mai

aloha mai no, aloha aku; o ka huhū ka mea e ola ʻole ai

Aloha mai no, aloha aku; o ka huhū ka mea e ola ʻole ai

Gdy miłość jest (nam) dana, miłość powinna być zwrócona; złość jest rzeczą, która nic nie daje. (przysłowie hawajskie

… używana do tworzenia przeczeń czasowników w trybie rozkazującym

Mai walaʻau aʻe hoʻi o makani auaneʻi

Nie mów za dużo, bo inaczej wiatr zawieje. (przysłowie hawajskie

Mai ʻena i ke kanaka i laka aku

Nie bądź nieśmiały w stosunku do osoby, która darzy cię sympatią. (przysłowie hawajskie


mai

mai ka lani nō ā ka honua


ke

w pozostałych przypadkach używa się ka

…stawiany przed rzeczownikami zaczynającymi się na "a", "e", "o" oraz "k", a także przed niektórymi sławami zaczynającymi się na zwarcie krtaniowe i literę "p"

He lawaiʻa no ke kai pāpaʻu, he pōkole ke aho; he lawaiʻa no ke kai hohonu, he loa ke aho.

Rybak płytkiego morza ma krótką linę, rybak głębokiego morza ma długą linę. (hawajskie przysłowie


he

w języku hawajskim nie ma odpowiednika słowa mieć, zamiast tego używa się konstrukcji ze słowem he

He (1.1) lawaiʻa no ke kai pāpaʻu, he (1.2) pōkole ke aho; he (1.1) lawaiʻa no ke kai hohonu, he (1.2) loa ke aho.

Rybak płytkiego morza ma krótką linę, rybak głębokiego morza ma długą linę. (przysłowie hawajskie

He ala ʻololī kō nā kāhuna.

Kapłani mają wąską drogę. (przysłowie hawajskie


o

… tworzący konstrukcję, w której wyrażenie przed przyimkiem jest własnością, częścią, cechą itp. wyrażenia po przyimku


a

…tworzący konstrukcję, w której wyrażenie przed przyimkiem jest własnością, cechą itp. wyrażenia po przyimku


no

… tworzący konstrukcję, w której wyrażenie przed przyimkiem jest własnością, cechą itp. wyrażenia po przyimku

he mele no ka lani


ala

He ala ʻololī kō nā kāhuna.


Lituania

zobacz też: Indeks: Hawajski - Kraje Europy


lei

naszyjnik z kwiatów, muszli, liści, piór itp. dawany jako symbol uczucia


lima

, (3.1) zobacz też: liczebniki w języku hawajskim


ono

Acanthocybium solandri, ryba z rodziny makrelowatych


me

z (przy mówieniu o rzeczach lub osobach łącznie)


ka

w pozostałych przypadkach zastępowany przez ke

…stawiany przed rzeczownikami niezaczynającymi się na "a", "e", "o" ani "k", a także przed większością słów zaczynających się na zwarcie krtaniowe i literę "p"

Gdy miłość jest dana, miłość powinna być zwrócona; złość jest rzeczą, która nic nie daje. (hawajskie przysłowie


hola

używane raczej w pieśniach

Hola ʻehia kēia?


meli

he ʻāina e kahe ana ka waiū a me ia meli


nani

He nani nō ia


ua

wskazuje na czynność dokonaną, ukończoną


Ianuali

od angielskiej nazwy tego miesiąca - January, która pochodzi od imienia starożytnego rzymskiego boga bram i czasu - Janusa


Tunisia

zobacz też: Indeks:Hawajski - Kraje Afryki


aloha

Aloha mai no, aloha aku; o ka huhū ka mea e ola ʻole ai.

