afrikaans

Afrikaans er Sydafrikas officielle sprog.

Afrykanerski jest językiem urzędowym RPA.


autograf

gr. αὐτόγραφος


intensiv

Da de stod samlet om kisten slog den 49-årige kvinde øjnene op og da det gik op for hende, at hun lå i en kiste til sin egen begravelse, gik hun i chok, og efter 12 minutters intensiv behandling på hospitalet døde hun af et hjertetilfælde.

Gdy stalil zgromadzeni wokół trumny, 49-letnia kobieta otworzyła oczy i gdy zdała sobie sprawę, że leży w trumnie na własnym pogrzebie, wpadła w szok i po 12 minutach intensywnej terapii w szpitalu zmarła na atak serca.

Morten Høyrup: Vågnede i kiste og døde af chok (da). TV2 NYHEDER, 2011-06-24. [dostęp 2023-02-20].


karakteristisk

Høj feber og blodig opkastning er meget karakteristiske for denne frygtelige sygdom.

Wysoka gorączka i krwawe wymioty są bardzo charakterystyczne dla tej strasznej choroby.

Hønen viser kyllingerne, hvad der er mad ved at pikke demonstrativt i maden og sige en karakteristisk lyd.

Kura pokazuje kurczętom, co jest pożywieniem, demonstracyjnie dziobiąc żer i wydając charakterystyczny dźwięk.

Wikipedias bidragsydere: Kylling (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2019-09-27. [dostęp 2020-12-30].


kollision

En kollision er et sammenstød mellem to objekter i bevægelse.

Kolizja to zderzenie dwóch obiektów w ruchu.


kubikmeter

Gasledningen skal årligt transportere ti milliarder kubikmeter gas fra de norske gasfelter i Nordsøen gennem Danmark og videre til Polen.

Gazociąg ma rocznie transportować przez Danię do Polski dziesięć miliardów metrów sześciennych gazu z norweskich pól gazowych na Morzu Północnym.

ml: Strøget fik sin egen "Baltic Pipe" gasledning (da). Arbejderen.dk, 2020-11-17. [dostęp 2021-02-02].


munk

por. nonne

zobacz też: Ptaki w języku duńskim

Tibetanske munke har praktiseret lydhealing i århundreder og har udviklet teknikker, der bruger både vokal- og instrumentale lyde.

Tybetańscy mnisi praktykują dźwiękową terapię od wieków i opracowali techniki, które wykorzystują zarówno dźwięki wokalne, jak i instrumentalne.

Tom Friis Hansen: Hvad er Tibetansk lydhealing og hvordan virker det? (da). KLANGstudiet, 2023-10-09. [dostęp 2024-09-05].

Sylvia atricapilla kapturka, pokrzewka czarnołbista, pokrzewka czarnogłowa

Munken har fået sit navn på grund af dens kalot. Munken kan forveksles med nogle mejsefugle, som også har en kalot, men munken er en mere spinkel fugl med et tyndt og spidst næb.

Kapturka zawdzięcza swoją nazwę kapturkowi. Kapturkę można pomylić z niektórymi sikorami, które również mają kapturek, jednak kapturka jest ptakiem smuklejszym, o cienkim i ostrym dziobie.

Jørgen Steen: Munk (da). Naturporten. [dostęp 2024-09-05].


bolt

Spænd boltene med en nøgle.


bl.a.

blandt andet / blandt andre → m.in., między innymi

Hukommelseskort kan anvendes i bl.a. digitalkameraer og mp3-afspillere.

Kart pamięci można używać m.in. w cyfrowych aparatach fotograficznych i odtwarzaczach mp3.


kondition

Løbetræning er en fysisk øvelse, der via løb forbedrer eller vedligeholder en udøvers kondition.

Trening biegowy to ćwiczenie fizyczne, w którym poprzez bieg polepsza się lub utrzymuje kondycję ćwiczącego.


antibiotikum

gr. ἀντί + βιωτικός

Sygehusets budget tillader ikke køb af antibiotika.

Budżet szpitala nie pozwala na zakup antybiotyków.


musikinstrument

duń. musik + instrument → muzyka + instrument

I Skandinavien blev de fleste middelalderlige musikinstrumenter lavet af træ.

W Skandynawii większość średniowiecznych instrumentów muzycznych była wykonywana z drewna.


lingvistik

Den komparative lingvistik beskæftiger sig med fællestræk og forskelle mellem sprog.

Lingwistyka porównawcza zajmuje się cechami wspólnymi oraz różnicami między językami.


infektion

Dysenteri er en tarm infektion som årsager blødninger.

Czerwonka to powodująca krwawienia infekcja jelita.

De hvide blodlegemer er en del af immunsystemet og bekæmper hele tiden infektioner.

Krwinki białe są częścią układu odpornościowego i cały czas zwalczają infekcje.

Patienter med bakterielle infektioner må ikke forlade etagen.

Pacjentom z zakażeniami bakteryjnymi nie wolno opuszczać piętra.


livmoderhals

war. livmorhals

Hos kvinder kan betændelse i urinrør og livmoderhals spredes til æggelederne.

U kobiet zapalenie cewki moczowej i szyjki macicy może rozprzestrzenić się na jajowody.

Eva Susanna Tracz: Gonorré (da). sundhed.dk, 2023-06-16. [dostęp 2024-01-16].


reform

Manglen på arbejdskraft er en tilbagevendende undskyldning for reformer, men reelt er det en løgn.

Brak siły roboczej to powracająca wymówka dla reform, jednak w rzeczywistości jest to kłamstwo.

Redaktionen: De papirløse (da). Arbejderen, 2023-06-08. [dostęp 2023-07-22].


syndrom

gr. συνδρομή


moster

por. faster

Min søster er gravid og jeg bliver snart moster!

Moja siostra jest w ciąży i wkrótce zostanę ciocią!


kristen

Fadervor er en kristen bøn.

Vi kristne skal jo ikke være som islamisterne, der ønsker, at vi lever efter nogle helt andre regler end dem, politikerne vedtager.

My, chrześcijanie, nie możemy wszak być jak islamiści, którzy chcą, abyśmy żyli według zupełnie innych zasad niż te przyjęte przez polityków.

Kirkens Korshær (da). Rokoko Posten, 2017-04-13. [dostęp 2020-11-09].


olympisk

De fem olympiske ringe symboliserer samarbejde.

Pięć olimpijskich kół symbolizuje współpracę.


obduktion

En hastig obduktion bekræftede, at ofret var blevet kvalt.

Pospieszna obdukcja potwierdziła, że ofiara została uduszona.


kalenderår

Et barn skal som hovedregel begynde i børnehaveklasse det kalenderår, barnet fylder seks år.

Z reguły dziecko powinno zacząć chodzić do zerówki w roku kalendarzowym, w którym kończy sześć lat.

Skolestart og undervisningspligt (da). Børne- og Undervisningsministeriet, 2021-01-08. [dostęp 2021-04-19].


systematisk

por. systemisk

At finde morderen krævede et systematisk politiarbejde.

Znalezienie mordercy wymagało systematycznej pracy policyjnej.


moské

war. moske

For nogle år siden gik jeg ugentligt sammen med en indvandrerpræst på Vesterbro i København i forskellige moskéer for at lære noget om islam i praksis.

Kilka lat temu regularnie chodziłem z imigranckim pastorem na Vesterbro w Kopenhadze do różnych meczetów, aby dowiedzieć się czegoś o islamie w praktyce.

Harald Nielsen i in., Tro i mødet – indføring i kristentro i et religiøst mangfoldigt samfund, Unitas Forlag, Frederiksberg 2010, ISBN 978-87-7517-866-7, s. 55.


måltid

Veganisme og vegetarianisme vinder frem i verden, men alligevel kan det være svært for turister, som ikke spiser fisk, kød, æg, mælkeprodukter og produkter, der stammer fra dyr, at begå sig på rejsen og finde restauranter, hvor de kan indtage et måltid.

Weganizm i wegetarianizm zyskują na popularności na świecie, jednak turystom, którzy nie jedzą ryb, mięsa, jajek, nabiału ani produktów pochodzenia zwierzęcego, może być trudno radzić sobie w podróży i znajdować restauracje, w których mogą zjeść posiłek.

Poul Husted: Her er listen over byer, hvor veganere og vegetarer skal tage på ferie (da). Politiken, 2019-07-26. [dostęp 2021-06-20].


planetsystem

Et planetsystem består af mindst en stjerne med et antal objekter som planeter, måner, asteroider og kometer.

Układ planetarny składa się z co najmniej jednej gwiazdy oraz pewnej liczby obiektów takich, jak planety, księżyce, asteroidy i komety.


skyldig

blive svar skyldig

nie być w stanie odpowiedzieć ( pozostać winnym odpowiedzi)

Tiltalte blev kendt skyldig og modtog dommen om ubetinget fængsling i 40 dage samt en bøde på 2.000 kroner.

Oskarżony został uznany winnym i otrzymał karę bezwarunkowego pozbawienia wolności na 40 dni oraz grzywnę w wysokości 2000 koron.

Stine Lysemose: 28-årig mand kendt skyldig for dokumentfalsk (da). TB: TV2/Bornholm, 2020-10-27. [dostęp 2021-06-19].


kokain

Halvanden million europæere tager en streg kokain til næsen hver måned.

Półtora miliona Europejczyków wciąga raz w miesiącu do nosa kreskę kokainy.

/ritzau/: Halvanden million på kokain i EU (da). Berlingske, 2005-11-24. [dostęp 2021-02-08].


kalorie

En liter mælk 1,5% har omkring 450 kalorier.

Jeden litr mleka 1,5% ma około 450 kalorii.


immigrant

Immigranten kunne ikke tale dansk.


abstraktion

ɑbsdʁɑgˈɕoˀn


akvamarin

Det påstås, at akvamarinen giver mod, håb og optimisme til folk med stjernetegnene Vægten, Vandmanden, Fiskene og Tvillingerne.

Mówi się, że akwamaryn daje odwagę, nadzieję i optymizm ludziom o znakach zodiaku Waga, Wodnik, Ryby oraz Bliźnięta.


allergi

Min vens onkel lider af allergi mod majs.

Wuj mojego przyjaciela cierpi na uczulenie na kukurydzę.


apatisk

Min mor er hysterisk, min far apatisk, og jeg er ligeglad.

Moja mama jest histeryczna, mój tata apatyczny, a mnie jest wszystko jedno.


allergen

Allergener som mælk eller æg kan forårsage alvorlige og potentielt dramatiske immunologiske reaktioner.

Alergeny takie jak mleko lub jaja mogą powodować poważne i potencjalnie dramatyczne reakcje immunologiczne.


akademisk

Professor Jensen startede sin akademiske karriere på Aalborg Universitet, hvor han læste nordiske sprog, og senere underviste i sammenlignende sprogvidenskab.

Profesor Jensen rozpoczął swoją karierę akademicką na Uniwersytecie w Aalborgu, gdzie studiował języki nordyckie, a później wykładał językoznawstwo porównawcze.


antioxidant

Antioxidanter forhindrer den misfarvning, der sker, når frugter og grøntsager uden skræl får ilt.

Przeciwutleniacze zapobiegają przebarwieniom, które pojawiają się, gdy obrane ze skórki owoce i warzywa są wystawione na działanie tlenu.

Inger Abildgaard , Leif Skibsted: Antioxidanter redder din mad - og måske dit helbred (da). samvirke, 2014-07-22. [dostęp 2021-02-27].


autopsi

En hastig autopsi bekræftede, at ofret var blevet kvalt.

Pospieszna autopsja potwierdziła, że ofiara została uduszona.


aktivitet

Imidlertid viser resultater fra den nationale undersøgelse af danskernes kost og fysiske aktivitet, at kartoflen er en væsentlig del af den danske madkultur.

Wyniki krajowego badania diety i aktywności fizycznej Duńczyków wykazują jednak, że ziemniak jest istotną częścią duńskiej kultury kulinarnej.

Inge Tetens et al.: Evidensgrundlaget for danske råd om kost og fysisk aktivitet (da). Fødevareinstitut, Danmarks Tekniske Universitet, 2013-09. [dostęp 2021-11-05].

Han ønsker at være anonym, da han ikke vil risikere, at den faglige aktivitet koster ham arbejdet.

Chce pozostać anonimowy, aby nie ryzykować, że aktywność związkowa będzie go kosztowała pracę.

noc: Züblin lukrerer på udenlandske arbejderes uvidenhed om danske overenskomster (da). Arbejderen.dk, 2021-11-10. [dostęp 2021-11-10].

Klargøringen til en operation og rengøringen efterfølgende er de dyreste og mest tidskrævende aktiviteter på operationsstuen.

Przygotowanie do operacji i sprzątanie po niej to najdroższe i najbardziej czasochłonne czynności na sali operacyjnej.

Vi hjælper ledere i sundhedsvæsenet med at øge effektiviteten på operationsstuen (da). Mölnlycke. [dostęp 2021-07-24].


autentisk

Det konventionelle og det atypiske kæmper en autentisk darwinistisk kamp.

Konwencjonalne i atypowe toczą ze sobą prawdziwą darwinistyczną walkę.


antiseptisk

Sygeplejersken udfører proceduren under antiseptiske forhold og naturligvis under lokalbedøvelse.

Pielęgniarka wykonuje zabieg w warunkach antyseptycznych oraz oczywiście w znieczuleniu miejscowym.


akupunktur

ɑkupɔŋˈtuɐ̯ˀ

Du kan helt sikkert finde personer, der føler bedring efter akupunktur eller homøopati, men hvad med alle dem, der har prøvet lignende behandlinger uden effekt?

Z całą pewnością można znaleźć osoby, które odczuwają poprawę po akupunkturze lub homeopatii, ale co z tymi wszystkimi, którzy próbowali podobnych zabiegów bez skutku?

Stinus Lindgreen: Akupunktur og anden alternativ behandling (da). Berlingske, 2018-12-22. [dostęp 2021-01-17].


allegori

gr. ἀλληγορία ("opowieść o czymś innym")

Et timeglas er en allegori på døden.


automatisk

Styringen af kompressoren sker fuldt automatisk.

Sterowanie sprężarką odbywa się w pełni automatycznie.


eftermiddag

Jeg går på et tyskkursus om formiddagen, om eftermiddagen underviser jeg i russisk og om natten drømmer jeg på estisk.

