słowo

(1.1) prasł. *slovo, prasł. *slovese → to, co się słyszy

(1.2) skrót od słowo honoru (por. słowo harcerza, słowo oficera)

zobacz też: przysłowia o słowie i słowach

słowa (genitive singular)
słowu (dative singular)
słowem (instrumental singular)
słowie (locative singular)
słowa (nominative plural)
słów (genitive plural)
słowom (dative plural)
słowa (accusative plural)
słowami (instrumental plural)
słowy (instrumental plural dated)
słowach (locative plural)
słowa (vocative plural)

wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku

W Wikisłowniku staramy się omówić wszystkie słowa.

Mądre słowa sycą mózg.


w

jak w Wiliję gwiazdy świecą, kury dobrze jajka niesą

dwudziesta ósma litera polskiego alfabetu

Na kurtce miała wyszytą wielką literę „W”.

Od litery „W” zaczynają się tablice rejestracyjne województwa mazowieckiego.

zobacz też: a • A • ą • Ą • b • B • c • C • ć • Ć • d • D • e • E • ę • Ę • f • F • g • G • h • H • i • I • j • J • k • K • l • L • ł • Ł • m • M • n • N • ń • Ń • o • O • ó • Ó • p • P • (q) • (Q) • r • R • s • S • ś • Ś • t • T • u • U • (v) • (V) • w • W • (x) • (X) • y • Y • z • Z • ź • Ź • ż • Ż


termin

wyrażenie lub wyraz o specyficznym znaczeniu

Słownik zawiera dużo terminów związanych z biologią.


ton

tonu (genitive singular)
tonowi (dative singular)
tonem (instrumental singular)
tonie (locative singular)
tonie (vocative singular)
tony (nominative plural)
tonów (genitive plural)
tonom (dative plural)
tony (accusative plural)
tonami (instrumental plural)
tonach (locative plural)
tony (vocative plural)
tonu (genitive singular)
tonowi (dative singular)
tonem (instrumental singular)
tonie (locative singular)
tonie (vocative singular)

modulacja głosu zmieniająca znaczenie wyrazu w językach tonalnych

Język mandaryński ma cztery tony.


u

dwudziesta siódma litera polskiego alfabetu


a

(1.1-2) W polszczyźnie od XIII wieku; ogsłow. (por. czes. a 'i', rzadziej 'a', ros. а 'a, ale, lecz, i', serb.-chorw. a 'a, i', scs. a 'a, ale, i, chociaż, jakkolwiek') z prasł. *a – partykuła wzmacniająca i nawiązująca, prapokrewne z litew. õ 'i, a' oraz st.ind. ât 'potem, i, tak'.

To małe a napisałeś okropnie koślawo.


akcent

akcentu (genitive singular)
akcentowi (dative singular)
akcentem (instrumental singular)
akcencie (locative singular)
akcencie (vocative singular)
akcenty (nominative plural)
akcentów (genitive plural)
akcentom (dative plural)
akcenty (accusative plural)
akcentami (instrumental plural)
akcentach (locative plural)
akcenty (vocative plural)

wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu

W niektórych wyrazach pochodzenia greckiego akcent pada na sylabę trzecią od końca.

specyficzny sposób wymawiania słów, często w połączeniu z charakterystyczną intonacją zdaniową

Ten jej mąż mówi z dziwnym akcentem, dlatego zastanawiam się, skąd on pochodzi?


i

dwunasta litera alfabetu polskiego oznaczająca samogłoskę ustną

Miód pisze się przez i.


konsonant

kɔ̃w̃ˈsɔ̃nãnt

konsonantu (genitive singular)
konsonantowi (dative singular)
konsonantem (instrumental singular)
konsonancie (locative singular)
konsonancie (vocative singular)
konsonanty (nominative plural)
konsonantów (genitive plural)
konsonantom (dative plural)
konsonanty (accusative plural)
konsonantami (instrumental plural)
konsonantach (locative plural)
konsonanty (vocative plural)

dźwięk języka mówionego powstający poprzez zablokowanie przepływu powietrza w aparacie mowy

Który z konsonantów występuje we wszystkich językach Kaukazu?


korpus

korpusu (genitive singular)
korpusowi (dative singular)
korpusem (instrumental singular)
korpusie (locative singular)
korpusie (vocative singular)
korpusy (nominative plural)
korpusów (genitive plural)
korpusom (dative plural)
korpusy (accusative plural)
korpusami (instrumental plural)
korpusach (locative plural)
korpusy (vocative plural)

zbiór tekstów będący podstawą badań językoznawczych

Korpus języka polskiego liczy kilkadziesiąt milionów słów.


mem

(1.1) ang. – analogia do słowa gen; termin pochodzi z książki Richarda Dawkinsa Samolubny gen (2007)

memy (nominative plural)
memu (genitive singular)
memów (genitive plural)
memowi (dative singular)
memom (dative plural)
memy (accusative plural)
memem (instrumental singular)
memami (instrumental plural)
memie (locative singular)
memach (locative plural)
memie (vocative singular)
memy (vocative plural)

trzynasta litera alfabetów semickich (fenickiego, arabskiego م, hebrajskiego מ, aramejskiego i syryjskiego)


n

(2.1) ze słownictwa matematycznego: przy szeregach lub ciągach zmienna „n” zwykle dąży do nieskończoności

przym. w funkcji liczebnika porządkowego n-ty


standard

standardu (genitive singular)
standardowi (dative singular)
standardem (instrumental singular)
standardzie (locative singular)
standardzie (vocative singular)
standardy (nominative plural)
standardów (genitive plural)
standardom (dative plural)
standardy (accusative plural)
standardami (instrumental plural)
standardach (locative plural)
standardy (vocative plural)


mianownik

mʲjãˈnɔvʲɲik

mianownika (genitive singular)
mianownikowi (dative singular)
mianownikiem (instrumental singular)
mianowniku (locative singular)
mianowniku (vocative singular)
mianowniki (nominative plural)
mianowników (genitive plural)
mianownikom (dative plural)
mianowniki (accusative plural)
mianownikami (instrumental plural)
mianownikach (locative plural)
mianowniki (vocative plural)

pierwszy przypadek deklinacji, który odpowiada na pytania: kto? co?

Mianownik jest formą wyrazu podawaną w słownikach.

zobacz też: Aneks:Język polski - deklinacja


zaciągać

zaˈt͡ɕɔ̃ŋɡat͡ɕ

zaciągam (singular first-person present)
zaciągasz (singular second-person present)
zaciąga (singular third-person present)
zaciągamy (plural first-person present)
zaciągacie (plural second-person present)
zaciągają (plural third-person present)
zaciągałem (singular first-person past masculine)
zaciągałeś (singular second-person past masculine)
zaciągał (singular third-person past masculine)
zaciągaliśmy (plural first-person past masculine)
zaciągaliście (plural second-person past masculine)
zaciągali (plural third-person past masculine)
zaciągałam (singular first-person past feminine)
zaciągałaś (singular second-person past feminine)
zaciągała (singular third-person past feminine)
zaciągałyśmy (plural first-person past feminine neuter)
zaciągałyście (plural second-person past feminine neuter)
zaciągały (plural third-person past feminine neuter)
zaciągałom (singular first-person past neuter potential rare)
zaciągałoś (singular second-person past neuter potential rare)
zaciągało (singular third-person past neuter)
niech zaciągam (singular first-person imperative)
zaciągaj (singular second-person imperative)
niech zaciąga (singular third-person imperative)
zaciągajmy (plural first-person imperative)
zaciągajcie (plural second-person imperative)
niech zaciągają (plural third-person imperative)
będę zaciągał (singular first-person future masculine)
będę zaciągać (singular first-person future masculine)
będziesz zaciągał (singular second-person future masculine)
będziesz zaciągać (singular second-person future masculine)
będzie zaciągał (singular third-person future masculine)
będzie zaciągać (singular third-person future masculine)
będziemy zaciągali (plural first-person future masculine)
będziemy zaciągać (plural first-person future masculine)
będziecie zaciągali (plural second-person future masculine)
będziecie zaciągać (plural second-person future masculine)
będą zaciągali (plural third-person future masculine)
będą zaciągać (plural third-person future masculine)
będę zaciągała (singular first-person future feminine)
będę zaciągać (singular first-person future feminine)
będziesz zaciągała (singular second-person future feminine)
będziesz zaciągać (singular second-person future feminine)
będzie zaciągała (singular third-person future feminine)
będzie zaciągać (singular third-person future feminine)
będziemy zaciągały (plural first-person future feminine neuter)
będziemy zaciągać (plural first-person future feminine neuter)
będziecie zaciągały (plural second-person future feminine neuter)
będziecie zaciągać (plural second-person future feminine neuter)
będą zaciągały (plural third-person future feminine neuter)
będą zaciągać (plural third-person future feminine neuter)
będę zaciągało (singular first-person future neuter potential rare)
będę zaciągać (singular first-person future neuter potential rare)
będziesz zaciągało (singular second-person future neuter potential rare)
będziesz zaciągać (singular second-person future neuter potential rare)
będzie zaciągało (singular third-person future neuter)
będzie zaciągać (singular third-person future neuter)
zaciągałem był (singular first-person pluperfect masculine)
zaciągałeś był (singular second-person pluperfect masculine)
zaciągał był (singular third-person pluperfect masculine)
zaciągaliśmy byli (plural first-person pluperfect masculine)
zaciągaliście byli (plural second-person pluperfect masculine)
zaciągali byli (plural third-person pluperfect masculine)
zaciągałam była (singular first-person pluperfect feminine)
zaciągałaś była (singular second-person pluperfect feminine)
zaciągała była (singular third-person pluperfect feminine)
zaciągałyśmy były (plural first-person pluperfect feminine neuter)
zaciągałyście były (plural second-person pluperfect feminine neuter)
zaciągały były (plural third-person pluperfect feminine neuter)
zaciągałom było (singular first-person pluperfect neuter potential rare)
zaciągałoś było (singular second-person pluperfect neuter potential rare)
zaciągało było (singular third-person pluperfect neuter)
zaciągano (singular plural first-person second-person third-person impersonal past)
zaciągałbym (singular first-person conditional masculine)
byłbym zaciągał (singular first-person conditional masculine)
zaciągałbyś (singular second-person conditional masculine)
byłbyś zaciągał (singular second-person conditional masculine)
zaciągałby (singular third-person conditional masculine)
byłby zaciągał (singular third-person conditional masculine)
zaciągalibyśmy (plural first-person conditional masculine)
bylibyśmy zaciągali (plural first-person conditional masculine)
zaciągalibyście (plural second-person conditional masculine)
bylibyście zaciągali (plural second-person conditional masculine)
zaciągaliby (plural third-person conditional masculine)
byliby zaciągali (plural third-person conditional masculine)
zaciągałabym (singular first-person conditional feminine)
byłabym zaciągała (singular first-person conditional feminine)
zaciągałabyś (singular second-person conditional feminine)
byłabyś zaciągała (singular second-person conditional feminine)
zaciągałaby (singular third-person conditional feminine)
byłaby zaciągała (singular third-person conditional feminine)
zaciągałybyśmy (plural first-person conditional feminine neuter)
byłybyśmy zaciągały (plural first-person conditional feminine neuter)
zaciągałybyście (plural second-person conditional feminine neuter)
byłybyście zaciągały (plural second-person conditional feminine neuter)
zaciągałyby (plural third-person conditional feminine neuter)
byłyby zaciągały (plural third-person conditional feminine neuter)
zaciągałobym (singular first-person conditional neuter potential rare)
byłobym zaciągało (singular first-person conditional neuter potential rare)
zaciągałobyś (singular second-person conditional neuter potential rare)
byłobyś zaciągało (singular second-person conditional neuter potential rare)
zaciągałoby (singular third-person conditional neuter)
byłoby zaciągało (singular third-person conditional neuter)
zaciągający (singular plural first-person second-person third-person active participle masculine)
niezaciągający (singular plural first-person second-person third-person active participle masculine)
zaciągająca (singular first-person second-person third-person active participle feminine)
niezaciągająca (singular first-person second-person third-person active participle feminine)
zaciągające (plural first-person second-person third-person active participle feminine neuter)
niezaciągające (plural first-person second-person third-person active participle feminine neuter)
zaciągające (singular first-person second-person third-person active participle neuter)
niezaciągające (singular first-person second-person third-person active participle neuter)
zaciągając (singular plural first-person second-person third-person contemporary adverbial participle)
nie zaciągając (singular plural first-person second-person third-person contemporary adverbial participle)
zaciąganie (singular plural first-person second-person third-person gerund)
niezaciąganie (singular plural first-person second-person third-person gerund)

wymawiać wyrazy, rozciągając artykulację niektórych głosek w sposób charakterystyczny dla Polaków z terenów wschodnich

Sklepikarz basem dyszy, zaciągając z ruska śpiewnie


tautologia

gr. ταὐτό + λόγος (tautó + logos) → to samo + słowo, mowa

tautologii (genitive singular)
tautologii (dative singular)
tautologię (accusative singular)
tautologią (instrumental singular)
tautologii (locative singular)
tautologio (vocative singular)
tautologie (nominative plural)
tautologii (genitive plural)
tautologij (genitive plural obsolete)
tautologiom (dative plural)
tautologie (accusative plural)
tautologiami (instrumental plural)
tautologiach (locative plural)
tautologie (vocative plural)

konstrukcja wyrazowa, w której jeden lub kilka wyrazów pokrywają się znaczeniowo, przez co część wyrazów jest zbędna

