zamek

(1.1) kalka z niem. Schloss; pierwotnie słowo zamek miało tylko w języku polskim znaczenie mechanizm służący do zamykania; w języku niemieckim zaś także znaczenie budowla obronna.

zamku (genitive singular)
zamkowi (dative singular)
zamkiem (instrumental singular)
zamku (locative singular)
zamku (vocative singular)
zamki (nominative plural)
zamków (genitive plural)
zamkom (dative plural)
zamki (accusative plural)
zamkami (instrumental plural)
zamkach (locative plural)
zamki (vocative plural)
zamka (genitive singular)
zamku (genitive singular)
zamkowi (dative singular)
zamkiem (instrumental singular)
zamku (locative singular)
zamku (vocative singular)
zamki (nominative plural)
zamków (genitive plural)
zamkom (dative plural)
zamki (accusative plural)
zamkami (instrumental plural)
zamkach (locative plural)
zamki (vocative plural)

Hrabia mieszkał w zamku.

zob. też zamek (ujednoznacznienie) w Wikipedii


most

(1.1) prasł. *mostъ; źródłosłów dla pol. Babimost

przysłowia: ubogiemu kawał chleba, to most do nieba

polski most, niemiecki post, włoskie nabożeństwo, to wszystko błazeństwo

kiedy pożycza, to się mostem kładzie, a kiedy oddaje, to się diabłem staje

mostu (genitive singular)
mostowi (dative singular)
mostem (instrumental singular)
moście (locative singular)
moście (vocative singular)
mosty (nominative plural)
mostów (genitive plural)
mostom (dative plural)
mosty (accusative plural)
mostami (instrumental plural)
mostach (locative plural)
mosty (vocative plural)

Most zarwał się pod ciężarem czołgu.


dom

prasł. *domъ < praindoeur. *domus, por. łac. domus

źródłosłów dla imion: Domamir, Domarad, Domasław, Doman, a także nazwisk: Domach, Domaczko, Domaj, Domak, Domal, Domała, Domaniec, Domanik, Domański, Domaradzki, Domasławski, Domaszek, Domaszkiewicz, Domaszko, Domisz, Domkowicz

domy (nominative plural)
domu (genitive singular)
domów (genitive plural)
domowi (dative singular)
domom (dative plural)
domy (accusative plural)
domem (instrumental singular)
domami (instrumental plural)
domu (locative singular)
domie (locative singular obsolete)
domach (locative plural)
domu (vocative singular)
domie (vocative singular obsolete)
domy (vocative plural)

W mieście wyrosło wiele nowych domów.

W tym domu obok mieszka mój kuzyn.


akcent

akcentu (genitive singular)
akcentowi (dative singular)
akcentem (instrumental singular)
akcencie (locative singular)
akcencie (vocative singular)
akcenty (nominative plural)
akcentów (genitive plural)
akcentom (dative plural)
akcenty (accusative plural)
akcentami (instrumental plural)
akcentach (locative plural)
akcenty (vocative plural)

element kompozycyjny wyróżniający się (kolorem, fakturą, kształtem) z tła całości

Ważnym akcentem wnętrza ogrodowego jest soliter o czerwonej barwie liści.


blank

(1.2) niem. dial. blanke, niem. Planke (dyl, gruba deska) < p.łac. planca (deska)


kapitel

łac. capitellum < łac. capitulum < łac. caput

kapitela (genitive singular)
kapitelu (genitive singular)
kapitelowi (dative singular)
kapitelem (instrumental singular)
kapitelu (locative singular)
kapitelu (vocative singular)
kapitele (nominative plural)
kapitelów (genitive plural)
kapiteli (genitive plural)
kapitelom (dative plural)
kapitele (accusative plural)
kapitelami (instrumental plural)
kapitelach (locative plural)
kapitele (vocative plural)

ozdobne zwieńczenie kolumny lub pilastra

Na wystawie prezentowane są kapitele i inne elementy architektoniczne pochodzące z Faras.


korpus

korpusu (genitive singular)
korpusowi (dative singular)
korpusem (instrumental singular)
korpusie (locative singular)
korpusie (vocative singular)
korpusy (nominative plural)
korpusów (genitive plural)
korpusom (dative plural)
korpusy (accusative plural)
korpusami (instrumental plural)
korpusach (locative plural)
korpusy (vocative plural)


mur

muru (genitive singular)
murowi (dative singular)
murem (instrumental singular)
murze (locative singular)
murze (vocative singular)
mury (nominative plural)
murów (genitive plural)
murom (dative plural)
mury (accusative plural)
murami (instrumental plural)
murach (locative plural)
mury (vocative plural)

Zerwij kajdany, połam bat!
A mury runą, runą, runą,
i pogrzebią stary świat


plafon

(1.1-2) franc. plafond → pułap, strop < franc. plat fond → płaskie tło

plafony (nominative plural)
plafonu (genitive singular)
plafonów (genitive plural)
plafonowi (dative singular)
plafonom (dative plural)
plafony (accusative plural)
plafonem (instrumental singular)
plafonami (instrumental plural)
plafonie (locative singular)
plafonach (locative plural)
plafonie (vocative singular)
plafony (vocative plural)

sufit ozdobiony sztukaterią, płaskorzeźbą, freskiem lub malowidłem olejnym

Połyskiwały złocone gzemsy stiuku, a pośrodku sufitu zamajaczał wyblakły plafon


kuchnia

(1.1) od rdzenia niem. kuch- niem. oznaczającego gotowanie; por. kochen („gotować”), + -nia

kuchni (genitive singular)
kuchni (dative singular)
kuchnię (accusative singular)
kuchnią (instrumental singular)
kuchni (locative singular)
kuchnio (vocative singular)
kuchnie (nominative plural)
kuchni (genitive plural)
kuchen (genitive plural)
kuchń (potential rare genitive plural)
kuchniom (dative plural)
kuchnie (accusative plural)
kuchniami (instrumental plural)
kuchniach (locative plural)
kuchnie (vocative plural)

pomieszczenie w budynku lub mieszkaniu do przygotowywania posiłków

Pójdę do kuchni i ugotuję obiad.

D. lm rzad. kuchen
zob. też kuchnia w Wikipedii
zob. też kuchnia w Wikicytatach


bania

bani (genitive singular)
bani (dative singular)
banię (accusative singular)
banią (instrumental singular)
bani (locative singular)
banio (vocative singular)
banie (nominative plural)
bani (genitive plural)
bań (genitive plural)
baniom (dative plural)
banie (accusative plural)
baniami (instrumental plural)
baniach (locative plural)
banie (vocative plural)


bank

banki (nominative plural)
banku (genitive singular)
banków (genitive plural)
bankowi (dative singular)
bankom (dative plural)
banki (accusative plural)
bankiem (instrumental singular)
bankami (instrumental plural)
banku (locative singular)
bankach (locative plural)
banku (vocative singular)
banki (vocative plural)

budynek, w którym znajduje się siedziba banku (1.1)

Czemu w tym banku zawsze są takie kolejki?


szczyt

szczytu (genitive singular)
szczytowi (dative singular)
szczytem (instrumental singular)
szczycie (locative singular)
szczycie (vocative singular)
szczyty (nominative plural)
szczytów (genitive plural)
szczytom (dative plural)
szczyty (accusative plural)
szczytami (instrumental plural)
szczytach (locative plural)
szczyty (vocative plural)

trójkątne zamknięcie elewacji pomiędzy dwoma połaciami dachu

W szczycie budynku znajdowały się dwa małe okienka.

ozdobne, zwężające się ku górze, zwieńczenie portalu, ryzalitu lub innego elementu architektonicznego

Renesansowe szczyty często są ujęte z boków w spływy wolutowe.


klucz

przysłowie święta Katarzyna klucz zgubiła, święty Jędrzej znalazł, zamknął skrzypki zaraz

klucze (nominative plural)
klucza (genitive singular)
kluczy (genitive plural)
kluczowi (dative singular)
kluczom (dative plural)
klucze (accusative plural)
kluczem (instrumental singular)
kluczami (instrumental plural)
kluczu (locative singular)
kluczach (locative plural)
kluczu (vocative singular)
klucze (vocative plural)

zwornik, element konstrukcyjny w kształcie klina w najwyższym punkcie sklepienia lub łęku


porządek

aby mieć w domu porządek, trzeba mieć w głowie rozsądek

porządku (genitive singular)
porządkowi (dative singular)
porządkiem (instrumental singular)
porządku (locative singular)
porządku (vocative singular)
porządki (nominative plural)
porządków (genitive plural)
porządkom (dative plural)
porządki (accusative plural)
porządkami (instrumental plural)
porządkach (locative plural)
porządki (vocative plural)

wywodzący się z antyku styl konstrukcyjny i kompozycyjny budowli


atlas

łac. Atlas < gr. Ἄτλας (tytan skazany na podtrzymywanie sklepienia niebieskiego); zob. też Atlas (mitologia) w Wikipedii

atlasy (nominative plural)
atlasa (genitive singular)
atlasów (genitive plural)
atlasowi (dative singular)
atlasom (dative plural)
atlasa (accusative singular)
atlasy (accusative plural)
atlasem (instrumental singular)
atlasami (instrumental plural)
atlasie (locative singular)
atlasach (locative plural)
atlasie (vocative singular)
atlasy (vocative plural)

posąg atletycznego mężczyzny podpierającego balkon, podpora architektoniczna


cella

w starożytnych świątyniach greckich i rzymskich część, w której znajdował się posąg bóstwa


filar

filaru (genitive singular)
filara (genitive singular)
filarowi (dative singular)
filarem (instrumental singular)
filarze (locative singular)
filarze (vocative singular)
filary (nominative plural)
filarów (genitive plural)
filarom (dative plural)
filary (accusative plural)
filarami (instrumental plural)
filarach (locative plural)
filary (vocative plural)

wieloboczna, pionowa wolno stojąca podpora konstrukcji

Nawy były od siebie oddzielone dwoma rzędami sześciokątnych filarów.


galeria

galerie (nominative plural)
galerii (genitive singular)
galerii (genitive plural)
galerii (dative singular)
galeriom (dative plural)
galerię (accusative singular)
galerie (accusative plural)
galerią (instrumental singular)
galeriami (instrumental plural)
galerii (locative singular)
galeriach (locative plural)
galerio (vocative singular)
galerie (vocative plural)

długi balkon biegnący wewnątrz lub na zewnątrz budynku

(…) orkiestron nie pomieścił wszystkich muzyków i zająć musieli też obie boczne galerie

Maryla Rzeszut, Grudziądz: „Usta milczą, dusza śpiewa”… po takiej operetce!, Gazeta Pomorska, 28-03-2010

przejście łączące dwa budynki lub dwie części jednego

długa reprezentacyjna sala w pałacach z XVII i XVIII w., oświetlona z jednej strony rzędem wysokich okien i łącząca dwie grupy pomieszczeń albo dwie części budowli


kościół

(1.1) pierwotnie *kost'oł < czes. kostel < pragerm. kástel < łac. castellum → warownia

(1.1) źródłosłów dla białor. касцёл, ros. костёл

był w kościele, ale na swoich chrzcinach

nie zaśpi gruszek w popiele, kto rano bywa w kościele

dobrego i karczma nie zepsuje, a złego i kościół nie naprawi

dobrego więzienie nie zepsuje – złego kościół nie naprawi

kościół zdobi ołtarz, a człowieka miłosierdzie

kościół, panna i karczma zawsze są wolne

gdzie Pan Bóg kościół buduje, tam diabeł kaplicę stawia

kto kościołowi służy, ten lampą buty smaruje

kościoła (genitive singular)
kościołowi (dative singular)
kościołem (instrumental singular)
kościele (locative singular)
kościele (vocative singular)
kościoły (nominative plural)
kościołów (genitive plural)
kościołom (dative plural)
kościoły (accusative plural)
kościołami (instrumental plural)
kościołach (locative plural)
kościoły (vocative plural)
kościoła (genitive singular)
kościołowi (dative singular)
kościołem (instrumental singular)
kościele (locative singular)
kościele (vocative singular)

Podczas wycieczki zwiedzaliśmy piękny gotycki kościół, w którym ciągle odprawia się msze.


wieża

wieży (genitive singular)
wieży (dative singular)
wieżę (accusative singular)
wieżą (instrumental singular)
wieży (locative singular)
wieżo (vocative singular)
wieże (nominative plural)
wież (genitive plural)
wieżom (dative plural)
wieże (accusative plural)
wieżami (instrumental plural)
wieżach (locative plural)
wieże (vocative plural)

wysoka budowla o małej płaszczyźnie podstawy w stosunku do wysokości

Podobno o północy na wieży tego starego zamku pojawia się duch.

