vagt

Vagterne var alle bevæbnet med skarp ammunition.

Wszyscy strażnicy byli uzbrojeni w ostrą amunicję.


farverig

En kødfri paella laves af ris og masser af sunde, farverige grøntsager.

Bezmięsną paellę robi się z ryżu i mnóstwa zdrowych, kolorowych warzyw.


farvestof

ˈfɑːvəˌsd̥ʌf


bekendtgøre

ogłaszać / ogłosić, anonsować / zaanonsować


påmindelse

ˈpʌˌmenˀəlsə

Kunden betaler ikke udestående beløb trods påmindelser og advarsel om inkasso.

Klient nie płaci należnych kwot mimo upomnień i ostrzeżeń o windykacji.

Handelsbetingelser for abonnement- og nødkaldsprodukter (da). CEKURA, 2023-03-01. [dostęp 2023-04-30].


råddenskab

ˈʁʌðənˌsgæˀb


undgå

Som allergiker bør jeg undgå mad og drikke, der indeholder mel fra hvede, rug eller byg.

Jako alergik powinienem unikać żywności i napojów, które zawierają mąkę z pszenicy, żyta lub jęczmienia.

For at undgå forbrændinger er det bedst at gemme elpæren bag en lampeskærm.

Aby uniknąć poparzeń, najlepiej schować żarówkę za abażurem.


-e-

zobacz też: -s-

morfem słowotwórczy służący do tworzenia wyrazów złożonych

juleaften

vikingeskib

landekode


dykker

En dykker, som arbejder uden specielt dykkerudstyr, kan dykke ned til en dybde på omkring 18 m.

Nurek pracujący bez specjalnego ekwipunku do nurkowania może zanurkować na głębokość około 18 m.

Geek: Fysik - Tryk i vand (da). Studieportalen, 2012-02-03. [dostęp 2022-06-19].


forbinde

Broen forbinder Danmark og Sverige.

Mange studerende forbinder alkohol med fest og sjov.

Wielu studentom alkohol kojarzy się z imprezowaniem i zabawą.


babesiose

Symptomerne ved babesiose minder om symptomerne ved malaria: høj feber, muskelsmerter, blodmangel og evt. blodig urin.

Objawy babeszjozy są podobne do objawów malarii – wysoka gorączka, bóle mięśni, anemia i ew. krwawy mocz.

Peter Ellekvist: Babesiose (da). Sundhed.dk, 2022-02-14. [dostęp 2022-06-21].


voldsom

Pludselig opstod der en voldsom kemisk reaktion og det hele begyndte at brænde.

Nagle doszło do gwałtownej reakcji chemicznej i wszystko zaczęło płonąć.


mindsteløn

Erfaringerne viser, at mindstelønnen hurtigt bliver til normallønnen og at fagforeningerne bliver svækket.

Doświadczenia pokazują, że płaca minimalna szybko staje się płacą normalną, a związki zawodowe zostają osłabione.

PR: EU’s mindsteløn er et angreb på vores levevilkår (da). Arbejderen, 2022-06-07. [dostęp 2022-06-15].


ryste

Ravnen rystede af vrede, da alliken og mejsen igen var forsinket.

Kruk trząsł się ze złości, bo kawka i sikorka znowu się spóźniały.


dyrefoder

Mere end to tredjedele af energien i dyrefoderet går tabt under omdannelsen til kød og mælk.

Ponad dwie trzecie energii zawartej w paszy dla zwierząt jest tracone podczas przetwarzania jej na mięso i mleko.

Jette Rosenkvist: Reducer madspildet – altså husdyrproduktionen – nu! (da). Arbejderen, 2022-06-14. [dostęp 2022-06-16].


opstå

Der opstod en misforståelse mellem lægen og sygeplejersken, hvilket resulterede i, at patienten mistede synet.

Między lekarzem a pielęgniarką zaistniało nieporozumienie, w wyniku czego pacjentka straciła wzrok.

Nagle powstała gwałtowna reakcja chemiczna i wszystko zaczęło płonąć.


krigsskib

Russisk krigsskib krænkede dansk farvand ved Bornholm.

Rosyjski okręt wojenny naruszył duńskie wody przy Bornholmie.

Jeppe Tholstrup Bach: Russisk krigsskib krænkede dansk farvand ved Bornholm (da). TV2 Nyheder, 2022-06-17. [dostęp 2022-06-17].


midlertidigt

alt. pisownia: midlertidig

Norsk politi bliver midlertidigt bevæbnet efter et dødeligt masseskyderi i Oslo natten til lørdag.

Norweska policja zostanie tymczasowo uzbrojona po śmiercionośnej masowej strzelaninie w Oslo w nocy na sobotę.

/ritzau/: Norske betjente bevæbnes efter skyderi i Oslo (da). TV2 Nyheder, 2022-06-25. [dostęp 2022-06-25].


bevæbne

bevæbnet til tænderne / rustet til tænderne


havnearbejder

Havnearbejdere i Italien og Sydafrika nægter at laste og aflæsse skibe med israelske varer, mens brandmænd i Storbritannien nægter af fjerne aktivister, som besætter fabrik, der producerer droner til Israel.

Pracownicy portowi we Włoszech i RPA odmawiają załadunku i rozładunku statków z izraelskimi towarami, podczas gdy strażacy w Wielkiej Brytanii odmawiają usunięcia aktywistów okupujących fabrykę dronów dla Izraela.

MBS: Arbejdere i international kamp for Palæstina (da). wydawca, 2021-05-27. [dostęp 2022-06-17].


ækvator

Jordens store ørkener ligger alle omkring den 30. breddegrad på begge sider af ækvator, og der er en god grund til, at klimaet er så tørt i netop de områder.

Wszystkie rozległe pustynie Ziemi leżą wokół 30. równoleżnika po obu stronach równika i nie bez powodu klimat na tych właśnie obszarach jest tak suchy.

Martin Bernth: Derfor er det så tørt nord og syd for ækvator (da). Illustreret Videnskab, 2019-07-11. [dostęp 2022-06-26].


kulde

Ligesom mennesker, kan en hund ryste af kulde.

Podobnie jak ludzie, i pies może trząść się z zimna.

-: Hvorfor ryster min hund? (da). CANEM, 2022-05-03. [dostęp 2022-06-15].


tredjedel

zobacz też: halvdel • tredjedel • fjerdedel • femtedel • sjettedel • syvendedel • ottendedel • niendedel • tiendedel • ellevtedel • elvtedel • tolvtedel • trettendedel • fjortendedel • femtendedel • sekstendedel • syttendedel • attendedel • niendedel • tyvendedel


pressemøde

Den formodede gerningsmand er kendt af politiet, oplyser politiet i Oslo på et pressemøde.

Domniemany sprawca jest znany policji – informuje policja w Oslo na konferencji prasowej.


førtidspensionist

Førtidspensionister og andre modtagere af sociale ydelser kan se frem til et skattefrit engangsbeløb på 2000 kroner.

Renciści i inni beneficjenci świadczeń socjalnych mogą oczekiwać jednorazowej wolnej od podatku kwoty w wysokości 2000 koron.

David Rue Honoré, Rikke Struck Westersø: Overblik: Her er punkterne i aftalen om kompensation for stigende priser (da). TV2 Nyheder, 2022-06-24. [dostęp 2022-06-24].


stærkt

En stærkt beruset kvinde råbte skældsord og sparkede til parkerede cykler

Mocno nietrzeźwa kobieta wykrzykiwała obelgi i kopała zaparkowane rowery.

Erik Madsen: Stærkt beruset kvinde råbte skældsord (da). Fredericia Dagblad, 2014-04-29. [dostęp 2022-06-18].

Knap 4.400 bilister kørte torsdag forbi politiets fartkamera på Vestmotorvejen. Af dem kørte kun 14 bilister for stærkt.

Prawie 4400 kierowców przejechało w czwartek obok policyjnego fotoradaru na Autostradzie Zachodniej. Spośród nich tylko 14 kierowców jechało za szybko.

Jakob Olling: Politiet overrasket efter fartkontrol på motorvej (da). TV2 Nyheder, 2022-06-18. [dostęp 2022-06-18].

Tiden går for stærkt.


valgkreds

Torsdag stemte indbyggerne i de to ud af Storbritanniens 650 valgkredse om, hvem der skal repræsentere dem i det britiske parlament.

W czwartek mieszkańcy dwóch z 650 okręgów wyborczych w Wielkiej Brytanii głosowali, kto będzie ich reprezentować w brytyjskim parlamencie.

Rasmus Christiansen: Nederlag for Boris Johnsons parti - mister to pladser i parlamentet (da). DR Nyheder, 2022-06-24. [dostęp 2022-06-24].


mursejler

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Mursejlerens latinske navn apus kommer fra græsk og betyder ”uden ben”. Mursejlerens ben er da også meget korte, så korte at den faktisk ikke kan lette fra jorden uden hjælp eller sidde på el-ledninger og grene.

Łacińska nazwa jerzyka „apus” pochodzi z greki i oznacza „bez nóg”. Nóżki jerzyka są bardzo krótkie, tak krótkie, że w istocie nie może on bez pomocy wznosić się z ziemi ani siadać na kablach elektrycznych czy gałęziach.

Mursejler (da). Naturhistorisk Museum Aarhus. [dostęp 2022-06-22].


brandhane

Brandfolkene forsøgte forgæves at finde en brandhane.

Strażacy na próżno usiłowali znaleźć hydrant.


urininkontinens

Urininkontinens er ikke en sygdom men et symptom på, at der er noget galt i urinvejene.

Nietrzymanie moczu nie jest chorobą, ale objawem tego, że coś jest nie tak z układem moczowym.

Hvorfor opstår urininkontinens… (da). Den Gode Pleje. [dostęp 2022-06-20].


sovseskål

…kom derefter sovsen i en sovseskål og drys den med persille.

następnie wlej sos do sosjerki i posyp pietruszką.


sauceskål

…kom derefter saucen i en sauceskål og drys den med persille.


kørsel

Ifølge statistikker sker de fleste ulykker om vinteren indenfor de første 15 minutters kørsel.

Według statystyk większość wypadków zimą zachodzi podczas pierwszych 15 minut jazdy.

Porady KT Autocenter, dostęp: 06.03.2010


umiddelbart

Det optimale tidspunkt at indtage protein på er umiddelbart efter træning.

Optymalny moment na spożycie proteiny przypada bezpośrednio po treningu.

Alun Biggart: Hvordan hjælper protein dig til at nå dine drømmemål? (da). alun.dk, 2011-11-09. [dostęp 2021-05-28].


brystkasse

Kan akutte smerter i brystkassen være første tegn på lungekræft?

Czy ostre bóle w klatce piersiowej mogą być pierwszymi objawami raka płuc?

Ribben beskytter organerne i brystkassen.

Żebra chronią organy w klatce piersiowej.


kold krig

Kampen for adgang til naturressourcer og nye markeder fører til en ny kold krig.

Walka o dostęp do zasobów naturalnych i nowych rynków prowadzi do nowej zimnej wojny.

L. Rørtoft-Madsen, J. Ågot Pedersen: Ukraine-krigen og de forandrede magtforhold i verden (da). Arbejderen.dk, 2022-07-07. [dostęp 2022-08-06].


krydre

En kødfri paella laves af ris, masser af sunde, farverige grøntsager, herunder rød peber, friske tomater, grønne ærter eller bønner og krydres generøst med bl.a. gurkemeje og røget paprika.

Bezmięsną paellę robi się z ryżu, mnóstwa zdrowych, kolorowych warzyw, w tym czerwonej papryki, świeżych pomidorów, zielonego groszku czy fasoli i obficie doprawia m.in. kurkumą i wędzoną papryką.

Samtidig demonstrerer titusindvis af briter mod de faldende levevilkår, forårsaget af årtiers lavtlønskapitalisme, der nu krydres med rekordhøj inflation.

Jednocześnie dziesiątki tysięcy Brytyjczyków demonstruje przeciwko pogarszającym się warunkom życia spowodowanym dekadami kapitalizmu z niskimi płacami, teraz doprawionego rekordowo wysoką inflacją.

PR: Kampen for et værdigt liv breder sig (da). Arbejderen.dk, 2022-06-22. [dostęp 2022-07-31].


adverbielt

Ved nogle adjektiver kan man ikke se, om de er brugt adverbielt eller ej, fordi de ikke kræver (eller ikke tillader) den adverbielle -t-endelse.

W przypadku niektórych przymiotników nie można stwierdzić, czy są one użyte przysłówkowo czy nie, ponieważ nie wymagają one przysłówkowej końcówki -t (lub nie pozwalają na nią).


-t

służący do tworzenia formy rodzaju nijakiego przymiotników w liczbie pojedynczej

En hvid hest og et hvidt føl.

służący do tworzenia przysłówków odprzymiotnikowych


tage sagen i egne hænde

Karl er den type, der ikke er bange for at tage sagen i egne hænde.

Karol to ten typ, który nie boi się wziąć sprawy w swoje ręce.


spildevand

De biofysiske egenskaber af spildevand fra fiskedamme blev analyseret med avancerede mikrobiologiske metoder.

Biofizyczne właściwości ścieków ze stawów rybnych przeanalizowano zaawansowanymimi metodami mikrobiologicznymi.


fejlfortolke

Jeg gav hende en buket røde tulipaner og hun fejlfortolkede det som en kærlighedserklæring.

Dałem jej bukiet czerwonych tulipanów, a ona błędnie zinterpretowała to jako wyznanie miłości.


palæontolog

Palæontologer har fundet en helt nye type dinosaur i et fossil i det sydlige Argentina.

Paleontolodzy znaleźli zupełnie nowy typ dinozaura w skamielinach w południowej Argentynie.

Flemming Brandt: Ny halvanden meter høj dinosaurart fundet i Sydamerika (da). DR Nyheder, 2022-08-11. [dostęp 2022-08-12].


trefod

Vikingerne brugte bl.a. jerngryder som de hang op i en trefod over ilden.

Wikingowie używali m.in. żelaznych garnków, które wieszali na trójnogu nad ogniem.

Mad i vikingetiden (da). Vikingeskibsmuseet. [dostęp 2022-08-11].


potentielt

Denne august kan potentielt være den mest solrige måned i vores bys vejrhistorie.

Ten sierpień potencjalnie może być najsłoneczniejszym miesiącem w historii pogody naszego miasta.

Trods sine begrænsninger giver klinisk undersøgelse mulighed for at identificere elementer af potentielt alvorlige tilstande.

Pomimo swoich ograniczeń badanie kliniczne daje możliwość identyfikacji elementów potencjalnie poważnych schorzeń.

H. Eirikstoft: Klinisk retningslinje for fysioterapi… (da). [dostęp 2021-02-05].


islandsk ryle

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Langt størstedelen af de islandske ryler, der overvintrer i Europa, kommer fra de grønlandske og canadiske bestande.

