cacauatl → „ziarno kakao”

(1.4) używane w kontekstach seksualnych, przez skojarzenie z pol. kaka

Kakao jest jednym z niewielu słów w języku polskim, które się nie odmieniają. Błędne jest zdanie: Kupiliśmy w barze dwa kakaa. (poprawnie: dwa kakao). „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” skłonny jest uznać takie formy za dopuszczalne jedynie „w bardzo swobodnej polszczyźnie, np. w języku rodzinnym”. Ich pisownia w tym słowniku jest następująca: „lp D. kakaa, C. kakau, N. kakaem; lm M. kakaa”. Z kolei „Słownik gramatyczny języka polskiego” przytacza formy „lp D. kakaa, C. kakau, N. kakaem, Ms. kakale; lm M. kakaa, D. kakał, C. kakaom, B. kakaa, N. kakaami, Ms. kakaach, W. kakaa”, opatrując je jednocześnie kwalifikatorem „niezalecane”.

Kupiłem w sklepie dwie paczki kakao.


ocet

prasł. *ocьtъ; forma prasłowiańska jest zapożyczeniem z jakiejś postaci romańskiej, kontynuującej łac. ācētum → ocet

น้ำส้มสายชู

n̂ảs̄̂ms̄āychū

octu (genitive singular)
octowi (dative singular)
octem (instrumental singular)
occie (locative singular)
occie (vocative singular)
octy (nominative plural)
octów (genitive plural)
octom (dative plural)
octy (accusative plural)
octami (instrumental plural)
octach (locative plural)
octy (vocative plural)

spożywczy kwas octowy o stężeniu 5-10%, czasem z domieszkami smakowymi lub aromatyzującymi

Jeśli dodasz trochę octu, galareta będzie smaczniejsza.


leżak

leżaka (genitive singular)
leżakowi (dative singular)
leżakiem (instrumental singular)
leżaku (locative singular)
leżaku (vocative singular)
leżaki (nominative plural)
leżaków (genitive plural)
leżakom (dative plural)
leżaki (accusative plural)
leżakami (instrumental plural)
leżakach (locative plural)
leżaki (vocative plural)

jasne piwo dolnej fermentacji (rodzaj piwa)


śliwka

(1.3) od podobieństwa kolorystycznego do śliwki (1.1)

आलू बुख़ारा

ālū buk̲h̲ārā

śliwki (genitive singular)
śliwce (dative singular)
śliwkę (accusative singular)
śliwką (instrumental singular)
śliwce (locative singular)
śliwko (vocative singular)
śliwki (nominative plural)
śliwek (genitive plural)
śliwkom (dative plural)
śliwki (accusative plural)
śliwkami (instrumental plural)
śliwkach (locative plural)
śliwki (vocative plural)

Kupiłam na targu pół kilo śliwek.

Kochanie, gdzie stoją te powidła ze śliwek?


soczewica

ˌsɔt͡ʃɛˈvʲit͡sa

soczewicy (genitive singular)
soczewicy (dative singular)
soczewicę (accusative singular)
soczewicą (instrumental singular)
soczewicy (locative singular)
soczewico (vocative singular)
soczewice (nominative plural)
soczewic (genitive plural)
soczewicom (dative plural)
soczewice (accusative plural)
soczewicami (instrumental plural)
soczewicach (locative plural)
soczewice (vocative plural)

(…) wstawiam tylko na noc soczewicę do moczenia i następnego dnia rano w 20 minut przygotowuję obiad


bułczanka

gw. (Śląsk Cieszyński i Górny Śląsk) żymlok, żemlok

bułczanki (genitive singular)
bułczance (dative singular)
bułczankę (accusative singular)
bułczanką (instrumental singular)
bułczance (locative singular)
bułczanko (vocative singular)
bułczanki (nominative plural)
bułczanek (genitive plural)
bułczankom (dative plural)
bułczanki (accusative plural)
bułczankami (instrumental plural)
bułczankach (locative plural)
bułczanki (vocative plural)

rodzaj wędliny; odpowiednik kaszanki, w której zamiast kaszy, jako nadzienie zastosowano bułkę

Nie jadłeś jeszcze bułczanki zrobionej przez pana Pawła.

Lubię dobrze przyprawiona bułczankę z kiszoną kapustą i ziemniakami.


kasza

na świętego Łukasza jest w domu chleb i kasza

na świętego Eliasza z nowego użątku kasza

ani w Paryżu, z owsianej kaszy nie urobią ryżu

kaszy (genitive singular)
kaszy (dative singular)
kaszę (accusative singular)
kaszą (instrumental singular)
kaszy (locative singular)
kaszo (vocative singular)
kasze (nominative plural)
kasz (genitive plural)
kaszom (dative plural)
kasze (accusative plural)
kaszami (instrumental plural)
kaszach (locative plural)
kasze (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

spreparowane ziarna zbóż (np. gryki, jęczmienia) przygotowane do gotowania

Za to w miejsce kaszy lub ryżu, nasypałem wyłuszczonych ziaren kukurydzy

Daniel Defoe: Przypadki Robinsona Kruzoe, tłum. Władysław Ludwik Anczyc


kasza gryczana

ˈkaʃa ɡrɨˈt͡ʃãna

kaszy gryczanej (genitive singular)
kaszy gryczanej (dative singular)
kaszę gryczaną (accusative singular)
kaszą gryczaną (instrumental singular)
kaszy gryczanej (locative singular)
kaszo gryczana (vocative singular)
kasze gryczane (nominative plural)
kasz gryczanych (genitive plural)
kaszom gryczanym (dative plural)
kasze gryczane (accusative plural)
kaszami gryczanymi (instrumental plural)
kaszach gryczanych (locative plural)
kasze gryczane (vocative plural)

Kasza gryczana bardzo dobrze smakuje z olejem lnianym.


naleśnik

Etymologia jest niepewna. Uznaje się dwie hipotezy:
:# prasł. *nalěsъnikъ < prasł. na + lěsě → na kracie; por. pol. lasa → drewniana krata, plecionka z prętów; ta nazwa dotyczyła zatem ciasta pieczonego na plecionce
:# prasł. *nalistъnikъ < prasł. na + listě → na liściu; ta nazwa dotyczyła zatem ciasta pieczonego na dużym liściu.

