DB

Deutsche Bundesbahn → Niemiecka Kolej Federalna (do roku 1993)


Burma

W samym Myanmarze potoczna nazwa tego kraju to Bamar. Stad wywodzi się zarówno termin Burma (rozpowszechniony w jęz. angielskim, w Skandynawii, Szwajcarii i na Węgrzech), jak i Birma (rozpowszechniony w romańskim obszarze jęz. romańskich i np. w Niemczech).

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Kraje i narodowości

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Kraje Azji


Archimedes

łac. Archimedes < gr. Ἀρχιμήδης (Arkhimḗdēs)

Archimedes gilt als einer der bedeutendsten Mathematiker.

Archimedes uchodzi za jednego z najbardziej znaczących matematyków.


Siam

taj. สยาม (sà-yăam) prawdopodobnie < sanskr. श्याम


Fuß

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-Fuß.wav

auf eigenen Füßen stehen / sich auf eigene Füße stellen

einen Fuß in der Tür haben / den Fuß in die Tür setzen

mit dem linken Fuß zuerst aufgestanden sein / mit dem linken Fuß zuerst aufstehen

vor die Füße laufen / über die Füße laufen

Der Zaun war 100 Fuß lang.

W Szwajcarii i Liechtensteinie jest dopuszczalna również pisownia Fuss, ale w innych krajach niemieckojęzycznych taka forma nie jest prawidłowa.


Lyzeum

Odpowiednikiem szkoły typu polskiego liceum w języku niemiecki są szkoły umożliwiające zrobienie matury (np. należące do Sekundarstufe II, AHS-Oberstufe).


SA

Sturmabteilungen, die Sturmabteilungen der NSDAP → Oddziały Szturmowe NSDAP


Washington

zobacz też: Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Colorado • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornien • Kansas • Kentucky • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • New Mexico • New York • North Carolina • North Dakota • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • South Carolina • South Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • West Virginia • Wisconsin • Wyoming


Zwingburg

ˈt͡svɪŋˌbʊʁk


Kaderleiter

ˈkaːdɐˌlaɪ̯tɐ


Elsass-Lothringen

Elsass-Lotrhingen jest nazwą używaną w latach 1871-1918, gdy Alzacja i północno-wschodni region Lotaryngii należały do Rzeszy Niemieckiej.


Athen

Der Krieg endete schließlich 404 v. Chr. mit einer vollständigen Niederlage Athens.

Wojna zakończyła się ostatecznie w roku 404 przed Chr. całkowitą klęską Aten.


Schock

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Jednostki miar i mas


Führer

(1.1-5) śwn. vüerer < czas. śwn. vüeren + -er

w czasach nazizmu określenie Adolfa Hitlera


Sowjetunion

Union der Sozialistischen Sowjetrepubliken

jako jeden z nielicznych toponimów w języku niemieckim zawsze wymaga użycia rodzajnika.

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Kraje Europy


Mark

źródłosłów dla pol. marka, arab. مارك, ukr. марка


DDR

Deutsche Demokratische Republik → NRD, Niemiecka Republika Demokratyczna (istniejąca w latach 1949-1990)

Berlin ist Hauptstadt der DDR.


Adel

Der polnische Adel war eine sehr privilegierte Schicht.

Szlachta polska była bardzo uprzywilejowaną warstwą.


BRD

Bundesrepublik Deutschland → RFN (w latach 1949-1990)


Metöke

Ein Metöke war in der griechischen Antike, insbesondere in Athen, ein dauerhaft in der jeweiligen Stadt lebender Fremder, der kein Bürgerrecht besaß.

Metojk był w starożytnej Grecji, a szczególnie w Atenach, na stałe zamieszkującym miasto obcym, który nie posiadał praw obywatelskich.


Sachsen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Michael Schoenitzer (MichaelSchoenitzer)-Sachsen.wav

zobacz też: Baden-Württemberg • Bayern • Brandenburg • Berlin • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Niedersachsen • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sachsen • Sachsen-Anhalt • Schleswig-Holstein • Thüringen


Katalonien

zobacz też: Andalusien • Aragonien • Asturien • Balearische Inseln • Baskenland • Extremadura • Galicien • Kanarische Inseln • Kantabrien • Kastilien-La Mancha • Kastilien und León • Katalonien • Madrid • Murcia • Navarra • La Rioja • Valencia • Ceuta • Melilla