Zdecydowana większość zimujących w Europie biegusów rdzawych pochodzi z populacji grenlandzkich i kanadyjskich.

Islandsk Ryle (Calidris canutus) (da). Dansk Ornitologisk Forening. [dostęp 2022-08-15].


fodgænger

Den ældre bilist nåede at bremse og bilen ramte ikke fodgængeren.

Starszy kierowca zdołał zahamować i samochód nie uderzył w pieszego.


solrig

Denne august kan potentielt være den mest solrige / solrigste måned i vores bys vejrhistorie.

Ten sierpień potencjalnie może być najbardziej słonecznym / najsłoneczniejszym miesiącem w historii pogody naszego miasta.


valgflæsk

De Radikale kalder Socialdemokratiets forslag om at lægge et midlertidigt loft på huslejestigninger for valgflæsk.

Radykałowie nazywają propozycję Socjaldemokracji w kwestii wprowadzenia tymczasowego pułapu podwyżek czynszów kiełbasą wyborczą.

/ritzau/: Radikale om regeringens huslejeforslag: Det er valgflæsk (da). TV2 Nyheder, 2022-08-18. [dostęp 2022-08-18].


brandmand

(1.2) → meduza, nadepnięcie której powoduje poparzenie stopy

Cyanea capillata, meduza festonowa, bełtwa festonowa, bełtwa włosiennik


grine

Da betjentene begyndte at grine, blev jeg endnu mere nervøs.

Gdy policjanci zaczęli się śmiać, zrobiłam się jeszcze bardziej nerwowa.


forskelsbehandling

Dommen betyder, at det fremadrettet kan blive svært at bevise, at mennesker med anden etnisk baggrund bliver udsat for ulovlig forskelsbehandling.

Ten wyrok oznacza, że w przyszłości może być trudno udowodnić, że osoby o innym pochodzeniu etnicznym są ofiarami nielegalnej dyskryminacji.

ML: Østre Landsret blåstempler udsmidninger af “ikke-vestlige” fra deres hjem i Helsingør (da). Arbejderen.dk, 2022-06-30. [dostęp 2022-08-16].


retmæssigt

prawowicie, prawnie, legalnie, zgodnie z prawem

I Kina mener den kommunistiske regering imidlertid, at Taiwan er en udbryderprovins, som retmæssigt er en del af Kina.

Komunistyczny rząd w Chinach uważa jednak, że Tajwan jest oderwaną prowincją, która prawowicie jest częścią Chin.

Peter Møller: Forstå konflikten om Taiwan: Planlægger Kina en invasion? (da). TV2 Nyheder, 2022-08-13. [dostęp 2022-08-18].


skovskade

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Ved at hamstre og dermed sprede træernes frø har skovskaden bidraget til egetræets udbredelse nordpå siden istiden.

Gromadząc, a tym samym rozsiewając, nasiona drzew, sójka już od epoki lodowcowej przyczynia się do rozprzestrzeniania się dębu na północ .

Skovskade (Garrulus glandarius) (da). Dansk Ornitologisk Forening. [dostęp 2022-08-21].


egetræ

zobacz też: Indeks:Duński - Las

Dette bord er lavet af egetræ.


beskyttelse

Firmaet fik en bøde på 250 000 kroner for overtrædelse af bestemmelserne i direktivet om beskyttelse af levende dyr under transport.

Firma została ukarana grzywną w wysokości 250 000 koron za naruszenie przepisów dyrektywy o ochronie żywych zwierząt podczas transportu.


hvid vipstjert

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Uden for yngletiden samler de hvide vipstjerter sig i store flokke for at overnatte kollektivt og dermed opnå en bedre beskyttelse mod rovdyr.

Poza sezonem lęgowym pliszki siwe gromadzą się w duże gromady, by wspólnie spędzać noc i tym samym lepiej chronić się przed drapieżnikami.

Hvid Vipstjert (Motacilla alba) (da). Dansk Ornitologisk Forening. [dostęp 2022-08-23].


halemejse

zobacz też: mejse • azurmejse • blåmejse • broget mejse • fyrremejse • gråstrubet topmejse • sortmejse • sumpmejse • topmejse

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Aegithalos caudatus, raniuszek, raniuszek zwyczajny

Halemejsen yngler i løv- og blandskov, gerne med en kraftig underskov, men foretrækker krat i sumpede områder eller buskads.

Raniuszek rozmnaża się w lasach liściastych i mieszanych, najlepiej z bogatym runem, woli jednak zarośla na obszarach bagiennych lub krzewy.

Halemejse (Aegithalos caudatus) (da). Dansk Ornitologisk Forening. [dostęp 2022-08-29].


vækkeur

Denne radiomodtager kan også vise tid og dato samt at den fungerer som vækkeur.

Ten radioodbiornik może również wyświetlać godzinę i datę, a przy tym działa jako budzik.


ærtesuppe

En lækker kødfri ærtesuppe kan laves i løbet af et kvarters tid.

Pyszną bezmięsną grochówkę ugotować można w kwadrans.


krydderi

Knus de sidste krydderier i en morter eller krydderikværn, drys dem over tempehen, og steg i yderligere 30 sekunder.

Ostatnie przyprawy rozdrobnić w moździerzu lub młynku do przypraw, posypać nimi tempeh i smażyć przez kolejne 30 sekund.

-: Stegt kål med tempeh, krydderier, yoghurt og jernurt (da). COPENHAGEN FOOD. [dostęp 2022-10-03].


sambal

Sambal, en sammensætning af chili og krydderier, bruges i mange asiatiske og indiske retter.

Sambal, mieszanka chili i przypraw, jest używany w wielu potrawach azjatyckich i indyjskich.


naturligvis

Sygeplejeren udfører proceduren under antiseptiske forhold og naturligvis under lokalbedøvelse.

Pielęgniarz wykonuje zabieg w warunkach antyseptycznych i naturalnie w znieczuleniu miejscowym.


sjællandsk

Personalet forstår hverken sjællandsk eller jysk. Kommer der aldrig mere og kan kun anbefale, at man holder sig langt fra dette sted.

Personel nie rozumie ani zelandzkiego, ani jutlandzkiego. Nigdy więcej tam nie przyjdę i mogę tylko polecić, aby trzymać się z dala od tego miejsca.

User: Havnegrillen / Cafe & Ice Cream Assens (da). VYMaps, 2017-04-30. [dostęp 2022-10-05].


malerisk

De maleriske grønne skove, bakker, klitter og tågede strande havde gjort det nordjyske landskab til en inspiration for flere generationer af kunstnere.

Malownicze zielone lasy, wzgórza, wydmy i zamglone plaże sprawiły, że północnojutlandzki krajobraz stał się inspiracją dla wielu pokoleń artystów.


Ålborg

Grønlandske fiskere fanger torsk, som de fryser ned og sender til Ålborg.

Grenlandzcy rybacy poławiają dorsza, którego zamrażają i wysyłają do Aalborga.

Hvornår kører det næste tog til Ålborg?

Kiedy odjeżdża następny pociąg do Aalborga?


bolle-å

Litera å pojawiła się w duńskim alfabecie po reformie ortografii w roku 1948. Uprzednio zapisywana była jako „aa” (duń. dobbelt-a). Pisownię z aa można nadal zobaczyć w starszych publikacjach, nazwiskach i historycznych nazwach. Czasem funkcjonują dwie równorzędne pisownie, np. Aalborg i Ålborg; zob. też Å (litera) w Wikipedii.

Dobbelt-a'et alfabetiseres ifølge § 4.2 i retskrivningsreglerne efter bolle-å'et, altså sidst i den alfabetiske rækkefølge: Århus kommer før Aarhus.

Zgodnie z art. 4.2 zasad pisowni, podwójne a alfabetyzuje się po literze å, czyli na końcu alfabetu – Århus występuje przed Aarhus.

(–): Århus eller Aarhus? (da). Dansk Sprognævn, 2011-01-01. [dostęp 2022-10-06].


i tilfælde af

I tilfælde af brand bør man aldrig anvende elevator.

W razie pożaru nigdy nie należy korzystać z windy.


skrøne

bujda, zmyślona historyjka, mit, legenda

En gammel skrøne gik ud på, at grævlingen kunne angribe jægeren og bide sig fast i hans ben, som den først slap, når den hørte knoglerne knase.

Stara legenda głosiła, że borsuk może zaatakować myśliwego, wgryźć się w jego nogę i puścić ją dopiero, gdy usłyszy chrzęst miażdżonych kości.

Wikipedias bidragsydere: Grævling (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2022-03-18. [dostęp 2022-10-04].


pigenavn

Ifølge Danmarks Statistik er Helle det 6. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Helle jest 6. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


drengenavn

Malik er et drengenavn fra grønlandsk (med betydningen "bølge") og arabisk (med betydningen "konge").

to imię męskie pochodzące z grenlandzkiego (o znaczeniu „fala”) i arabskiego (o znaczeniu „król”).

Wikipedias bidragsydere: Malik (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2022-10-02. [dostęp 2022-10-09].


nordjysk

Hvis man får lyst til en tur til Sverige eller Norge, kan man sejle fra Frederikshavn, som er den største nordjyske by på østkysten.

Jeśli ktoś ma ochotę na wycieczkę do Szwecji lub Norwegii, może wypłynąć z Frederikshavn, które jest największym północnojutlandzkim miastem na wschodnim wybrzeżu.

–: Få inspiration til en skøn ferie… (da). Cofman. [dostęp 2022-10-06].


nordjysk

północnojutlandzki dialekt języka duńskiego


grævling

Stary przekaz głosił, że borsuk może zaatakować myśliwego, wgryźć się w jego nogę i puścić ją dopiero, gdy usłyszy chrzęst miażdżonych kości.


tåget

De maleriske grønne skove, bakker, klitter og tågede strande havde gjort det jyske landskab til en inspiration for flere generationer af kunstnere.

Malownicze zielone lasy, wzgórza, wydmy i zamglone plaże sprawiły, że jutlandzki krajobraz stał się inspiracją dla wielu pokoleń artystów.


registrere

rejestrować, zarejestrować (wprowadzać do rejestru, wpisywać na listę)

Seismologer har registreret fire meget små rystelser i farvandet nord for Læsø.

Sejsmolodzy zarejestrowali cztery bardzo niewielkie wstrząsy w wodach na północ od wyspy Læsø.

Pia Beltoft: Rystelser i undergrunden ved Læsø (da). TV2 Nyheder, 2022-10-07. [dostęp 2022-10-07].

rejestrować, zarejestrować (zapisywać pomiary)


skridt

Jeg tog et skridt hen mod hende.


tilfælde

for det tilfælde, at… / for det tilfældes skyld, at…

Bestemmelse af dødsårsagen var i dette tilfælde umulig.

Ustalenie przyczyny śmierci było w tym przypadku niemożliwe.

I de fleste tilfælde er der en sammenhæng mellem kørehastighed og afsporingshyppigheden.

W większości wypadków istnieje związek między prędkością jazdy a częstotliwością wykolejeń.

E. Olsen, Afsporinger - eller hvordan får jeg mit tog til at blive på sporet? [dostęp: 2011.03.10]


medføre

Mangel på sygeplejersker medfører tomme operationsstuer over hele landet.

Brak pielęgniarek powoduje puste sale operacyjne w całym kraju.

Signe Marie Frost: Mangel på sygeplejersker… (da). TV2 Nyheder, 2022-10-06. [dostęp 2022-10-06].

Alle sygdomme, skader eller misdannelser som påvirker hjernen, medfører en øget risiko for udvikling af epilepsi.

Wszystkie choroby, urazy lub wady rozwojowe, które wpływają na mózg, niosą ze sobą zwiększone ryzyko wystąpienia padaczki.

Hvad er epilepsi? (da). Epilepsiforeningen. [dostęp 2021-05-07].


unaturlig

Leon prøver hele sit liv at få kontrol over sine unaturlige tendenser, men uden held. Når fuldmånen dukker op, bliver han til et blodtørstigt monster, der ikke kan kende forskel på ven og fjende.

Leon przez całe życie próbuje zapanować nad swoimi nienaturalnymi skłonnościami, ale bezskutecznie. Kiedy nastaje pełnia, zamienia się w krwiożerczego potwora, który nie potrafi odróżnić przyjaciela od wroga.

-: The Curse of the Werewolf (da). Laserdisken, 2012-03-19. [dostęp 2022-10-03].


omkomme

Alle passagererne på flyet omkom.


Læsø

nazwa duńskiej wyspy w cieśninie Kattegat


medpassager

Dyrene er jo vores medpassagerer her på jorden, og de har ret til deres eget liv, ligesom vi har.

Zwierzęta są naszymi współpasażerami tu na Ziemi i mają prawo do własnego życia, tak jak my.

C.B. Hertz: Vegansk protest mod slagteri (da). TV2 ØST, 2019-12-19. [dostęp 2022-10-16].


jysk

st.duń. iuzk < st.nord. józkr (duń. jyde + -sk)


jysk

Personalet forstår hverken sjællandsk eller jysk. Kommer der aldrig mere og kan kun anbefale, at man holder sig langt fra dette sted.

Personel nie rozumie ani zelandzkiego, ani jutlandzkiego. Nigdy więcej tam nie przyjdę i mogę tylko polecić, aby trzymać się z dala od tego miejsca.


tilfredshed

teˈfʁεsˌheðˀ


stikker

Der var over tyve stikkere i organisationen.

W organizacji było ponad dwudziestu donosicieli.


krydsogtværs

kʁysʌˈtvæɐ̯s


egenskab

Hvilke egenskaber har boghvedegryn?


elektroterapi

I sjældne tilfælde, hvor medicinen ikke virker hurtigt nok, må man ty til elektroterapi (ECT), i gamle dage kendt som de frygtede ”elektrochok”.

W rzadkich przypadkach, gdy lek nie działa wystarczająco szybko, należy uciec się do elektroterapii (ECT), znanej w dawnych czasach jako budzące postrach „elektrowstrząsy”.

Behandling (da). Depressionsforeningen, 2023. [dostęp 2023-06-17].


forsvarer

Forsvareren behøver ikke være objektiv, og hans eller hendes opgave er alene at varetage dine interesser.

Obrońca nie musi być obiektywny, a jego lub jej zadaniem jest jedynie dbanie o Twoje interesy.

Forsvareren (da). Anklagemyndigheden. [dostęp 2022-10-22].


jomfru

dziewica (osoba niedoświadczona w danej dziedzinie)

Jeg er jomfru indenfor fladskærme og har således ingen erfaring med den type tv.

Jestem dziewicą, jeśli chodzi o płaskie ekrany, i dlatego nie mam doświadczenia z tego typu telewizorami.

voidhand: Sony EX500 summer (forum) (da). fladpanelsdk, 2010-04-12. [dostęp 2022-10-24].

Som jomfru har jeg perfektionistiske tendenser, men synes ikke, det er et problem.