Możliwa jest także sytuacja istnienia obu słów, które później połączono w jedno – naleśnik.

naleśnika (genitive singular)
naleśnikowi (dative singular)
naleśnikiem (instrumental singular)
naleśniku (locative singular)
naleśniku (vocative singular)
naleśniki (nominative plural)
naleśników (genitive plural)
naleśnikom (dative plural)
naleśniki (accusative plural)
naleśnikami (instrumental plural)
naleśnikach (locative plural)
naleśniki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

zobacz też: Indeks:Polski - Fotografia

zobacz też: crêpe • naleśnik amerykański

cienki placek z rzadkiego ciasta, z mąki, mleka i jaj, smażony na patelni, podawany zwykle z nadzieniem, zwinięty w rulonik lub złożony w rożek

Uwielbiam naleśniki z dżemem truskawkowym.


dżem

dżemu (genitive singular)
dżemowi (dative singular)
dżemem (instrumental singular)
dżemie (locative singular)
dżemie (vocative singular)
dżemy (nominative plural)
dżemów (genitive plural)
dżemom (dative plural)
dżemy (accusative plural)
dżemami (instrumental plural)
dżemach (locative plural)
dżemy (vocative plural)

marmolada i konfitura różnią się od dżemu zawartością cukru i owoców

zob. też dżem (przetwór) w Wikicytatach

słodka, lepka substancja do smarowania chleba lub dodawana do naleśników, wytwarzana przez gotowanie owoców z cukrem

Na śniadanie zjadłem bułkę z dżemem malinowym.


śmietana

(1.1) prasł. *s(ŭ)mętana lub prasł. *s(ŭ)metana

śmietany (genitive singular)
śmietanie (dative singular)
śmietanę (accusative singular)
śmietaną (instrumental singular)
śmietanie (locative singular)
śmietano (vocative singular)
śmietany (genitive singular)
śmietanie (dative singular)
śmietanę (accusative singular)
śmietaną (instrumental singular)
śmietanie (locative singular)
śmietano (vocative singular)
śmietany (nominative plural)
śmietan (genitive plural)
śmietanom (dative plural)
śmietany (accusative plural)
śmietanami (instrumental plural)
śmietanach (locative plural)
śmietany (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

ukwaszony tłuszcz mleczny; gęsty biały płyn otrzymywany z mleka

Na deser podano truskawki w śmietanie.


bakłażan

ros. баклажан (bakłażan) < tur. patlıcan < pers. بادنجان (bādenǧān)

bakłażany (nominative plural)
bakłażana (genitive singular)
bakłażanów (genitive plural)
bakłażanowi (dative singular)
bakłażanom (dative plural)
bakłażana (accusative singular)
bakłażany (accusative plural)
bakłażanem (instrumental singular)
bakłażanami (instrumental plural)
bakłażanie (locative singular)
bakłażanach (locative plural)
bakłażanie (vocative singular)
bakłażany (vocative plural)

warzywo, będące podłużnym, zwykle fioletowoczarnym owocem bakłażana (1.1)

Na obiad jedliśmy zapiekankę z bakłażanami.


kalarepa

gw. (Górny Śląsk) oberiba, ołberiba, ouberiba, uberiba

kalarepy (genitive singular)
kalarepie (dative singular)
kalarepę (accusative singular)
kalarepą (instrumental singular)
kalarepie (locative singular)
kalarepo (vocative singular)
kalarepy (nominative plural)
kalarep (genitive plural)
kalarepom (dative plural)
kalarepy (accusative plural)
kalarepami (instrumental plural)
kalarepach (locative plural)
kalarepy (vocative plural)

warzywo, jadalna bulwa pędowa kalarepy (1.1)

Do śniadania dałem dzieciom po kawałku kalarepy.


daktyl

(1.1) łac. dactylus
(2.1) gr. δάκτυλος (dáktylos – palec)

daktyla (genitive singular)
daktylowi (dative singular)
daktyla (accusative singular)
daktylem (instrumental singular)
daktylu (locative singular)
daktylu (vocative singular)
daktyle (nominative plural)
daktyli (genitive plural)
daktylów (genitive plural)
daktylom (dative plural)
daktyle (accusative plural)
daktylami (instrumental plural)
daktylach (locative plural)
daktyle (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Do keksu można dodać trochę suszonych daktyli.


czarna porzeczka

ˈt͡ʃarna pɔˈʒɛt͡ʃka

Nie lubię smaku czarnych porzeczek.


brzoskwinia

prasł. *bersky < p.łac. persica, p.łac. persca

brzoskwini (genitive singular)
brzoskwini (dative singular)
brzoskwinię (accusative singular)
brzoskwinią (instrumental singular)
brzoskwini (locative singular)
brzoskwinio (vocative singular)
brzoskwinie (nominative plural)
brzoskwiń (genitive plural)
brzoskwiniom (dative plural)
brzoskwinie (accusative plural)
brzoskwiniami (instrumental plural)
brzoskwiniach (locative plural)
brzoskwinie (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Drzewa liściaste

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Dzień zaczęłam od jogurtu z brzoskwinią, gruszką i ziarnami dyni.


baranina

baraniny (genitive singular)
baraninie (dative singular)
baraninę (accusative singular)
baraniną (instrumental singular)
baraninie (locative singular)
baranino (vocative singular)

Dzisiaj na obiad jedliśmy pieczoną baraninę.


czereśnia

zapożyczenie wschodniosłowiańskie (por. ukr. черешня, czeresznia), które zastąpiło st.pol. trześnia; obie formy pochodzą z prasł. *čeršьńa, powstałego w wyniku kontaminacji prasł. *čerša + *višьńa → czereśnia + wiśnia, przy czym prasł. *čerša (por. bułg. череша, czeresza) zostało przejęte wraz z uprawą samego drzewa z łaciny ludowej, a to z łac. cerasus → czereśnia < gr. κερασός (kerasós) → czereśnia, dalsza etymologia niepewna

czereśni (genitive singular)
czereśni (dative singular)
czereśnię (accusative singular)
czereśnią (instrumental singular)
czereśni (locative singular)
czereśnio (vocative singular)
czereśnie (nominative plural)
czereśni (genitive plural)
czereśń (genitive plural)
czereśniom (dative plural)
czereśnie (accusative plural)
czereśniami (instrumental plural)
czereśniach (locative plural)
czereśnie (vocative plural)

por. wiśnia

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

owoc czereśni (1.1); kuliste pestkowce koloru czerwonego, żółtego lub czarnego

Wszyscy jedliśmy czereśnie prosto z drzewa.