Nazi

skrótcona forma od niem. Nationalsozialist


Gestapo

Geheime Staatspolizei → Gestapo, Tajna Policja Państwowa


Bürger

śwn. burgære, śwn. burgære < swn. burgāri


Augur

augur (rzymski kapłan zajmujący się auspicjami)


Proletarierin

rodzaj żeński od rzeczownika → Proletarier


Khanat

chanat (państwo, prowincja rządzona przez chana)


Bernsteinzimmer

ˈbɛʁnʃtaɪ̯nˈt͡sɪmɐ


Auschwitz

źródłosłów dla pol. Auschwitz, ang. Auschwitz, arab. أوشفيتز, azer. Auşvits, n.gr. Άουσβιτς, ros. Аушвиц

Auschwitz, KL Auschwitz (obóz koncentracyjny)


Burg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Sebastian Wallroth-Burg (Spreewald).wav


Dreißigjähriger Krieg

ˈdʀaɪ̯siçjɛːʀɪɡɐ kʀiːk


Große Koalition

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Mathieu Kappler-Große Koalition.wav


Iberer

Iber, człowiek należący do plemienia Iberów


Jagellone

jaˑɡɛˈloːnən


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/De-Union der Sozialistischen Sowjetrepubliken.ogg

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich


Kreuzzug

Kreuzzug für + Akk.; Kreuzzug gegen + Akk.


Königreich Ungarn

ˈkøːnɪkˌʁaɪ̯ç ˈʊŋɡaʁn


BGB

Bauern-, Gewerbe- und Bürgerpartei (w Szwajcarii)


EPA

Europäische Polizeiakademie → Europejskie Kolegium Policyjne


Oberschlesien

ˈoːbɐˌʃleːzi̯ən


Panzer

śwn. panzier < st.franc. pancier(e) < łac. pantex


Gote

(1.2, 2.1) śwn. gote, śwn. göte < swn. gota; por. st.ang. godmōdor (Mutter in Gott, geistliche Mutter)


Perestroika

(1.1) ros. перестройка


Realismus

ˌʀeaˑˈlɪsmʊs

ˌʀeaˑˈlɪsmən


Reich der Mitte

ʁaɪ̯ç deːɐ̯ ˈmɪtə


Römer

Rzymianin (mieszkaniec państwa rzymskiego)


Römisches Reich

'ʀøːmɪʃəs ˌʀaɪç


Historiker

Ein Historiker ist ein Wissenschaftler, der sich mit der Erforschung und Darstellung der Geschichte beschäftigt.

Historyk jest naukowcem, który zajmuje się badaniem i opisywaniem historii.


Ununoctium

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Pierwiastki chemiczne


Dekabrist

ros. декабрист < ros. декабрь → grudzień; od daty wybuchu antycarskiego powstania z dnia 14 grudnia 1825 (wg kalendarza gregoriańskiego 26 grudnia 1825)


Hetman

hetman (dowódca wojsk w Polsce i na Litwie)


Palimpsest

(1.1) łac. palimpsestus < gr. παλίμψηστος (palímpsēstos) → ponownie skrobany


Deutsche Demokratische Republik

ˈdɔɪ̯tʃə ˌdemoˈkʀaːtɪʃə ˌʀepuˈblik

Die Deutsche Demokratische Republik war von 1949 bis 1990 ein Staat in Europa.

Niemiecka Republika Demokratyczna była od 1949 do 1990 państwem w Europie.


Korsar

zobacz też: Freibeuter • Bukanier • Flibustier • Kaper • Korsar • Seeräuber


Serbien und Montenegro

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Djknusper-Serbien und Montenegro.wav


Auerochse

ˈaʊ̯ɐˌʔɔksn̩


Reichstag

ˈʀaɪ̯çsˌtaːk

ˈʀaɪ̯çsˌtaːɡə


Dissident

(1.1) ros. диссидент
(1.2) łac. dissidens


Hauptschule

haʊ̯ptˈʃuːlə

W Austrii dawna Hauptschule została zmieniona w neue Mittelschule, a następnie Mittelschule.