Jako Panna mam perfekcjonistyczne skłonności, ale nie sądzę, aby był to problem.


tænder

urządzenie zapalające, zapalarka, zapalnik

Fungerer tænderen ikke, kan man bruge en lang tændstik i stedet.

Jeśli zapalarka nie działa, można zamiast niej użyć długiej zapałki.


-isse

zobacz słowa kończące się na „-isse”

zobacz też: -esse • -ette • -ina • -inde • -isse • -kone • -kvinde • -øse • -ske • -trice

przyrostek słowotwórczy tworzący formę rzeczowników odnoszącą się do osób płci żeńskiej; -arka, -ka, -yni, -ica, -isa i in.

diakon – diakonisse


pulver

Det er lige meget om du indtager substansen som pulver eller som piller.

Wszystko jedno, czy przyjmujesz tę substancję jako proszek czy jako pigułki.


-trice

zobacz słowa kończące się na „-trice”

przyrostek słowotwórczy tworzący formę rzeczowników odnoszącą się do osób płci żeńskiej; -arka, -ka, -yni, -ica i in.

direktør – direktrice

ekspedient – ekspeditrice


-inde

zobacz słowa kończące się na „-inde”

przyrostek słowotwórczy tworzący formę rzeczowników odnoszącą się do osób płci żeńskiej; -ka, -yni, -ica

elsker – elskerinde

slave – slavinde


-ske

zobacz słowa kończące się na „-ske”

sygeplejer – sygeplejerske

pielęgniarz – pielęgniarka • syer – syerske → szwacz – szwaczka


skab

Lukas låser altid sit skab.

Łukasz zawsze zamyka swoją szafkę na klucz.


-øse

zobacz słowa kończące się na „-øse”

massør – massøse


tilsætte

nie mylić z: sætte til

Prøv at tilsætte en bouillonterning, når du koger ris… så bliver smagen meget rigere.

Spróbuj dodać kostkę rosołową, gdy gotujesz ryż… smak stanie się wówczas znacznie bogatszy.


-et

zobacz też: -et • -ig • -lig

zobacz słowa kończące się na „-et”

ben + -et – benet

sten + -et – stenet


skønne

Dansk Ornitologisk Forening skønner, at bestanden af gråspurve siden 1976 er halveret og i dag tæller omkring 1,8 millioner.

Duńskie Towarzystwo Ornitologiczne szacuje, że populacja wróbli zmniejszyła się o połowę od 1976 roku i obecnie liczy około 1,8 miliona.

Casper Pilgaard Christensen: Gråspurven er på hastig retræte i Danmark (da). Kristeligt Dagblad, 2016-05-11. [dostęp 2021-02-14].


selskab

Selskabets formål var at investere i ejendomme og anden dermed beslægtet virksomhed.

Celem spółki było inwestowanie w nieruchomości i inna powiązana z tym działalność.

Vi elskede at være i hans selskab

Uwielbialiśmy przebywać w jego towarzystwie.

towarzystwo (organizacja, grono osób o wspólnych celach lub zainteresowaniach)


drengepige

[…] han påstår, at "drengepiger" og dragqueens er transpersoner. Både jeg og min kone kunne som børn være blevet betegnet som "drengepiger" – og vi vil gerne have os frabedt at blive tvangstranset.

twierdzi on, że „chłopczyce” i drag queen to osoby trans. Zarówno moją żonę, jak i mnie można było w dzieciństwie określić jako „chłopczyce” – a nie życzymy sobie, aby nas przymusowo transować.

Karen M. Larsen: Er LGBT-bevægelsen historieløs? (da). Arbejderen.dk, 2018-08-21. [dostęp 2022-11-06].


meddelelse

ˈmεðˌdeˀləlsə

powiadomienie, zawiadomienie, komunikat, obwieszczenie, wiadomość

Radiotelegrafisten var ikke i stand til at sende meddelelsen.

Radiotelegrafista nie był w stanie wysłać wiadomości.


læser

Dickens formår at skabe dybde og kompleksitet i sine karakterer og få læseren til at føle med Scrooge, selvom han oprindeligt er en antipatisk figur.

potrafi nadać swoim postaciom głębię i złożoność oraz sprawić, że czytelnik współczuje Scrooge'owi, pomimo że początkowo jest on postacią antypatyczną.

Peter Mortensen: Charles Dickens Et Juleeventyr er uden tvivl en af de mest elskede klassikere i litteraturverdenen (da). Alleelskerkunst, 2023-11-08. [dostęp 2024-02-20].

Læserens mand nægter at tage hendes nevø i praktik, da nevøen engang stjal fra mandens virksomhed.

Mąż czytelniczki odmawia przyjęcia jej bratanka na staż, ponieważ bratanek ten dopuścił się kiedyś kradzieży w jego firmie.

Puk Elgård: Brev til Puk: Min mand vil ikke hjælpe min nevø (da). Familie Journal, 2020-12-26. [dostęp 2022-11-07].


investere

Selskabet investerede i kunstværker og drev anden dermed beslægtet virksomhed.

Spółka inwestowała w dzieła sztuki i prowadziła inną powiązaną z tym działalność.


nevø

syn lub córka brata lub siostry małżonka lub małżonki


have på

Manden havde en tætsiddende polo med korte ærmer på.

Mężczyzna miał na sobie obcisłą koszulkę polo z krótkimi rękawami.

Flere af mine venner opdagede først at jeg havde briller på, da jeg faktisk tog dem af for at pudse dem.

Wielu moich przyjaciół zauważyło, że mam na sobie okulary, dopiero wtedy, gdy faktycznie zdjąłem je, aby je przetrzeć.

MBAdk: Jeg skal til at bruge briller (da). reddit, 2023-07-30. [dostęp 2023-08-23].


kærlighed ved første blik

Det var ikke kærlighed ved første blik, men et tvangsægteskab.

To nie była miłość od pierwszego wejrzenia, ale małżeństwo wymuszone.


yderst

Selvmord er yderste konsekvens af den ufrivillige barnløshed, men derudover hænger tilstanden ofte sammen med andre depressive symptomer.

Samobójstwo jest skrajną konsekwencją niechcianej bezdzietności, ale oprócz niego stan ten często wiąże się także z innymi depresyjnymi objawami.

D. Holst Svane-Knudsen: Ufrivillig barnløshed fordobler risikoen for selvmord (da). Videnskab.dk, 2011-11-04. [dostęp 2019-11-10].


hele tiden

De hvide blodlegemer er en del af immunsystemet og bekæmper hele tiden infektioner.

Krwinki białe są częścią układu odpornościowego i cały czas zwalczają infekcje.


Godthåb

duń. god + -t + håb (dosł. → dobra nadzieja)

Nuuk (tidligere dansk navn: Godthåb) er hovedstaden i Grønland, et selvstyrende territorium i Kongeriget Danmark.

Nuuk (dawna duńska nazwa: Godthåb) jest stolicą Grenlandii, autonomicznego terytorium Królestwa Danii.


hvidt blodlegeme

por. rødt blodlegeme


territorie

Nuuk (tidligere dansk navn: Godthåb) er hovedstaden i Grønland, et selvstyrende territorie i Kongeriget Danmark.


pensionist

Investeringstab og inflation udhuler pensionisternes købekraft.

Straty inwestycyjne i inflacja zmniejszają siłę nabywczą emerytów.

F. Jensen: Investeringstab… (da). BØRSEN, 2022-11-11. [dostęp 2022-12-12].


resultere

dać wynik, skończyć się (czymś), spowodować

Ruslands lukning af gassen til Polen og Bulgarien har resulteret i en markant stigning i de europæiske gaspriser.

Zamknięcie przez Rosję dostaw gazu do Polski i Bułgarii spowodowało znaczny wzrost cen gazu w Europie.

Emil Bo Rask: Galopperende gaspriser i Europa efter russisk blokade (da). Berlingske, 2022-04-27. [dostęp 2022-12-11].


diskutere

Jeg forsøgte at diskutere sagen via e-mail, men fik ingen svar.

Próbowałam przedyskutować tę sprawę przez e-mail, ale nie otrzymałam odpowiedzi.


magt

Totalitære regimer eller bevægelser oprettholder politisk magt gennem altomfattende propaganda som spredes gennem statskontrollerede massemedier […]

Reżimy lub ruchy totalitarne utrzymują władzę polityczną za pomocą wszechogarniającej propagandy rozpowszechnianej za pośrednictwem kontrolowanych przez państwo środków masowego przekazu […].

Wikipedias bidragsydere: Totalitarisme (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2021-04-03. [dostęp 2021-07-21].

[…] mere end halvdelen af politikerne mener, at mediernes magt er for stor.

ponad połowa polityków uważa, że władza mediów jest zbyt duża.

Signe Højgaard Nielsen, Politikere tillægger medierne stor magt, 2008.10.06

Grønland fik selvstyre fra Danmark i 1979, men Danmark har som tidligere kolonimagt stadig kontrol over øens vigtigste anliggender.

Grenlandia uzyskała autonomię od Danii w 1979 roku, ale Dania jako byłe mocarstwo kolonialne wciąż kontroluje najważniejsze sprawy wyspy.

Marc B. Sanganee: Abort, våbenhvile og uafhængighed… (da). Arbejderen, 2023-06-16. [dostęp 2023-06-16].

ośrodek władzy, organizacja sprawująca władzę


madlavning

ˈmaðˌlæwˀneŋ

Løg er en plante som ofte bliver brugt i madlavning.

Cebula jest rośliną często używaną przy przyrządzaniu pożywienia.


bekæmpe

Jeg har altid undret mig over, at soldater i krig på hver sin side beder Gud om hjælp til at bekæmpe fjenden. Det må ikke være nemt for Gud at vælge side.

Zawsze zastanawiałem się, jak to jest, że żołnierze po obu stronach proszą Boga o pomoc w walce z wrogiem. Wybór strony na pewno nie jest dla Boga zbyt łatwy.

Ole: Brevkassen: Hvordan kan Gud vælge side i en krig? (da). Bibelselskabet, 2022-03-23. [dostęp 2022-12-10].


tilberede

duń. til- + berede < dolnoniem. tobereden

przyrządzać, przygotowywać, robić (potrawę lub napój)

Jeg vil forsøge at tilberede en hjemmelavet hummus med tahin; har allerede fundet en nem opskrift.

Chcę spróbować przyrządzić domowy hummus z tahini; znalazłam już prosty przepis.


afslibe

Gulvene er blevet afslebet og efterbehandlet med mat lak.

Podłogi zostały wyszlifowane i wykończone matowym lakierem.


evakuere

Røg fyldte skolen og børnene måtte evakueres.

Dym wypełnił szkołę i dzieci trzeba było ewakuować.


fratrædelse

ˈfʁɑˌtʁεðˀəlsə


fagforeningsmedlem

ˈfɑwfʌˌeˀneŋsmεðˌlεmˀ


komme til skade

Ni personer er kommet til skade mandag ved en eksplosion i en sporvogn i den østligt beliggende ukrainske by Dnipropetrovsk.

W poniedziałek dziewięć osób odniosło obrażenia w wybuchu w tramwaju w położonym na wschodzie Ukrainy mieście Dniepropietrowsk.

na podst.: ritzau/jely: Ukraine: Ni kvæstet i eksplosion på sporvogn (da). TV2 Nyheder, 2012-07-11. [dostęp 2023-01-06].


prognose

gr. πρόγνωσις


ideel

Hvad er den ideelle kost til overvægtige hunde?

Jaka jest idealna dieta dla psów z nadwagą?


simpelt sukker

Fruktose er et simpelt sukker, der typisk findes i bær, frugter, grøntsager og andre naturlige kilder.

Fruktoza to cukier prosty, który zwykle występuje w jagodach, owocach, warzywach i innych naturalnych źródłach.


tage imod

zobacz też: tage • tage af • tage fra • tage imod • tage ind • tage med • tage om • tage op • tage over • tage på • tage til • tage ud • tage ved

Ekspeditricen ville ikke tage imod den ødelagte pengeseddel og forlangte, at kunden betalte med kreditkort.

Ekspedientka nie chciała przyjąć zniszczonego banknotu i zażądała, aby klient zapłacił kartą kredytową.

Manden afviste præstens indbydelse til at deltage i ceremonien. Kvinden tog den imod.

Mężczyzna odrzucił zaproszenie księdza do wzięcia udziału w ceremonii. Kobieta je przyjęła.


beliggende

położony, znajdujący się w danym miejscu


indhold

En kost med et tilstrækkeligt indhold af vitamin D og calcium reducerer risiko for osteoporotiske brud hos personer ældre end 50-60 år.

Dieta z wystarczającą zawartością witaminy D i wapnia zmniejsza ryzyko złamań osteoporotycznych u osób w wieku powyżej 50-60 lat.

Inge Tetens et al.: Evidensgrundlaget for danske råd om kost og fysisk aktivitet (da). Fødevareinstitut, Danmarks Tekniske Universitet, 2013-09. [dostęp 2021-11-05].


ekspeditrice

Ekspedientka odmówiła przyjęcia zniszczonego banknotu i zażądała, aby klient zapłacił kartą kredytową.


forlange

Der findes eksempler på arbejdsgiverne, som udnytter situationen og forlanger, at folk arbejder gratis i dage, uger - ja månedsvis.

Istnieją przykłady pracodawców, którzy wykorzystują sytuację i wymagają, aby ludzie pracowali za darmo przez dni, tygodnie, a nawet miesiące.

noc: Usikkerhed og frygt er med på jobbet (da). Arbejderen.dk, 2014-09-13. [dostęp 2023-01-08].


fryser

Der er forbud mod at eksportere brugt udstyr som fx køleskabe, frysere, airconditionere, kølebokse og ildslukkere, som indeholder CFC- og HCFC-gasser.

Obowiązuje zakaz eksportowania używanego sprzętu, takiego jak lodówki, zamrażarki, klimatyzatory, chłodnice i gaśnice, który zawiera gazy CFC i HCFC.

Regler for eksport af brugt elektronik og vejledning i test af funktionsduelighed (da). Miljøministeriet, 2015. [dostęp 2023-01-10].


ildslukker

Brand kan slukkes med en ildslukker eller kvæles med et tæppe.

Pożar można zagasić gaśnicą lub stłumić kocem.


kilde

Ærter er en god kilde til både proteiner og kostfibre.

Groszek jest dobrym źródłem zarówno białka, jak i błonnika.


blærebetændelse

Er blærebetændelse mere smertefuld hos kvinder eller hos mænd?

Czy zapalenie pęcherza jest bardziej bolesne u kobiet czy u mężczyzn?


dyrevelfærd

Vi har hele tiden været for totalforbud af minkavl på grund af miljø, folkesundhed og mest af alt dyrevelfærd.

Przez cały czas byliśmy za całkowitym zakazem hodowli norek ze względu na środowisko, zdrowie publiczne, a przede wszystkim dobrostan zwierząt.