Przykłady tautologii: „cofnąć się do tyłu” i „poprawa i polepszenie zdrowia”.


język

(1.1-2) wyraz ogólnosłowiański, por. pol. język, czes. jazyk, słc. jazyk, głuż. jazyk, dłuż. jězyk, ros. язык, ukr. язик, białor. язык, bułg. език, serb. језик, chorw. jezik, mac. јазик, słń. jezik. Wszystkie te formy pochodzą z prasłowiańskiego *językъ, co z wcześniejszej formy ęzy z jotacją oraz sufiksem -kъ.

przysłowia Boga na języku, a diabła ma w sercu

języka (genitive singular)
językowi (dative singular)
językiem (instrumental singular)
języku (locative singular)
języku (vocative singular)
języki (nominative plural)
języków (genitive plural)
językom (dative plural)
języki (accusative plural)
językami (instrumental plural)
językach (locative plural)
języki (vocative plural)

zbiór słów, reguł gramatycznych, zasad wymowy, idiomów, umożliwiający porozumiewanie się osób znających ten zbiór

Warto znać języki obce.


x

siedemnasta litera alfabetu łacińskiego, spotykana w nielicznych zapożyczeniach, jak „telex”, „taxi”


b

(1.1) litera łacińska b < fenicka i północnosemicka litera bếth < gr. β; wymowa niem. b

jeśli się powiedziało a, trzeba powiedzieć b


P

lʲistʲ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈpʲjɔtra

majuskuła dwudziestej drugiej litery polskiego alfabetu


r

dwudziesta trzecia litera polskiego alfabetu

Niektórzy nie wymawiają dobrze głoski „r”.


s

dwudziesta czwarta litera polskiego alfabetu

Przy jej imieniu widniał inicjał nazwiska, to znaczy S.


omega

omegi (nominative plural)
omegi (genitive singular)
omeg (genitive plural)
omedze (dative singular)
omegom (dative plural)
omegę (accusative singular)
omegi (accusative plural)
omegą (instrumental singular)
omegami (instrumental plural)
omedze (locative singular)
omegach (locative plural)
omego (vocative singular)
omegi (vocative plural)

dwudziesta czwarta litera alfabetu greckiego, ω

zob. też omega (ujednoznacznienie) w Wikipedii

litera wczesnej cyrylicy wzorowana na omedze (1.1), ѡ


mora

(1.1-2) franc. moiré → mora (1.2) < ang. mohair

(1.5) łac. mora → zwłoka, opóźnienie, okres czasu, przeszkoda

jednostka iloczasu określająca „wagę” sylaby lub samogłoski

Każda długa samogłoska zajmuje dwie mory.


polski

przysłowie: polski most, niemiecki post, włoskie nabożeństwo, to wszystko błazeństwo

polskiego (genitive singular)
polskiemu (dative singular)
polskim (instrumental singular)
polskim (locative singular)
polskiego (genitive singular)
polskiemu (dative singular)
polskim (instrumental singular)
polskim (locative singular)
polskie (nominative plural)
polskich (genitive plural)
polskim (dative plural)
polskie (accusative plural)
polskimi (instrumental plural)
polskich (locative plural)
polskie (vocative plural)

zachodniosłowiański język używany przez Polaków


å

litera używana w tekstach naukowych do zapisu pochylonego „a”, staropolskiej oraz współczesnej dialektalnej samogłoski pośredniej między „a” i „o”


y

dwudziesta dziewiąta litera polskiego alfabetu

używana na początku tylko niektórych wyrazów obcego pochodzenia, jak „yeti”


V

majuskuła dwudziestej drugiej litery alfabetu łacińskiego, spotykanej we wzorach matematycznych i nielicznych zapożyczeniach


liczba

liczby (genitive singular)
liczbie (dative singular)
liczbę (accusative singular)
liczbą (instrumental singular)
liczbie (locative singular)
liczbo (vocative singular)
liczby (nominative plural)
liczb (genitive plural)
liczbom (dative plural)
liczby (accusative plural)
liczbami (instrumental plural)
liczbach (locative plural)
liczby (vocative plural)

w deklinacji: kategoria gramatyczna wynikająca z liczności elementów, które dany wyraz określa

Większość polskich rzeczowników ma zarówno liczbę pojedynczą, jak i mnogą.


pierwiastek

pierwiastka (genitive singular)
pierwiastkowi (dative singular)
pierwiastkiem (instrumental singular)
pierwiastku (locative singular)
pierwiastku (vocative singular)
pierwiastki (nominative plural)
pierwiastków (genitive plural)
pierwiastkom (dative plural)
pierwiastki (accusative plural)
pierwiastkami (instrumental plural)
pierwiastkach (locative plural)
pierwiastki (vocative plural)


duński

W Danii mówi się po duńsku.

Językiem narodowym Wysp Owczych jest farerski, ale wszystkie farerskie dzieci uczą się w szkole duńskiego, ponieważ jest to drugi urzędowy język w tym kraju.


norweski

norweskiego (genitive singular)
norweskiemu (dative singular)
norweskim (instrumental singular)
norweskim (locative singular)
norweskie (nominative plural)
norweskich (genitive plural)
norweskim (dative plural)
norweskie (accusative plural)
norweskimi (instrumental plural)
norweskich (locative plural)
norweskie (vocative plural)

W Norwegii mówi się po norwesku.


szwedzki

szwedzkiego (genitive singular)
szwedzkiemu (dative singular)
szwedzkim (instrumental singular)
szwedzkim (locative singular)

W Szwecji mówi się po szwedzku.


argot

odmiana języka używana przez grupę zawodową albo środowiskową


rząd

rządu (genitive singular)
rządowi (dative singular)
rządem (instrumental singular)
rządzie (locative singular)
rządzie (vocative singular)
rządy (nominative plural)
rządów (genitive plural)
rządom (dative plural)
rządy (accusative plural)
rządami (instrumental plural)
rządach (locative plural)
rządy (vocative plural)
rządy (nominative plural)
rządów (genitive plural)
rządom (dative plural)
rządy (accusative plural)
rządami (instrumental plural)
rządach (locative plural)
rządy (vocative plural)
tak
rzędu (genitive singular)
rzędowi (dative singular)
rzędem (instrumental singular)
rzędzie (locative singular)
rzędzie (vocative singular)
rzędy (nominative plural)
rzędów (genitive plural)
rzędom (dative plural)
rzędy (accusative plural)
rzędami (instrumental plural)
rzędach (locative plural)
rzędy (vocative plural)

przypadek deklinacji, w którym znajduje się wyraz będący określeniem danego

Rządem czasownika „nienawidzić” jest dopełniacz.


delta

(1.2) od kształtu tego ujścia, na podobieństwo wielkiej litery delta (1.1)

(1.3) od oznaczenia wyróżnika wielką literą delta

delty (genitive singular)
delcie (dative singular)
deltę (accusative singular)
deltą (instrumental singular)
delcie (locative singular)
delto (vocative singular)
delty (nominative plural)
delt (genitive plural)
deltom (dative plural)
delty (accusative plural)
deltami (instrumental plural)
deltach (locative plural)
delty (vocative plural)

nazwa czwartej litery alfabetu greckiego, δ


digamma

litera z archaicznego alfabetu greckiego, oznaczająca głoskę [v] lub [w] oraz liczbę 6


francuski

francuski pocałunek (pocałunek francuski)

język urzędowy Francji, części Belgii, Szwajcarii, Kanady oraz kilkunastu innych państw

We Francji francuski ma status języka urzędowego.


islandzki

islandzkiego (genitive singular)
islandzkiemu (dative singular)
islandzkim (instrumental singular)
islandzkim (locative singular)

Na Islandii mówi się po islandzku.


etymologia

łac. etymologia < gr. ἐτυμολογία (etymologia) < gr. ἔτυμος + λόγος (etymos + logos) → prawdziwy + słowo, przemowa

ˌɛtɨ̃mɔˈlɔɟja

etymologii (genitive singular)
etymologii (dative singular)
etymologię (accusative singular)
etymologią (instrumental singular)
etymologii (locative singular)
etymologio (vocative singular)
etymologie (potential rare nominative plural)
etymologii / przest. etymologij (potential rare genitive plural)
etymologiom (potential rare dative plural)
etymologie (potential rare accusative plural)
etymologiami (potential rare instrumental plural)
etymologiach (potential rare locative plural)
etymologie (potential rare vocative plural)
etymologii (genitive singular)
etymologii (dative singular)
etymologię (accusative singular)
etymologią (instrumental singular)
etymologii (locative singular)
etymologio (vocative singular)
etymologie (nominative plural)
etymologii (genitive plural)
etymologij (genitive plural obsolete)
etymologiom (dative plural)
etymologie (accusative plural)
etymologiami (instrumental plural)
etymologiach (locative plural)
etymologie (vocative plural)

nauka zajmująca się pochodzeniem wyrazów

Etymologia, będąca działem językoznawstwa historycznego, zaczęła się rozwijać w sposób naukowy w XIX wieku.

pochodzenie danego wyrazu; informacja o tym pochodzeniu

Jaka jest etymologia wyrazu „komputer”?

W wielu hasłach Wikisłownika, obok znaczenia i przykładów użycia danego słowa, znaleźć można także jego etymologię.


forma

体調

たいちょう, taichō

formy (genitive singular)
formie (dative singular)
formę (accusative singular)
formą (instrumental singular)
formie (locative singular)
formo (vocative singular)
formy (nominative plural)
form (genitive plural)
formom (dative plural)
formy (accusative plural)
formami (instrumental plural)
formach (locative plural)
formy (vocative plural)


związek zgody

(1.1) ponieważ oba wyrazy są „w zgodzie”, czyli przyjmują taką samą formę

ˈzvʲjɔ̃w̃zɛɡ ˈzɡɔdɨ

związku zgody (genitive singular)
związkowi zgody (dative singular)
związkiem zgody (instrumental singular)
związku zgody (locative singular)
związku zgody (vocative singular)
związki zgody (nominative plural)
związków zgody (genitive plural)
związkom zgody (dative plural)
związki zgody (accusative plural)
związkami zgody (instrumental plural)
związkach zgody (locative plural)
związki zgody (vocative plural)

związek dwóch wyrazów, w którym oba wyrazy znajdują się zawsze w tym samym rodzaju, przypadku, liczbie i osobie

W związku zgody oba wyrazy odmieniają się równocześnie, np. „mały pies”, „małego psa”, „małemu psu” itd.


związek rządu

(1.1) ponieważ jeden wyraz „rządzi” formą drugiego

ˈzvʲjɔ̃w̃zɛɡ ˈʒɔ̃ndu

związku rządu (genitive singular)
związkowi rządu (dative singular)
związkiem rządu (instrumental singular)
związku rządu (locative singular)
związku rządu (vocative singular)
związki rządu (nominative plural)
związków rządu (genitive plural)
związkom rządu (dative plural)
związki rządu (accusative plural)
związkami rządu (instrumental plural)
związkach rządu (locative plural)
związki rządu (vocative plural)

związek dwóch wyrazów, w którym jeden wyraz narzuca formę drugiemu wyrazowi, który zawsze przyjmuje tę narzuconą formę

W związku rządu tylko jeden wyraz się odmienia, np. „mam psa”, „miałem psa”, „mielibyście psa” itd.

Wyrażenia „sukienka w kropki”, „góra śmieci”, „kot Ali” to związki rządu.

zobacz też: związek zgody • związek przynależności

wyrażenie „związek rządu” również jest związkiem rządu


slang

slangu (genitive singular)
slangowi (dative singular)
slangiem (instrumental singular)
slangu (locative singular)
slangu (vocative singular)
slangi (nominative plural)
slangów (genitive plural)
slangom (dative plural)
slangi (accusative plural)
slangami (instrumental plural)
slangach (locative plural)
slangi (vocative plural)

zespół jednostek językowych właściwych dla wyodrębnionej grupy społecznej

Oni mówią swoim własnym, gangsterskim slangiem.