zob. też wieża (ujednoznacznienie) w Wikipedii


insula

insuli (genitive singular)
insuli (dative singular)
insulę (accusative singular)
insulą (instrumental singular)
insuli (locative singular)
insulo (vocative singular)
insule (nominative plural)
insuli (genitive plural)
insulom (dative plural)
insule (accusative plural)
insulami (instrumental plural)
insulach (locative plural)
insule (vocative plural)

kamienica czynszowa w starożytnym Rzymie


mansarda

(1.2) franc. mansarde od nazwiska François Mansarta, królewskiego architekta, który jednak nie był prekursorem takich dachów

mansardy (genitive singular)
mansardzie (dative singular)
mansardę (accusative singular)
mansardą (instrumental singular)
mansardzie (locative singular)
mansardo (vocative singular)
mansardy (nominative plural)
mansard (genitive plural)
mansardom (dative plural)
mansardy (accusative plural)
mansardami (instrumental plural)
mansardach (locative plural)
mansardy (vocative plural)

dach zbudowany z dwóch części, którego niższa część jest mocniej nachylona niż wyższa


minaret

minaretu (genitive singular)
minaretowi (dative singular)
minaretem (instrumental singular)
minarecie (locative singular)
minarecie (vocative singular)
minarety (nominative plural)
minaretów (genitive plural)
minaretom (dative plural)
minarety (accusative plural)
minaretami (instrumental plural)
minaretach (locative plural)
minarety (vocative plural)

wieża przy meczecie, z której muezin woła wiernych na modlitwę


patio

patia (nominative plural)
patia (genitive singular)
patiów (genitive plural)
patiu (dative singular)
patiom (dative plural)
patia (accusative plural)
patiem (instrumental singular)
patiami (instrumental plural)
patiu (locative singular)
patiach (locative plural)
patia (vocative plural)

niewielki dziedziniec wewnątrz domu, z wejściami do pomieszczeń, często z krużgankami, zwykle w architekturze hiszpańskiej i portugalskiej

Dzisiaj śniadanie zjedliśmy na patiu.

patio jest czasem mylone z werandą lub tarasem, rekreacyjną dobudówką pod zadaszeniem, którą znajduje się na zewnątrz budynku


żabka

żabki (genitive singular)
żabce (dative singular)
żabkę (accusative singular)
żabką (instrumental singular)
żabce (locative singular)
żabko (vocative singular)
żabki (nominative plural)
żabek (genitive plural)
żabkom (dative plural)
żabki (accusative plural)
żabkami (instrumental plural)
żabkach (locative plural)
żabki (vocative plural)

element zdobniczy w architekturze, najczęściej występujący w większej ilości

Nadmiar żabek oszpecił tylko fasadę budynku.


rzygacz

rzygacza (genitive singular)
rzygaczowi (dative singular)
rzygaczem (instrumental singular)
rzygaczu (locative singular)
rzygaczu (vocative singular)
rzygacze (nominative plural)
rzygaczy (genitive plural)
rzygaczom (dative plural)
rzygacze (accusative plural)
rzygaczami (instrumental plural)
rzygaczach (locative plural)
rzygacze (vocative plural)

dekoracyjne zakończenie rynny lub odprowadzenia wody z dachu w postaci figurki lub głowy zwierzęcia, człowieka, potwora itp.

Na dachu katedry umieszczono rzygacze przedstawiające tajemnicze zwierzęta.


strych

strychu (genitive singular)
strychowi (dative singular)
strychem (instrumental singular)
strychu (locative singular)
strychu (vocative singular)
strychy (nominative plural)
strychów (genitive plural)
strychom (dative plural)
strychy (accusative plural)
strychami (instrumental plural)
strychach (locative plural)
strychy (vocative plural)

pomieszczenie w niektórych budynkach, znajdujące się pod samym dachem

Matka zabroniła dzieciom bawić się na strychu.


stoa

stoy (genitive singular)
stoi (genitive singular)
stoi (dative singular)
stoę (accusative singular)
stoą (instrumental singular)
stoi (locative singular)
stoo (vocative singular)
stoy (nominative plural)
stoy (genitive plural)
stoi (genitive plural)
stoom (dative plural)
stoy (accusative plural)
stoami (instrumental plural)
stoach (locative plural)
stoy (vocative plural)

starogrecka wydłużona hala kolumnowa, którą zamykała z tyłu ściana, często zdobiona malowidłami


tumba

(1.1-2) p.łac. tumba < gr. τύμβα (túmba/týmba), gr. τύμβος (túmbos/týmbos) → grób, nagrobek, kopiec nagrobny

tumby (genitive singular)
tumbie (dative singular)
tumbę (accusative singular)
tumbą (instrumental singular)
tumbie (locative singular)
tumbo (vocative singular)
tumby (nominative plural)
tumb (genitive plural)
tumbom (dative plural)
tumby (accusative plural)
tumbami (instrumental plural)
tumbach (locative plural)
tumby (vocative plural)

grobowiec w formie kamiennej skrzyni lub trumny przykrytej płytą, zazwyczaj z rzeźbionym wizerunkiem zmarłego

Podobnie jak w przypadku pozostałych monarchów (z wyjątkiem grobu Kazimierza Wielkiego), nagrobek stanowi swojego rodzaju kenotafium – ciało Kazimierza Jagiellończyka, nie spoczywa we wnętrzu tumby, ale pochowane jest pod posadzką kaplicy.

trumna, sarkofag, grobowiec, mauzoleum przeznaczone na zwłoki świętego


łuk

może st.czes. luk, st.rus. lukъ < prasł. *lǫkъ

łuku (genitive singular)
łukowi (dative singular)
łukiem (instrumental singular)
łuku (locative singular)
łuku (vocative singular)
łuki (nominative plural)
łuków (genitive plural)
łukom (dative plural)
łuki (accusative plural)
łukami (instrumental plural)
łukach (locative plural)
łuki (vocative plural)

Wejście katedry zdobiły łuki.


wątek

wątki (nominative plural)
wątku (genitive singular)
wątków (genitive plural)
wątkowi (dative singular)
wątkom (dative plural)
wątki (accusative plural)
wątkiem (instrumental singular)
wątkami (instrumental plural)
wątku (locative singular)
wątkach (locative plural)
wątku (vocative singular)
wątki (vocative plural)

sposób ułożenia cegieł lub kamieni w murze


meander

meandra (genitive singular)
meandrowi (dative singular)
meandrem (instrumental singular)
meandrze (locative singular)
meandrze (vocative singular)
meandry (nominative plural)
meandrów (genitive plural)
meandrom (dative plural)
meandry (accusative plural)
meandrami (instrumental plural)
meandrach (locative plural)
meandry (vocative plural)

element dekoracyjny przypominający meandrującą rzekę

Fasadę świątyni zdobił podwójny meander.


atrium

atria (nominative plural)
atriów (genitive plural)
atriom (dative plural)
atria (accusative plural)
atriami (instrumental plural)
atriach (locative plural)
atria (vocative plural)

w dawnym domu rzymskim: główne pomieszczenie, z otwartym dachem i zbiornikiem w podłodze na deszczówkę

Prokonsul rozmawiał w atrium z senatorem.


drapacz chmur

(1.1) kalka ang. skyscraper → dosł. drapacz chmur (sprawiają wrażenie, jakby drapały dachami chmury, bo są takie wysokie)

drapacza chmur (genitive singular)
drapaczowi chmur (dative singular)
drapaczem chmur (instrumental singular)
drapaczu chmur (locative singular)
drapaczu chmur (vocative singular)
drapacze chmur (nominative plural)
drapaczy chmur (genitive plural)
drapaczom chmur (dative plural)
drapacze chmur (accusative plural)
drapaczami chmur (instrumental plural)
drapaczach chmur (locative plural)
drapacze chmur (vocative plural)

Drapacze chmur są widoczne z wielu kilometrów.


blanka

(1.1) łac. plancus → równy, płaski
(1.2) łac. planca → deska

blanki (nominative plural)
blanki (genitive singular)
blanek (genitive plural)
blance (dative singular)
blankom (dative plural)
blankę (accusative singular)
blanki (accusative plural)
blanką (instrumental singular)
blankami (instrumental plural)
blance (locative singular)
blankach (locative plural)
blanko (vocative singular)
blanki (vocative plural)

Łucznik schował się za jedną z kamiennych blanek i cierpliwie wyczekiwał.


loft

loftu (genitive singular)
loftowi (dative singular)
loftem (instrumental singular)
lofcie (locative singular)
lofcie (vocative singular)
lofty (nominative plural)
loftów (genitive plural)
loftom (dative plural)
lofty (accusative plural)
loftami (instrumental plural)
loftach (locative plural)
lofty (vocative plural)

pomieszczenie przemysłowe zaadaptowane na mieszkanie (często luksusowe) lub inny lokal użytkowy

Moda na lofty dotarła do Polski stosunkowo niedawno, choć w zachodniej Europie ma już kilkudziesięcioletnią tradycję.


fliza

flizy (genitive singular)
flizie (dative singular)
flizę (accusative singular)
flizą (instrumental singular)
flizie (locative singular)
flizo (vocative singular)
flizy (nominative plural)
fliz (genitive plural)
flizom (dative plural)
flizy (accusative plural)
flizami (instrumental plural)
flizach (locative plural)
flizy (vocative plural)

płyta z kamienia, terakoty, fajansu, szkła itp., często ozdobna, stosowana jako wykładzina ścian i podłóg


chór

chóru (genitive singular)
chórowi (dative singular)
chórem (instrumental singular)
chórze (locative singular)
chórze (vocative singular)
chóry (nominative plural)
chórów (genitive plural)
chórom (dative plural)
chóry (accusative plural)
chórami (instrumental plural)
chórach (locative plural)
chóry (vocative plural)

W chórze katedry umieszczono krzesło dla papieża.


tęcza

(1.1) prasł. *tǫča (< *tǫk-ja) → chmura deszczowa / burzowa / gradowa, w polskim i łużyckim zaszła zmiana znaczeniowa: chmura deszczowa > tęcza (po deszczu); por. dłuż. tyca, głuż. tučel → tęcza, scs. тѫча (tǫča) → deszcz, ulewa, śnieg, ros. туча (tuča) → chmura, serb. туча, słń. toča → grad

tęczy (genitive singular)
tęczy (dative singular)
tęczę (accusative singular)
tęczą (instrumental singular)
tęczy (locative singular)
tęczo (vocative singular)
tęcze (nominative plural)
tęcz (genitive plural)
tęczom (dative plural)
tęcze (accusative plural)
tęczami (instrumental plural)
tęczach (locative plural)
tęcze (vocative plural)

łuk zamykający otwór między nawą a prezbiterium


podłoga

podłogi (genitive singular)
podłodze (dative singular)
podłogę (accusative singular)
podłogą (instrumental singular)
podłodze (locative singular)
podłogo (vocative singular)
podłogi (nominative plural)
podłóg (genitive plural)
podłogom (dative plural)
podłogi (accusative plural)
podłogami (instrumental plural)
podłogach (locative plural)
podłogi (vocative plural)

pozioma powierzchnia w budynku, po której chodzą ludzie, wykonana z drewna, kamienia itp.; podłoże

Kelnerka upuściła na podłogę tacę z przystawkami.


budynek

budynku (genitive singular)
budynkowi (dative singular)
budynkiem (instrumental singular)
budynku (locative singular)
budynku (vocative singular)
budynki (nominative plural)
budynków (genitive plural)
budynkom (dative plural)
budynki (accusative plural)
budynkami (instrumental plural)
budynkach (locative plural)
budynki (vocative plural)

budowla naziemna o funkcji mieszkalnej lub użytkowej

Ten budynek jest bardzo wysoki.


chata

przysłowia: chata bogata nie węgłami, ale pierogami

chleb świętej Agaty od ognia strzeże chaty

moja chata na końcu wsi, stąd nic nie wiem

gdzie barszcz, kapusta, tam chata nie pusta

gdzie święta Agata, bezpieczna tam chata

w dzień św. Agaty, jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty, to wiosenka na świat poogląda zza zimowej kraty

w dzień świętej Małgorzaty pierwsze gruszki do chaty

chaty (genitive singular)
chacie (dative singular)
chatę (accusative singular)
chatą (instrumental singular)
chacie (locative singular)
chato (vocative singular)
chaty (nominative plural)
chat (genitive plural)
chatom (dative plural)
chaty (accusative plural)
chatami (instrumental plural)
chatach (locative plural)
chaty (vocative plural)

drewniany budynek mieszkalny na wsi lub w górach

W oknach chat widać było światła naftowych kaganków

Stefan Żeromski, Przedwiośnie (wyd. 1922)


abakus

abakusa (genitive singular)
abakusowi (dative singular)
abakusem (instrumental singular)
abakusie (locative singular)
abakusie (vocative singular)
abakusy (nominative plural)
abakusów (genitive plural)
abakusom (dative plural)
abakusy (accusative plural)
abakusami (instrumental plural)
abakusach (locative plural)
abakusy (vocative plural)

kwadratowa płyta stanowiąca górną część głowicy kolumny

Na abakusie spoczywa najniższa część belkowania, czyli architraw


nawa

nawy (genitive singular)
nawie (dative singular)
nawę (accusative singular)
nawą (instrumental singular)
nawie (locative singular)
nawo (vocative singular)
nawy (nominative plural)
naw (genitive plural)
nawom (dative plural)
nawy (accusative plural)
nawami (instrumental plural)
nawach (locative plural)
nawy (vocative plural)

główna, wydzielona dla wiernych część kościoła pomiędzy kruchtą, przy wejściu, a prezbiterium

Ciotka Lucyna siada przeważnie w nawie bocznej.


ambona

wł. ambone < łac. ambo < gr. ἄμβων → wypukłość

ambony (genitive singular)
ambonie (dative singular)
ambonę (accusative singular)
amboną (instrumental singular)
ambonie (locative singular)
ambono (vocative singular)
ambony (nominative plural)
ambon (genitive plural)
ambonom (dative plural)
ambony (accusative plural)
ambonami (instrumental plural)
ambonach (locative plural)
ambony (vocative plural)

miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań; kościelna mównica; ; zob. też ambona w Encyklopedii staropolskiej

Ambony są często bogato zdobione.


cebula

(1.1-2) śwn. Zibelle, Zebulle, niem. Zwiebel < łac. caepula < łac. caepa

(1.7-8) od (1.2), od podobieństwa kształtu

gdyby nie cebule i banie, to by zdechli urzędowianie

wlazł na gruszkę, trząsł pietruszkę, a cebula leciała

cebuli (genitive singular)
cebuli (dative singular)
cebulę (accusative singular)
cebulą (instrumental singular)
cebuli (locative singular)
cebulo (vocative singular)
cebule (nominative plural)
cebul (genitive plural)
cebuli (genitive plural)
cebulom (dative plural)
cebule (accusative plural)
cebulami (instrumental plural)
cebulach (locative plural)
cebule (vocative plural)

przedmiot (zwłaszcza kopuła budynku) przypominający kształtem cebulę (1.2)

W oddali widać było cebule cerkwi.