keczup

keczupy (nominative plural)
keczupu (genitive singular)
keczupów (genitive plural)
keczupowi (dative singular)
keczupom (dative plural)
keczupy (accusative plural)
keczupem (instrumental singular)
keczupami (instrumental plural)
keczupie (locative singular)
keczupach (locative plural)
keczupie (vocative singular)
keczupy (vocative plural)

sos z pomidorów z przyprawami, stosowany na zimno jako dodatek do potraw

Uwielbiam frytki z keczupem.


cukierek

cukierka (genitive singular)
cukierkowi (dative singular)
cukierka (accusative singular)
cukierkiem (instrumental singular)
cukierku (locative singular)
cukierku (vocative singular)
cukierki (nominative plural)
cukierków (genitive plural)
cukierkom (dative plural)
cukierki (accusative plural)
cukierkami (instrumental plural)
cukierkach (locative plural)
cukierki (vocative plural)

drobny wyrób o słodkim smaku, pakowany zwykle w papierki, sporządzany z cukru i dodatków smakowych

Wszystkie dzieci bardzo lubią cukierki.


semolina

ˌsɛ̃mɔˈlʲĩna

semoliny (genitive singular)
semolinie (dative singular)
semolinę (accusative singular)
semoliną (instrumental singular)
semolinie (locative singular)
semolino (vocative singular)

mąka otrzymywana z pszenicy twardej (pszenicy durum)


baton

(1.4) od nazwy miasta Bath w Wielkiej Brytanii, w hrabstwie Somerset; nazwę wprowadził do piśmiennictwa naukowego belgijski geolog J.B.J. d'Omalius d'Halloy w 1831 r.

batona (genitive singular)
batonowi (dative singular)
batonem (instrumental singular)
batonie (locative singular)
batonie (vocative singular)
batony (nominative plural)
batonów (genitive plural)
batonom (dative plural)
batony (accusative plural)
batonami (instrumental plural)
batonach (locative plural)
batony (vocative plural)
batonu (genitive singular)
batonowi (dative singular)
batonem (instrumental singular)
batonie (locative singular)
batonie (vocative singular)

niewielki podłużny kawałek czekolady, niekiedy z dodatkami

Mama kupiła mi baton z karmelem i orzechami.


borowik

borowika (genitive singular)
borowikowi (dative singular)
borowika (accusative singular)
borowikiem (instrumental singular)
borowiku (locative singular)
borowiku (vocative singular)
borowiki (nominative plural)
borowików (genitive plural)
borowikom (dative plural)
borowiki (accusative plural)
borowikami (instrumental plural)
borowikach (locative plural)
borowiki (vocative plural)

Wczoraj znalazłam dorodnego borowika.


pierś

przysłowia: babie w kolana, chłopu w piersi, szlachcicowi w uszy, żydowi w pięty, nigdy nie bywa zimno

chłop piersi, a szlachcic ręce ma zawsze gołe

jak pierś z Marcinowej gęsi sina, to będzie sroga zima, a jak biała – to nie będzie statkowała

pierś z Marcinowej gęsi jeśli biała, to zima dobrze będzie statkowała

krzyż na piersiach, a diabła ma na sercu

u pięknego konia ma być: głowa jak u panny, pierś jak u wdowy, nóżka jak u dziecięcia

piersi (nominative plural)
piersi (genitive singular)
piersi (genitive plural)
piersi (dative singular)
piersiom (dative plural)
piersi (accusative plural)
piersią (instrumental singular)
piersiami (instrumental plural)
piersi (locative singular)
piersiach (locative plural)
piersi (vocative singular)
piersi (vocative plural)

Dzisiaj na obiad gotuję piersi z kurczaka.


pączek

jedzmy pączki, chrusty, bo dziś czwartek tłusty

powiedział Bartek, że dziś tłusty czwartek, a Bartkowa uwierzyła, dobrych pączków nasmażyła

tłusty czwartek pączkami fetuje, a od Popielca ścisły post szykuje

kto w tłusty czwartek nie zje pączków kopy, temu myszy zniszczą pole i będzie miał pustki w stodole

pączka (genitive singular)
pączkowi (dative singular)
pączkiem (instrumental singular)
pączku (locative singular)
pączku (vocative singular)
pączki (nominative plural)
pączków (genitive plural)
pączkom (dative plural)
pączki (accusative plural)
pączkami (instrumental plural)
pączkach (locative plural)
pączki (vocative plural)

zob. też pączek (ciasto) w Wikicytatach

nie mylić z: pęczek

wypiek przypominający kształtem kulę, smażony w głębokim tłuszczu, często lukrowany lub posypywany cukrem

Na ostatki kupiłam dziesięć pączków z dżemem i dwa z czekoladą.

pączek serowy lub wiedeński; zob. oponka


berlinka

berlinki (genitive singular)
berlince (dative singular)
berlinkę (accusative singular)
berlinką (instrumental singular)
berlince (locative singular)
berlinko (vocative singular)
berlinki (nominative plural)
berlinek (genitive plural)
berlinkom (dative plural)
berlinki (accusative plural)
berlinkami (instrumental plural)
berlinkach (locative plural)
berlinki (vocative plural)

Nazwy mieszkańców miast, osiedli i wsi piszemy małą literą.

rodzaj wędliny w postaci cienkiej kiełbaski, odmiana parówki


damascenka

(1.1,3) pol. damasceński + -ka < pol. Damaszek

damascenki (genitive singular)
damascence (dative singular)
damascenkę (accusative singular)
damascenką (instrumental singular)
damascence (locative singular)
damascenko (vocative singular)
damascenki (nominative plural)
damascenek (genitive plural)
damascenkom (dative plural)
damascenki (accusative plural)
damascenkami (instrumental plural)
damascenkach (locative plural)
damascenki (vocative plural)

zobacz też: cybeb • damascenka • koryntka • sułtanka

Zważy mi pani tak z pół kilo damascenek?