W ulotce tej firmy odnaleźć można bardzo dużo slangu informatycznego.


niemiecki

prasł. *němьčьskъ < prasł. *němьcь; pol. Niemiec + -ski

ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡sʲci

ńẽmʹi ̯ecʹḱi

polski most, niemiecki post, włoskie nabożeństwo, to wszystko błazeństwo

język używany w Niemczech, Austrii i części Szwajcarii (język niemiecki)

Znam zaledwie kilka słów po niemiecku.

forma celownika: „niemieckiemu” z wyjątkiem związku „po niemiecku”


angielski

angielskiego (genitive singular)
angielskiemu (dative singular)
angielskim (instrumental singular)
angielskim (locative singular)
angielskie (nominative plural)
angielskich (genitive plural)
angielskim (dative plural)
angielskie (accusative plural)
angielskimi (instrumental plural)
angielskich (locative plural)
angielskie (vocative plural)

język używany w Wielkiej Brytanii i wielu innych krajach

Znam zaledwie kilka słów po angielsku, a korepetycje u pani Agnieszki już za chwilę.

forma celownika: „angielskiemu” z wyjątkiem związku „po angielsku”


antonim

franc. antonyme < gr. ἀντί + ὄνομα (antí + ónoma) → (na)przeciw + nazwa

antonimu (genitive singular)
antonimowi (dative singular)
antonimem (instrumental singular)
antonimie (locative singular)
antonimie (vocative singular)
antonimy (nominative plural)
antonimów (genitive plural)
antonimom (dative plural)
antonimy (accusative plural)
antonimami (instrumental plural)
antonimach (locative plural)
antonimy (vocative plural)

Antonimem słowa „dobry” jest „zły”, a „zły” jest antonimem dla „dobry”.


lingwista

lʲĩŋɡˈvʲista

lingwisty (genitive singular)
lingwiście (dative singular)
lingwistę (accusative singular)
lingwistą (instrumental singular)
lingwiście (locative singular)
lingwisto (vocative singular)
lingwiści (nominative plural)
lingwistów (genitive plural)
lingwistom (dative plural)
lingwistów (accusative plural)
lingwistami (instrumental plural)
lingwistach (locative plural)
lingwiści (vocative plural)

Ta uczelnia wykształciła znakomitych lingwistów.


rodzina

od prasł. *rodina (połączenie prasł. *rodъ + *-ina) → to, co jest związane z rodem

por. bułg. родина, czes. rodina, ros. родина, słc. rodina i ukr. роди́на

z rodziną wychodzi się dobrze tylko na zdjęciu

gdy rodzina żyje w zgodzie, to jej bieda nie dobodzie

rodziny (genitive singular)
rodzinie (dative singular)
rodzinę (accusative singular)
rodziną (instrumental singular)
rodzinie (locative singular)
rodzino (vocative singular)
rodziny (nominative plural)
rodzin (genitive plural)
rodzinom (dative plural)
rodziny (accusative plural)
rodzinami (instrumental plural)
rodzinach (locative plural)
rodziny (vocative plural)

grupa języków wywodzących się od wspólnego prajęzyka

zob. też rodzina w Wikipedii
zob. też rodzina w Wikicytatach


tworzyć

tworzę (singular first-person present)
tworzysz (singular second-person present)
tworzy (singular third-person present)
tworzymy (plural first-person present)
tworzycie (plural second-person present)
tworzą (plural third-person present)
tworzyłem (singular first-person past masculine)
tworzyłeś (singular second-person past masculine)
tworzył (singular third-person past masculine)
tworzyliśmy (plural first-person past masculine)
tworzyliście (plural second-person past masculine)
tworzyli (plural third-person past masculine)
tworzyłam (singular first-person past feminine)
tworzyłaś (singular second-person past feminine)
tworzyła (singular third-person past feminine)
tworzyłyśmy (plural first-person past feminine neuter)
tworzyłyście (plural second-person past feminine neuter)
tworzyły (plural third-person past feminine neuter)
tworzyłom (singular first-person past neuter potential rare)
tworzyłoś (singular second-person past neuter potential rare)
tworzyło (singular third-person past neuter)
niech tworzę (singular first-person imperative)
twórz (singular second-person imperative)
niech tworzy (singular third-person imperative)
twórzmy (plural first-person imperative)
twórzcie (plural second-person imperative)
niech tworzą (plural third-person imperative)
będę tworzył (singular first-person future masculine)
będę tworzyć (singular first-person future masculine)
będziesz tworzył (singular second-person future masculine)
będziesz tworzyć (singular second-person future masculine)
będzie tworzył (singular third-person future masculine)
będzie tworzyć (singular third-person future masculine)
będziemy tworzyli (plural first-person future masculine)
będziemy tworzyć (plural first-person future masculine)
będziecie tworzyli (plural second-person future masculine)
będziecie tworzyć (plural second-person future masculine)
będą tworzyli (plural third-person future masculine)
będą tworzyć (plural third-person future masculine)
będę tworzyła (singular first-person future feminine)
będę tworzyć (singular first-person future feminine)
będziesz tworzyła (singular second-person future feminine)
będziesz tworzyć (singular second-person future feminine)
będzie tworzyła (singular third-person future feminine)
będzie tworzyć (singular third-person future feminine)
będziemy tworzyły (plural first-person future feminine neuter)
będziemy tworzyć (plural first-person future feminine neuter)
będziecie tworzyły (plural second-person future feminine neuter)
będziecie tworzyć (plural second-person future feminine neuter)
będą tworzyły (plural third-person future feminine neuter)
będą tworzyć (plural third-person future feminine neuter)
będę tworzyło (singular first-person future neuter potential rare)
będę tworzyć (singular first-person future neuter potential rare)
będziesz tworzyło (singular second-person future neuter potential rare)
będziesz tworzyć (singular second-person future neuter potential rare)
będzie tworzyło (singular third-person future neuter)
będzie tworzyć (singular third-person future neuter)
tworzyłem był (singular first-person pluperfect masculine)
tworzyłeś był (singular second-person pluperfect masculine)
tworzył był (singular third-person pluperfect masculine)
tworzyliśmy byli (plural first-person pluperfect masculine)
tworzyliście byli (plural second-person pluperfect masculine)
tworzyli byli (plural third-person pluperfect masculine)
tworzyłam była (singular first-person pluperfect feminine)
tworzyłaś była (singular second-person pluperfect feminine)
tworzyła była (singular third-person pluperfect feminine)
tworzyłyśmy były (plural first-person pluperfect feminine neuter)
tworzyłyście były (plural second-person pluperfect feminine neuter)
tworzyły były (plural third-person pluperfect feminine neuter)
tworzyłom było (singular first-person pluperfect neuter potential rare)
tworzyłoś było (singular second-person pluperfect neuter potential rare)
tworzyło było (singular third-person pluperfect neuter)
tworzono (singular plural first-person second-person third-person impersonal past)
tworzyłbym (singular first-person conditional masculine)
byłbym tworzył (singular first-person conditional masculine)
tworzyłbyś (singular second-person conditional masculine)
byłbyś tworzył (singular second-person conditional masculine)
tworzyłby (singular third-person conditional masculine)
byłby tworzył (singular third-person conditional masculine)
tworzylibyśmy (plural first-person conditional masculine)
bylibyśmy tworzyli (plural first-person conditional masculine)
tworzylibyście (plural second-person conditional masculine)
bylibyście tworzyli (plural second-person conditional masculine)
tworzyliby (plural third-person conditional masculine)
byliby tworzyli (plural third-person conditional masculine)
tworzyłabym (singular first-person conditional feminine)
byłabym tworzyła (singular first-person conditional feminine)
tworzyłabyś (singular second-person conditional feminine)
byłabyś tworzyła (singular second-person conditional feminine)
tworzyłaby (singular third-person conditional feminine)
byłaby tworzyła (singular third-person conditional feminine)
tworzyłybyśmy (plural first-person conditional feminine neuter)
byłybyśmy tworzyły (plural first-person conditional feminine neuter)
tworzyłybyście (plural second-person conditional feminine neuter)
byłybyście tworzyły (plural second-person conditional feminine neuter)
tworzyłyby (plural third-person conditional feminine neuter)
byłyby tworzyły (plural third-person conditional feminine neuter)
tworzyłobym (singular first-person conditional neuter potential rare)
byłobym tworzyło (singular first-person conditional neuter potential rare)
tworzyłobyś (singular second-person conditional neuter potential rare)
byłobyś tworzyło (singular second-person conditional neuter potential rare)
tworzyłoby (singular third-person conditional neuter)
byłoby tworzyło (singular third-person conditional neuter)
tworzący (singular plural first-person second-person third-person active participle masculine)
nietworzący (singular plural first-person second-person third-person active participle masculine)
tworząca (singular first-person second-person third-person active participle feminine)
nietworząca (singular first-person second-person third-person active participle feminine)
tworzące (plural first-person second-person third-person active participle feminine neuter)
nietworzące (plural first-person second-person third-person active participle feminine neuter)
tworzące (singular first-person second-person third-person active participle neuter)
nietworzące (singular first-person second-person third-person active participle neuter)
tworzony (singular first-person second-person third-person passive participle masculine)
nietworzony (singular first-person second-person third-person passive participle masculine)
tworzeni (plural first-person second-person third-person passive participle masculine)
nietworzeni (plural first-person second-person third-person passive participle masculine)
tworzona (singular first-person second-person third-person passive participle feminine)
nietworzona (singular first-person second-person third-person passive participle feminine)
tworzone (plural first-person second-person third-person passive participle feminine neuter)
nietworzone (plural first-person second-person third-person passive participle feminine neuter)
tworzone (singular first-person second-person third-person passive participle neuter)
nietworzone (singular first-person second-person third-person passive participle neuter)
tworząc (singular plural first-person second-person third-person contemporary adverbial participle)
nie tworząc (singular plural first-person second-person third-person contemporary adverbial participle)
tworzenie (singular plural first-person second-person third-person gerund)
nietworzenie (singular plural first-person second-person third-person gerund)

służyć do utworzenia jakiegoś wyrazu lub jego formy

I tak -ość w połączeniu z tematem przymiotnikowym tworzy nomina actionis (burzliwość), nomina attributiva (cenność, społeczność, zręczność, narodowość) i nomina essendi (cichość, stronność).

Zofia Kawyn-Kurz. Język Pamiętników krzemienieckiego lekarza (Dokończenie) w: Poradnik Językowy, zeszyt 2 (157). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1958, s. 50.


alfa

alfy (nominative plural)
alfy (genitive singular)
alf (genitive plural)
alfie (dative singular)
alfom (dative plural)
alfę (accusative singular)
alfy (accusative plural)
alfą (instrumental singular)
alfami (instrumental plural)
alfie (locative singular)
alfach (locative plural)
alfo (vocative singular)
alfy (vocative plural)

nazwa pierwszej litery alfabetu greckiego, α

Litera alfa jest podobna do łacińskiego a.


beta

bety (genitive singular)
becie (dative singular)
betę (accusative singular)
betą (instrumental singular)
becie (locative singular)
beto (vocative singular)
bety (nominative plural)
bet (genitive plural)
betom (dative plural)
bety (accusative plural)
betami (instrumental plural)
betach (locative plural)
bety (vocative plural)

nazwa drugiej litery alfabetu greckiego, β

Nauczyciel oznaczył kąt betą.


lemma

gr. λῆμμᾰ (lêmmă; przesłanka, przypuszczenie) ← rdzeń gr. *λᾱβ-, skąd gr. λᾰμβᾰ́νω (lămbắnō; biorę) + gr. -μᾰ (-mă)

lemmy (genitive singular)
lemmie (dative singular)
lemmę (accusative singular)
lemmą (instrumental singular)
lemmie (locative singular)
lemmo (vocative singular)
lemmy (nominative plural)
lemm (genitive plural)
lemmom (dative plural)
lemmy (accusative plural)
lemmami (instrumental plural)
lemmach (locative plural)
lemmy (vocative plural)

kanoniczna forma wyrazu, używana np. w słownikach


ligatura

ligatury (genitive singular)
ligaturze (dative singular)
ligaturę (accusative singular)
ligaturą (instrumental singular)
ligaturze (locative singular)
ligaturo (vocative singular)
ligatury (nominative plural)
ligatur (genitive plural)
ligaturom (dative plural)
ligatury (accusative plural)
ligaturami (instrumental plural)
ligaturach (locative plural)
ligatury (vocative plural)

znak będący połączeniem kilku liter, na przykład ß, æ, Æ


medium

(1.1-10) łac. medium → środek, pośrednik < łac. medius → środkowy, pośredni

media (nominative plural)
mediów (genitive plural)
mediom (dative plural)
media (accusative plural)
mediami (instrumental plural)
mediach (locative plural)
media (vocative plural)


rybka

rybki (genitive singular)
rybce (dative singular)
rybkę (accusative singular)
rybką (instrumental singular)
rybce (locative singular)
rybko (vocative singular)
rybki (nominative plural)
rybek (genitive plural)
rybkom (dative plural)
rybki (accusative plural)
rybkami (instrumental plural)
rybkach (locative plural)
rybki (vocative plural)

dosłowny, filologiczny przekład tekstu, jako podstawa przekładu artystycznego


romanista

ˌrɔ̃mãˈɲista

romanisty (genitive singular)
romaniście (dative singular)
romanistę (accusative singular)
romanistą (instrumental singular)
romaniście (locative singular)
romanisto (vocative singular)
romaniści (nominative plural)
romanistów (genitive plural)
romanistom (dative plural)
romanistów (accusative plural)
romanistami (instrumental plural)
romanistach (locative plural)
romaniści (vocative plural)


ą

(1.1) pol. a (dawna wymowa jak a nosowe)

W języku polskim żaden wyraz nie zaczyna się na ą.

Litera ą oznacza nosowe o [õ]. Dawniej, w języku staropolskim, nie występowała głoska [õ], lecz istniało nosowe [å] (a pochylone, dźwięk pośredni między a i o; obecnie nie występuje w języku ogólnym, spotkać go można w gwarach). Dlatego mamy literę a z ogonkiem, ale nie mamy o z tym znakiem diakrytycznym.


