akvarie

alternatywna pisownia akvarium

Hvor mange rejer er der i dette enorme akvarie?

Ile krewetek jest w tym olbrzymim akwarium?

Vandet i mit akvarie er blevet grønt og uklart.

Woda w moim akwarium zrobiła się zielona i mętna.


uklar

Urolighedernes årsager er stadig uklare.

Vandet i mit akvarie er blevet uklart.


smertefuld

Et åbent knoglebrud er normalt ekstremt smertefuldt.

Otwarte złamanie kości jest zwykle skrajnie bolesne.

Pigen kæmper stadig med smertefulde minder.

Dziewczyna wciąż walczy z bolesnymi wspomnieniami.


optisk

Denne trådløse optiske mus har fem knapper og er meget ergonomisk.

Ta bezprzewodowa optyczna mysz ma pięć przycisków i jest bardzo ergonomiczna.


høre til

Madagaskar hører til de 100 fattigste lande i verden.

Madagaskar należy do 100 najbiedniejszych krajów świata.

Hasło Madagaskar w duńskiej Wikipedii, dostęp: 20.10.2019


henrettelse

De mest anvendte henrettelsesmetoder i dag er skydning og hængning.

Najczęściej stosowanymi dziś metodami egzekucji są rozstrzelanie i powieszenie.

Hasło Dødsstraf w duńskiej Wikipedii, dostęp 19.10.2019

Efter anden verdenskrig blev dødsstraffen genindført i Danmark med henblik på henrettelse af landsforrædere.

Po drugiej wojnie światowej kara śmierci została w Danii przywrócona w celu egzekucji zdrajców ojczyzny.


ulovlig

En italiensk jæger er sigtet for at have skudt og dræbt sin far under en ulovlig vildsvine-jagt i en nationalpark.

Włoski myśliwy jest oskarżony o postrzelenie i zabicie swojego ojca podczas nielegalnego polowania na dziki w parku narodowym.

Torsten Ruus, Jæger troede far var et vildsvin, Extra Bladet, 30.12.2019


jagt

war. yacht

Włoski myśliwy jest oskarżony o postrzelenie i zabicie własnego ojca podczas nielegalnego polowania na dziki w parku narodowym.


gerningsmand

Under indbruddet ødelagde de ukendte gerningsmænd al inventar med en økse.

Podczas włamania nieznani sprawcy zniszczyli toporem całe wyposażenie.


ukendt

Podczas włamania nieznani sprawcy zniszczyli siekierą całe wyposażenie.


kardiologisk

Patienten lider af kardiologiske komplikationer.

Pacjent cierpi na kardiologiczne powikłania.


uld

Hvordan vaskes uld?

Min onkel og tante mener, at det er en primitiv barbarisme at få uld fra får; derfor bærer de udelukkende tøj af bomuld.

Mój wujek i ciocia uważają, że pozyskiwanie wełny z owiec to prymitywne barbarzyństwo; dlatego noszą wyłącznie ubrania z bawełny.


lukke

Lufthavnen er lukket pga. tåge.

Danmark bør lukke grænsen for flygtninge og træde ud af Flygtningekonventionen.

Dania powinna zamknąć granicę przed uchodźcami i odstąpić od Konwencji o uchodźcach.

Obaidul Karim Khan, Danmark bør lukke grænsen…, Information, 4.03.2019


forsvarsløs

De vandt stor sejr over den forsvarsløse fjende.

Odnieśli wielkie zwycięstwo nad bezbronnym wrogiem.


øge

nasilić, podnieść, podwyższyć, powiększyć, wzmocnić, wzmóc, zwiększyć

De tolv tegninger i et dansk dagblad øgede markant risikoen for et terrorangreb mod Danmark.

Te dwanaście rysunków w duńskim dzienniku znacząco zwiększyło ryzyko ataku terrorystycznego przeciwko Danii.

M. Skjoldager, Truslen indefra, Lindhardt og Ringhof, 2009

narosnąć, nasilić się, powiększyć się, wzrosnąć

Alle sygdomme, skader eller misdannelser som påvirker hjernen, medfører en øget risiko for udvikling af epilepsi.

Wszystkie choroby, urazy lub wady rozwojowe, które wpływają na mózg, niosą ze sobą zwiększone ryzyko rozwoju padaczki.

Hvad er epilepsi? (da). Epilepsiforeningen. [dostęp 2021-05-07].


forkølet

En forkølet sanger var ikke i stand til at optræde.

Przeziębiony piosenkarz nie był w stanie wystąpić.


buskads

Halemejsen yngler i løv- og blandskov, gerne med en kraftig underskov, men foretrækker krat i sumpede områder eller buskads.

Raniuszek rozmnaża się w lasach liściastych i mieszanych, najlepiej z bogatym runem, woli jednak zarośla na obszarach bagiennych lub krzewy.

Halemejse (Aegithalos caudatus) (da). Dansk Ornitologisk Forening. [dostęp 2022-08-29].


foregå

przebiec / przebiegać, toczyć się, być w toku

Behandlingen foregik relativt smertefrit.

odbyć się / odbywać się, wydarzać się / wydarzyć się, zachodzić / zajść

En borgerkrig er en krig, som foregår internt i et land.

Wojna domowa to wojna, która rozgrywa się wewnętrznie w danym kraju.

I dag foregår de fleste fødsler på et hospital.

Dzisiaj większość porodów odbywa się w szpitalu.


tiden skal gå med noget, sagde manden, bankede sin kone

nu er det gjort, sagde manden, han stod tidlig op og bankede sin kone

se, nu er det fra hånden, sagde manden, han havde pryglet sin kone før dag

jak się baby nie bije, to jej wątroba gnije


ryge som en skorsten

Desværre drak han som et hul i jorden, og han røg som en skorsten.

Niestety pił jak szewc i palił jak smok.

M. H. Jacobsen, I. Holst, „Pårørende efterlyses”, w: Velfærdsfortællinger, Gyldendal (2010), s. 278


drikke som et hul i jorden

pić jak szewc (dosł. pić jak dziura w ziemi)


røntgenologisk

På basis af en røntgenologisk undersøgelse konstaterede lægen et brud på skulderblad.

Na podstawie badania rentgenologicznego lekarz stwierdził złamanie łopatki.


fortsat

Mere end ti år efter at den globale krise brød ud, er den økonomiske udvikling fortsat utilfredsstillende.

Ponad dziesięć lat po tym, jak wybuchł globalny kryzys, rozwój gospodarczy nadal jest niezadowalający.

V. Giacché: Kapitalisternes drømmeverden (da). Arbejderen, 2018-06-13. [dostęp 2019-11-09].


forfatterinde

Husk at kalde hende for en forfatterinde, aldrig en forfatter!

Pamiętaj, żeby nazywać ją pisarką, nigdy pisarzem!


røntgenundersøgelse

På basis af en røntgenundersøgelse konstaterede lægen et brud på skulderblad.


elskling

Min elskling, jeg savner dig!


brusk

Næsen består af brusk og knogle.


repræsentere

I princippet kunne fagforeninger blive reformeret til at repræsentere prekariatets interesser.

W zasadzie można by zreformować związki zawodowe tak, aby reprezentowały interesy prekariatu.

H. Knudsen: Prekariatet – en ny klasse? (da). Arbejderen, 2017-07-14. [dostęp 2019-11-09].


rådden

Fundet af omkring tre tons rådne makrel og tunfisk i lasten tyder på, at skibet er brugt af fiskere og ikke som først troet af menneskesmuglere.

Znalezienie około trzech ton zgniłych makreli i tuńczyków w ładowni wskazuje na to, że statek jest używany przez rybaków, a nie, jak pierwotnie sądzono, przez przemytników ludzi.

Spøgelsesskib med rådden last (da). Politiken, 2003-01-14. [dostęp 2019-11-10].


ribs

zob. owoce w jęz. duńskim


ribs

zob. owoce w jęz. duńskim

Gudinden bestilte islagkage med ribs og hvid chokolade.

Bogini zamówiła tort lodowy z czerwoną porzeczką i białą czekoladą.


høstlig

Den kolde regn, der slår mod ruden, fremkalder hos mig en høstlig melankoli.

Zimny deszcz, bijący o szybę, wywołuje u mnie jesienną melancholię.


forårsrengøring

Snart er foråret på vej og det betyder forårsrengøring.

Wkrótce nadchodzi wiosna, a to oznacza wiosenne porządki.


makrel

Min mand elsker nyrøget makrel med spinat og kartofler.

Mój mąż uwielbia świeżo uwędzoną makrelę ze szpinakiem i ziemniakami.


sommerferie

Er vores udenlandske arbejdstagere også berettigede til sommerferie?

Czy nasi zagraniczni pracobiorcy również są uprawnieni do letniego urlopu?


utal

Efter at have modtaget et utal af klager opsagde ledelsen samarbejdsaftalen med Gertruds rengøringsfirma.

Po otrzymaniu mnóstwa skarg kierownictwo wypowiedziało umowę o współpracy z firmą sprzątającą Gertrudy.


snefog

På grund af snefoget var flyet ikke i stand til at lande.

Z powodu zamieci samolot nie był w stanie wylądować.


mishag

Den ældre lærerinde forsøgte engang ikke at skjule sit mishag over de nye elever.

Starsza nauczycielka nawet nie próbowała ukryć swojej niechęci do nowych uczniów.


stemmeseddel

Der er brug for et klart venstreorienteret parti på stemmesedlen.

Na karcie do głosowania potrzebna jest wyraźnie lewicowa partia.

ur: I praksis vil forskellen nok ikke være så stor i Parlamentet (da). Arbejderen, 2016-10-03. [dostęp 2019-11-17].


være med

Når en præst inviterer en dyreclairvoyant ind i kirken, er det med til at udhule kirke og kristendom indefra.

Gdy ksiądz zaprasza jasnowidza zwierzęcego do kościoła, to przyczynia się to do osłabiania Kościoła i chrześcijaństwa od środka.

C. Skovgaard-Holm: Sag om dyreclairvoyance undergraver kirkens troværdighed (da). Kristendom.dk, 2017-07-05. [dostęp 2019-11-18].

En lønstigning alene er ikke vejen ud af manglen på sygeplejersker, men den kan være med til at bremse flugten fra faget.

Sama podwyżka wynagrodzeń nie jest wyjściem z niedoboru pielęgniarek, ale może pomóc przyczynić się do spowolnienia odpływu z zawodu.

N. Preus Hatting: Overlæge: Giv dog sygeplejerskerne den løn, de fortjener (da). Informatíon, 2021-11-15. [dostęp 2021-11-15].

Vil du være med i projektet?


krat

Det skræmte dyr gemte sig i tæt krat.

Wystraszone zwierzątko ukryło się w gęstych zaroślach.


dødsstraf

Efter anden verdenskrig blev dødsstraffen genindført i Danmark med henblik på henrettelse af landsforrædere.

Po drugiej wojnie światowej kara śmierci została w Danii przywrócona w celu egzekucji zdrajców ojczyzny.


venterum

Landmanden sad næsten fire timer i venterummet foran kontordøren

Rolnik siedział prawie cztery godziny w poczekalni przed drzwiami biura.


føl

Kropsvægten af et nyfødt føl er omtrent 10% af normal kropsvægt for hoppen.

Masa ciała nowo urodzonego źrebięcia jest równa około 10% zwykłej masy ciała klaczy.

D. Austbø: Ændring af hoppens foderration (da). PC Horse, 2015. [dostęp 2019-12-01].


-s-

zobacz też: -e-

morfem słowotwórczy służący do tworzenia wyrazów złożonych

dødsstraf

kropsvægt

modersmål

rengøringsdame


bouillabaisse

franc. bouillabaisse < prow. bolhabaissa


herlig

wspaniały, przepiękny, rozkoszny, świetny, znakomity


vrøvlehoved

ˈvrøuləhoːəð


rudimentær

ʁudimεnˈtεˀɐ̯

rudymentarny, początkowy, elementarny, pierwotny, podstawowy


ortografisk

ˌɒːtoˈgʁɑˀfisg


gåtur

Under en gåtur med hunden fandt jeg en seddel.

Podczas spaceru z psem znalazłam banknot.


enøjet

I de blindes rige er den enøjede konge, proklamerede kyklopen.

W krainie ślepców jednooki jest królem! – obwieścił cyklop.

Den her kat har kun ét øje. Kom og se denne enøjede stakkel!

Ten kot ma tylko jedno oko. Chodź zobacz to jednookie biedactwo!

krótkowzroczny, niezniuansowany, pozbawiony wyobraźni


herberg

ˈhæɐ̯ˌbæɐ̯ˀw


hadefuld

Diskrimination og hadefulde udtalelser er ikke ytringsfrihed, og had er ikke en »mening«.

Dyskryminacja i nienawistne wypowiedzi to nie wolność słowa, a nienawiść nie jest „opinią”.

Spred ikke had (da). FN's Regionale Informationskontor for Vesteuropa (UNRIC). [dostęp 2021-03-05].


smørepålæg

ˈsmøːʌˌpʌlεˀg


menneskemængde

ˈmεnəsgəmεŋdə


boykot

Supermarkeders boykot af russiske varer breder sig.

Bojkot rosyjskich towarów przez supermarkety rozprzestrzenia się.

Lisa Seidelin: Supermarkeders boykot af russiske varer breder sig (da). POLITIKEN, 2022-02-26. [dostęp 2022-10-27].


syl

Ofret blev stukket med en syl i fængslet.

Ofiara została dźgnięta szydłem w więzieniu.


gletscher

niem. Gletscher < franc. glacier < śr.łac. glaciarum

war. gletsjer; gletcher to forma powszechna, choć obecnie nieoficjalna


gennemsigtig

przezroczysty, przejrzysty, prześwitujący, transparentny


taknemmelighed

tɑgˈnεmˀəliˌheðˀ


hænge

Hænger billedet lige?


tilladelse

ˈteˌlæˀðəlsə

Er det bedre at spørge om tilladelse eller at tigge om tilgivelse?

Czy lepiej pytać o pozwolenie, czy żebrać o przebaczenie?


smelteost

por. smøreost w, flødeost w


forelæsning

ˈfɒːɒˌlεˀsneŋ

Arrangørerne har mistet modet og har aflyst den kontroversielle forelæsning.

Organizatorzy stracili odwagę i odwołali kontrowersyjny wykład.

En erfaren islamkender holdt en forelæsning om dyrenes rettigheder i den islamiske verden.

Wytrawny islamoznawca wygłosił odczyt o prawach zwierząt w świecie islamskim.


grundlæggende

ˈgrɔnˌlεgənə


grundlæggende

ˈgrɔnˌlεgənə

En hestekraft er en ældre enhed for effekt og betegner grundlæggende den effekt, en hest kan yde.

