al hierro caliente, batir de repente

inna wersja: al hierro candente, batir de repente


a donde fueres, haz lo que vieres

dokądkolwiek pójdziesz, rób to, co zobaczysz; jeśli wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one

inne wersje: a la tierra que fueres, haz lo que vieres • allí donde fueres, haz lo que vieres


caras vemos, corazones no sabemos

nie szata zdobi człowieka; widzimy twarze, ale serc nie znamy


el hijo de la gata, ratones mata

el hijo de la cabra, de una hora a otra, bala

niedaleko pada jabłko od jabłoni; dziecko kocicy zabija myszy


a buen hambre no hay pan duro

na porządny głód nie ma zbyt twardego chleba; głód - najlepsza przyprawa, najlepszy kucharz to głód, na bezrybiu i rak ryba, głodnemu wszystko smakuje


antes que te cases, mira lo que haces

widziały gały, co brały; zanim weźmiesz ślub - spójrz, co robisz


beben agua en el mismo jarrito

znają się jak łyse konie; piją wodę z jednego kubka


cada quien tiene su manera de matar pulgas

co głowa, to rozum; każdy ma swój sposób na zabijanie pcheł


más vale pájaro en mano que ciento volando

lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu; więcej wart ptak w garści niż setka fruwających


el campo fértil, no descansado, tórnase estéril

nie samą pracą żyje człowiek; urodzajne pole, uprawiane bez przerwy, staje się jałowe


a lo hecho, pecho

wypić piwo, którego się nawarzyło, kto wypił piwo, niechże pije i męty; stawać przodem ( piersią), do tego, co zrobione


bicho malo nunca muere

złego i śmierć nie chce, złego to i pałką nie ubijesz; złe żyjątko nigdy nie umiera


más vale llegar a tiempo que en convidado

kto pierwszy, ten lepszy; lepiej przybyć o czasie niż na zaproszenie


ahora que hay modo

kuj żelazo, póki gorące; teraz, kiedy jest sposób


comer frijoles y repetir pollo

pies, który dużo szczeka nie gryzie; zjadł fasolę, a odbiło mu się jakby zjadł kurczaka


en casa del herrero, cuchillo de palo

szewc bez butów chodzi; w domu kowala drewniany nóż

wersje alternatywne: en casa del herrero, cuchillo de madero, en casa del herrero, badil de madero, en casa del herrero, cuchillo mangorrero


no hay mal que por bien no venga

nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło


no dejes para mañana lo que puedas hacer hoy

co możesz zrobić dziś, nie odkładaj na jutro


la mentira no tiene pies

kłamstwo ma krótkie nogi; kłamstwo nie ma nóg


quien quita lo que da, al infierno va

kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera; kto odbiera to, co daje, ten idzie do piekła


ríe bien el que ríe el último

ten się śmieje, kto się śmieje ostatni; dobrze się śmieje ten, kto się śmieje ostatni


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Rodrigo5260-aunque la mona se vista de seda, mona se queda.wav

i w Paryżu nie zrobią z owsa ryżu; chociażby małpa w jedwabie się ubrała, małpą pozostanie


antes se coge al mentiroso que al cojo

kłamstwo ma krótkie nogi; prędzej złapiesz kłamcę niż kulawego


al que madruga, Dios le ayuda

: kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje; : temu, kto wstaje o świcie, Pan Bóg pomaga


de tal palo, tal astilla

z takiego kija taka drzazga; jaki pan, taki kram, niedaleko pada jabłko od jabłoni


una abeja no hace colmena

jedna jaskółka wiosny nie czyni; jedna pszczoła nie czyni ula


no es tan feo el diablo como lo pintan

nie taki diabeł straszny jak go malują; nie taki diabeł szpetny jak go malują


el que siembra vientos, recoge tempestades

jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz; kto sieje wiatry zbiera burze


mala hierba nunca muere

złego i śmierć nie chce, złego diabli nie biorą; zielsko nie ginie nigdy


al hierro candente, batir de repente

inna wersja: al hierro caliente, batir de repente


en mal tiempo, cualquier agujero es puerto

głód - najlepsza przyprawa, głód - najlepszy kucharz, na bezrybiu i rak ryba; przy złej pogodzie jakakolwiek dziura służy za przystań