Słowo notowane w polszczyźnie od XV wieku.


materac

(1.1) wł. materasso, niem. Matratze
(1.2) od (1.1)

materaca (genitive singular)
materacowi (dative singular)
materacem (instrumental singular)
materacu (locative singular)
materacu (vocative singular)
materace (nominative plural)
materaców (genitive plural)
materacy (genitive plural)
materacom (dative plural)
materace (accusative plural)
materacami (instrumental plural)
materacach (locative plural)
materace (vocative plural)

element konstrukcyjny fortyfikacji, który zabezpiecza stropy, ściany lub fundamenty przed działaniem pocisków i bomb lotniczych


bajt

bajtu (genitive singular)
bajtowi (dative singular)
bajtem (instrumental singular)
bajcie (locative singular)
bajcie (vocative singular)
bajty (nominative plural)
bajtów (genitive plural)
bajtom (dative plural)
bajty (accusative plural)
bajtami (instrumental plural)
bajtach (locative plural)
bajty (vocative plural)

jednostka mieszkalna w architekturze islamu


kasyno

kasyna (genitive singular)
kasynu (dative singular)
kasynem (instrumental singular)
kasynie (locative singular)
kasyna (nominative plural)
kasyn (genitive plural)
kasynom (dative plural)
kasyna (accusative plural)
kasynami (instrumental plural)
kasynach (locative plural)
kasyna (vocative plural)


policzek

policzka (genitive singular)
policzkowi (dative singular)
policzkiem (instrumental singular)
policzku (locative singular)
policzku (vocative singular)
policzki (nominative plural)
policzków (genitive plural)
policzkom (dative plural)
policzki (accusative plural)
policzkami (instrumental plural)
policzkach (locative plural)
policzki (vocative plural)

rodzaj konstrukcji, na której opierają się stopnie schodów


architektura

(1.1) niem. Architektur < łac. architectura

architektury (genitive singular)
architekturze (dative singular)
architekturę (accusative singular)
architekturą (instrumental singular)
architekturze (locative singular)
architekturo (vocative singular)
architektury (genitive singular)
architekturze (dative singular)
architekturę (accusative singular)
architekturą (instrumental singular)
architekturze (locative singular)
architekturo (vocative singular)
architektury (nominative plural)
architektur (genitive plural)
architekturom (dative plural)
architektury (accusative plural)
architekturami (instrumental plural)
architekturach (locative plural)
architektury (vocative plural)

dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli

Postmodernizm to taki kierunek w literaturze, architekturze, muzyce i kulturze, który wywodzi się z modernizmu.

ogół dzieł architektury (1.1) posiadających pewną wspólną cechę, będących dorobkiem określonej grupy lub spuścizną jakiejś epoki

Ta katedra jest przykładem architektury barokowej.


markiza

markizy (genitive singular)
markizie (dative singular)
markizę (accusative singular)
markizą (instrumental singular)
markizie (locative singular)
markizo (vocative singular)
markizy (nominative plural)
markiz (genitive plural)
markizom (dative plural)
markizy (accusative plural)
markizami (instrumental plural)
markizach (locative plural)
markizy (vocative plural)

daszek, najczęściej z płótna, umieszczany nad oknami domów, wystawami sklepów itp.


podpora

podpory (genitive singular)
podporze (dative singular)
podporę (accusative singular)
podporą (instrumental singular)
podporze (locative singular)
podporo (vocative singular)
podpory (nominative plural)
podpór (genitive plural)
podporom (dative plural)
podpory (accusative plural)
podporami (instrumental plural)
podporach (locative plural)
podpory (vocative plural)

wąski, wysoki element konstrukcyjny podtrzymujący np. sufit


przypora

przypory (genitive singular)
przyporze (dative singular)
przyporę (accusative singular)
przyporą (instrumental singular)
przyporze (locative singular)
przyporo (vocative singular)
przypory (nominative plural)
przypór (genitive plural)
przyporom (dative plural)
przypory (accusative plural)
przyporami (instrumental plural)
przyporach (locative plural)
przypory (vocative plural)

mur odchodzący prostopadle na zewnątrz od ściany wysokiego budynku pełniący funkcję konstrukcyjną


grzebień

grzebienia (genitive singular)
grzebieniowi (dative singular)
grzebieniem (instrumental singular)
grzebieniu (locative singular)
grzebieniu (vocative singular)
grzebienie (nominative plural)
grzebieni (genitive plural)
grzebieniom (dative plural)
grzebienie (accusative plural)
grzebieniami (instrumental plural)
grzebieniach (locative plural)
grzebienie (vocative plural)

ażurowy element dekoracyjny umieszczany na kalenicy dachu lub okapie


architekt

architekta (genitive singular)
architektowi (dative singular)
architekta (accusative singular)
architektem (instrumental singular)
architekcie (locative singular)
architekcie (vocative singular)
architekci (nominative plural)
architektów (genitive plural)
architektom (dative plural)
architektów (accusative plural)
architektami (instrumental plural)
architektach (locative plural)
architekci (vocative plural)

osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury

W przyszłości chciałabym zostać architektem.

W zeszłą niedzielę odbył się w Poznaniu coroczny zjazd architektów.

W procesie projektowania architekt musi współpracować z konstruktorami i instalatorami.


architekt

specjalistka w dziedzinie architektury (żeński odpowiednik znaczenia 1.1)

Córka chce zostać architektem.

Mój dom zaprojektowała pani architekt z Łodzi.


alkierz

st.czes. alkeř, arkeř śwn. arker, st.franc. arquière z p.łac. arcuarium (wykusz dla łuczników)

alkierza (genitive singular)
alkierzowi (dative singular)
alkierzem (instrumental singular)
alkierzu (locative singular)
alkierzu (vocative singular)
alkierze (nominative plural)
alkierzy (genitive plural)
alkierzów (genitive plural)
alkierzom (dative plural)
alkierze (accusative plural)
alkierzami (instrumental plural)
alkierzach (locative plural)
alkierze (vocative plural)

wysunięty narożnik budynku z wydzielonym dachem

Poszli oboje do alkierza i wysunęli na środek stół malowany na wiśniowo


apsyda

(1.1) łac. apsis → łuk, sklepienie < gr. ἁψίς (hapsī́s) → łuk

apsydy (genitive singular)
apsydzie (dative singular)
apsydę (accusative singular)
apsydą (instrumental singular)
apsydzie (locative singular)
apsydo (vocative singular)
apsydy (nominative plural)
apsyd (genitive plural)
apsydom (dative plural)
apsydy (accusative plural)
apsydami (instrumental plural)
apsydach (locative plural)
apsydy (vocative plural)

pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione addytywnie do bryły kościoła i otwarte do jego wnętrza; ; zob. też absyda w Encyklopedii staropolskiej

Mozaika na sklepieniu apsydy prezentuje bogatą ikonografię


weranda

(1.1) franc. véranda, < port. varanda < hin.

werandy (genitive singular)
werandzie (dative singular)
werandę (accusative singular)
werandą (instrumental singular)
werandzie (locative singular)
werando (vocative singular)
werandy (nominative plural)
werand (genitive plural)
werandom (dative plural)
werandy (accusative plural)
werandami (instrumental plural)
werandach (locative plural)
werandy (vocative plural)

drewniana lub murowana dobudówka o funkcji rekreacyjnej, zazwyczaj dostawiona do budynku mieszkalnego, otwarta lub oszklona, z dachem na słupach

Siedzę z przyjaciółmi na werandzie i piję herbatę.


baza

franc. base < łac. basis < gr. βάσις (básis)

bazy (genitive singular)
bazie (dative singular)
bazę (accusative singular)
bazą (instrumental singular)
bazie (locative singular)
bazo (vocative singular)
bazy (nominative plural)
baz (genitive plural)
bazom (dative plural)
bazy (accusative plural)
bazami (instrumental plural)
bazach (locative plural)
bazy (vocative plural)


lalka

(1.1) pol. lala < prasł. *ľaľa – dziecięcy wyraz powstały przez podwojenie sylaby la, analogicznie do tata/tatko, mama/mamka, baba/babka, ciocia/ciotka, niania/niańka

(1.9) kalka językowa z łaciny, łac. pupa → „lalka” i „poczwarka”

w zależności od sposobu animowania: kukła

lalki (genitive singular)
lalce (dative singular)
lalkę (accusative singular)
lalką (instrumental singular)
lalce (locative singular)
lalko (vocative singular)
lalki (nominative plural)
lalek (genitive plural)
lalkom (dative plural)
lalki (accusative plural)
lalkami (instrumental plural)
lalkach (locative plural)
lalki (vocative plural)


balkon

wystająca z budynku płyta ograniczona balustradą

Wyszedłem na balkon, żeby zobaczyć pokaz sztucznych ogni.


oculus

oculusa (genitive singular)
oculusowi (dative singular)
oculusem (instrumental singular)
oculusie (locative singular)
oculusie (vocative singular)
oculusy (nominative plural)
oculusów (genitive plural)
oculusom (dative plural)
oculusy (accusative plural)
oculusami (instrumental plural)
oculusach (locative plural)
oculusy (vocative plural)

okrągły lub owalny otwór w szczytowej ścianie budynku

zob. też oculus w Wikipedii
por. bulaj • rozeta • świetlik


glorieta

dekoracyjne, kolumnowe lub arkadowe zwieńczenie wieży lub najwyższej kondygnacji

niewielka, ogrodowa budowla, altana lub pawilon kolumnowy, w najwyższym punkcie ogrodu


szyszka

szyszki (genitive singular)
szyszce (dative singular)
szyszkę (accusative singular)
szyszką (instrumental singular)
szyszce (locative singular)
szyszko (vocative singular)
szyszki (nominative plural)
szyszek (genitive plural)
szyszkom (dative plural)
szyszki (accusative plural)
szyszkami (instrumental plural)
szyszkach (locative plural)
szyszki (vocative plural)

element dekoracyjny w kształcie stylizowanej szyszki (1.1)


krużganek

krużganki (nominative plural)
krużganku (genitive singular)
krużganka (genitive singular)
krużganków (genitive plural)
krużgankowi (dative singular)
krużgankom (dative plural)
krużganki (accusative plural)
krużgankiem (instrumental singular)
krużgankami (instrumental plural)
krużganku (locative singular)
krużgankach (locative plural)
krużganku (vocative singular)
krużganki (vocative plural)

korytarz otwarty arkadami na dziedziniec

Brat Jacek pobiegł krużgankiem do refektarza.


portal

portalu (genitive singular)
portalowi (dative singular)
portalem (instrumental singular)
portalu (locative singular)
portalu (vocative singular)
portale (nominative plural)
portali (genitive plural)
portalom (dative plural)
portale (accusative plural)
portalami (instrumental plural)
portalach (locative plural)
portale (vocative plural)

zob. też portal (ujednoznacznienie) w Wikipedii


teatr

(1.4) od (1.2), na podobieństwo uczestniczenia w przedstawieniu

teatry (nominative plural)
teatru (genitive singular)
teatrów (genitive plural)
teatrowi (dative singular)
teatrom (dative plural)
teatry (accusative plural)
teatrem (instrumental singular)
teatrami (instrumental plural)
teatrze (locative singular)
teatrach (locative plural)
teatrze (vocative singular)
teatry (vocative plural)

Nad placem górowała klasycystyczna bryła teatru.


anta

anty (genitive singular)
ancie (dative singular)
antę (accusative singular)
antą (instrumental singular)
ancie (locative singular)
anto (vocative singular)
anty (nominative plural)
ant (genitive plural)
antom (dative plural)
anty (accusative plural)
antami (instrumental plural)
antach (locative plural)
anty (vocative plural)

pilaster kończący ścianę, uformowany i zdobiony zgodnie z porządkiem architektonicznym danej epoki


ślimak

ślimaka (genitive singular)
ślimakowi (dative singular)
ślimakiem (instrumental singular)
ślimaku (locative singular)
ślimaku (vocative singular)
ślimaki (nominative plural)
ślimaków (genitive plural)
ślimakom (dative plural)
ślimaki (accusative plural)
ślimakami (instrumental plural)
ślimakach (locative plural)
ślimaki (vocative plural)

motyw dekoracyjny w kształcie spiralnie skręconej muszli ślimaka (1.1)


ziggurat

zigguratu (genitive singular)
zigguratowi (dative singular)
zigguratem (instrumental singular)
zigguracie (locative singular)
zigguracie (vocative singular)
zigguraty (nominative plural)
zigguratów (genitive plural)
zigguratom (dative plural)
zigguraty (accusative plural)
zigguratami (instrumental plural)
zigguratach (locative plural)
zigguraty (vocative plural)

starożytna bliskowschodnia budowla sakralna,

Ziggurat ma formę tarasowej wiezy.