Silas Bay Nielsen: I dag ankom de første mink til Danmark. (da). DR Nyheder, 2023-01-14. [dostęp 2023-01-14].


udstyr

duń. ud + styr < duń. udstyre < niem. Aussteuer


immunforsvar

układ odpornościowy, układ immunologiczny

Immunforsvaret er som en fæstning – men corona har angrebstaktik, der kan forklare stigende smitte med andre virusser.

Układ immunologiczny jest jak forteca – ale koronawirus ma taktykę ataku, która może wyjaśniać wzrost liczby zakażeń innymi wirusami.

Natali Braagaard: Immunforsvaret er som en fæstning… (da). TV2 Nyheder, 2023-01-11. [dostęp 2023-01-12].

Autoimmun hæmolytisk anæmi er en livstruende sygdom, hvor hundens eget immunforsvar angriber hundens røde blodlegemer.

Autoimmunologiczna hemolityczna anemia to zagrażająca życiu choroba, w której układ odpornościowy psa atakuje jego krwinki czerwone.

Astrid Gerd Holtet: Autoimmun hæmolytisk anæmi: En livstruende sygdom (da). Hunden.dk, 2019-03-11. [dostęp 2021-03-06].


kirsebærbrændevin

ˈkiɐ̯səˌbæɐ̯bʁanəˌviˀn


flugt

Falk spiser små pattedyr og fugle, som den fanger i flugten.

Sokół jada małe ssaki oraz ptaki, które chwyta w locie.


på vej

Lars er på vej hjem, mens Niels er på vej til arbejde.

jest w drodze do domu, podczas gdy Niels jest w drodze do pracy.

Private investorer er ikke forberedt på det, der er på vej.

Prywatni inwestorzy nie są przygotowani na to, co nadchodzi.

Peter Voergaard: Nordnet: Private investorer… (da). Euroinvestor, 2021-10-11. [dostęp 2023-01-22].


napoleonshat

(1.1) duń. Napoleon + -s- + hat
(1.2) duń. napoleonshat (1.1)

por. napoleonskage

trójkątne ciastko z pokrytego od spodu czekoladą kruchego ciasta owiniętego wokół marcepanowego wkładu

Kalanchoe beharensis L. ucho słonia, rodzaj rośliny z rodziny gruboszowatych

Super flot sukkulent med tykke blade med et smukt sølv skær. Denne stueplante kaldes også for en napoleonshat.

Super ładny sukulent o grubych liściach z pięknym srebrnym połyskiem. Ta roślina doniczkowa jest również nazywana uchem słonia.

Napoleonshat (Kalanchoe beharensis) (da). Jespers Planteskole. [dostęp 2023-01-16].


lymfeknude

Hævede lymfeknuder kan betyde kræft.

Powiększone węzły chłonne mogą oznaczać raka.


om dagen

Milliardærernes formuer vokser med 2,7 milliarder dollars om dagen, selv om inflationen er større end lønningerne for mindst 1,7 milliarder arbejdere.

Fortuny miliarderów rosną o 2,7 miliarda dolarów dziennie, mimo że inflacja przewyższa płace w przypadku co najmniej 1,7 miliarda pracowników.

ML: Henter en arbejders årsløn på seks dage… (da). Arbejderen.dk, 2023-01-06. [dostęp 2023-01-22].


generalstrejke

Den 19. januar gik alle større fagforeninger i Frankrig sammen om en generalstrejke mod regeringens forsøg på at hæve pensionsalderen til 64 år.

19 stycznia wszystkie większe związki zawodowe we Francji razem przystąpiły do strajku generalnego przeciwko rządowym próbom podniesienia wieku emerytalnego do 64 lat.

MBS: Se billederne: Franske arbejdere i generalstrejke mod højere pensionsalder (da). Arbejderen.dk, 2023-01-20. [dostęp 2023-01-22].


i gennemsnit

De 25 bedst betalte direktører i Danmark tjener i gennemsnit 60 gange så meget som sine ansatte.

25 najlepiej opłacanych dyrektorów w Danii zarabia średnio 60 razy więcej niż ich pracownicy.


formue

fortuna, majątek, duża suma pieniędzy i środków finansowych


forsøg

Han er også kendt for at foretage kontroversielle forsøg med insemination af hun-aber med menneskesæd, som dog mislykkedes.

Znany jest również z przeprowadzania kontrowersyjnych eksperymentów z inseminacją samic małp ludzkim nasieniem, które jednak się nie powiodły.

Wikipedias bidragsydere: Kunstig befrugtning (da). Wikipedia. Den frie encyklopædi, 2022-11-11. [dostęp 2023-01-22].


spændende

ekscytujący, pasjonujący, podniecający, wciągający, ciekawy


spændende

ekscytująco, pasjonująco, podniecająco, wciągająco, ciekawie


tørre

Hvis du vil overraske dine gæster, så lav en salat med grillede artiskokker, soltørrede tomater og kapers.

Jeśli chcesz zaskoczyć swoich gości, przygotuj sałatkę z grillowanymi karczochami, suszonymi pomidorami i kaparami.

En af jer må have trådt i en lort, gå ud og tør skoene af.

Jeden z was musiał wdepnąć w gówno, wyjdźcie na zewnątrz i wytrzyjcie buty.

mazać, pomazać, smarować, posmarować, wysmarować


ligning

At løse ligningen ved den algebraiske metode handler om at omskrive ligningen, så x'et til sidst er isoleret på den ene side af ligehedstegnet.

Aby rozwiązać równanie metodą algebraiczną, należy to równanie przepisać tak, aby w końcu odizolować x po jednej stronie znaku równości.

J. Allerelli: Løse ligninger (da). MG HF Mat C, 2014-03-31. [dostęp 2020-12-29].


fyld

por. fars

Jeg laver selv sushi og udover noritang og ris (smurt med wasabi og syltet ingefær) bruger jeg – som fyld – marineret tofu, avocado, peber, agurk og pære.

Sushi przyrządzam sama i oprócz wodorostów nori i ryżu (posmarowanego wasabi i kiszonym imbirem) używam – jako nadzienia – marynowanego tofu, awokado, papryki, ogórka i gruszki.

woda (o niekonkretnych fragmentach wypowiedzi, lać wodę)


noritang

Jeg laver selv sushi og udover noritang og ris bruger jeg – som fyld – marineret tofu, avokado, peber, agurk og pære.

Sushi przyrządzam sama i oprócz wodorostów nori i ryżu używam – jako nadzienia – marynowanego tofu, awokado, papryki, ogórka i gruszki.


revolutionær

Cubas revolutionære regering fordømmer fortsættelsen af de mere end 60 år lange økonomiske, kommercielle og finansielle sanktioner.

Rewolucyjny rząd Kuby potępia kontynuację już ponad 60-letnich sankcji gospodarczych, handlowych i finansowych.

60-året for proklamationen… (da). Arbejderen.dk, 2023-02-09. [dostęp 2023-02-13].


måneskin

ˈmɔːnəˌsgenˀ


måneskin

ˈmɔːnəˌsgenˀ

Scindapsus pictus Hassk., srebrna winorośl, ołustek pstry, scindapsus pstry


genert

Anna var normalt alt for genert til at kunne indlede samtaler med fremmede mennesker.

Anna była zwykle zbyt nieśmiała, by nawiązywać rozmowy z nieznajomymi ludźmi.


havregrød

Jeg laver havregrød ved at koge havregryn i havremælk.

Owsiankę robię gotując płatki owsiane w mleku owsianym.


gentagelse

ˈgεnˌtæˀjəlsə

powtarzanie, powtórzenie, ponawianie, ponowienie


fortykningsmiddel

zagęstnik, zagęszczacz, środek zagęstniający

Tapiokamel bruges som et effektivt fortykningsmiddel til supper og saucer.

Mąka z tapioki stosowana jest jako skuteczny zagęstnik do zup i sosów.


fordoble

podwajać (się), podwoić (się), wzrastać dwukrotnie

Antallet af personer, som hvert år dør af druk, er fordoblet på 14 år, mens alkoholforbruget per indbygger over 14 år er mere end fordoblet på godt 20 år.

Liczba osób umierających każdego roku z powodu picia podwoiła się w ciągu 14 lat, podczas gdy spożycie alkoholu na mieszkańca w wieku powyżej 14 lat wzrosło ponad dwukrotnie w ciągu nieco ponad 20 lat.

Gretelise Holm: Druk koster Danmark ti milliarder om året (da). Sygeplejersken, 1998. [dostęp 2023-02-15].


probiotikum

Surkål er meget billigere end de kosttilskud du kan købe i helseforretningerne og er meget rigere på probiotika/mælkesyrebakterier.

Kapusta kiszona jest znacznie tańsza niż suplementy diety, które można kupić w sklepach ze zdrową żywnością, i jest o wiele bogatsza w probiotyki/bakterie kwasu mlekowego.

Kasper Andersen: Sådan laver du surkål (da). Tairo Klinik, 2016-11-16. [dostęp 2023-02-23].


fordømme

duń. for- + dømme < śdn. vordomen; por. szw. fördöma


offentliggøre

Der ventede mange brugere en ubehagelig overraskelse, da deres private beskeder blev offentliggjort ved en teknisk fejl.

Na wielu użytkowników czekała nieprzyjemna niespodzianka, gdy ich prywatne wiadomości zostały upublicznione z powodu błędu technicznego.


kosttilskud

Vores krop kan ikke selv danne de essentielle aminosyrer, og derfor er det vigtigt, at vi får dem gennem kosten eller kosttilskud som proteinpulver.

Nasz organizm nie jest w stanie samodzielnie wytwarzać aminokwasów egzogennych, dlatego ważne jest, abyśmy pozyskiwali je poprzez dietę lub suplementy diety takie jak odżywka białkowa.

Guide til vegansk proteinpulver (da). Nordjyske. [dostęp 2023-09-04].


derefter

…kom derefter saucen i en sauceskål og drys den med persille.

następnie wlej sos do sosjerki i posyp pietruszką.

Først sagde praktikanten »alle gode gange tre«, derefter »Rom blev ikke bygget på en dag«, dernæst »øvelse gør mester«.

Na początku praktykant mówił „do trzech razy sztuka”, potem „nie od razu Kraków zbudowano”, następnie „ćwiczenie czyni mistrza”.


mælkesyre

Mælkesyre er en af de mest udbredte syrer i naturen, og den dannes også naturligt i vores krop. Mælkesyre skabes af mælkesyrebakterier.

Kwas mlekowy jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych kwasów w przyrodzie, powstaje także naturalnie w naszym organizmie. Kwas mlekowy jest tworzony przez bakterie kwasu mlekowego.

Mælkesyre 80% (da). Hjemmeriet. [dostęp 2023-02-26].


mælkesyrebakterie

bakteria mlekowa, bakteria kwasu mlekowego


solidarisk

Valgresultatet giver forhåbninger og forventninger om en ny og mere solidarisk politik.

Wynik wyborów budzi nadzieje i oczekiwania na nową, bardziej solidarną politykę.

Faglige forventninger til ny politisk kurs (da). Arbejderen, 2019-06-11. [dostęp 2024-03-10].


naturligt

Mælkesyre er en af de mest udbredte syrer i naturen, og den dannes også naturligt i vores krop.

Kwas mlekowy jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych kwasów w przyrodzie, powstaje także naturalnie w naszym organizmie.


antidepressiv

En kombination af terapi og antidepressive piller kan kurere op til en tredjedel af dem, der bilder sig ind, at de er syge.

Połączenie terapii i pigułek przeciwdepresyjnych może wyleczyć do jednej trzeciej tych, którzy wmawiają sobie, że są chorzy.


beskidt

Kød af tvivlsom kvalitet (…) i beskidt emballage bliver jævnligt beslaglagt ved kontroller af varetransport over den dansk-tyske grænse.

Wątpliwej jakości mięso w brudnym opakowaniu jest regularnie konfiskowane podczas kontroli towarów przewożonych przez granicę duńsko-niemiecką.

evry: Beskidt kødtransport over grænsen (da). TV2 Nyheder, 2006-08-14. [dostęp 2023-02-23].


medarbejder

Arbejdsgivere vil i sagens natur ikke betale deres medarbejdere mere end højst nødvendigt, hvis de oplever, at en konkurrerende virksomhed slipper med en billigere løn.

Z natury rzeczy pracodawcy nie będą płacić swoim pracownikom więcej, niż jest to absolutnie konieczne, jeśli stwierdzą, że konkurencyjnej firmie uchodzi na sucho niższe wynagrodzenie.

Na podst.: he: Langelænder Pølser – kend dem på lønknækket (da). Arbejderen.dk, 2022-08-21. [dostęp 2023-03-04].


løvsanger

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

zobacz też: sanger • gærdesanger • græshoppesanger • gransanger • havesanger • løvsanger • rørsanger • skovsanger • tornsanger

Løvsangerens sang er let at identificere; den varer to til tre sekunder og har et blødt melodisk præg og er bygget over et fast tema.

Śpiew piecuszka łatwo zidentyfikować – trwa on od dwóch do trzech sekund, jest łagodnie melodyjny i jest zbudowany na stałym temacie.

Na podst.: Løvsanger (da). Dansk Ornitologisk Forening. [dostęp 2023-03-07].


betal

Betal nu eller forlad restauranten!


betalte

Hvor meget betalte du?


betalt

Hvor meget har du betalt?


nødvendigvis

Denne pinlige sygdom behøver ikke nødvendigvis være forbundet med smerte og kan ofte forløbe asymptomatisk.

Ta wstydliwa choroba nie musi koniecznie wiązać się z bólem i często może przebiegać bezobjawowo.


chok

Sabine fik et chok da hun indså, at nogen havde været på hendes værelse i løbet af natten.

Sabina doznała szoku, gdy uświadomiła sobie, że w nocy ktoś był w jej pokoju.

Spansk litteraturchok: Prisvindende kvindelig forfatter er i virkeligheden tre mænd.

Hiszpański szok literacki – nagradzana pisarka to w rzeczywistości trzech mężczyzn.

Emil Hansen: Spansk litteraturchok… (da). B.T., 2021-10-18. [dostęp 2021-11-18].


sødt

Jeg gav tjeneren gode drikkepenge, da han smilede så sødt til mig hele aftenen.

Dałam kelnerowi duży napiwek, bo przez cały wieczór tak słodko się do mnie uśmiechał.


råge

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Rågen lever primært af insekter, orme og frø, som den borer efter med sit lange og ret smalle næb.

Gawron żywi się przede wszystkim owadami, robakami i nasionami, które wydłubuje długim i dość wąskim dziobem.

RÅGE (da). Dansk Ornitologisk Foreningmark. [dostęp 2023-03-10].


ved højlys dag

Kort efter parrets bryllup blev gommen dræbt, men den gravide enke hævnede drabet, da hun ved højlys dag skød opdragsgiveren.

Krótko po ślubie pary pan młody został zabity, ale ciężarna wdowa pomściła zabójstwo i zastrzeliła zleceniodawcę w biały dzień.