Gdy miłość jest dana, miłość powinna być zwrócona, złość jest rzeczą, która nic nie daje. (hawajskie przysłowie


aloha

Aloha wau ia ʻoe


aloha

mea aloha


ʻāina

Ua mau ke ea o ka ʻāina i ka pono

Życie kraju jest uwiecznione w prawości.


mauna

rodzaj twardego kamienia, z którego robiono ciesaki


ʻekahi

zobacz też: ʻe-

zobacz też: liczebniki w języku hawajskim


ʻakahi

zobacz też: ʻa-


Kekemapa

warianty: Kēkēmapa, Lēkēmapa, Dekemapa

zobacz też: Indeks:Hawajski - Kalendarz i czas


Iulai

od angielskiej nazwy tego miesiąca - July, która pochodzi od imienia cesarza starożytnego Rzymu - Juliusza Cezara


ʻelua

zobacz też: ʻe-


ʻelua

zobacz też: ʻe-


Pōʻaono

*hawajski dzień zaczyna się wraz z zachodem słońca


humuhumu-nukunuku-ā-puaʻa

określenie stosowane zarówno wobec jednego jak i drugiego gatunku

rogatnica z gatunku Rhinecanthus aculeatus lub Rhinecanthus rectangulus (hawajska ryba o pysku w kształcie świńskiego ryja)


ʻeha

zobacz też: ʻehaʻeha


ʻeha

zobacz też: ʻehaʻeha


ʻeha

zobacz też: ʻehaʻeha


melemele

Ke Kai Melemele


ʻeleʻele

Ua ʻēkoʻa ka ʻeleʻele me ke keʻokeʻo.

Czarny jest kolorem przeciwnym do białego.


keʻokeʻo

Ua ʻēkoʻa ka ʻeleʻele me ke keʻokeʻo.


polū

por. uli • uliuli

niebieski (w odniesieniu do m.in. ubrań, oczu i przedmiotów z cywilizacji zachodniej, ale nie w odniesieniu do m.in. morza czy nieba)


uli

por. polū

niebieski (w odniesieniu do m.in. morza i nieba, ale nie w odniesieniu do ubrań i oczu)


uliuli

por. polū


uliuli

rodzaj kamienia, z którego wytwarza się ciesaki


alawiki

Mai lohi mai ʻoe, e alawiki mai.

Mary Kawena Pukui, Samuel H. Elbert, Hawaiian dictionary: Hawaiian-English and English-Hawaiian, University of Hawai‘i Press, 1986, ISBN 978-0-8248-0703-0.


ʻae

ʻae waha

Polypodium pellucidum (gatunek paproci rosnącej na Hawajach)


ʻae

Ua ʻae mai ʻoia i koʻu hele.


ʻē

tak (jako łagodna zgoda na usłyszaną kwestię)


ʻē

Keiki hānau ʻē

wcześniak (dziecko urodzone przed terminem porodu


maikaʻi

he wahine maikaʻi loa ke nānā aku


maikaʻi

Pehea ʻoe? Maikaʻi nō


uʻi

nā poʻe uʻi

młodzi ludzie, młodzieńcy (w odniesieniu do osób około 20 lat


ō

słówko używane do tworzenia trybu rozkazującego

Ō hele kāua


ō

prowiant (szczególnie na długą morską podróż)


kēia

Pehea ʻoe i kēia palaka?

w zwrocie: hola ʻehia kēia? → która godzina?


lani

he mele no ka lani


ʻulapaʻa

dziewczyna do czasu pierwszej miesiączki


puʻupaʻa

por. ulepaʻa


ulepaʻa

por. puʻupaʻa


Hōkū-komohana

haw. hōkū + komohana → gwiazda + zachodni

por. Waileia • Ka-ʻelele-o-ka-wanaʻao • Hōkū-ao • Hōkū-loa • Kukui Wanaʻao • Hōkū-kau-ahiahi


Hōkū-ao

por. Waileia • Ka-ʻelele-o-ka-wanaʻao • Hōkū-loa • Kukui Wanaʻao • Hōkū-kau-ahiahi • Hōkū-komohana


Hōkū-loa

por. Waileia • Ka-ʻelele-o-ka-wanaʻao • Hōkū-ao • Kukui Wanaʻao • Hōkū-kau-ahiahi • Hōkū-komohana