mule

muli (genitive plural)
mulom (dative plural)
mulami (instrumental plural)
mulach (locative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

W restauracji zamówiliśmy mule w białym winie.


mak

kiedy kwitnie w czerwcu bób, to największy wtedy głód, a kiedy mak, to już nie tak

łowić ryby przetakiem, strzelać wilków makiem

pszenica w bławacie – gospodarz w szkarłacie, pszenica w maku – gospodarz w kubraku, pszenica w rumianku – bywaj zdrów kochanku

ryby łowił widłami, wróble strzelał makiem

zjedz kwartę pieprzu, policz kwartę maku

maku (genitive singular)
makowi (dative singular)
makiem (instrumental singular)
maku (locative singular)
maku (vocative singular)
maki (nominative plural)
maków (genitive plural)
makom (dative plural)
maki (accusative plural)
makami (instrumental plural)
makach (locative plural)
maki (vocative plural)
maku (genitive singular)
makowi (dative singular)
makiem (instrumental singular)
maku (locative singular)
maku (vocative singular)

zob. też mak w Wikicytatach

Podobno mak zawiera w sobie pewne ilości substancji narkotycznych.


kanapka

kanapki (genitive singular)
kanapce (dative singular)
kanapkę (accusative singular)
kanapką (instrumental singular)
kanapce (locative singular)
kanapko (vocative singular)
kanapki (nominative plural)
kanapek (genitive plural)
kanapkom (dative plural)
kanapki (accusative plural)
kanapkami (instrumental plural)
kanapkach (locative plural)
kanapki (vocative plural)

pieczywo posmarowane czymś lub z dodatkiem znajdującym się na nim

Chcesz kanapkę z serem czy szynką?

kanapka (1.1) składająca się przynajmniej z dwóch warstw pieczywa kanapka (1.1) przełożona / posmarowana czymś między warstwami


budyń

budyniu (genitive singular)
budyniowi (dative singular)
budyniem (instrumental singular)
budyniu (locative singular)
budyniu (vocative singular)
budynie (nominative plural)
budyni (genitive plural)
budyniów (genitive plural)
budyniom (dative plural)
budynie (accusative plural)
budyniami (instrumental plural)
budyniach (locative plural)
budynie (vocative plural)

gotowa mieszanka składników służących do przygotowania budyniu (1.1)


kurczak

kurczaka (genitive singular)
kurczakowi (dative singular)
kurczaka (accusative singular)
kurczakiem (instrumental singular)
kurczaku (locative singular)
kurczaku (vocative singular)
kurczaki (nominative plural)
kurczaków (genitive plural)
kurczakom (dative plural)
kurczaki (accusative plural)
kurczakami (instrumental plural)
kurczakach (locative plural)
kurczaki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ptaki

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Chętnie zjadłbym na obiad kurczaka.


fasola

siej groch i fasolę, gdy księżyc maleje, zbytnio się śpieszy ten, co wcześniej sieje

z kapusty brzuch tłusty, z fasoli brzuch boli

fasole (nominative plural)
fasoli (genitive singular)
fasoli (genitive plural)
fasoli (dative singular)
fasolom (dative plural)
fasolę (accusative singular)
fasole (accusative plural)
fasolą (instrumental singular)
fasolami (instrumental plural)
fasoli (locative singular)
fasolach (locative plural)
fasolo (vocative singular)
fasole (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

nasiona lub całe strąki fasoli (1.1); potrawa z nich przyrządzona

Na obiad ugotujemy dziś fasolę.


pistacja

łac. pistacium < gr. πιστάκιον (pistákion) → orzeszek pistacjowy

pistacji (genitive singular)
pistacji (dative singular)
pistację (accusative singular)
pistacją (instrumental singular)
pistacji (locative singular)
pistacjo (vocative singular)
pistacje (nominative plural)
pistacji (genitive plural)
pistacyj (genitive plural)
pistacjom (dative plural)
pistacje (accusative plural)
pistacjami (instrumental plural)
pistacjach (locative plural)
pistacje (vocative plural)

Pasterz siedział i dłubał pistacje.


rarytas

rarytasu (genitive singular)
rarytasowi (dative singular)
rarytasem (instrumental singular)
rarytasie (locative singular)
rarytasie (vocative singular)
rarytasy (nominative plural)
rarytasów (genitive plural)
rarytasom (dative plural)
rarytasy (accusative plural)
rarytasami (instrumental plural)
rarytasach (locative plural)
rarytasy (vocative plural)


konjak

konjaku (genitive singular)
konjakowi (dative singular)
konjakiem (instrumental singular)
konjaku (locative singular)
konjaku (vocative singular)
konjaki (nominative plural)
konjaków (genitive plural)
konjakom (dative plural)
konjaki (accusative plural)
konjakami (instrumental plural)
konjakach (locative plural)
konjaki (vocative plural)

naturalna substancja zagęszczająca uzyskiwana z bulw dziwidła Riviera (Amorphophallus konjac), składnik wywodzący się z kuchni dalekowschodniej


kumin

nie mylić z: kminek


grejpfrut

grejpfruty (nominative plural)
grejpfruta (genitive singular)
grejpfrutów (genitive plural)
grejpfrutowi (dative singular)
grejpfrutom (dative plural)
grejpfruta (accusative singular)
grejpfruty (accusative plural)
grejpfrutem (instrumental singular)
grejpfrutami (instrumental plural)
grejpfrucie (locative singular)
grejpfrutach (locative plural)
grejpfrucie (vocative singular)
grejpfruty (vocative plural)

inna pisownia grapefruit

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

Grejpfruty zawierają dużą ilość witaminy C.


bombonierka

ˌbɔ̃mbɔ̃ˈɲɛrka

bombonierki (nominative plural)
bombonierki (genitive singular)
bombonierek (genitive plural)
bombonierce (dative singular)
bombonierkom (dative plural)
bombonierkę (accusative singular)
bombonierki (accusative plural)
bombonierką (instrumental singular)
bombonierkami (instrumental plural)
bombonierce (locative singular)
bombonierkach (locative plural)
bombonierko (vocative singular)
bombonierki (vocative plural)

ozdobne pudełko z czekoladkami lub cukierkami w środku

Zosia dostała na urodziny od swojego chłopaka olbrzymią bombonierkę.