Przedpołudniami chodzę na kurs niemieckiego, popołudniami nauczam rosyjskiego, a nocami śnię po estońsku.


anse

Sisyfos, som var tvunget til at trille stenen op ad bjerget, anså straffen for alt for hård.

Syzyf, zmuszony do wtaczania głazu na górę, uważał tę karę za o wiele za surową.

Svin anses for at være et af de mest intelligente dyr.

Świnie uważa się za jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt.

Veganerne anser selv økologisk produktion for at være amoralsk udnyttelse af dyr.

Weganie nawet produkcję ekologiczną uważają za niemoralne wykorzystywanie zwierząt.

NN: Kronprinsessen mødt af protestaktion mod Økodagen (da). Kvæg, 2015-04-19. [dostęp 2021-02-14].


asyl

Antallet af ukrainere, der søger om asyl i Sverige, er steget 6 gange.

Liczba ubiegających się o azyl w Szwecji Ukraińców wzrosła sześciokrotnie.

Newsgerrig.com, Ukrainerne søger aktivt efter asyl i EU-landene, 28.8.2014


astrologi

Tror vores statsminister virkeligt på astrologi?

Czy nasza premier naprawdę wierzy w astrologię?


sushi

Jeg laver selv sushi og udover noritang og ris (smurt med wasabi og syltet ingefær) bruger jeg – som fyld – marineret tofu, avocado, peber, agurk og pære.

Sushi przyrządzam sama i oprócz wodorostów nori i ryżu (posmarowanego wasabi i kiszonym imbirem) używam – jako nadzienia – marynowanego tofu, awokado, papryki, ogórka i gruszki.


akustik

gr. ἀκουστικός

Disse sange kan ikke optages i kirken på grund af dårlig akustik.

Tych pieśni nie da się nagrać w kościele ze względu na słabą akustykę.


anonym

anonimowy (o nieujawnionym nazwisku), bezimienny

anonimowy (taki, który się nie wyróżnia)


territorium

Nuuk (tidligere dansk navn: Godthåb) er hovedstaden i Grønland, et selvstyrende territorium i Kongeriget Danmark.

Nuuk (dawna duńska nazwa: Godthåb) jest stolicą Grenlandii, autonomicznego terytorium Królestwa Danii.


belysning

Belysning af industrielle og tekniske faciliteter kræver forberedelse og baserer ofte på nøjagtige beregninger.

Oświetlenie obiektów przemysłowych i technicznych wymaga przygotowania i często opiera się na dokładnych obliczeniach.

Designer fluorescerende lys (da). Lampemania. [dostęp 2021-11-08].


astronomi

Forstår Deres Højhed forskellen mellem astrologi og astronomi?

Czy Wasza Wysokość rozumie różnicę między astrologią i astronomią?


barbarisk

Min onkel og tante mener, at det er en barbarisk praksis at få uld fra får; derfor bærer de udelukkende tøj af bomuld.

Mój wujek i ciocia uważają, że pozyskiwanie wełny z owiec jest barbarzyńską praktyką; dlatego noszą wyłącznie ubrania z bawełny.


antropolog

Antropologer har testet 1000 menneskers personlighedstræk og forbrug af toiletpapir.

Antropolodzy przetestowali cechy osobowości i zużycie papieru toaletowego u 1000 osób.

Jeppe Wojcik: Perfektionister og ældre hamstrer toiletpapir (da). Illustreret Videnskab, 2020-06-23. [dostęp 2021-04-16].


bebo

Den øde holm var kun beboet af vilde fugle og små firben.

Bezludną wysepkę zamieszkiwały jedynie dzikie ptaki i małe jaszczurki.


blodig

krwawy (zawierający krew lub wysmarowany nią)

Høj feber og blodig opkastning er meget karakteristiske for denne frygtelige sygdom.

Wysoka gorączka i krwawe wymioty są bardzo charakterystyczne dla tej strasznej choroby.


cyklist

Mange cyklister kører desværre uden hjelm.

Niestety wielu rowerzystów jeździ bez kasku.


bryggeri

Lad os besøge vores lokale bryggeri og smage på deres øl!

Odwiedźmy nasz lokalny browar i spróbujmy ich piwa!


ceremoni

Ceremonien blev aflyst på grund af regn.


behandling

Mangelen på midler frustrerer lægerne og forsinker behandlingerne - der er op til seks års ventetid.

Brak środków frustruje lekarzy i opóźnia leczenie – czas oczekiwania wynosi nawet do sześciu lat.

Kaare Skovmand: Maske redder nattesøvn (da). POLITIKEN, 2003-01-24. [dostęp 2023-09-13].

På vores tandklinik anvender vi udelukkende de nyeste, videnskabeligt dokumenterede behandlingsmetoder.

W naszej klinice stomatologicznej stosujemy wyłącznie najnowsze, naukowo udokumentowane metody leczenia.

Behandlingen foregik relativt smertefrit.

Du kan helt sikkert finde personer, der føler bedring efter akupunktur eller homøopati, men hvad med alle dem, der har prøvet lignende behandlinger uden effekt?

Z całą pewnością można znaleźć osoby, które odczuwają poprawę po akupunkturze lub homeopatii, ale co z tymi wszystkimi, którzy próbowali podobnych zabiegów bez skutku?


amalgam

łac. amalgama < arab. عمل الجماع ('amal al-jamāʿa)

For 10 år siden blev det i Norge forbudt at fylde huller i tænderne med kviksølvblandingen amalgam. Men hvad med alle dem, der går rundt med gamle amalgamfyldninger i tænderne?

10 lat temu w Norwegii zakazano wypełniania ubytków w zębach mieszanką rtęci – amalgamatem. Ale co z tymi wszystkimi, którzy nadal mają w zębach stare amalgamatowe plomby?

Eivind Torgersen, tłum. Stephanie Lammers-Clark: Er meget amalgam i tænderne farligt? (da). Videnskab.dk, 2018-05-21. [dostęp 2022-08-26].


vinterlig

I den vinterlige have stod en lille hvid snemand.


åsyn

st.duń. asiun, st.duń. asyn < st.nord. ásjón, st.nord. ásýn; por. duń. ansigt

Aldrig skal jeg glemme den aften, hvor jeg i tvende timer beundrede dit dejlige åsyn.

Nigdy nie zapomnę tego wieczoru, kiedy przez dwie godziny podziwiałem twoją śliczną twarz.

Poul Andræ (1861) w: Karl Peder Pedersen, Poul og kærlighed, Gads Forslag, 2020, ISBN 978-87-12-06064-2, s. 41-42.


effektivitet

efektywność, skuteczność, sprawność, wydajność

Internationale studier har bekræftet effektiviteten af denne metode.

Międzynarodowe badania potwierdziły skuteczność tej metody.


diarré

war. diarre, diaré, diare, diaré

Symptomer på forgiftning med grøn fluesvamp er mavesmerter og diarré.

Objawami zatrucia muchomorem zielonawym są bóle brzucha i rozwolnienie.

Kvinde død af forgiftning med fluesvamp (da). DR Nyheder, 1999-09-13. [dostęp 2017-05-27].


erotisk

Kan brug af erotiske materialer øge testosteronniveauet?

Czy używanie materiałów erotycznych może podnieść poziom testosteronu?


drastisk

Jeg må advare Dem, at rapporten indeholder nogle drastiske detaljer og beskrivelser.

Muszę Panią ostrzec, że ten raport zawiera drastyczne szczegóły i opisy.


industriel

Belysning af industrielle og tekniske faciliteter kræver forberedelse og baserer ofte på nøjagtige beregninger.

Oświetlenie obiektów przemysłowych i technicznych wymaga przygotowania i często opiera się na dokładnych obliczeniach.

Catalonien er den region i Spanien, som har den største industrielle produktion.

Katalonia jest regionem o największej produkcji przemysłowej w Hiszpanii.

Wikipedias bidragsydere (Autorzy Wikipedii): Catalonien (da). Wikipedia. Den frie encyklopædi., 2011-02-08. [dostęp 2021-11-08].


elektricitet

Energien fra vindmøllerne blev tidligere brugt til f.eks. at male korn, i dag omdannes den til elektricitet.

Energię z wiatraków wykorzystywano niegdyś np. do mielenia ziarna, a dziś przetwarza się ją w elektryczność.

Wikipedias bidragsydere: Vindmølle (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2009-12-01. [dostęp 2009-12-16].


etisk

For mange er veganisme et etisk valg og et spørgsmål om respekt for dyr som følende væsner.

Dla wielu weganizm to wybór etyczny i kwestia szacunku do zwierząt jako czujących stworzeń.

Det etiske dilemma opstår, når der ikke er en åbenbar rigtig beslutning, når man lige så godt kan vælge den ene som den anden løsning.

Dylemat etyczny powstaje, gdy nie istnieje jedna oczywista, właściwa decyzja, gdy równie dobrze można wybrać jedno, jak i drugie rozwiązanie.

Pernille Wendtland Edslev: Ud af busken og ind i de klinisk etiske komitéer (da). Ugeskrift for Læger, 2015-10-12. [dostęp 2024-02-08].


organisme

På den engelsksprogede kandidatuddannelse i biokemi får du dyb indsigt i den kemiske sammensætning i levende organismer.

Na anglojęzycznych studiach magisterskich z biochemii zyskasz dogłębny wgląd w chemiczny skład organizmów żywych.

UddannelsesGuiden: Biokemi (da). Børne- og undervisningsministeriet, 2021-02-11. [dostęp 2021-04-09].


epilepsi

gr. ἐπιληψία

Alle sygdomme, skader eller misdannelser som påvirker hjernen, medfører en øget risiko for udvikling af epilepsi.

Wszystkie choroby, urazy lub wady rozwojowe, które wpływają na mózg, niosą ze sobą zwiększone ryzyko wystąpienia padaczki.

Hvad er epilepsi? (da). Epilepsiforeningen. [dostęp 2021-05-07].


asteroide

zobacz też: Indeks:Duński - Astronomia

Et solsystem består af mindst en stjerne med et antal objekter som planeter, måner, asteroider og kometer.

Układ planetarny składa się z co najmniej jednej gwiazdy oraz pewnej liczby obiektów takich, jak planety, księżyce, asteroidy i komety.


ekspedient

En uhøflig ekspedient spurgte om hendes vægt. Hun forlod butikken med det samme.

Nieuprzejmy ekspedient zapytał o jej wagę. Z miejsca opuściła sklep.

Ekspedienten nægtede at tage imod den ødelagte seddel og forlangte, at kunden betalte med kreditkort.

Ekspedient odmówił przyjęcia zniszczonego banknotu i zażądał, aby klient zapłacił kartą kredytową.


forskning

Statistiske analyser er en absolut nødvendig del af både den epidemiologiske og biologiske forskning.

Analizy statystyczne są absolutnie niezbędną częścią zarówno epidemiologicznych, jak i biologicznych badań.

Bodil Kofoed: Statistik og dataanalyse (da). Kræftens Bekæmpelse, 2017-01-19. [dostęp 2021-06-04].


fasan

Agerhøns kan forveksles med fasanhunner (som er større og har længere hale) og vagtler (som er mindre).

Kuropatwy można pomylić z samicami bażanta (które są większe i mają dłuższe ogony) oraz z przepiórkami (które są mniejsze).

na podst. hasła Agerhøne w duńskiej Wikipedii


fysisk

Imidlertid viser resultater fra den nationale undersøgelse af danskernes kost og fysiske aktivitet, at kartoflen er en væsentlig del af den danske madkultur.

Wyniki krajowego badania diety i aktywności fizycznej Duńczyków wykazują jednak, że ziemniak jest istotną częścią duńskiej kultury kulinarnej.

Inge Tetens et al.: Evidensgrundlaget for danske råd om kost og fysisk aktivitet (da). Fødevareinstitut, Danmarks Tekniske Universitet, 2013-09. [dostęp 2021-11-05].

Hendes fobi er stærk nok til at kunne udløse en fysisk reaktion og blind panik.

Jej fobia jest na tyle silna, że może wywołać fizyczną reakcję i ślepą panikę.

fizyczny (materialny, istniejący realnie)

Da den fysiske generalforsamling alligevel må aflyses og afholdes på en anden vis, lukker foreningen døren indtil næste år.

Ponieważ fizyczne walne zgromadzenie tak czy siak musi zostać odwołane i przeprowadzone w inny sposób, stowarzyszenie zamyka drzwi aż do przyszłego roku.

fizyczny (dotyczący fizyki, zw. z fizyką)


frivillig

Alle borgere over 16 år får i løbet af 2021 et tilbud om vaccination mod COVID-19. Vaccinationen er gratis og frivillig.

Wszyscy obywatele w wieku powyżej 16 lat otrzymają w ciągu 2021 roku propozycję szczepienia przeciwko COVID-19. Szczepienie jest bezpłatne i dobrowolne.

COVID-vaccination (da). Region Nordjylland, 2021-03-12. [dostęp 2021-03-12].


frekvens

I kødindustrien anvendes mikrobølger (MW) i hovedsagen til optøning af kødblokke. Typisk anvendes frekvensen 915 MHz, fordi mikrobølgerne så kan trænge 10-15 cm ind.

W przemyśle mięsnym mikrofale (MW) są stosowane przede wszystkim do rozmrażania bloków mięsnych. Zwykle używana jest częstotliwość 915 MHz, ponieważ mikrofale mogą wtedy wnikać na głębokość 10-15 cm.

Kan der spares noget ved forvarmning med mikrobølger? (da). Teknilogisk Institut. [dostęp 2024-02-19].


fiske

Kommercielt fiskeri kan være slut inden 2050, fordi bestandene af de arter af fisk og skaldyr, som fiskes i dag, kan være fisket i bund, vurderer nogle forskere.

Połowy komercyjne mogą się skończyć jeszcze przed rokiem 2050, ponieważ populacje tych gatunków ryb i skorupiaków, które są obecnie poławiane, mogą zostać wyłowione do cna, jak szacują niektórzy badacze.

OVERFISKNING OG DAMBRUG (da). Vegetarisk Forening. [dostęp 2021-11-20].


ledning

Når der er tale om så store elektriske spændinger, behøver du ikke engang at røre ved ledningerne for at få strøm igennem dig.

Gdy mowa o tak dużych napięciach elektrycznych, nie musisz nawet dotykać przewodów, aby przepłynął przez Ciebie prąd.

Morten Halskov, Asger Westh: Netselskab advarer mod farlige ledninger (da). Fagbladet 3F, 2018-09-21. [dostęp 2023-07-27].


mammut

Mammutterne levede for ca. 10.000-100.000 år siden.