Ka-ʻelele-o-ka-wanaʻao

haw. ʻelele + wanaʻao → wysłannik + świt

por. Waileia • Hōkū-ao • Hōkū-loa • Kukui Wanaʻao • Hōkū-kau-ahiahi • Hōkū-komohana


Hōkū-kau-ahiahi

haw. hōkū + kau + ahiahi → gwiazda + zawiesić + wieczór

por. Waileia • Ka-ʻelele-o-ka-wanaʻao • Hōkū-ao • Hōkū-loa • Kukui Wanaʻao • Hōkū-komohana


Kukui Wanaʻao

por. Waileia • Ka-ʻelele-o-ka-wanaʻao • Hōkū-ao • Hōkū-loa • Hōkū-kau-ahiahi • Hōkū-komohana


ahiahi

Ua manuʻo māua e hiki ʻēi ʻaneʻi, ʻo ke ahiahi ʻia ʻana ihola ia.

Myśleliśmy by przybyć tu wcześniej, ale nastał wieczór.


pono

dobro, doskonałość, poprawność, prawidłowość, moralność, słuszność, sprawiedliwość

konieczność, mus, powinność, potrzeba, przymus


pono

przedstawiać / stanowić / wyrażać całkowicie, dobrze, dokładnie, słusznie, znacznie

być dowolnym, niedokładnym, niewłaściwym


ʻehia

ʻEhia ou makahiki?

słówko pytające o wszelkiego rodzaju ilość czy miarę

Hola ʻehia kēia?


ʻehaʻeha

zobacz też: ʻeha


ʻehaʻeha

zobacz też: ʻeha


gdy miłość jest dana, miłość powinna być zwrócona; złość jest rzeczą, która nic nie daje


ʻiao

Pranesus insularum srebrzysta ryba o długości 5-8 cm należąca do rodziny aterynowatych


koko

wodorost z gatunku Asparagopsis taxiformis


pāpaʻu

He lawaiʻa no ke kai pāpaʻu, he pōkole ke aho; he lawaiʻa no ke kai hohonu, he loa ke aho.


he lawaiʻa no ke kai pāpaʻu, he pōkole ke aho; he lawaiʻa no ke kai hohonu, he loa ke aho

rybak płytkiego morza ma krótką linę, rybak głębokiego morza ma długą linę, osoba, której wiedza jest płytka, posiada niewiele; osoba, której wiedza jest głęboka, posiada wiele


makahiki

ʻEhia ou makahiki?


mai ʻena i ke kanaka i laka aku

nie bądź nieśmiały w stosunku do osoby, która darzy cię sympatią


Makahiki Hou

Hauʻoli Makahiki Hou!


pakaweli

na różnych wyspach używa się różnych nazw

odmiana trzciny cukrowej w ciemnoczerwone i zielone paski


hānau

Hauʻoli lā hānau!

Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin!


hauʻoli

Hauʻoli Makahiki Hou!

Hauʻoli lā hānau!


ʻena

Mai ʻena i ke kanaka i laka aku


humuhumu

ʻAi humuhumu ka maʻi i nā kānaka.


hou

Thalassoma (ryba z rodziny wargaczowatych)


kanaka

ʻAi humuhumu ka maʻi i nā kānaka.

Mai ʻena i ke kanaka i laka aku


kahaone

Nonanona kānaka i kahaone


nonanona

Nonanona kānaka i kahaone


pulakaumaka

zobacz też: kau ka maka

osoba, o której ciągle się myśli z powodu silnego zakochania, chęci zranienia bądź zemsty


kau ka maka

zobacz też: pulakaumaka

tęsknić, pragnąć, by kogoś zobaczyć (z powodu zakochania)

przymrużać oczy, jak przy pragnieniu czegoś lub uczuciu, miłości


ʻanoʻi pua

zobacz też: związki frazeologiczne w języku hawajskim

ukochany, ukochana osoba, ukochany kwiat


ʻokina

zobacz też: tongijskie fakauʻa, tahitańskie ʻeta, ʻamata w języku rarotonga i fakamoga w języku uwea

znak oznaczający zwarcie krtaniowe, używany w języku hawajskim


oha

rozrastanie się, rozwijanie się, rozwój (jak u roślin)


hana aloha

zobacz też: kala aloha

magia miłosna, mająca na celu zdobycie miłości wybranej osoby


Mauna Kea

ʻO Mauna Kea ke kuahiwi lōʻihi loa o ka honua.