tost

tostu (genitive singular)
tostowi (dative singular)
tostem (instrumental singular)
toście (locative singular)
toście (vocative singular)
tosty (nominative plural)
tostów (genitive plural)
tostom (dative plural)
tosty (accusative plural)
tostami (instrumental plural)
tostach (locative plural)
tosty (vocative plural)

zobacz też: chleb tostowy • pieczywo tostowe

podana na ciepło kromka pieczywa opieczona w specjalnym urządzeniu, tosterze

Tosty przyrządza się w elektrycznych maszynkach, przy stole konsumenta, w miarę potrzeby, ponieważ zimne przestają być tostami

Na kolację zjadłem dwa tosty.


mun

zob. też mun w Wikipedii

produkt kulinarny, owocnik grzybów uszaka bzowego lub uszaka gęstowłosego, zwykle sprzedawany jako suszony


indyk

(1.1-2) łac. indicus (gallus), → indyjski (kogut)

(1.5) ang. indie + -k, możliwe podobieństwo fonetyczne

(2.1) pol. endek, podobieństwo fonetyczne

indyk myślał o niedzieli, a w sobotę łeb mu ścięli

myślał indyk o niedzieli, a w sobotę łeb mu ścieli

gw. (Górny Śląsk) pulak, pultak, pulok, pultok, puter, pulpul

indyka (genitive singular)
indykowi (dative singular)
indyka (accusative singular)
indykiem (instrumental singular)
indyku (locative singular)
indyku (vocative singular)
indyki (nominative plural)
indyków (genitive plural)
indykom (dative plural)
indyki (accusative plural)
indykami (instrumental plural)
indykach (locative plural)
indyki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ptaki • Indeks:Polski - Jedzenie

Tradycyjnym daniem na Święto Dziękczynienia jest nadziewany indyk z żurawinami.


koniak

(1.1) od nazwy francuskiego miasta Cognac

koniaku (genitive singular)
koniakowi (dative singular)
koniakiem (instrumental singular)
koniaku (locative singular)
koniaku (vocative singular)
koniaki (nominative plural)
koniaków (genitive plural)
koniakom (dative plural)
koniaki (accusative plural)
koniakami (instrumental plural)
koniakach (locative plural)
koniaki (vocative plural)
koniaku (genitive singular)
koniakowi (dative singular)
koniakiem (instrumental singular)
koniaku (locative singular)
koniaku (vocative singular)

rodzaj mocnego alkoholu, wytwarzanego we wschodniej Francji

Wejdź! Napijemy się po lampce koniaku.


margaryna

franc. margarine < franc. (acide) margarique → kwas margarynowy < gr. μάργαρον (márgaron) → perła

margaryny (genitive singular)
margarynie (dative singular)
margarynę (accusative singular)
margaryną (instrumental singular)
margarynie (locative singular)
margaryno (vocative singular)
margaryny (nominative plural)
margaryn (genitive plural)
margarynom (dative plural)
margaryny (accusative plural)
margarynami (instrumental plural)
margarynach (locative plural)
margaryny (vocative plural)

produkt spożywczy, tłuszcz jadalny podobny do masła, wytwarzany z olejów roślinnych

Posmaruj mi chleb margaryną.


jogurt

internacjonalizm ang. yoghurt, niem. Joghurt < tur. yoğurt → 'sfermentowane mleko'

jogurtu (genitive singular)
jogurtowi (dative singular)
jogurtem (instrumental singular)
jogurcie (locative singular)
jogurcie (vocative singular)
jogurty (nominative plural)
jogurtów (genitive plural)
jogurtom (dative plural)
jogurty (accusative plural)
jogurtami (instrumental plural)
jogurtach (locative plural)
jogurty (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Na śniadanie jem zawsze jogurt naturalny.


kabaczek

ros. кабачок

kabaczka (genitive singular)
kabaczkowi (dative singular)
kabaczka (accusative singular)
kabaczkiem (instrumental singular)
kabaczku (locative singular)
kabaczku (vocative singular)
kabaczki (nominative plural)
kabaczków (genitive plural)
kabaczkom (dative plural)
kabaczki (accusative plural)
kabaczkami (instrumental plural)
kabaczkach (locative plural)
kabaczki (vocative plural)


kuter

kutra (genitive singular)
kutrowi (dative singular)
kutrem (instrumental singular)
kutrze (locative singular)
kutrze (vocative singular)
kutry (nominative plural)
kutrów (genitive plural)
kutrom (dative plural)
kutry (accusative plural)
kutrami (instrumental plural)
kutrach (locative plural)
kutry (vocative plural)
kutera (genitive singular)
kuterowi (dative singular)
kuterem (instrumental singular)
kuterze (locative singular)
kuterze (vocative singular)
kutery (nominative plural)
kuterów (genitive plural)
kuterom (dative plural)
kutery (accusative plural)
kuterami (instrumental plural)
kuterach (locative plural)
kutery (vocative plural)

maszyna służąca do rozdrabniania i emulgowania mięsa wraz z dodatkami


płatek

płatka (genitive singular)
płatkowi (dative singular)
płatkiem (instrumental singular)
płatku (locative singular)
płatku (vocative singular)
płatki (nominative plural)
płatków (genitive plural)
płatkom (dative plural)
płatki (accusative plural)
płatkami (instrumental plural)
płatkach (locative plural)
płatki (vocative plural)

zwykle lm płatki: zbożowy produkt spożywany z mlekiem

Na śniadanie podano miskę płatków owsianych z mlekiem.


amarena

amareny (genitive singular)
amarenie (dative singular)
amarenę (accusative singular)
amareną (instrumental singular)
amarenie (locative singular)
amareno (vocative singular)
amareny (nominative plural)
amaren (genitive plural)
amarenom (dative plural)
amareny (accusative plural)
amarenami (instrumental plural)
amarenach (locative plural)
amareny (vocative plural)


wiśnia

wiśni (genitive singular)
wiśni (dative singular)
wiśnię (accusative singular)
wiśnią (instrumental singular)
wiśni (locative singular)
wiśnio (vocative singular)
wiśnie (nominative plural)
wiśni (genitive plural)
wisien (genitive plural)
wiśń (potential rare genitive plural)
wiśniom (dative plural)
wiśnie (accusative plural)
wiśniami (instrumental plural)
wiśniach (locative plural)
wiśnie (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce

anagram słowa „świnia”