Koń mechaniczny to starsza jednostka mocy, opisująca zasadniczo moc, jaką może dać jeden koń.


udsætte

narażać, wystawiać (na działanie negatywnego czynnika)

Børn oplever typisk en følelse af frygt eller bekymring, når de udsættes for en stressfuld situation, eller når de oplever noget, som er nyt og ukendt for dem.

Dzieci zazwyczaj odczuwają strach lub zmartwienie, gdy są narażone na stresującą sytuację lub gdy doświadczają czegoś nowego i nieznanego.

Sådan skelner du dit barns bekymring fra angst (da). GoTutor. [dostęp 2021-03-11].

wprowadzać osobniki hodowlane lub rośliny uprawne do nowego środowiska


bopæl

miejsce zamieszkania, zamieszkanie, stały pobyt, adres


vækst

Kina oplever en hastig økonomisk vækst.

Chiny przeżywają szybki wzrost ekonomiczny.


kendt

Byen er blandt andet kendt for sin produktion af hvid og grå cement og for sin snaps.

Miasto jest znane między innymi ze swojej produkcji białego i szarego cementu i ze swej wódki.


uafhængig

Hvor længe har Island været uafhængigt af Danmark? Hvornår erklærede det sin uafhængighed?

Jak długo Islandia jest już niezależna od Danii? Kiedy ogłosiła swoją niepodległość?


ytringsfrihed

Statsministeren nægter at svare på, om Facebook truer ytringsfriheden.

Premier odmawia odpowiedzi na pytanie, czy Facebook stanowi zagrożenie dla wolności słowa.

L.B. Mathiesen: Statsministeren nægter at svare… (da). Jyllands-Posen, 2019-11-05. [dostęp 2020-01-23].

Regeringer over hele verden forsøger med restriktive love og undertrykkende metoder at begrænse ytringsfriheden.

Rządy na całym świecie próbują za pomocą restrykcyjnych przepisów i represyjnych metod ograniczać wolność słowa.

Frie medier er under øget pres (da). Globalnyt, 2015-06-24. [dostęp 2020-12-04].


karantæne

Fodboldspilleren brød karantænen i Spanien og kørte i bil til Danmark gennem et coronaramt Europa.

Piłkarz złamał kwarantannę w Hiszpanii i pojechał do Danii samochodem poprzez dotkniętą pandemią koronawirusa Europę.

Søren Baastrup: Avisen.dk’s debattør kårer coronakrisens helte og skurke (da). Avisen.dk, 2020-04-10. [dostęp 2021-07-17].


Sortehavet

Ukraine ligger ved Sortehavet.


ibenholt

ˈiˀbənˌhʌlˀd

Snevide var den smukkeste i verden, med hud så hvid som sne, læber så røde som blod og hår så sort som ibenholt.

Królewna Śnieżka była najpiękniejsza na świecie, ze skórą białą jak śnieg, ustami czerwonymi jak krew i włosami czarnymi jak heban.


solbær

zobacz też: Indeks:Duński - Owoce


grapefrugt

zobacz też: Indeks:Duński - Owoce


gynækologisk

Den gravide svømmerske blev behandlet på den gynækologiske afdeling.

Ciężarna pływaczka leczona była na oddziale ginekologicznym.


franskmand

Er det rigtigt, at franskmændene spiser snegle og frøer?

Czy to prawda, że Francuzi jedzą ślimaki i żaby?


bolsje

war. bolche

Mange folk tror, at man vågner op med mange huller i sine tænder, blot hvis man har spist et enkelt bolsje.

Wiele osób uważa, że wystarczy zjeść jednego cukierka, aby obudzić się z mnóstwem dziur w zębach.

Bolsjer (da). Slikposen. [dostęp 2021-04-28].


hvidvin

Hvad er forskellen mellem isvin og en almindelig hvidvin?

Jaka jest różnica między winem lodowym a zwykłym białym winem?


foreslå

Det er lige lovlig nemt at foreslå, at vi bare skal arbejde til vi fylder 70, når man selv sidder bag et skrivebord.

Doprawdy nieco zbyt łatwo jest proponować, że po prostu powinniśmy pracować do 70 roku życia, kiedy samemu siedzi się za biurkiem.

3F-formand: Vismandsrapport aflyser akut reform-behov (da). FFF. [dostęp 2023-04-01].


gentage

Dobbelt så mange mænd som kvinder har prøvet en trekant, og størstedelen af kvinderne har ikke lyst til at gentage oplevelsen.

Dwa razy więcej mężczyzn niż kobiet próbowało trójkąta, a większość kobiet nie chce powtarzać tego doświadczenia.

En trekant er spændende (da). Lokalavisen.dk. [dostęp 2018-03-10].


kontrollere

Totalitære regimer eller bevægelser oprettholder politisk magt gennem altomfattende propaganda som spredes gennem statskontrollerede massemedier […]

Reżimy lub ruchy totalitarne utrzymują władzę polityczną za pomocą wszechogarniającej propagandy rozpowszechnianej za pośrednictwem kontrolowanych przez państwo środków masowego przekazu […].

Wikipedias bidragsydere: Totalitarisme (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2021-04-03. [dostęp 2021-07-21].


rumænsk

Rumænere i Rumænien taler rumænsk.


pensionsalder

Det er logisk, at pensionsalder skal stige.

To logiczne, że wiek emerytalny musi rosnąć.


dampskib

To dykkere har fundet et vrag af et gammelt engelsk dampskib.

Dwóch nurków znalazło wrak starego angielskiego parowca.


artiskok

Hvis du vil overraske dine gæster, så lav en salat med grillede artiskokker, soltørrede tomater og kapers.

Jeśli chcesz zaskoczyć swoich gości, przygotuj sałatkę z grillowanymi karczochami, suszonymi pomidorami i kaparami.


portræt

Mønten bar prinsens portræt.


skovjordbær

zobacz też: Indeks:Duński - Owoce

I juli og august måned vil du kunne glæde dig over de fine små, røde skovjordbær, der kan nippes og spises friske i haven.

W lipcu i sierpniu będzie można cieszyć się pięknymi, małymi, czerwonymi poziomkami, które można zbierać i podjadać na świeżo w ogrodzie.

Fragaria Vesca ‘Småland’ (da). Flowerly. [dostęp 2023-05-06].


børnehaveklasse

Et barn skal som hovedregel begynde i børnehaveklasse det kalenderår, barnet fylder seks år.

Z reguły dziecko powinno zacząć chodzić do zerówki w roku kalendarzowym, w którym kończy sześć lat.

Skolestart og undervisningspligt (da). Børne- og Undervisningsministeriet, 2021-01-08. [dostęp 2021-04-19].


toiletpapir

Billederne af tomme supermarkedshylder og fulde indkøbsvogne fyldt med toiletpapir gik verden rundt.

Zdjęcia pustych półek supermarketów i wózków sklepowych wypełnionych papierem toaletowym obiegły świat.

Jeppe Wojcik: Perfektionister og ældre hamstrer toiletpapir (da). Illustreret Videnskab, 2020-06-23. [dostęp 2021-04-16].


kakofoni

gr. κακοφωνία < gr. κακός + φωνή

Arbejdsdagen begyndte og en øredøvende kakofoni af maskinlyde fyldte fabrikken.

Rozpoczął się dzień roboczy i fabrykę wypełniła ogłuszająca kakofonia odgłosów maszyn.


lovgivning

legislacja, ustawodawstwo (całokształt ustaw)

Vi mener, det er basal anstændighed at behandle dyr med medfølelse og respekt og at lovgivningen bør afspejle dette.

Uważamy, że zwykłą przyzwoitością jest traktowanie zwierząt ze współczuciem i szacunkiem i że ustawodawstwo powinno to odzwierciedlać.

Lisel Vad Olsson: Dyr har ret til at leve efter deres naturlige adfærd og behov (da). Veganerpartiet, 2019-03-21. [dostęp 2020-06-20].

ustawodawstwo (opracowywanie i wydawanie ustaw)


indskrive

zobacz też: skrive • afskrive • efterskrive • fremskrive • gennemskrive • indskrive • nedskrive • omskrive • opskrive • udskrive • underskrive

Længslen efter Gud er indskrevet i menneskets hjerte.

Tęsknota do Boga wpisana jest w serce człowieka.


reagere

Min hund reagerer med aggression ved berøring og nægter at spise. Håber ikke, at den er syg!

Mój pies reaguje agresją na dotyk i nie chce jeść. Mam nadzieję, że nie jest chory!

Vodka opbevares normalt i glasflasker, fordi glas ikke reagerer med alkohol.

Wódkę zwykle przechowuje się w szklanych butelkach, ponieważ szkło nie reaguje z alkoholem.


akklimatisere

Nyindkøbte akvariefisk bør som regel akklimatiseres til deres nye miljø.

Nowo zakupione rybki akwariowe należy z reguły zaaklimatyzować do nowego środowiska.


alkalisk

Alkaliske metaller reagerer også med vand og danner derved gasformig brint samt et stærkt basisk hydroxid.

Metale alkaliczne reagują również z wodą, tworząc gazowy wodór oraz silnie zasadowy wodorotlenek.


algoritmisk

For den langsigtede privatinvestor er fremkomsten af algoritmisk aktiehandel ikke et problem.

Dla długoterminowego inwestora prywatnego pojawienie się algorytmicznego handlu akcjami nie stanowi problemu.

Peter Garnry: Algoritmisk handel og dens betydning for den private investor (da). Invest In Your Investment, 2009-11-18. [dostęp 2020-12-26].


amoralsk

Veganerne anser selv økologisk produktion for at være amoralsk udnyttelse af dyr.

Weganie nawet produkcję ekologiczną uważają za niemoralne wykorzystywanie zwierząt.

NN: Kronprinsessen mødt af protestaktion mod Økodagen (da). Kvæg, 2015-04-19. [dostęp 2021-02-14].


antidepressivum

lek przeciwdepresyjny, antydepresant, tymoleptyk


abiotisk

Lys er et eksempel på en abiotisk faktor, der spiller en afgørende rolle for havplanter, fordi de har brug for lys for at kunne lave fotosyntese og vokse.

Światło jest przykładem czynnika abiotycznego, który odgrywa kluczową rolę dla roślin morskich, ponieważ potrzebują one światła do fotosyntezy i wzrostu.

Anne Berendt: Opdag havet. Økosystemets opbygning (da). WWF, 2019-06-18. [dostęp 2023-03-14].


voyeurisme

oglądactwo, voyeuryzm, voyeryzm, wojeryzm


alkalimetal

Alkalimetaller reagerer også med vand og danner derved gasformig brint samt et stærkt basisk hydroxid.

Litowce reagują również z wodą, tworząc gazowy wodór oraz silnie zasadowy wodorotlenek.

Wikipedias bidragsydere: Alkalimetal (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2020-01-23. [dostęp 2021-06-08].


antibakteriel

Antibakteriel sæbe til almindelig brug i hjemmet har ingen helbredsmæssige fordele, og er ikke i stand til at fjerne flere bakterier fra hænderne i forhold til almindelig sæbe.

Mydło antybakteryjne do ogólnego użytku domowego nie zapewnia żadnych korzyści zdrowotnych i nie jest w stanie usunąć z dłoni większej ilości bakterii, niż zwykłe mydło.

Niels Bjørn Albinus: Risikabel antibakteriel sæbe (da). Dagens Medicin, 2007-08-24. [dostęp 2021-02-25].


antistatisk

Det er obligatorisk at bære sikkerhedssko med antistatisk sål på værkstedet.

W warsztacie obowiązkowe jest noszenie obuwia ochronnego z antystatyczną podeszwą.


agent provocateur

prowokator (osoba uczestnicząca w działalności kryminalnej w celu zdobycia dowodów)


akrofobi

Hængebroen gynger faretruende frem og tilbage, og for os, der lider af akrofobi, som er et fint ord for højdeskræk, er det lidt af en prøvelse at bevæge sig 15 meter oppe i luften.

Most wiszący kołysze się niebezpiecznie w tę i z powrotem, a dla tych z nas, którzy cierpią na akrofobię, która jest wyrafinowanym słowem na lęk wysokości, poruszanie się w powietrzu na wysokości 15 metrów stanowi pewne wyzwanie.

Poul Husted: Tarzan huserer i træerne på Egeskov Slot på Fyn (da). POLITIKEN, 2017-04-17. [dostęp 2021-05-03].


blyforgiftning

En helt udokumenteret teori om årsagen til Romerrigets sammenbrud handler om at romerne fik blyforgiftning, fordi deres vandrør var lavet af bly.

Pewna całkowicie nieudokumentowana teoria dotycząca przyczyny upadku Cesarstwa Rzymskiego głosi, że Rzymianie zapadli na ołowicę, ponieważ ich wodociągi były wykonane z ołowiu.

Peder Meyhoff, Peter Mouritsen: Teknologihistorie (da). Systime A/S, 2011. [dostęp 2021-06-04].


antiracistisk

Når de antiracistiske aktivister taler om hvide og sorte, mener de fleste af dem ikke biologiske racer, men sociale konstruktioner, diskurser og strukturer.

Kiedy antyrasistowscy aktywiści mówią o białych i czarnych, większość z nich nie ma na myśli ras biologicznych, ale konstrukcje, dyskursy i struktury społeczne.

S. Marker: Er jeg racist? (da). K-Forum, 2020-06-12. [dostęp 2021-01-14].


amputere

Jøder og muslimer amputerer ikke forhuden af medicinske grunde, men under henvisning til religionen, traditionen og kulturen.

Żydzi i muzułmanie nie amputują napletka z powodów medycznych, ale ze względu na religię, tradycję i kulturę.

H.J.Lassen: Retlige problemer ved rituel omskæring af drengebørn (da). Aarhus Universitet, 2013. [dostęp 2021-01-16].


asymptomatisk

Asymptomatiske bindehindebetændelser fører normalt ikke til synstab, men kan i sjældne tilfælde kræve behandling.

Bezobjawowe zapalenia spojówek zwykle nie prowadzą do utraty wzroku, ale w rzadkich przypadkach mogą wymagać leczenia.


asymptomatisk

Denne pinlige sygdom behøver ikke nødvendigvis være forbundet med smerte og kan ofte forløbe asymptomatisk.

Ta wstydliwa choroba nie musi koniecznie wiązać się z bólem i często może przebiegać bezobjawowo.


borreliose

Ubehandlet borreliose kan føre til alvorlig sygdom i hjertet, nervesystemet eller leddene.

Nieleczona borelioza może prowadzić do poważnych chorób serca, układu nerwowego lub stawów.


antiradikalisering

działania podjęte aby zapobiec radykalizacji, antyradykalizacja


arkivere

Har sekretæren arkiveret den korrekte fil?