Koryphäe

(1.1) gr. κορυφαῖος < gr. κορυφή + -αῖος

(2) franc. coryphée < łac. coryphaeus < gr. κορυφαῖος < gr. κορυφή + -αῖος


Kreuzfahrt

ˈkʀɔɪ̯ʦˌfaːɐ̯t

ˈkʀɔɪ̯ʦˌfaːɐ̯tn̩


Kunstgeschichte

ˈkʊnstɡəˌʃɪçtə


Ostdeutschland

ˈɔstˌdɔɪ̯ʧlant


Pharao

łac. pharao < gr. φαραώ < hebr. פרעה < st.egip. pr-ꜥꜣ (per-aa)


Judäa

łac. Iudaea ← gr. Ἰουδαία ← hebr. יהודה (= "ziemia plemienia Judy")


Urgeschichte

ˈuːɐ̯ɡəˌʃɪçtə


Heil Hitler

nazistowskie i neonazistowskie pozdrowienie, „chwała Hitlerowi”

zobacz też: Heil Hitler • Sieg Heil • Hitler-Gruß • Hitlergruß • Deutscher Gruß • Führergruß • Kühnengruß


Hansestadt

ˈhanzəˌʃtɛːtə


Kapitol

zobacz też: Aventin • Caelius • Esquilin • Kapitol • Palatin • Quirinal • Viminal


Thermopylen

Ruhm denen, die in ihrem LebenThermopylen bestimmt haben und bewachen.

Chwała tym, którzy wyznaczyli sobie w życiu swym Termopile i ich bronią.

Konstandinos Kawafis Θερμοπύλες (Thermopylen)


Vorgeschichte

ˈfoːɐ̯ɡəˌʃɪçtə


RAF

Rote-Armee-Fraktion → Frakcja Czerwonej Armii (w latach 1970-1998)


Streitwagen

ˈʃtʁaɪ̯tˌvaːɡn̩


Historie

hɪsˈtoːʀi̯ən


Milchmädchen

ˈmɪlçˌmɛːtçən

ˈmɪlçˌmɛːtçən


Reformator

ʀefɔʁˈmaːtoːɐ̯

ʀefɔʁmaˈtoːʀən


Historikerin

hɪsˈtoːʀikəʀɪn

hɪsˈtoːʀikəʀɪnən


Kafarnaum

(1.1) łac. Capharnaum < gr. Καπερναούμ < hebr. כפר נחום (kefar nachum)


Freibeuter

ˈfʀaɪ̯ˌbɔɪ̯tɐ

ˈfʀaɪ̯ˌbɔɪ̯tɐ


PVAP

Polnische Vereinigte Arbeiterpartei → PZPR


Resttschechei

pozostała część Czech (po zajęciu Kraju Sudetów)


Magdala

(1.1) łac. Magdala < gr. Μάγδαλα < aram. מגדלא


Antiochien

łac. Antiochia < gr. Ἀντιόχεια < gr. Ἀντίοχος


Herrenhaus

ˈhɛʀənˌhaʊ̯s

ˈhɛʀənˌhɔɪ̯zɐ

Izba Panów (w Królestwie Pruskim w latach 1855-1918)

Izba Panów (w Cesarstwie Austriackim w latach 1861-1918)


Hitlerismus

hɪtləˈʀɪsmʊs


Baschan

(1.1) łac. Basan < gr. Βασάν < hebr. בשן


Rhapsode

gr. ῥαψῳδός < gr. ῥάπτω + ᾠδή


Byzanz

forma skrócona od Byzantinisches Reich → Cesarstwo Bizantyńskie


Bürgerwehr

ˈbʏʁɡɐˌveːɐ̯


Freibrief

ˈfʀaɪ̯ˌbʀiːf


Fußfall

padanie u stóp na kolana, padnięcie u stóp na kolana


Gauleiter

ˈɡaʊ̯ˌlaɪ̯tɐ

ˈɡaʊ̯ˌlaɪ̯tɐ


Generalfeldmarschall

generalfeldmarschall, feldmarszałek, marszałek polny (stopień wojskowy)

generalfeldmarschall, feldmarszałek, marszałek polny (oficer)


Gottesurteil

ˈɡɔtəsˌʔʊʁtaɪ̯l


Bundesheer

ˈbʊndəsˌveːɐ̯

(federalne) siły zbrojne (np. w Związku Niemieckim w latach 1815-1866)


Generaladmiral

zobacz też: Admiral • Vizeadmiral • Flottenadmiral • Flotillenadmiral • Generaladmiral • Großadmiral • Holmadmiral • Konteradmiral • Reichsadmiral


Holmadmiral

admirał floty (w Dani i Szwecji w XVII/XVIII w.)


Reichsadmiral

admirał floty (np. w Dani i Szwecji w XVI/XVII w.)