Madzia zaczerwieniła się jak najczerwieńsza wiśnia


tłuszcz

(1.4) to samo oznaczał wyraz tran, który jest tłuszczem

tłuszczu (genitive singular)
tłuszczowi (dative singular)
tłuszczem (instrumental singular)
tłuszczu (locative singular)
tłuszczu (vocative singular)
tłuszcze (nominative plural)
tłuszczów (genitive plural)
tłuszczom (dative plural)
tłuszcze (accusative plural)
tłuszczami (instrumental plural)
tłuszczach (locative plural)
tłuszcze (vocative plural)

substancja uzyskana z tkanki tłuszczowej roślinnej lub zwierzęcej, mająca szerokie zastosowanie zwłaszcza w przemyśle spożywczym

Jajecznicę można w zasadzie smażyć na dowolnym tłuszczu.


olej

oleju (genitive singular)
olejowi (dative singular)
olejem (instrumental singular)
oleju (locative singular)
oleju (vocative singular)
oleje (nominative plural)
olei (genitive plural)
olejów (genitive plural)
olejom (dative plural)
oleje (accusative plural)
olejami (instrumental plural)
olejach (locative plural)
oleje (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo

Dziś na obiad miały być frytki, ale zapomniałem kupić olej. Musimy zadowolić się kanapkami.


papryka

węg. paprika < serbsko-chorwacki pàprika

papryki (genitive singular)
papryce (dative singular)
paprykę (accusative singular)
papryką (instrumental singular)
papryce (locative singular)
papryko (vocative singular)
papryki (nominative plural)
papryk (genitive plural)
paprykom (dative plural)
papryki (accusative plural)
paprykami (instrumental plural)
paprykach (locative plural)
papryki (vocative plural)

Lubię nadziewane mięsem owoce papryki.

czerwona, sypka przyprawa sporządzona z owocu papryki (1.1)

Tę sałatkę trzeba przyprawić i dodać trochę papryki.


żółtko

żółtka (genitive singular)
żółtku (dative singular)
żółtkiem (instrumental singular)
żółtku (locative singular)
żółtka (nominative plural)
żółtek (genitive plural)
żółtkom (dative plural)
żółtka (accusative plural)
żółtkami (instrumental plural)
żółtkach (locative plural)
żółtka (vocative plural)

wewnętrzna, żółta część jajka drobiu stosowana jako półprodukt przy przygotowywaniu potraw, wypieków i deserów

Wstępnie rozdrobnione masło lub margarynę wyłożyć na mąkę, posiekać nożem, dodać szczyptę soli i cukier, wbić żółtko, dolać śmietanę


oliwka

oliwki (genitive singular)
oliwce (dative singular)
oliwkę (accusative singular)
oliwką (instrumental singular)
oliwce (locative singular)
oliwko (vocative singular)
oliwki (nominative plural)
oliwek (genitive plural)
oliwkom (dative plural)
oliwki (accusative plural)
oliwkami (instrumental plural)
oliwkach (locative plural)
oliwki (vocative plural)
oliwki (genitive singular)
oliwce (dative singular)
oliwkę (accusative singular)
oliwką (instrumental singular)
oliwce (locative singular)
oliwko (vocative singular)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

zobacz też: Indeks:Polski - Kosmetyka

Ta sałatka bardzo dobrze smakuje z oliwkami.


chrzan

prasł. *chrěnъ
źródłosłów nazwiska Chrzan

przysłowia: chrzanu nie przetrzesz, baby nie przeprzesz

chrzany (nominative plural)
chrzanu (genitive singular)
chrzanów (genitive plural)
chrzanowi (dative singular)
chrzanom (dative plural)
chrzany (accusative plural)
chrzanem (instrumental singular)
chrzanami (instrumental plural)
chrzanie (locative singular)
chrzanach (locative plural)
chrzanie (vocative singular)
chrzany (vocative plural)

Kupili sobie dwa kufle doskonałej wody i dwa duże pierniki, mając przy tym spokojne fizjonomie mieszczan, którzy zwykli jadać przy herbacie gorącą szynkę z chrzanem


żętyca

(1.1) rum. jintiță; por. czes. žinčice, słc. žinčica, gw. słc. žintica

żętyce (potential rare nominative plural)
żętycy (genitive singular)
żętyc (potential rare genitive plural)
żętycy (dative singular)
żętycom (potential rare dative plural)
żętycę (accusative singular)
żętyce (potential rare accusative plural)
żętycą (instrumental singular)
żętycami (potential rare instrumental plural)
żętycy (locative singular)
żętycach (potential rare locative plural)
żętyco (vocative singular)
żętyce (potential rare vocative plural)

Liczba mnoga w tabeli odmiany została podana za Słownikiem gramatycznym języka polskiego. Uniwersalny słownik języka polskiego odnotowuje, że rzeczownik ten nie tworzy liczby mnogiej.

Żętyca uchodzi ponoć za ulubiony napój górali karpackich, zwłaszcza podhalańskich.

Gęsta żętyca stanowiła główny pokarm owczarzy, a jej nadmiar jadła rodzina bacy

Pasterze górscy ornamentowali czerpaki, które nie tylko służyły do picia żętycy, ale i odmierzały ilość mleka

Jackowski Aleksander, Polska sztuka ludowa, 2002 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Prawdziwym wyróżnieniem było podanie żętycy w czerpaku bacy

Kupiłem wyśmienitą żętycę od bacy.