Czy sekretarka zarchiwizowała właściwy plik?


anæmi

Autoimmun hæmolytisk anæmi er en livstruende sygdom, hvor hundens eget immunforsvar angriber hundens røde blodlegemer.

Autoimmunologiczna hemolityczna anemia to zagrażająca życiu choroba, w której układ odpornościowy psa atakuje jego krwinki czerwone.

Astrid Gerd Holtet: Autoimmun hæmolytisk anæmi: En livstruende sygdom (da). Hunden.dk, 2019-03-11. [dostęp 2021-03-06].


astmatiker

En række undersøgelser har gennem det seneste år vist, at mange astmatikerne bruger inhalatoren forkert eller at de glemmer at tage medicinen.

W ciągu ostatniego roku szereg badań wykazał, iż wielu astmatyków niewłaściwie używa inhalatora lub zapomina przyjąć lekarstwo.

na podst.: Astmamedicin tages forkert (da). Ugeskrift for Læger, 2015-05-06. [dostęp 2023-03-23].


anæstesi

Overvågning af dyrets åndedræt er en vigtig aspekt af korrekt anæstesi.

Monitorowanie oddechu zwierzęcia to ważny aspekt prawidłowego znieczulenia.

Knap et døgn efter indlæggelsen blev patienten opereret i generel anæstesi.

Zaledwie dobę po przyjęciu do szpitala pacjentka przeszła operację w znieczuleniu ogólnym.

Hannah Malthe Mollerup et al.: Knudedannelse på femoraliskateter (da). Ugerskrift for læger, 2010-05-21. [dostęp 2023-06-19].


asylant

Hvis Polen afviser at modtage asylanter fra græske lejre, må Polen således sørge for asylanternes hjemsendelse eller give dem en midlertidig opholdstilladelse.

Jeśli Polska odmawia przyjmowania azylantów z greckich obozów, musi zorganizować repatriację tych osób lub udzielić im zezwolenia na pobyt czasowy.

S. Skafte: Ny migrantplan fra EU (da). 2020-10-04. [dostęp 2021-04-02].


epidemiologisk

Statistiske analyser er en absolut nødvendig del af både den epidemiologiske og biologiske forskning.

Analizy statystyczne są absolutnie niezbędną częścią zarówno epidemiologicznych, jak i biologicznych badań.

Bodil Kofoed: Statistik og dataanalyse (da). Kræftens Bekæmpelse, 2017-01-19. [dostęp 2021-06-04].


atletisk

I reklamerne ser vi mænd som sexobjekter, og den veltrimmede og atletiske krop er in, som aldrig før.

W reklamach widzimy mężczyzn jako obiekty seksualne, a wysportowane i atletyczne ciało jest w modzie jak nigdy dotąd.

EUGENE SANDOW – KROPSKULTURENS FADER (da). FITNEWS.DK, 2012-11-21. [dostęp 2023-04-26].


attestering

atəˈsdeˀɐ̯eŋ


balsamere

De antikke egyptere brugte samme metode til at balsamere dyr som mennesker – og det overrasker forskere.

Starożytni Egipcjanie używali tej samej metody, aby balsamować zwierzęta, jak i ludzi, co zaskakuje naukowców.

Niels Berg Olsen: Mumier af dyr fremstilet med omhu (da). Teknologiens Mediehus, 2004-09-20. [dostęp 2021-03-06].


dødelighed

ˈdøːðəliˌheðˀ

Bivirkninger af antipsykotika opfattes normalt som den vigtigste årsag til øget dødelighed, men det ser ud til, at det tværtimod er manglende antipsykotisk behandling, der giver den højeste dødelighed.

Skutki uboczne leków przeciwpsychotycznych są zwykle postrzegane jako najważniejsza przyczyna zwiększonej śmiertelności, ale wydaje się, że wręcz przeciwnie – to brak leczenia przeciwpsychotycznego jest przyczyną największej śmiertelności.

Berit Andersen: Højere doser antipsykotika giver færre dødsfald (da). Psykiatrisk Tidsskrift, 2016-09-12. [dostęp 2023-06-17].


sindslidelse

choroba psychiczna, zaburzenie psychiczne


banalisere

Det hellige blev banaliseret og det banale helliggjort.

Święte zostało zbanalizowane, a banalne uświęcone.

Jørn Borup: Bashing af Buddha (da). Weekendavisen, 2020-11-19. [dostęp 2023-01-04].


forræderisk

fʌˈʁaðˀʌʁisg

Hvem forstår et menneskes hjerte? Det er forræderisk og ondt helt igennem.

Serce jest zdradliwsze niż wszystko inne i niepoprawne – któż je zgłębi?

Jeremias 17:9 (Bibelen på hverdagsdansk)


baronesse

Baronessen modtager kun gæster om søndagen.

Baronowa przyjmuje gości wyłącznie w niedziele.


bechamel

Jeg kom for meget muskatnød i bechamelen og ødelagde det hele.

Dodałam za dużo gałki muszkatołowej do beszamelu i wszystko zepsułam.


skærebræt

Der findes ikke noget værre end at skære på et skærebræt, der er for lille, stort eller som lugter.

Nie ma nic gorszego niż krojenie na desce do krojenia, która jest zbyt mała, zbyt duża lub śmierdzi.

Find et skærebræt, som passer til dine behov (da). wupti. [dostęp 2021-03-04].


bibliotekarisk

Alle ansatte på vores bibliotek skal have bibliotekarisk uddannelse.

Wszyscy zatrudnieni w naszej bibliotece muszą mieć wykształcenie bibliotekarskie.


rumæner

Rumænere i Rumænien taler rumænsk.


bestialsk

De europæiske dyr bliver jo transporteret levende til Kina i sammenpressede transporter og her aflivet på bestialske måder.

Europejskie zwierzęta są wszak transportowane żywcem i w ścisku do Chin, a następnie tam uśmiercane w bestialskie sposoby.

Lars Fogt: Blodig pels-kampagne mod dansk tøjgigant (da). Avisen.dk, 2008-03-11. [dostęp 2023-11-23].


bogfinke

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Fringilla coelebs Linnaeus, zięba zwyczajna, zięba


finansiel

Cubas revolutionære regering fordømmer fortsættelsen af de mere end 60 år lange økonomiske, kommercielle og finansielle sanktioner.

Rewolucyjny rząd Kuby potępia kontynuację już ponad 60-letnich sankcji gospodarczych, handlowych i finansowych.

60-året for proklamationen… (da). Arbejderen.dk, 2023-02-09. [dostęp 2023-02-13].


beslutning

Omkring 1000 etniske russere havde demonstreret i den estiske hovedstad mod beslutningen om at flytte mindesmærket til en gravplads i udkanten af byen.

Około 1000 etnicznych Rosjan demonstrowało w estońskiej stolicy przeciwko decyzji o przeniesieniu pomnika na cmentarz na obrzeżach miasta.

/ritzau/: En dræbt efter strid om statue (da). Ekstra Bladet, 2007-04-27. [dostęp 2020-12-23].


oligarkisk

Borgerne vil ikke regeres af en lille oligarkisk elite, som fastholder landets fattige i økonomisk afhængighed.

Obywatele nie chcą, aby rządziła nimi niewielka oligarchiczna elita, która utrzymuje ubogich w kraju w stanie ekonomicznej zależności.

Dobrin Stanev, tłum. Mia Tarp Hansen: Den bulgarske regering undervurderer befolkningen (da). Magasinet rØst, 2013-11-22. [dostęp 2021-04-10].


kemiker

Vores kompetente kemikere sidder klar ved telefonen, hvis der er brug for vejledning omkring valg af analysemetode eller hjælp til vurdering af resultater.

Nasi kompetentni chemicy są dostępni pod telefonem, jeśli potrzebne są wskazówki dotyczące wyboru metody analizy lub pomoc w ocenie wyników.

Vandanalyse (da). Højvang Laboratorier A/S. [dostęp 2023-01-11].


biseksuel

Bifobi kan ramme personer, som ikke nødvendigvis er biseksuelle, men som opfattes som sådanne.

Bifobia może dotykać osoby, które niekoniecznie są biseksualne, ale są postrzegane jako takie.


blasfemiker

Vores nye bisp sagde angiveligt, at alle ateister, blasfemikere og satanister skulle korsfæstes.

Podobno nasz nowy biskup powiedział, że wszyscy ateiści, bluźniercy i sataniści powinni zostać ukrzyżowani.


bijouteri

Bijouteri lavet af kobber ruster ikke, men iltes og kan til sidst få en grønlig farve.

Biżuteria wykonana z miedzi nie rdzewieje, ale utlenia się i w końcu może zyskać zielonkawy kolor.


ætylalkohol

Overdreven indtagelse af ætylalkohol kan forårsage alkoholforgiftning og have andre negative konsekvenser.

Nadmierne spożycie alkoholu etylowego może spowodować zatrucie alkoholem i mieć inne negatywne konsekwencje.


bloddonor

For at undgå agglutination bør både bloddonoren og -modtageren have samme blodtype.

Aby nie doszło do aglutynacji, zarówno dawca krwi jak i jej biorca powinni mieć tę samą grupę krwi.


blodcirkulation

En dårlig blodcirkulation kan påvirke forekomsten af åreknuder, og dårlig blodcirkulation ses ofte ved folk der er overvægtige, inaktive, stillesiddende og stillestående.

Słabe krążenie krwi może wpływać na powstawanie żylaków, a słabe krążenie często występuje u osób otyłych, mało aktywnych, siedzących lub stojących przez długi czas.

Martin Lawaetz: Åreknuder og dårlig blodcirkulation (da). Dansk Venecenter, 2020-06-12. [dostęp 2023-06-25].


biopsi

Alat-tallet faldt også ned til normal værdi og det blev besluttet ikke at foretage en biopsi af leveren.

Poziom ALAT również spadł do wartości normalnej i postanowiono nie wykonywać biopsji wątroby.

Peter: Peters fortælling (da). DHA, 2012-04-04. [dostęp 2023-03-22].


botanisk

Nødder er botanisk set frugter med en tør skal.

Orzechy są z botanicznego punktu widzenia owocami z suchą skorupą.


vegansk

por. vegetarisk

Ulrik er diætist, som lige har udgivet en bog med et hundrede veganske og vegetariske opskrifter.

Ulryk jest dietetykiem, który właśnie wydał książkę ze stoma wegańskimi i wegetariańskimi przepisami.


bolsjevikisk

war. bolschevikisk


bordeauxvin

wino bordoskie, butelka wina z francuskiego departamentu Żyronda


misforståelse

Luftangrebet var en tragisk misforståelse, som primært skyldtes menneskelige fejl.

Nalot był tragicznym nieporozumieniem spowodowanym przede wszystkim ludzkimi błędami.

/ritzau/Reuters: FN: 289 civile afghanere blev dræbt i Kunduz (da). Berlingske, 2012-12-15. [dostęp 2020-06-17].


mælkeprodukt

Emil er veganer, dvs. (at) han hverken spiser kød eller mælkeprodukter.

Emil jest weganinem, tzn. nie jada mięsa ani nabiału.


seismolog

Seismologer har registreret fire meget små rystelser i farvandet nord for Læsø.

Sejsmolodzy zarejestrowali cztery bardzo niewielkie wstrząsy w wodach na północ od wyspy Læsø.

Pia Beltoft: Rystelser i undergrunden ved Læsø (da). TV2 Nyheder, 2022-10-07. [dostęp 2022-10-07].


stegning

Før stegningen marinerer jeg altid tofu i minimum 45 minutter i sojasovs, hvidløg, ingefær, ahornsirup og sennep.

Przed smażeniem zawsze marynuję tofu przez co najmniej 45 minut w sosie sojowym, czosnku, imbirze, syropie klonowym i musztardzie.


mejeriprodukt

Emil er veganer, dvs. (at) han hverken spiser kød eller mejeriprodukter.


borsjtj

(Rødbede er) vidt udbredt i slavisk køkken

Burak jest) szeroko rozpowszechniony w kuchni słowiańskiej (np. w zupach takich jak barszcz i botwinka).

na podst. Carl Th. Pedersen, Jørgen Fakstorp (red.): Hasło „rødbede” w: Det Gastronomiske Leksikon (da). Nyt Nordisk Forlag Arnold Busck, 2009. [dostęp 2023-09-05].


opsparing

Tyv stjal en sparegris. Brød vindue op og løb med opsparing.

Złodziej ukradł świnkę-skarbonkę. Włamał się przez okno i uciekł z oszczędnościami.

Dennis Wormark Larsen: Tyv stjal en sparegris (da). TV2 Østjylland, 2013-03-29. [dostęp 2020-06-20].


sojasauce

war. sojasovs

Før stegningen marinerer jeg altid tofu i minimum 45 minutter i sojasauce, hvidløg, ingefær, ahornsirup og sennep.


loddekolbe

Anders har brændt sig med loddekolben, man har formået at reparere højttaleren.

poparzył się lutownicą, ale udało mu się naprawić głośnik.


ahornsirup

Før stegningen marinerer jeg altid tofu i sojasovs, hvidløg, ingefær og ahornsirup.

Przed smażeniem zawsze marynuję tofu w sosie sojowym, czosnku, imbirze i syropie klonowym.


fortjene

Dyr fortjener at blive beskyttet og at få mulighed for at leve i overensstemmelse med deres iboende natur, adfærd og behov.

Zwierzęta zasługują na ochronę i na możliwość życia w zgodzie ze swoją przyrodzoną naturą, swoimi zachowaniami i potrzebami.

Lisel Vad Olsson: Dyr har ret til at leve efter deres naturlige adfærd og behov (da). Veganerpartiet, 2019-03-21. [dostęp 2020-06-20].


kønsidentitet

Det er en ulovlig handling, når en arbejdsgiver fyrer en ansat fra sit arbejde udelukkende på grund af personens seksualitet eller kønsidentitet.

To nielegalne działanie, gdy pracodawca zwalnia z pracy zatrudnioną osobę wyłącznie na podstawie seksualności lub tożsamości płciowej tej osoby.

William Frost: USA’s højesteret sikrer LGBT-personer rettigheder på arbejdspladsen (da). Arbejderen, 2020-06-19. [dostęp 2020-06-20].


BNP

Nationalbanken skønner, at bruttonationalproduktet, BNP, i Danmark vil falde med 4,1 procent i år.

Bank narodowy szacuje, że produkt krajowy brutto, PKB, w Danii spadnie w tym roku o 4,1 procenta.

bi: Nationalbank forventer langvarig krise (da). Arbejderen, 2020-06-18. [dostęp 2020-06-21].


anstrengelse

ˈanˌsdʁaŋˀəlsə

Symptomerne på forhøjet blodtryk kan være hovedpine, svimmelhed, unormal åndenød ved anstrengelse og blødning fra næsen.