Mamuty żyły ok. 10 000-100 000 lat temu.


hustru

Min bror har fire børn med sin polske hustru.

Mój brat ma czwórkę dzieci ze swoją polską żoną.


vildsvin

zobacz też: zwierzęta w języku duńskim

En italiensk jæger er sigtet for at have skudt og dræbt sin far under en ulovlig vildsvine-jagt i en nationalpark.

Włoski myśliwy jest oskarżony o postrzelenie i zabicie swojego ojca podczas nielegalnego polowania na dziki w parku narodowym.

Torsten Ruus, Jæger troede far var et vildsvin, Extra Bladet, 30.12.2019


psykologisk

Vores klinik tilbyder rådgivning og psykologisk hjælp til forældre til autistiske børn.

Nasza klinika oferuje rodzicom dzieci autystycznych poradnictwo i pomoc psychologiczną.


bladlus

Mariehøns er bladlusenes største fjende.

Biedronki są największymi wrogami mszyc.


gratis

Bestil en gratis brochure om brystkræft.


laborant

Den unge laborant betragtede brusken under mikroskop.

Młody laborant oglądał chrząstkę pod mikroskopem.


psykolog

Jeg afbryder terapien, da jeg har mistet tilliden til min psykolog.

Przerywam terapię, bo straciłam zaufanie do mojego psychologa.

Psykoterapeut er ikke en beskyttet titel, så psykologer må gerne kalde sig psykoterapeuter, men psykoterapeuter må ikke kalde sig for psykologer.

Psychoterapeuta nie jest tytułem chronionym, więc psychologowie mogą nazywać siebie psychoterapeutami, ale psychoterapeuci nie mogą nazywać siebie psychologami.

Maja Vain Gilbert: Hvad er forskellen på en psykolog, psykiater, psykoterapeut og en coach? (da). UNGTERAPI, 2021-02-04. [dostęp 2021-06-02].


statsminister

Statsministeren blev overhældt med rød maling.


niveau

poziom (położenie na skali lub w hierarchii)

Kan brug af erotiske materialer øge testosteronniveauet?

Czy używanie materiałów erotycznych może podnieść poziom testosteronu?

Langt over halvdelen af vælgerne har en kort uddannelse, men de er stærkt underrepræsenterede på alle niveauer i politik.

Znacznie więcej niż połowa wyborców ma niskie wykształcenie, ale są oni poważnie niedoreprezentowani na wszystkich poziomach (szczeblach) polityki.

Karsten Hønge: Arbejdere, stem på arbejdere (da). Arbejderen.dk, 2021-11-02. [dostęp 2021-11-03].


geografisk

Kognitiv geografi forsøger at besvare spørgsmål af typen: Hvorfor opfattes København som centrum, når byen rent fysisk - geografisk ligger i periferien?

Geografia poznawcza próbuje odpowiedzieć na pytania typu: Dlaczego Kopenhaga jest postrzegana jako centrum, skoro miasto jest fizycznie i geograficznie położone na peryferiach?

Henrik Dahl, Den usynlige verden, Gyldendal, Skive 2008, ISBN 9788702066715, s. 19.


grov

Banken er mistænkt for groft brud på loven om hvidvaskning af penge.

Bank jest podejrzany o rażące naruszenie ustawy o praniu pieniędzy.


gryn

Er suppen for tynd, kan den altid jævnes med gryn.

Jeśli zupa jest zbyt rzadka, zawsze można ją zagęścić kaszą.


sardin

zobacz też: zwierzęta w języku duńskim

Min kat Koko elsker simpelthen sardiner på dåse.

Mój kot Koko po prostu uwielbia sardynki w puszce.


vegetarisk

por. vegansk

Hilda bestilte en glutenfri vegetarisk pizza.

Hilda zamówiła bezglutenową wegetariańską pizzę.

Ulrik er diætist, som lige har udgivet en bog med et hundrede veganske og vegetariske opskrifter.

Ulryk jest dietetykiem, który właśnie wydał książkę ze stoma wegańskimi i wegetariańskimi przepisami.


marsvin

Mit marsvin elsker agurker.


komparativ

Professor Jensen underviser i komparativ lingvistik på Aalborg Universitet.

Profesor Jensen wykłada językoznawstwo porównawcze na Uniwersytecie w Aalborgu.


skarv

zobacz też: ptaki w jęz. duńskim

Skarvene er allerede fløjet væk herfra for at lede efter varme områder; de vender nok tilbage til søerne om foråret.

Już kormorany odleciały stąd poszukać ciepłych stron; powrócą z wiosną na jeziora.


imperativ

Imperativ er en verbform, som udtrykker ordre.

Tryb rozkazujący to forma czasownika wyrażająca rozkaz.


adverbium

zobacz też: Indeks:Duński - Słownictwo gramatyczne


gabonesisk

Taler gabonesere i Gabon gabonesisk eller fransk?

Czy Gabończycy w Gabonie mówią po gabońsku, czy po francusku?


vrede

Manden dirrede af vrede.


tanzanier

Taler folk i Tanzania tanzanisk? Nej, tanzanierne kommunikerer på swahili.

Czy ludzie w Tanzanii mówią po tanzańsku? Nie, Tanzańczycy komunikują się w suahili.


Sydafrika

Afrikaans er Sydafrikas officielle sprog.

Afrykanerski jest językiem urzędowym RPA.


proton

Protonen er en positivt ladet partikel.

Proton to cząsteczka naładowana dodatnio.


Tchad

I Tchad tales der arabisk, fransk og mange forskellige lokale sprog.

W Czadzie mówi się po arabsku, francusku i w wielu różnych językach lokalnych.


islamisk

En erfaren islamkender holdt en forelæsning om dyrenes rettigheder i den islamiske verden.

Wytrawny islamoznawca wygłosił odczyt o prawach zwierząt w świecie islamskim.


chilensk

Det chilenske flag er blå, hvid og rød.

Chilijska flaga jest niebieska, biała i czerwona.

Taler chilenere i Chile chilensk? Nej, de taler spansk.

Czy Chilijczycy w Chile mówią po chilijsku? Nie, mówią po hiszpańsku.


tofu

Før stegningen marinerer jeg altid tofu i minimum 45 minutter i sojasovs, hvidløg, ingefær, ahornsirup og sennep.

Przed smażeniem zawsze marynuję tofu przez co najmniej 45 minut w sosie sojowym, czosnku, imbirze, syropie klonowym i musztardzie.


administrativ

Fra 1. januar 2007 ser det administrative landkort i Danmark meget anderledes ud, end det har gjort de sidste 36 år.

Od 1 stycznia 2007 roku mapa administracyjna Danii wygląda zupełnie inaczej niż przez ostatnie 36 lat.

Forord w: Helge Torm, ÅRBOG FOR HISTORISK SAMFUND FOR SORØ AMT, Ringsted 2006, ISBN 87-91311-02-0, ISSN 0107-8151, s. 7.


peruansk

Taler peruanere i Peru peruansk? Nej, de taler spansk.

Czy Peruwiańczycy w Peru mówią po peruwiańsku? Nie, mówią po hiszpańsku.


identisk

Husk også at eksperimentere selv for at få et unikt look. Har du måske nogensinde set to identiske punkere?

Pamiętaj też, aby samej poeksperymentować, by uzyskać niepowtarzalny wygląd. Widziałaś kiedykolwiek dwie identyczne pankówy?

Anette Lien: Vær med på punk-moden (da). MAIN, 2013-05-15. [dostęp 2021-07-12].


ideologi

gr. ἰδέα + -λογία

Ideologi bygger ligesom religion på forudfattede antagelser.

Ideologia, podobnie jak religia, opiera się na z góry przyjętych założeniach

S. Zimmer, B.U. Sørensen: Kronik: Med den globale opvarmning må vi tænke i nye baner… (da). Solidaritet, 2022-09-18. [dostęp 2023-05-20].


Susanne

łac. Susanna < gr. Σουσάννα (Sousánna) < hebr. שושנה < hebr. שושן (szoszan) → lilia

alternatywne formy: Susan, Susanna

zobacz też: imiona w języku duńskim

Ifølge Danmarks Statistik er Susanne det 7. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Susanne jest 7. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


ingrediens

Fra fugtighedscreme til mascara, vælg mellem mærker, der bruger rent mineral- eller plantebaserede ingredienser.

Od kremu nawilżającego po tusz do rzęs, wybieraj spośród marek, które wykorzystują wyłącznie składniki mineralne lub roślinne.

Kosmetik (da). V-Label. [dostęp 2023-05-06].


juridisk

Har man mødt et transkønnet barn, vil man ikke være i tvivl om, at juridisk kønsskifte skal være en mulighed.

Kto spotkał transpłciowe dziecko, nie ma wątpliwości, że powinna istnieć możliwość prawnej zmiany płci.

Regeringen i beskæmmende U-vending om juridisk kønsskifte for børn og unge (da). LGBT+ Danmark, 2021-10-13. [dostęp 2021-11-10].


ironi

(1.1) gr. εἰρωνεία


afghansk

En klassisk afghansk talemåde lyder: "Mig mod min bror, min bror og jeg mod min fætter, min bror, min fætter og jeg mod resten af verden.”

Klasyczne afgańskie powiedzenie brzmi: „Ja przeciwko mojemu bratu, mój brat i ja przeciwko mojemu kuzynowi, mój brat, mój kuzyn i ja przeciwko reszcie świata”.

Sociale forhold – introduktion til det afghanske samfund w: KULTURFORSTÅELSE. AFGHANISTAN., Institut for Sprog og Kultur. Forsvarsakademiet., København 2015, ISBN 978-87-7147-128-1, s. 9.


indisk

Sambal, en sammensætning af chili og krydderier, bruges i mange asiatiske og indiske retter.

Sambal, mieszanka chili i przypraw, jest używany w wielu potrawach azjatyckich i indyjskich.


syrisk

Danske politikere har fremhævet, at syriske flygtninge i Danmark holder ferie i Syrien – og på den måde argumenteret for, at landet er sikkert.

Duńscy politycy podkreślają, że syryjscy uchodźcy w Danii spędzają wakacje w Syrii – i w ten sposób argumentują, że kraj ten jest bezpieczny.

J.B. Nielsen, Ch. Birk: Ny opgørelse rokker kraftigt ved billedet af ferierende syriske flygtninge (da). Berlingske, 2021-06-15. [dostęp 2021-11-11].


Nuuk

Nuuk (tidligere dansk navn: Godthåb) er hovedstaden i Grønland, et selvstyrende territorium i Kongeriget Danmark.

Nuuk (dawna duńska nazwa: Godthåb) jest stolicą Grenlandii, autonomicznego terytorium Królestwa Danii.


bengali

I Bangladesh tales der bengali.

W Bangladeszu mówi się w języku bengalskim.


whisky

Whisky laves i hele Skotland, fra nord til syd og øst til vest, og i alt findes der mere end 100 forskellige destillerier i Skotland.

Whisky jest produkowana w całej Szkocji, z północy na południe i ze wschodu na zachód, a w sumie w Szkocji jest ponad 100 różnych destylarni.

Whiskyrejse til Skotland (da). Skotlandrejser. [dostęp 2020-12-26].


trend

Øreringe til mænd er blevet en stor trend inden for den danske modeverden i de seneste år.

W ostatnich latach kolczyki dla mężczyzn stały się dużym trendem w duńskim świecie mody.

Øreringe til mænd (da). JEWLS. [dostęp 2023-11-14].

År for år bruger borgerne i Europa mere og mere emballage. Den trend vil man vende.

Rok po roku obywatele Europy używają coraz więcej opakowań. Ten trend trzeba odwrócić.

Caroline Sofie Gede: EU vil gøre op med enorme mængder emballage (da). Danmarks Radio, 2023-11-22. [dostęp 2023-11-22].


låg

klapa, pokrywa, pokrywka, wieczko, wieko


fakkel

En rasende pøbel bevæbnet med grebe og brændende fakler angreb og ødelagde de spedalskes lejr.

Rozwścieczony motłoch, uzbrojony w widły i płonące pochodnie, zaatakował i zniszczył obóz trędowatych.


kemisk

Hvilke kemiske egenskaber har alkoholer?

Jakie właściwości chemiczne mają alkohole?

Russiske styrker har brugt kemiske våben 626 gange siden krigens begyndelse og mindst 51 gange i år, skriver generalstaben for Ukraines væbnede styrker.

Rosyjskie siły użyły broni chemicznej 626 razy od początku wojny i co najmniej 51 razy w tym roku, jak podaje sztab generalny sił zbrojnych Ukrainy.

Emil Færch: Rusland anklages for i stigende grad at bruge kemiske våben (da). TV2 NYHEDER, 2024-01-14. [dostęp 2024-01-14].


kanalje

De løslod denne kanalje og bare to dage senere kvalte han sit hustru ihjel.

Wypuścili tę kanalię, a on zaledwie dwa dni później udusił swoją żonę.


konstruktion

Når de antiracistiske aktivister taler om hvide og sorte, mener de fleste af dem ikke biologiske racer, men sociale konstruktioner, diskurser og strukturer.

Kiedy antyrasistowscy aktywiści mówią o białych i czarnych, większość z nich nie ma na myśli ras biologicznych, ale konstrukcje, dyskursy i struktury społeczne.

S. Marker: Er jeg racist? (da). K-Forum, 2020-06-12. [dostęp 2021-01-14].


komposition

Som kritiker kan jeg ikke se nogen regulariteter i denne kaotiske komposition.

Jako krytyk nie widzę w tej chaotycznej kompozycji żadnych regularności.


kronisk

Pga. sin kroniske psykose røg han på et psykiatrihospital.

Z powodu swojej przewlekłej psychozy trafił do szpitala psychiatrycznego.


konsekvens

Uanset hvem der står bag, er sprængningerne en konsekvens af krigen i Ukraine og endnu et bevis på dens ødelæggende konsekvenser for mennesker og miljø.

Niezależnie od tego, kto za tym stoi, wybuchy są konsekwencją wojny na/w Ukrainie i kolejnym dowodem jej niszczycielskich skutków dla ludzi i środowiska.

Lotte Rørtoft-Madsen: Hvem gavner sprængningerne i Østersøen? (da). Arbejderen.dk, 2022-09-29. [dostęp 2022-10-03].


kompetent

Vores kompetente kemikere sidder klar ved telefonen, hvis der er brug for vejledning omkring valg af analysemetode eller hjælp til vurdering af resultater.