Ociekająca przy wyrobie grudki sera serwatka nazywana jest żętycą

Z reguły na obiad jadano ziemniaki ze śmietaną lub żętycą


brokuł

brokułu (genitive singular)
brokuła (genitive singular colloquial)
brokułowi (dative singular)
brokuła (accusative singular colloquial)
brokułem (instrumental singular)
brokule (locative singular)
brokule (vocative singular)
brokuły (nominative plural)
brokułów (genitive plural)
brokułom (dative plural)
brokuły (accusative plural)
brokułami (instrumental plural)
brokułach (locative plural)
brokuły (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Warzywa

Na obiad zjemy brokuły.


dorsz

dorsza (genitive singular)
dorszowi (dative singular)
dorsza (accusative singular)
dorszem (instrumental singular)
dorszu (locative singular)
dorszu (vocative singular)
dorsze (nominative plural)
dorszy (genitive plural)
dorszów (genitive plural)
dorszom (dative plural)
dorsze (accusative plural)
dorszami (instrumental plural)
dorszach (locative plural)
dorsze (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ryby

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Napiszę parę słów na wysuszonym dorszu, nie mam papieru, a chcę napisać do Finki, tam na Północy, ona da wam lepsze wskazówki niż ja!

H. Ch. Andersen, Królowa Śniegu (tłum. F. Mirandola, wyd. 1929).

Dziś na kolację będzie filet z dorsza zapiekany z warzywami.


homar

homara (genitive singular)
homarowi (dative singular)
homara (accusative singular)
homarem (instrumental singular)
homarze (locative singular)
homarze (vocative singular)
homary (nominative plural)
homarów (genitive plural)
homarom (dative plural)
homary (accusative plural)
homarami (instrumental plural)
homarach (locative plural)
homary (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Zwierzęta

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Kolacja, rozumie się, jak zwykle: ostrygi, homary, ryby, zwierzyna, ale na zakończenie, dla amatorów, wie pani co?… Kasza!…


kalmar

łac. calamarius → służący do przechowywania piór do pisania

kalmara (genitive singular)
kalmarowi (dative singular)
kalmara (accusative singular)
kalmarem (instrumental singular)
kalmarze (locative singular)
kalmarze (vocative singular)
kalmary (nominative plural)
kalmarów (genitive plural)
kalmarom (dative plural)
kalmary (accusative plural)
kalmarami (instrumental plural)
kalmarach (locative plural)
kalmary (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Zwierzęta • Indeks:Polski - Jedzenie

zwierzę z gatunku kalmarów (1.1); zwykle w lm

Dokładnie oczyszczone z błon kalmary (tułowia, czułki i głowy) umyć starannie i zalać w rondlu zimną wodą


salsa

salsy (genitive singular)
salsie (dative singular)
salsę (accusative singular)
salsą (instrumental singular)
salsie (locative singular)
salso (vocative singular)
salsy (nominative plural)
sals (genitive plural)
salsom (dative plural)
salsy (accusative plural)
salsami (instrumental plural)
salsach (locative plural)
salsy (vocative plural)

zob. też salsa w Wikipedii

zimny, często pikantny, sos ze zmiksowanych lub posiekanych warzyw albo owoców; specjalność kuchni meksykańskiej


piętka

piętki (nominative plural)
piętki (genitive singular)
piętek (genitive plural)
piętce (dative singular)
piętkom (dative plural)
piętkę (accusative singular)
piętki (accusative plural)
piętką (instrumental singular)
piętkami (instrumental plural)
piętce (locative singular)
piętkach (locative plural)
piętko (vocative singular)
piętki (vocative plural)

kromka chleba odkrojona z początku lub końca bochenka chleba


parówka

parówki (genitive singular)
parówce (dative singular)
parówkę (accusative singular)
parówką (instrumental singular)
parówce (locative singular)
parówko (vocative singular)
parówki (nominative plural)
parówek (genitive plural)
parówkom (dative plural)
parówki (accusative plural)
parówkami (instrumental plural)
parówkach (locative plural)
parówki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

tania kiełbasa z przemielonej masy mięsno-kostno-tłuszczowej, spożywana zwykle na gorąco

Zjadłbym parówkę z musztardą.


benedyktyn

ˌbɛ̃nɛˈdɨktɨ̃n

benedyktyna (genitive singular)
benedyktynowi (dative singular)
benedyktyna (accusative singular)
benedyktynem (instrumental singular)
benedyktynie (locative singular)
benedyktynie (vocative singular)
benedyktyny (nominative plural)
benedyktynów (genitive plural)
benedyktynom (dative plural)
benedyktyny (accusative plural)
benedyktynami (instrumental plural)
benedyktynach (locative plural)
benedyktyny (vocative plural)

Czy reflektowałbyś na kieliszeczek benedyktyna?


pstrąg

prasł. *pьstrǫgъ, utworzone od prasł. *pьstrъ + *ąg → wielobarwny, pstry, ze względu na pstre ubarwienie tej ryby + ryba, zwierzę

pstrąga (genitive singular)
pstrągowi (dative singular)
pstrąga (accusative singular)
pstrągiem (instrumental singular)
pstrągu (locative singular)
pstrągu (vocative singular)
pstrągi (nominative plural)
pstrągów (genitive plural)
pstrągom (dative plural)
pstrągi (accusative plural)
pstrągami (instrumental plural)
pstrągach (locative plural)
pstrągi (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ryby • Indeks:Polski - Jedzenie

Murgrabia przyniósł mi wieczerzę, złożoną z półmiska pstrągów złowionych w sąsiednim potoku

J. Potocki: Rękopis znaleziony w Saragossie.


gorzałka

od imiesłowu czasu przeszłego czas. pol. gorzeć → palić się, płonąć < prasł. *gorěti, pierwotnie jako „wódka palona”.

gorzałki (genitive singular)
gorzałce (dative singular)
gorzałkę (accusative singular)
gorzałką (instrumental singular)
gorzałce (locative singular)
gorzałko (vocative singular)
gorzałki (nominative plural)
gorzałek (genitive plural)
gorzałkom (dative plural)
gorzałki (accusative plural)
gorzałkami (instrumental plural)
gorzałkach (locative plural)
gorzałki (vocative plural)

Opis obyczajów za panowania Augusta III


tuńczyk

(1.1) niem. Thunfisch, z franc. thon, łac. thunnus, gr. θύννος (thýnnos)