strop

stropu (genitive singular)
stropowi (dative singular)
stropem (instrumental singular)
stropie (locative singular)
stropie (vocative singular)
stropy (nominative plural)
stropów (genitive plural)
stropom (dative plural)
stropy (accusative plural)
stropami (instrumental plural)
stropach (locative plural)
stropy (vocative plural)

poziomy element konstrukcyjny budynku, najczęściej rozdzielający dwie kondygnacje


piętro

piętra (genitive singular)
piętru (dative singular)
piętrem (instrumental singular)
piętrze (locative singular)
piętra (nominative plural)
pięter (genitive plural)
piętr (genitive plural)
piętrom (dative plural)
piętra (accusative plural)
piętrami (instrumental plural)
piętrach (locative plural)
piętra (vocative plural)

nadziemna kondygnacja budynku bezpośrednio nad parterem albo jeszcze wyżej

Samobójca wyskoczył z dziesiątego piętra.


kalenica

(1.1) nazwa staropolska, pochodzi od czynności „skalania” czyli łączenia słomy maczanej w rozrobionej glinie i układanej na grzbiecie dachu w celu uzyskania większej szczelności strzechy

kalenicy (genitive singular)
kalenicy (dative singular)
kalenicę (accusative singular)
kalenicą (instrumental singular)
kalenicy (locative singular)
kalenico (vocative singular)
kalenice (nominative plural)
kalenic (genitive plural)
kalenicom (dative plural)
kalenice (accusative plural)
kalenicami (instrumental plural)
kalenicach (locative plural)
kalenice (vocative plural)

najwyższa część dachu utworzona na przecięciu połaci dachowych

Naroże, krawędź wypukła na przecięciu dwóch połaci dachu, zwane jest kalenicą narożną.


bęben

bębna (genitive singular)
bębnowi (dative singular)
bębnem (instrumental singular)
bębnie (locative singular)
bębnie (vocative singular)
bębny (nominative plural)
bębnów (genitive plural)
bębnom (dative plural)
bębny (accusative plural)
bębnami (instrumental plural)
bębnach (locative plural)
bębny (vocative plural)

wieloboczna, eliptyczna lub cylindryczna podbudowa pod kopułą


lambrekin

lambrekinu (genitive singular)
lambrekina (genitive singular)
lambrekinowi (dative singular)
lambrekinem (instrumental singular)
lambrekinie (locative singular)
lambrekinie (vocative singular)
lambrekiny (nominative plural)
lambrekinów (genitive plural)
lambrekinom (dative plural)
lambrekiny (accusative plural)
lambrekinami (instrumental plural)
lambrekinach (locative plural)
lambrekiny (vocative plural)

ornament lub element (na przykład zadaszenia albo baldachimu ołtarza) w kształcie krótkiej zasłony


sypialnia

sypialni (genitive singular)
sypialni (dative singular)
sypialnię (accusative singular)
sypialnią (instrumental singular)
sypialni (locative singular)
sypialnio (vocative singular)
sypialnie (nominative plural)
sypialni (genitive plural)
sypialń (genitive plural)
sypialniom (dative plural)
sypialnie (accusative plural)
sypialniami (instrumental plural)
sypialniach (locative plural)
sypialnie (vocative plural)

Dzisiaj kupiliśmy sobie nowe łóżko do sypialni.


łazienka

łazienki (genitive singular)
łazience (dative singular)
łazienkę (accusative singular)
łazienką (instrumental singular)
łazience (locative singular)
łazienko (vocative singular)
łazienki (nominative plural)
łazienek (genitive plural)
łazienkom (dative plural)
łazienki (accusative plural)
łazienkami (instrumental plural)
łazienkach (locative plural)
łazienki (vocative plural)

pomieszczenie do kąpieli z wanną lub prysznicem

Jutro ty sprzątasz łazienkę!

W tym skrzydle urządziliśmy kilka sypialni z łazienkami i salkę telewizyjną.

Przed Wigilią karpie trzymaliśmy w łazience.


mauretański

mauretańska (nominative singular feminine)
mauretańskie (nominative singular neuter)
mauretańscy (nominative plural masculine)
mauretańskie (nominative plural nonvirile)
mauretańskiego (genitive singular masculine animate inanimate)
mauretańskiej (genitive singular feminine)
mauretańskiego (genitive singular neuter)
mauretańskich (genitive plural masculine nonvirile)
mauretańskiemu (dative singular masculine animate inanimate)
mauretańskiej (dative singular feminine)
mauretańskiemu (dative singular neuter)
mauretańskim (dative plural masculine nonvirile)
mauretańskiego (accusative singular masculine animate)
mauretańską (accusative singular feminine)
mauretańskie (accusative singular neuter)
mauretańskich (accusative plural masculine)
mauretańskie (accusative plural nonvirile)
mauretańskim (instrumental singular masculine animate inanimate)
mauretańską (instrumental singular feminine)
mauretańskim (instrumental singular neuter)
mauretańskimi (instrumental plural masculine nonvirile)
mauretańskim (locative singular masculine animate inanimate)
mauretańskiej (locative singular feminine)
mauretańskim (locative singular neuter)
mauretańskich (locative plural masculine nonvirile)
mauretańska (vocative singular feminine)
mauretańskie (vocative singular neuter)
mauretańscy (vocative plural masculine)
mauretańskie (vocative plural nonvirile)

Jest interesującym zabytkiem – z elementami stylu mauretańskiego – jednym z nielicznych tego rodzaju na Mazowszu

K.Jakubowski, Tygodnik Ciechanowski, 13/03/2007, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


kropla

prasł. *krop'a < prasł. *kropiti → kropić

kropli (genitive singular)
kropli (dative singular)
kroplę (accusative singular)
kroplą (instrumental singular)
kropli (locative singular)
kroplo (vocative singular)
krople (nominative plural)
kropli (genitive plural)
kropel (genitive plural)
kroplom (dative plural)
krople (accusative plural)
kroplami (instrumental plural)
kroplach (locative plural)
krople (vocative plural)

element dekoracyjny stylizowany na kroplę (1.1)


oranżeria

ˌɔrãw̃ˈʒɛrʲja

orãũ̯žerʹi ̯a

oranżerii (genitive singular)
oranżerii (dative singular)
oranżerię (accusative singular)
oranżerią (instrumental singular)
oranżerii (locative singular)
oranżerio (vocative singular)
oranżerie (nominative plural)
oranżerii (genitive plural)
oranżeriom (dative plural)
oranżerie (accusative plural)
oranżeriami (instrumental plural)
oranżeriach (locative plural)
oranżerie (vocative plural)

szklarnia służąca do hodowli egzotycznych roślin, np. pomarańcz, cytryn, pełniąca rolę wypoczynkową

Za najpiękniejszą w Europie uchodzi oranżeria w Wersalu.


ozdobnik

ozdobniki (nominative plural)
ozdobnika (genitive singular)
ozdobników (genitive plural)
ozdobnikowi (dative singular)
ozdobnikom (dative plural)
ozdobniki (accusative plural)
ozdobnikiem (instrumental singular)
ozdobnikami (instrumental plural)
ozdobniku (locative singular)
ozdobnikach (locative plural)
ozdobniku (vocative singular)
ozdobniki (vocative plural)


renesansowy

pol. renesans + -owy < franc. renaissance

ˌrɛ̃nɛsãw̃ˈsɔvɨ

renesansowa (nominative singular feminine)
renesansowe (nominative singular neuter)
renesansowi (nominative plural masculine)
renesansowe (nominative plural nonvirile)
renesansowego (genitive singular masculine animate inanimate)
renesansowej (genitive singular feminine)
renesansowego (genitive singular neuter)
renesansowych (genitive plural masculine nonvirile)
renesansowemu (dative singular masculine animate inanimate)
renesansowej (dative singular feminine)
renesansowemu (dative singular neuter)
renesansowym (dative plural masculine nonvirile)
renesansowego (accusative singular masculine animate)
renesansową (accusative singular feminine)
renesansowe (accusative singular neuter)
renesansowych (accusative plural masculine)
renesansowe (accusative plural nonvirile)
renesansowym (instrumental singular masculine animate inanimate)
renesansową (instrumental singular feminine)
renesansowym (instrumental singular neuter)
renesansowymi (instrumental plural masculine nonvirile)
renesansowym (locative singular masculine animate inanimate)
renesansowej (locative singular feminine)
renesansowym (locative singular neuter)
renesansowych (locative plural masculine nonvirile)
renesansowa (vocative singular feminine)
renesansowe (vocative singular neuter)
renesansowi (vocative plural masculine)
renesansowe (vocative plural nonvirile)

dotyczący renesansu, występujący w epoce renesansu; będący w takim stylu

Zapisy kronikarskie świadczą, że część mieszkalna zamku miała charakter budowli renesansowej

Stanisław Sławomir Nicieja, Twierdze kresowe Rzeczypospolitej, 2006, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


labirynt

(1.1) gr. λαβύρινθος < gr. λάβρυς → labrys (obosieczny topór) – prawdopodobnie słowo zaczerpnięte z przedgreckiego języka pelazgijskiego

labiryntu (genitive singular)
labiryntowi (dative singular)
labiryntem (instrumental singular)
labiryncie (locative singular)
labiryncie (vocative singular)
labirynty (nominative plural)
labiryntów (genitive plural)
labiryntom (dative plural)
labirynty (accusative plural)
labiryntami (instrumental plural)
labiryntach (locative plural)
labirynty (vocative plural)

figura geometryczna w kształcie spirali lub meandra układana w posadzce nawy głównej w kościołach średniowiecznych

Labirynt w kościele miał znaczenie symboliczne, wierni przechodzili go na kolanach odmawiając modlitwy.

zob. też labirynt (ujednoznacznienie) w Wikipedii


żebro

żebra (genitive singular)
żebru (dative singular)
żebrem (instrumental singular)
żebrze (locative singular)
żebra (nominative plural)
żeber (genitive plural)
żebrom (dative plural)
żebra (accusative plural)
żebrami (instrumental plural)
żebrach (locative plural)
żebra (vocative plural)

łuk przy sklepieniu, wykonany z cegły lub kamienia, służący wzmocnieniu konstrukcji


architektoniczny

gr. ἀρχιτέκτονικός → dotyczący budowniczych

ˌarxʲitɛktɔ̃ˈɲit͡ʃnɨ

architektoniczna (nominative singular feminine)
architektoniczne (nominative singular neuter)
architektoniczni (nominative plural masculine)
architektoniczne (nominative plural nonvirile)
architektonicznego (genitive singular masculine animate inanimate)
architektonicznej (genitive singular feminine)
architektonicznego (genitive singular neuter)
architektonicznych (genitive plural masculine nonvirile)
architektonicznemu (dative singular masculine animate inanimate)
architektonicznej (dative singular feminine)
architektonicznemu (dative singular neuter)
architektonicznym (dative plural masculine nonvirile)
architektonicznego (accusative singular masculine animate)
architektoniczną (accusative singular feminine)
architektoniczne (accusative singular neuter)
architektonicznych (accusative plural masculine)
architektoniczne (accusative plural nonvirile)
architektonicznym (instrumental singular masculine animate inanimate)
architektoniczną (instrumental singular feminine)
architektonicznym (instrumental singular neuter)
architektonicznymi (instrumental plural masculine nonvirile)
architektonicznym (locative singular masculine animate inanimate)
architektonicznej (locative singular feminine)
architektonicznym (locative singular neuter)
architektonicznych (locative plural masculine nonvirile)
architektoniczna (vocative singular feminine)
architektoniczne (vocative singular neuter)
architektoniczni (vocative plural masculine)
architektoniczne (vocative plural nonvirile)

związany z architekturą, tworzony dla / za pomocą architektury

Dzisiejsze Zakopane przedstawia sobą konglomerat najrozmaitszych stylów architektonicznych – tradycyjnych i nowoczesnych, ludowych i przemysłowych

Maciej Pinkwart, Zakopane i Tatry: przewodnik, 1995, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


świątynia

ɕfʲjɔ̃nˈtɨ̃ɲa

śfʹi ̯õntỹńa

świątyni (genitive singular)
świątyni (dative singular)
świątynię (accusative singular)
świątynią (instrumental singular)
świątyni (locative singular)
świątynio (vocative singular)
świątynie (nominative plural)
świątyń (genitive plural)
świątyniom (dative plural)
świątynie (accusative plural)
świątyniami (instrumental plural)
świątyniach (locative plural)
świątynie (vocative plural)

budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów

Wierni zebrali się w świątyni na wieczorną modlitwę.