Mads Frese: Besat af Italiens mysterier (da). Informatíon, 2012-09-06. [dostęp 2023-03-19].


vaskebræt

Kras kritik af cykelstier: "Det er ligesom at køre på et vaskebræt"

Ostra krytyka ścieżek rowerowych: „To jak jazda po tarce”.

Christopher Kock: Kras kritik … (da). kosmopol, 2022-04-25. [dostęp 2023-03-14].

kaloryfer, sześciopak (widoczne mięśnie brzucha)


knortegås

zobacz też: gås • tamgås • snegås • vildgås • grågås • canadagås • knortegås • bramgås • sædgås

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Knortegåsen er den mindste af de almindeligt forekommende gåsearter i Danmark.

Bernikla obrożna jest najmniejszym z powszechnie występujących gatunków gęsi w Danii.

Knortegås (da). Dansk Ornitologisk Forening. [dostęp 2023-03-12].


skriftlig

Prøven var skriftlig og varede femoghalvtreds minutter.

Egzamin był pisemny i trwał pięćdziesiąt pięć minut.

Fuldmagten er det skriftlige bevis på, at fuldmægtigen har tilladelse til at handle og træffe beslutninger på dine vegne inden for rammerne af fuldmagten.

Pełnomocnictwo jest pisemnym dowodem na to, że pełnomocnik ma pozwolenie na działanie i podejmowanie decyzji w twoim imieniu w ramach określonych przez to pełnomocnictwo.

Fuldmagter & værgemål (da). Ældre Sagen, 2024-04-18. [dostęp 2024-09-02].


strejke

Den 19. januar gik alle større fagforeninger i Frankrig sammen om en generalstrejke mod regeringens forsøg på at hæve pensionsalderen til 64 år.

19 stycznia wszystkie większe związki zawodowe we Francji razem przystąpiły do strajku generalnego przeciwko rządowym próbom podniesienia wieku emerytalnego do 64 lat.

MBS: Se billederne: Franske arbejdere i generalstrejke mod højere pensionsalder (da). Arbejderen.dk, 2023-01-20. [dostęp 2023-01-22].


adgangskode

Jeg bruger altid én og den samme adgangskode til alle mine konti, det er simpelthen nemmest.

Zawsze używam jednego i tego samego hasła do wszystkich moich kont, jest to po prostu najłatwiejsze.


simpelthen

war. simpelt hen

Gråden er simpelthen barnets måde at fortælle på, at det har et behov eller problem.

Płacz to po prostu sposób, w jaki dziecko komunikuje, że ma potrzebę lub problem.

Anna Rossman Thejsen: 7 råd til din babys første måneder (da). alt, 2014-07-18. [dostęp 2023-03-24].

En forkølet sangerinde var ikke i stand til at optræde. Hun har simpelthen mistet sin stemme.

Przeziębiona piosenkarka nie była w stanie wystąpić. Po prostu straciła głos.


økosystem

I Danmark finder vi nogle af vores største økosystemer under havets overflade.

W Danii niektóre z naszych największych ekosystemów znajdziemy pod powierzchnią morza.

Anne Berendt: Opdag havet. Økosystemets opbygning (da). WWF, 2019-06-18. [dostęp 2023-03-14].

Et økosystem er et afgrænset område i naturen, hvor organismer lever i samspil med deres omgivende miljø.

Ekosystem to wydzielony obszar w przyrodzie, w którym organizmy żyją w interakcji z otaczającym je środowiskiem.


sanger

zob. ptaki w jęz. duńskim

zobacz też: sanger • gærdesanger • græshoppesanger • gransanger • havesanger • løvsanger • rørsanger • skovsanger • tornsanger

En forkølet sanger var ikke i stand til at optræde. Han har simpelthen mistet sin stemme.

Przeziębiony piosenkarz nie był w stanie wystąpić. Po prostu stracił głos.

Sylviidae, ptak z rodziny pokrzewkowatych


kokosmælk

Denne suppe med gulerødder og jordskokker får et dejligt eksotisk twist fra cremet kokosmælk og en smule havtorn.

Ta zupa z marchwi i topinamburu zyskuje miły egzotyczny akcent dzięki kremowemu mleku kokosowemu i odrobinie rokitnika.

Mikkel Bækgaard: Gulerodssuppe med jordskokker, havtorn og kokosmælk (da). Mikkel Bækgaards Madblog, 2016-05-16. [dostęp 2023-03-30].


jordskok

Helianthus tuberosus L. słonecznik bulwiasty, topinambur


varme

Et moderne strygejern kan indstilles til forskellige temperaturer, således at et materiale ikke får mere varme, end det kan tåle.

Współczesne żelazka można ustawiać na różne temperatury tak, że materiał nie będzie narażony na takie ilości ciepła, których nie może znieść.

Wikipedias bidragsydere: Strygejern (da). Wikipedia, 2019-06-17. [dostęp 2021-01-31].

Jeg vil gerne være indenfor i varmen.


varme

Da brevet var færdigt, tændte hun et lys, varmede lidt voks og forseglede det.

Gdy list był gotowy, zapaliła świecę, podgrzała trochę wosku i zapieczętowała go.

Margaret Moore: Kærlighedshasard (da). Harlequin, 2018-04-01. [dostęp 2023-03-30].


skabe

Mælkesyre skabes af mælkesyrebakterier.

Kwas mlekowy jest tworzony przez bakterie kwasu mlekowego.

Mælkesyre 80% (da). Hjemmeriet. [dostęp 2023-02-26].


kroning

Dronning Margrethe deltager ikke i kroningen af kong Charles den 6. maj i Storbritannien, fordi hun fortsat skal genoptræne efter en rygoperation, som er hendes anden.

Królowa Małgorzata nie weźmie udziału w koronacji króla Karola 6 maja w Wielkiej Brytanii, ponieważ musi kontynuować rehabilitację po swojej drugiej operacji kręgosłupa.

/ritzau/: Dronning Margrethe melder afbud til kroning af kong Charles (da). TV2 NYHEDER, 2023-04-11. [dostęp 2023-04-11].


bindehindebetændelse

Asymptomatiske bindehindebetændelser fører normalt ikke til synstab, men kan i sjældne tilfælde kræve behandling.

Bezobjawowe zapalenia spojówek zwykle nie prowadzą do utraty wzroku, ale w rzadkich przypadkach mogą wymagać leczenia.


dramatisk

Allergener som mælk eller æg kan forårsage alvorlige og potentielt dramatiske immunologiske reaktioner.

Alergeny takie jak mleko lub jaja mogą powodować poważne i potencjalnie dramatyczne reakcje immunologiczne.


dramatisk

Bestanden af harer i Danmark er faldet dramatisk.

Populacja zajęcy w Danii dramatycznie się zmniejszyła.

TV 2 Nord: Haren sulter om sommeren, dostęp 15.09.2010


statsborgerskab

Da jeg fyldte 18 år, fik jeg valget mellem dansk eller svensk statsborgerskab, jeg valgte at fortsætte med det svenske.

Gdy ukończyłem 18 lat, dano mi wybór między obywatelstwem duńskim a szwedzkim, zdecydowałem się pozostać przy szwedzkim.

Tom Ahlberg: At søge dobbelt statsborgerskab (da). POV International, 2022-07-21. [dostęp 2023-05-07].


hovedsageligt

war. hovedsagelig; por. i hovedsagen

Palmeolie anvendes hovedsageligt fordi det er en billig olie, som kan bruges til at erstatte dyre, traditionelle ingredienser.

Olej palmowy stosuje się głównie dlatego, że jest olejem tanim, którym można zastąpić drogie, tradycyjne składniki.

Palmeolie (da). Verdens Skove. [dostęp 2023-05-06].


hoved-

duń. hoved < pragerm. *χabua < praindoeur. *kaput

zobacz słowa zaczynające się od „hoved-”

Hvor ligger hovedbanegården henne?

Mel bruges som hovedingrediens i mange slags madprodukter såsom brød, kage og pasta.

Mąka stosowana jest jako główny składnik wielu produktów żywnościowych takich jak chleb, ciasto, makaron.

Den heldige vinder af hovedgevinsten kommer til at betale næsten halvdelen af beløbet i skat.

Szczęśliwy zdobywca nagrody głównej zapłaci prawie połowę kwoty w ramach podatku.


stå skulder ved skulder

EU-landene bliver nødt til at stå skulder ved skulder med Ukraine, så længe der er behov for det.

Państwa UE będą musiały stać ramię w ramię z Ukrainą, dopóki będzie taka potrzeba.

Per Bang Thomsen: Scholz: Vi skal ikke lade os skræmme… (da). DR Nyheder, 2023-05-09. [dostęp 2023-05-09].


så længe

Så længe der er liv, er der håb.


systue

En hel del af vores kostumer er syet af vores dygtige frivillige syersker på systuen, derfor er der ikke størrelser på vores tøj.

Duża część naszych kostiumów została uszytych ochotniczo przez nasze utalentowane szwaczki w szwalni, dlatego na naszych ubraniach nie ma podanych rozmiarów.

Kostumeudlejning (da). Dronning Dorothea Teatret. [dostęp 2023-05-06].


afslibning

Efter afslibningen kan gulvet efterbehandles med lak, lud eller olie.

Po przeszlifowaniu posadzkę można wykończyć lakierem, ługiem lub olejem.

Afslibning af bordplade og vindueskarme (da). KA Gulvservice. [dostęp 2023-05-10].


rynke

Hvis du ryger meget, stiger risikoen for rynker – især såkaldte rygerrynker, fortæller hudlæge.

Jeśli dużo palisz, zwiększa się ryzyko powstawania zmarszczek – szczególnie tzw. zmarszczek palacza – mówi dermatolog.

Jo Brand: Eksperterne: Dét gør rygning ved din hud (da). alt., 2013-04-30. [dostęp 2023-05-10].


umenneskelig

Dødsstraffen er en umenneskelig og irreversibel straf, og Sverige fordømmer sammen med resten af EU dens anvendelse under alle omstændigheder.

Kara śmierci jest karą nieludzką i nieodwracalną, a Szwecja wraz z resztą UE potępia jej stosowanie w każdych okolicznościach.

Mads Vestergaard: Sveriges udenrigsminister fordømmer henrettelsen af svensk-iransk mand (da). DR NYHEDER, 2023-05-06. [dostęp 2023-05-07].


herunder

En kødfri paella laves af ris, masser af sunde, farverige grøntsager, herunder rød peber, friske tomater, grønne ærter eller bønner.

Bezmięsną paellę robi się z ryżu, mnóstwa zdrowych, kolorowych warzyw, w tym czerwonej papryki, świeżych pomidorów, zielonego groszku czy fasoli.

Det ydre rum, herunder månen og andre himmellegemer, skal være åbent for udforskning og udnyttelse af alle stater uden diskrimination af nogen art.

Przestrzeń kosmiczna, w tym księżyc i inne ciała niebieskie, musi być otwarta na eksplorację i eksploatację dla wszystkich państw bez jakiejkolwiek dyskryminacji.

H. Tabor: Bekendtgørelse af traktat af 27. januar 1967 om det ydre rum (da). Udenrigsministeriet, 1967-10-11. [dostęp 2021-05-08].

Muldlaget er almindeligvis ikke over 0,5 m dybt, og herunder findes et solidt kalkstenslag.

Grubość warstwy ornej na ogół nie przekracza 0,5 m, a pod spodem występuje lita wapienna skała.

Wiśnia nadwiślanka (da). Den Europæiske Unions Tidende, 2022-10-26. [dostęp 2023-05-16].


tælle

zobacz też: tælle • tælle af • tælle efter • tælle får • tælle med • tælle ned • tælle op • tælle ud

Kig på himlen og tæl stjernerne, hvor mange er der?

Spójrz w niebo i policz gwiazdy, ile ich jest?

liczyć (zawierać w sobie określoną ilość elementów)

Dansk Ornitologisk Forening skønner, at bestanden af gråspurve siden 1976 er halveret og i dag tæller omkring 1,8 millioner.

Duńskie Towarzystwo Ornitologiczne szacuje, że populacja wróbli zmniejszyła się o połowę od 1976 roku i obecnie liczy około 1,8 miliona.

Casper Pilgaard Christensen: Gråspurven er på hastig retræte i Danmark (da). Kristeligt Dagblad, 2016-05-11. [dostęp 2021-02-14].

Det tæller ikke, at vi har overlevet som fiskere i fem generationer. Nu er det kun de nøgne tal, der tæller.

Nie liczy się to, że przetrwaliśmy jako rybacy pięć pokoleń. Teraz liczą się tylko nagie liczby.

Brødre klarer sig uden bank (da). Gl. Fiskeritidende, 2016-09-18. [dostęp 2023-05-08].


eurasisk los

zobacz też: zwierzęta w języku duńskim

Den eurasiske los (Lynx lynx) er den største art i losfamilien, og er dobbelt så stor som den iberiske los (Lynx pardinus), der er den anden vildtlevende losart i Europa.

Ryś euroazjatycki (Lynx lynx) jest największym gatunkiem z rodziny rysiów i jest dwukrotnie większy niż ryś iberyjski (Lynx pardinus), który jest drugim dzikim gatunkiem rysia w Europie.

na podst.: Julie Ane Grove Hinsch: Er det muligt at reintroducere den Eurasiske los (Lynx lynx) i Kongernes Nordsjælland? (da). Københavns Universitet, 2010-06-04. [dostęp 2023-06-02].


pinse

gr. πεντηκοστός

por. påske

Pięćdziesiątnica, Zesłanie Ducha Świętego, Zielone Świątki

Pinsen er den højtid, hvor kristne mindes, at helligånden kom til Jesu disciple, og gjorde dem i stand til at forstå og tale alle sprog. Selve ordet "pinse" kommer af det græske ord pentekoste, som betyder "halvtredsindstyvende".

Pięćdziesiątnica to święto, podczas którego chrześcijanie wspominają, jak Duch Święty zstąpił na uczniów Jezusa i sprawił, że mówili wszystkimi językami i rozumieli je. Samo słowo „Pięćdziesiątnica” pochodzi od greckiego wyrazu pentekostos, który oznacza „pięćdziesiąty”.

Hvad er Pinse? (da). Nationalmuseet i København, 2023-05-30. [dostęp 2023-05-30].


iberisk los

zobacz też: zwierzęta w języku duńskim


stille spørgsmålstegn ved

war. sætte spørgsmålstegn ved

stawiać pod znakiem zapytania, kwestionować

Postmodernismen er en kunstnerisk retning, der stiller spørgsmålstegn ved modernismens grundlæggende principper og idéer.

Postmodernizm to kierunek artystyczny, który stawia pod znakiem zapytania podstawowe zasady i idee modernizmu.


sætte spørgsmålstegn ved

war. stille spørgsmålstegn ved

Postmodernismen er en kunstnerisk retning, der sætter spørgsmålstegn ved modernismens grundlæggende principper og idéer.


takket være

Takket være den behagelige stemning på den psykiatriske klinik var behandlingen lidt mindre stressende.