Objawami podwyższonego ciśnienia krwi mogą być ból głowy, zawroty głowy, nienormalna zadyszka przy wysiłku oraz krwawienie z nosa.


deklinere

Hvor svært er det at deklinere polske substantiver?

Jak trudno jest deklinować polskie rzeczowniki?


meningsmåling

De seneste meningsmålinger peger ikke på sejr til den officielle kandidat.

Ostatnie sondaże nie wskazują na zwycięstwo oficjalnego kandydata.


medfølelse

Vi mener, det er basal anstændighed at behandle dyr med medfølelse og respekt og at lovgivningen bør afspejle dette.

Uważamy, że zwykłą przyzwoitością jest traktowanie zwierząt ze współczuciem i szacunkiem i że przepisy powinny to odzwierciedlać.


i løbet af

w ciągu, w przeciągu, w trakcie, podczas

Antallet af danskere, der i løbet af livet får en psykisk lidelse, er betydeligt større end hidtil antaget.

Liczba Duńczyków, którzy w przeciągu życia nabawiają się schorzenia psychicznego, jest znacznie większa, niż dotychczas zakładano.

/ritzau/: Hver tredje dansker bliver psykisk syg (da). Jyllands-Posten, 2014-05-21. [dostęp 2020-06-22].


anstændighed

Uważamy, że zwykłą przyzwoitością jest traktowanie zwierząt ze współczuciem i szacunkiem i że ustawodawstwo powinno to odzwierciedlać.


før i tiden

Før i tiden var byg den mest almindelige kornsort at bage brød af her i Europa.

Niegdyś jęczmień był najpopularniejszym zbożem używanym do pieczenia chleba w Europie.


drengebarn

Amerikanske drengebørn, hvis mødre spiste meget oksekød under graviditeten, har en forhøjet risiko for nedsat sædkvalitet.

Amerykańscy chłopcy, których matki podczas ciąży jadły dużo wołowiny, mają zwiększone ryzyko obniżenia jakości nasienia.

-: Hormon-bøffer kan forringe sædkvalitet (da). DR, 2007-03-28. [dostęp 2020-06-25].


premierminister

Den polske premierminister håber amerikanske soldater, som skal trækkes ud af Tyskland, flyttes til Polen.

Polski premier ma nadzieję, że wycofani z Niemiec amerykańscy żołnierze zostaną przeniesieni do Polski.

/ritzau/: Polsk regering håber USA flytter styrke til Polen (da). Information, 2020-06-06. [dostęp 2020-06-26].


bære

Det er obligatorisk at bære sikkerhedssko med antistatisk sål på værkstedet.

W warsztacie obowiązkowo trzeba nosić obuwie ochronne z antystatyczną podeszwą.


frygt

Børn oplever typisk en følelse af frygt eller bekymring, når de udsættes for en stressfuld situation, eller når de oplever noget, som er nyt og ukendt for dem.

Dzieci zazwyczaj odczuwają strach lub zmartwienie, gdy są narażone na stresującą sytuację lub gdy doświadczają czegoś nowego i nieznanego.

Sådan skelner du dit barns bekymring fra angst (da). GoTutor. [dostęp 2021-03-11].

Frygten for at blive syg eller nosofobi er en atavistisk frygt, ligesom frygten for død og vanvid.

Lęk przed zachorowaniem – lub nozofobia – jest lękiem atawistycznym, podobnie jak strach przed śmiercią i szaleństwem.

Nosofobi: Den irrationelle frygt for at få en sygdom (da). Udforsk SINDET, 2019-06-18. [dostęp 2021-04-05].


knude

Her er en gordisk knude, politikerne skal løse: Statskassen er afhængig af afgifter på ting, som ikke passer ind i en grøn fremtid.

Oto węzeł gordyjski, który muszą rozwiązać politycy: skarb państwa jest uzależniony od podatków od rzeczy, które nie pasują do zielonej przyszłości.

Thomas Hebsgaard: Her er en gordisk knude… (da). Zetland, 2020-01-15. [dostęp 2020-12-29].


rationel

Forvent ikke sund fornuft eller rationel opførsel fra en psykopat.

Nie oczekuj od psychopaty zdrowego rozsądku ani racjonalnego zachowania.

A. Peary: Sådan får en psykopat skovlen under dig (da). kend-din-psykopat.dk, 2019-07-09. [dostęp 2020-12-23].


hæmatologi

Hans håndbog i klinisk hæmatologi omfatter alt om blodsygdomme.

Jego podręcznik hematologii klinicznej zawiera wszystko o chorobach krwi.


mæslinger

Vaccinationen mod mæslinger, fåresyge og røde hunde (MFR) øger på ingen måde risikoen for at udvikle autisme.

Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce w żaden sposób nie zwiększa ryzyka rozwinięcia się autyzmu.

Lars Østergaard: 9 myter om vaccinationer – hvad er fup og fakta? (da). Region Midtjylland, 2018-10-31. [dostęp 2021-03-20].


mejse

zobacz też: azurmejse • blåmejse • broget mejse • fyrremejse • gråstrubet topmejse • halemejse • sortmejse • sumpmejse • topmejse

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Mejser, spurve og andre arter i den størrelse bruger gerne fuglekasser.

Sikorki, wróble i inne gatunki tej wielkości chętnie korzystają z domków dla ptaków.


bindehinde

Asymptomatiske bindehindebetændelser fører normalt ikke til synstab, men kan i sjældne tilfælde kræve behandling.

Bezobjawowe zapalenia spojówek zwykle nie prowadzą do utraty wzroku, ale w rzadkich przypadkach mogą wymagać leczenia.


isvin

Hvad er forskellen mellem isvin og en almindelig hvidvin?

Jaka jest różnica między winem lodowym a zwykłym białym winem?


mangfoldighed

Den internationale dag mod homofobi og transfobi er en oplagt anledning til at lade eleverne diskutere normer og mangfoldighed og retten til selv at vælge sin seksualitet.

Międzynarodowy dzień przeciwko homofobii i transfobii to doskonała okazja, aby uczniowie mogli podyskutować o normach, różnorodności oraz prawie do samostanowienia o własnej seksualności.

Sæt mangfoldighed på skemaet! (da). Sex & Samfund, 2017-05-05. [dostęp 2020-10-11].


tandløs

Den gamle tandløse hund krævede speciel foder.

Stary bezzębny pies wymagał specjalnej karmy.


natklub

To mænd fra Sri Lanka og Somalia blev diskrimineret på grund af deres etnicitet, da de en septembernat i 2015 blev afvist ved to forskellige natklubber i Odense.

Dwóch mężczyzn ze Sri Lanki i Somalii spotkała dyskryminacja z powodu przynależności etnicznej, gdy pewnej wrześniowej nocy w 2015 roku nie wpuszczono ich do dwóch różnych klubów nocnych w Odense.

/ritzau/: To natklubber dømt for diskriminering (da). TV2 Fyn, 2018-09-17. [dostęp 2020-10-11].


ved hjælp af

skrót vha.

Pigen forsøgte at tale til sin hamster ved hjælp af telepati, desværre uden held.

Dziewczynka usiłowała przemówić do swojego chomika za pomocą telepatii, niestety bez powodzenia.


Pandoras æske

Med denne beslutning har den polske regering åbnet Pandoras æske.

Decyzją tą polski rząd otworzył puszkę Pandory.


forbud

Det skærpede forsamlingsforbud gælder ikke på skoler og arbejdspladser.

Zaostrzony zakaz zgromadzeń nie obowiązuje w szkołach ani miejscach pracy.

M. Outzen, S. Løntoft: Gense pressemødet (da). Altinget.dk, 2020-10-23. [dostęp 2020-10-27].


skilt

På skiltet stod der noget på svensk.

Na tabliczce było napisane coś po szwedzku.


dyb

por. dybde → głębokość

I havets dyb lever dyrene i totalt mørke.

W głębi morza zwierzęta żyją w całkowitej ciemności.


dyb

por. dybde → głębokość

Jeg spiste ærtesuppen fra en dyb tallerken.


forsamling

Da den fysiske generalforsamling alligevel må aflyses og afholdes på en anden vis, lukker foreningen døren indtil næste år.

Ponieważ fizyczne walne zgromadzenie tak czy siak musi zostać odwołane i przeprowadzone w inny sposób, stowarzyszenie zamyka drzwi aż do przyszłego roku.


antiklerikalisme

Kirken har beskyldt det nye parti for »grotesk antiklerikalisme«.

Kościół oskarżył nową partię o „groteskowy antyklerykalizm”.


hysterisk

Allerede inden nogen havde set filmen, fremkaldte den hysteriske reaktioner.

Jeszcze zanim ktokolwiek widział ten film, wywoływał on histeryczne reakcje.

N.I.Larsen: Den katolske kirkes magt over Polen er brudt (da). Information.dk, 2018-10-29. [dostęp 2020-11-01].


hysterisk

Vidnet nægtede at svare på spørgsmålet og begyndte at le hysterisk.

Świadek odmówiła odpowiedzi na pytanie i zaczęła się histerycznie śmiać.


boremaskine

Ulykker med håndværktøj som fx hobbyknive, vinkelslibere, slibemaskiner og boremaskiner resulterer ofte i alvorlige skader på fingre og hænder.

Wypadki z narzędziami ręcznymi, takimi jak np. nożyki, szlifierki kątowe, szlifierki i wiertarki kończą się często poważnymi obrażeniami palców i dłoni.

Arbejdsmiljøvejviser… (da). Arbejdstilsynet. [dostęp 2020-11-01].


begrænset

Frugtarisme er en meget begrænset kost, der hovedsageligt består af frugt, nødder, frø og visse grøntsager.

Frutarianizm to bardzo ograniczona dieta składająca się głównie z owoców, orzechów, nasion i niektórych warzyw.


plantebaseret

roślinny (pozbawiony produktów odzwierzęcych)

En plantebaseret diæt er positivt forbundet med en lavere risiko for diabetes, forhøjet blodtryk, hjertesygdom, slagtilfælde og død af enhver årsag.

Dieta roślinna jest dodatnio skorelowana z niższym ryzykiem cukrzycy, nadciśnienia, chorób serca, udaru i śmierci z jakiejkolwiek przyczyny.

Folkesundhed (da). Veganerpartiet. [dostęp 2020-11-03].


folkesundhed

Der er fundet en særlig coronamutation i danske mink. Det kan potentielt være en alvorlig trussel mod folkesundheden i hele verden.

Wśród duńskich norek wykryto szczególną mutację koronawirusa, co potencjalnie może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego na całym świecie.

M.W. Mortensen, T.C. Moesgaard: Dansk coronamutation (da). TV2, 2020-11-04. [dostęp 2020-11-04].


snude

zakończona nosem wydłużona przednia część zwierzęcej twarzoczaszki, kufa

Dværgspidsmusen måler mellem 4 og 7 centimeter fra snude til halerod og vejer mellem 2 og 6 gram.

Ryjówka malutka mierzy od 4 do 7 centymetrów od kufy do nasady ogona i waży od 2 do 6 gramów.

N. Schultz: Danmarks mindste verdensmester (da). Danmarks Radio, 2013-02-25. [dostęp 2020-11-07].

przednia część długiego przedmiotu (np. buta, samolotu)


tre fjerdedele

Femoghalvfjerds procent kan også udtrykkes som tre fjerdedele.

Siedemdziesiąt pięć procent można też wyrazić jako trzy czwarte.


østtysk

I året nitten hundrede og fireoghalvfjerds deltog tusindvis af unge berlinere i en ulovlig demonstration mod den østtyske regering.

W roku tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym czwartym tysiące młodych berlińczyków wzięło udział w nielegalnej demonstracji przeciwko wschodnioniemieckiemu rządowi.


mistænke

Aktivister i forskellige dele af verden er begyndt at udvikle ansigtsgenkendelsessoftware til (blandt andet) at identificere politibetjente, som mistænkes for overgreb mod demonstranter.

Aktywiści w różnych częściach świata zaczęli opracowywać oprogramowanie do rozpoznawania twarzy w celu (między innymi) identyfikacji policjantów podejrzewanych o napaści na demonstrantów.

Jens Christoffersen: Ansigtsgenkendelse – ikke længere kun et værktøj for magthaverne (da). Information, 2020-10-26. [dostęp 2020-11-07].


i modsætning til

I modsætning til tofu, som også er lavet af sojabønner, består tempeh af hele bønner og har en stærkere smag på grund af fermenteringen.

W przeciwieństwie do tofu, które jest również wytwarzane z ziaren soi, tempeh składa się z pełnych ziaren i ma mocniejszy smak z powodu fermentacji.

Autorzy Wikipedii: Tempeh (da). Wikipedia, 2014-11-22. [dostęp 2020-11-09].


fermentering

fæɐ̯mεnˈteˀɐ̯eŋ


overgreb

Aktywiści w różnych częściach świata zaczęli opracowywać oprogramowanie do rozpoznawania twarzy w celu (między innymi) identyfikacji policjantów podejrzewanych o napaści na protestujących.


overseelse

ˈouʌˌseˀəlsə


tahin

Jeg vil forsøge at tilberede en hjemmelavet hummus med tahin; har allerede fundet en nem opskrift.

Chcę spróbować przyrządzić domowy hummus z tahini; znalazłam już prosty przepis.


rigtig

Ofte er den rigtige fuglekasse det eneste, der mangler for at en lang række arter kan yngle i haven.

Nierzadko odpowiedni domek dla ptaków to jedyne, czego brakuje, aby w ogrodzie mógł się rozmnażać cały szereg gatunków.

Arne Bruun: Giv fuglene en kasse, der dur (da). Havenyt. [dostęp 2021-04-21].


udemokratisk

Demonstranterne mente, at monarkiet var en helt anakronistisk og dybt udemokratisk institution.

Demonstranci uważali, że monarchia jest instytucją całkowicie anachroniczną i głęboko niedemokratyczną.


isolering

Drengen fjernede isoleringen og fik et elektrisk stød.

Chłopiec zdjął izolację i doznał porażenia prądem elektrycznym.


fremmedgørelse

Kunstens postmodernistiske fremmedgørelse synes at være en irreversibel, men også en uundgåelig proces.

Postmodernistyczna alienacja sztuki wydaje się być procesem nieodwracalnym, ale też nieuniknionym.


for eksempel

Navnet Astrid er mest udbredt i de nordiske lande, men ses dog også benyttet i for eksempel Frankrig og USA som følge af emigration.

Imię Astryda jest najbardziej rozpowszechnione w krajach nordyckich, ale jego użycie widuje się wskutek emigracji także na przykład we Francji czy w USA.

Autorzy Wikipedii: Astrid (da). Duńska Wikipedia, 2015-05-10. [dostęp 2020-11-22].


som følge af

Ironisk nok brændte pyromanimuseet ned ikke på grund af påsættelse, med som følge af en kortslutning i el-installationerne.