Kahikāhealani Wight, Illustrated Hawaiian Dictionary, Bess Press, 2005, ISBN 978-1573062398, s. 98.


kea

rodzaj trzciny cukrowej popularnej na Hawajach


huaʻōlelo manaʻo ʻēkoʻa

huaʻōlelo (słowo) + manaʻo (znaczenie) + ʻēkoʻa (przeciwny)


ʻēkoʻa

przeciwny, opozycyjny, odwrotny, przeciwstawny

Ua ʻēkoʻa ka ʻeleʻele me ke keʻokeʻo.


ʻalele

(1.1) z praśrodkowopolinezyjskiego kelele

inna pisownia: ʻelele


ʻelele

inna pisownia: ʻalele


komohana

od komo - wchodzić, ponieważ na zachodzie słońce „wchodzi” do morza


ʻana

… służąca do zamiany czasownika w rzeczownik

wehewehe ʻana


ipoipo

rzadziej używane niż hoʻoipoipo


komo

zobacz też: komohana


pula

ulistniona gałąź służąca do zaganiania ryb do sieci i wypłaszania ich z kryjówek w rafach


makemake

Makemake au e hele i ʻAukekulelia me koʻu ʻohana.

Chcę pojechać do Australii ze swoją rodziną.


Lēkēmapa

warianty: Kēkēmapa, Dekemapa, Kekemapa


Kēkēmapa

warianty: Lēkēmapa, Dekemapa, Kekemapa


Dekemapa

warianty: Kēkēmapa, Lēkēmapa, Kekemapa


keiki a ka pueo

dziecko, którego ojciec jest nieznany, dziecko sowy


heʻe mahola

ośmiornica dawana na choroby wywołane przez czary


pueo

Asio flammeus sandwichensis, hawajska sowa krótkoucha


walu

zobacz też: liczebniki w języku hawajskim


nā

Ua nui nā puʻuwaiū


maʻi

ʻAi humuhumu ka maʻi i nā kānaka.


kau

odcinek czasu, pora, semestr, pora roku (zwłaszcza lato), sesja

metoda karmienia dzieci i wysoko urodzonych osób (jako specjalny honor) polegająca na tym, że karmiony siedzi z głową odchyloną do tyłu i kęsy jedzenia są mu wkładane do ust


mai ka lani nō ā ka honua

nagle, bez przyczyny – z nieba na ziemię


Kalikamaka

Mele Kalikamaka!


pā kanaka

uprawiać seks – dotykać kogoś, człowieka, osoby


pākōlī

(1.1) od pierwszych trzech dźwięków: pā, kō, lī

zobacz też: pā • kō • lī • hā • nō • lā • mī • pā


pā

świecić (o słońcu, księżycu i gwiazdach)


honua

zobacz też: Honua

Mauna Kea jest najwyższą górą na świecie.


honua

zobacz też: Honua


honua

zobacz też: Honua


ʻōhiʻa hā

Eugenia sandwicensis ( Syzygium sandwicensis, hawajskie drzewo z małymi, jadalnymi, czerwonymi owocami)


pāʻihi

Nasturtium sarmentosum (niewielka roślina zielna rosnąca na Hawajach, używana w medycynie)

tylko na Maui Eugenia sandwicensis ( Syzygium sandwicensis, hawajskie drzewo z małymi, jadalnymi, czerwonymi owocami)


hā

, (2.1) zobacz też: liczebniki w języku hawajskim


hā

Eugenia sandwicensis, Syzygium sandwicensis (hawajskie drzewo z małymi, jadalnymi, czerwonymi owocami)


māua

my (liczba podwójna, wyłączając osobę, do której się zwraca)


kāua

my (liczba podwójna, włączając osobę, do której się zwraca = ja i ty)


kākou

my (liczba mnoga, włączając osobę, do której się zwraca)


mākou

my (liczba mnoga, wyłączając osobę, do której się zwraca)