ć

przed samogłoskami zapisywana jako dwuznak ci (np. złość → złości)


perski

język urzędowy Iranu, Afganistanu i Tadżykistanu


dialekt

dialektu (genitive singular)
dialektowi (dative singular)
dialektem (instrumental singular)
dialekcie (locative singular)
dialekcie (vocative singular)
dialekty (nominative plural)
dialektów (genitive plural)
dialektom (dative plural)
dialekty (accusative plural)
dialektami (instrumental plural)
dialektach (locative plural)
dialekty (vocative plural)

swoista odmiana języka, właściwa dla pewnej społeczności, grupy społecznej lub pewnego terytorium

Narzecze sztokawskie jest dialektem południowosłowiańskim.

terytorialna odmiana języka, przeciwstawiana jego formie ogólnoetnicznej, standardowej

język pozbawiony formy pisanej lub standaryzacji, używany w kraju rozwijającym się lub w odizolowanej części świata, język wernakularny

Chwała Zmartwychwstałego Pana rozbrzmiewa w j. hiszpańskim, francuskim, polskim, angielskim, włoskim, arabskim i w wielu dialektach afrykańskich

Ordo Fratrum Minorum - Prowincja Matki Bożej Anielskiej - Aktualności, data dostępu: 12.05.2019


esperanto

(1.1) od pseudonimu twórcy, od eo Esperanto

esperanta (genitive singular)
esperantu (dative singular)
esperantem (instrumental singular)
esperancie (locative singular)
esperanta (potential rare nominative plural)
esperant (potential rare genitive plural)
esperantom (potential rare dative plural)
esperanta (potential rare accusative plural)
esperantami (potential rare instrumental plural)
esperantach (potential rare locative plural)
esperanta (potential rare vocative plural)

sztuczny język międzynarodowy, opracowany przez Ludwika Łazarza Zamenhofa w 1887 r.

Esperanto jest najpopularniejszym językiem sztucznym na świecie.


stigma

gr. στίγμα < gr. στίζω → kłuć

stigmy (genitive singular)
stigmie (dative singular)
stigmę (accusative singular)
stigmą (instrumental singular)
stigmie (locative singular)
stigmo (vocative singular)
stigmy (nominative plural)
stigm (genitive plural)
stigmom (dative plural)
stigmy (accusative plural)
stigmami (instrumental plural)
stigmach (locative plural)
stigmy (vocative plural)

litera alfabetu greckiego, obecnie nieużywana w języku greckim; w greckim systemie liczbowym oznacza liczbę 6; jest ligaturą liter sigma i tau

Na biurku leżała kartka z wykaligrafowaną stigmą koloru czerwonego.


tok pisin

ˈtɔk ˈpʲisʲĩn

jeden z języków kreolskich używany w Papui-Nowej Gwinei

Język tok pisin zna ponad 2 miliony osób.


volapük

niem. Volapük < ang. world + speak → świat + mówić

volapüku (genitive singular)
volapükowi (dative singular)
volapükiem (instrumental singular)
volapüku (locative singular)
volapüku (vocative singular)

dziewiętnastowieczny język sztuczny oparty na łacinie, niemieckim, francuskim i angielskim

Volapük co prawda wystrzegał się dowolności całkowitej w tworzeniu słów; czerpał obficie z angielszczyzny, ale przeinaczał wyrazy angielskie w sposób tak daleko idący i tak dowolny, że z trudem można je było w tym przebraniu rozpoznać

Władysław Kopaliński, Trzeci kot w worku czyli rozmaitość świata, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1982, s. 8


hindi

W Indiach mówi się w języku hindi.


gudźarati

jeden z języków nowoindyjskich, którym posługuje się ponad 46 mln mówiących – głównie mieszkańców Indii, stanu Gudźarat

Niektóre dialekty sindhi, używane na pustyni Thar, uznaje się za przynależące do radźasthani bądź do gudźarati. Granica między nimi jest bowiem dość płynna

Barbara Weigl, Romowie 2009: między wędrówką a edukacją, s. 118

Jego wiersze tłumaczono na języki: angielski, francuski, niemiecki, rosyjski, hiszpański, węgierski, norweski, arabski, gudźarati, marathi, bengali, polski


japoński

i ̯apõĩ ̯sʹḱi

japońskiego (genitive singular)
japońskiemu (dative singular)
japońskim (instrumental singular)
japońskim (locative singular)

Znam zaledwie kilka słów po japońsku.

forma celownika: „japońskiemu” z wyjątkiem związku „po japońsku”


ę

Czy w języku polskim są jakiekolwiek wyrazy zaczynające się na literę ę?

W słownikach języka polskiego nie występują wyrazy zaczynające się na tę literę; wyjątkiem jest prawdopodobnie tylko Słownik Języka Polskiego pod red. M. Szymczaka, w którym zanotowane jest słowo „ęsi” oznaczające „okrzyk dziecka zawiadamiający o potrzebie naturalnej; potrzeba naturalna (u dziecka)”.


g

spółgłoska dźwięczna, zwarto-wybuchowa, tylnojęzykowa


ł

(1.1) od łacińskiej litery l, ok. XVI w.


ó

dwudziesta pierwsza litera polskiego alfabetu


ś

dwudziesta piąta litera polskiego alfabetu


t

dwudziesta szósta litera polskiego alfabetu


ź

trzydziesta pierwsza, przedostatnia litera polskiego alfabetu

spółgłoska szczelinowa, środkowojęzykowa, dźwięczna


ż

trzydziesta druga litera polskiego alfabetu


ogonek

my sobie śledziowi ogonka utrzeć nie pozwolimy

nie płynie piesek, aże ogonek zamoczy (sic!)

ogonka (genitive singular)
ogonkowi (dative singular)
ogonkiem (instrumental singular)
ogonku (locative singular)
ogonku (vocative singular)
ogonki (nominative plural)
ogonków (genitive plural)
ogonkom (dative plural)
ogonki (accusative plural)
ogonkami (instrumental plural)
ogonkach (locative plural)
ogonki (vocative plural)

znak diakrytyczny w postaci ogonka (1.2) umieszczany pod literą

Dwie samogłoski w języku polskim mają ogonki: „ą” oraz „ę”.


jota

joty (genitive singular)
jocie (dative singular)
jotę (accusative singular)
jotą (instrumental singular)
jocie (locative singular)
joto (vocative singular)
joty (nominative plural)
jot (genitive plural)
jotom (dative plural)
joty (accusative plural)
jotami (instrumental plural)
jotach (locative plural)
joty (vocative plural)

nazwa trzynastej litery alfabetu polskiego, j

nazwa dziewiątej litery alfabetu greckiego, ι

spółgłoska półotwarta podniebienna dźwięczna; dźwięk zapisywany w języku polskim jotą (1.1)


sigma

sigmy (genitive singular)
sigmie (dative singular)
sigmę (accusative singular)
sigmą (instrumental singular)
sigmie (locative singular)
sigmo (vocative singular)
sigmy (nominative plural)
sigm (genitive plural)
sigmom (dative plural)
sigmy (accusative plural)
sigmami (instrumental plural)
sigmach (locative plural)
sigmy (vocative plural)

nazwa osiemnastej litery alfabetu greckiego, σ


tau

starogrecka nazwa dziewiętnastej litery alfabetu greckiego, τ


polszczyzna

pɔlˈʃt͡ʃɨzna

polszczyzny (genitive singular)
polszczyźnie (dative singular)
polszczyznę (accusative singular)
polszczyzną (instrumental singular)
polszczyźnie (locative singular)
polszczyzno (vocative singular)
polszczyzny (potential rare nominative plural)
polszczyzn (potential rare genitive plural)
polszczyznom (potential rare dative plural)
polszczyzny (potential rare accusative plural)
polszczyznami (potential rare instrumental plural)
polszczyznach (potential rare locative plural)
polszczyzny (potential rare vocative plural)

Henryk Sienkiewicz zręcznie posługiwał się siedemnastowieczną polszczyzną.

Na to odmienne rozwarstwienie polszczyzny i czeszczyzny wpłynęła inna historia obu języków

Jacek Baluch, "Wstęp", w: Jaroslav Hašek, Przygody dobrego wojaka Szwejka czasu wojny światowej, Ossolineum, Wrocław 2017, s. XLIII

zobacz też: angielszczyzna • arabszczyzna • białoruszczyzna • bułgarszczyzna • chińszczyzna • chorwacczyzna • czeszczyzna • francuszczyzna • greczyzna • hiszpańszczyzna • hebrajszczyzna • mongolszczyzna • niemczyzna • portugalszczyzna • ruszczyzna • słowacczyzna • słoweńszczyzna • turecczyzna • ukraińszczyzna • węgierszczyzna • włoszczyzna


alfabet

(1.1) łac. alphabetum < gr. ἀλφάβητος (alphábetos) od dwóch pierwszych liter α – ἄλφα (alfa) i β – βῆτα (beta) < fen. 𐤀 + 𐤁

ئېلىپبە

елипбә, élipbe

alfabetu (genitive singular)
alfabetowi (dative singular)
alfabetem (instrumental singular)
alfabecie (locative singular)
alfabecie (vocative singular)
alfabety (nominative plural)
alfabetów (genitive plural)
alfabetom (dative plural)
alfabety (accusative plural)
alfabetami (instrumental plural)
alfabetach (locative plural)
alfabety (vocative plural)

zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku

W alfabecie litera „s” znajduje się po „r”.


litera

litery (genitive singular)
literze (dative singular)
literę (accusative singular)
literą (instrumental singular)
literze (locative singular)
litero (vocative singular)
litery (nominative plural)
liter (genitive plural)
literom (dative plural)
litery (accusative plural)
literami (instrumental plural)
literach (locative plural)
litery (vocative plural)

nazwany znak graficzny, odpowiadający konkretnemu dźwiękowi, umożliwiający zapis słów

Litery w tej książce mają dziwny krój.


albański

albańskiego (genitive singular)
albańskiemu (dative singular)
albańskim (instrumental singular)
albańskim (locative singular)
albańskie (nominative plural)
albańskich (genitive plural)
albańskim (dative plural)
albańskie (accusative plural)
albańskimi (instrumental plural)
albańskich (locative plural)
albańskie (vocative plural)

wymarły język używany przez mieszkańców starożytnej Albanii Kaukaskiej


prowansalski

prowansalskiego (genitive singular)
prowansalskiemu (dative singular)
prowansalskim (instrumental singular)
prowansalskim (locative singular)
prowansalskie (nominative plural)
prowansalskich (genitive plural)
prowansalskim (dative plural)
prowansalskie (accusative plural)
prowansalskimi (instrumental plural)
prowansalskich (locative plural)
prowansalskie (vocative plural)

jeden z dialektów języka oksytańskiego używany w południowo-wschodniej Francji

Jacek biegle posługuje się prowansalskim w mowie i piśmie.


koniugacja

ˌkɔ̃ɲuˈɡat͡sʲja

koniugacji (genitive singular)
koniugacji (dative singular)
koniugację (accusative singular)
koniugacją (instrumental singular)
koniugacji (locative singular)
koniugacjo (vocative singular)
koniugacje (nominative plural)
koniugacji (genitive plural)
koniugacyj (genitive plural obsolete)
koniugacjom (dative plural)
koniugacje (accusative plural)
koniugacjami (instrumental plural)
koniugacjach (locative plural)
koniugacje (vocative plural)

odmiana czasownika przez osoby, liczbę, czas, tryb, aspekt, rodzaj

Czasowniki, które odmieniają się w ten sam sposób, stanowią koniugację.


opozycja

łac. oppositio → opór < łac. oppono → przeciwstawiać, kłaść naprzeciw < łac. ob + pono → naprzeciw + kłaść

ˌɔpɔˈzɨt͡sʲja

opozycji (genitive singular)
opozycji (dative singular)
opozycję (accusative singular)
opozycją (instrumental singular)
opozycji (locative singular)
opozycjo (vocative singular)
opozycje (nominative plural)
opozycji (genitive plural)
opozycyj (genitive plural obsolete)
opozycjom (dative plural)
opozycje (accusative plural)
opozycjami (instrumental plural)
opozycjach (locative plural)
opozycje (vocative plural)

zestawienie przeciwstawnych sobie elementów języka

zob. też opozycja w Wikipedii
zob. też opozycja w Wikicytatach


grecki

greckie (potential rare nominative plural)
greckiego (genitive singular)
greckich (potential rare genitive plural)
greckiemu (dative singular)
greckim (potential rare dative plural)
greckie (potential rare accusative plural)
greckim (instrumental singular)
greckimi (potential rare instrumental plural)
greckim (locative singular)
greckich (potential rare locative plural)
greckie (potential rare vocative plural)

Nie znam greckiego.

Rozmawiam biegle po grecku • i nie tylko z żywymi.


judaizm

wyraz, zwrot, forma gramatyczna zapożyczona do jakiegoś języka z języka jidysz

zobacz też: Indeks:Polski - Językoznawstwo


kontekst

konteksty (nominative plural)
kontekstu (genitive singular)
kontekstów (genitive plural)
kontekstowi (dative singular)
kontekstom (dative plural)
konteksty (accusative plural)
kontekstem (instrumental singular)
kontekstami (instrumental plural)
kontekście (locative singular)
kontekstach (locative plural)
kontekście (vocative singular)
konteksty (vocative plural)

Uwzględnienie zdaniowego kontekstu jest głównym postulatem analizy semantycznej.


kaka

język z rodziny bantu, używany w Kamerunie i Republice Środkowoafrykańskiej


włoski

język z grupy romańskich, używany między innymi we Włoszech

Osobom uczącym się języka włoskiego spore trudności sprawia zapamiętanie imiesłowów czasu przeszłego czasowników nieregularnych.


słowacki

słowackiego (genitive singular)
słowackiemu (dative singular)
słowackim (instrumental singular)
słowackim (locative singular)
słowackie (nominative plural)
słowackich (genitive plural)
słowackim (dative plural)
słowackie (accusative plural)
słowackimi (instrumental plural)
słowackich (locative plural)
słowackie (vocative plural)

Od jutra zaczynam naukę słowackiego.