Jak na ironię muzeum piromanii nie spłonęło z powodu podpalenia, ale w wyniku zwarcia w instalacjach elektrycznych.


ødelagt

Chaufføren nægtede at tage imod den ødelagte pengeseddel og forlangte, at hun betalte med kreditkort.

Kierowca odmówił przyjęcia zniszczonego banknotu i zażądał, aby zapłaciła kartą kredytową.


ødelagt

imiesłów czasu przeszłego czasownika ødelægge


håndbog

Hans håndbog i klinisk hæmatologi omfatter alt om blodsygdomme.

Jego podręcznik hematologii klinicznej zawiera wszystko o chorobach krwi.


kovalent binding

Metan er et eksempel på et molekyle med kovalente bindinger mellem atomer med meget lav elektronegativitetsforskel.

Metan jest przykładem molekuły z wiązaniami kowalencyjnymi między atomami o bardzo małej różnicy elektroujemności.


methan

oficjalna pisownia: metan

nieoficjalny rodzaj: wspólny

Methan er et eksempel på et molekyle med kovalente bindinger mellem atomer med meget lav elektronegativitetsforskel.


bechamelsauce

duń. bechamel + sauce < franc. béchamel + sauce

Stewarden kom for meget muskatnød i bechamelsaucen og ødelagde det hele.

Steward dodał za dużo gałki muszkatołowej do sosu beszamelowego i wszystko zepsuł.


bechamelsovs

duń. bechamel + sovs < franc. béchamel + sauce

Stewardessen kom for meget muskatnød i bechamelsovsen og ødelagde det hele.

Stewardesa dodała za dużo gałki muszkatołowej do sosu beszamelowego i wszystko zepsuła.


beskadige

beˈsgæˀˌðiˀə

De udleverede handsker var beskadigede og utætte, så medarbejdere fik forbrændinger på hænderne.

Wydane rękawice były uszkodzone i nieszczelne, przez co pracownicy doznali poparzeń na dłoniach.


begrænse

ograniczać (zmniejszać coś, redukować dostępność czegoś, uszczuplać coś)

Regeringer over hele verden forsøger med restriktive love og undertrykkende metoder at begrænse ytringsfriheden.

Rządy na całym świecie próbują za pomocą restrykcyjnych przepisów i represyjnych metod ograniczać wolność słowa.

Frie medier er under øget pres (da). Globalnyt, 2015-06-24. [dostęp 2020-12-04].

ograniczać (ujmować w pewną limitowaną przestrzeń; wyznaczać obszar czegoś; otaczać czymś, co oddziela od reszty)


for det andet

Og så skal vi tale om Polen, hvor regeringen kæmper på alle fløje. For det første mod en pandemi, der ruller derudaf, for det andet mod de kæmpe protester, der startede med modstand mod de nye restriktive abortlove, men som har bredt sig til et mere generelt opgør med den konservative regering, og for det tredje mod EU, hvor landet i samarbejde med Ungarn nu truer med at nedlægge veto mod budgettet.

A potem porozmawiamy o Polsce, gdzie rząd walczy na wszystkich frontach. Po pierwsze przeciwko toczącej się tam pandemii, po drugie przeciwko ogromnym protestom, które rozpoczęły się od sprzeciwu wobec nowych restrykcyjnych praw aborcyjnych, ale które przekształciły się w generalną konfrontację z rządem konserwatystów, a po trzecie przeciwko UE, gdzie kraj ten we współpracy z Węgrami grozi zawetowaniem budżetu.

Anna von Sperling: Podcast: Kulturkamp i Polen (da). Informatíon, 2020-12-04. [dostęp 2020-12-04].


forsigtighed

Af ren forsigtighed lader jeg aldrig mine børn røre ved vores mikrobølgeoven.

Z czystej ostrożności nigdy nie pozwalam moim dzieciom dotykać naszej kuchenki mikrofalowej.


-løs

zobacz słowa kończące się na „-løs”

hjemløs

søvnløs

håbløs

barnløs

hjælpeløs


i stedet

Tror du, de vil opdage det, hvis vi serverer squash i stedet?

Myślisz, że zauważą, jeśli zamiast tego podamy kabaczek?


obiekt, pojazd itd. oznaczony numerem 80

zwykle w lm lata osiemdziesiąte, np. okres między 1980 a 1989

I de sene 80'ere lyttede jeg altid til hitlisten om lørdagen.

Pod koniec lat osiemdziesiątych w soboty zawsze słuchałem listy przebojów.


slutfirserne

późne lata osiemdziesiąte (np. końcówka okresu między 1980 a 1989)

I slutfirserne lyttede jeg altid til hitlisten om lørdagen.


kæmpe

(1) dolnoniem. kempe
(2) dolnoniem. kempen
(3) duń. kæmpe


kæmpe

Pigen kæmper stadig med smertefulde minder.

Dziewczyna wciąż walczy z bolesnymi wspomnieniami.


kæmpe

Og så skal vi tale om Polen, hvor regeringen kæmper på alle fløje. For det første mod en pandemi, der ruller derudaf, for det andet mod de kæmpe protester, der startede…

A potem porozmawiamy o Polsce, gdzie rząd walczy na wszystkich frontach. Po pierwsze przeciwko toczącej się tam pandemii, po drugie przeciwko ogromnym protestom, które rozpoczęły się…


firser

I de sene firsere lyttede jeg altid til hitlisten om lørdagen.


psykopat

Forvent ikke sund fornuft eller rationel opførsel fra en psykopat.

Nie oczekuj od psychopaty zdrowego rozsądku ani racjonalnego zachowania.


russisktalende

En russisktalende estisk aktivist sagde i et interview, at sproglig mangfoldighed er en del af den europæiske identitet.

Rosyjskojęzyczna estońska działaczka powiedziała w wywiadzie, że różnorodność językowa jest częścią tożsamości europejskiej.


julegudstjeneste

Alle julegudstjenesterne i Danmark er blevet aflyst pga. coronapandemien.

Wszystkie pasterki w Danii zostały odwołane z powodu pandemii koronawirusa.


demonstrere

demonstrować (prezentować coś – urządzenie, towar lub działanie czegoś)

demonstrować (brać udział w publicznym proteście, demonstracji)

Omkring 1000 etniske russere havde demonstreret i den estiske hovedstad mod beslutningen om at flytte mindesmærket til en gravplads i udkanten af byen.

Około 1000 etnicznych Rosjan demonstrowało w estońskiej stolicy przeciwko decyzji o przeniesieniu pomnika na cmentarz na obrzeżach miasta.

/ritzau/: En dræbt efter strid om statue (da). Ekstra Bladet, 2007-04-27. [dostęp 2020-12-23].

demonstrować (okazywać w sposób ostentacyjny swoje uczucia, siłę, możliwości)


pandemi

gr. πανδημία


til sidst

At løse ligningen ved den algebraiske metode handler om at omskrive ligningen, så x'et til sidst er isoleret på den ene side af ligehedstegnet.

Rozwiązywanie równania metodą algebraiczną polega na przepisaniu go tak, aby w końcu odizolować x po jednej stronie znaku równości.

J. Allerelli: Løse ligninger (da). MG HF Mat C, 2014-03-31. [dostęp 2020-12-29].


gordisk knude

Her er en gordisk knude, politikerne skal løse: Statskassen er afhængig af afgifter på ting, som ikke passer ind i en grøn fremtid.

Oto węzeł gordyjski, który muszą rozwiązać politycy: skarb państwa jest uzależniony od podatków od rzeczy, które nie pasują do zielonej przyszłości.

Thomas Hebsgaard: Her er en gordisk knude… (da). Zetland, 2020-01-15. [dostęp 2020-12-29].


demonstrativt

Hønen viser kyllingerne, hvad der er mad ved at pikke demonstrativt i maden og sige en karakteristisk lyd.

Kura pokazuje kurczętom, co jest pożywieniem, demonstracyjnie dziobiąc żer i wydając charakterystyczny dźwięk.

Wikipedias bidragsydere: Kylling (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2019-09-27. [dostęp 2020-12-30].


azurmejse

zobacz też: mejse • azurmejse • blåmejse • broget mejse • fyrremejse • gråstrubet topmejse • halemejse • sortmejse • sumpmejse • topmejse

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Cyanistes cyanus, lazurka, sikora lazurowa

Som en entusiastisk fugleelsker har Søren altid drømt om at fotografere den smukke azurmejse.

Jako entuzjastyczny ptasiarz Søren zawsze marzył o sfotografowaniu pięknej lazurki.


andetsprog

Kan man virkeligt lære et andetsprog under hypnose?

Czy naprawdę można nauczyć się języka obcego pod hipnozą?

Færøernes nationalsprog er færøsk, men alle færøske børn lærer dansk i skolen, da det er det officielle andetsprog i landet.

Językiem narodowym Wysp Owczych jest farerski, ale wszystkie farerskie dzieci uczą się w szkole duńskiego, ponieważ jest to drugi urzędowy język w tym kraju.


fremmedsprog

Kan man virkeligt lære et fremmedsprog under hypnose?


fjer

Hunden har revet min yndlingspude i stykker og nu er hele værelset dækket i fjer.

Pies rozszarpał moją ulubioną poduszkę na strzępy i teraz cały pokój jest pokryty piórami.


arbejdsdag

Arbejdsdagen begyndte og en øredøvende kakofoni af maskinlyde fyldte fabrikken.

Rozpoczął się dzień roboczy i fabrykę wypełniła ogłuszająca kakofonia odgłosów maszyn.

dzień roboczy (dzienna liczba godzin pracy)


puristisk

Vores blad fører en meget puristisk sprogpolitik, derfor må journalisterne ikke bruge anglicismer i sine artikler.

Nasz magazyn prowadzi bardzo purystyczną politykę językową, dlatego dziennikarzom nie wolno używać anglicyzmów w swoich artykułach.


hvidløgspresser

praska / rozgniatacz / wyciskacz / wyciskarka do czosnku


inaktiv

[…] dårlig blodcirkulation ses ofte ved folk der er overvægtige, inaktive, stillesiddende og stillestående.

słabe krążenie krwi często występuje u osób otyłych, nieaktywnych, siedzących lub stojących przez długi czas.

Martin Lawaetz: Åreknuder og dårlig blodcirkulation (da). Dansk Venecenter, 2020-06-12. [dostęp 2023-06-25].


afgørelse

En afgørelse fra Polens forfatningsdomstol om at begrænse retten til abort vil træde i kraft onsdag.

Orzeczenie polskiego Trybunału Konstytucyjnego o ograniczeniu prawa do aborcji wejdzie w życie w środę.

/ritzau/: Stramme regler mod abort træder i kraft i Polen (da). Informatíon, 2020-01-27. [dostęp 2021-01-29].


træde i kraft

zobacz też: sætte i kraft • sætte ud af kraft • være i kraft


veganisere

Jeg har veganiseret min mormors klassiske lasagne og synes, at den smager bedre end originalen.

Zweganizowałam klasyczną lazanię mojej babci i uważam, że smakuje lepiej niż oryginał.


pandemisk

I den nuværende pandemiske situation er det fuldstændigt umuligt at genåbne den zoologiske have.

W obecnej pandemicznej sytuacji ponowne otwarcie ogrodu zoologicznego jest całkowicie niemożliwe.


i sig selv

Musik er i sig selv en kulturel udtryksform, der spejler tid og traditioner.

Muzyka sama w sobie jest kulturową formą ekspresji, która odzwierciedla czas i tradycje.

Kultur, udtryksformer og værdier (da). Vuggestuen Sjællandshuse. [dostęp 2021-02-02].


tage hånd om

Tag hånd om din fremtid!

Privatisering af sundhedsydelser, flere privathospitaler og private plejehjem i EU har forringet nationalstaternes beredskab til at tage hånd om pandemier som corona.

Prywatyzacja usług zdrowotnych, zwiększenie liczby prywatnych szpitali i prywatnych domów opieki w UE osłabiło zdolność państw do radzenia sobie z pandemiami takimi jak pandemia koronawirusa.

ml: Coronapandemien afslører konsekvenser af EU's privatisering (da). Arbejderen.dk, 2021-02-02. [dostęp 2021-02-03].


transportere

Gasledningen skal årligt transportere ti milliarder kubikmeter gas fra de norske gasfelter i Nordsøen gennem Danmark og videre til Polen.

Gazociąg ma rocznie transportować przez Danię do Polski dziesięć miliardów metrów sześciennych gazu z norweskich pól gazowych na Morzu Północnym.

ml: Strøget fik sin egen "Baltic Pipe" gasledning (da). Arbejderen.dk, 2020-11-17. [dostęp 2021-02-02].


kødfri

por. vegetarisk, vegansk

En kødfri paella laves af ris, masser af sunde, farverige grøntsager, herunder rød peber, friske tomater, grønne ærter eller bønner og krydres generøst med bl.a. gurkemeje og røget paprika.

Bezmięsną paellę robi się z ryżu, mnóstwa zdrowych, kolorowych warzyw, w tym czerwonej papryki, świeżych pomidorów, zielonego groszku czy fasoli i obficie doprawia m.in. kurkumą i wędzoną papryką.


begrænsning

Trods sine begrænsninger giver klinisk undersøgelse mulighed for at identificere elementer af potentielt alvorlige tilstande.

Pomimo swoich ograniczeń badanie kliniczne daje możliwość identyfikacji elementów potencjalnie poważnych schorzeń.

H. Eirikstoft: Klinisk retningslinje for fysioterapi… (da). [dostęp 2021-02-05].


nybagt

At blive mor er fantastisk, men også udfordrende, og mange nybagte mødre oplever fødselsdepression.

Zostanie mamą jest fantastyczne, ale stanowi też wyzwanie, a wiele świeżo upieczonych matek doświadcza depresji poporodowej.


i udlandet

Parlamentet »opfordrer medlemsstaterne til at kriminalisere egne borgeres alfonseri og misbrug af mindreårige i udlandet (sexturisme) på lige fod med gældende bestemmelser i hjemlandet«.

Parlament „wzywa państwa członkowskie do kryminalizacji stręczycielstwa i wykorzystywania nieletnich za granicą (seksturystyka), popełnianych przez ich własnych obywateli, na równych prawach z przepisami obowiązującymi w ich kraju”.


på lige fod

na równi, na równych prawach, na równych warunkach

Parlament „wzywa państwa członkowskie do kryminalizacji stręczycielstwa i wykorzystywania nieletnich za granicą (seksturystyka), popełnianych przez ich własnych obywateli, na równi z przepisami obowiązującymi w ich kraju”.


udnyttelse

wykorzystanie, wykorzystywanie, eksploatacja (odniesienie korzyści z czegoś lub kogoś)

Det ydre rum, herunder månen og andre himmellegemer, skal være åbent for udforskning og udnyttelse af alle stater uden diskrimination af nogen art.