Nasi kompetentni chemicy są dostępni pod telefonem, jeśli potrzebne są wskazówki dotyczące wyboru metody analizy lub pomoc w ocenie wyników.

Vandanalyse (da). Højvang Laboratorier A/S. [dostęp 2023-01-11].


testosteron

Kan brug af erotiske materialer øge testosteronniveauet?

Czy używanie materiałów erotycznych może podnieść poziom testosteronu?


hvalros

Hvalrossen er let at genkende på dens to store stødtænder.

Morsa łatwo rozpoznać po jego dwóch wielkich kłach.


sekel

hebr. שֶׁקֶל (shekel) < hebr. שָׁקַל (szakal) < akad. (šiqlu)


handske

Problemet var, at de udleverede handsker var beskadigede og utætte, så medarbejdere fik forbrændinger på hænderne.

Problem polegał na tym, że wydane rękawice były uszkodzone i nieszczelne, przez co pracownicy doznali poparzeń na dłoniach.


årstid

Året bliver typisk inddelt i fire årstider: forår, sommer, efterår og vinter.

Rok dzieli się zazwyczaj na cztery pory roku – wiosnę, lato, jesień i zimę.


komet

Et planetsystem består af mindst en stjerne med et antal objekter som planeter, måner, asteroider og kometer.

Układ planetarny składa się z co najmniej jednej gwiazdy oraz pewnej liczby obiektów takich, jak planety, księżyce, asteroidy i komety.

osoba bardzo popularna przez krótki czas


kapsel

Næsten alle drenge i min klasse samler på kapsler.

Prawie wszyscy chłopcy w mojej klasie zbierają kapsle.

Kapsler indeholder flere frø.


kvarts

Granit består hovedsagligt af kvarts samt en række andre mineraler som giver farver og strukturer i stenen.

Granit składa się głównie z kwarcu i szeregu innych minerałów, nadających kamieniowi barwy i struktury.

Rådgivning om granit, marmor, kalksten (da). Stonetreatment. [dostęp 2021-02-15].


kvalitet

Formålet med de nye normer er at fjerne produkter af utilfredsstillende kvalitet fra markedet […]

Stosowanie tych nowych norm powinno doprowadzić do usunięcia z rynku produktów o niezadowalającej jakości […]

Kommission (EF): KOMMISSIONENS FORORDNING (EF) Nr. 85/2004 (da). Den Europæiske Unions Tidende, 2004-01-15. [dostęp 2023-11-07].


skorsten

Skorstensfejeren faldt ned i skorstenen.


magnetisk

Har I en stjerneskruetrækker med magnetisk spids?

Macie śrubokręt krzyżowy z magnetyczną końcówką?


mekanisk

Hydrauliske bremser skal ikke justeres ligesom mekaniske bremser.

Hamulce hydrauliczne nie wymagają regulacji tak, jak hamulce mechaniczne.


semantisk

I virkeligheden er det ud fra en leksikografisk synsvinkel helt irrelevant, om f.eks. en faglig forklaring eller definition er semantisk, encyklopædisk eller begge dele, og hvor og hvordan skellet i så fald går mellem de to dele.

W rzeczywistości z leksykograficznego punktu widzenia zupełnie nie ma znaczenia, czy np. profesjonalna wykładnia lub definicja jest semantyczna, encyklopedyczna, czy zarówno taka i taka, oraz gdzie i jak przebiega w takim razie granica między tą dwójką.

Sven Tarp: Leksikografien på egne ben. Fordelingsstrukturer og byggedele i et brugerorienteret perspektiv (da). HERMES - Journal of Language and Communication in Business, 1998-02-15. [dostęp 2021-11-18].


monark

Da Christian 3. får magten i 1536, nedlægger han det norske rigsråd, og Norge omdannes fra selvstændigt kongerige (under samme monark som Danmark) til en dansk provins.

Kiedy Chrystian III obejmuje władzę w 1536 roku, rozwiązuje norweską Radę Państwa, a Norwegia zostaje przekształcona z samodzielnego królestwa (pod rządami tego samego monarchy co Dania) w duńską prowincję.

Tom Thygesen: Danmarkshistorien på 75 sider (da). Tomthygesen's Weblog, 2020-08-21. [dostęp 2024-02-16].


sexobjekt

I reklamerne ser vi mænd som sexobjekter, og den veltrimmede og atletiske krop er in, som aldrig før.

W reklamach widzimy mężczyzn jako obiekty seksualne, a wysportowane i atletyczne ciało jest w modzie jak nigdy dotąd.

EUGENE SANDOW – KROPSKULTURENS FADER (da). FITNEWS.DK, 2012-11-21. [dostęp 2023-04-26].


mandel

śdn. mandel < st.franc. emandle < łac. amandula < prowens. amandola < łac. amygdula < gr. αμύγδαλα

Smuttede mandler bruges til et hav af ting; småkager, kager, risalamande, marcipan og også som pynt. Herudover bliver mandler også smuttet, når der laves mandelmel, mandelflager og mandelsplitter.

Obrane migdały wykorzystuje się do mnóstwa rzeczy: ciasteczek, ciast, deseru mleczno-ryżowego, marcepanu, a także jako dekorację. Ponadto migdały są obierane, gdy produkuje się mąkę migdałową, płatki migdałowe oraz wiórki migdałowe.

Louise: Guide: Sådan smutter du mandler (da). Loui & Bernaisen. [dostęp 2024-08-26].

Vedvarende eller tilbagevendende betændelse i mandlerne kan gøre det nødvendigt at fjerne dem.

Utrzymujące się lub nawracające zapalenie migdałków może wymagać ich usunięcia.

Mikkel Holmelund: Mandler, fjernelse af (da). Sundhed.dk, 2023-02-08. [dostęp 2024-08-26].


sådan

wariant pisowni: så'n

Bifobi kan ramme personer, som ikke nødvendigvis er biseksuelle, men som opfattes som sådanne.

Bifobia może dotykać osoby, które niekoniecznie są biseksualne, ale są postrzegane jako takie.


miso

Mens traditionel miso normalt er lavet af soja, kan miso også fremstilles af byg, ris eller andre korn.

Podczas gdy tradycyjne miso jest zwykle wytwarzane z soi, miso można również wytwarzać z jęczmienia, ryżu lub innych ziaren.

Miso paste (da). Pandasia. [dostęp 2023-02-17].


teori

En helt udokumenteret teori om årsagen til Romerrigets sammenbrud handler om at romerne fik blyforgiftning, fordi deres vandrør var lavet af bly.

Pewna całkowicie nieudokumentowana teoria dotycząca przyczyny upadku Cesarstwa Rzymskiego głosi, że Rzymianie zapadli na ołowicę, ponieważ ich wodociągi były wykonane z ołowiu.

Peder Meyhoff, Peter Mouritsen: Teknologihistorie (da). Systime A/S, 2011. [dostęp 2021-06-04].

Marxisme er en samling af ideer og teorier, der bygger på Karl Marx' analyse og kritik af kapitalismen.

Marksizm to zespół idei i teorii zbudowanych na bazie analizy i krytyki kapitalizmu Karola Marksa.


tibetansk

Tibetanske munke har praktiseret lydhealing i århundreder og har udviklet teknikker, der bruger både vokal- og instrumentale lyde.

Tybetańscy mnisi praktykują dźwiękową terapię od wieków i opracowali techniki, które wykorzystują zarówno dźwięki wokalne, jak i instrumentalne.

Tom Friis Hansen: Hvad er Tibetansk lydhealing og hvordan virker det? (da). KLANGstudiet, 2023-10-09. [dostęp 2024-09-05].


apparatur

Ulykken skete sandsynligvis fordi apparaturet ikke var korrekt kalibreret.

Wypadek zdarzył się prawdopodobnie dlatego, że aparatura nie była poprawnie skalibrowana.


tandsten

Kan man selv fjerne tandsten?


karma

Karma kan defineres som summen af vores positive og negative handlinger, som i sidste ende vender tilbage til os selv, som en boomerang.

Karmę można zdefiniować jako sumę naszych pozytywnych i negatywnych działań, które ostatecznie wracają do nas samych, jak bumerang.

Annett Aministrator: Hvad er god netværkskarma (da). Spirituelt Netværk. [dostęp 2024-01-01].


-ette

zobacz słowa kończące się na „-ette”

zobacz też: -esse • -ette • -ina • -inde • -isse • -kone • -kvinde • -øse • -ske • -trice

przyrostek słowotwórczy tworzący formę rzeczowników odnoszącą się do osób płci żeńskiej; -arka, -ka, -yni, -ica, -isa i in.

brunetette

przyrostek słowotwórczy tworzący zdrobniałą formę niektórych rzeczowników

operette


koreansk

Kan du skelne koreansk fra japansk?

Potrafisz odróżnić koreański od japońskiego?


vinaigrette

En vinaigrette er en simpel dressing af olie og eddike.

Winegret to prosty dressing z oleju i octu.

E. Martiny: Vinaigrette (da). E. Martiny. [dostęp 2020-06-20].


reaktion

Allerede inden nogen havde set filmen, fremkaldte den hysteriske reaktioner.

Jeszcze zanim ktokolwiek widział ten film, wywoływał on histeryczne reakcje.

N.I.Larsen: Den katolske kirkes magt over Polen er brudt (da). Information.dk, 2018-10-29. [dostęp 2020-11-01].


nu

Nu kan jeg ikke.


Anders

Ifølge Danmarks Statistik er Anders det 14. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Anders jest 14. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


profeti

Både optimisme og pessimisme er selvopfyldende profetier. Uanset om du tror på dig selv eller ej, har du formodentlig ret!

Zarówno optymizm, jak i pesymizm są samospełniającymi się proroctwami. Niezależnie od tego, czy wierzysz w siebie, czy nie, prawdopodobnie masz rację!

Hans Henrik Knoop: Undersøgelse: Optimistiske skoleelever lærer mere! (da). DCUM – Dansk Center for Undervisningsmiljø, 2018-09-05. [dostęp 2023-04-11].


enormt

Asymmetriske nederdele i slidt denim er enormt populære denne sæson.

W tym sezonie ogromnie popularne są asymetryczne spódniczki ze spranego dżinsu.


antiinflammatorisk

Vores nye tandpasta mod blødende tandkød har antiinflammatoriske egenskaber og bekæmper de skadelige bakterier.

Nasza nowa pasta do zębów na krwawiące dziąsła ma właściwości przeciwzapalne i zwalcza szkodliwe bakterie.


fornem

Ambassaden i Kiev har som fornemste opgave at hjælpe danske virksomheder i gang på det ukrainske marked.

Najważniejszym zadaniem ambasady w Kijowie jest pomoc duńskim przedsiębiorstwom w wejściu na ukraiński rynek.

Strona ambasady Danii w Kijowie, dostęp 20.01.2010


agronom

Agronomerne udgør den største gruppe af rådgivere for landbruget.

Agronomowie stanowią największą grupę doradców dla rolnictwa.


pil

(1.3) od (1.1), gdyż z cienkich witek wierzbowych wyrabiano strzały

Pile bliver afskudt fra en bue.

Pilen ramte sit mål.

Tryk pilen nedad.


flere

I Danmark lever over 5 gange flere svin end mennesker.

W Danii żyje ponad 5 razy więcej świń niż ludzi.

H. Hansen: Spreder svin coronavirus? (da). Arbejderen, 2020-12-03. [dostęp 2020-12-03].

Flere studier viser, at overvægt hos husdyr har konsekvenser for både kæledyret og ejerens pengepung.

Wiele badań wykazuje, że nadwaga wśród zwierząt domowych ma konsekwencje zarówno dla samego zwierzęcia, jak i dla portfela jego właściciela.

Alexander L.: Fede kæledyr koster dyrt (da). HundeGalleri, 2017-11-27. [dostęp 2019-11-19].

Uanset om du mangler én, flere eller alle tænder, kan manglerne erstattes.

Niezależnie od tego, czy brakuje ci jednego, kilku czy wszystkich zębów, braki można zastąpić.


in-

inaktiv

w-, we- (wyraża ideę włączenia, wnętrza)

inhalere


psykisk

Lobotomi er en hjerneoperation, der har til formål at kurere psykiske sygdomme.

Lobotomia to operacja mózgu mająca na celu leczenie chorób psychicznych.


obligatorisk

Dyrets ejerinde har glemt de obligatoriske vaccinationer.

Właścicielka zwierzęcia zapomniała o obowiązkowych szczepieniach.


tendens

Leon prøver hele sit liv at få kontrol over sine unaturlige tendenser, men uden held. Når fuldmånen dukker op, bliver han til et blodtørstigt monster, der ikke kan kende forskel på ven og fjende.

Leon przez całe życie próbuje zapanować nad swoimi nienaturalnymi skłonnościami, ale bezskutecznie. Kiedy nastaje pełnia, zamienia się w krwiożerczego potwora, który nie potrafi odróżnić przyjaciela od wroga.

-: The Curse of the Werewolf (da). Laserdisken, 2012-03-19. [dostęp 2022-10-03].

Som jomfru har jeg perfektionistiske tendenser, men synes ikke, det er et problem.

Jako Panna mam perfekcjonistyczne tendencje, ale nie sądzę, aby był to problem.


norm

norma (ogólnie przyjęta zasada, typowe zachowanie)

Den internationale dag mod homofobi og transfobi er en oplagt anledning til at lade eleverne diskutere normer og mangfoldighed og retten til selv at vælge sin seksualitet.

Międzynarodowy dzień przeciwko homofobii i transfobii to doskonała okazja, aby uczniowie mogli podyskutować o normach, różnorodności oraz prawie do samostanowienia o własnej seksualności.

Sæt mangfoldighed på skemaet! (da). Sex & Samfund, 2017-05-05. [dostęp 2020-10-11].

Ifølge normen må vandmelonens stilk ikke være længere end 5 cm.

Zgodnie z normą łodyga arbuza nie może przekraczać 5 cm długości.


offentlig

Min mand arbejder i den offentlige sektor.

Er det lovligt at bade nøgen på offentlige strande?

Czy kąpanie się nago na publicznych plażach jest dozwolone?


nederlag

duń. nedlægge << st.duń. nedlag << niem. Niederlage

Sæsonens sidste derby endte med et stort nederlag.