ʻole

Aloha mai no, aloha aku; o ka huhū ka mea e ola ʻole ai.


laka

Mai ʻena i ke kanaka i laka aku


ʻa-

zobacz też: ʻe-

dodawany przed liczebnikami od 1 do 9, zwłaszcza przy liczeniu w seriach


ʻe-

zobacz też: ʻa-

dodawany przed liczebnikami opisującymi rzeczy nieożywione


ʻalua

zobacz też: ʻa-


ʻalua

zobacz też: ʻa-


kahi

trzeć, głaskać (otwartą dłonią, jak przy masażu)


limu

ogólna nazwa dla wszystkich roślin rosnących pod wodą


limu kohu

wodorost z gatunku Asparagopsis taxiformis


limu koko

dosł. → krwawy wodorost (ze względu na jego czerwonawy kolor)


mahola

rozkładać, rozszerzać, rozprzestrzeniać, rozciągać


ʻukulele

(1.1) haw. ʻuku + lele → pchła + skakać; prawdopodobnie od przezwiska cechującego się niskim wzrostem i szybkością Edwarda Purvisa, który spopularyzował ten instrument


kahuna makani

kapłan, który zachęca duchy do wejścia do pacjenta, by mógł go potem wyleczyć, wypędzając je


ʻololī

He ala ʻololī kō nā kāhuna.


kahuna

He ala ʻololī kō nā kāhuna.


mai walaʻau aʻe hoʻi o makani auaneʻi

nie mów za dużo, bo inaczej wiatr zawieje ( o plotkach)


makani

Mai walaʻau aʻe hoʻi o makani auaneʻi


pūnāwelewele

por. lanalana • lalana • nananana • nanana • peʻepeʻemakawalu • kuʻukuʻu


peʻepeʻemakawalu

por. lanalana • lalana • nananana • nanana • pūnāwelewele • kuʻukuʻu


pāhelene

(1.1) pā (dysk) + Helene (Grecja, grecki)


kuʻukuʻu

por. lanalana • lalana • nananana • nanana • pūnāwelewele • peʻepeʻemakawalu


nananana

por. lanalana • lalana • nanana • pūnāwelewele • peʻepeʻemakawalu • kuʻukuʻu

pająk (domowy, daw. także żyjący na dworze)


lalana

por. lanalana • nananana • nanana • pūnāwelewele • peʻepeʻemakawalu • kuʻukuʻu


nanana

por. lanalana • lalana • nananana • pūnāwelewele • peʻepeʻemakawalu • kuʻukuʻu


lanalana

por. lalana • nananana • nanana • pūnāwelewele • peʻepeʻemakawalu • kuʻukuʻu

jagodlin wonny, ylang-ylang, Cananga odorata


kō

wyraża posiadanie przez 2. os. lp pojedynczej rzeczy: twój


lanakana

na Niʻihau: lantana pospolita, Lantana camara


ʻIao

Jowisz widziany o poranku nad horyzontem


kēlā

dotyczy wskazywania rzeczy czy osób, które znajdują się względnie daleko od mówiącego i ewentualnego jego rozmówcy; zobacz też: kēia i kēnā

tamten / ten (tam), tamta / ta (tam), tamto / to (tam), tamci, tamte

He moʻo nui kēlā.