Przestrzeń kosmiczna, w tym księżyc i inne ciała niebieskie, musi być otwarta na eksplorację i eksploatację dla wszystkich państw bez jakiejkolwiek dyskryminacji.

H. Tabor: Bekendtgørelse af traktat af 27. januar 1967 om det ydre rum (da). Udenrigsministeriet, 1967-10-11. [dostęp 2021-05-08].

wykorzystanie, wykorzystywanie, eksploatacja (niemoralne uzyskanie zysku z cudzego wysiłku, pracy lub cech)

Veganerne anser selv økologisk produktion for at være amoralsk udnyttelse af dyr.

Weganie nawet produkcję ekologiczną uważają za niemoralne wykorzystywanie zwierząt.

NN: Kronprinsessen mødt af protestaktion mod Økodagen (da). Kvæg, 2015-04-19. [dostęp 2021-02-14].


lejr

En rasende pøbel bevæbnet med grebe og brændende fakler angreb og ødelagde de spedalskes lejr.

Rozwścieczony motłoch, uzbrojony w widły i płonące pochodnie, zaatakował i zniszczył obóz trędowatych.


plov

(1.1) W pierwszej połowie XX wieku na banknotach o nominale 500 koron znajdował się rysunek pługa.


ornitologisk

Dansk Ornitologisk Forening skønner, at bestanden af gråspurve siden 1976 er halveret og i dag tæller omkring 1,8 millioner.

Duńskie Towarzystwo Ornitologiczne szacuje, że populacja wróbli zmniejszyła się o połowę od 1976 roku i obecnie liczy około 1,8 miliona.

Casper Pilgaard Christensen: Gråspurven er på hastig retræte i Danmark (da). Kristeligt Dagblad, 2016-05-11. [dostęp 2021-02-14].


smagssans

Anorektikere lider normalt af mangel på appetit samt forstyrrelser i smagssansen.

Anorektycy cierpią zwykle na brak apetytu oraz zaburzenia zmysłu smaku.


lokalbedøvelse

Sygeplejeren udfører proceduren under antiseptiske forhold og naturligvis under lokalbedøvelse.

Pielęgniarz wykonuje zabieg w warunkach antyseptycznych i oczywiście w znieczuleniu miejscowym.


sygeplejer

Pielęgniarz wykonuje zabieg w warunkach antyseptycznych i naturalnie w znieczuleniu miejscowym.


klimaaftryk

Den nye bolle er fremstillet af ærteprotein, havregryn, kartofler, æbler og løg, og dens klimaaftryk svarer til fire procent af den traditionelle kødbolles.

Nowy pulpecik zrobiony jest z białka grochu, płatków owsianych, ziemniaków, jabłek i cebuli, a jego ślad węglowy odpowiada czterem procentom śladu tradycyjnego mięsnego klopsika.

Ikeas kødbolle får plantebaseret tvilling for klimaets skyld (da). Informatíon, 2020-08-04. [dostęp 2021-02-27].


rødt blodlegeme

por. hvidt blodlegeme

Autoimmun hæmolytisk anæmi er en livstruende sygdom, hvor hundens eget immunforsvar angriber hundens røde blodlegemer.

Autoimmunologiczna hemolityczna anemia to zagrażająca życiu choroba, w której układ odpornościowy psa atakuje jego krwinki czerwone.

Astrid Gerd Holtet: Autoimmun hæmolytisk anæmi: En livstruende sygdom (da). Hunden.dk, 2019-03-11. [dostęp 2021-03-06].


ægypter

alt. pisownia: egypter

De antikke ægyptere brugte samme metode til at balsamere dyr som mennesker, hvilket overrasker forskere.

Starożytni Egipcjanie używali tej samej metody, do balsamowania zwierząt, co i ludzi, co zaskakuje naukowców.

na podst.: Niels Berg Olsen: Mumier af dyr fremstilet med omhu (da). Teknologiens Mediehus, 2004-09-20. [dostęp 2021-03-06].


egypter

alt. pisownia: ægypter

De antikke egyptere brugte samme metode til at balsamere dyr som mennesker – og det overrasker forskere.

Starożytni Egipcjanie używali tej samej metody, do balsamowania zwierząt, jak i ludzi, co zaskakuje naukowców.

Niels Berg Olsen: Mumier af dyr fremstilet med omhu (da). Teknologiens Mediehus, 2004-09-20. [dostęp 2021-03-06].


glasflaske

Vodka opbevares normalt i glasflasker, fordi glas ikke reagerer med alkohol.

Wódkę zwykle przechowuje się w szklanych butelkach, ponieważ szkło nie reaguje z alkoholem.


tandkød

Vores nye tandpasta mod blødende tandkød har antiinflammatoriske egenskaber og bekæmper de skadelige bakterier.

Nasza nowa pasta do zębów na krwawiące dziąsła ma właściwości przeciwzapalne i zwalcza szkodliwe bakterie.


vaccinere

Jyske læger misbrugte covid-19-vacciner – vaccinerede hinanden, den enes kone, den andens oldemor, en laborant og nogle sekretærer.

Jutlandzcy lekarze nadużyli szczepionek przeciwko COVID-19 – zaszczepili siebie nawzajem, żonę jednego, prababkę drugiego, laboranta oraz kilka sekretarek.

S. Andersenm, J. Ingvardsen: Jyske læger misbrugte… (da). Berlingske, 2021-02-21. [dostęp 2021-03-12].

Fuldt vaccinerede, der alligevel bliver smittet, kan selvom de ikke er særligt syge stadigt smitte andre.

W pełni zaszczepieni, którzy mimo wszystko się zakażą, mogą – mimo że nie są specjalnie chorzy – zarażać innych.

Større andel af covid-19-infektioner blandt vaccinerede (da). Statens Serum Institut, 2020-08-06. [dostęp 2021-10-27].


værdi

wartość (kwota pieniędzy, jaką wart jest jakiś przedmiot lub usługa)

Størrelsen af findelønnen afhænger af fundets værdi.

Wysokość znaleźnego zależy od wartości znaleziska.

wartość (liczba wyrażająca wielkość danego parametru)

Operatøren kunne ikke aflæse værdien, da måleren var itu.

Operator nie mógł odczytać wartości, gdyż miernik był popsuty.

Polens indførsel af såkaldte LGBT-frie zoner strider mod EU's værdier […] Det mener en række af Folketingets partier.

Wprowadzenie przez Polskę tak zwanych stref wolnych od LGBT jest sprzeczne z wartościami UE […] Tak uważa szereg partii w duńskim parlamencie.

Pia Glud Munksgaard: Regeringen under pres (da). DR, 2021-03-11. [dostęp 2021-03-13].


røde hunde

Vaccinationen mod mæslinger, fåresyge og røde hunde (MFR) øger på ingen måde risikoen for at udvikle autisme.

Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce w żaden sposób nie zwiększa ryzyka rozwinięcia się autyzmu.

Lars Østergaard: 9 myter om vaccinationer – hvad er fup og fakta? (da). Region Midtjylland, 2018-10-31. [dostęp 2021-03-20].


psykoterapeutisk

Siden Freud udviklede den psykoterapeutiske metode, som han kaldte Psykoanalysen i slutningen af 1800-tallet, er der sket rigtig meget indenfor dette område.

Odkąd Freud pod koniec XIX wieku opracował metodę psychoterapeutyczną, którą nazwał psychoanalizą, bardzo wiele się wydarzyło w tej dziedzinie.

Psykoterapeutiske metoder (da). Psykologipraxis. [dostęp 2021-06-02].


psykopati

Psykopati er den eneste lidelse, hvor klienten ikke lider, men hvor det er omgivelserne der lider.

Psychopatia to jedyne zaburzenie, w którym klient nie cierpi, ale cierpi otoczenie.

Erik Østenkjær: Sportskulturen tiltrækker psykopater (da). ØSTENKJÆR.DK, 2018-02-14. [dostęp 2021-06-09].


ligesom

Frygten for at blive syg eller nosofobi er en atavistisk frygt, ligesom frygten for død og vanvid.

Obawa przed zachorowaniem – lub nozofobia – jest lękiem atawistycznym, podobnie jak strach przed śmiercią i szaleństwem.

Nosofobi: Den irrationelle frygt for at få en sygdom (da). Udforsk SINDET, 2019-06-18. [dostęp 2021-04-05].


nosofobi

gr. νόσος + φοβία


kandidatuddannelse

På den engelsksprogede kandidatuddannelse i biokemi får du dyb indsigt i den kemiske sammensætning i levende organismer.

Na anglojęzycznych studiach magisterskich z biochemii zyskasz dogłębny wgląd w chemiczny skład organizmów żywych.

UddannelsesGuiden: Biokemi (da). Børne- og undervisningsministeriet, 2021-02-11. [dostęp 2021-04-09].


engelsksproget

anglojęzyczny (posługujący się językiem angielskim)

anglojęzyczny (odbywający się w języku angielskim)

anglojęzyczny (dostępny w języku angielskim)


fransktalende

Næsten hver anden fransktalende belgier ønsker, at deres halvdel af landet slutter sig til Frankrig, hvis Belgien skulle gå i opløsning.

Niemal co drugi francuskojęzyczny Belg chce, aby jego połowa kraju dołączyła do Francji, gdyby Belgia miała się rozpaść.

/ritzau/: Belgiere vil gerne være franske (da). Kristeligt Dagblad, 2008-07-30. [dostęp 2021-04-12].


indkøbsvogn

Billederne af tomme supermarkedshylder og fulde indkøbsvogne fyldt med toiletpapir gik verden rundt.

Zdjęcia pustych półek supermarketów i wózków sklepowych wypełnionych papierem toaletowym obiegły świat.

Jeppe Wojcik: Perfektionister og ældre hamstrer toiletpapir (da). Illustreret Videnskab, 2020-06-23. [dostęp 2021-04-16].


som hovedregel

Søndagsbilister kører som hovedregel meget langsomt og usikkert.

Niedzielni kierowcy jeżdżą z zasady bardzo powoli i niepewnie.

Et barn skal som hovedregel begynde i børnehaveklasse det kalenderår, barnet fylder seks år.

Z reguły dziecko powinno zacząć chodzić do zerówki w roku kalendarzowym, w którym kończy sześć lat.

Skolestart og undervisningspligt (da). Børne- og Undervisningsministeriet, 2021-01-08. [dostęp 2021-04-19].


trække sig ud

por. trække ud → wycofywać

Omkring en million afghanere døde under den sovjetiske intervention, og Sovjet-unionen måtte trække sig ud af landet i 1989.

Podczas sowieckiej interwencji zginęło około miliona Afgańczyków, a Związek Radziecki musiał wycofać się z kraju w 1989 roku.

Afghanistan efter 1989 w: KULTURFORSTÅELSE. AFGHANISTAN., Institut for Sprog og Kultur. Forsvarsakademiet., København 2015, ISBN 978-87-7147-128-1, s. 18.


pagt

Hvornår trak Rusland sig ud af pagten om venskab, samarbejde og gensidig bistand?

Kiedy Rosja wycofała się z paktu o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy?


udelukke

Før i tiden udelukkede biseksualitet ikke-binære personer og transpersoner, men i dag er det et væsentlig mere inkluderende ord, og en stor del af transkønnede mænd og kvinder betegner sig selv som biseksuelle.

W przeszłości biseksualność wykluczała osoby niebinarne i transpłciowe, ale dziś jest to słowo znacznie bardziej inkluzywne, a duża część transpłciowych mężczyzn i kobiet określa siebie jako osoby biseksualne.

Katrine Blauenfeldt: 4 skadelige myter om biseksualitet (da). OXY, 2020-03-29. [dostęp 2021-04-24].


fuglekasse

duń. fugl + -e- + kasse → ptak + skrzynka

Ofte er den rigtige fuglekasse det eneste, der mangler for at en lang række arter kan yngle i haven.

Nierzadko odpowiedni domek dla ptaków to jedyne, czego brakuje, aby w ogrodzie mógł się rozmnażać cały szereg gatunków.

Arne Bruun: Giv fuglene en kasse, der dur (da). Havenyt. [dostęp 2021-04-21].


patologisk

Patologisk dovenskab kan være genetisk betinget eller forårsaget af vitaminmangel.

Patologiczne lenistwo może być uwarunkowane genetycznie lub spowodowane niedoborem witamin.


kunstig intelligens

Det nye ved den kunstige intelligens er at dens algoritmer opstår ud fra data og ikke bliver kodet på forhånd.

Nowością w sztucznej inteligencji jest to, że jej algorytmy powstają z danych i nie są z góry kodowane.

Rasmus Hjordsvar Lindersgaard: Danmarks første kunstigt intelligente investeringsfond slår dørene op (da). TechSavvy, 2018-05-09. [dostęp 2021-04-30].


undervisningspligt

Der blev indført undervisningspligt i Danmark i år 1814, og i dag betragtes analfabetisme som udryddet.

W 1814 roku wprowadzono w Danii obowiązek szkolny i dziś analfabetyzm uważa się za wyeliminowany.

Thomas Hedin: Sløvt fald i antallet af unge analfabeter (da). mandagmorgen, 2016-09-21. [dostęp 2021-04-29].


frem og tilbage

Hængebroen gynger faretruende frem og tilbage, og for os, der lider af akrofobi, som er et fint ord for højdeskræk, er det lidt af en prøvelse at bevæge sig 15 meter oppe i luften.

Most wiszący kołysze się niebezpiecznie w tę i z powrotem, a dla tych z nas, którzy cierpią na akrofobię, która jest wyrafinowanym słowem na lęk wysokości, poruszanie się w powietrzu na wysokości 15 metrów stanowi pewne wyzwanie.

Poul Husted: Tarzan huserer i træerne på Egeskov Slot på Fyn (da). POLITIKEN, 2017-04-17. [dostęp 2021-05-03].


højdeskræk

nie mylić z: højdesyge → choroba wysokościowa


ydre rum

Det ydre rum, herunder månen og andre himmellegemer, skal være åbent for udforskning og udnyttelse af alle stater uden diskrimination af nogen art.

Przestrzeń kosmiczna, w tym księżyc i inne ciała niebieskie, musi być otwarta na eksplorację i eksploatację dla wszystkich państw bez jakiejkolwiek dyskryminacji.

H. Tabor: Bekendtgørelse af traktat af 27. januar 1967 om det ydre rum (da). Udenrigsministeriet, 1967-10-11. [dostęp 2021-05-08].


sammenlignende

Professor Jensen underviser i sammenlignende sprogvidenskab på Aalborg Universitet.

Profesor Jensen wykłada językoznawstwo porównawcze na Uniwersytecie w Aalborgu.


menneskehed

De i denne traktat deltagende stater skal betragte astronauter som menneskehedens udsendinge i det ydre rum og skal yde dem al mulig bistand i tilfælde af uheld, i nødstilfælde eller ved nødlanding på en anden deltagende stats territorium eller på det åbne hav.