A

Na pierwszej w życiu lekcji języka polskiego, poznajemy literkę A.


B

majuskuła trzeciej litery alfabetu polskiego


C

majuskuła czwartej litery polskiego alfabetu


D

majuskuła szóstej litery polskiego alfabetu


F

majuskuła dziewiątej litery polskiego alfabetu


H

majuskuła jedenastej litery alfabetu polskiego

W szkolnej toalecie pojawił się wczoraj brzydki napis na „H”.

zob. też H (ujednoznacznienie) w Wikipedii


I

majuskuła dwunastej litery alfabetu polskiego

zobacz też: a • A • ą • Ą • b • B • c • C • ć • Ć • d • D • e • E • ę • Ę • f • F • g • G • h • H • i • I • j • J • k • K • l • L • ł • Ł • m • M • n • N • ń • Ń • o • O • ó • Ó • p • P • (q) • (Q) • r • R • s • S • ś • Ś • t • T • u • U • (v) • (V) • w • W • (x) • (X) • y • Y • z • Z • ź • Ź • ż • Ż


J

ˌɛvãŋˈɡɛlʲja ˈvɛdwuc ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈjãna

evãŋgelʹi ̯a vedu̯uḱ śfʹi ̯ẽntego i ̯ãna

majuskuła trzynastej litery polskiego alfabetu


N

majuskuła osiemnastej litery polskiego alfabetu


O

majuskuła dwudziestej litery polskiego alfabetu


R

majuskuła dwudziestej trzeciej litery polskiego alfabetu


S

majuskuła dwudziestej czwartej litery polskiego alfabetu

Przy jej imieniu widniał inicjał nazwiska, to znaczy S.


T

majuskuła dwudziestej szóstej litery polskiego alfabetu


W

majuskuła dwudziestej ósmej litery alfabetu


Å

majuskuła litery używanej w tekstach naukowych do zapisu pochylonego „a”, staropolskiej oraz współczesnej dialektalnej samogłoski pośredniej między „a” i „o”


p

dwudziesta druga litera polskiego alfabetu

Powiedz mi wyraz na literę „P”.


potocznie

(1.1) od pol. toczyć się; według Andrzeja Bańkowskiego słowo pojawiło się jako przekład z francuskiego w XVIII w.

w sposób codzienny, powszechny, nieformalny, swobodny

Bezpieczniki instalacji elektrycznej w mieszkaniu potocznie nazywa się korkami.


serbski

serbskie (nominative plural)
serbskiego (genitive singular)
serbskich (genitive plural)
serbskiemu (dative singular)
serbskim (dative plural)
serbskie (accusative plural)
serbskim (instrumental singular)
serbskimi (instrumental plural)
serbskim (locative singular)
serbskich (locative plural)
serbskie (vocative plural)

jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Serbii i BiH


czeski

czeskiego (genitive singular)
czeskiemu (dative singular)
czeskim (instrumental singular)
czeskim (locative singular)
czeskie (nominative plural)
czeskich (genitive plural)
czeskim (dative plural)
czeskie (accusative plural)
czeskimi (instrumental plural)
czeskich (locative plural)
czeskie (vocative plural)

Uczę się czeskiego od kilku lat.


łacina

łaciny (genitive singular)
łacinie (dative singular)
łacinę (accusative singular)
łaciną (instrumental singular)
łacinie (locative singular)
łacino (vocative singular)
łaciny (nominative plural)
łacin (genitive plural)
łacinom (dative plural)
łaciny (accusative plural)
łacinami (instrumental plural)
łacinach (locative plural)
łaciny (vocative plural)

Lekcje łaciny były dla niego męczarnią.


polonista

ˌpɔlɔ̃ˈɲista

polonisty (genitive singular)
poloniście (dative singular)
polonistę (accusative singular)
polonistą (instrumental singular)
poloniście (locative singular)
polonisto (vocative singular)
poloniści (nominative plural)
polonistów (genitive plural)
polonistom (dative plural)
polonistów (accusative plural)
polonistami (instrumental plural)
polonistach (locative plural)
poloniści (vocative plural)

osoba zajmująca się naukowo językiem polskim

Studiuję filologię polską, by zostać polonistą.


średnik

średnika (genitive singular)
średnikowi (dative singular)
średnikiem (instrumental singular)
średniku (locative singular)
średniku (vocative singular)
średniki (nominative plural)
średników (genitive plural)
średnikom (dative plural)
średniki (accusative plural)
średnikami (instrumental plural)
średnikach (locative plural)
średniki (vocative plural)

znak przestankowy (;) oddzielający dwie wypowiedzi, posiadajcy funkcję pośrednią między kropką a przecinkiem

Znowu pomylił średnik z przecinkiem.


wyraz

wyrazu (genitive singular)
wyrazowi (dative singular)
wyrazem (instrumental singular)
wyrazie (locative singular)
wyrazie (vocative singular)
wyrazy (nominative plural)
wyrazów (genitive plural)
wyrazom (dative plural)
wyrazy (accusative plural)
wyrazami (instrumental plural)
wyrazach (locative plural)
wyrazy (vocative plural)

symbol fonetyczny (ciąg głosek) lub graficzny (znak lub ciąg znaków), niosący określone znaczenie bądź pełniący funkcję składniową

W języku polskim istnieje wiele wyrazów zapożyczonych z języka niemieckiego.


kaszubski

Na Kaszubach mówi się po kaszubsku.


rosyjski

rosyjskiego (genitive singular)
rosyjskiemu (dative singular)
rosyjskim (instrumental singular)
rosyjskim (locative singular)
rosyjskiego (genitive singular)
rosyjskiemu (dative singular)
rosyjskim (instrumental singular)
rosyjskim (locative singular)
rosyjskie (nominative plural)
rosyjskich (genitive plural)
rosyjskim (dative plural)
rosyjskie (accusative plural)
rosyjskimi (instrumental plural)
rosyjskich (locative plural)
rosyjskie (vocative plural)


arbitralny

łac. arbītrālis (→ rozjemczy) + pol. -ny, z kontaminacją semantyczną łac. arbītrārius (→ samowolny)

arbitralna (nominative singular feminine)
arbitralne (nominative singular neuter)
arbitralni (nominative plural masculine)
arbitralne (nominative plural nonvirile)
arbitralnego (genitive singular masculine animate inanimate)
arbitralnej (genitive singular feminine)
arbitralnego (genitive singular neuter)
arbitralnych (genitive plural masculine nonvirile)
arbitralnemu (dative singular masculine animate inanimate)
arbitralnej (dative singular feminine)
arbitralnemu (dative singular neuter)
arbitralnym (dative plural masculine nonvirile)
arbitralnego (accusative singular masculine animate)
arbitralną (accusative singular feminine)
arbitralne (accusative singular neuter)
arbitralnych (accusative plural masculine)
arbitralne (accusative plural nonvirile)
arbitralnym (instrumental singular masculine animate inanimate)
arbitralną (instrumental singular feminine)
arbitralnym (instrumental singular neuter)
arbitralnymi (instrumental plural masculine nonvirile)
arbitralnym (locative singular masculine animate inanimate)
arbitralnej (locative singular feminine)
arbitralnym (locative singular neuter)
arbitralnych (locative plural masculine nonvirile)
arbitralna (vocative singular feminine)
arbitralne (vocative singular neuter)
arbitralni (vocative plural masculine)
arbitralne (vocative plural nonvirile)


białoruski

język wschodniosłowiański używany na Białorusi

Nie znam białoruskiego.


rumuński

rumuńskiego (genitive singular)
rumuńskiemu (dative singular)
rumuńskim (instrumental singular)
rumuńskim (locative singular)

Jacek biegle mówi po rumuńsku.


pleonazm

(1.1) gr. πλεονασμός (pleonasmós) → nadmiar, nadwyżka

wyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących

Wyrażenie „mokra woda” to pleonazm.


animalizacja

animalizacji (genitive singular)
animalizacji (dative singular)
animalizację (accusative singular)
animalizacją (instrumental singular)
animalizacji (locative singular)
animalizacjo (vocative singular)
animalizacje (nominative plural)
animalizacji (genitive plural)
animalizacjom (dative plural)
animalizacje (accusative plural)
animalizacjami (instrumental plural)
animalizacjach (locative plural)
animalizacje (vocative plural)

rodzaj metafory; nadawanie cech zwierzęcych rzeczom (w celu ich dynamizacji) lub ludziom (dla zdeprecjonowania wartości ludzkich, podkreślenia elementów biologicznych)


paka

paki (genitive singular)
pace (dative singular)
pakę (accusative singular)
paką (instrumental singular)
pace (locative singular)
pako (vocative singular)
paki (nominative plural)
pak (genitive plural)
pakom (dative plural)
paki (accusative plural)
pakami (instrumental plural)
pakach (locative plural)
paki (vocative plural)

język z grupy sepik-rami, z rodziny języków indopacyficznych


abecadło

W użyciu od XVIII w. (w XVI w. abiecadło), od nazw pierwszych liter alfabetu: a, be, ce, de. Wyraz wyparł wcześniejszą (XV–XVIII w.) formę obiecadło. W XV w. funkcjonowała również forma obiecado → elementarz, częściowo odbiegająca od przyjętych nazw liter, zapożyczona ze śwn. abecede, dostosowanego przez dodanie powszechnego w nazwach narzędzi przyrostka -(a)dło. Źródłosłów dla ros. абецадло.

abecadła (genitive singular)
abecadłu (dative singular)
abecadłem (instrumental singular)
abecadle (locative singular)
abecadła (nominative plural)
abecadeł (genitive plural)
abecadłom (dative plural)
abecadła (accusative plural)
abecadłami (instrumental plural)
abecadłach (locative plural)
abecadła (vocative plural)

zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku

Polskie abecadło składa się z 32 liter.

Abecadło z pieca spadło

Jaś musi się jeszcze podszkolić w abecadle.


przecinek

przecinka (genitive singular)
przecinkowi (dative singular)
przecinkiem (instrumental singular)
przecinku (locative singular)
przecinku (vocative singular)
przecinki (nominative plural)
przecinków (genitive plural)
przecinkom (dative plural)
przecinki (accusative plural)
przecinkami (instrumental plural)
przecinkach (locative plural)
przecinki (vocative plural)

znak interpunkcyjny służący do oddzielania pojęć przy ich wymienianiu lub do oddzielania zdań w zdaniu złożonym

Nie zawsze przed słowem „że” stawiamy przecinek.


wokalizm

wokalizmu (genitive singular)
wokalizmowi (dative singular)
wokalizmem (instrumental singular)
wokalizmie (locative singular)
wokalizmie (vocative singular)


jidysz

jid. ייִדיש (jidisz) < śwn. jüdisch → żydowski

jidyszu (genitive singular)
jidyszowi (dative singular)
jidyszem (instrumental singular)
jidyszu (locative singular)
jidyszu (vocative singular)
jidysze (potential rare nominative plural)
jidyszy / jidyszów (potential rare genitive plural)
jidyszom (potential rare dative plural)
jidysze (potential rare accusative plural)
jidyszami (potential rare instrumental plural)
jidyszach (potential rare locative plural)
jidysze (potential rare vocative plural)

Mówił tylko w jidysz, ale rozumiał też kilka innych języków.

Opowieść przy stole toczył po angielsku, my rozmawialiśmy ze sobą po rosyjsku, czasem wstawiałem jakieś popularne powiedzonko w jidysz, co spotykało się z uśmiechem zrozumienia i wdzięczności

Józef Hen, Dziennik na nowy wiek, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2009, ISBN 9788374147064.

W trzecim okresie swej twórczości literackiej podejmuje pionierską inicjatywę zaadaptowania na grunt polski utworów żydowskich, czym utoruje drogę przyszłym tłumaczom literatury jidysz na język polski oraz tym twórcom, którzy – jak Szaniawski – wprowadzać będą żydowskie wątki i charaktery do literatury rodzimej

Anna Wereszczyńska, Ostatni Mohikanin drobnej szlachty i niezrównany monografista Żydów. Żywot Klemensa Junoszy-Szaniawskiego, Norbertinum 2008.


kolokacja

kolokacji (genitive singular)
kolokacji (dative singular)
kolokację (accusative singular)
kolokacją (instrumental singular)
kolokacji (locative singular)
kolokacjo (vocative singular)
kolokacje (nominative plural)
kolokacji (genitive plural)
kolokacyj (genitive plural obsolete)
kolokacjom (dative plural)
kolokacje (accusative plural)
kolokacjami (instrumental plural)
kolokacjach (locative plural)
kolokacje (vocative plural)

często spotykany związek wyrazów, którego znaczenie wynika ze znaczenia jego składników

„Obrać jabłko” to przykład kolokacji.


lapoński

lapońskiego (genitive singular)
lapońskiemu (dative singular)
lapońskim (instrumental singular)
lapońskim (locative singular)

forma celownika: „lapońskiemu” z wyjątkiem związku „po lapońsku”


gramatyka

(1.1) gr. γραμματική
źródłosłów nazwiska Gramatyka

gramatyki (genitive singular)
gramatyce (dative singular)
gramatykę (accusative singular)
gramatyką (instrumental singular)
gramatyce (locative singular)
gramatyko (vocative singular)
gramatyki (nominative plural)
gramatyk (genitive plural)
gramatykom (dative plural)
gramatyki (accusative plural)
gramatykami (instrumental plural)
gramatykach (locative plural)
gramatyki (vocative plural)

Gramatyka jest przydatna podczas nauki języka.

dział językoznawstwa obejmujący morfologię i składnię


dolnołużycki

dolnołużyckiego (genitive singular)
dolnołużyckiemu (dative singular)
dolnołużyckim (instrumental singular)
dolnołużyckim (locative singular)

Dolnołużycki jest podobny po polskiego.