Häusler

por. Büdner • Häusler • Kötter • Kossat • Kossate • Kossäte


NS

Nationalsozialismus → narodowy socjalizm, nazizm

Akronim utworzony z pierwszych liter złożenia Nationalsozialismus.


Robotbauer

chłop pańszczyźniany (np. na Śląsku w latach trzydziestych XX. wieku)

por. Fronbauer • Landsasse • Robotbauer • Robottbauer


Beisasse

Określenie Beisasse było używane na terenie niemieckojęzycznej Europy Środkowej od średniowiecza do XIX wieku i dotyczyło (najuboższych) mieszkańców wsi nieposiadających własnej zagrody lub mieszkańców miast nieposiadających własnego miejsca zamieszkania.


Robotgärtner

zagrodnik pańszczyźniany (np. na Śląsku w latach trzydziestych XX. wieku)


Schweizerdegen

(1.2) Słowo to prawdopodobnie pochodzi od obosiecznego szwajcarskiego (Schweizer) miecza (Degen).


Germanien

ɡɛʁˈmaːni̯ən


Kaufhalle

samoobsługowy sklep wielobranżowy w Niemieckiej Republice Demokratycznej

sklep wielobranżowy koncernu Kaufhof w Republice Federalnej Niemiec


Kappadokien

Formą alternatywną dla Kappadokien jest Kappadozien. Obie formy są prawidłowe.


Kappadozien

Formą alternatywną dla Kappadozien jest Kappadokien. Obie formy są prawidłowe.


Bukanier

zobacz też: Freibeuter • Bukanier • Flibustier • Kaper • Korsar


Kaper

zobacz też: Bukanier • Flibustier • Kaper • Korsar


Hochkultur

ˈhoːxkʊlˌtuːɐ̯

kultura wysoko rozwinięta, wysoko rozwinięta cywilizacja


Zeughaus

ˈt͡sɔɪ̯kˌhaʊ̯s

cekauz, arsenał, zbrojownia (jako budynek)


Große Sozialistische Libysch-Arabische Volks-Dschamahirija

Wielka Socjalistyczna Ludowa Dżamahirija Libijsko-Arabska (1977-2011)


Kreuzfahrer

ˈkʁɔɪ̯t͡sˌfaːʁɐ


Abolitionismus

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Frank C. Müller-Abolitionismus.wav


Schiefertafel

ˈʃiːfɐˌtaːfl̩


Gentilname

ɡɛnˈtiːlˌnaːmə


EMEA

European Medicines Agency → Europejska Agencja Oceny Produktów Leczniczych


ERA

Europäische Eisenbahnagentur (nazwa do roku 2016) → Europejska Agencja Kolejowa


Panzerschiff

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Jednostki pływające


BDM

Bund Deutscher Mädel → Związek Niemieckich Dziewcząt


Gewerbeschule

gəˈvεrbəʃuːlə

szkoła rzemieślnicza, szkoła przemysłowa


Kapitalverbrechen

kapiˈtaːlfɛɐ̯ˌbʁɛçn̩


Simultanschule

Nds. Schule für Schülerinnen und Schüler aller Bekenntnisse

szkoła symultanna (np. ewangelicko-katolicka), szkoła łączna, szkoła wspólna

Simultanschule to rodzaj szkoły, w której ogólne nauczanie odbywa się wspólnie, a lekcje religii są podzielone na konfesje.


Volksschule

ˈfɔlksˌʃuːlə

Termin Volksschule oznaczał dawniej szkolę dla dzieci z biednych rodzin.


Elementarschule

elemɛnˈtaːɐ̯ˌʃuːlə

Elementarschule to nazwa dawnej szkoły dającej wykształcenie podstawowe, np. w XIX-wiecznym Cesarstwie Niemieckim.


Klippschule

Winkelschule (Klippschule) to nazwa dawnej prywatnej, odpłatnej, często nielegalnej szkoły, dającej elementarne wykształcenie (czytanie, pisanie, rachunki).


Winkelschule

ˈvɪŋkl̩ˌʃuːlə

Winkelschule to nazwa dawnej prywatnej, odpłatnej, często nielegalnej szkoły, dającej elementarne wykształcenie (czytanie, pisanie, rachunki).


Hilfsschule

ˈhɪlfsˌʃuːlə

Gegen Ende des 19. Jahrhunderts wurden in Deutschland und Österreich immer mehr Hilfsschulen gegründet.