Będące stronami niniejszego traktatu państwa uznają astronautów za wysłanników ludzkości w przestrzeni kosmicznej i zapewniają im wszelką możliwą pomoc w razie wypadku, naglącej sytuacji lub awaryjnego lądowania na terytorium innego umawiającego się państwa lub na pełnym morzu.


starte

Professor Jensen startede sin akademiske karriere på Aalborg Universitet, hvor han læste nordiske sprog, og senere underviste i sammenlignende sprogvidenskab.

Profesor Jensen rozpoczął swoją karierę akademicką na Uniwersytecie w Aalborgu, gdzie studiował języki nordyckie, a później wykładał językoznawstwo porównawcze.


spørgeundersøgelse

ˈsbøɐʌɔnʌˌsøˀjəlsə


podagra

Individer der lider af podagra, højt blodtryk eller leversygdomme, bliver alle anbefalet at reducere deres indtag af kød.

Wszystkim osobom cierpiącym na podagrę, nadciśnienie lub choroby wątroby zaleca się zmniejszenie spożycia mięsa.

dadafo: E-damp og Loch Ness Monsteret (da). DADAFO, 2014-07-10. [dostęp 2021-10-17].


hyppigt

alt. pisownia: hyppig

Hyppigst rammer den kroniske diabetiske neuropati nerver i fødder og ben, noget sjældnere nerver i hænder og arme.

Najczęściej przewlekła neuropatia cukrzycowa atakuje nerwy stóp i nóg, nieco rzadziej nerwy dłoni i ramion.

Jakob Christensen: Diabetisk neuropati (da). sundhed.dk, 2020-04-27. [dostęp 2021-06-03].


nyindkøbt

Nyindkøbte akvariefisk bør som regel akklimatiseres til det nye miljø.

Nowo zakupione rybki akwariowe należy z reguły zaaklimatyzować do nowego środowiska.


overdrevent

Social fobi er en tilstand, hvor man er overdrevent bange for kritik.

Fobia społeczna to stan, w którym człowiek nadmiernie boi się krytyki.

Poul Videbech: Jeg er så nervøs før jeg skal i skole at jeg kaster op (da). netdoktor.dk, 2000-08-25. [dostęp 2021-06-13].

En hund, som lider af sukkersyge, drikker og tisser overdrevent meget.

Pies, który cierpi na cukrzycę, pije i siusia przesadnie dużo.


socialfobi

Socialfobi er en tilstand, hvor man er overdrevent bange for kritik.


begivenhed

Er der for eksempel tale om en begravelse, som er en trist begivenhed, vælger man som regel et meget diskret og mørkt slips, for ikke at vække opmærksomhed og for at vise respekt.

Na przykład gdy mowa jest o pogrzebie, który jest smutnym wydarzeniem, z reguły wybiera się bardzo dyskretny i ciemny krawat, aby nie zwracać na siebie uwagi i aby okazać szacunek.

Guide til valg af slips (da). Billig-Tøj. [dostęp 2021-07-03].


blodtørstig

Den blodtørstige flåt sidder på spring i skovbunden og kan - i værste fald - koste os livet.

Krwiożerczy kleszcz siedzi na dnie lasu gotowy do skoku i może – w najgorszym przypadku – kosztować nas życie.

På jagt efter Danmarks farligste dyr (da). tvmv, 2019-05-19. [dostęp 2021-10-17].


rengøring

Klargøringen til en operation og rengøringen efterfølgende er de dyreste og mest tidskrævende aktiviteter på operationsstuen.

Przygotowanie do operacji i sprzątanie po niej to najdroższe i najbardziej czasochłonne czynności na sali operacyjnej.

Vi hjælper ledere i sundhedsvæsenet med at øge effektiviteten på operationsstuen (da). Mölnlycke. [dostęp 2021-07-24].


persondyrkelse

Totalitære regimer eller bevægelser oprettholder politisk magt gennem altomfattende propaganda som spredes gennem statskontrollerede massemedier, et parti som ofte præges af persondyrkelse, statlig kontrol over økonomien, regulering og indskrænkning i ytringsfrihed.

Reżimy lub ruchy totalitarne utrzymują władzę polityczną za pomocą wszechogarniającej propagandy rozpowszechnianej za pośrednictwem kontrolowanych przez państwo środków masowego przekazu, partii często charakteryzującej się kultem jednostki, kontrolą państwa nad gospodarką, regulacją i ograniczaniem wolności słowa.

Wikipedias bidragsydere: Totalitarisme (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2021-04-03. [dostęp 2021-07-21].


tæt

Det skræmte dyr skjulte sig i tæt krat.

Przestraszone zwierzątko schowało się w gęstych zaroślach.

Et forfalsket pas, tæt skæg og solbriller skulle være hans billet til friheden.

Sfałszowany paszport, gęsta broda i okulary przeciwsłoneczne miały być jego biletem do wolności.


tæt

Det lykkedes for en modig ridder at anbringe et spejl så tæt på basilisken, at den så sit eget spejlbillede.

Udało się pewnemu odważnemu rycerzowi donieść lustro tak blisko bazyliszka, że ten zobaczył własne odbicie.


lampeskærm

For at undgå forbrændinger er det bedst at gemme elpæren bag en lampeskærm.

Aby uniknąć poparzeń, najlepiej schować żarówkę za abażurem.


elpære

Aby uniknąć poparzeń, najlepiej ukryć żarówkę za abażurem.


sek.

Lysets hastighed er ca. 300.000 km pr. sek.

Prędkość światła to ok. 300 000 km na sek.


pr.

per/pro → na (przy podawaniu przypadającej na coś wartości)

Hvor meget tjener du pr. år?

Acceleration er ændring af hastigheden pr. tidsenhed.

Przyspieszenie to zmiana prędkości w jednostce czasu.


løslade

De løslod denne kanalje og bare to dage senere kvalte han sit hustru ihjel.

Wypuścili tę kanalię, a on zaledwie dwa dni później udusił swoją żonę.


immunologisk

Allergener som mælk eller æg kan forårsage alvorlige og potentielt dramatiske immunologiske reaktioner.

Alergeny takie jak mleko lub jaja mogą powodować poważne i potencjalnie dramatyczne reakcje immunologiczne.


sundhed

Sundhed er ikke blot frihed for sygdom, men størst mulig fysisk, psykisk og socialt velbefindende.

Zdrowie to nie tylko wolność od choroby, ale jak największy dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny.


solsikkeolie

Havremælk er normalt lavet af havre, vand og solsikkeolie, men kan også være tilsat kalcium, vanilje og vitaminer.

Mleko owsiane zwykle robi się z owsa, wody i oleju słonecznikowego, ale można je też wzbogacić wapniem, wanilią i witaminami.


havremælk

Plantedrikke som havremælk og sojamælk belaster klimaet mindre end mælk fra køer.

Napoje roślinne, takie jak mleko owsiane i mleko sojowe, obciążają klimat mniej niż mleko od krowy.

Lars Nøhr Andresen: Plantedrik er mere klimavenlig end mælk (da). Forbrugerrådet »Tænk«, 2020-03-16. [dostęp 2020-11-08].


palæstinenser

Selv når bomberne ikke regner fra himlen, lever godt fem millioner palæstinensere under et brutalt, militært apartheidregime.

Nawet kiedy bomby nie spadają z nieba, prawie pięć milionów Palestyńczyków żyje w brutalnym, militarnym reżimie apartheidu.

Leila Stockmarr: I Palæstina findes der ingen fredstid (da). RØD+GRØN, 2020-06-21. [dostęp 2021-10-24].


ilte

Smykker lavet af kobber ruster ikke, men iltes og kan til sidst få en grønlig farve.

Biżuteria wykonana z miedzi nie rdzewieje, ale utlenia się i w końcu może zyskać zielonkawy kolor.


Malmø

Et kunstmuseum i Malmø opdagede ikke, at et maleri til 10 millioner kroner var stjålet.

Muzeum sztuki w Malmö nie zorientowało się, że skradziono obraz o wartości 10 milionów koron.

Astrid Maria Bigoni: Kunstmuseum opdagede ikke tyveri (da). Ekstra Bladet, 2010-10-07. [dostęp 2021-10-25].

Hvad hedder sundet mellem København og Malmø?

Jak nazywa się ta cieśnina między Kopenhagą a Malmö?


grønlig

Biżuteria wykonana z miedzi nie rdzewieje, ale utlenia się i w końcu może zyskać zielonawy kolor.

Skal jeg gå til læge, når min babys afføring er grønlig?

Czy powinnam iść do lekarza, jeżeli kupa mojego dziecka jest zielonkawa?


forældet

På erhvervsskolerne betyder nedskæringerne forældet værktøj og gamle undervisningsmaterialer.

W szkołach zawodowych cięcia oznaczają przestarzałe narzędzia i stare materiały dydaktyczne.

ml: Menneskekæde mod besparelser på uddannelser (da). Arbejderen, 2018-10-29. [dostęp 2021-10-27].


stofskifte

Virus har hverken celler, stofskifte eller evne til at formere sig ved egen hjælp.

Wirusy nie mają ani komórek, ani przemiany materii, ani zdolności do samodzielnego namnażania się.

M. Vuorela, J. Tuxen: Virus er ikke rigtig levende (da). Informatíon, 2020-10-23. [dostęp 2021-10-25].


tjekke

Hvordan tjekker man om en snegl er død eller bare sover?

Jak się sprawdza, czy ślimak jest martwy, czy po prostu śpi?

Tjekker du din ægtefælles mobiltelefon?

Er der ingen strøm, tjek relæerne og ikke mindst sikringerne.

Jeśli nie ma prądu, sprawdź przekaźniki, a przede wszystkim bezpieczniki.


ofre

Under ritualet ofrede præsterne masser af krybdyr, konkret toogtredive.

Podczas rytuału kapłani złożyli w ofierze mnóstwo gadów, a konkretnie trzydzieści dwa.

ofiarować (poświęcić coś lub kogoś ważkiej sprawie)

Mener I, at hensigten helliger midlet, således, at nogle uskyldige mennesker skal ofres for at andre kan overleve […]?

Uważacie, że cel uświęca środki, tzn. że trzeba poświęcić niewinnych ludzi po to, aby przeżyć mogli inni?

Arne Jørgensen: Uskyldige ofre (Læserdebat) (da). Informatíon, 1999-06-03. [dostęp 2021-06-19].


generalforsamling

Da den fysiske generalforsamling alligevel må aflyses og afholdes på en anden vis, lukker foreningen døren indtil næste år.

Ponieważ fizyczne walne zgromadzenie tak czy siak musi zostać odwołane i przeprowadzone w inny sposób, stowarzyszenie zamyka drzwi aż do przyszłego roku.


forening

Dansk Ornitologisk Forening skønner, at bestanden af gråspurve siden 1976 er halveret og i dag tæller omkring 1,8 millioner.

Duńskie Towarzystwo Ornitologiczne szacuje, że populacja wróbli zmniejszyła się o połowę od 1976 roku i obecnie liczy około 1,8 miliona.

Casper Pilgaard Christensen: Gråspurven er på hastig retræte i Danmark (da). Kristeligt Dagblad, 2016-05-11. [dostęp 2021-02-14].

I årene efter den tyske forening indledte han en realpolitik, der betød talrige - ofte hemmelige - alliancer med nabostaterne.

W latach po zjednoczeniu Niemiec wprowadził Realpolitik, która oznaczała liczne – często tajne – sojusze z sąsiednimi państwami.

Jan Brix: Jernkansleren (da). Moderne verden. [dostęp 2021-10-27].


landbrug

Ifølge ny rapport står landbruget for 46,4 procent af Danmarks samlede udslip af drivhusgasser.

Według nowego raportu rolnictwo odpowiada za 46,4 procent całkowitej emisji gazów cieplarnianych w Danii.

ml: Landbruget sviner mere end hidtil troet (da). Arbejderen, 2021-09-08. [dostęp 2021-10-27].


værktøj

Często w liczbie pojedynczej, por. przykład.

En økse kan være et praktisk våben og kan bruges som et værktøj til træarbejde.

Topór może być praktyczną bronią, może też być narzędziem do pracy w drewnie.


alligevel

i tak, wbrew oczekiwaniom, mimo wszystko

Fuldt vaccinerede, der alligevel bliver smittet, kan selvom de ikke er særligt syge stadigt smitte andre.

W pełni zaszczepieni, którzy mimo wszystko się zakażą, mogą – mimo że nie są specjalnie chorzy – zarażać innych.

Større andel af covid-19-infektioner blandt vaccinerede (da). Statens Serum Institut, 2020-08-06. [dostęp 2021-10-27].

Svend går i seng med hønsene men står alligevel først op omkring elleve.

Swen chodzi spać z kurami, ale wstaje i tak dopiero około jedenastej.

tak czy siak, niezależnie od wszystkiego


opdage

Tror du, de vil opdage det, hvis vi serverer courgette i stedet for aubergine?

Myślisz, że zorientują się, jeśli zamiast bakłażana podamy kabaczek?

Undersøg dine testikler regelmæssigt og gå til lægen, hvis du opdager en forandring.

Regularnie badaj swoje jądra i idź do lekarza, jeśli zauważysz zmianę.

I.N. Ammundsen, E. Kjems: Selvundersøgelse af testiklerne (da). Kræftens Bekæmpelse, 2020-07-08. [dostęp 2020-11-02].

Et kunstmuseum i Malmø opdagede ikke, at et maleri til 10 millioner kroner var stjålet.

Muzeum sztuki w Malmö nie zorientowało się, że skradziono obraz o wartości 10 milionów koron.


suppeterning

Prøv at tilsætte en suppeterning, når du koger ris… så bliver smagen meget rigere.

Spróbuj dodać rosołek, gdy gotujesz ryż… smak stanie się wówczas znacznie bogatszy.


bouillonterning

Prøv at tilsætte en bouillonterning, når du koger ris… så bliver smagen meget rigere.

Spróbuj dodać kostkę rosołową, gdy gotujesz ryż… smak stanie się wówczas znacznie bogatszy.


grønlænder

Det er klart, at der også skal tages hensyn til USA’s interesser i Grønland, men det er hverken i Danmarks eller grønlændernes interesse (blindt) at følge USA’s kurs.

To jasne, że na Grenlandii pod uwagę trzeba brać także interesy Stanów Zjednoczonych, ale (ślepe) podążanie za kursem USA nie leży ani w interesie Danii, ani Grenlandczyków.

ah: Ung grønlænder vil ikke have USA’s militær og den kolde krig til Arktis (da). Arbejderen.dk, 2021-08-26. [dostęp 2021-10-31].


forhøje

Amerikanske drengebørn, hvis mødre spiste meget oksekød under graviditeten, har en forhøjet risiko for nedsat sædkvalitet.