Kładziono go codziennie przy bramie świątyni, zwanej Piękną, aby wstępujących do świątyni, prosił o jałmużnę

Dzieje Apostolskie 3,2, Biblia Tysiąclecia Online, Poznań 2003 (tłum. Marian Wolniewicz).

ogrodowa budowla romantyczna, inspirowana antykiem, wznoszona dla celów estetycznych

W Waszyngtonie widziałem parkową świątynię przy której gromadzili się imigranci z Haiti.


miedza

miedzy (genitive singular)
miedzy (dative singular)
miedzę (accusative singular)
miedzą (instrumental singular)
miedzy (locative singular)
miedzo (vocative singular)
miedze (nominative plural)
miedz (genitive plural)
miedzom (dative plural)
miedze (accusative plural)
miedzami (instrumental plural)
miedzach (locative plural)
miedze (vocative plural)

przestrzeń między zębami blanek, czyli merlonami


wimperga

niem. Wimperg << swn. wint-berga (="coś, co chroni przed wiatrem")

wimpergi (genitive singular)
wimperdze (dative singular)
wimpergę (accusative singular)
wimpergą (instrumental singular)
wimperdze (locative singular)
wimpergo (vocative singular)
wimpergi (nominative plural)
wimperg (genitive plural)
wimpergom (dative plural)
wimpergi (accusative plural)
wimpergami (instrumental plural)
wimpergach (locative plural)
wimpergi (vocative plural)

dekoracyjne, ażurowe wykończenie w kształcie trójkąta, wieńczące szczyt portalu albo okna, charakterystyczne dla architektury gotyckiej


strzelnica

sṭʃɛlʲˈɲit͡sa

strzelnicy (genitive singular)
strzelnicy (dative singular)
strzelnicę (accusative singular)
strzelnicą (instrumental singular)
strzelnicy (locative singular)
strzelnico (vocative singular)
strzelnice (nominative plural)
strzelnic (genitive plural)
strzelnicom (dative plural)
strzelnice (accusative plural)
strzelnicami (instrumental plural)
strzelnicach (locative plural)
strzelnice (vocative plural)

otwór strzelniczy w ścianie budowli obronnej


architraw

architrawy (nominative plural)
architrawu (genitive singular)
architrawów (genitive plural)
architrawowi (dative singular)
architrawom (dative plural)
architrawy (accusative plural)
architrawem (instrumental singular)
architrawami (instrumental plural)
architrawie (locative singular)
architrawach (locative plural)
architrawie (vocative singular)
architrawy (vocative plural)

główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu

W skład klasycznego belkowania wchodzi architraw, fryz i gzyms.

Na architrawie świątyni delfickiej starożytni napisali: "Poznaj samego siebie", i za Platonem sądzili, że prawda jest przypomnieniem, anamnezą

Andrzej Szczeklik, Kore: o chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny, 2007, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


kampanila

wł. campanile < łac. campanus (pochodzący z Kampanii)

kampanili (genitive singular)
kampanili (dative singular)
kampanilę (accusative singular)
kampanilą (instrumental singular)
kampanili (locative singular)
kampanilo (vocative singular)
kampanile (nominative plural)
kampanili (genitive plural)
kampanilom (dative plural)
kampanile (accusative plural)
kampanilami (instrumental plural)
kampanilach (locative plural)
kampanile (vocative plural)

wysmukła wieża pełniąca funkcję dzwonnicy, stojąca obok kościoła


hol

holu (genitive singular)
holowi (dative singular)
holem (instrumental singular)
holu (locative singular)
holu (vocative singular)
hole (nominative plural)
holi (genitive plural)
holów (genitive plural)
holom (dative plural)
hole (accusative plural)
holami (instrumental plural)
holach (locative plural)
hole (vocative plural)
holu (genitive singular)
holowi (dative singular)
holem (instrumental singular)
holu (locative singular)
holu (vocative singular)
hole (nominative plural)
holi (genitive plural)
holom (dative plural)
hole (accusative plural)
holami (instrumental plural)
holach (locative plural)
hole (vocative plural)

duża, reprezentacyjna sala znajdująca się u wejścia do kina, teatru, hotelu, do apartamentów itp.

Przed spektaklem spotkałem w holu przyjaciół.

wysokie, obszerne pomieszczenie użyteczności publicznej


panteon

łac. Pantheon < gr. Πάνθειον < gr. πάνθειος < gr. πᾶν + θεῖος

panteonu (genitive singular)
panteonowi (dative singular)
panteonem (instrumental singular)
panteonie (locative singular)
panteonie (vocative singular)
panteony (nominative plural)
panteonów (genitive plural)
panteonom (dative plural)
panteony (accusative plural)
panteonami (instrumental plural)
panteonach (locative plural)
panteony (vocative plural)

w starożytnej Grecji i Rzymie świątynia poświęcona wszystkim bogom

budynek lub budowla, w której spoczywają zwłoki lub pomniki wielkich ludzi


forteca

fortece (nominative plural)
fortecy (genitive singular)
fortec (genitive plural)
fortecy (dative singular)
fortecom (dative plural)
fortecę (accusative singular)
fortece (accusative plural)
fortecą (instrumental singular)
fortecami (instrumental plural)
fortecy (locative singular)
fortecach (locative plural)
forteco (vocative singular)
fortece (vocative plural)

fortyfikacja obronna, na którą składają się forty i umocnienia


atlant

atlanta (genitive singular)
atlantowi (dative singular)
atlanta (accusative singular)
atlantem (instrumental singular)
atlancie (locative singular)
atlancie (vocative singular)
atlanty (nominative plural)
atlantów (genitive plural)
atlantom (dative plural)
atlanty (accusative plural)
atlantami (instrumental plural)
atlantach (locative plural)
atlanty (vocative plural)

posąg atletycznego mężczyzny jako podpora architektoniczna, np. balkonu

Ozdobny balkon podtrzymywały posągi atletycznych mężczyzn, zwane atlasami lub atlantami.

podobny element architektoniczny o postaci kobiecej to kariatyda


krab

kraby (nominative plural)
kraba (genitive singular)
krabów (genitive plural)
krabowi (dative singular)
krabom (dative plural)
kraby (accusative plural)
krabem (instrumental singular)
krabami (instrumental plural)
krabie (locative singular)
krabach (locative plural)
krabie (vocative singular)
kraby (vocative plural)

w gotyku ozdoba w kształcie liścia lub pąka

nazwa niezalecana^([potrzebne źródło]); poprawnie: „żabka”


brama

(1.1-4) od czes. brána, a to od prasł. *borna

przejście zębowego n w wargowe m w wyniku upodobnienia do wargowego b

rodzimym odpowiednikiem jest pol. brona; zob. tamże

bramy (genitive singular)
bramie (dative singular)
bramę (accusative singular)
bramą (instrumental singular)
bramie (locative singular)
bramo (vocative singular)
bramy (nominative plural)
bram (genitive plural)
bramom (dative plural)
bramy (accusative plural)
bramami (instrumental plural)
bramach (locative plural)
bramy (vocative plural)

Samochód-pułapka z półtonowym materiałem wybuchowym eksplodował przed bramą głównej siedziby władz koalicji

Fakt, nr 01.19 (15), Warszawa, 2004 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.

zobacz też: Porada „brama i klatka” w: Poradnia językowa PWN.

zobacz też: brama • drzwi • furta • furtka • wrota

zob. też brama (ujednoznacznienie) w Wikipedii

budowla wznoszona na cześć zwycięskiego wodza dla triumfalnego wjazdu wojsk

charakterystyczna japońska budowla o symbolicznym, mistycznym znaczeniu


baszta

(1.1) niem. Bastei < czes. baszta < łac. bastia

baszty (genitive singular)
baszcie (dative singular)
basztę (accusative singular)
basztą (instrumental singular)
baszcie (locative singular)
baszto (vocative singular)
baszty (nominative plural)
baszt (genitive plural)
basztom (dative plural)
baszty (accusative plural)
basztami (instrumental plural)
basztach (locative plural)
baszty (vocative plural)

podstawowy element fortyfikacji starożytnych i średniowiecznych mający postać wieży umieszczonej na linii murów obronnych, na ich narożach oraz obok bram, od XVI wieku zastępowana przez basteje

Podziemne kondygnacje baszt często były wykorzystywane jako więzienia.


agrafa

motyw dekoracyjny w formie klamry spinający element konstrukcyjny


maszt

masztu (genitive singular)
masztowi (dative singular)
masztem (instrumental singular)
maszcie (locative singular)
maszcie (vocative singular)
maszty (nominative plural)
masztów (genitive plural)
masztom (dative plural)
maszty (accusative plural)
masztami (instrumental plural)
masztach (locative plural)
maszty (vocative plural)

wysoki słup lub pionowa konstrukcja opierająca się na fundamencie

Mieszkańcy protestowali przeciwko budowie masztu GSM.


latarnia

daw. laterna od XV w. z niem. Laterne < łac. laterna < gr. λάμπω (lámpō) "świecę"

latarnie (nominative plural)
latarni (genitive singular)
latarni (genitive plural)
latarń (genitive plural)
latarni (dative singular)
latarniom (dative plural)
latarnię (accusative singular)
latarnie (accusative plural)
latarnią (instrumental singular)
latarniami (instrumental plural)
latarni (locative singular)
latarniach (locative plural)
latarnio (vocative singular)
latarnie (vocative plural)

cylinder na górnym pierścieniu kopuły z otworami doświetlającymi wnętrze


pilaster

pilastry (nominative plural)
pilastra (genitive singular)
pilastru (genitive singular)
pilastrów (genitive plural)
pilastrowi (dative singular)
pilastrom (dative plural)
pilastry (accusative plural)
pilastrem (instrumental singular)
pilastrami (instrumental plural)
pilastrze (locative singular)
pilastrach (locative plural)
pilastrze (vocative singular)
pilastry (vocative plural)

filar ustawiony przy ścianie lub częściowo w nią wtopiony, nieznacznie występujący przed lico ściany

Ten pilaster jest pięknie zdobiony.


arkada

arkady (genitive singular)
arkadzie (dative singular)
arkadę (accusative singular)
arkadą (instrumental singular)
arkadzie (locative singular)
arkado (vocative singular)
arkady (nominative plural)
arkad (genitive plural)
arkadom (dative plural)
arkady (accusative plural)
arkadami (instrumental plural)
arkadach (locative plural)
arkady (vocative plural)

kompozycja składająca się z łuku opartego na kolumnach lub filarach

Nawy oddzielone są od siebie arkadami.


attyka

franc. attique [(étage) attique], od gr. Ἀττικός (Attikós)

attyki (nominative plural)
attyki (genitive singular)
attyk (genitive plural)
attyce (dative singular)
attykom (dative plural)
attykę (accusative singular)
attyki (accusative plural)
attyką (instrumental singular)
attykami (instrumental plural)
attyce (locative singular)
attykach (locative plural)
attyko (vocative singular)
attyki (vocative plural)

górny element budynku w postaci ścianki, balustrady lub rzędu sterczyn osłaniający dach


elewacja

elewacji (genitive singular)
elewacji (dative singular)
elewację (accusative singular)
elewacją (instrumental singular)
elewacji (locative singular)
elewacjo (vocative singular)
elewacje (nominative plural)
elewacji (genitive plural)
elewacyj (genitive plural obsolete)
elewacjom (dative plural)
elewacje (accusative plural)
elewacjami (instrumental plural)
elewacjach (locative plural)
elewacje (vocative plural)

zewnętrzna powierzchnia ściany budynku z wszystkimi znajdującymi się na niej elementami


gzyms

gzymsy (nominative plural)
gzymsu (genitive singular)
gzymsów (genitive plural)
gzymsowi (dative singular)
gzymsom (dative plural)
gzymsy (accusative plural)
gzymsem (instrumental singular)
gzymsami (instrumental plural)
gzymsie (locative singular)
gzymsach (locative plural)
gzymsie (vocative singular)
gzymsy (vocative plural)

pozioma, zwykle profilowana listwa wystająca przed lico muru, która chromi elewację budynku przed ściekającą wodą deszczową

Nad oknem umieszczona była płycina z rzeźbionym herbem, zwieńczona odcinkiem gzymsu.

w architekturze klasycznej najwyższa część belkowania


służka

służki (nominative plural)
służki (genitive singular)
służek (genitive plural)
służce (dative singular)
służkom (dative plural)
służkę (accusative singular)
służki (accusative plural)
służką (instrumental singular)
służkami (instrumental plural)
służce (locative singular)
służkach (locative plural)
służko (vocative singular)
służki (vocative plural)

w gotyku: cienka kolumienka przylegająca do filaru, podtrzymująca sklepienie

Pomiędzy służkami schodzącymi z żeber sklepienia umieszczono olbrzymie okna, w których znajdują się najstarsze w Paryżu gotyckie witraże

Wikipedia: Architektura gotycka we Francji


kolumna

pionowy element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną

I na ulicach co krok wyrasta albo drzewo, albo latarnia, albo kiosk, albo kolumna zakończona kulą.


babiniec

babińca (genitive singular)
babińcowi (dative singular)
babińcem (instrumental singular)
babińcu (locative singular)
babińcu (vocative singular)
babińce (nominative plural)
babińców (genitive plural)
babińcom (dative plural)
babińce (accusative plural)
babińcami (instrumental plural)
babińcach (locative plural)
babińce (vocative plural)

także obecnie gw. (Kraków i Bukowina) przedsionek kościoła lub wydzielona część synagogi, przeznaczone dla kobiet


alkowa

franc. alcôve ← arab. ال + قبة (al qubba)

alkowy (genitive singular)
alkowie (dative singular)
alkowę (accusative singular)
alkową (instrumental singular)
alkowie (locative singular)
alkowo (vocative singular)
alkowy (nominative plural)
alków (genitive plural)
alkowom (dative plural)
alkowy (accusative plural)
alkowami (instrumental plural)
alkowach (locative plural)
alkowy (vocative plural)

wnęka sypialni z łożem małżeńskim, zazwyczaj bez okna; ; zob. też alkowa w Encyklopedii staropolskiej