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Rodrigo5260-a buen entendedor, pocas palabras bastan.wav


antes pillan al mentiroso que al cojo

corta es la mentira, y se deja coger en seguida

kłamstwo ma krótkie nogi; prędzej łapią kłamczucha niż kulawego


ayúdate, y el cielo te ayudará

pracuj, nieboże, a Bóg ci dopomoże, Bóg pomaga tym, co sami sobie pomagają; pomóż sam sobie, a niebo ci pomoże


un grano no hace granero, pero ayuda al compañero

hiszp. grano + hacer + granero + ayudar + compañero

ziarnko do ziarnka, a zbierze się miarka; jedno ziarnko nie czyni spichlerza, ale pomaga towarzyszowi


quien mucho abarca, poco aprieta

kto chce za dużo, ten traci; dwie roboty robić razem trudno; kto wiele obejmuje, mało utrzymuje


a mala cabeza, buenos pies

kto nie ma w głowie, ten ma w nogach; na złą głowę, dobre nogi


el que hambre tiene, con pan sueña

głodnemu chleb na myśli; kto jest głodny, o chlebie śni


quien a hierro mata, a hierro muere

kto mieczem wojuje, (ten) od miecza ginie


el hábito no hace al monje

habit nie czyni mnicha, nie szata zdobi człowieka


como come el mulo, caga el culo

( jak je muł, tak sra dupa) niedaleko pada jabłko od jabłoni


quien lengua ha, a Roma va

kto pyta, nie błądzi, koniec języka za przewodnika; kto język ma, do Rzymu idzie


preguntando se va a Roma

pytając (o drogę) idzie się do Rzymu; kto pyta, nie błądzi


no hay rosa sin espinas

no hay cielo sin nubes, ni paraíso sin serpiente


a quien madruga, Dios le ayuda

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Rodrigo5260-a quien madruga, Dios le ayuda.wav

Bóg pomaga temu, kto wcześnie wstaje; kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje


quien siembra vientos, recoge tempestades

(Meksyk) el que demonios da, diablos recibe; el que mata a balazos, no puede morir a sombrerazos; el que sembró su maíz, que se coma su pinole

kto sieje wiatr, ten zbiera burzę; kto sieje wiatry, zbiera burze


tal sementera harás, cual fuere la simiente que sembrarás

zob. sementera + hacer + simiente + sembrar

jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz; taki zasiew zrobisz, jakie będzie ziarno, które zasiejesz


no se hizo la miel para la boca del asno

nie dla psa kiełbasa, nie dla kota sadło; nie stworzono miodu dla oślego pyska


Dios no se queja, mas lo suyo no lo deja

Pan Bóg nierychliwy, ale sprawiedliwy; Bóg się nie użala, ale swego nie odpuszcza


Dios consiente, pero no para siempre

Pan Bóg nierychliwy, ale sprawiedliwy; Bóg zezwala, lecz nie na zawsze


tanto va el cántaro a la fuente, que al fin se rompe

hiszp. tanto + ir + fuente + fin + romperse

dopóty dzban wodę nosi, dopóki mu się ucho nie urwie; tyle razy chodzi dzban do źródła, aż w końcu rozbija się


si entre burros te ves, rebuzna alguna vez

dondequiera que fueres, haz lo que vieres

donde veas a todos cojear, debes, a lo menos, renquear

jeśli wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one; jeśli znajdziesz się wśród osłów, zarycz czasem


los catalanes, de las piedras hacen panes

nawiązuje do powszechnie znanej pracowitości mieszkańców Katalonii

kto się nie leni, robi złoto z kamieni: Katalończycy z kamieni robią chleby


en casa del gaitero, todos son danzantes

niedaleko pada jabłko od jabłoni; w domu kobziarza wszyscy są tancerzami


no se ganó Zamora en una hora

aluzja do oblężenia miasta Zamory (w Hiszpanii) w 1072 roku, które trwało siedem miesięcy.