Pod koniec XIX wieku zakładano w Niemczech i Austrii coraz więcej szkół dla dzieci upośledzonych.

Wikipedia.de, Hilfschule, dostęp 04.10.2021

Hilfsschulen istniały w Niemczech i Austrii od końca XIX w. Obecnie nazywają się one w Niemczech Förderschulen (für Lernbehinderte), a w Austrii (allgemeine) Sonderschulen.


BGS

Bundesgrundschutz → federalna ochrona podstawowa


technische Hochschule

W Niemczech po roku 1945 termin technische Hochschule został zmieniony na technische Universität.


TH

technische Hochschule → uczelnia techniczna


technische Universität

Termin technische Universität istnieje w Niemczech i w Austrii. W Niemczech pojawił się po roku 1945 zastępując dotychczasowy termin technische Hochschule. W Szwajcarii używany jest termin technische Hochschule.


neue Mittelschule

Neue Mittelschule to typ szkoły, która zastąpiła w Austrii Hauptschule, a od roku 2020/2021 istnieje pod oficjalną nazwą Mittelschule.


Klosterschule

szkoła klasztorna, szkoła przyklasztorna


technikum pedagogiki przedszkolnej (w Austrii)


Lateinschule

laˈtaɪ̯nˌʃuːlə

Lateinschulen standen den Söhnen der städtischen Oberschicht zur Verfügung.

Szkoły łacińskie były dostępne dla synów mieszczańskiej elity.

Landesmuseum MV, Virtuelles Museum zur Landesgeschichte, dostęp 02.11.2021


Fürstenschule

Fürstenschulen dienten der Ausbildung junger Adliger.

Szkoły książęce służyły edukacji młodych szlachciców.


Röntgen

(1-2) Od nazwiska niemieckiego fizyka Wilhelma Conrada Röntgena.

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Jednostki miar i mas


Ku-Klux-Klan

Ku Klux Klan (amerykańska rasistowska organizacja terrorystyczna)


Englischer Schweiß

Seinen ersten Auftritt hatte der Englische Schweiß 1485.

Po raz pierwszy poty angielskie pojawiły się w roku 1485.


Sieg Heil

chwała zwycięstwu (nazistowskie i neonazistowskie pozdrowienie)

zobacz też: Heil Hitler • Sieg Heil • Hitler-Gruß • Hitlergruß • Deutscher Gruß • Führergruß • Kühnengruß


Morgengabe

Termin Morgengabe oznacza prezent od męża dla żony rano po nocy poślubnej.


Abolitionist

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Frank C. Müller-Abolitionist.wav


KBW

Kommunistischer Bund Westdeutschland → Komunistyczny Związek Robotniczy Niemiec Zachodnich


Seidenstraße

ɔɪ̯ˈʀoːpaˌʃtʀaːsə

ɔɪ̯ˈʀoːpaˌʃtʀaːsn̩

, 07.12.2019, dostęp 15.11.2022]

Na ponad 6000 kilometrów rozciągały się handlowe sieci historycznego jedwabnego szlaku.


reformatorisch

ʁefɔʁmaˈtoːʁɪʃ


Hausschwangere

samotna ciężarna, która w czasie ciąży i po porodzie przebywała (zamieszkiwała, pracowała i była pod obserwacją medyczną) w niektórych niemieckich placówkach medycznych


ODESSA

Organisation der ehemaligen SS-Angehörigen → Organizacja Byłych Członków SS


Rotwelsch

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Językoznawstwo


Prähistorie

ˈpʁɛːhɪsˌtoːʁiə


federalny zakład ubezpieczeń dla pracowników umysłowych (w Niemczech 1953-2005)


Sauropode

zaʊ̯ʁoˈpoːdə


Armutszeugnis

ˈaʁmuːt͡sˌt͡sɔɪ̯knɪs


Kulturgeschichte

kʊlˈtuːɐ̯ɡəˌʃɪçtə


Weltgeschichte

ˈvɛltɡəˌʃɪçtə


Büdner

por. Büdner • Häusler • Kötter • Kossat • Kossate • Kossäte


Adelnau

ˈʔaːd̥l̩naʊ̯


Mandschurei

mand͡ʒuˈʁaɪ̯


FDGB

ɛfdeːɡeːˈbeː

Freier Deutsche Gewerkschaftsbund → Wolne Niemieckie Związki Zawodowe (w NRD)