Dzięki miłej atmosferze w klinice psychiatrycznej leczenie było nieco mniej stresujące.


borger

nie mylić z: statsborger → osoba posiadająca obywatelstwo danego kraju, nie obcokrajowiec

obywatel (mieszkaniec miasta, gminy, kraju itd.)

Alle borgere over 16 år får i løbet af 2021 et tilbud om vaccination mod COVID-19.

Wszyscy obywatele w wieku powyżej 16 lat otrzymają w ciągu 2021 roku propozycję szczepienia przeciwko COVID-19.

COVID-vaccination (da). Region Nordjylland, 2021-03-12. [dostęp 2021-03-12].

Almindelige borgere har svært ved at bryde grundloven, det kan kun myndigheder.

Zwykłym obywatelom trudno jest łamać konstytucję, mogą to tylko władze.

Gustav Bunzel: Grundlovstale (da). Christianias kulturforening, 2009-06-05. [dostęp 2021-04-15].


podagrisk

[…] ligeledes lindrer et omslag af de knuste blade podagriske smerter, når det bliver varmt omlagt.

podobnie okład z rozgniecionych liści łagodzi bóle podagryczne po nałożeniu na ciepło.

Hasło „CHENOPODIUM” w: Christian Friederich Schumacher, Medicinsk Plantelære for studerende Læger og Pharmaceutiker, t. 1, Kopenhaga 1825, s. 305.


psykose

På grund af sin kroniske psykose røg hun på et psykiatrisk hospital.

Z powodu swojej przewlekłej psychozy trafiła do szpitala psychiatrycznego.


ulækker

Ulækkert: Sisse Hansen fandt en edderkop i en pakke skinke fra Fakta.

Obrzydliwe: Sisse Hansen znalazła pająka w paczce szynki z Fakta.

Jesper Orry: Sisse fandt edderkop i skinken (da). JydskeVestkysten, 2010-10-11. [dostęp 2023-06-14].


dårligt

źle, niedobrze (w niewłaściwy, niedobry sposób, niezgodnie z normami)

Det gik dårligt.

Ulækkert: Sisse Hansen fandt en edderkop i en pakke skinke fra Fakta. Hun føler sig dårligt behandlet af butikken, der har solgt skinken.

Obrzydliwe: Sisse Hansen znalazła pająka w paczce szynki z Fakta. Czuje się źle potraktowana przez sklep, który sprzedał tę szynkę.


Sisse

stara skrócona wersja imienia duń. Cecille


kolonimagt

Grønland fik selvstyre fra Danmark i 1979, men Danmark har som tidligere kolonimagt stadig kontrol over øens vigtigste anliggender.

Grenlandia uzyskała autonomię od Danii w 1979 roku, ale Dania jako była potęga kolonialna wciąż kontroluje najważniejsze sprawy wyspy.

Marc B. Sanganee: Abort, våbenhvile og uafhængighed… (da). Arbejderen, 2023-06-16. [dostęp 2023-06-16].


elektrochok

I sjældne tilfælde, hvor medicinen ikke virker hurtigt nok, må man ty til elektroterapi (ECT), i gamle dage kendt som de frygtede ”elektrochok”.

W rzadkich przypadkach, gdy lek nie działa wystarczająco szybko, należy uciec się do elektroterapii (ECT), znanej w dawnych czasach jako budzące postrach „elektrowstrząsy”.

Behandling (da). Depressionsforeningen, 2023. [dostęp 2023-06-17].


halvere

przepoławiać, przepołowić, dzielić na pół

Halvér løget og skær det i tynde skiver.

Cebulę przekroić na pół i pokroić w cienkie plasterki.

admin: Vietnamesisk inspireret baguette med tofu (da). edgy veggie, 2023-02-16. [dostęp 2023-06-16].

zmniejszać o połowę, redukować do połowy

Undersøgelse viser, at en momsændring vil halvere forbruget af slik og sødt, mens salget af frugt og grønt vil stige.

Z badania wynika, że zmiana podatku VAT zmniejszy o połowę spożycie cukierków i słodyczy, a sprzedaż owoców i warzyw wzrośnie.

Billigt grønt og dyrt slik gør os sunde (da). Danmarks Radio, 2007-04-25. [dostęp 2023-06-16].


forbrug

Antallet af personer, som hvert år dør af druk, er fordoblet på 14 år, mens alkoholforbruget per indbygger over 14 år er mere end fordoblet på godt 20 år.

Liczba osób umierających każdego roku z powodu picia podwoiła się w ciągu 14 lat, podczas gdy spożycie alkoholu na mieszkańca w wieku powyżej 14 lat wzrosło ponad dwukrotnie w ciągu nieco ponad 20 lat.

Gretelise Holm: Druk koster Danmark ti milliarder om året (da). Sygeplejersken, 1998. [dostęp 2023-02-15].

Antropologer har testet 1000 menneskers personlighedstræk og forbrug af toiletpapir.

Antropolodzy przetestowali cechy osobowości i zużycie papieru toaletowego u 1000 osób.

Jeppe Wojcik: Perfektionister og ældre hamstrer toiletpapir (da). Illustreret Videnskab, 2020-06-23. [dostęp 2021-04-16].


dosere

Deler du en tablet, som har en delekærv, der deler tabletten i to indholdsmæssigt lige store dele, må du gerne dosere de to halve til to forskellige patienter.

Jeśli podzielisz tabletkę z nacięciem dzielącym ją na dwie części o równej zawartości, możesz podać te dwie połówki dwóm różnym pacjentom.

Louise Thrane: Halve tabletter - hvad må du? (da). Medicin.dk, 2023-02-07. [dostęp 2023-06-18].


podie

war. podium

Under mødet trådte to topfigurer fra grupperne op på et podie og gav hinanden hånden.

Podczas spotkania dwie czołowe postacie z grup weszły na podium i uścisnęły sobie dłonie.

/ritzau/: Bander i København har sluttet fred (da). Fyens Stiftstidende, 2012-10-17. [dostęp 2023-06-20].


møde

Podczas zebrania dwie czołowe postacie z grup weszły na podium i uścisnęły sobie dłonie.

Mødet var så kedeligt, at den trætte, overarbejdede stenotypist simpelthen faldt i søvn.

Posiedzenie było tak nudne, że zmęczona, przepracowana stenotypistka po prostu zasnęła.

stawienie się (np. przed sądem, na rozprawę)


møde

Du er den største løgner, jeg nogensinde har mødt!

Jesteś największym łgarzem, jakiego spotkałam!

Hendes advokat mødte ikke i retten.

Medarbejderen har pligt til at møde på arbejde, og denne pligt består, selvom der måtte komme hindringer herfor.

Pracownik ma obowiązek stawić się w pracy i obowiązek ten pozostaje w mocy nawet, jeśli pojawią się ku temu przeszkody.

Medarbejders udeblivelse - strandet på ferie (da). Selskabsadvokaterne. [dostęp 2023-06-20].


indlæggelse

Knap et døgn efter indlæggelsen blev patienten opereret i generel anæstesi.

Zaledwie dobę po przyjęciu do szpitala pacjentka przeszła operację w znieczuleniu ogólnym.

Hannah Malthe Mollerup et al.: Knudedannelse på femoraliskateter (da). Ugerskrift for læger, 2010-05-21. [dostęp 2023-06-19].

Målet er at forebygge tryksår under indlæggelsen.

Celem jest zapobieganie powstawaniu odleżyn podczas hospitalizacji.


håndhæve

Ordensreglerne skal altid håndhæves på en høflig og venlig måde.

Przepisy porządkowe zawsze należy egzekwować w uprzejmy i przyjazny sposób.

Hvordan vil DSB håndhæve rygeforbuddet? (da). DSB. [dostęp 2023-06-21].


rovdrift

drapieżna eksploatacja, gospodarka rabunkowa

Der slagtes årligt omkring 70 milliarder landbrugsdyr i verden. Et reelt behov eller kapitalistisk rovdrift?

Na świecie rocznie ubija się około 70 miliardów zwierząt hodowlanych. Czy to rzeczywista potrzeba czy też kapitalistyczna drapieżna eksploatacja?

Karin Busk: En gris har også følelser (da). Arbejderen, 2021-07-01. [dostęp 2023-06-24].


høflig

Przepisy regulaminu zawsze należy egzekwować w uprzejmy i przyjazny sposób.

Hvilke konsekvenser det har, når fagbevægelsen "bliver for høflig", ikke organiserer og mobiliserer, kom der barske eksempler på fra vores sydlige nabo.

Jakie konsekwencje wiążą się z sytuacją, gdy związki zawodowe „stają się zbyt uprzejme”, nie organizują i nie mobilizują, pokazały srogie przykłady ze strony naszego południowego sąsiada.

noc: Fagbevægelsen lider af høfligheds-betændelse (da). Arbejderen, 2017-09-21. [dostęp 2023-06-21].


åreknude

En dårlig blodcirkulation kan påvirke forekomsten af åreknuder, og dårlig blodcirkulation ses ofte ved folk der er overvægtige, inaktive, stillesiddende og stillestående.

Słabe krążenie krwi może wpływać na powstawanie żylaków, a słabe krążenie często występuje u osób otyłych, mało aktywnych, siedzących lub stojących przez długi czas.

Martin Lawaetz: Åreknuder og dårlig blodcirkulation (da). Dansk Venecenter, 2020-06-12. [dostęp 2023-06-25].


skind

kun være skind og ben / være skind og ben

man skal ikke sælge skindet før bjørnen er skudt

Der er mange måder, hvorpå dyrene bliver udnyttede, ikke blot på grund af deres pels eller skind, men også for forskellige stoffer eller sekreter fra deres kroppe.

Zwierzęta są eksploatowane na wiele sposobów, nie tylko ze względu na swoje futro lub skórę, ale także z uwagi na różne pochodzące z ich ciał substancje lub wydzieliny.

K. A.: Ældre årgange af Kosmos mv. (da). Martinus Institut, 2023-06-22. [dostęp 2023-06-22].

Pærens skind er rig på fibre og har masser af næringsstoffer, derfor anbefales det at spise frugten uskrællet.

Skórka gruszki jest bogata w błonnik i ma mnóstwo substancji odżywczych, zaleca się więc spożywanie tego owocu bez obierania.

kożuch (np. na gotowanym mleku lub wywarze)

skóra zerwana z martwego zwierzęcia w celu wyprawienia


slagte

Vi slagter årligt omkring tre millioner svin i Danmark. Der slagtes årligt omkring 70 milliarder landbrugsdyr i verden. Et reelt behov eller kapitalistisk rovdrift?

Rocznie szlachtujemy około trzech milionów świń w Danii. Na świecie rocznie ubija się około 70 miliardów zwierząt hodowlanych. Czy to rzeczywista potrzeba czy też drapieżna kapitalistyczna eksploatacja?

Staten og politiet vil slagte os.

Joen Vedel, Sammenbrudsstykker — dagbog fra Athen, NEBULA, Kopenhaga 2013, ISBN 9788799365166, s. 114.


operere

Zaledwie dobę po przyjęciu do szpitala pacjentka była operowana w znieczuleniu ogólnym.


skomager

En skomager fremstiller selvfølgelig fodtøj, men en ortopædisk skomager er specialiseret i at fremstille helt unikke fodtøj, der hjælper med at lindre fodlidelser.

Szewc oczywiście produkuje obuwie, ale szewc ortopedyczny specjalizuje się w tworzeniu zupełnie unikalnego obuwia, które pomaga łagodzić dolegliwości stóp.

Jette Ida Frederiksen: Hvad er en ortopædisk skomager? (da). Kursuscenter, 2021-01-22. [dostęp 2023-07-18].


ortopædisk

En ortopædisk skomager er specialiseret i at fremstille helt unikke fodtøj, der hjælper med at lindre fodlidelser.

Szewc ortopedyczny specjalizuje się w tworzeniu zupełnie unikalnego obuwia, które pomaga łagodzić dolegliwości stóp.


undskyldning

wymówka (pokrętne usprawiedliwienie danego działania)

Manglen på arbejdskraft er en tilbagevendende undskyldning for reformer, men reelt er det en løgn.

Brak siły roboczej to powracająca wymówka dla reform, jednak w rzeczywistości jest to kłamstwo.

Redaktionen: De papirløse (da). Arbejderen, 2023-06-08. [dostęp 2023-07-22].


vogn

Chaufføren mistede herredømmet over vognen.

Kierowca stracił panowanie nad samochodem.


spænding

Når der er tale om så store elektriske spændinger, behøver du ikke engang at røre ved ledningerne for at få strøm igennem dig.

Gdy mowa o tak dużych napięciach elektrycznych, nie musisz nawet dotykać przewodów, aby przepłynął przez Ciebie prąd.

Morten Halskov, Asger Westh: Netselskab advarer mod farlige ledninger (da). Fagbladet 3F, 2018-09-21. [dostęp 2023-07-27].

Fattigdom kan forårsage sociale spændinger.

Bieda może powodować napięcia społeczne.


ombestemme sig

Jeg har ombestemt mig, jeg har alligevel ikke lyst til sushi.

Zmieniłam zdanie, jednak nie mam ochoty na sushi.


mykorrhiza

gr. μύκης + ῥίζα

Alle kantareller vokser på jorden og danner mykorrhiza med træer, og alle er spiselige.

Wszystkie kurki rosną na ziemi i tworzą mikoryzę z drzewami i wszystkie są jadalne.

Hasło „Kantareller” w: Svampene w: Jens H. Petersen, SVAMPE – du kan spise, Gyldendal, 2014, ISBN 978-87-02-16057-4, s. 86.


højtideligt

Og karljohannen blev højtideligt skåret i skiver og stegt gylden i smør og saltet en smule efter alle kunstens regler. Den smagte ganske rigtig kongeligt.

I prawdziwek został uroczyście pokrojony na plasterki, podsmażony na złoto na maśle i lekko posolony zgodnie ze wszystkimi zasadami sztuki. Smakował naprawdę królewsko.

Michael Stoltze: Karljohan er svampekonge (da). Kristeligt Dagblad, 2018-10-04. [dostęp 2023-08-10].


berøve

Den berømte mand levede et gådefuldt dobbeltliv med hemmeligheder som kunne berøve ham frihed og ære - og i værste fald livet.

Sławny mężczyzna prowadził tajemnicze podwójne życie z sekretami, które mogły go pozbawić wolności i honoru – a w najgorszym przypadku nawet życia.

Arne Larsen: De usynlige brødre (da). Litteratursiden, 2008-04-21. [dostęp 2023-08-08].


ædelgran

zobacz też: słownik tematyczny - leśnictwo

Karl Johan kan vokse i mange slags skov, fx under bøg, gran og ædelgran.