nie od razu Kraków zbudowano; nie zdobyto Zamory w jedną godzinę


a caballo regalado, no le mires el diente

darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda


perro ladrador, nunca buen mordedor

krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje; ujadający pies nigdy dobrze nie ugryzie


cada uno arrima el ascua a su sardina

każdy sobie rzepkę skrobie; każdy przysuwa żar do swojej sardynki (…aby mu się dobrze upiekła)


gato escaldado, del agua fría huye

kto się na gorącym sparzył, ten na zimne dmucha; oblany wrzątkiem kot ucieka i od zimnej wody


como midieres serás medido

jak ty komu, tak on tobie; jak będziesz mierzyć, tak będziesz zmierzony


el ojo del amo engorda al caballo

pańskie oko konia tuczy; (znaczenie podobne do polskiego)


ojos que no ven, corazón que no siente

czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal, czego oko nie widzi, tego sercu nie żal; (znaczenie podobne do polskiego)


de buenas intenciones está empedrado el infierno

dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane; (znaczenie bardzo bliskie polskiego)


a la tercera va la vencida

do trzech razy sztuka; za trzecim razem przychodzi wygrana


cada cosa que ves tiene su derecho y (tiene) su revés

każdy medal ma dwie strony; każda rzecz, którą widzisz, ma swą prawą stronę i (ma) swą lewą stronę


acostarse y levantarse temprano, hace ricos y sanos

kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje; wczesne chodzenie do łóżka i (wczesne) wstawanie czyni (ludzi) bogatymi i zdrowymi


de noche todos los gatos son pardos

w nocy wszystkie koty są bure, w nocy wszystkie koty są szare


el hombre propone, y Dios dispone

człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi; człowiek proponuje, a Bóg zarządza


gota a gota, la mar se agota

kropla drąży skałę; kropla po kropli wyczerpuje się morze


nadie es profeta en su tierra

nikt nie jest prorokiem we własnym kraju


más vale algo que nada

lepszy rydz niż nic; coś jest więcej warte niż nic


al hombre osado, la fortuna le da la mano

śmiałym szczęście sprzyja, odważnym szczęście sprzyja; śmiałemu człowiekowi los podaje rękę


una ola nunca viene sola

nieszczęścia chodzą parami; jedna fala nigdy nie przychodzi sama


quien correr se propone, a tropezar se dispone

co nagle, to po diable; kto zamierza biec, ten szykuje się, aby się potknąć


caga el rey, caga el papa; sin cagar, nadie se escapa

i król na dziurawym tronie siaduje, gdy dobrze obiaduje; sra król, sra papież; bez srania nikt nie ujdzie


del árbol caído todos hacen leña

gdy się drzewo obali, każdy wióry zbiera


el buen paño, en el arca se vende

dobry towar sam się chwali; dobre sukno w kufrze się sprzedaje


hablando del rey de Roma, por la puerta asoma

(forma skrócona) hablando del rey de Roma

o wilku mowa, a wilk tu; mowa o królu rzymskim, a on przez drzwi się pojawia


la cabra siempre tira al monte

natura ciągnie wilka do lasu; koza zawsze ciągnie w góry


los dineros del sacristán, cantando se vienen y cantando se van

lekko przyszło, lekko poszło, pieniądze kościelnego ze śpiewem przychodzą i ze śpiewem odchodzą


en chica casa y en largo camino se conoce el buen amigo

prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie; w małym domu i w dalekiej drodze poznaje się dobrego przyjaciela


más sabe el diablo por viejo que por diablo


zapatero en su silla, rey de Castilla

szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie; szewc na swym zydlu równy królowi Kastylii

inna wersja: zapatero en su banquilla, rey de Castilla


zapatero, a tus zapatos

kiedyś szewc, pilnuj swego kopyta; szewcu, do twoich butów!


cada gusto cuesta un susto

nie ma róży bez kolców; każdą przyjemność przypłaca się strachem


lo que sin tiempo madura, poco dura

co nagle, to po diable; co szybko dojrzewa, krótko trwa


muchas manos en un plato hacen mucho garabato

gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść; wiele rąk w jednym talerzu pozostawia wiele gryzmołów


las desgracias nunca vienen solas

nieszczęścia chodzą parami; nieszczęścia nigdy nie przychodzą pojedynczo


nadie se acuerda de Santa Bárbara hasta que truena

św. Barbara jest uznawana za orędowniczkę m.in. podczas burz, kiedy to słychać grzmoty