Amerykańscy chłopcy, których matki podczas ciąży jadły dużo wołowiny, mają zwiększone ryzyko obniżenia jakości nasienia.

Hormon-bøffer kan forringe sædkvalitet (da). DR, 2007-03-28. [dostęp 2020-06-25].

En forhøjet koncentration af urinsyre i blodet kan forårsage podagra.

Podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi może wywołać podagrę.


koncentration

Dovenskab og manglende koncentration skyldes ofte, at man har taget arbejdslysten fra barnet, enten ved alt for megen kritik af dets præstationer, eller ved alt for mange forbud […].

Lenistwo i brak koncentracji często wynikają z faktu, że dziecku odebrano chęć do pracy – albo przez zbyt dużą krytykę jego wyników, albo przez zbyt wiele zakazów […].

Marianne Brodersen, Forstyrret og forstyrrende, Roskilde Universitet, Roskilde, ISSN 0909-9174.

En forhøjet koncentration af urinsyre i blodet kan være koblet til udvikling af podagra.

Podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi może być związane z rozwojem podagry.


vinkelsliber

En vinkelsliber er et forholdsvist farligt værktøj.

Szlifierka kątowa jest stosunkowo niebezpiecznym narzędziem.

Ulykker med håndværktøj som fx hobbyknive, vinkelslibere, slibemaskiner og boremaskiner resulterer ofte i alvorlige skader på fingre og hænder.

Wypadki z narzędziami ręcznymi, takimi jak np. nożyki, szlifierki kątowe, szlifierki i wiertarki kończą się często poważnymi obrażeniami palców i dłoni.

Arbejdsmiljøvejviser… (da). Arbejdstilsynet. [dostęp 2020-11-01].


vælger

Langt over halvdelen af vælgerne har en kort uddannelse, men de er stærkt underrepræsenterede på alle niveauer i politik.

Znacznie więcej niż połowa wyborców ma niskie wykształcenie, ale są oni mocno niedoreprezentowani na wszystkich szczeblach polityki.

Karsten Hønge: Arbejdere, stem på arbejdere (da). Arbejderen.dk, 2021-11-02. [dostęp 2021-11-03].

Vælgerne i Portugal støttede søndag et forslag om at liberalisere en af Europas mest restriktive abortlove.

Wyborcy w Portugalii poparli propozycję liberalizacji jednego z najbardziej restrykcyjnych w Europie praw aborcyjnych.

/ritzau/, Exitpoll: Portugal siger ja til abort [publikacja i dostęp: 11.02.2007]


alt for

Du kører alt for stærkt!

Kokken i vores kantine bruger alt for meget hvidløg.

Kucharz w naszej stołówce używa o wiele za dużo czosnku.

Anna var normalt alt for genert til at kunne indlede samtaler med fremmede mennesker.

Anna była zwykle zbyt nieśmiała, by nawiązywać rozmowy z nieznajomymi.


uddannelse

Et EU-land skal give statsborgere fra andre EU-lande adgang til uddannelser på samme vilkår som egne statsborgere.

Kraj UE musi dać obywatelom z innych krajów UE dostęp do edukacji na takich samych warunkach, co swoim obywatelom.


majonæse

franc. mayonnaise < od nazwy własnej miejscowości Mahon

Hjemmelavet majonæse uden æg er overraskende let at tilberede og smager langt bedre end den købte.

Domowej roboty bezjajeczny majonez jest zaskakująco łatwy w przygotowaniu i smakuje znacznie lepiej niż kupny.


hjemmelavet

Hjemmelavet plantebaseret majonæse er overraskende let at tilberede og smager langt bedre end den købte.

Domowej roboty roślinny majonez jest zaskakująco łatwy w przygotowaniu i smakuje znacznie lepiej niż kupny.

o własnej produkcji w restauracjach, sklepach domowej roboty, domowy


i stedet for

Tror du, de vil opdage det, hvis vi serverer squash i stedet for aubergine?

Myślisz, że zorientują się, jeśli zamiast bakłażana podamy kabaczek?


beregning

Belysning af industrielle og tekniske faciliteter kræver forberedelse og baserer ofte på nøjagtige beregninger.

Oświetlenie obiektów przemysłowych i technicznych wymaga przygotowania i często opiera się na dokładnych obliczeniach.

Designer fluorescerende lys (da). Lampemania. [dostęp 2021-11-08].

założenie dot. wyniku, ocena prawdopodobieństwa


basere

Filmen er baseret på en sand historie.

Ten film jest oparty na prawdziwej historii.

For at fastsætte befolkningstallet anvender det nationale statistikbureau metoder baseret på historisk demografi.

Aby ustalić liczbę ludności, krajowy urząd statystyczny stosuje metody oparte na demografii historycznej.


fyre

Det er en ulovlig handling, når en arbejdsgiver fyrer en ansat fra sit arbejde udelukkende på grund af personens seksualitet eller kønsidentitet.

To nielegalne działanie, gdy pracodawca zwalnia z pracy zatrudnioną osobę wyłącznie z uwagi na seksualność lub tożsamość płciową tej osoby.

William Frost: USA’s højesteret sikrer LGBT-personer rettigheder på arbejdspladsen (da). Arbejderen, 2020-06-19. [dostęp 2020-06-20].


togstation

En undersøgelse […] viser […], at hver fjerde passager har følt sig utryg på en togstation inden for det sidste halve år.

Jak wykazuje badanie, w ciągu ostatniego pół roku co czwarty pasażer czuł się niepewnie na stacji kolejowej.

Passagerer føler sig utrygge på danske stationer (da). Forbrugerrådet »Tænk« – Passagerpulsen, 2019-09-02. [dostęp 2021-11-07].


til gengæld

za to, z drugiej strony, jednak, natomiast

Kål indeholder få kalorier, til gengæld har den mange næringsstoffer.

Kapusta nie ma wielu kalorii, ma za to wiele substancji odżywczych.

Vampyrer og spøgelser angriber sjældent før midnat. Til gengæld efter midnat…

Wampiry i duchy rzadko atakują przed północą. Za to po północy…


ulighed

Det er en del vigtigere at fokusere på at bekæmpe den globale ulighed, der ofte fører til krige, i stedet for at indkøbe missiler og kampfly til at starte dem.

O wiele ważniejsze jest skupienie się na walce z globalną nierównością, która często prowadzi do wojen, niż kupowanie rakiet i myśliwców do ich wszczynania.

Karsten Hønge: Hvis oprustning er svaret, hvad var så spørgsmålet? (da). Arbejderen.dk, 2021-05-25. [dostęp 2021-11-09].


faglig

zawodowy, branżowy, dot. danej dziedziny

Han ønsker at være anonym, da han ikke vil risikere, at den faglige aktivitet koster ham arbejdet.

Chce pozostać anonimowy, aby nie ryzykować, że aktywność związkowa będzie go kosztowała pracę.

noc: Züblin lukrerer på udenlandske arbejderes uvidenhed om danske overenskomster (da). Arbejderen.dk, 2021-11-10. [dostęp 2021-11-10].


opskrift

Har du brug for at smide to eller fem kilo, kan du finde hundredvis af kødfrie, sunde og kalorielette opskrifter på nettet.

Jeśli potrzebujesz zrzucić dwa lub pięć kilo, możesz znaleźć w Internecie setki bezmięsnych, zdrowych i niskokalorycznych przepisów.


kønsskifte

Har man mødt et transkønnet barn, vil man ikke være i tvivl om, at juridisk kønsskifte skal være en mulighed.

Kto spotkał transpłciowe dziecko, nie ma wątpliwości, że powinna istnieć możliwość prawnej zmiany płci.

Regeringen i beskæmmende U-vending om juridisk kønsskifte for børn og unge (da). LGBT+ Danmark, 2021-10-13. [dostęp 2021-11-10].


finde sted

Hændelsen fandt sted i Sverige, men jeg klarede mig fint trods mit lidt rustne svensk.

Incydent miał miejsce w Szwecji, ale dobrze sobie poradziłem pomimo mojego nieco zardzewiałego szwedzkiego.


autoritær

Formelt set, er Syrien en parlamentarisk republik, men i praksis har landet fungeret mere som et autoritært regime.

Formalnie patrząc, Syria jest republiką parlamentarną, ale w praktyce kraj ten funkcjonuje bardziej jako autorytarny reżim.

Wikipedias bidragsydere (Autorzy Wikipedii): Syrien (da). Wikipedia. Den frie encyklopædi., 2021-04-25. [dostęp 2021-11-11].


udgive

Deres organisation udgav en række brochurer og bøger om emnet, en del i samarbejde med vores forlag.

Ich organizacja wydała szereg broszur i książek na ten temat, część we współpracy z naszym wydawnictwem.


forud

Lige forud for festen oplevede Hilde en kæmpe tøjkrise: hun havde bogstaveligt talt intet at tage på!

Tuż przed imprezą Hilda przeżyła ogromny kryzys odzieżowy – dosłownie nie miała co na siebie włożyć!

Svindlen kunne lykkes, fordi man på Ebay skal betale forud for sine varer.

Oszustwo mogło się udać, ponieważ na Ebayu trzeba z góry płacić za towary.


forløjet

Der er sagt mange ting i den her debat, som virker som forløjet propaganda, hvor man prøver at fremstille en virkelighed, der ikke eksisterer.

W tej debacie powiedziano wiele rzeczy, które wydają się zakłamaną propagandą, próbą przedstawienia rzeczywistości, która nie istnieje.

Christian Langballe: 36. møde (da). Folketingstidende F, 2017-12-19. [dostęp 2021-11-11].


sojabønne

En mildt røget tofu af europæiske sojabønner – smager godt i supper og grøntsagsretter, som tyndt skåret pålæg på brødet eller fra grillen.

Delikatnie wędzone tofu z ziaren europejskiej soi – dobrze smakuje w zupach i daniach warzywnych, jako cienko pokrojone plasterki na chlebie lub z grilla.

Alnatura Økologisk Røget Tofu (da). ROSSMANN. [dostęp 2021-11-13].


sygeplejerske

En lønstigning alene er ikke vejen ud af manglen på sygeplejersker, men den kan være med til at bremse flugten fra faget.

Sama podwyżka wynagrodzeń nie jest wyjściem z niedoboru pielęgniarek, ale może pomóc spowolnić odpływ z zawodu.

Nikolaj Preus Hatting: Overlæge: Giv dog sygeplejerskerne den løn, de fortjener (da). Informatíon, 2021-11-15. [dostęp 2021-11-15].

Sygeplejersken udfører proceduren under antiseptiske forhold og naturligvis under lokalbedøvelse.

Pielęgniarka wykonuje zabieg w warunkach antyseptycznych oraz oczywiście w znieczuleniu miejscowym.


i virkeligheden

Spansk litteraturchok: Prisvindende kvindelig forfatter er i virkeligheden tre mænd.

Hiszpański szok literacki – nagradzana pisarka to w rzeczywistości trzech mężczyzn.

Emil Hansen: Spansk litteraturchok… (da). B.T., 2021-10-18. [dostęp 2021-11-18].


modtager

For at undgå agglutination af blodet bør både modtageren og donoren have samme blodtype.

Aby nie doszło do aglutynacji krwi, zarówno biorca jak i dawca powinni mieć tę samą grupę krwi.


encyklopædisk

I virkeligheden er det ud fra en leksikografisk synsvinkel helt irrelevant, om f.eks. en faglig forklaring eller definition er semantisk, encyklopædisk eller begge dele, og hvor og hvordan skellet i så fald går mellem de to dele.

W rzeczywistości z leksykograficznego punktu widzenia zupełnie nie ma znaczenia, czy np. profesjonalna wykładnia lub definicja jest semantyczna, encyklopedyczna, czy zarówno taka i taka, oraz gdzie i jak przebiega w takim razie granica między tą dwójką.

Sven Tarp: Leksikografien på egne ben. Fordelingsstrukturer og byggedele i et brugerorienteret perspektiv (da). HERMES - Journal of Language and Communication in Business, 1998-02-15. [dostęp 2021-11-18].


statsborger

Et EU-land skal give statsborgere fra andre EU-lande adgang til uddannelser på samme vilkår som egne statsborgere.

Kraj UE musi dać obywatelom z innych krajów UE dostęp do edukacji na takich samych warunkach, co swoim obywatelom.


i bund

Kommercielt fiskeri kan være slut inden 2050, fordi bestandene af de arter af fisk og skaldyr, som fiskes i dag, kan være fisket i bund, vurderer nogle forskere.

Połowy komercyjne mogą się skończyć jeszcze przed rokiem 2050, ponieważ populacje tych gatunków ryb i skorupiaków, które są obecnie poławiane, mogą zostać wyłowione do cna, jak szacują niektórzy badacze.

OVERFISKNING OG DAMBRUG (da). Vegetarisk Forening. [dostęp 2021-11-20].

Janus trykkede speederen i bund.


prisvindende

nagradzany, nagrodzony, taki, który zdobył nagrodę/nagrody

Hiszpański szok literacki – nagrodzona pisarka to w rzeczywistości trzech mężczyzn.


gråd

Gråden er simpelthen barnets måde at fortælle på, at det har et behov eller problem.

Płacz to po prostu sposób, w jaki dziecko komunikuje, że ma potrzebę lub problem.

Anna Rossman Thejsen: 7 råd til din babys første måneder (da). alt, 2014-07-18. [dostęp 2023-03-24].


afsender

nadawca, autor wypowiedzi, źródło komunikatu

Øget polarisering og konflikt mellem politiske partier flytter borgernes fokus væk fra de gode argumenter og over på, hvem der er afsender af forslaget.

Zwiększona polaryzacja i konflikt między partiami politycznymi odwracają uwagę obywateli od dobrych argumentów i skupiają ją na tym, kto jest autorem propozycji.

Andreas G. Jensby: Politisk polarisering og konflikt blokerer for de gode argumenter (da). Aarhus Universitet, 2013-03-27. [dostęp 2024-01-18].


gøteborgsk

Jeg tog færgen til Gøteborg for at smile til de smukke gøteborgske piger og de flotte gøteborgske mænd. Åh, gøteborgerne!

Popłynąłem promem do Göteborgu, aby uśmiechać się do pięknych göteborskich dziewcząt i przystojnych göteborskich mężczyzn. Ach, göteborczycy!


gøteborger

göteborczyk, göteborka, mieszkaniec lub mieszkanka szwedzkiego miasta Göteborg


porcelæn

franc. porcelaine < wł. porcellana < łac. porcellus < łac. porcus

Er denne håndvask lavet af porcelæn, stål eller plastik?

Czy ta umywalka jest wykonana z porcelany, stali, czy plastiku?