Prawdziwki mogą rosnąć w różnego rodzaju lasach, np. pod bukami, świerkami i jodłami.

Hasło „Rørhatte med rørmundinger…” w: Svampene w: Jens H. Petersen, SVAMPE – du kan spise, Gyldendal, 2014, ISBN 978-87-02-16057-4, s. 71.


året rundt

Du kan i princippet tage på svampetur hele året rundt, men allerbedst er det i efteråret; i særdeleshed hvis sensommeren har været lun og fugtig.

Zasadniczo na grzybobranie można się wybrać przez cały rok, jednak najlepiej jest to robić jesienią, zwłaszcza jeśli końcówka lata była ciepła i wilgotna.

Svampejagt i Nordjylland (da). Enjoy Nordjylland, 2023. [dostęp 2023-08-14].


kantarel

Cantharellus cibarius, kurka, pieprznik jadalny


i princippet

I princippet kunne fagforeninger blive reformeret til at repræsentere prekariatets interesser, men der er adskillige grunde til at mene, at det er usandsynligt.

W zasadzie można by zreformować związki zawodowe tak, aby reprezentowały interesy prekariatu, ale z różnych powodów należy uznać to za mało prawdopodobne.

H. Knudsen: Prekariatet – en ny klasse? (da). Arbejderen, 2017-07-14. [dostęp 2019-11-09].


karljohansvamp

(1.1) duń. karljohan + svamp < od imienia szwedzkiego króla Karola XIV Jana (szw. Karl + Johan)

war. karljohan, Karl Johan

Boletus edulis, prawdziwek, borowik szlachetny

Udover kantareller er der også masser af karljohansvampe og andre spiselige svampe.

Oprócz kurek występuje tam jeszcze masa borowików szlachetnych i innych jadalnych grzybów.

Læsøs lækre råvarer. Svampeparadis. (da). VisitLæsø, 2023. [dostęp 2023-08-10].


Karl Johan

(1.1) od imienia szwedzkiego króla Karola XIV Jana (szw. Karl + Johan)

war. karljohan, karljohansvamp

Boletus edulis Bull., prawdziwek, borowik szlachetny


præstepik

duń. præst + -e- + pik → kutas księdza (z uwagi na swój wygląd)

Phallus impudicus, sromotnik bezwstydny, sromotnik smrodliwy

Stinksvampens videnskabelige navn er Phallus impudicus, hvilket betyder uanstændigt kønslem. Dens folkelige navn er præstepik eller Provstindens trøst.

Naukowa nazwa sromotnika bezwstydnego to Phallus impudicus, co oznacza „nieprzyzwoity penis”. Jego potoczna nazwa to „kutas księdza” lub „pociecha proboszczowej”.

Stinksvampe (da). Vestre Hus Børnenaturcenter. [dostęp 2023-08-12].


svampejagt

For den, der bor i byen, er parker og kirkegårde det oplagte sted at starte svampejagten.

Dla tych, którzy mieszkają w mieście, parki i cmentarze są idealnym miejscem do rozpoczęcia grzybobrania.

Svampenes voksesteder w: Jens H. Petersen, SVAMPE – du kan spise, Gyldendal, 2014, ISBN 978-87-02-16057-4, s. 16.


ægte stenmorkel

Gyromitra esculenta, piestrzenica kasztanowata

Æægte stenmorkel er dødeligt giftig som rå.

Na surowo piestrzenica kasztanowata jest śmiertelnie trująca.

Hasło „Æægte stenmorkel” w: Morkler w: Jens H. Petersen, SVAMPE – du kan spise, Gyldendal, 2014, ISBN 978-87-02-16057-4, s. 51.


stor gift-skørhat

Stor Gift-Skørhat findes på to helt forskellige biotoper, dels på tør sandjord i fyrreskov, (sjældnere under fyr i moser), dels på fugtig bund under rødgran

Gołąbek wymiotny występuje w dwóch zupełnie różnych biotopach, częściowo na suchym piaskowym podłożu w lasach sosnowych (rzadziej pod sosnami na torfowiskach), a częściowo na wilgotnym podłożu pod świerkami pospolitymi (rzadko w Danii).

Erik Rald: Stor Gift-Skørhat (da). Naturbasen, 2008-07-25. [dostęp 2023-08-17].


hvid fluesvamp

Grøn- og hvid fluesvamp er vores farligste fjender i skoven, fordi de både er stærkt dødelige ved selv små doser og er almindeligt forekommende.

Muchomor zielonawy i muchomor jadowity są naszymi najniebezpieczniejszymi wrogami w lesie, ponieważ oba są silnie śmiertelne nawet w małych dawkach, a przy tym występują powszechnie.

Farlige fluesvampe (da). NaturFamilier, 2018-09-27. [dostęp 2023-08-17].


tommelfingerregel

ogólna zasada, orientacyjna reguła, praktyczna wskazówka

Som tommelfingerregel kan du prøve at tage en bid af en skørhat – er den meget bitter eller stærk i smagen, så lad den blive i skoven.

Ogólna zasada jest taka, że możesz spróbować odgryźć kawałek gołąbka – jeśli jest bardzo gorzki lub ostry w smaku, pozostaw go w lesie.

Hummerskørhat (da). Vild Mad, 2017. [dostęp 2023-08-17].


ortoreksi

Modsat personer med spiseforstyrrelserne anoreksi og bulimi er personer med ortoreksi ikke specielt optagede af deres vægt.

W przeciwieństwie do osób z zaburzeniami odżywiania takimi jak anoreksja czy bulimia, osoby z ortoreksją nie są szczególnie skupione na swojej wadze.

Louise Stokholm: Din guide om ortoreksi (da). Klinik for spiseforstyrelser. [dostęp 2023-08-27].


nøddeagtig

Både hvide og brune bøgehatte er køne, små svampe med mild, nøddeagtig smag.

Zarówno białe, jak i brązowe podblaszki są ładnymi, małymi grzybami o łagodnym, orzechowym smaku.


færing

Mange færinger ønsker at ligestille færøsk med dansk i kirken, men på det tidspunkt er folkekirken på danske hænder og forankret i den danske lov.

Wielu Farerczyków pragnie, aby farerski i duński miały w kościele równy status, jednak w tym czasie kościół ludowy jest w rękach duńskich i jest zakotwiczony w duńskim prawie.

Matilda Lyager Hanscomb: Færinger er markant mere religiøse end deres nordiske naboer (da). Kristelig Dagblad, 2023-01-01. [dostęp 2023-08-19].


rødgran

Stor gift-skørhat findes på to helt forskellige biotoper, dels på tør sandjord i fyrreskov, (sjældnere under fyr i moser), dels på fugtig bund under rødgran


tragtkantarel

duń. tragt + kantarel → lejek + pieprznik

war. tragt-kantarel

Craterellus tubaeformis, pieprznik trąbkowy

Tragtkantarellerne er nemlig mestre i kamuflage og med deres brunlig hatfarve og gullig stok, falder de nemt i ét med efterårets nedfaldsblade i samme nuancer.

Pieprzniki trąbkowe są mistrzami kamuflażu, a ich brunatna barwa kapelusza i żółtawy trzon sprawiają, że łatwo stapiają się w jedno z opadłymi jesiennymi liśćmi o podobnych odcieniach.

Na podst.: MR: De eftertragtede tragt-kantareller! (da). NaturGuide, 2021-08-12. [dostęp 2023-08-22].


fugtig

duń. fugt + -ig < śdn. vuchtich < śdn. vucht + -ich

Mosset på stenen var fugtigt.


tragt-kantarel

war. tragtkantarel

Tragt-kantarellerne er nemlig mestre i kamuflage og med deres brunlig hatfarve og gullig stok, falder de nemt i ét med efterårets nedfaldsblade i samme nuancer.

MR: De eftertragtede tragt-kantareller! (da). NaturGuide, 2021-08-12. [dostęp 2023-08-22].


tragt

st.duń. treckt < śdn. trechter < łac. trajectorium < łac. trajicere

En tragt kan blandt andet anvendes når der skal hældes væske fra en beholder til en anden.

Lejka można używać między innymi wtedy, gdy trzeba przelać płyn z jednego pojemnika do drugiego.


op til

do, aż do (przy podawaniu wartości maksymalnej)

Honningsvamp er jordens største organisme. Den kan dække enorme områder og blive op til 1.500 år gammel.

Opieńka jest największym organizmem na ziemi. Może pokrywać ogromne obszary i żyć nawet do 1500 lat.

Honningsvamp (da). VildMad, 2017. [dostęp 2023-08-27].


svampejæger

Det er omstridt, hvorvidt svampejægere bør kende de giftige arter, idet nogle eksperter fremhæver, at det er unødvendigt, hvis man kun indsamler arter, man kender.

Kwestią dyskusyjną jest, czy grzybiarze powinni znać trujące gatunki, gdyż niektórzy eksperci podkreślają, że jest to zbędne, jeśli zbiera się tylko znane sobie gatunki.

Wikipedias bidragsydere: Giftige svampe (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2022-11-29. [dostęp 2023-08-27].


såkaldt

skrót såk.

Inden for de forskellige plantebeskyttelsesmidler var det specielt salget af såkaldte fungicider, svampedræbende midler, der klarede sig godt med en omsætningsvækst på 20,7 pct.

Wśród różnych środków ochrony roślin to zwłaszcza sprzedaż tak zwanych fungicydów, czyli środków grzybobójczych, szła dobrze, odnotowując wzrost obrotów o 20,7 proc.

Peder Top Poulsen: Auriga-konkurrent ser favorabelt plantebeskyttelsesmarked (da). NPINVESTOR, 2013-07-31. [dostęp 2023-08-29].


lykkes

operationen lykkedes, men patienten døde

Det lykkedes ikke at forbyde salg af tobak til alle, som er født i 2010 og frem, men ministeren har en ny plan.

Nie udało się zakazać sprzedaży tytoniu wszystkim urodzonym w 2010 roku i później, ale minister ma nowy plan.

Kristian Villesen: Magnus Heunicke prøver igen med tobaksforbud (da). Informatíon, 2022-08-01. [dostęp 2023-08-29].

Katten var sky, men det lykkedes hende at lokke den til sig.

Kot był płochliwy, ale udało jej się zwabić go do siebie.

Fie Bau Madsen: Efterladt i Vinterkulden (da). Dyrenes Beskyttelse, 2020-02-22. [dostęp 2023-08-29].

Operationen lykkedes, men patienten døde


fiskeri

Kommercielt fiskeri kan være slut inden 2050, fordi bestandene af de arter af fisk og skaldyr, som fiskes i dag, kan være fisket i bund, vurderer nogle forskere.

Komercyjne rybołówstwo może się skończyć jeszcze przed rokiem 2050, ponieważ populacje tych gatunków ryb i skorupiaków, które są obecnie poławiane, mogą zostać wyłowione do cna, jak szacują niektórzy badacze.

OVERFISKNING OG DAMBRUG (da). Vegetarisk Forening. [dostęp 2021-11-20].


spiseforstyrrelse

duń. spise + forstyrrelse → jedzenie + zaburzenie


essentiel aminosyre

Vores krop kan ikke selv danne de essentielle aminosyrer, og derfor er det vigtigt, at vi får dem gennem kosten eller kosttilskud som proteinpulver.

Nasz organizm nie jest w stanie samodzielnie wytwarzać aminokwasów egzogennych, dlatego ważne jest, abyśmy pozyskiwali je poprzez dietę lub suplementy diety takie jak odżywka białkowa.

Guide til vegansk proteinpulver (da). Nordjyske. [dostęp 2023-09-04].


forandring

Forskere mener, at der er en kulturel forandring i gang, og at det faldende kødforbrug er kommet for at blive.

Badacze twierdzą, że trwa kulturowa przemiana i że spadek spożycia mięsa stał się trwałym trendem.

Anna Dalsgaard: Klimadebatten får flere til at droppe kødet (da). Akademikerbladet, 2019-03-15. [dostęp 2023-08-31].

Bulgarerne er trætte af den korrupte regering, og de ønsker forandring.

Bułgarzy są zmęczeni skorumpowanym rządem i chcą zmian.

Dobrin Stanev, tłum. Mia Tarp Hansen: Den bulgarske regering undervurderer befolkningen (da). Magasinet rØst, 2013-11-22. [dostęp 2021-04-10].

Cirka 3.000 danskere får hvert år konstateret forandringer i leveren.

Każdego roku u około 3000 Duńczyków stwierdza się zmiany w wątrobie.

Peter Bergman, Kristian Wraae: OUH er klar med træfsikker levertest (da). TV2 Fyn, 2020-01-11. [dostęp 2023-08-31].

Undersøg dine testikler regelmæssigt og gå til lægen, hvis du opdager en forandring.

Regularnie badaj swoje jądra i idź do lekarza, jeśli zauważysz zmianę.

I.N. Ammundsen, E. Kjems: Selvundersøgelse af testiklerne (da). Kræftens Bekæmpelse, 2020-07-08. [dostęp 2020-11-02].


rødbede

(Rødbede er) vidt udbredt i slavisk køkken

Burak ćwikłowy jest) szeroko rozpowszechniony w kuchni słowiańskiej (np. w zupach takich jak barszcz i botwinka).

na podst. Carl Th. Pedersen, Jørgen Fakstorp (red.): Hasło „rødbede” w: Det Gastronomiske Leksikon (da). Nyt Nordisk Forlag Arnold Busck, 2009. [dostęp 2023-09-05].


skyde ned

zestrzelić, strącić (tak, że zestrzelony obiekt spada)

Det ukrainske luftvåben har i nat skudt 16 russiske droner ned over de ukrainske regioner Odessa og Mykolajiv.

Ukraińskie siły powietrzne strąciły tej nocy 16 rosyjskich dronów nad ukraińskimi obwodami Odessa i Mikołajów.

Ida Marie Lomholt Wismann: Ukraine har skudt 16 russiske droner ned, hævder guvernør (da). TV2 Nyheder, 2023-09-08. [dostęp 2023-09-08].

Idéen om en instans, der lå over biskopperne, blev skudt ned af netop biskopperne.

Pomysł na instancję, która miała być ponad biskupami, został utrącony przez samych biskupów.

Rasmus H.C. Dreyer: Har folkekirken brug for sin egen ombudsmand? (da). Kristeligt Dagblad, 2022-08-05. [dostęp 2023-09-08].


botvinja

ros. ботвинья

Burak jest) szeroko rozpowszechniony w kuchni słowiańskiej (np. w zupach takich jak barszcz i botwinka).


overbevist

Jeg er nioghalvfems procent overbevist om, at jeg denne gang vinder!

Jestem na dziewięćdziesiąt dziewięć procent przekonana, że tym razem wygram!


frustreret

En frustreret digter kastede blækhuset mod væggen.

Sfrustrowany poeta cisnął kałamarzem o ścianę.


frustrere

Mangelen på midler frustrerer lægerne og forsinker behandlingerne - der er op til seks års ventetid.