(Meksyk) no más cuando relampaguea se acuerdan de Santa Bárbara

jak trwoga, to do Boga; nikt nie pamięta świętej Barbary dopóki nie grzmi


ni un dedo hace mano, ni una golondrina verano

jedna jaskółka nie czyni wiosny, jedna jaskółka wiosny nie czyni; ani jeden palec nie czyni ręki, ani jedna jaskółka - lata


de los amigos me guarde Dios, que de los enemigos me guardo yo

strzeż mnie, Boże, od przyjaciół, bo z wrogami poradzę sobie sam


a Dios rogando y con el mazo dando

Boga wzywaj, a ręki przykładaj, pracuj, nieboże, a Bóg ci dopomoże


lo prometido es deuda

słowo się rzekło, kobyłka u płota; to, co obiecane, jest długiem


la codicia rompe el saco

chciwemu nigdy dosyć, chciwego nie nasycisz; chciwość rozdziera wór


cual el rey, tal la grey

jaki pan, taki kram; jaki król, taka trzoda


el primer paso es el que cuesta

najciężej pierwszy krok zrobić; pierwszy krok to ten, który nas kosztuje


cada buhonero alaba sus agujas

każda pliszka swój ogonek chwali; każdy króbkarz zachwala swoje igły


las paredes oyen

las paredes tienen oídos, y ojos los vallados de los caminos


no hay cielo sin nubes, ni paraíso sin serpiente

no hay vida sin muerte, ni placer sin pesar

nie ma róży bez kolców; nie ma nieba bez chmur ani raju bez węża


w domu powieszonego nie mówi się o sznurze; w domu powieszonego nie należy wspominać sznura

inne warianty równoważne: no se debe mentar la soga en casa del ahorcado, no hay que mentar la soga en casa del ahorcado


la lengua no tiene hueso, pero corta lo más grueso

bardziej boli od języka jak od miecza; język nie ma kości, ale tnie najgrubsze (rzeczy)


ira de enamorados, amores doblados

kto się lubi, ten się czubi; gniew zakochanych to namiętność podwojona


la avaricia rompe el saco

skąpy dwa razy traci, skąpy dwa razy płaci; skąpstwo rozdziera worek


quien deja camino por vereda, atrás se queda

kto drogi prostuje, ten w domu nie nocuje; kto porzuca drogi dla ścieżek, ten pozostaje w tyle


el hijo de la gata ratones mata

en casa del gaitero, todos son danzantes

jaki ojciec, taki syn; syn kocicy zabija myszy


desgraciado en el juego, afortunado en amores

kto nie ma szczęścia w kartach, ten ma szczęście w miłości; nieszczęśliwy w grze, szczęśliwy w amorach


a cada pajarillo le gusta su nidillo

każda pliszka swój ogonek chwali; każdej ptaszynie podoba się jej gniazdeczko


todos los caminos conducen a Roma

wersja alternatywna: todos los caminos llevan a Roma


todos los caminos llevan a Roma

wersja alternatywna: todos los caminos conducen a Roma


antes que acabes, no te alabes

nie chwal dnia przed zachodem słońca, nie mów hop, póki nie przeskoczysz; nie chwal się, dopóki nie skończysz

wersja równoważna: no alabes hasta que acabes


el diablo, harto de carne, se metió a fraile

gdy się diabeł zestarzeje, chce mnichem zostać; diabeł, znudzony mięsem, został mnichem


cuando el gato no está, los ratones bailan


cada cual es rey en su casa

wolnoć Tomku w swoim domku; każdy jest królem we własnym domu


a falta de pan, buenas son tortas

en mal tiempo, cualquier agujero es puerto

na bezrybiu i rak ryba; gdy brakuje chleba, dobre są i placki


agua que corre silenciosa, agua peligrosa

la corriente silenciosa es la más peligrosa

cicha woda brzegi rwie; woda, która cicho płynie, (to) woda niebezpieczna


lo demasiado siempre ha dañado

bueno es lo bastante, y malo lo sobrante

co za dużo, to niezdrowo; nadmiar zawsze szkodził


muerto el perro, se acabó la rabia

zdechły pies nie kąsa, pies zdechł, skończyła się wścieklizna


hombre prevenido vale por dos

ostrzeżony – ocalony; człowiek ostrzeżony wart jest dwóch