Bańka mydlana


amfiteatr

(1.1) łac. amphitheatrum < gr. άμφιθέατρον

ˌãw̃fʲiˈtɛatr̥

amfiteatru (genitive singular)
amfiteatrowi (dative singular)
amfiteatrem (instrumental singular)
amfiteatrze (locative singular)
amfiteatrze (vocative singular)
amfiteatry (nominative plural)
amfiteatrów (genitive plural)
amfiteatrom (dative plural)
amfiteatry (accusative plural)
amfiteatrami (instrumental plural)
amfiteatrach (locative plural)
amfiteatry (vocative plural)

odkryta budowla o kształcie elipsy lub koła z areną lub sceną pośrodku i wznoszącą się wokół niej schodkową widownią; ; zob. też amfiteatr w Encyklopedii staropolskiej

Zanim Flawiusze wznieśli Koloseum, amfiteatry w Rzymie budowano przeważnie z drzewa, toteż wszystkie niemal spłonęły w czasie pożaru.


baldachim

(1.1) wł. baldacchino < łac. baldakinus → złotogłów bagdadzki

baldachimu (genitive singular)
baldachimowi (dative singular)
baldachimem (instrumental singular)
baldachimie (locative singular)
baldachimie (vocative singular)
baldachimy (nominative plural)
baldachimów (genitive plural)
baldachimom (dative plural)
baldachimy (accusative plural)
baldachimami (instrumental plural)
baldachimach (locative plural)
baldachimy (vocative plural)

dekoracyjny element w kształcie wieżyczki lub aediculi, umieszczony nad ołtarzem, amboną, posągiem, nagrobkiem itp.

zob. też baldachim w Wikipedii; zob. też baldachim w Encyklopedii staropolskiej; zob. cyborium


edykuł

edykułu (genitive singular)
edykułowi (dative singular)
edykułem (instrumental singular)
edykule (locative singular)
edykule (vocative singular)
edykuły (nominative plural)
edykułów (genitive plural)
edykułom (dative plural)
edykuły (accusative plural)
edykułami (instrumental plural)
edykułach (locative plural)
edykuły (vocative plural)

w starożytności miniaturowa świątynia, w której przechowywano przedmiot kultu

wnęka budowli, w której umieszczano figurkę

miniaturowa budowla, będąca motywem dekoracyjnym w architekturze, malarstwie, rzeźbie, np. w portalach, attykach

Nad figurami często umieszczano mały baldachim w kształcie edykułu.


aedicula

aediculi (genitive singular)
aediculi (dative singular)
aediculę (accusative singular)
aediculą (instrumental singular)
aediculi (locative singular)
aediculo (vocative singular)
aedicule (nominative plural)
aediculi (genitive plural)
aediculom (dative plural)
aedicule (accusative plural)
aediculami (instrumental plural)
aediculach (locative plural)
aedicule (vocative plural)


lamus

(1.1) niem. Lehmhaus < śwn. lēm-hūs → dom z gliny, lepianka

lamusa (genitive singular)
lamusowi (dative singular)
lamusem (instrumental singular)
lamusie (locative singular)
lamusie (vocative singular)
lamusy (nominative plural)
lamusów (genitive plural)
lamusom (dative plural)
lamusy (accusative plural)
lamusami (instrumental plural)
lamusach (locative plural)
lamusy (vocative plural)

pomocniczy budynek gospodarczy przy folwarku; ; zob. też lamus w Encyklopedii staropolskiej

Obok lamus, spichrz, gumno, obora i stajnie, • Wszystko w kupie, jak bywa u szlachty zwyczajnie


anulus

anulusy (nominative plural)
anulusa (genitive singular)
anulusów (genitive plural)
anulusowi (dative singular)
anulusom (dative plural)
anulusy (accusative plural)
anulusem (instrumental singular)
anulusami (instrumental plural)
anulusie (locative singular)
anulusach (locative plural)
anulusie (vocative singular)
anulusy (vocative plural)

pierścień pomiędzy trzonem kolumny a kapitelem


kariatyda

gr. καρυάτιδα – karyátida (karyjska dziewczyna); dziewczęta z lakońskiej wsi Karyai zostały skazane na ciężkie roboty za to, że miejscowość opowiedziała się po stronie Persów podczas wojny grecko-perskiej

kariatydy (genitive singular)
kariatydzie (dative singular)
kariatydę (accusative singular)
kariatydą (instrumental singular)
kariatydzie (locative singular)
kariatydo (vocative singular)
kariatydy (nominative plural)
kariatyd (genitive plural)
kariatydom (dative plural)
kariatydy (accusative plural)
kariatydami (instrumental plural)
kariatydach (locative plural)
kariatydy (vocative plural)

podpora architektoniczna w postaci kobiecej spełniająca funkcję kolumny lub pilastra, dźwigająca na głowie belkowanie, balkon czy gzyms

W manieryzmie chętnie stosowano zamiast kolumn kariatydy.

podobny element architektoniczny w postaci mężczyzny to atlant


kościelny

będzie z niego ksiądz jak z diabła kościelny

kościelna (nominative singular feminine)
kościelne (nominative singular neuter)
kościelni (nominative plural masculine)
kościelne (nominative plural nonvirile)
kościelnego (genitive singular masculine animate inanimate)
kościelnej (genitive singular feminine)
kościelnego (genitive singular neuter)
kościelnych (genitive plural masculine nonvirile)
kościelnemu (dative singular masculine animate inanimate)
kościelnej (dative singular feminine)
kościelnemu (dative singular neuter)
kościelnym (dative plural masculine nonvirile)
kościelnego (accusative singular masculine animate)
kościelną (accusative singular feminine)
kościelne (accusative singular neuter)
kościelnych (accusative plural masculine)
kościelne (accusative plural nonvirile)
kościelnym (instrumental singular masculine animate inanimate)
kościelną (instrumental singular feminine)
kościelnym (instrumental singular neuter)
kościelnymi (instrumental plural masculine nonvirile)
kościelnym (locative singular masculine animate inanimate)
kościelnej (locative singular feminine)
kościelnym (locative singular neuter)
kościelnych (locative plural masculine nonvirile)
kościelna (vocative singular feminine)
kościelne (vocative singular neuter)
kościelni (vocative plural masculine)
kościelne (vocative plural nonvirile)

Ze wszystkiego sprzętu kościelnego, tylko jeden dzwon we zborze znaleziony jest i odebrany z takowym napisem: „O florens rosa, Mater Dei speciosa!” a wszystkie kościelne rzeczy, jako się wyżej pomieniło, w zatajeniu zborowem pozostały

Ludwik Adam Jucewicz Przysłowia ludu litewskiego, Wilno 1840, s. 104


piramida

niem. Pyramide, franc. pyramide < łac. pyramis, -idis < gr. πυραμίς, -ίδος (pyramís, -ídos) < egipski

piramidy (genitive singular)
piramidzie (dative singular)
piramidę (accusative singular)
piramidą (instrumental singular)
piramidzie (locative singular)
piramido (vocative singular)
piramidy (nominative plural)
piramid (genitive plural)
piramidom (dative plural)
piramidy (accusative plural)
piramidami (instrumental plural)
piramidach (locative plural)
piramidy (vocative plural)

budowla w kształcie ostrosłupa, grobowiec faraona

U nas zasadniczym kształtem każdego gmachu jest piramida ścięta, najtrwalsza ze wszystkich form, jak Egipt jest najtrwalszym ze wszystkich państw.

zob. też piramida (ujednoznacznienie) w Wikipedii

podbudowa świątyni w prekolumbijskiej architekturze południowoamerykańskiej

Stare cywilizacje, nie tylko egipska, wiedziały co robią, budując piramidy w Babilonii, w meksykańskim Teotihuacan, wśród Olmeków i Majów, w Peru i Boliwii, w Indiach, Kambodży, Australii, Japonii i Chinach, gdzie jest największa na świecie, tak zwana Biała Piramida, mająca 300 metrów wysokości, czyli ponad dwa razy większa od piramidy Cheopsa


dwupiętrowy

dwupiętrowa (nominative singular feminine)
dwupiętrowe (nominative singular neuter)
dwupiętrowi (nominative plural masculine)
dwupiętrowe (nominative plural nonvirile)
dwupiętrowego (genitive singular masculine animate inanimate)
dwupiętrowej (genitive singular feminine)
dwupiętrowego (genitive singular neuter)
dwupiętrowych (genitive plural masculine nonvirile)
dwupiętrowemu (dative singular masculine animate inanimate)
dwupiętrowej (dative singular feminine)
dwupiętrowemu (dative singular neuter)
dwupiętrowym (dative plural masculine nonvirile)
dwupiętrowego (accusative singular masculine animate)
dwupiętrową (accusative singular feminine)
dwupiętrowe (accusative singular neuter)
dwupiętrowych (accusative plural masculine)
dwupiętrowe (accusative plural nonvirile)
dwupiętrowym (instrumental singular masculine animate inanimate)
dwupiętrową (instrumental singular feminine)
dwupiętrowym (instrumental singular neuter)
dwupiętrowymi (instrumental plural masculine nonvirile)
dwupiętrowym (locative singular masculine animate inanimate)
dwupiętrowej (locative singular feminine)
dwupiętrowym (locative singular neuter)
dwupiętrowych (locative plural masculine nonvirile)
dwupiętrowa (vocative singular feminine)
dwupiętrowe (vocative singular neuter)
dwupiętrowi (vocative plural masculine)
dwupiętrowe (vocative plural nonvirile)

złożony z parteru i dwóch pięter, mający trzy kondygnacje ponad poziom gruntu

W wielu językach brakuje jednoznacznego odpowiednika polskiego słowa piętro, które oznacza kondygnację nad parterem. Ponadto sposób numeracji kondygnacji różni się między krajami – w niektórych parter bywa liczony jako pierwsze piętro. Przy tłumaczeniu liczby pięter lub kondygnacji zalecana jest ostrożność i uwzględnienie lokalnych konwencji.


blenda

blendy (nominative plural)
blendy (genitive singular)
blend (genitive plural)
blendzie (dative singular)
blendom (dative plural)
blendę (accusative singular)
blendy (accusative plural)
blendą (instrumental singular)
blendami (instrumental plural)
blendzie (locative singular)
blendach (locative plural)
blendo (vocative singular)
blendy (vocative plural)

dekoracyjna wnęka w murze, kształtem przypominająca okno lub arkadę


bunkier

bunkry (nominative plural)
bunkra (genitive singular)
bunkrów (genitive plural)
bunkrowi (dative singular)
bunkrom (dative plural)
bunkry (accusative plural)
bunkrem (instrumental singular)
bunkrami (instrumental plural)
bunkrze (locative singular)
bunkrach (locative plural)
bunkrze (vocative singular)
bunkry (vocative plural)
bunkry (nominative plural)
bunkru (genitive singular)
bunkrów (genitive plural)
bunkrowi (dative singular)
bunkrom (dative plural)
bunkry (accusative plural)
bunkrem (instrumental singular)
bunkrami (instrumental plural)
bunkrze (locative singular)
bunkrach (locative plural)
bunkrze (vocative singular)
bunkry (vocative plural)

Samolot zrzucił bomby na bunkier wroga.


skit

(1.2) ros. скит → pustelnia < gr. Σκῆτις → nazwa pustyni w Egipcie, gdzie chętnie osiedlali się mnisi greccy

odosobniona budowla, pustelnia dla mnichów prawosławnych prowadzących życie surowsze niż w monastyrach


dwór

duży dom mieszkalny, siedziba dawnego ziemiaństwa

Niepoprawna jest forma miejscownika „dworzu” („na dworzu”, „po dworzu”).


klinika

(1.1-2) łac. clinicus < gr. κλινικός < gr. κλίνη < gr. κλίνω → zbliżać się, pochylić się

kliniki (genitive singular)
klinice (dative singular)
klinikę (accusative singular)
kliniką (instrumental singular)
klinice (locative singular)
kliniko (vocative singular)
kliniki (nominative plural)
klinik (genitive plural)
klinikom (dative plural)
kliniki (accusative plural)
klinikami (instrumental plural)
klinikach (locative plural)
kliniki (vocative plural)

W wielu klinikach zainstalowano systemy przeciwpożarowe.


kaplica

st.czes. kaplicě < śr.łac. capella (świątynia, w której przechowywano kapę św. Marcina)

kaplicy (genitive singular)
kaplicy (dative singular)
kaplicę (accusative singular)
kaplicą (instrumental singular)
kaplicy (locative singular)
kaplico (vocative singular)
kaplice (nominative plural)
kaplic (genitive plural)
kaplicom (dative plural)
kaplice (accusative plural)
kaplicami (instrumental plural)
kaplicach (locative plural)
kaplice (vocative plural)

niewielki wolnostojący budynek służący celom religijnym

Idę się pomodlić do kaplicy.

zob. też kaplica (ujednoznacznienie) w Wikipedii

wydzielona część budynku, służąca do odprawiania nabożeństw, często z umieszczonym ołtarzem

Idę do kościoła pomodlić się w kaplicy.


refektarz

refektarza (genitive singular)
refektarzowi (dative singular)
refektarzem (instrumental singular)
refektarzu (locative singular)
refektarzu (vocative singular)
refektarze (nominative plural)
refektarzy (genitive plural)
refektarzom (dative plural)
refektarze (accusative plural)
refektarzami (instrumental plural)
refektarzach (locative plural)
refektarze (vocative plural)

pomieszczenie klasztorne przeznaczone do spożywania posiłków

Po modlitwie wszyscy mnisi zbierali się w refektarzu.