Ostatnie derby sezonu zakończyły się wielką porażką.


omslag

[…] ligeledes lindrer et omslag af de knuste blade podagriske smerter, når det bliver varmt omlagt.

podobnie okład z rozgniecionych liści łagodzi bóle podagryczne po nałożeniu na ciepło.

Hasło „CHENOPODIUM” w: Christian Friederich Schumacher, Medicinsk Plantelære for studerende Læger og Pharmaceutiker, t. 1, Kopenhaga 1825, s. 305.


orkan

Orkanen ramte kysten med stærke vinde og meget regn.

Huragan uderzył na wybrzeżu silnymi wiatrami i obfitym deszczem.


autisme

Vaccinationen mod mæslinger, fåresyge og røde hunde (MFR) øger på ingen måde risikoen for at udvikle autisme.

Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce w żaden sposób nie zwiększa ryzyka rozwinięcia się autyzmu.

Lars Østergaard: 9 myter om vaccinationer – hvad er fup og fakta? (da). Region Midtjylland, 2018-10-31. [dostęp 2021-03-20].


cyklisk

Hele processen gentages cyklisk.


rubel

Den russiske rubels værdi er halveret på få måneder.

Wartość rubla rosyjskiego spadła o połowę w ciągu zaledwie kilku miesięcy.

Mads Kolby: Hvis det skete i Danmark: 37 pct. inflation og udhulet pensionsopsparing (da). Berlingske, 2014-12-17. [dostęp 2022-04-07].


termometer

Hvor mange dråber kviksølv er der i et termometer?


vedr.

Bestil en gratis brochure vedr. ergonomi, støj og vibrationer.

Zamów darmową broszurę dot. ergonomii, hałasu i wibracji.


maling

Statsministeren blev overhældt med rød maling.


beholder

Hæld aldrig kemikalier i andre beholdere end de oprindelige.

Nigdy nie wlewaj chemikaliów do pojemników innych, niż oryginalne.


kobling

Kan man skifte gear uden at træde på koblingen?

Czy można zmienić bieg bez wciskania sprzęgła?


mindst

najmniejszy (stopień najwyższy przymiotnika lille)

Fuglekongen er Europas mindste fugl, da den kun vejer fem gram.

Mysikrólik jest najmniejszym europejskim ptakiem, bo waży tylko pięć gramów.


mindst

Alle kandidater skal have mindst ti års erfaring.

Wszyscy kandydaci muszą mieć co najmniej dziesięcioletnie doświadczenie.


motorvej

Motorveje har mindst to vognbaner i hver retning.

Autostrady mają co najmniej dwa pasy ruchu w każdym kierunku.


resultat

…som resultat mistede mange investorer betydeligere summer.

w rezultacie wielu inwestorów straciło znaczniejsze sumy.

Emil Noesgaard: Intellektuel kapital og virksomheds performance (da). Copenhagen Business School, 2019-05-15. [dostęp 2021-10-10].

Imidlertid viser resultater fra den nationale undersøgelse af danskernes kost og fysiske aktivitet, at kartoflen er en væsentlig del af den danske madkultur.

Wyniki krajowego badania diety i aktywności fizycznej Duńczyków wykazują jednak, że ziemniak jest istotną częścią duńskiej kultury kulinarnej.

Inge Tetens et al.: Evidensgrundlaget for danske råd om kost og fysisk aktivitet (da). Fødevareinstitut, Danmarks Tekniske Universitet, 2013-09. [dostęp 2021-11-05].

Tjek blodtrykket hjemme og send resultatet til lægen.

Zmierz ciśnienie krwi w domu i wyślij wyniki lekarzowi.


på hovedet

Hvorfor står spejlbilledet ikke på hovedet?

Dlaczego obraz w lustrze nie jest odwrócony do góry nogami?


vindmølle

Energien fra vindmøllerne blev tidligere brugt til f.eks. at male korn, i dag omdannes den til elektricitet.

Energię z wiatraków wykorzystywano niegdyś np. do mielenia ziarna, a dziś przetwarza się ją w elektryczność.


gade

En lampe fra gaden kastede lidt lys ind i soveværelset.

Lampa z ulicy rzucała nieco światła do sypialni.


vejrmølle

Energien fra vejrmøllerne blev tidligere brugt til f.eks. at male korn, i dag omdannes den til elektricitet.


veterinær

Veterinæren har konstateret blod i kattens urin.

Weterynarz stwierdził krew w moczu kota.


ret vinkel

Et kvadrat er en firkant, hvori alle sider er lige lange og alle fire vinkler er rette.

Kwadrat to czworokąt, którego wszystkie boki są równej długości i którego wszystkie cztery kąty są proste.


blækhus

En frustreret digter kastede blækhuset mod væggen.

Sfrustrowany poeta cisnął kałamarzem o ścianę.


indbyde

Mange blev indbudt, men ingen kom.


sejlbåd

Skipper har altid det sidste ord på en sejlbåd.

Na żaglówce ostatnie słowo ma zawsze szyper.


hængelås

…og nøglen til hængelåsen smed hun ud af vinduet!

Det eneste toilet i parken var låst med en rusten hængelås.

Jedyna toaleta w parku była zamknięta na zardzewiałą kłódkę.


håndbremse

Pigen glemte at slippe håndbremsen og motoren gik i stå, da hun slap koblingen.

Dziewczyna zapomniała zwolnić hamulec ręczny i kiedy puściła sprzęgło, silnik zgasł.


dyrlæge

Dyrlægen har konstateret blod i kattens urin.


normalt

Gryder og pander er normalt lavet af metal.

Garnki i patelnie są zwykle wykonane z metalu.


aritmetik

Aritmetik er en gren af matematikken, der studerer de fundamentale principper ved visse operationer på tal.

Arytmetyka to gałąź matematyki zajmująca się podstawowymi zasadami dot. pewnych operacji na liczbach.


vognbane

Motorveje har mindst to vognbaner i hver retning.


aflyse

Hans koncert blev aflyst pga. manglende interesse.

Jego koncert został odwołany z powodu braku zainteresowania.

Da den fysiske generalforsamling alligevel må aflyses og afholdes på en anden vis, lukker foreningen døren indtil næste år.

Ponieważ fizyczne walne zgromadzenie tak czy siak musi zostać odwołane i przeprowadzone w inny sposób, stowarzyszenie zamyka drzwi aż do przyszłego roku.


passer

En uartig elev har stukket lærerinden med en passer.

Niegrzeczny uczeń ukłuł nauczycielkę cyrklem.


parlamentarisk

Ungarn er et parlamentarisk demokrati.


viden

Arbejdet krævede stor viden hos de ansatte.

Praca wymagała dużej wiedzy od zatrudnionych.


arkæologisk

Arkæologiske fund viser, at ris har været dyrket og spist gennem næsten 7.000 år.

Odkrycia archeologiczne wykazują, że ryż jest uprawiany i spożywany już od prawie 7000 lat.


oversætter

En oversætter skal kunne mindst to sprog.

Tłumacz musi znać co najmniej dwa języki.


forsikring

Man får erstatning for de skader, som er dækket af forsikring.

Odszkodowanie dostaje się za te szkody, które są objęte ubezpieczeniem.


kolesterol

Enzymer, der bruges i binyrerne, er kemiske stoffer, der hjælper i omdannelsen af kolesterol til binyrebark-hormoner.

Enzymy wykorzystywane w nadnerczach to substancje chemiczne, które pomagają w przemianie cholesterolu w hormony kory nadnerczy.

Webgruppen på Rigshospitalet: Adrenogenitalt syndrom (da). Rigshospitalet. [dostęp 2020-12-27].


Svend

Svend går i seng med hønsene men står alligevel først op omkring elleve.

Swen chodzi spać z kurami, ale wstaje i tak dopiero około jedenastej.


flad

En tegnestift er et lille søm med et fladt hoved.


tøjklemme

klamerka (do przypinania prania do sznurka)

Grønne tøjklemmer passer til mine lysegrønne kjoler.

Zielone klamerki pasują do moich jasnozielonych sukienek.


afspiller

Hvis afspilleren ikke benyttes i en længere periode (nogle måneder), skal batterierne fjernes.

Jeżeli odtwarzacz nie będzie używany przez dłuższy okres (kilka miesięcy), należy wyjąć z niego baterie.


radiotelegrafist

Radiotelegrafisten var ikke i stand til at sende meddelelsen.

Radiotelegrafista nie był w stanie wysłać wiadomości.


modersmål

Polsk er nationalsprog i Polen og modersmål for flertallet af polske medborgere.

Polski jest językiem narodowym w Polsce i językiem ojczystym większości polskich obywateli.


kapitalistisk

«De kapitalistiske svin bliver rigere og arbejdere bliver fattigere!», råbte demonstranten.

Kapitalistyczne świnie stają się coraz bogatsze, a robotnicy biednieją!" - krzyknął demonstrant.


komme ind

Rengøringskonen havde mistet sine nøgler og kunne ikke komme ind.

Sprzątaczka zgubiła klucze i nie mogła wejść.


Vincent

Navnet Vincent er mest almindeligt i København. Dets former Vincents og Vincentz er ikke længere så populære.

Imię Vincent jest rozpowszechnione głównie w Kopenhadze. Jego formy Vincents i Vincentz nie są już tak popularne.


Per

Ifølge Danmarks Statistik er Per det 19. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Per jest 19. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


amerikanerinde

Kagen var alt for sød, men den overvægtige amerikanerinde spiste den alligevel.

Ciastko było o wiele za słodkie, ale otyła Amerykanka i tak je zjadła.


overvægtig

Hvad er den ideelle kost til overvægtige hunde?

Jaka jest idealna dieta dla psów z nadwagą?


kvælstof

Kvælstof udgør ca. 78% af Jordens atmosfære.

Azot stanowi ok. 78% atmosfery ziemskiej.


optimisme

Både optimisme og pessimisme er selvopfyldende profetier. Uanset om du tror på dig selv eller ej, har du formodentlig ret!

Zarówno optymizm, jak i pesymizm są samospełniającymi się proroctwami. Niezależnie od tego, czy wierzysz w siebie, czy nie, prawdopodobnie masz rację!


Lars

Ifølge Danmarks Statistik er Lars det 3. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Lars jest 3. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


støvsuge

por. støve af, afstøve

Konen havde insisteret på, at jeg skulle støvsuge hver dag. Sindssygt!

Żona nalegała, abym odkurzał codziennie. Chore!

Har rengøringskonen allerede støvsuget alle tæpperne?

Czy sprzątaczka już odkurzyła wszystkie dywany?


nøgle

st.duń. nykil < st.szw. nykil < pragerm. *χnukila

Hastigheden var nøglen til succes.

Spænd boltene med en nøgle.


rødtoppet fuglekonge

Den rødtoppede fuglekonge ligner fuglekongen, der er Danmarks mindste fugl.

Zniczek przypomina mysikrólika, który jest najmniejszym ptakiem Danii.


Jesper

Ifølge Danmarks Statistik er Jesper det 17. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Jesper jest 17. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


hensigten helliger midlet

Mener I, at hensigten helliger midlet, således, at nogle uskyldige mennesker skal ofres for at andre kan overleve […]?

Uważacie, że cel uświęca środki, tzn. że trzeba poświęcić niewinnych ludzi po to, aby przeżyć mogli inni?

Arne Jørgensen: Uskyldige ofre (Læserdebat) (da). Informatíon, 1999-06-03. [dostęp 2021-06-19].


fuglekonge

duń. fugl + -e- + konge (→ „ptasi król”)

Fuglekongen er Europas mindste fugl, den vejer kun fem gram.

Mysikrólik jest najmniejszym europejskim ptakiem, waży tylko pięć gramów.


Jens

Ifølge Danmarks Statistik er Jens det mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Jens jest najpopularniejszym imieniem męskim w Danii.


tale er sølv, tavshed er guld

polski odpowiednik mowa jest srebrem, a milczenie złotem


bruger

Brugere af dette produkt bør læse brugsanvisningen.

Użytkownicy tego produktu powinni przeczytać instrukcję użytkowania.


en blind høne finder også et korn

polski odpowiednik trafiło się ślepej kurze ziarno


papiret rødmer ikke

papier się nie rumieni; polski odpowiednik papier jest cierpliwy


alle veje fører til Rom

polski odpowiednik wszystkie drogi prowadzą do Rzymu


en fugl i hånden er bedre end ti på taget

polski odpowiednik lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu


man skal ikke sælge skindet før bjørnen er skudt

polski odpowiednik nie dziel skóry na niedźwiedziu


ryger

kæderyger

palacz nałogowy palący papierosa za papierosem

Tror rygere ikke rygning skader?

Czy palacze nie wierzą, że palenie szkodzi?


man skal smede mens jernet er varmt

polski odpowiednik kuj żelazo, póki gorące


vulkanisering

Vi tilbyder fremstilling af gummislanger og vulkanisering af dæk.

Oferujemy produkcję gumowych węży oraz wulkanizację opon.


Rom blev ikke bygget på en dag

polski odpowiednik nie od razu Kraków zbudowano

Først sagde praktikanten »alle gode gange tre«, derefter »Rom blev ikke bygget på en dag«, dernæst »øvelse gør mester«. Til sidst opgav han og begyndte at drikke.

Na początku praktykant mówił „do trzech razy sztuka”, potem „nie od razu Kraków zbudowano”, następnie „ćwiczenie czyni mistrza”. W końcu poddał się i zaczął pić.


kortslutning

En officiel undersøgelse viste, at en kortslutning havde været årsag til branden.

Oficjalne dochodzenie wykazało, że przyczyną pożaru było zwarcie.

Artykuł Moskvas manege w duńskiej Wikipedii


øvelse

Jeg laver regelmæssigt øvelser for mavemuskler for ikke at tage på.

Regularnie robię ćwiczenia na mięśnie brzucha, żeby nie przytyć.

Hæftet indeholder niogfyrre grammatiske øvelser.

Zeszyt zawiera czterdzieści dziewięć ćwiczeń gramatycznych.


konstatere

Lægen konstaterede, at patienten havde sår på tolvfingertarmen.

Lekarz stwierdził, że pacjent ma wrzody na dwunastnicy.

Cirka 3.000 danskere får hvert år konstateret forandringer i leveren.

Każdego roku u około 3000 Duńczyków stwierdza się zmiany w wątrobie.

Peter Bergman, Kristian Wraae: OUH er klar med træfsikker levertest (da). TV2 Fyn, 2020-01-11. [dostęp 2023-08-31].


gå i hundene

zobacz też: Indeks:Duński - Związki frazeologiczne

Jørgen begyndte at drikke og gik i hundene.


leve som hund og kat

Hendes forældre lever som hund og kat.