Waileia

por. Ka-ʻelele-o-ka-wanaʻao • Hōkū-ao • Hōkū-loa • Kukui Wanaʻao • Hōkū-kau-ahiahi • Hōkū-komohana


walaʻau

Mai walaʻau aʻe hoʻi o makani auaneʻi


ʻupu

pragnienie, powracająca myśl, nadzieja, oczekiwanie


pua mae ʻole

zobacz też: związki frazeologiczne w języku hawajskim

ukochany, ukochana osoba, kwiat, który nie więdnie


ā

pleśń znajdowana w kwaśniejącym jedzeniu (Geotrichum candidum, ale znana również jako Oidium lactis lub Oospora lactis)


pehea

Pehea ʻoe? Maikaʻi nō

Pehea ʻoe i kēia palaka?


anahulu

dziesięć dni, okres dziesięciu dni, dekada


puʻuwaiū

Ua nui nā puʻuwaiū


palaka

Pehea ʻoe i kēia palaka?


ʻekalekia

(1.1) gr. εκκλησία


nui

Ua nui nā puʻuwaiū


keʻa

samiec zwierzęcia przeznaczony do rozpłodu


ʻoe

Pehea ʻoe i kēia palaka?


panipani

małe czółno z bocznym pływakiem na wysięgniku dla stabilizacji


kala aloha

zobacz też: hana aloha

magia, mająca na celu uwolnienie ofiary z wpływu hana aloha - zdobywczej magii miłosnej


aku

Katsuwonus pelamis, bonito, tuńczyk pasiasty, tuńczyk skoczek


aku

Aloha mai no, aloha aku; o ka huhū ka mea e ola ʻole ai

…służąca do wyrażenia czasu w przeszłości: temu

…służąca do wyrażenia czasu w przyszłości


moʻo

He moʻo nui kēlā.


kēnā

dotyczy wskazywania przedmiotu czy osoby znajdującej się obok rozmówcy; zobacz też: kēlā, kēia

Ha lei kēnā.

To (obok ciebie) to lei (hawajski wieniec).


imu

zobacz też: kālua

podziemny hawajski piec znajdujący się w wykopanej w ziemi dziurze


kālua

zobacz też: imu


Banagaladesa

zobacz też: Indeks:Hawajski - Kraje Azji


ʻIlaka

arab. العراق


poʻe

zobacz też: kānaka


kuahiwi

ʻO Mauna Kea ke kuahiwi lōʻihi loa o ka honua.


kono

wabić ptaki, udając ich głos (by je złapać)


paona

ʻEhia ou paona?


wai

woda (lub inny płyn różny od wody morskiej)


aia

używa się na początku zdania, które opisuje położenie (w czasie lub przestrzeni) podmiotu tego zdania

Aia koʻu ʻohana ma ka hale.


a me

Ka makua kāne a me ka makuahine.


ʻino

zobacz też: Indeks:Hawajski - Podstawowe przymiotniki


ʻauinalā

zobacz też: Indeks:Hawajski - Kalendarz i czas


niho

zobacz też: Indeks:Hawajski - Części ciała


anilā

Pehea ke anilā i Honolulu?


Hanalei

(1.1) haw. hana + lei
(1.2-3) ang. Henry


kī

Cordyline fruticosa, kordylina krzewiasta, maczużnia graniczna


inoa

O Kanani ko'u inoa.


Akua

słowo poprzedzone rodzajnikiem określonym: „ke Akua”


terikeratopa

łac. Triceratops < gr. τρί + κέρας + ὤψ → trzy + róg + twarz


setegasauru

łac. Stegosaurus < gr. στέγος + σαῦρος → dach + jaszczur


ʻoukou

odnosi się do trzech lub więcej osób


ʻōpiopio

młodociany, młodzieniec, młoda osoba, niedorosły, nieletni


nānā i loko o ke kino

prześwietlenie, radiogram, rentgen, zdjęcie rentgenowskie, RTG


Kuke

imię żeńskie Zuzia, Zuzanka, Zuza, Zuzka


a i ʻole

Ka makua kāne a i ʻole ka makuahine.


ʻanakala

He mākaʻi koʻu ʻanakala.


ʻanakē

No Honolulu koʻu ʻanakē.


hoʻokahi

Hoʻokahi kinipōpō ma ka pākaukau.