Brak środków frustruje lekarzy i opóźnia leczenie – czas oczekiwania wynosi nawet do sześciu lat.

Kaare Skovmand: Maske redder nattesøvn (da). POLITIKEN, 2003-01-24. [dostęp 2023-09-13].


bælgfrugt

Det er bælgfrugternes indhold af protein, fibre, mineraler og vitaminer, der gør dem til gode ingredienser i en sund kost, da de bidrager med vigtige næringsstoffer

To zawartość białka, błonnika, składników mineralnych i witamin w owocach roślin strączkowych sprawiają, że są one doskonałymi składnikami zdrowej diety, ponieważ dostarczają ważnych substancji odżywczych (…).

Bælgfrugter (da). Vegetarisk Forening. [dostęp 2023-09-10].


terning

Terninger har seks sider, som alle er kvadrater. Det vil sige at en terning har samme højde, bredde og længde.

Sześciany mają sześć boków, z których każdy jest kwadratem. Oznacza to, że sześcian ma taką samą wysokość, szerokość i długość.

Terning (da). Studieportalen. [dostęp 2023-09-10].

Prøv at tilsætte en bouillonterning, når du koger ris… så bliver smagen meget rigere.

Spróbuj dodać kostkę rosołową, gdy gotujesz ryż… smak stanie się wówczas znacznie bogatszy.


forsinke

Ravnen rystede af vrede, da alliken og mejsen igen blev forsinket.

Kruk trząsł się ze złości, bo kawka i sikorka znowu się spóźniały.


afgift

En politisk aftale om højere afgifter på cigaretter har fået prisen på tobak til at stige to gange siden 2020.

Polityczne porozumienie dotyczące wyższej akcyzy na papierosy spowodowało podwyżkę ceny wyrobów tytoniowych dwukrotnie od 2020 roku.

Camilla Bresemann: Vi køber flere og flere cigaretter i udlandet (da). TV2 NYHEDER, 2023-09-22. [dostęp 2023-09-22].

Her er en gordisk knude, politikerne skal løse: Statskassen er afhængig af afgifter på ting, som ikke passer ind i en grøn fremtid.

Oto węzeł gordyjski, który muszą rozwiązać politycy: skarb państwa jest uzależniony od podatków od rzeczy, które nie pasują do zielonej przyszłości.

Thomas Hebsgaard: Her er en gordisk knude… (da). Zetland, 2020-01-15. [dostęp 2020-12-29].


højde

st.duń. høgdh; por. nbk. høyde, szw. höjd

(…) en terning har samme højde, bredde og længde.

sześcian ma taką samą wysokość, szerokość i długość.

wysokość (odległość od pewnego odnośnika, np. gruntu)

Der er risiko for at komme alvorligt til skade, hvis man falder fra højder på over 2 m, fordi man rammer jorden med stor hastighed.

Istnieje ryzyko poważnych obrażeń w przypadku upadku z wysokości powyżej 2 m, ponieważ uderza się w ziemię z dużą prędkością.

Afsnit 1 - Arbejde langs kanter o.l. ved højder over ca. 2 m (da). Arbejdstilsynet, 2014-03-01. [dostęp 2023-09-10].

punkt kulminacyjny, najlepszy lub najważniejszy moment okresu czy przebiegu


kikært

niem. Kicher < łac. cicer + duń. ært; por. niem. Kichererbse

Cicer arietinum L., ciecierzyca pospolita

Falafel er lavet af kikærter, der er blevet gennemblødt og kværnet sammen med forskellige krydderier og urter som løg, hvidløg, persille og koriander.

Falafel przygotowuje się z ciecierzycy, która jest namaczana i mielona razem z różnymi przyprawami i ziołami, takimi jak cebula, czosnek, pietruszka i kolendra.

Falafel i airfryer (da). Airfryermad.dk, 2023. [dostęp 2023-09-14].


retvinklet trekant

Den pythagoræiske læresætning viser sammenhængen mellem sidelængderne i en retvinklet trekant.

Twierdzenie Pitagorasa pokazuje zależność między długościami boków w trójkącie prostokątnym.

J. Vedelsby: Pythagoras’ læresætning – den vigtigste matematiske opdagelse (da). Videnskab.dk, 2012-10-24. [dostęp 2023-11-09].


pythagoræisk læresætning

Pythagoras er matematikkens fader, og den pythagoræiske læresætning er måske den vigtigste matematiske formel overhovedet. Den pythagoræiske læresætning viser sammenhængen mellem sidelængderne i en retvinklet trekant.

Pitagoras jest ojcem matematyki, a pitagorejskie twierdzenie jest być może najważniejszym wzorem matematycznym w ogóle. Twierdzenie Pitagorasa pokazuje zależność między długościami boków w trójkącie prostokątnym.


græskar

Græskar findes i rigtig mange former og farver og kan bruges til rigtig lækker mad, selvom mange stadig primært forbinder den med udsmykning omkring Halloween.

Dynie występują w naprawdę wielu kształtach i kolorach i mogą być używane do przygotowywania pysznych potraw, chociaż wiele osób wciąż głównie kojarzy je z dekoracjami związanymi z Halloween.

Louise Dam: Græskar (da). Louises Madblog. [dostęp 2023-11-10].


produktionsdyr

Der skal langt hårdere straffe til ved overtrædelse af dyrevelfærdsloven, både når det gælder kæledyr og produktionsdyr.

Konieczne są znacznie surowsze kary za naruszenie ustawy o dobrostanie zwierząt, zarówno jeśli chodzi o zwierzęta domowe, jak i zwierzęta hodowlane.

Marianne Nørmark: DF vil have strammet dyrevelfærdsloven markant (da). Maskinbladet, 2023-08-24. [dostęp 2023-11-11].


lækker

ładny, atrakcyjny, estetyczny, przyjemny

Værten serverede en lækker salat med pasta, bønner og asparges med basilikum.

Gospodarz podał pyszną sałatkę z makaronu, fasolki i szparagów z bazylią.

En lækker kødfri ærtesuppe kan laves i løbet af et kvarters tid.

Smaczną bezmięsną grochówkę ugotować można w kwadrans.

o człowieku ładny, atrakcyjny, seksowny, przystojny, urodziwy

Kvinder køber sundere mad, når de ser en lækker mand, mens mænd køber dyrere mad, når de ser en attraktiv kvinde.

Kobiety kupują zdrowsze jedzenie, gdy widzą przystojnego mężczyznę, natomiast mężczyźni kupują droższe jedzenie, gdy widzą atrakcyjną kobietę.

Sanne Opstrup Wedel: Kvinder køber sundt (da). Aarhus Universitet, 2019-04-05. [dostęp 2023-11-10].


utilfredsstillende

Formålet med de nye normer er at fjerne produkter af utilfredsstillende kvalitet fra markedet […]

Stosowanie tych nowych norm powinno doprowadzić do usunięcia z rynku produktów o niezadowalającej jakości […]

Kommission (EF): KOMMISSIONENS FORORDNING (EF) Nr. 85/2004 (da). Den Europæiske Unions Tidende, 2004-01-15. [dostęp 2023-11-07].


bevæge

Når hunden logrer med halen, bevæger halen sig i en bue, som et stort U.

Gdy pies merda ogonem, ogon porusza się po łuku, niczym duże U.

Et tårn bevæger sig vandret eller lodret.

Wieża porusza się w poziomie i w pionie.

Wikipedias bidragsydere: Tårn (skak) (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2010-08-27. [dostęp 2023-11-06].


stække

Man skal generelt passe på ikke at ende i en situation, hvor man kriminaliserer eller stækker ytringsfriheden i vigtige debatter.

Ogólnie należy uważać, aby nie znaleźć się w sytuacji, w której kryminalizuje się lub ogranicza wolność słowa w ważnych debatach.

ml: Statsminister vil undersøge, om demonstrationer og ytringer for Gaza kan stækkes (da). Arbejderen, 2023-11-13. [dostęp 2023-11-14].


ufaglært

Kampen om sociale reformer blev især ført af fagbevægelsen, som efterhånden inddrog de ufaglærte og de kvindelige arbejdere […]

Walka o reformy socjalne prowadzona była przede wszystkim przez ruch związków zawodowych, który stopniowo zaangażował pracowników niewykwalifikowanych i pracujące kobiety […]

Gerd Callesen: Arbejderbevægelsen i Danmark og marxismen (da). wydawca, 2018-05-05. [dostęp 2023-11-13].


kriminalisere

Parlamentet »opfordrer medlemsstaterne til at kriminalisere egne borgeres alfonseri og misbrug af mindreårige i udlandet (sexturisme) på lige fod med gældende bestemmelser i hjemlandet«.

Parlament „wzywa państwa członkowskie, aby kryminalizowały stręczycielstwo i wykorzystywanie nieletnich za granicą (seksturystykę), popełniane przez ich własnych obywateli, na równi z przepisami obowiązującymi w ich kraju”.


mavedrejning

Mavedrejning er alvorlig og meget smertefuld dødelig lidelse, som kræver operation inden for kort tid, hvis der skal være bare det mindste håb, for at hunden overlever.

Skręt żołądka to poważna i bardzo bolesna śmiertelna choroba, która wymaga operacji w krótkim czasie, jeśli ma być choćby najmniejsza nadzieja, że pies przeżyje.

Vigtig info før du køber en Grand Danois (da). Great Dane breeding. [dostęp 2023-11-15].


gurkemeje

niem. Gurkemei < łac. curcuma < arab. كركم (kurkum)

Gurkemeje er et bittert krydderi med en træagtig aroma og en karakteristisk gul farve.

Kurkuma to gorzka przyprawa o drzewnym aromacie i charakterystycznym żółtym kolorze.

Gurkemeje (da). Kogebog. [dostęp 2023-11-10].


undertekst

Vil du teste dine evner til at forstå spanierne inden rejsen, kan du prøve at se spanske film eller tv-serier med underteksterne slået fra.

Jeśli chcesz przetestować przed podróżą swoje umiejętności rozumienia Hiszpanów, możesz spróbować oglądać hiszpańskie filmy lub seriale z wyłączonymi napisami.

Marie B.: Una cerveza, por favor! (da). Escape Away, 2023-04-24. [dostęp 2023-11-19].


overleve

Det tæller ikke, at vi har overlevet som fiskere i fem generationer. Nu er det kun de nøgne tal, der tæller.

Nie liczy się to, że przetrwaliśmy jako rybacy pięć pokoleń. Teraz liczą się tylko nagie liczby.

Brødre klarer sig uden bank (da). Gl. Fiskeritidende, 2016-09-18. [dostęp 2023-05-08].


have svært ved

Kan det passe, at mange studerende har svært ved at skelne mellem fonetik og fonologi?

Czy to prawda, że wielu studentów ma trudności z rozróżnieniem fonetyki i fonologii?

Almindelige borgere har svært ved at bryde grundloven, det kan kun myndigheder.

Zwykłym obywatelom trudno jest łamać konstytucję, mogą to tylko władze.

Gustav Bunzel: Grundlovstale (da). Christianias kulturforening, 2009-06-05. [dostęp 2021-04-15].

Den 49-årige kvinde lider af afasi. Det betyder, at hun er hjerneskadet og har svært ved at kommunikere, da det ved afasi er det sproglige center i hjernen, der er blevet skadet.

49-letnia kobieta cierpi na afazję. Oznacza to, że ma uszkodzenie mózgu i trudności w komunikacji, ponieważ w przypadku afazji dochodzi do uszkodzenia centrum językowego w mózgu.

/ritzau/: Vikar for hjemmehjælp fængslet… (da). Ikast-Brande Nyt, 2019-01-16. [dostęp 2023-11-17].


studerende

Nogle studerende forbinder alkohol med fest og sjov.

Niektórym studentom alkohol kojarzy się z imprezowaniem i zabawą.


fedtsyre

Marine alger er en vegetabilsk og bæredygtig kilde til omega-3 fedtsyrer med et naturligt indhold af DHA og EPA.

Morskie algi są roślinnym i zrównoważonym źródłem kwasów tłuszczowych omega-3 z naturalną zawartością DHA i EPA.

Vegetabilsk Omega-3 Algeolie (da). Natur & Helse. [dostęp 2023-11-19].


snor

Hunden var ikke i snor, og da det pludselig bragede løs med skud fra en militærøvelse, blev hunden skræmt og stak af.

Pies nie był na smyczy, a kiedy nagle rozległy się strzały pochodzące z ćwiczeń wojskowych, pies przestraszył się i uciekł.

Bjarne Hansen: Hundeejer slap med advarsel (da). Bornholm.nu, 2011-10-14. [dostęp 2023-11-17].


tørret

Du kan spare tid ved at koge en hel pose tørrede bælgfrugter ad gangen og fryse dem ned i mindre portioner.

Można zaoszczędzić czas, gotując jednorazowo całą torebkę suszonych strączków i zamrażając je w mniejszych porcjach.

Maria: Undgå kedelige bønner (da). Planteæderen, 2018-10-03. [dostęp 2023-11-17].


fynsk

Årets Fynske Jazz Musiker er en pris, som bliver tildelt hvert år i Odense.

Fioński Muzyk Jazzowy Roku to nagroda przyznawana co roku w Odense.


aflive

De europæiske dyr bliver jo transporteret levende til Kina i sammenpressede transporter og her aflivet på bestialske måder.

Europejskie zwierzęta są wszak transportowane żywcem i w ścisku do Chin, a następnie tam uśmiercane w bestialskie sposoby.

Lars Fogt: Blodig pels-kampagne mod dansk tøjgigant (da). Avisen.dk, 2008-03-11. [dostęp 2023-11-23].


gidsel

Politiet forsøgte at befri gidslerne, men aktionen mislykkedes.

Policja próbowała uwolnić zakładników, lecz akcja nie powiodła się.

Frygten for at skræmme medarbejderne og vanskeliggøre forhandlinger om frigivelse af gidsler får Danmarks største NGO i Afghanistan til at tie om både drab og kidnapninger – også over for deres egne ansatte.

Obawa przed przestraszeniem pracowników i utrudnieniem negocjacji dotyczących uwolnienia zakładników sprawia, że największa duńska organizacja pozarządowa w Afganistanie przemilcza zarówno zabójstwa, jak i porwania – również własnych pracowników.

Charlotte Aagaard: Dansk ngo mørklægger Taleban-angreb (da). Informatíon, 2013-04-20. [dostęp 2023-11-21].


dødelig

Norsk politi bliver midlertidigt bevæbnet efter et dødeligt masseskyderi i Oslo natten til lørdag.

Norweska policja zostanie tymczasowo uzbrojona po śmiertelnej masowej strzelaninie w Oslo w nocy na sobotę.

/ritzau/: Norske betjente bevæbnes efter skyderi i Oslo (da). TV2 Nyheder, 2022-06-25. [dostęp 2022-06-25].

śmiertelny (potencjalnie prowadzący do śmierci)