źródłosłów

źródłosłowu (genitive singular)
źródłosłowowi (dative singular)
źródłosłowem (instrumental singular)
źródłosłowie (locative singular)
źródłosłowie (vocative singular)
źródłosłowy (nominative plural)
źródłosłowów (genitive plural)
źródłosłowom (dative plural)
źródłosłowy (accusative plural)
źródłosłowami (instrumental plural)
źródłosłowach (locative plural)
źródłosłowy (vocative plural)


bułgarski

bułgarskiego (genitive singular)
bułgarskiemu (dative singular)
bułgarskim (instrumental singular)
bułgarskim (locative singular)
bułgarskie (nominative plural)
bułgarskich (genitive plural)
bułgarskim (dative plural)
bułgarskie (accusative plural)
bułgarskimi (instrumental plural)
bułgarskich (locative plural)
bułgarskie (vocative plural)


artykuł

artykułu (genitive singular)
artykułowi (dative singular)
artykułem (instrumental singular)
artykule (locative singular)
artykule (vocative singular)
artykuły (nominative plural)
artykułów (genitive plural)
artykułom (dative plural)
artykuły (accusative plural)
artykułami (instrumental plural)
artykułach (locative plural)
artykuły (vocative plural)


gruziński

ɡruˈʑĩj̃sʲci

gruźĩĩ ̯sʹḱi

gruzińskie (nominative plural)
gruzińskiego (genitive singular)
gruzińskich (genitive plural)
gruzińskiemu (dative singular)
gruzińskim (dative plural)
gruzińskie (accusative plural)
gruzińskim (instrumental singular)
gruzińskimi (instrumental plural)
gruzińskim (locative singular)
gruzińskich (locative plural)
gruzińskie (vocative plural)

Uczę się gruzińskiego bez powodzenia od roku.


ukraiński

ukraińskiego (genitive singular)
ukraińskiemu (dative singular)
ukraińskim (instrumental singular)
ukraińskim (locative singular)

wschodniosłowiański język używany na Ukrainie

Jak to powiedzieć po ukraińsku?


palindrom

gr. πάλιν (palin) (z powrotem) + gr. δρόμος (dromos) (droga)

palindromy (nominative plural)
palindromu (genitive singular)
palindromów (genitive plural)
palindromowi (dative singular)
palindromom (dative plural)
palindromy (accusative plural)
palindromem (instrumental singular)
palindromami (instrumental plural)
palindromie (locative singular)
palindromach (locative plural)
palindromie (vocative singular)
palindromy (vocative plural)

wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz)

Palindromy to takie wyrazy lub całe zdania, które czytane wspak są takie same.


akomodacja

akomodacji (genitive singular)
akomodacji (dative singular)
akomodację (accusative singular)
akomodacją (instrumental singular)
akomodacji (locative singular)
akomodacjo (vocative singular)
akomodacje (potential rare nominative plural)
akomodacji / przest. akomodacyj (potential rare genitive plural)
akomodacjom (potential rare dative plural)
akomodacje (potential rare accusative plural)
akomodacjami (potential rare instrumental plural)
akomodacjach (potential rare locative plural)
akomodacje (potential rare vocative plural)

formalne podporządkowanie się podrzędnika wymogom nadrzędnika


temat

p.łac. thema ← gr. θέμα (thema) ← gr. θέτω (thetō) (kłaść, umieszczać)

tematu (genitive singular)
tematowi (dative singular)
tematem (instrumental singular)
temacie (locative singular)
temacie (vocative singular)
tematy (nominative plural)
tematów (genitive plural)
tematom (dative plural)
tematy (accusative plural)
tematami (instrumental plural)
tematach (locative plural)
tematy (vocative plural)

część wyrazu pozostająca po odrzuceniu końcówki


synonim

gr. συνώνυμος (synṓnymos) = (równoimienny)

synonimu (genitive singular)
synonimowi (dative singular)
synonimem (instrumental singular)
synonimie (locative singular)
synonimie (vocative singular)
synonimy (nominative plural)
synonimów (genitive plural)
synonimom (dative plural)
synonimy (accusative plural)
synonimami (instrumental plural)
synonimach (locative plural)
synonimy (vocative plural)

wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu lub o podobnym znaczeniu; bliskoznacznik

Synonimy mogą mieć różnice w znaczeniu w zależności od kontekstu.


eufemizm

gr. euphēmismós < gr. eúphēmos → dobrze wróżący, dobrze brzmiący

ɛwˈfɛ̃mʲism̥

oględne, delikatne słowo lub ostrożne bądź aluzyjne wyrażenie zastępujące inne, zbyt drastyczne, dosadne lub nieprzyzwoite

O seksie mówi się najczęściej nie wprost, używając eufemizmów.


deminutyw

łac. deminutivum (deminuere → zmniejszać)

ˌdɛ̃mʲĩˈnutɨf

deminutywy (nominative plural)
deminutywu (genitive singular)
deminutywów (genitive plural)
deminutywowi (dative singular)
deminutywom (dative plural)
deminutywy (accusative plural)
deminutywem (instrumental singular)
deminutywami (instrumental plural)
deminutywie (locative singular)
deminutywach (locative plural)
deminutywie (vocative singular)
deminutywy (vocative plural)

Tworzenie deminutywów w języku niemieckim jest proste i sprowadza się do dodania do rdzenia odpowiedniego sufiksu.


jer

jeru (genitive singular)
jerowi (dative singular)
jerem (instrumental singular)
jerze (locative singular)
jerze (vocative singular)
jery (nominative plural)
jerów (genitive plural)
jerom (dative plural)
jery (accusative plural)
jerami (instrumental plural)
jerach (locative plural)
jery (vocative plural)

głoska występująca w języku prasłowiańskim, oznaczana znakami ъ i ь

W pewnym momencie rozwoju języka jery zaczęły ginąć, bo prawo otwartych sylab przestało obowiązywać.


nynorsk

jeden z dwóch oficjalnych języków używanych w Norwegii; „nowonorweski”

W norweskiej telewizji mówią przeważnie w nynorsk, choć nie zawsze.


językoznawstwo

językoznawstwa (genitive singular)
językoznawstwu (dative singular)
językoznawstwem (instrumental singular)
językoznawstwie (locative singular)

Językoznawstwo teoretyczne próbuje budować modele służące opisywaniu poszczególnych języków oraz teorie dotyczące uniwersalnych aspektów języka.

Zbigniew Herbert mówił ponoć, że gdy chce się zdrowo pośmiać, sięga po pracę Stalina o językoznawstwie i nigdy nie doznaje zawodu

Szymon Hołownia, Językoznawstwo, Stalin, Józef, „Gazeta Wyborcza” z 19 stycznia 2001 r.


lingwistyka

lʲĩŋɡˈvʲistɨka

lingwistyki (genitive singular)
lingwistyce (dative singular)
lingwistykę (accusative singular)
lingwistyką (instrumental singular)
lingwistyce (locative singular)
lingwistyko (vocative singular)
lingwistyki (potential rare nominative plural)
lingwistyk (potential rare genitive plural)
lingwistykom (potential rare dative plural)
lingwistyki (potential rare accusative plural)
lingwistykami (potential rare instrumental plural)
lingwistykach (potential rare locative plural)
lingwistyki (potential rare vocative plural)

W skład lingwistyki teoretycznej wchodzą takie dziedziny jak gramatyka, semantyka, morfologia czy fonologia.


preskrypcja

p.łac. praescripto → przedmowa, nakaz < łac. praescribo, praescribere → poprzedzać wstępem, nakazywać

preskrypcji (genitive singular)
preskrypcji (dative singular)
preskrypcję (accusative singular)
preskrypcją (instrumental singular)
preskrypcji (locative singular)
preskrypcjo (vocative singular)
preskrypcje (nominative plural)
preskrypcji (genitive plural)
preskrypcyj (genitive plural obsolete)
preskrypcjom (dative plural)
preskrypcje (accusative plural)
preskrypcjami (instrumental plural)
preskrypcjach (locative plural)
preskrypcje (vocative plural)

wydawanie norm językowych; kodyfikacja normatywna


U

majuskuła dwudziestej siódmej litery alfabetu


skrót

skrótu (genitive singular)
skrótowi (dative singular)
skrótem (instrumental singular)
skrócie (locative singular)
skrócie (vocative singular)
skróty (nominative plural)
skrótów (genitive plural)
skrótom (dative plural)
skróty (accusative plural)
skrótami (instrumental plural)
skrótach (locative plural)
skróty (vocative plural)

w piśmie oznacza skrócony zapis nazwy jednowyrazowej lub wielowyrazowej, zbudowany z jednej lub kilku liter

Skrótem jest „p.o.”, ale „PO” to już skrótowiec.

skróty właściwe warto odróżnić od skrótowców


bohemizm

bɔˈxɛ̃mʲism̥

wyraz, zwrot, forma gramatyczna zapożyczona do jakiegoś języka z języka czeskiego


zawiadomienie

ˌzavʲjadɔ̃ˈmʲjɛ̇̃ɲɛ

zavʹi ̯adõmʹi ̯ė̃ńe

zawiadomienia (genitive singular)
zawiadomieniu (dative singular)
zawiadomieniem (instrumental singular)
zawiadomieniu (locative singular)
zawiadomienia (genitive singular)
zawiadomieniu (dative singular)
zawiadomieniem (instrumental singular)
zawiadomieniu (locative singular)
zawiadomienia (nominative plural)
zawiadomień (genitive plural)
zawiadomieniom (dative plural)
zawiadomienia (accusative plural)
zawiadomieniami (instrumental plural)
zawiadomieniach (locative plural)
zawiadomienia (vocative plural)

wypowiedzenie nieczasownikowe, do którego nie można wprowadzić czasownika w forma osobowej


akronim

akronimu (genitive singular)
akronimowi (dative singular)
akronimem (instrumental singular)
akronimie (locative singular)
akronimie (vocative singular)
akronimy (nominative plural)
akronimów (genitive plural)
akronimom (dative plural)
akronimy (accusative plural)
akronimami (instrumental plural)
akronimach (locative plural)
akronimy (vocative plural)


przejęzyczenie

ˌpʃɛjɛ̃w̃zɨˈt͡ʃɛ̃ɲɛ

pšei ̯ẽũ̯zyčẽńe

przejęzyczenia (genitive singular)
przejęzyczeniu (dative singular)
przejęzyczeniem (instrumental singular)
przejęzyczeniu (locative singular)
przejęzyczenia (nominative plural)
przejęzyczeń (genitive plural)
przejęzyczeniom (dative plural)
przejęzyczenia (accusative plural)
przejęzyczeniami (instrumental plural)
przejęzyczeniach (locative plural)
przejęzyczenia (vocative plural)

mimowolny błąd językowy na poziomie wytwarzania wypowiedzi, np. w wyniku roztargnienia, przez nieuwagę

Przejęzyczenie spikera, który podkreślił, że wcale nie było mowy o obecnym prezydencie, nie było zrobione przypadkowo.


afereza

gr. ἀφαίρεσις

aferezy (genitive singular)
aferezie (dative singular)
aferezę (accusative singular)
aferezą (instrumental singular)
aferezie (locative singular)
aferezo (vocative singular)


peryfraza

peryfrazy (nominative plural)
peryfrazy (genitive singular)
peryfraz (genitive plural)
peryfrazie (dative singular)
peryfrazom (dative plural)
peryfrazę (accusative singular)
peryfrazy (accusative plural)
peryfrazą (instrumental singular)
peryfrazami (instrumental plural)
peryfrazie (locative singular)
peryfrazach (locative plural)
peryfrazo (vocative singular)
peryfrazy (vocative plural)

zastąpienie nazwy jakiegoś zjawiska przez bardziej lub mniej rozbudowane jego opisanie


neosemantyzm

ˌnɛɔsɛ̃ˈmãntɨsm̥

wyraz, który już istnieje w danym języku, jednak przypisano mu nowe znaczenie

Przykładem neosemantyzmu jest użycie słowa „wieża” na określenie sprzętu do odtwarzania muzyki.


lekcja

lekcji (genitive singular)
lekcji (dative singular)
lekcję (accusative singular)
lekcją (instrumental singular)
lekcji (locative singular)
lekcjo (vocative singular)
lekcje (nominative plural)
lekcji (genitive plural)
lekcyj (genitive plural obsolete)
lekcjom (dative plural)
lekcje (accusative plural)
lekcjami (instrumental plural)
lekcjach (locative plural)
lekcje (vocative plural)

To będzie dla ciebie lekcja na przyszłość.


pinyin

pinyinu (genitive singular)
pinyinowi (dative singular)
pinyinem (instrumental singular)
pinyinie (locative singular)
pinyinie (vocative singular)


interlingua

ˌĩntɛrˈlʲĩŋɡva

interlingwy (genitive singular)
interlingwie (dative singular)
interlingwę (accusative singular)
interlingwą (instrumental singular)
interlingwie (locative singular)
interlingwo (vocative singular)

międzynarodowy sztuczny język pomocniczy

Esperanto z powodu swojej schematyczności jest prostsze niż interlingua.