Jej rodzice żyją (ze sobą) jak pies z kotem.


skorstensfejer

Skorstensfejeren røg ned i skorstenen.


fotografisk

Alle har fotografisk hukommelse, det er bare ikke alle der har film i…

Wszyscy mają pamięć fotograficzną, ale nie wszyscy mają założoną kliszę…


sø

I hele Danmark er der 1032 navngivne søer.


øje for øje, tand for tand

alternatywne wersje: „tand for tand og øje for øje” i „øje for øje og tand for tand”


regelmæssigt

Undersøg dine testikler regelmæssigt og gå til lægen, hvis du opdager en forandring.

Regularnie badaj swoje jądra i idź do lekarza, jeśli zauważysz zmianę.

I.N. Ammundsen, E. Kjems: Selvundersøgelse af testiklerne (da). Kræftens Bekæmpelse, 2020-07-08. [dostęp 2020-11-02].


tage på

zobacz też: tage • tage af • tage fra • tage imod • tage ind • tage med • tage om • tage op • tage over • tage på • tage til • tage ud • tage ved

Studentens eneste provokation bestod i, at han tog et rødt slips på.

Jedyna prowokacja studenta polegała na tym, że założył czerwony krawat.

Lige forud for festen oplevede Hilde en kæmpe tøjkrise: hun havde bogstaveligt talt intet at tage på!

Tuż przed imprezą Hilda przeżyła ogromny kryzys odzieżowy – dosłownie nie miała co na siebie włożyć!


mave

Symptomer på forgiftning med grøn fluesvamp er mavesmerter og diarré.

Objawami zatrucia muchomorem zielonawym są bóle żołądka i rozwolnienie.

Kvinde død af forgiftning med fluesvamp (da). DR Nyheder, 1999-09-13. [dostęp 2017-05-27].

Jeg har ondt i maven når jeg tænker på det.


algebraisk

At løse ligningen ved den algebraiske metode handler om at omskrive ligningen, så x'et til sidst er isoleret på den ene side af ligehedstegnet.

Rozwiązywanie równania metodą algebraiczną polega na przepisaniu go tak, aby w końcu odizolować x po jednej stronie znaku równości.

J. Allerelli: Løse ligninger (da). MG HF Mat C, 2014-03-31. [dostęp 2020-12-29].


spand

Zooens attraktioner var en sæl i et badekar og en skildpadde i en spand.

Atrakcjami zoo były foka w wannie i żółw w wiadrze.

København Zoologiske Have; dostęp 23.01.2010


kritiker

krytyk (osoba oceniająca coś lub kogoś negatywnie)

krytyk (osoba oceniająca dzieła sztuki i dzieła naukowe)

Som kritiker kan jeg ikke se nogen regulariteter i denne kaotiske komposition.

Jako krytyk nie widzę w tej chaotycznej kompozycji żadnych regularności.


perron

Toget afgår fra perron 2 og jeg ventede på perron 3.

Pociąg odjeżdża z peronu 2, a ja czekałem na peronie 3.


bunker

Omkring 6000 bunkre blev bygget i Danmark under besættelsen.

Podczas okupacji zostało w Danii zbudowanych około 6000 bunkrów.

bunkier (pomieszczenie na paliwo na statku)


narkotisk

Det narkotiske stof, der findes i valmuekapsler, er ekstremt farligt.

Znajdująca się w makówkach substancja narkotyczna jest skrajnie niebezpieczna.

metroexpress, Dansk turist fundet død i Australien - spiste valmuekapsler, 17.02.2014


gullig

Tragt-kantarellerne er nemlig mestre i kamuflage og med deres brunlig hatfarve og gullig stok, falder de nemt i ét med efterårets nedfaldsblade i samme nuancer.

Pieprzniki trąbkowe są mistrzami kamuflażu, a ich brunatna barwa kapelusza i żółtawy trzon sprawiają, że łatwo stapiają się w jedno z opadłymi jesiennymi liśćmi o podobnych odcieniach.

MR: De eftertragtede tragt-kantareller! (da). NaturGuide, 2021-08-12. [dostęp 2023-08-22].


altruistisk

Under epidemiske forhold er altruistiske holdninger af særlig betydning.

W warunkach epidemicznych altruistyczne postawy mają szczególne znaczenie.


allergisk

En undersøgelse viser, at kunstige øjenvipper kan forårsage allergiske reaktioner

Badanie wykazuje, że sztuczne rzęsy mogą wywoływać reakcje alergiczne.


reinkarnation

En aktiv kamp for dyrenes rettigheder er ikke nødvendigvis forbundet med troen på reinkarnation.

Aktywna walka o prawa zwierząt niekoniecznie związana jest z wiarą w reinkarnację.


veje

Pia vejer sig hver morgen og græder.

Fuglekongen er Europas mindste fugl, den vejer kun fem gram.

Mysikrólik jest najmniejszym europejskim ptakiem, waży tylko pięć gramów.


arbejdsgiver

Overenskomster er aftaler mellem en eller flere arbejdsgivere og flere lønmodtagere.

Układy zbiorowe to umowy między jednym lub wieloma pracodawcami a wieloma pracobiorcami.

hasło "overenskomst" w duńskiej Wikipedii


aftale

En politisk aftale om højere afgifter på cigaretter har fået prisen på tobak til at stige to gange siden 2020.

Polityczne porozumienie dotyczące wyższej akcyzy na papierosy spowodowało podwyżkę ceny wyrobów tytoniowych dwukrotnie od 2020 roku.

Camilla Bresemann: Vi køber flere og flere cigaretter i udlandet (da). TV2 NYHEDER, 2023-09-22. [dostęp 2023-09-22].


det stille vand har den dybe grund

polski odpowiednik cicha woda brzegi rwie


traditionel

Gullasch er en traditionel ungarsk suppe.


viskelæder

Ideen med at forsyne blyanten med et viskelæder stammer fra 1858.

Pomysł wyposażenia ołówka w gumkę pochodzi z roku 1858.


realpolitik

I årene efter den tyske forening indledte han en realpolitik, der betød talrige - ofte hemmelige - alliancer med nabostaterne.

W latach po zjednoczeniu Niemiec wprowadził Realpolitik, która oznaczała liczne – często tajne – sojusze z sąsiednimi państwami.

Jan Brix: Jernkansleren (da). Moderne verden. [dostęp 2021-10-27].


mekanisme

Et sigte er en mekanisme, som bruges til at sigte med.

Celownik to mechanizm służący do celowania.


brutalitet

Politiets brutalitet og dets vold, der i uforholdsmæssige stor grad er rettet mod sorte mennesker og andre minoriteter, har sine rødder i amerikansk kapitalisme.

Brutalność policji i jej przemoc, która w nieproporcjonalnie dużym stopniu jest wymierzona w osoby czarne i inne mniejszości, ma swoje korzenie w amerykańskim kapitalizmie.

Jon Lange: USA: Politiets brutale mord på Tyre Nichols… (da). Revolution, 2023-04-05. [dostęp 2023-04-30].


butan

Butan er en farveløs, lugtfri, brandfarlig gas.

Butan to bezbarwny, bezwonny, łatwopalny gaz.


ende

Du ender i galgen, hvis du ikke holder op med det!

Skończysz na szubienicy, jeśli nie przestaniesz!

Danske navneformer ender tit med -e.

Duńskie bezokoliczniki często kończą się na -e.


EØS

Europæisk Økonomisk Samarbejdsområde → EOG, Europejski Obszar Gospodarczy

Island er medlem af FN, NATO, EFTA, EØS og OECD, men ikke EU.

Islandia jest członkiem ONZ, NATO, EFTA, EOG i OECD, ale nie UE.


FN

Forenede Nationer → ONZ, Organizacja Narodów Zjednoczonych


udråbstegn

På dansk (og de fleste andre sprog) kan udråbstegn i lighed med punktum og spørgsmålstegn markere afslutningen af en sætning.

W języku duńskim (i większości innych języków) wykrzyknik, podobnie jak kropka i znak zapytania, może oznaczać zakończenie zdania.


bodega

hiszp. bodega < gr. ἀποθήκη (apothḗkē) → skład, magazyn

To sømænd sad i en havnebodega og drak øl.

Dwaj marynarze siedzieli w portowej knajpie i pili piwo.


spørgsmålstegn

stille spørgsmålstegn ved / sætte spørgsmålstegn ved


lasagne

Jeg har veganiseret min mormors klassiske lasagne og synes, at den smager bedre end originalen.

Zweganizowałam klasyczną lazanię mojej babci i uważam, że smakuje lepiej niż oryginał.


Ægypten

Egypten eller Ægypten er et land i Nordafrika.


hundegalskab

Hvis en ræv ikke er bange for mennesker, kan det være et tegn på, at den har hundegalskab.

Jeżeli lis nie boi się ludzi, to może to oznaczać, że ma wściekliznę.


olie

En vinaigrette er en simpel dressing af olie og eddike.

Winegret to prosty dressing z oleju i octu.

E. Martiny: Vinaigrette (da). E. Martiny. [dostęp 2020-06-20].


hvide

Jeg havde bare et problem: jeg kunne ikke piske hviderne stive.

Miałam tylko jeden problem - nie mogłam ubić białek na sztywno.


grundigt

Hvis man bliver bidt af en flagermus, skal man vaske såret grundigt og kontakte sin læge.

W przypadku ugryzienia przez nietoperza należy dokładnie przemyć ranę i skontaktować się z lekarzem.

Ekstra Bladet, Mange tilfælde af flagermus-rabies, 27.07.2006


bogstav

Alfa er det første bogstav i det græske alfabet.

Alfa to pierwsza litera alfabetu greckiego.


lade

st.nord. láta << pragerm. *lētanan; por. goc. 𐌻𐌴𐍄𐌰𐌽 (letan), st.ang. lǣtan (ang. let), swn. lāzzan (niem. lassen), niderl. laten, szw. låta, isl. láta

Branden opstod i laden.


lade

Skovhuggeren drak lidt øl og ladede geværet.

Protonen er en positivt ladet partikel.

Proton to cząsteczka naładowana dodatnio.


lade

Af ren forsigtighed lader Cecille aldrig sine børn bruge mikroovnen.

Z czystej ostrożności Cecylia nigdy nie pozwala swoim dzieciom używać mikrofalówki.

czasownik posiłkowy tłumaczony na jęz. polski konstrukcjami z niech

Lad ham rengøre!

czasownik posiłkowy służący do tworzenia trybu rozkazującego 1. os lm → lad os

Lad os tænde et lys.

Drengen lod til at være overrasket.


rabarber

Under krigen levede vi hovedsageligt af billig marmelade af rabarber.

W czasie wojny żyłyśmy głównie tanią marmoladą z rabarbaru.


avocado

war. avokado

zobacz też: owoce w jęz. duńskim

Jeg laver selv sushi og udover noritang og ris bruger jeg – som fyld – marineret tofu, avocado, peber, agurk og pære.

Sushi przyrządzam sama i oprócz wodorostów nori i ryżu używam – jako nadzienia – marynowanego tofu, awokado, papryki, ogórka i gruszki.


fonetiker

Selv vores bedste fonetiker kunne ikke identificere denne dialekt.

Nawet nasz najlepszy fonetyk nie potrafił zidentyfikować tego dialektu.


fonetisk

Hvert bogstav og tegn i det fonetiske alfabet har én, og kun én, udtale.

Każda litera i znak w alfabecie fonetycznym ma jedną, i tylko jedną, wymowę.

Hasło Internationale fonetiske alfabet w duńskiej Wikipedii, 07.09.2014


tid er penge

Hurtigt, hurtigt, tid er penge!


billet

Bøden for manglende billet er blevet hævet fra seks til syv hundrede kroner.

Grzywna za brak biletu została podniesiona z sześciuset do siedmiuset koron.

Et forfalsket pas, tæt skæg og solbriller skulle være hans billet til friheden.

Sfałszowany paszport, gęsta broda i okulary przeciwsłoneczne miały być jego biletem do wolności.


Bettina

alternatywna pisownia: Betina, Bethina

zobacz też: Indeks:Duński - Imiona

Søren gav Bettina en buket kunstige blomster.


majuskel

En majuskel betyder inden for den typografiske verden et stort bogstav, f.eks. det første bogstav i et navn.

Majuskuła w świecie typografii oznacza wielką literę, np. pierwszą literę imienia.


sovjetisk

Omkring en million afghanere døde under den sovjetiske intervention, og Sovjet-unionen måtte trække sig ud af landet i 1989.

Podczas sowieckiej interwencji zginęło około miliona Afgańczyków, a Związek Radziecki musiał wycofać się z kraju w 1989 roku.

Afghanistan efter 1989 w: KULTURFORSTÅELSE. AFGHANISTAN., Institut for Sprog og Kultur. Forsvarsakademiet., København 2015, ISBN 978-87-7147-128-1, s. 18.


indvolde

Fjern indvolde, skær fiskens hoved og hale af.

Usunąć wnętrzności i odkroić głowę i ogon ryby.


materialisme

Materialisme og idealisme er hinandens modsætninger.

Materializm i idealizm są wzajemnymi przeciwieństwami.


inkvisitorisk

Politikvinden stillede ubehagelige, inkvisitoriske spørgsmål.

Policjantka zadawała nieprzyjemne, inkwizytorskie pytania.


rektangulær

Er kvadratiske vinduer pænere end rektangulære?

Czy kwadratowe okna są ładniejsze niż prostokątne?


eksplosion

Eksplosioner på Solen giver forstyrrelser på Jorden.

Wybuchy na Słońcu powodują zakłócenia na Ziemi.


fod

Lægen fjernede min sko og trykkede på min fod, lige hvor det gjorde allermest ondt.

Lekarz zdjął mi but i nacisnął mi na stopę, dokładnie tam, gdzie najbardziej bolało.

miejsce u dołu (w wyr. typu: "u stóp gór/schodów"), podnóże


ubehagelig

Der ventede mange brugere en ubehagelig overraskelse, da deres private beskeder blev offentliggjort ved en teknisk fejl.

Na wielu użytkowników czekała nieprzyjemna niespodzianka, gdy ich prywatne wiadomości zostały upublicznione z powodu błędu technicznego.


xylofon

Vi synger i mikrofon og spiller xylofon.