ˈtũj̃n͇t͡ʃɨk

tuńczyka (genitive singular)
tuńczykowi (dative singular)
tuńczyka (accusative singular)
tuńczykiem (instrumental singular)
tuńczyku (locative singular)
tuńczyku (vocative singular)
tuńczyki (nominative plural)
tuńczyków (genitive plural)
tuńczykom (dative plural)
tuńczyki (accusative plural)
tuńczykami (instrumental plural)
tuńczykach (locative plural)
tuńczyki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ryby

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Pokrój pomidorki cherry na połówki, dodaj wraz z tuńczykiem do makaronu i gotuj przez kolejne 2-3 minuty


kukułka

gdy kukułka na Jakuba kuka, w stodole będzie posucha

gdy na świętego Jana kukułka zakuka, nadzieja na zboże pewno nas oszuka

nie wtenczas się pastucha szuka, kiedy kukułka zakuka

gw. (Śląsk Cieszyński i Górny Śląsk) kukuczka

kukułki (nominative plural)
kukułki (genitive singular)
kukułek (genitive plural)
kukułce (dative singular)
kukułkom (dative plural)
kukułkę (accusative singular)
kukułki (accusative plural)
kukułką (instrumental singular)
kukułkami (instrumental plural)
kukułce (locative singular)
kukułkach (locative plural)
kukułko (vocative singular)
kukułki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Ptaki

zob. też kukułka w Wikipedii

zob. też kukułka w Wikicytatach

rodzaj twardego, paskowanego cukierka z alkoholowym nadzieniem


groch

por. białor. гарох, bułg. грах, czes. hrách, głuż. hroch, ros. горох, słc. hrach i ukr. горох

jak groch przy drodze, kto idzie, to go głodze

przysłowia: Benedykt w pole z grochem, Wojciech z owsem jedzie, Marek ze lnem, Filip tatarkę wywiedzie

lepiej w domu groch, kapusta niż na wojnie kura tłusta

grochy (nominative plural)
grochu (genitive singular)
grochów (genitive plural)
grochowi (dative singular)
grochom (dative plural)
grochy (accusative plural)
grochem (instrumental singular)
grochami (instrumental plural)
grochu (locative singular)
grochach (locative plural)
grochu (vocative singular)
grochy (vocative plural)

zobacz też: reg. pozn. biały groch

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Groch pęcznieje w wodzie.


rokitnik

rokitnika (genitive singular)
rokitnikowi (dative singular)
rokitnika (accusative singular colloquial)
rokitnikiem (instrumental singular)
rokitniku (locative singular)
rokitniku (vocative singular)
rokitniki (nominative plural)
rokitników (genitive plural)
rokitnikom (dative plural)
rokitniki (accusative plural)
rokitnikami (instrumental plural)
rokitnikach (locative plural)
rokitniki (vocative plural)

owoc rokitnika (1.2), bogaty w witaminę C


śliwa

śliwy (genitive singular)
śliwie (dative singular)
śliwę (accusative singular)
śliwą (instrumental singular)
śliwie (locative singular)
śliwo (vocative singular)
śliwy (nominative plural)
śliw (genitive plural)
śliwom (dative plural)
śliwy (accusative plural)
śliwami (instrumental plural)
śliwach (locative plural)
śliwy (vocative plural)

Na stole leżały cztery śliwy i jedno jabłko.


bagietka

bagietki (genitive singular)
bagietce (dative singular)
bagietkę (accusative singular)
bagietką (instrumental singular)
bagietce (locative singular)
bagietko (vocative singular)
bagietki (nominative plural)
bagietek (genitive plural)
bagietkom (dative plural)
bagietki (accusative plural)
bagietkami (instrumental plural)
bagietkach (locative plural)
bagietki (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie, zobacz też: bagieta

Wcześnie rano przyniosłem ze sklepu jeszcze ciepłą bagietkę, masło, mleko i dżem truskawkowy.


czeremcha

ukr. чере́мха

czeremchy (genitive singular)
czeremsze (dative singular)
czeremchę (accusative singular)
czeremchą (instrumental singular)
czeremsze (locative singular)
czeremcho (vocative singular)
czeremchy (nominative plural)
czeremch (genitive plural)
czeremchom (dative plural)
czeremchy (accusative plural)
czeremchami (instrumental plural)
czeremchach (locative plural)
czeremchy (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Owoce


miś

niepewna; prawdop. od prasł. *mešьka, *měšьka lub pieszcz. forma st.pol. miedźwiedź → ten, który je miód

wyraz wszedł do polszczyzny ogólnej z gw. łow., w której używany był jako nazwa alternatywna i zdrobniała z powodu grozy zwierzęcia, które było niejako tematem tabu

misia (genitive singular)
misiowi (dative singular)
misia (accusative singular)
misiem (instrumental singular)
misiu (locative singular)
misiu (vocative singular)
misie (nominative plural)
misiów (genitive plural)
misiom (dative plural)
misie (accusative plural)
misiami (instrumental plural)
misiach (locative plural)
misie (vocative plural)

Uwielbiam misie i potrafię zjeść na raz całą paczkę.


polędwica

źródłosłów dla białor. паляндвіца

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

Na śniadanie podano kanapki z polędwicą.


łochynia

łochyni (genitive singular)
łochyni (dative singular)
łochynię (accusative singular)
łochynią (instrumental singular)
łochyni (locative singular)
łochynio (vocative singular)
łochynie (nominative plural)
łochyni (genitive plural)
łochyniom (dative plural)
łochynie (accusative plural)
łochyniami (instrumental plural)
łochyniach (locative plural)
łochynie (vocative plural)

owoc łochyni (1.1), w medycynie ludowej stosowany jako lek przeciw hemoroidom i żylakom

Wuj nazbierał w lesie duży słój łochyni.


baleron

(1.1) niem. Ballen + rolle → wałek z brzuścami lub franc.

baleronu (genitive singular)
baleronowi (dative singular)
baleronem (instrumental singular)
baleronie (locative singular)
baleronie (vocative singular)
balerony (nominative plural)
baleronów (genitive plural)
baleronom (dative plural)
balerony (accusative plural)
baleronami (instrumental plural)
baleronach (locative plural)
balerony (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Jedzenie

rodzaj wędzonej lub gotowanej wędliny z peklowanej karkówki bez kości, w osłonce naturalnej lub sztucznej

Zjadłbym kanapkę z baleronem.