L

majuskuła piętnastej litery polskiego alfabetu


Z

majuskuła trzydziestej litery polskiego alfabetu


górnołużycki

górnołużyckiego (genitive singular)
górnołużyckiemu (dative singular)
górnołużyckim (instrumental singular)
górnołużyckim (locative singular)


narzecze

narzecza (genitive singular)
narzeczu (dative singular)
narzeczem (instrumental singular)
narzeczu (locative singular)
narzecza (nominative plural)
narzeczy (genitive plural)
narzeczom (dative plural)
narzecza (accusative plural)
narzeczami (instrumental plural)
narzeczach (locative plural)
narzecza (vocative plural)

Niektórzy autorzy traktują narzecze jako jednostkę pośrednią między dialektem a gwarą, dialekt ujmując jako zespół narzeczy, a narzecze – jako zespół gwar.

mowa terytorialna, odmienna od języka standardowego

mowa terytorialna o zasięgu szerszym niż dialekt i gwara


gwara

gwary (nominative plural)
gwary (genitive singular)
gwar (genitive plural)
gwarze (dative singular)
gwarom (dative plural)
gwarę (accusative singular)
gwary (accusative plural)
gwarą (instrumental singular)
gwarami (instrumental plural)
gwarze (locative singular)
gwarach (locative plural)
gwaro (vocative singular)
gwary (vocative plural)

mowa terytorialna, odmienna od przyjętego języka standardowego

Marek mówi gwarą podhalańską.

Termin często traktowany jako podrzędny wobec dialektu; tj. dialekt to zespół gwar mających wspólne cechy.

żargon określonego środowiska zawodowego lub społecznego

Nawet żeglarze mają swoją specyficzną gwarę.


nie-

pierwszy człon przymiotników złożonych oznaczający…
:: (1.1.1) zazwyczaj zaprzeczenie znaczenia przymiotnika podstawowego; znaczny lub znikomy stopień nasilenia cechy, którą nazywa przymiotnik podstawowy
:: (1.1.2) niemożliwość realizacji tego, co oznacza czasownik, od którego pochodzi przymiotnik

niedrogi, nieżonaty, niezdrów, niegłupi, niezły, nieciekawy, niesłodki, nieduży

niewykonalny, nienamacalny, nietykalny, nieustanny, niewidzialny

niepogoda, niełaska, nietakt, nieodpowiedzialność, niezgoda, niepowodzenie; niestudent, niesportowiec, niekatolik; nie-Polak, nie-Ślązak

nierób, niewypał, niemowa

niepalenie, niewykonanie, niezrozumienie, niewpłacenie

pierwszy człon złożonych imiesłowów przymiotnikowych

niepalący, niepiszący, niemyślący; nieużywany, nieugotowany, nienapisany

nierób, niewypał, niemowa

pierwszy człon rzeczowników złożonych…
:: (1.3.1) oznaczający brak lub przeciwieństwo do tego, co oznacza rzeczownik podstawowy
:: (1.3.2) stanowiących nazwę wykonawców czynności lub nosicieli cech
:: (1.3.3) zakończonych na -nie, -cie, oznaczający ich zaprzeczenie

nierób, niewypał, niemowa

pierwszy człon przysłówków złożonych utworzonych od zaprzeczonych przymiotników, od imiesłowów czynnych lub od imiesłowów biernych

nieźle, nieładnie, nietrudno, niepodobna; niedrwiąco, niekojąco, nieinteresująco, niedowierzająco; nieskończenie, niewyszukanie

nierób, niewypał, niemowa

pierwszy człon nielicznych zaimków i liczebników mających inne znaczenie z przeczeniem „nie” i bez przeczenia (w tym drugim przypadku pisane osobno)

nieco, niecoś, niektóry, niejaki, niejako, nieswój (w znaczeniu „niezdrów”), niejeden

nierób, niewypał, niemowa

pierwszy człon czasowników pochodnych od podstaw dziś rzadkich lub nieużywanych

niedomagać, nienawidzić, niedosłyszeć

nierób, niewypał, niemowa

pierwszy człon wyrazów pochodnych, utworzonych za pomocą różnych sufiksów od innych wyrazów połączonych z „nie-” lub od wyrazów podstawowych, które mają „nie-” w swoim składzie słowotwórczym

niemowlęcy, niedźwiedzi, niewolniczy, niedzielny; nieuctwo, nieśmiertelnik, niepodległościowiec, niewykonalność, niecierpliwiec; niepokoić, nienawidzić, niewolić, niedołężnieć.

nierób, niewypał, niemowa


kotek

kotka (genitive singular)
kotkowi (dative singular)
kotka (accusative singular)
kotkiem (instrumental singular)
kotku (locative singular)
kotku (vocative singular)
kotki (nominative plural)
kotków (genitive plural)
kotkom (dative plural)
kotki (accusative plural)
kotkami (instrumental plural)
kotkach (locative plural)
kotki (vocative plural)

Kotek łapczywie pił mleko ze spodka.


regionalizm

ˌrɛɟɔ̃ˈnalʲism̥

element mowy charakterystyczny dla danego regionu, niefunkcjonujący na całym obszarze występowania języka


środowiskowy

ˌɕrɔdɔvʲiˈskɔvɨ

(wyraz) używany tylko w określonych środowiskach


samogłoska

ˌsãmɔˈɡwɔska

samogłoski (genitive singular)
samogłosce (dative singular)
samogłoskę (accusative singular)
samogłoską (instrumental singular)
samogłosce (locative singular)
samogłosko (vocative singular)
samogłoski (nominative plural)
samogłosek (genitive plural)
samogłoskom (dative plural)
samogłoski (accusative plural)
samogłoskami (instrumental plural)
samogłoskach (locative plural)
samogłoski (vocative plural)

głoska otwarta, której obecność konieczna jest do utworzenia sylaby

Jeszcze w XVIII stuleciu utrzymywano samogłoskę „e” w celownikowo-miejscownikowych postaciach „żenie”, „siestrze” – tak jak w deklinacji męskiej do niedawna mówiło się np. „o oddziele”, a w nijakiej – „o zwierciedle”

Jan Miodek, Gazeta Wyborcza, 1998-12-11, Narodowy Korpus Języka Polskiego.

Rozmawiali po polsku, on mówił z zabawnym akcentem, przeciągał niektóre samogłoski, zaczynając zdania ze szwedzkim namysłem […]

Grażyna Plebanek, Przystupa, 2007, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


spółgłoska

spółgłoski (genitive singular)
spółgłosce (dative singular)
spółgłoskę (accusative singular)
spółgłoską (instrumental singular)
spółgłosce (locative singular)
spółgłosko (vocative singular)
spółgłoski (nominative plural)
spółgłosek (genitive plural)
spółgłoskom (dative plural)
spółgłoski (accusative plural)
spółgłoskami (instrumental plural)
spółgłoskach (locative plural)
spółgłoski (vocative plural)

głoska powstająca w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy

Wyraz „wstręt” zawiera pięć spółgłosek i tylko jedną samogłoskę.


odmiana

odmiany (genitive singular)
odmianie (dative singular)
odmianę (accusative singular)
odmianą (instrumental singular)
odmianie (locative singular)
odmiano (vocative singular)
odmiany (nominative plural)
odmian (genitive plural)
odmianom (dative plural)
odmiany (accusative plural)
odmianami (instrumental plural)
odmianach (locative plural)
odmiany (vocative plural)

zmiana formy wyrazu w zależności od przypadku, osoby itp.

Odmiana czasownika „być” w języku polskim jest nieregularna, trzeba się jej nauczyć na pamięć.

Deklinacja to odmiana wyrazu przez przypadki, liczby i rodzaje.


anglosaski

ˌãŋɡlɔˈsasʲci

poprzednik nowoczesnego języka angielskiego


łużycki

łużyckie (nominative plural)
łużyckiego (genitive singular)
łużyckich (genitive plural)
łużyckiemu (dative singular)
łużyckim (dative plural)
łużyckie (accusative plural)
łużyckim (instrumental singular)
łużyckimi (instrumental plural)
łużyckim (locative singular)
łużyckich (locative plural)
łużyckie (vocative plural)

język słowiański, którym mówi się na Łużycach


alofon

alofonu (genitive singular)
alofonowi (dative singular)
alofonem (instrumental singular)
alofonie (locative singular)
alofonie (vocative singular)
alofony (nominative plural)
alofonów (genitive plural)
alofonom (dative plural)
alofony (accusative plural)
alofonami (instrumental plural)
alofonach (locative plural)
alofony (vocative plural)

wariant fonemu, inaczej: alofony to głoski reprezentujące ten sam fonem


sonant

sonantu (genitive singular)
sonantowi (dative singular)
sonantem (instrumental singular)
sonancie (locative singular)
sonancie (vocative singular)
sonanty (nominative plural)
sonantów (genitive plural)
sonantom (dative plural)
sonanty (accusative plural)
sonantami (instrumental plural)
sonantach (locative plural)
sonanty (vocative plural)


fonem

fonemu (genitive singular)
fonemowi (dative singular)
fonemem (instrumental singular)
fonemie (locative singular)
fonemie (vocative singular)
fonemy (nominative plural)
fonemów (genitive plural)
fonemom (dative plural)
fonemy (accusative plural)
fonemami (instrumental plural)
fonemach (locative plural)
fonemy (vocative plural)

najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka

Fonemy są realizowane w mowie przez głoski.


półsamogłoska

półsamogłoski (genitive singular)
półsamogłosce (dative singular)
półsamogłoskę (accusative singular)
półsamogłoską (instrumental singular)
półsamogłosce (locative singular)
półsamogłosko (vocative singular)
półsamogłoski (nominative plural)
półsamogłosek (genitive plural)
półsamogłoskom (dative plural)
półsamogłoski (accusative plural)
półsamogłoskami (instrumental plural)
półsamogłoskach (locative plural)
półsamogłoski (vocative plural)

głoska mająca cechy samogłoski, lecz nie mająca zdolności sylabotwórczej


dyftong

gr. δίφθογγος → dwubrzmiący < gr. δίς + φθόγγος

dyftongu (genitive singular)
dyftongowi (dative singular)
dyftongiem (instrumental singular)
dyftongu (locative singular)
dyftongu (vocative singular)
dyftongi (nominative plural)
dyftongów (genitive plural)
dyftongom (dative plural)
dyftongi (accusative plural)
dyftongami (instrumental plural)
dyftongach (locative plural)
dyftongi (vocative plural)

dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i półsamogłoski; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie dwóch samogłosek

Nazwę chińskiej sztuki geomancji, „feng shui”, Polacy wymawiają jak „feng szuj”, a tymczasem w chińskim „shui” zawiera tryftong [uei], a nie dyftong [ui] i tę sylabę powinno wymawiać się jak „szłej”.

zobacz też: monoftong • dyftong • tryftong


monoftong

mɔ̃ˈnɔftɔ̃ŋk

monoftongu (genitive singular)
monoftongowi (dative singular)
monoftongiem (instrumental singular)
monoftongu (locative singular)
monoftongu (vocative singular)
monoftongi (nominative plural)
monoftongów (genitive plural)
monoftongom (dative plural)
monoftongi (accusative plural)
monoftongami (instrumental plural)
monoftongach (locative plural)
monoftongi (vocative plural)

W historii języka niemieckiego miała miejsce dyftongizacja monoftongów.


tryftong

tryftongu (genitive singular)
tryftongowi (dative singular)
tryftongiem (instrumental singular)
tryftongu (locative singular)
tryftongu (vocative singular)
tryftongi (nominative plural)
tryftongów (genitive plural)
tryftongom (dative plural)
tryftongi (accusative plural)
tryftongami (instrumental plural)
tryftongach (locative plural)
tryftongi (vocative plural)

dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i dwóch półsamogłosek; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie trzech samogłosek

Nazwę chińskiej sztuki geomancji, "feng shui", Polacy wymawiają jak "feng szuj", a tymczasem w chińskim "shui" zawiera tryftong [uei], a nie dyftong [ui] i tę sylabę powinno wymawiać się jak "szłej".


sylaba

sylaby (genitive singular)
sylabie (dative singular)
sylabę (accusative singular)
sylabą (instrumental singular)
sylabie (locative singular)
sylabo (vocative singular)
sylaby (nominative plural)
sylab (genitive plural)
sylabom (dative plural)
sylaby (accusative plural)
sylabami (instrumental plural)
sylabach (locative plural)
sylaby (vocative plural)

część wyrazu lub wyraz zawierające zwykle jedną samogłoskę lub dyftong, wymawiane jako całość; jednostka mowy, zwykle dłuższa niż jedna głoska i krótsza niż wyraz

Nie każdy umie poprawnie podzielić wyraz „nauka” na sylaby.


Y

majuskuła dwudziestej dziewiątej litery polskiego alfabetu

używana na początku tylko niektórych wyrazów obcego pochodzenia, jak Yeti


neologizm

(1.1) gr. νέος + λόγος (néos)+(logos) → nowe + słowo

ˌnɛɔˈlɔɟism̥

wyraz lub wyrażenie, które niedawno pojawiło się w danym języku

Gdy komputery pojawiły się w Polsce, pochodzący z angielskiego neologizm „kliknięcie” długo nie był akceptowany przez wielu ludzi, którzy woleli istniejące już w języku polskim określenie „mlask” lub „mlaskanie”.