Śpiewamy do mikrofonu i gramy na ksylofonie.


Østersøen

Hvilke lande har adgang til Østersøen?

Które kraje mają dostęp do Morza Bałtyckiego?


fadervor

Fadervor er en kristen bøn.


ske

Jeg spiser udelukkende med forgyldte skeer.


ske

Det kan ikke ske igen!


bøn

Fadervor er en kristen bøn.


bede

(1.1) śdn. boten
(1.2) łac. beta
(2) st.nord. biðja

En bede er en kastreret vædder.


bede

Hun bad ham om en cigaret.

Muslimer beder fem gange om dagen.

Muzułmanie modlą się pięć razy dziennie.

Titusinder af katolikker bad for den døende pave.

Dziesiątki tysięcy katolików modliło się za umierającego papieża.

/ritzau/Reuters: Titusinder af katolikker… (da). BT, 2005-04-02. [dostęp 2020-10-07].

Syv gange om dagen bad katolske præster tidebønner, og de var trykt i et breviar.

Siedem razy dziennie księża katoliccy odmawiali wydrukowaną w brewiarzu Liturgię godzin.

Munkene og Homer (da). [dostęp 2020-12-29].


Lone

Ifølge Danmarks Statistik er Lone det 13. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Lone jest 13. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


Bente

Ifølge Danmarks Statistik er Bente det 14. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Bente jest 14. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


Lene

Ifølge Danmarks Statistik er Lene det 8. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Lene jest 8. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


Jørgen

Ifølge Danmarks Statistik er Jørgen det 10. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Jørgen jest 10. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


Jette

Ifølge Danmarks Statistik er Jette det 19. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Jette jest 19. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


Else

Ifølge Danmarks Statistik er Else det 18. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Else jest 18. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


formål

Lobotomi er en hjerneoperation, der har til formål at kurere psykiske sygdomme.

Lobotomia to operacja mózgu mająca na celu leczenie chorób psychicznych.


Ole

Ifølge Danmarks Statistik er Ole det 15. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Ole jest 15. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


Mette

Ifølge Danmarks Statistik er Mette det 4. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Mette jest 4. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


Morten

Ifølge Danmarks Statistik er Morten det 16. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Morten jest 16. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


ayatollah

pers. آیتالله < arab. آية الله


statistik

Ifølge statistikker sker de fleste ulykker om vinteren indenfor de første 15 minutters kørsel.

Według statystyk większość wypadków zimą zachodzi podczas pierwszych 15 minut jazdy.

Porady KT Autocenter, dostęp: 06.03.2010


servostyring

Servostyring er et system til at reducere kræfterne, som en kører skal bruge til at dreje rattet og dermed hjulene i et køretøj.

Wspomaganie kierownicy to układ mający na celu zmniejszenie siły, jakiej kierowca musi użyć, aby obrócić kierownicę, a więc i koła pojazdu.


Niels

imię męskie, odpowiednik imienia Mikołaj

Ifølge Danmarks Statistik er Niels det 8. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Niels jest 8. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


Hanne

Ifølge Danmarks Statistik er Hanne det 3. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Hanne jest 3. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


tandhjul

De fleste hjul er runde, men tandhjul kan være ovale.

Większość kół jest okrągła, ale koła zębate mogą być owalne.


slippe

Pigen glemte at slippe håndbremsen og motoren gik i stå, da hun slap koblingen.

Dziewczyna zapomniała zwolnić hamulec ręczny i kiedy puściła sprzęgło, silnik zgasł.

En gammel skrøne gik ud på, at grævlingen kunne angribe jægeren og bide sig fast i hans ben, som den først slap, når den hørte knoglerne knase.

Stary przekaz głosił, że borsuk może zaatakować myśliwego, wgryźć się w jego nogę i puścić ją dopiero, gdy usłyszy chrzęst miażdżonych kości.

Wikipedias bidragsydere: Grævling (da). Wikipedia, Den frie encyklopædi, 2022-03-18. [dostęp 2022-10-04].

wyślizgnąć się, wywinąć się, wymknąć się, wyjść obronną ręką


bestemmelse

Bestemmelse af dødsårsagen var i dette tilfælde umulig.

Ustalenie przyczyny śmierci było w tym przypadku niemożliwe.

Brug maskinen efter dens bestemmelse, ellers mister du garantien.

Używaj maszyny zgodnie z jej przeznaczeniem, bo inaczej stracisz gwarancję.


kører

Wspomaganie kierownicy to układ mający na celu zmniejszenie siły, jaką kierowca musi użyć, aby obrócić kierownicę, a więc i koła pojazdu.


orkanens øje

Orkanens øje er et vindstille område, som cyklonens luftmasserne roterer omkring.

Oko cyklonu to bezwietrzny obszar, wokół którego wirują powietrzne masy cyklonu.


forsyne

Ideen med at forsyne blyanten med et viskelæder stammer fra 1858.

Pomysł, aby wyposażyć ołówek w gumkę pochodzi z roku 1858.


afføring

od archaicznego słowa afføre (oddawać stolec) + -ing

Skal jeg gå til læge, når min babys afføring er grønlig?

Czy powinnam iść do lekarza, jeżeli stolec mojego dziecka jest zielonkawy?

I værelset herskede en skrækkelig stank af snavs og afføring.

W pokoju panował okropny smród brudu i odchodów.

Gulsot misfarver urin og afføring.


Kirsten

Ifølge Danmarks Statistik er Kirsten det 2. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Kirsten jest 2. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


Vincentz

imię męskie, wariant imienia Vincent, Wincenty

Navnet Vincent er mest almindeligt i København. Dets former Vincents og Vincentz er ikke længere så populære.

Imię Vincent jest rozpowszechnione głównie w Kopenhadze. Jego formy Vincents i Vincentz nie są już tak popularne.


udfordring

En optimist ser på problemer som interessante udfordringer.

Optymista widzi problemy jako interesujące wyzwania.


Marianne

Ifølge Danmarks Statistik er Marianne det 11. mest populære pigenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Marianne jest 11. pod względem popularności imieniem żeńskim w Danii.


hestekraft

En hestekraft er en ældre enhed for effekt og betegner grundlæggende den effekt, en hest kan yde.

Koń mechaniczny to starsza jednostka mocy, opisująca zasadniczo moc, jaką może dać jeden koń.


Henrik

zobacz też: Indeks:Duński - Imiona

Ifølge Danmarks Statistik er Henrik det 5. mest populær drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Henryk jest 5. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


Kim

Ifølge Danmarks Statistik er Kim det 20. mest populære drengenavn i Danmark.

Według Duńskiego Urzędu Statystycznego Kim jest 20. pod względem popularności imieniem męskim w Danii.


sulten som en ulv

Jer er så sulten som en ulv.


statistisk

Statistiske analyser er en absolut nødvendig del af både den epidemiologiske og biologiske forskning.

Analizy statystyczne są absolutnie niezbędną częścią zarówno epidemiologicznych, jak i biologicznych badań.

Bodil Kofoed: Statistik og dataanalyse (da). Kræftens Bekæmpelse, 2017-01-19. [dostęp 2021-06-04].


uanset

Alle bør have samme rettigheder uanset køn.

Wszyscy powinni mieć równe prawa, niezależnie od płci.


lakere

Udfører I vedligeholdelse af lakerede gulve?

Czy wykonujecie konserwację lakierowanych podłóg?


selvangivelse

Husk på, at alle beløb i den danske selvangivelse skal være i danske kroner.

Pamiętaj, że wszystkie kwoty w duńskim zeznaniu podatkowym muszą być (podane) w koronach duńskich.


Veronica

podstawowa forma imienia: Veronika

zobacz też: imiona w języku duńskim

Navnet Veronica bruges også på Grønland.

Imię Weronika używane jest także na Grenlandii.


Thekla

alternatywna forma imienia: Tekla

zobacz też: imiona w języku duńskim

Har du været mig tro, kære Thekla?


håndvask

Er denne håndvask lavet af porcelæn, stål eller plastik?

Czy ta umywalka jest wykonana z porcelany, stali, czy plastiku?


racisme

De ungarske politikere afviser alle anklager om racisme.

Węgierscy politycy odrzucają wszelkie zarzuty o rasizm.


Sabine

mniej popularna forma imienia: Sabina

zobacz też: imiona w języku duńskim

Sabine og Rosa kan ikke lide hinanden.


vask

Er denne vask lavet af porcelæn, stål eller plastik?


pessimisme

Både optimisme og pessimisme er selvopfyldende profetier. Uanset om du tror på dig selv eller ej, har du formodentlig ret!

Zarówno optymizm, jak i pesymizm są samospełniającymi się proroctwami. Niezależnie od tego, czy wierzysz w siebie, czy nie, prawdopodobnie masz rację!

Hans Henrik Knoop: Undersøgelse: Optimistiske skoleelever lærer mere! (da). DCUM – Dansk Center for Undervisningsmiljø, 2018-09-05. [dostęp 2023-04-11].


LGBT

alternatywna pisownia: lgbt; często w zestawieniach: LGBT- / lgbt-

LGBT-personer har det markant dårligere især psykisk end resten af danskerne, viser den store befolkningsundersøgelse af danskernes sexliv.

Osoby LGBT mają się znacznie gorzej, szczególnie psychicznie, niż reszta Duńczyków, jak wykazuje duże badanie populacji dot. życia seksualnego Duńczyków.

Information, Ligestillingsminister ser med alvor på LGBT-personers mistrivsel., 01.11.2019


drivhusgas

(1.1) duń. drivhus + gas → cieplarnia + gaz

Ifølge ny rapport står landbruget for 46,4 procent af Danmarks samlede udslip af drivhusgasser.

Według nowego raportu rolnictwo odpowiada za 46,4 procent całkowitej emisji gazów cieplarnianych w Danii.

ml: Landbruget sviner mere end hidtil troet (da). Arbejderen, 2021-09-08. [dostęp 2021-10-27].


milt

Miltens opgave er bl.a. at rense blodet for bakterier.

Zadaniem śledziony jest m.in. oczyszczanie krwi z bakterii.


melankoli

Den kolde regn, der slår mod ruden, fremkalder hos mig en høstlig melankoli.

Zimny deszcz, bijący o szybę, wywołuje u mnie jesienną melancholię.


satanist

Ved præsten, at du er satanist?

Vores nye bisp sagde angiveligt, at alle ateister, blasfemikere og satanister skulle korsfæstes.

Podobno nasz nowy biskup powiedział, że wszyscy ateiści, bluźniercy i sataniści powinni zostać ukrzyżowani.


procedure

Sygeplejersken udfører proceduren under antiseptiske forhold og naturligvis under lokalbedøvelse.

Pielęgniarka wykonuje zabieg w warunkach antyseptycznych oraz oczywiście w znieczuleniu miejscowym.


gifte

Hvis en dansk konge giftede sin søn med den svenske konges datter, så var det i en situation, hvor man havde brug for fred og alliancer.

Jeśli duński król wydawał syna za córkę króla szwedzkiego, to było to w sytuacji, gdy istniała potrzeba pokoju i zawiązywania sojuszy.

Mona Samir Sørensen: Et folkeligt ægteskab (da). POLIKITKEN, 2003-09-24. [dostęp 2024-02-07].

łączyć węzłem małżeńskim, stwierdzać małżeństwo


gifte

Hendes største drøm er at gifte sig med en rig prins.

Jej największym marzeniem jest wyjść za mąż za bogatego księcia.


graviditet

Hun dirrede af angst da hun fortalte sin far om sin graviditet.

Trzęsła się ze strachu, gdy mówiła ojcu o swojej ciąży.

Hvis en medarbejder opsiges under graviditet eller barsel, er det arbejdsgiveren, som skal bevise, at opsigelsen hverken helt eller delvist er begrundet i graviditeten eller barslen.

Jeśli pracownica zostaje zwolniona w trakcie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, to pracodawca musi udowodnić, że wypowiedzenie nie jest w pełni ani częściowo spowodowane ciążą ani macierzyństwem.

Gravid medarbejder kunne ikke opsiges på trods af arbejdsmangel (da). Dansk Erhverv, 2021-03-23. [dostęp 2023-05-28].


chador

To ældre kvinder kom klædt i en chador, en pige bar en burka, og resten havde kun et traditionelt hovedtørklæde på, en såk. hijab.

Dwie starsze kobiety przyszły ubrane w czador, jedna dziewczyna nosiła burkę, a reszta miała tylko tradycyjną chustę na głowie, tzw. hidżab.


arrogance

Byens eneste kro havde en dårlig omtale på grund af tjenernes overlegne attitude og arrogance overfor gæsterne.

Jedyny zajazd w mieście cieszył się złą opinią z powodu wyniosłej postawy kelnerów i ich arogancji wobec gości.


hallucination

De mest typiske symptomer inkluderer hallucinationer og humørændringer.

Do najbardziej typowych objawów należą halucynacje i wahania nastroju.


graviditetstest

Da hun bad om en graviditetstest, blev det helt stille på apoteket.

Gdy poprosiła o test ciążowy, w aptece zrobiło się zupełnie cicho.


ishockey

Ishockey er en hurtig holdsport, der spilles på enten naturlig is eller kunstig is i haller.

Hokej na lodzie to szybki sport zespołowy rozgrywany albo na naturalnym lodzie albo na sztucznym lodzie w halach.


Isis

gr. Ἶσις ← st.egip. st-t:H8-B1 Ȝs.t lub -st-t:,:y-I12 Ȝs.t


insemination

Han er også kendt for at foretage kontroversielle forsøg med insemination af hun-aber med menneskesæd, som dog mislykkedes.

Znany jest również z przeprowadzania kontrowersyjnych eksperymentów z inseminacją samic małp ludzkim nasieniem, które jednak się nie powiodły.

Wikipedias bidragsydere: Kunstig befrugtning (da). Wikipedia. Den frie encyklopædi, 2022-11-11. [dostęp 2023-01-22].


teknik

niem. Technik < śr.łac. technica < gr. τέχνη

technika (sposób wykonania jakiejś czynności)

Tibetanske munke har praktiseret lydhealing i århundreder og har udviklet teknikker, der bruger både vokal- og instrumentale lyde.

Tybetańscy mnisi praktykują dźwiękową terapię od wieków i opracowali techniki, które wykorzystują zarówno dźwięki wokalne, jak i instrumentalne.

Tom Friis Hansen: Hvad er Tibetansk lydhealing og hvordan virker det? (da). KLANGstudiet, 2023-10-09. [dostęp 2024-09-05].