fiala

(1.1-2) gr. φιάλη (phiálē) → płaska misa

fiali (genitive singular)
fiali (dative singular)
fialę (accusative singular)
fialą (instrumental singular)
fiali (locative singular)
fialo (vocative singular)
fiale (nominative plural)
fial (genitive plural)
fialom (dative plural)
fiale (accusative plural)
fialami (instrumental plural)
fialach (locative plural)
fiale (vocative plural)


kaboszon

kaboszony (nominative plural)
kaboszonu (genitive singular)
kaboszonów (genitive plural)
kaboszonowi (dative singular)
kaboszonom (dative plural)
kaboszony (accusative plural)
kaboszonem (instrumental singular)
kaboszonami (instrumental plural)
kaboszonie (locative singular)
kaboszonach (locative plural)
kaboszonie (vocative singular)
kaboszony (vocative plural)


podniebienie

pol. pod niebem → wysoko < pol. pod + niebo

ˌpɔdʲɲɛˈbʲjɛ̇̃ɲɛ

podʹńebʹi ̯ė̃ńe

podniebienia (genitive singular)
podniebieniu (dative singular)
podniebieniem (instrumental singular)
podniebieniu (locative singular)
podniebienia (nominative plural)
podniebień (genitive plural)
podniebieniom (dative plural)
podniebienia (accusative plural)
podniebieniami (instrumental plural)
podniebieniach (locative plural)
podniebienia (vocative plural)

widoczna z wnętrza pomieszczenia powierzchnia sklepienia


oratorium

p.łac. oratorium < łac. oratorius < łac. orator < łac. orare

ˌɔraˈtɔrʲjũm

oratoria (nominative plural)
oratoriów (genitive plural)
oratoriom (dative plural)
oratoria (accusative plural)
oratoriami (instrumental plural)
oratoriach (locative plural)
oratoria (vocative plural)

część klasztoru przeznaczona na modlitwę

Nieszpory odmówimy jak zawsze w oratorium na drugim piętrze.


wieżowiec

vʲjɛˈʒɔvʲjɛt͡s

wieżowca (genitive singular)
wieżowcowi (dative singular)
wieżowcem (instrumental singular)
wieżowcu (locative singular)
wieżowcu (vocative singular)
wieżowce (nominative plural)
wieżowców (genitive plural)
wieżowcom (dative plural)
wieżowce (accusative plural)
wieżowcami (instrumental plural)
wieżowcach (locative plural)
wieżowce (vocative plural)

wolnostojący wielokondygnacyjny budynek o niewielkiej w stosunku do wysokości powierzchni podstawy

Podczas wycieczki do Japonii widziałem mnóstwo wieżowców.

Dwa tygodnie temu w wieżowcu zerwała się winda.


stodoła

przysłowie: gdy w styczniu mrozy i śniegi, będą stodoły po brzegi, gdy styczeń mrozów nie daje, prowadzi nieurodzaje

stodoły (genitive singular)
stodole (dative singular)
stodołę (accusative singular)
stodołą (instrumental singular)
stodole (locative singular)
stodoło (vocative singular)
stodoły (nominative plural)
stodół (genitive plural)
stodołom (dative plural)
stodoły (accusative plural)
stodołami (instrumental plural)
stodołach (locative plural)
stodoły (vocative plural)

budynek gospodarczy do przechowywania plonów w stanie suchym np. siano, zboże itp.


parapet

(1.1) franc. parapet → parapet, wcześniej o części fortyfikacji < wł. parapetto < wł. petto → pierś < łac. pectus

parapetu (genitive singular)
parapetowi (dative singular)
parapetem (instrumental singular)
parapecie (locative singular)
parapecie (vocative singular)
parapety (nominative plural)
parapetów (genitive plural)
parapetom (dative plural)
parapety (accusative plural)
parapetami (instrumental plural)
parapetach (locative plural)
parapety (vocative plural)

w fortyfikacjach: mur lub nasyp, biegnący szczytem wałów od strony zewnętrznej, osłaniający chodnik straży


osiedle

prasł. *o(b)sedlьje < prasł. *ob + *sedlě → wokół + wsi

osiedla (genitive singular)
osiedlu (dative singular)
osiedlem (instrumental singular)
osiedlu (locative singular)
osiedla (nominative plural)
osiedli (genitive plural)
osiedlom (dative plural)
osiedla (accusative plural)
osiedlami (instrumental plural)
osiedlach (locative plural)
osiedla (vocative plural)

nieduże skupisko budynków miejskich lub wiejskich

Mieszkam na moim osiedlu od 10 lat.


hala

hali (genitive singular)
hali (dative singular)
halę (accusative singular)
halą (instrumental singular)
hali (locative singular)
halo (vocative singular)
hale (nominative plural)
hali (genitive plural)
hal (genitive plural)
halom (dative plural)
hale (accusative plural)
halami (instrumental plural)
halach (locative plural)
hale (vocative plural)

bardzo duże pomieszczenie o rozległej powierzchni

kościół halowy, budowla z nawami o tej samej lub podobnej wysokości


chałupa

(1.1) źródłosłów dla białor. халупа, jid. כאַלופּע (chalupe)

gdyby chałupa miała uszy, toby powiedziała

chałupy (genitive singular)
chałupie (dative singular)
chałupę (accusative singular)
chałupą (instrumental singular)
chałupie (locative singular)
chałupo (vocative singular)
chałupy (nominative plural)
chałup (genitive plural)
chałupom (dative plural)
chałupy (accusative plural)
chałupami (instrumental plural)
chałupach (locative plural)
chałupy (vocative plural)

wiejski budynek mieszkalny, zwykle prymitywny

Należy zwrócić uwagę na wrażliwość estetyczną fundatorów krzyży i kapliczek […] Obiekty te harmonizowały z zabudową wsi, z urodą chałup, wzbogacały krajobraz

Jarosław Jackowski, Polska sztuka ludowa, 2002 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.


metabolizm

metabolizmu (genitive singular)
metabolizmowi (dative singular)
metabolizmem (instrumental singular)
metabolizmie (locative singular)
metabolizmie (vocative singular)

styl architektoniczny powstały w drugiej połowie XX wieku w Japonii

zob. też metabolizm (ujednoznacznienie) w Wikipedii


okap

okapu (genitive singular)
okapowi (dative singular)
okapem (instrumental singular)
okapie (locative singular)
okapie (vocative singular)
okapy (nominative plural)
okapów (genitive plural)
okapom (dative plural)
okapy (accusative plural)
okapami (instrumental plural)
okapach (locative plural)
okapy (vocative plural)

dolna krawędź dachu, która wystaje poza obrys budynku


hełm

hełmu (genitive singular)
hełmowi (dative singular)
hełmem (instrumental singular)
hełmie (locative singular)
hełmie (vocative singular)
hełmy (nominative plural)
hełmów (genitive plural)
hełmom (dative plural)
hełmy (accusative plural)
hełmami (instrumental plural)
hełmach (locative plural)
hełmy (vocative plural)

Ten barokowy hełm pochodzi z 1713 roku.


impost

imposty (nominative plural)
impostu (genitive singular)
impostów (genitive plural)
impostowi (dative singular)
impostom (dative plural)
imposty (accusative plural)
impostem (instrumental singular)
impostami (instrumental plural)
impoście (locative singular)
impostach (locative plural)
impoście (vocative singular)
imposty (vocative plural)

kamienna płyta lub blok stanowiące podporę dla łuku, arkady lub żebra sklepienia


pergola

pergole (nominative plural)
pergoli (genitive singular)
pergoli (genitive plural)
pergol (genitive plural)
pergoli (dative singular)
pergolom (dative plural)
pergolę (accusative singular)
pergole (accusative plural)
pergolą (instrumental singular)
pergolami (instrumental plural)
pergoli (locative singular)
pergolach (locative plural)
pergolo (vocative singular)
pergole (vocative plural)

budowla ogrodowa w postaci dwóch rzędów podpór i umieszczonej na nich poziomej ażurowej konstrukcji, po której pną się rośliny


spichrz

spichrze (nominative plural)
spichrza (genitive singular)
spichrzy (genitive plural)
spichrzów (genitive plural)
spichrzowi (dative singular)
spichrzom (dative plural)
spichrze (accusative plural)
spichrzem (instrumental singular)
spichrzami (instrumental plural)
spichrzu (locative singular)
spichrzach (locative plural)
spichrzu (vocative singular)
spichrze (vocative plural)

budynek, w którym przechowuje się ziarna zbóż


pinakiel

pinakla (genitive singular)
pinaklu (genitive singular)
pinaklowi (dative singular)
pinaklem (instrumental singular)
pinaklu (locative singular)
pinaklu (vocative singular)
pinakle (nominative plural)
pinakli (genitive plural)
pinaklów (genitive plural)
pinaklom (dative plural)
pinakle (accusative plural)
pinaklami (instrumental plural)
pinaklach (locative plural)
pinakle (vocative plural)

mała wieżyczka umieszczona na filarze przypory, często dekorowana elementami roślinnymi (np. w zwieńczeniu – kwiatonem), figurami i innymi ozdobnikami

Zadaniem pinakli w budowlach jest dociążanie przypór, mające na celu zwiększenie kąta nachylenia wypadkowej sił rozporu idących ze sklepień i ciężaru.


wolno stojący

ˈvɔlnɔ stɔˈjɔ̃nt͡sɨ

wolno stojąca (nominative singular feminine)
wolno stojące (nominative singular neuter)
wolno stojące (nominative plural nonvirile)
wolno stojącego (genitive singular masculine animate inanimate)
wolno stojącej (genitive singular feminine)
wolno stojącego (genitive singular neuter)
wolno stojących (genitive plural masculine nonvirile)
wolno stojącemu (dative singular masculine animate inanimate)
wolno stojącej (dative singular feminine)
wolno stojącemu (dative singular neuter)
wolno stojącym (dative plural masculine nonvirile)
wolno stojącego (accusative singular masculine animate)
wolno stojącą (accusative singular feminine)
wolno stojące (accusative singular neuter)
wolno stojących (accusative plural masculine)
wolno stojące (accusative plural nonvirile)
wolno stojącym (instrumental singular masculine animate inanimate)
wolno stojącą (instrumental singular feminine)
wolno stojącym (instrumental singular neuter)
wolno stojącymi (instrumental plural masculine nonvirile)
wolno stojącym (locative singular masculine animate inanimate)
wolno stojącej (locative singular feminine)
wolno stojącym (locative singular neuter)
wolno stojących (locative plural masculine nonvirile)
wolno stojąca (vocative singular feminine)
wolno stojące (vocative singular neuter)
wolno stojące (vocative plural nonvirile)

o obiekcie budowlanym: nie stykający się z innymi budynkami

Toi toi to w języku potocznym wolno stojąca przenośna ubikacja.


rysunek

rysunki (nominative plural)
rysunku (genitive singular)
rysunków (genitive plural)
rysunkowi (dative singular)
rysunkom (dative plural)
rysunki (accusative plural)
rysunkiem (instrumental singular)
rysunkami (instrumental plural)
rysunku (locative singular)
rysunkach (locative plural)
rysunku (vocative singular)
rysunki (vocative plural)
rysunku (genitive singular)
rysunkowi (dative singular)
rysunkiem (instrumental singular)
rysunku (locative singular)
rysunku (vocative singular)

dziedzina sztuk plastycznych przedstawiająca kształty i położenie w przestrzeni za pomocą linii kreślonej tuszem, kredką, ołówkiem itp.