Prawdopodobnie z każdym ważniejszym wynalazkiem ludzkości wiąże się nazwa, która początkowo była neologizmem.


frazem

frazemu (genitive singular)
frazemowi (dative singular)
frazemem (instrumental singular)
frazemie (locative singular)
frazemie (vocative singular)
frazemy (nominative plural)
frazemów (genitive plural)
frazemom (dative plural)
frazemy (accusative plural)
frazemami (instrumental plural)
frazemach (locative plural)
frazemy (vocative plural)

względnie trwała forma językowa, której stereotypowo używa się w podobnych do siebie sytuacjach

Językoznawcy uznają za frazemy na przykład wyrażenia takie jak „uśmiech, proszę” (u fotografa), „takie jest życie”, „świeżo malowane” (na wywieszkach).


holenderski

holenderskiego (genitive singular)
holenderskiemu (dative singular)
holenderskim (instrumental singular)
holenderskim (locative singular)

Dramat został przetłumaczony również na język holenderski przez René Kok.


rodzajnik określony

rɔˈd͡zajɲik ˌɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ

rodzajnika określonego (genitive singular)
rodzajnikowi określonemu (dative singular)
rodzajnikiem określonym (instrumental singular)
rodzajniku określonym (locative singular)
rodzajniku określony (vocative singular)
rodzajniki określone (nominative plural)
rodzajników określonych (genitive plural)
rodzajnikom określonym (dative plural)
rodzajniki określone (accusative plural)
rodzajnikami określonymi (instrumental plural)
rodzajnikach określonych (locative plural)
rodzajniki określone (vocative plural)

rodzajnik występujący w wyrażeniach odnoszących się do konkretnych przedmiotów lub osób (np. znanych z kontekstu) oraz pojęć ogólnych

W języku duńskim rodzajnik określony może występować w postaci przyrostka w formie uzależnionej od rodzaju rzeczownika.


paremiologia

gr. παροιμία (paroimía) → przysłowie + pol. -logia

ˌparɛ̃mʲjɔˈlɔɟja

paremiologii (genitive singular)
paremiologii (dative singular)
paremiologię (accusative singular)
paremiologią (instrumental singular)
paremiologii (locative singular)
paremiologio (vocative singular)

nauka o przysłowiach zajmująca się ich pochodzeniem, znaczeniem oraz porównywaniem ich wersji w różnych językach


bopomofo

chiń. ㄅㄆㄇㄈ → bo + po + mo + fo; analogicznie do ABC

system transkrypcji fonetycznej języka chińskiego, z odczytania pierwszych czterech sylab tabeli trankrypcyjnej: ㄅ (bo)ㄆ (po) ㄇ (mo) ㄈ (fo)

Na Tajwanie bopomofo stosowane jest powszechnie w nauce języka chińskiego.

Bopomofo klasyfikuje się czasem jako system półalfabetyczny.

Znaki bopomofo pisze się po prawej stronie znaków chińskich w piśmie pionowym, albo nad znakami chińskimi w piśmie poziomym.

hasło obecnie uważane za merytorycznie niepoprawne, powoli wypierane przez zapisywane w języku chińskim zhuyin (=注音); niemniej jednak, wykorzystywane w kontekstach międzynarodowych, m.in. standardach ISO i Unicode

więcej w informacji o transkrypcjach języka chińskiego oraz metodach wprowadzania znaków chińskich


wykrzyknik

wykrzyknika (genitive singular)
wykrzyknikowi (dative singular)
wykrzyknikiem (instrumental singular)
wykrzykniku (locative singular)
wykrzykniku (vocative singular)
wykrzykniki (nominative plural)
wykrzykników (genitive plural)
wykrzyknikom (dative plural)
wykrzykniki (accusative plural)
wykrzyknikami (instrumental plural)
wykrzyknikach (locative plural)
wykrzykniki (vocative plural)

znak interpunkcyjny służący do wzmacniania ekspresji wypowiedzi, zapisywany za pomocą kropki i umieszczonej nad nią pionowej kreski: !

Czemu używasz wielokrotnych wykrzykników jak jakaś egzaltowana nastolatka?


duża litera

duże litery (nominative plural)
dużej litery (genitive singular)
dużych liter (genitive plural)
dużej literze (dative singular)
dużym literom (dative plural)
dużą literę (accusative singular)
duże litery (accusative plural)
dużą literą (instrumental singular)
dużymi literami (instrumental plural)
dużej literze (locative singular)
dużych literach (locative plural)
duża litero (vocative singular)
duże litery (vocative plural)

litera pisana tak, jak na początku zdania albo nazwiska

W języku niemieckim wszystkie rzeczowniki pisze się dużą literą.

Po kropce nowe zdanie zaczynamy od dużej litery.

wyrażenie „pisać z dużej litery” jest krytykowanym rusycyzmem

formy „duża litera” i „wielka litera” są uznawane za równie poprawne

formy „dużą literą” i „wielką literą” są równie poprawne; dopuszczalny jest także wariant „od dużej (wielkiej) litery”


mała litera

małe litery (nominative plural)
małej litery (genitive singular)
małych liter (genitive plural)
małej literze (dative singular)
małym literom (dative plural)
małą literę (accusative singular)
małe litery (accusative plural)
małą literą (instrumental singular)
małymi literami (instrumental plural)
małej literze (locative singular)
małych literach (locative plural)
mała litero (vocative singular)
małe litery (vocative plural)

litera pisana tak, jak w środku wyrazu; litera normalnej wielkości

Przymiotniki od nazw własnych piszemy małą literą.


arabski

arabskie (nominative plural)
arabskiego (genitive singular)
arabskich (genitive plural)
arabskiemu (dative singular)
arabskim (dative plural)
arabskie (accusative plural)
arabskim (instrumental singular)
arabskimi (instrumental plural)
arabskim (locative singular)
arabskich (locative plural)
arabskie (vocative plural)

język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego

Arabski jest językiem urzędowym ponad dwudziestu krajów.


konstrukcja

konstrukcji (genitive singular)
konstrukcji (dative singular)
konstrukcję (accusative singular)
konstrukcją (instrumental singular)
konstrukcji (locative singular)
konstrukcjo (vocative singular)
konstrukcje (nominative plural)
konstrukcji (genitive plural)
konstrukcyj (genitive plural obsolete)
konstrukcjom (dative plural)
konstrukcje (accusative plural)
konstrukcjami (instrumental plural)
konstrukcjach (locative plural)
konstrukcje (vocative plural)

zestawienie jednostek o zgodnych funkcjach gramatycznych

zob. też konstrukcja budowlana w Wikipedii


żargon

żargonu (genitive singular)
żargonowi (dative singular)
żargonem (instrumental singular)
żargonie (locative singular)
żargonie (vocative singular)
żargony (nominative plural)
żargonów (genitive plural)
żargonom (dative plural)
żargony (accusative plural)
żargonami (instrumental plural)
żargonach (locative plural)
żargony (vocative plural)

zespół jednostek językowych właściwych dla wyodrębnionej grupy społecznej lub zawodowej

specyficzne nazewnictwo powiązane z pewnym obszarem działalności (np. dyscypliną naukową), trudno zrozumiałe dla osób z zewnątrz, niekiedy przeciwstawiane terminologii oficjalnej


hiszpański

χʹišpãĩ ̯sʹḱi

romański język używany m.in. w Hiszpanii

Uczę się hiszpańskiego.


piemoncki

pʲjɛ̃ˈmɔ̃nt͡sʲci

pʹi ̯ẽmõncʹḱi


wymienić

vɨ̃ˈmʲjɛ̇̃ɲit͡ɕ

vỹmʹi ̯ė̃ńić


birmański

bʹirmãĩ ̯sʹḱi


chiński

chińskiego (genitive singular)
chińskiemu (dative singular)
chińskim (instrumental singular)
chińskim (locative singular)

Leon nauczył się chińskiego na studiach.


chorwacki

jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Chorwacji i BiH

Ta praca wymaga więcej niż tylko znajomości chorwackiego.


czarnogórski

jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Czarnogórze


estoński

ɛˈstɔ̃j̃sʲci

Czy niezbyt przystojny, skrajnie introwertyczny, niemający w Estonii żadnego źródła utrzymania i niemówiący nawet po estońsku bohater ma jakieś szanse na szczęśliwe zakończenie swojej wyprawy?


fidżyjski

fʹiǯyi ̯sʹḱi


fiński

On mówił tylko trochę po fińsku.


indonezyjski

ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci


irański

irańska (nominative singular feminine)
irańskie (nominative singular neuter)
irańscy (nominative plural masculine)
irańskie (nominative plural nonvirile)
irańskiego (genitive singular masculine animate inanimate)
irańskiej (genitive singular feminine)
irańskiego (genitive singular neuter)
irańskich (genitive plural masculine nonvirile)
irańskiemu (dative singular masculine animate inanimate)
irańskiej (dative singular feminine)
irańskiemu (dative singular neuter)
irańskim (dative plural masculine nonvirile)
irańskiego (accusative singular masculine animate)
irańską (accusative singular feminine)
irańskie (accusative singular neuter)
irańskich (accusative plural masculine)
irańskie (accusative plural nonvirile)
irańskim (instrumental singular masculine animate inanimate)
irańską (instrumental singular feminine)
irańskim (instrumental singular neuter)
irańskimi (instrumental plural masculine nonvirile)
irańskim (locative singular masculine animate inanimate)
irańskiej (locative singular feminine)
irańskim (locative singular neuter)
irańskich (locative plural masculine nonvirile)
irańska (vocative singular feminine)
irańskie (vocative singular neuter)
irańscy (vocative plural masculine)
irańskie (vocative plural nonvirile)

odnoszący się do podrodziny języków indoeuropejskich, którymi posługuje się około 75 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową

Najbardziej rozpowszechnione języki irańskie to perski i paszto.


irlandzki

irlandzkiego (genitive singular)
irlandzkiemu (dative singular)
irlandzkim (instrumental singular)
irlandzkim (locative singular)

język celtycki używany przez Irlandczyków

Irlandzki jest językiem celtyckim.


kazachski

język z rodziny języków turkijskich, język państwowy Kazachstanu


kirgiski

kirgiskiego (genitive singular)
kirgiskiemu (dative singular)
kirgiskim (instrumental singular)
kirgiskim (locative singular)
kirgiskie (nominative plural)
kirgiskich (genitive plural)
kirgiskim (dative plural)
kirgiskie (accusative plural)
kirgiskimi (instrumental plural)
kirgiskich (locative plural)
kirgiskie (vocative plural)

Mówię trochę po kirgisku.


komoryjski

ˌkɔ̃mɔˈrɨjsʲci


koreański

ˌkɔrɛˈãj̃sʲci

koreãĩ ̯sʹḱi

koreańskiego (genitive singular)
koreańskiemu (dative singular)
koreańskim (instrumental singular)
koreańskim (locative singular)
koreańskie (nominative plural)
koreańskich (genitive plural)
koreańskim (dative plural)
koreańskie (accusative plural)
koreańskimi (instrumental plural)
koreańskich (locative plural)
koreańskie (vocative plural)

język urzędowy Korei Południowej i Korei Północnej

Jak długo uczysz się koreańskiego?


laotański

laotãĩ ̯sʹḱi


litewski

litewskiego (genitive singular)
litewskiemu (dative singular)
litewskim (instrumental singular)
litewskim (locative singular)


macedoński

język wymarły używany przez starożytnych mieszkańców Macedonii


maltański

maltãĩ ̯sʹḱi

Maltański jest silnie spokrewniony z arabskim.


mongolski

mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci


nepalski

nepalskiego (genitive singular)
nepalskiemu (dative singular)
nepalskim (instrumental singular)
nepalskim (locative singular)


samoański

ˌsãmɔˈãj̃sʲci

sãmoãĩ ̯sʹḱi

samoańskiego (genitive singular)
samoańskiemu (dative singular)
samoańskim (instrumental singular)
samoańskim (locative singular)
samoańskie (nominative plural)
samoańskich (genitive plural)
samoańskim (dative plural)
samoańskie (accusative plural)
samoańskimi (instrumental plural)
samoańskich (locative plural)
samoańskie (vocative plural)


słoweński

su̯ovẽĩ ̯sʹḱi

słoweńskiego (genitive singular)
słoweńskiemu (dative singular)
słoweńskim (instrumental singular)
słoweńskim (locative singular)
słoweńskie (nominative plural)
słoweńskich (genitive plural)
słoweńskim (dative plural)
słoweńskie (accusative plural)
słoweńskimi (instrumental plural)
słoweńskich (locative plural)
słoweńskie (vocative plural)


tadżycki

tadżyckie (nominative plural)
tadżyckiego (genitive singular)
tadżyckich (genitive plural)
tadżyckiemu (dative singular)
tadżyckim (dative plural)
tadżyckie (accusative plural)
tadżyckim (instrumental singular)
tadżyckimi (instrumental plural)
tadżyckim (locative singular)
tadżyckich (locative plural)
tadżyckie (vocative plural)


turkmeński

turkmeńskiego (genitive singular)
turkmeńskiemu (dative singular)
turkmeńskim (instrumental singular)
turkmeńskim (locative singular)