I eksperimentel fonetik bruger man indimellem en teknik der hedder palatografi til at udforske hvordan konsonanter artikuleres.

W eksperymentalnej fonetyce czasem używa się techniki zwanej palatografią do badania, jak artykułowane są spółgłoski.

Ruben Schachtenhaufen: Gør-det-selv-palatografi (da). schwa.dk, 2012-05-13. [dostęp 2024-01-11].

technika (maszyny, elektronika itd. i ich użycie)


nerve

Hyppigst rammer den kroniske diabetiske neuropati nerver i fødder og ben, noget sjældnere nerver i hænder og arme.

Najczęściej przewlekła neuropatia cukrzycowa atakuje nerwy stóp i nóg, nieco rzadziej nerwy dłoni i ramion.

Jakob Christensen: Diabetisk neuropati (da). sundhed.dk, 2020-04-27. [dostęp 2021-06-03].


coronavirus

Der er bekræftet mindst én smittet med coronavirus efter en demonstration for sortes rettigheder, hvor flere end 15.000 deltog søndag 7. juni.

Potwierdzono co najmniej jedno zakażenie koronawirusem po demonstracji na rzecz praw czarnoskórych, w której w niedzielę 7 czerwca uczestniczyło ponad 15 000 osób.

/ritzau/: Mindst én coronasmittet… (da). NORDJYSKE, 2020-06-16. [dostęp 2020-06-20].


trappe

En trappe er en samling af trin, der fører op eller ned.

Schody to zbiór stopni prowadzących w górę lub w dół.


skudår

Et skudår har 366 dage.


dysenteri

gr. δυσεντερία

Dysenteri er en tarm infektion, som årsager blødninger.

Czerwonka to powodująca krwawienia infekcja jelita.


jævndøgn

I løbet af året er der to jævndøgn, henholdsvis forår og efterår, hvor nat og dag er lige lange.

W ciągu roku mają miejsce dwie równonoce, odpowiednio wiosną i jesienią, kiedy noc i dzień są tak samo długie.


postkommunistisk

Regeringen har fokus på et opgør med den postkommunistiske elite og bekæmpelse af korruption.

Rząd skupia się na konflikcie z postkomunistyczną elitą i walce z korupcją.

Polen kraftig økonomisk vækst (da). Jyllands-Posten, 2007-04-27. [dostęp 2020-10-21].


faldskærm

Faldskærme kan bruges ved nedkastning af nødhjælp til sultramte områder.

Spadochronów można używać do zrzucania pomocy doraźnej na obszary dotknięte głodem.

Hvorfor er der ingen faldskærme i passagerfly?

Dlaczego w samolotach pasażerskich nie ma spadochronów?


frem-og-tilbage bevægelse

Hydraulik anvendes typisk til en frem-og-tilbage bevægelse af stempler.

Hydraulika stosowana jest typowo przy ruchach posuwisto-zwrotnych tłoków.


hydraulisk

Hydrauliske maskiner benytter trykforskelle i væsker.

Maszyny hydrauliczne wykorzystują różnice ciśnień w cieczach.


lesbisk

Zwykle w użyciu rzeczownikowym.

Titusindvis af bøsser og lesbiske skjuler deres seksualitet på jobbet.

Dziesiątki tysięcy gejów i lesbijek ukrywa w pracy swoją seksualność.

Christian Graugaard: Titusindvis af bøsser… (da). Aalborg Universitet, 2016-08-26. [dostęp 2020-06-20].


stempel

Hydraulik anvendes typisk til frem-og-tilbage bevægelser af stempler.

Hydraulika zazwyczaj znajduje zastosowanie przy ruchach posuwisto-zwrotnych tłoków.


socialdemokrati

(1.1) duń. social + demokrati → socjalny + demokracja

De Radikale kalder Socialdemokratiets forslag om at lægge et midlertidigt loft på huslejestigninger for valgflæsk.

Radykałowie nazywają propozycję Socjaldemokracji w kwestii wprowadzenia tymczasowego pułapu podwyżek czynszów kiełbasą wyborczą.

/ritzau/: Radikale om regeringens huslejeforslag: Det er valgflæsk (da). TV2 Nyheder, 2022-08-18. [dostęp 2022-08-18].


struktur

Granit består hovedsagligt af kvarts samt en række andre mineraler som giver farver og strukturer i stenen.

Granit składa się głównie z kwarcu i szeregu innych minerałów, nadających kamieniowi barwy i struktury.

Rådgivning om granit, marmor, kalksten (da). Stonetreatment. [dostęp 2021-02-15].

Når de antiracistiske aktivister taler om hvide og sorte, mener de fleste af dem ikke biologiske racer, men sociale konstruktioner, diskurser og strukturer.

Kiedy antyrasistowscy aktywiści mówią o białych i czarnych, większość z nich nie ma na myśli ras biologicznych, ale konstrukcje, dyskursy i struktury społeczne.

S. Marker: Er jeg racist? (da). K-Forum, 2020-06-12. [dostęp 2021-01-14].


ko-

koproduktion


sove som en sten

Han lægger bare hovedet på puden. To minutter efter sover han som en sten.

Kładzie po prostu głowę na poduszce. Po dwóch minutach śpi już jak kamień.


bold

Drengen har fået en bold i fødselsdagsgave.


mis-

…zmieniający wydźwięk słowa na negatywny lub sugerujący błąd

Det var bare en misforståelse.


længde

En skydelære er et instrument til at måle afstande og længder.

Suwmiarka to instrument do mierzenia odstępów i długości.


lovlig

legalny, ustawowy, zgodny z prawem, przepisany w ustawie

Det er ikke lovligt at opkræve gebyrer for fremsendelse af papirfakturaer.

Pobieranie opłat za wysyłanie papierowych faktur jest nie jest zgodne z prawem.


lovlig

war. lovligt

Det er lige lovlig nemt at foreslå, at vi bare skal arbejde til vi fylder 70, når man selv sidder bag et skrivebord.

Doprawdy nieco zbyt łatwo jest sugerować, że po prostu powinniśmy pracować do 70 roku życia, kiedy samemu siedzi się za biurkiem.

3F-formand: Vismandsrapport aflyser akut reform-behov (da). FFF. [dostęp 2023-04-01].


antikapitalistisk

Vores antikapitalistiske bevægelse har en bred opbakning blandt arbejderne.

Nasz ruch antykapitalistyczny ma szerokie poparcie wśród robotników.


antropologisk

Som led i de antropologiske feltstudier havde man længe haft tradition for at dokumentere spisevaner, men mad fik tildelt særlig opmærksomhed med strukturalismens gennembrud.

W ramach terenowych badań antropologicznych od dawna istniała tradycja dokumentowania nawyków żywieniowych, jednak szczególną uwagę na jedzenie zaczęto zwracać wraz z nadejściem strukturalizmu.

C. Nyvang: Kostmologier (da). Forskerzonen, 2014-03-03. [dostęp 2021-04-07].


antipatisk

Dickens formår at skabe dybde og kompleksitet i sine karakterer og få læseren til at føle med Scrooge, selvom han oprindeligt er en antipatisk figur.

potrafi nadać swoim postaciom głębię i złożoność oraz sprawić, że czytelnik współczuje Scrooge'owi, pomimo że początkowo jest on postacią antypatyczną.

Peter Mortensen: Charles Dickens Et Juleeventyr er uden tvivl en af de mest elskede klassikere i litteraturverdenen (da). Alleelskerkunst, 2023-11-08. [dostęp 2024-02-20].


antikvariat

Er du på udkig efter antikvaristiske bøger, har Nordjylland en række antikvariater at byde på, hvoraf det ældste ligger i Aalborg.

Jeśli poszukujesz antykwarycznych książek, Jutlandia Północna ma do zaoferowania szereg antykwariatów, z których najstarszy jest położony w Aalborgu.


antidemokratisk

Hele landet demonstrerer mod regeringens antidemokratiske politik.

Cały kraj demonstruje przeciwko antydemokratycznej polityce rządu.


tablet

Deler du en tablet, som har en delekærv, der deler tabletten i to indholdsmæssigt lige store dele, må du gerne dosere de to halve til to forskellige patienter.

Jeśli podzielisz tabletkę z nacięciem do dzielenia tabletek na dwie części o równej zawartości, możesz podać te dwie połówki dwóm różnym pacjentom.

Louise Thrane: Halve tabletter - hvad må du? (da). Medicin.dk, 2023-02-07. [dostęp 2023-06-18].


havregryn

Jeg laver havregrød ved at koge havregryn i havremælk.

Owsiankę robię gotując płatki owsiane w mleku owsianym.

Den nye bolle er fremstillet af ærteprotein, havregryn, kartofler, æbler og løg, og dens klimaaftryk svarer til fire procent af den traditionelle kødbolles.

Nowy pulpecik zrobiony jest z białka grochu, płatków owsianych, ziemniaków, jabłek i cebuli, a jego ślad węglowy odpowiada czterem procentom śladu tradycyjnego klopsika mięsnego.

Ikeas kødbolle får plantebaseret tvilling for klimaets skyld (da). Informatíon, 2020-08-04. [dostęp 2021-02-27].


vivarium

I nat vil vores aktivister forsøge at befri slangerne fanget i vivariet i den lokale zoologiske have.

Tej nocy nasze aktywistki podejmą próbę uwolnienia węży uwięzionych w wiwarium w lokalnym ogrodzie zoologicznym.


samtidigt

Det er svært at jonglere med fem bolde og synge samtidigt.

Trudno jest żonglować pięcioma piłkami i jednocześnie śpiewać.


Røde Kors

Børn, hvis forældre sidder i fængsel, kan mødes med andre i samme situation i Dansk Røde Kors.

Dzieci, których rodzice siedzą w więzieniu, mogą spotkać się z innymi w tej samej sytuacji w Duńskim Czerwonym Krzyżu.


tørst

Pilgrimmene døde af tørst i ørknen.

Pielgrzymi zmarli z pragnienia na pustyni.


højtaler

Denne spolebåndoptager havde en indbygget højtaler.

Ten magnetofon szpulowy miał wbudowany głośnik.


vandmelon

Ifølge normen må vandmelonens stilk ikke være længere end 5 cm.

Zgodnie z normą łodyga arbuza nie może przekraczać 5 cm długości.


højttaler

Denne grammofon havde en indbygget højttaler.


spolebåndoptager

Denne spolebåndoptager havde en indbygget højttaler.


aromaterapi

ɑˈʁoːmateɑˈpiˀ


veganisme

For mange er veganisme et etisk valg og et spørgsmål om respekt for dyr som følende væsner.

Dla wielu weganizm to wybór etyczny i kwestia szacunku do zwierząt jako czujących stworzeń.

Veganisme og vegetarianisme vinder frem i verden, men alligevel kan det være svært for turister, som ikke spiser fisk, kød, æg, mælkeprodukter og produkter, der stammer fra dyr, at begå sig på rejsen og finde restauranter, hvor de kan indtage et måltid.

Weganizm i wegetarianizm zyskują na popularności na świecie, jednak turystom, którzy nie jedzą ryb, mięsa, jajek, nabiału ani produktów pochodzenia zwierzęcego, może być trudno radzić sobie w podróży i znajdować restauracje, w których mogą zjeść posiłek.

Poul Husted: Her er listen over byer, hvor veganere og vegetarer skal tage på ferie (da). Politiken, 2019-07-26. [dostęp 2021-06-20].


økse

En økse kan være et praktisk våben og kan bruges som et værktøj til træarbejde.

Topór może być praktyczną bronią, może też być narzędziem do pracy w drewnie.


bulimi

Forekomsten af anoreksi og bulimi hos drenge og mænd menes at være væsentligt lavere end hos piger og kvinder.

Uważa się, że występowanie anoreksji i bulimii u chłopców i mężczyzn jest znacząco niższe niż u dziewcząt i kobiet.

Stadig flere får spiseforstyrrelse (da). Magasinet Sundhed, 2018-11. [dostęp 2019-11-12].

Modsat personer med spiseforstyrrelserne anoreksi og bulimi er personer med ortoreksi ikke specielt optagede af deres vægt.

W przeciwieństwie do osób z zaburzeniami odżywiania takimi jak anoreksja czy bulimia, osoby z ortoreksją nie są szczególnie skupione na swojej wadze.

Louise Stokholm: Din guide om ortoreksi (da). Klinik for spiseforstyrelser. [dostęp 2023-08-27].


anvende

Kan man anvende sin telefon til at tage billeder?

Czy można użyć swojego telefonu do robienia zdjęć?

Ved brand må man ikke anvende elevator.

W razie pożaru nie wolno korzystać z windy.

For at fastsætte befolkningstallet anvender det nationale statistikbureau metoder baseret på historisk demografi.

Aby ustalić liczbę ludności, krajowy urząd statystyczny stosuje metody oparte na demografii historycznej.


sprogvidenskab

Den komparative sprogvidenskab beskæftiger sig med fællestræk og forskelle mellem sprog.

Językoznawstwo porównawcze zajmuje się cechami wspólnymi oraz różnicami między językami.


hundesyge

Hundesyge er meget smitsom og kan minde om hundegalskab.

Nosówka jest bardzo zaraźliwa i może przypominać wściekliznę.


hundefanger

Plejer køtere at have mareridt om hundefangere?


hunderakker

Plejer køtere at have mareridt om hunderakkere?

Czy kundle miewają koszmary o rakarzach?


hurtig

Intet er hurtigere end lyset.


stald

I stalden stod to heste og en syg ko.

W stajni/oborze stały dwa konie i chora krowa.


bakteriel

Patienter med bakterielle infektioner må ikke forlade etagen.

Pacjentom z zakażeniami bakteryjnymi nie wolno opuszczać piętra.


feministisk

Den traditionelle empiristiske feministiske disput koncentrerer sig om kvinders undertrykkelse.

Tradycyjny empirystyczny dyskurs feministyczny koncentruje się na uciśnieniu kobiet.


søm

For den, der har en hammer, ser alt ud som et søm.

Dla tego, kto ma młotek, wszystko wygląda jak gwóźdź.


håndjern

Strisseren gav ham håndjern på.


snavs

Badekarret var sort af snavs.


ovn

Børnene skubbede heksen ind i ovnen.


spilde

Kusine Helle spildte rødvin på den hvide dug.

Kuzynka Hela rozlała czerwone wino na biały obrus.

Spild ikke min tid længere, skrid!