Moja siostra za trzecim razem dostała się na wymarzony rysunek.


wole oczy

ˈvɔlɛ ˈɔt͡ʃɨ


wole oko

małe okno w jednej z górnych kondygnacji budynku


brosza

broszy (genitive singular)
broszy (dative singular)
broszę (accusative singular)
broszą (instrumental singular)
broszy (locative singular)
broszo (vocative singular)
brosze (nominative plural)
brosz (genitive plural)
broszom (dative plural)
brosze (accusative plural)
broszami (instrumental plural)
broszach (locative plural)
brosze (vocative plural)

rzeźbiony element znajdujący się na przecięciu żeber sklepienia gotyckiego


dzwonnica

dzwonnice (nominative plural)
dzwonnicy (genitive singular)
dzwonnic (genitive plural)
dzwonnicy (dative singular)
dzwonnicom (dative plural)
dzwonnicę (accusative singular)
dzwonnice (accusative plural)
dzwonnicą (instrumental singular)
dzwonnicami (instrumental plural)
dzwonnicy (locative singular)
dzwonnicach (locative plural)
dzwonnico (vocative singular)
dzwonnice (vocative plural)

część budynku (najczęściej wieża) lub osobna budowla, konstrukcja przeznaczone do zawieszania dzwonów

Konserwator zabytków postuluje jak najszybsze przeprowadzenie prac remontowych przy dzwonnicy.


twierdza

twierdzy (genitive singular)
twierdzy (dative singular)
twierdzę (accusative singular)
twierdzą (instrumental singular)
twierdzy (locative singular)
twierdzo (vocative singular)
twierdze (nominative plural)
twierdz (genitive plural)
twierdzom (dative plural)
twierdze (accusative plural)
twierdzami (instrumental plural)
twierdzach (locative plural)
twierdze (vocative plural)

rodzaj stałej fortyfikacji obronnej, złożonej z fortów i umocnień połączonych w całość

Oblężenie twierdzy trwało wiele miesięcy.


astragal

ornament architektoniczny złożony z naprzemiennie ułożonych pałeczek i krążków


wieszak

wieszaka (genitive singular)
wieszakowi (dative singular)
wieszakiem (instrumental singular)
wieszaku (locative singular)
wieszaku (vocative singular)
wieszaki (nominative plural)
wieszaków (genitive plural)
wieszakom (dative plural)
wieszaki (accusative plural)
wieszakami (instrumental plural)
wieszakach (locative plural)
wieszaki (vocative plural)

pionowy element drewnianej konstrukcji dachu


klasztor

prawdop. czes. klášter < śwn. klostár < łac. claustrum → zamknięcie

klasztoru (genitive singular)
klasztorowi (dative singular)
klasztorem (instrumental singular)
klasztorze (locative singular)
klasztorze (vocative singular)
klasztory (nominative plural)
klasztorów (genitive plural)
klasztorom (dative plural)
klasztory (accusative plural)
klasztorami (instrumental plural)
klasztorach (locative plural)
klasztory (vocative plural)

budynek lub kompleks budynków będący siedzibą zakonnic lub zakonników określonej reguły

W mieście, którego nazwiska nie powiem było trzy karczmy, bram cztery ułomki, dziesięć klasztorów, i gdzieniegdzie domki

Pagoda jest elementem klasztoru, który najbardziej różni się od koreańskiego lub chińskiego wzorca


rondel

rondla (genitive singular)
rondlowi (dative singular)
rondlem (instrumental singular)
rondlu (locative singular)
rondlu (vocative singular)
rondle (nominative plural)
rondli (genitive plural)
rondlom (dative plural)
rondle (accusative plural)
rondlami (instrumental plural)
rondlach (locative plural)
rondle (vocative plural)
rondla (genitive singular)
rondela (genitive singular rare)
rondlowi (dative singular)
rondelowi (dative singular rare)
rondlem (instrumental singular)
rondelem (instrumental singular rare)
rondlu (locative singular)
rondelu (locative singular rare)
rondlu (vocative singular)
rondelu (vocative singular rare)
rondle (nominative plural)
rondele (nominative plural rare)
rondli (genitive plural)
rondeli (genitive plural rare)
rondlom (dative plural)
rondelom (dative plural rare)
rondle (accusative plural)
rondele (accusative plural rare)
rondlami (instrumental plural)
rondelami (instrumental plural rare)
rondlach (locative plural)
rondelach (locative plural rare)
rondle (vocative plural)
rondele (vocative plural rare)

neolityczne, ufortyfikowane założenie przestrzenne o okrągłym kształcie

zob. też rondel (ujednoznacznienie) w Wikipedii


łupina

łupiny (nominative plural)
łupiny (genitive singular)
łupin (genitive plural)
łupinie (dative singular)
łupinom (dative plural)
łupinę (accusative singular)
łupiny (accusative plural)
łupiną (instrumental singular)
łupinami (instrumental plural)
łupinie (locative singular)
łupinach (locative plural)
łupino (vocative singular)
łupiny (vocative plural)


tera

tery (genitive singular)
terze (dative singular)
terę (accusative singular)
terą (instrumental singular)
terze (locative singular)
tero (vocative singular)
tery (nominative plural)
ter (genitive plural)
terom (dative plural)
tery (accusative plural)
terami (instrumental plural)
terach (locative plural)
tery (vocative plural)

Dachy ter zazwyczaj kryła dachówka.


maswerk

maswerku (genitive singular)
maswerka (genitive singular)
maswerkowi (dative singular)
maswerkiem (instrumental singular)
maswerku (locative singular)
maswerku (vocative singular)
maswerki (nominative plural)
maswerków (genitive plural)
maswerkom (dative plural)
maswerki (accusative plural)
maswerkami (instrumental plural)
maswerkach (locative plural)
maswerki (vocative plural)

element dekoracyjny złożony z liści, łuków i kół, charakterystyczny dla gotyku

Była zachwycona pięknymi maswerkami w oknach katedry.


donżon

(1.1) franc. donjon, ze śr.łac. dominio (wieża pana/pani zamku) od łac. dominus (pan)

donżonu (genitive singular)
donżonowi (dative singular)
donżonem (instrumental singular)
donżonie (locative singular)
donżonie (vocative singular)
donżony (nominative plural)
donżonów (genitive plural)
donżonom (dative plural)
donżony (accusative plural)
donżonami (instrumental plural)
donżonach (locative plural)
donżony (vocative plural)

wieża lub baszta będąca częścią zamku, przeznaczona do obrony i zamieszkania

Jednym z najbardziej znanych donżonów jest wieża Joanny d'Arc w Rouen.


transept

(1.1) franc. transept < łac. septum → przegroda

transeptu (genitive singular)
transeptowi (dative singular)
transeptem (instrumental singular)
transepcie (locative singular)
transepcie (vocative singular)
transepty (nominative plural)
transeptów (genitive plural)
transeptom (dative plural)
transepty (accusative plural)
transeptami (instrumental plural)
transeptach (locative plural)
transepty (vocative plural)

nawa poprzeczna w kościele, oddzielająca prezbiterium od reszty budynku

Transept ułożony jest prostopadle do osi głównej kościoła.


modernizm

mɔˈdɛrʲɲism̥

ogół kierunków awangardowych eksponujących rolę indywidualizmu w twórczości, nacechowany symbolizmem i estetyzmem

Postmodernizm to kierunek artystyczny, który stawia pod znakiem zapytania podstawowe zasady i idee modernizmu.


rotunda

rotundy (genitive singular)
rotundzie (dative singular)
rotundę (accusative singular)
rotundą (instrumental singular)
rotundzie (locative singular)
rotundo (vocative singular)
rotundy (nominative plural)
rotund (genitive plural)
rotundom (dative plural)
rotundy (accusative plural)
rotundami (instrumental plural)
rotundach (locative plural)
rotundy (vocative plural)
rotundy (genitive singular)
rotundzie (dative singular)
rotundę (accusative singular)
rotundą (instrumental singular)
rotundzie (locative singular)
rotundo (vocative singular)

(́1.4) zob. tekstura, szwabacha, fraktura

charakterystyczna dla barokowych i klasycystycznych pałaców okrągła sala reprezentacyjna


bagatela

(1.1) wł. bagattella albo franc. bagatelle

(1.3) nazwa od paryskiego pałacyku księcia d’Artois w Lasku Bulońskim z lat 1771-1781, modna w XVIII/XIX wieku

bagateli (genitive singular)
bagateli (dative singular)
bagatelę (accusative singular)
bagatelą (instrumental singular)
bagateli (locative singular)
bagatelo (vocative singular)
bagatele (nominative plural)
bagateli (genitive plural)
bagatelom (dative plural)
bagatele (accusative plural)
bagatelami (instrumental plural)
bagatelach (locative plural)
bagatele (vocative plural)

pawilon ogrodowy o funkcji wypoczynkowej i rozrywkowej, popularny w XVIII i XIX wieku; również cała posiadłość z ogrodem

Majętny teść zakupił im pod miastem gustowną bagatelę, gdzie odbywały się wesołe spotkania.


echo

echa (nominative plural)
echa (genitive singular)
ech (genitive plural)
echu (dative singular)
echom (dative plural)
echa (accusative plural)
echem (instrumental singular)
echami (instrumental plural)
echu (locative singular)
echach (locative plural)
echa (vocative plural)

budowla ogrodowa wzmacniająca dźwięk w celu uzyskania efektu jego powtórzenia

zob. też echo (ujednoznacznienie) w Wikipedii


kuluary

pomieszczenia w budynkach publicznych znajdujące się w pobliżu sal posiedzeń lub występów, w których przeprowadzane są nieoficjalne rozmowy i spotkania

Żeby nie przedłużać, może dalszą dyskusję przenieśmy do kuluarów.


ratusz

ratusza (genitive singular)
ratuszowi (dative singular)
ratuszem (instrumental singular)
ratuszu (locative singular)
ratuszu (vocative singular)
ratusze (nominative plural)
ratuszy (genitive plural)
ratuszów (genitive plural)
ratuszom (dative plural)
ratusze (accusative plural)
ratuszami (instrumental plural)
ratuszach (locative plural)
ratusze (vocative plural)

budynek, w którym swoją siedzibę mają władze miasta


biurowiec

pol. biuro + -owiec lub pol. biurowy + -ec

biurowce (nominative plural)
biurowca (genitive singular)
biurowców (genitive plural)
biurowcowi (dative singular)
biurowcom (dative plural)
biurowce (accusative plural)
biurowcem (instrumental singular)
biurowcami (instrumental plural)
biurowcu (locative singular)
biurowcach (locative plural)
biurowcu (vocative singular)
biurowce (vocative plural)


cerkiew

cerkwie (nominative plural)
cerkwi (genitive singular)
cerkwi (genitive plural)
cerkwi (dative singular)
cerkwiom (dative plural)
cerkwie (accusative plural)
cerkwią (instrumental singular)
cerkwiami (instrumental plural)
cerkwi (locative singular)
cerkwiach (locative plural)
cerkwi (vocative singular)
cerkwie (vocative plural)

Za czasów Stalina w ZSRR masowo burzono cerkwie.


bazylika

łac. basilica < gr. βασιλικός < ἄρχων βασιλεύς → archont basileus, urzędnik rady miejskiej zastępujący króla

bazyliki (genitive singular)
bazylice (dative singular)
bazylikę (accusative singular)
bazyliką (instrumental singular)
bazylice (locative singular)
bazyliko (vocative singular)
bazyliki (nominative plural)
bazylik (genitive plural)
bazylikom (dative plural)
bazyliki (accusative plural)
bazylikami (instrumental plural)
bazylikach (locative plural)
bazyliki (vocative plural)

typ kościoła wielonawowego, z nawą główną wyższą od bocznych i oknami umieszczonymi ponad ich zadaszeniem (w odróżnieniu od kościoła halowego)

Ta bazylika zachowuje interesujące pozostałości z czasów renesansu.


cenotaf

(1.1) łac. cenotaphium < gr. κενοτάφιον (kenotáphion), gr. κενός (kenós) → pusty, gr. τάφος (táphos) → grób

cenotafu (genitive singular)
cenotafowi (dative singular)
cenotafem (instrumental singular)
cenotafie (locative singular)
cenotafie (vocative singular)
cenotafy (nominative plural)
cenotafów (genitive plural)
cenotafom (dative plural)
cenotafy (accusative plural)
cenotafami (instrumental plural)
cenotafach (locative plural)
cenotafy (vocative plural)

symboliczny grób, niezawierający ciała, stawiany w przypadku nieznalezienia ciała lub w celu upamiętnienia bohaterstwa zmarłego, często w miejscu jego śmierci

W czasach nowożytnych spotyka się cenotafy świętych, postaci historycznych, np. św. Wojciecha w kształcie tumby w katedrze w Gnieźnie, ustawiony obok relikwiarza


nasyp

nasypy (nominative plural)
nasypu (genitive singular)
nasypów (genitive plural)
nasypowi (dative singular)
nasypom (dative plural)
nasypy (accusative plural)
nasypem (instrumental singular)
nasypami (instrumental plural)
nasypie (locative singular)
nasypach (locative plural)
nasypie (vocative singular)
nasypy (vocative plural)

wał usypany w celu podniesienia terenu w danym miejscu

Staw znajduje się za nasypem kolejowym.


mauzoleum

łac. mausoleum < gr. Μαυσωλεῖον < gr. Μαύσωλος

ˌmawzɔˈlɛʷũm

mauzolea (nominative plural)
mauzoleów (genitive plural)
mauzoleom (dative plural)
mauzolea (accusative plural)
mauzoleami (instrumental plural)
mauzoleach (locative plural)
mauzolea (vocative plural)

monumentalny grobowiec, przeważnie osobna budowla pełniąca taką funkcję

Atrakcją wycieczki była wizyta w mauzoleum Lenina.


arabeska

(1.6) pol. Arab, skojarzenie brzmieniowe z istniejącym już wyrazem arabeska

arabeski (nominative plural)
arabeski (genitive singular)
arabesek (genitive plural)
arabesce (dative singular)
arabeskom (dative plural)
arabeskę (accusative singular)
arabeski (accusative plural)
arabeską (instrumental singular)
arabeskami (instrumental plural)
arabesce (locative singular)
arabeskach (locative plural)
arabesko (vocative singular)
arabeski (vocative plural)

ozdobny ornament roślinny wywodzący się z kultury arabskiej

Ale i renesans Florencji czy Rzymu, albo złote, a rękami niewiernych haftowane arabeski Palerma i Monreale, to także miejsca, w których stosunkowo najłatwiej budzi się coś w rodzaju estetyczno-religijnej ekstazy

Zygmunt Nowakowski, Lajkonik na wygnaniu: felietonów sto i jeden, 1950-1962, s. 408, nakładem Komitetu Obchodu Jubileuszowego, 1963.


segment

segmentu (genitive singular)
segmentowi (dative singular)
segmentem (instrumental singular)
segmencie (locative singular)
segmencie (vocative singular)
segmenty (nominative plural)
segmentów (genitive plural)
segmentom (dative plural)
segmenty (accusative plural)
segmentami (instrumental plural)
segmentach (locative plural)
segmenty (vocative plural)

jeden z jednorodzinnych domów szeregowych

Jacyś ubecy parkowali przed ciocinym segmentem przez godzinę.