februar

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kalendarz i czas


oktober

zobacz też: januar • februar • měrc • apryl • maj • junij • julij • awgust • september • oktober • nowember • december


w

W Borkowach bydle luźe w samotnosći a se wjasele, gaž pśidu gósći.

W Borkowach ludzie mieszkają w samotności i cieszą się, gdy przyjdą goście.


słowo

Požycanje dolnoserbskich słowow do gornoserbskeje pisneje rěcy jo pak wostało marginalne zjawjenje.

Zapożyczanie słów dolnołużyckich do górnołużyckiego języka literackiego pozostało zjawiskiem marginalnym.


dom

Wón jo jej dom wugótował.


stary

dom za starych luźi

Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł.

Gdy miał 2 lata, umarł jego ojciec. (Wikipedia


diamant

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kamienie szlachetne


słownik

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje až do drugeje swětoweje wojny podrědowanu rolu grała, tak až se jawi w Mukowem słowniku jano gjarstka kompozitumow.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w języku dolnołużyckim aż do czasów drugiej wojny światowej podrzędną rolę, tak iż w słowniku Arnoszta Muki jest tylko garść compositów.


maj

Historiski 8. maj 1945 jo Serbam pśinjasł wulichowanje z jabrja nimskego fašizma.

Historyczny dzień ósmego maja 1945 przyniósł Łużyczanom wyzwolenie z jarzma faszyzmu niemieckiego.


link

Kak móžom se wobźěliś? Móžoš na pś. na „cerwjene” linki dołojce kliknuś a prědne gronidła pisaś.

Jak mogę wziąć udział? Możesz np. kliknąć na „czerwone” linki niżej i pisać pierwsze hasło. (dolnołużycka Wikipedia


do

por. k

Śěg z Barlinja do Chóśebuza.

Wót nazymjego 1895 až do lěśa 1896 jo Mato Kósyk mimo źěła.

Od jesieni 1895 do roku 1896 Mato Kósyk jest bez pracy.


profet

Bog jo profeta Jonasa do Ninive posłał.


ja

zobacz też: ja • ty • wón • wóna • wóno • mej • wej • wónej • my • wy • wóni


pak

por. st.pol. pak „zaś, tedy”, czes. pak „potem, więc”, poł. păk „ale”, słń. pàk „ale”, serb./chorw. pâk, pâ „ale”, ukr. пак „znowu”, bułg. пак „znowu”

Wyraz ten jest enklityką.

Ionowe pśeplety wóźe milinu jano w škrjeńcu a w rozpušćonce. Njejsu to pak elektrony, kótarež wóźe milinu, ale rozpušćone iony.

Jonowe struktury przewodzą prąd tylko stopione lub w roztworze. Nie elektrony są jednak tym, co przewodzi prąd, lecz (są tym) rozpuszczone jony.

Wiźaŕ jo nanoju wěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty.

Wróżbita wieszczył ojcu, że jego syn będzie albo wielkim królem, albo wielkim świętym.


part

niem. Part; podobne zapożyczenie nie występuje w języku górnołużyckim


mój

Mój bratš z manźelskeju


stat

Pódpołdnjowa Koreja jo stat w Aziji na pódpołdnjowem źělu Korejskeje połkupy.

Korea Południowa jest państwem w południowej części Półwyspu Koreańskiego.


woda

prasł. *voda < praindoeur. *wodr
zob. polskie znaczenie

forma obecnie używana to wóda


rad

Ja by rad pomogł, ale bóžko njamóžom

Ja bym chętnie pomógł, ale niestety nie mogę.

Pijom rad piwo.


za

Toś to zjawjenje jo typiske za luźi, kotarež su se dolnoserbšćinu w šuli pśiswojli.

To zjawisko jest typowe dla ludzi, którzy przyswoili sobie dolnołużycki w szkole.

Kněz Alfred M. z Chóśebuza jo napisał wucbnicu dolnoserbskeje rěcy za Pólakow.

Pan Alfred M. napisał podręcznik języka dolnołużyckiego dla Polaków.

Mato Koch jo ceptaŕ za nimšćinu a serbšćinu na dolnoserbskem gymnaziumje.

jest nauczycielem języka niemieckiego i łużyckiego w gimnazjum dolnołużyckim.

W lěśe 1999 jo jogo tegdejšy ministarski prezident Sakskeje Kurt Biedenkopf do swójego kabineta pówołał, źož běšo až do 2002 statny minister za zwězkowe a europske nastupnosći.

W roku 1999 ówczesny premier Saksonii Kurt Biedenkopf powołał go do swojego gabinetu, gdzie był aż do roku 2002 ministrem do spraw związkowych i europejskich. (Wikipedia

Źomy za dom.

Mója wjas jo za tu gólu.


nic

Ilustrěrowana cytanka nic jano za młodych.

Ilustrowana czytanka nie tylko dla młodych.

To jo słownik, a nic encyklopedija.


móc

Kak móžom se wobźěliś? Móžoš na pś. na „cerwjene linki” dołojce kliknuś a prědne gronidła pisaś.

Jak mogę wziąć udział? Możesz np. kliknąć na „czerwone linki” niżej i pisać pierwsze hasła. (dolnołużycka Wikipedia

Z Dolnoserbskego gymnazija njepśijźo dosć zapalonych procowarjow a gymnazij taku funkciju teke społniś njamóžo.

Z dolnołużyckiego gimnazjum nie przyjdzie dość zapalonych pracowników i gimnazjum takiej funkcji też spełnić nie może. (Z Internetu


z

Bramborska granicujo z Pólskeju

sposób, narzędzie, środek (łącznie z narzędnikiem)

z nožom kšajaś

kokot z cerwjenym pjerom.


se

się (tworzenie strony zwrotnej czasownika)

Wón jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžarstwoju w Pólskej

Angażował się w opozycję przeciwko komunistycznemu rządowi w Polsce. (Wikipedia

się (forma bezosobowa) / tworzenie strony biernej

Bridge se grajo pó styrjoch.

Pla werba «pytaś» se rekcija njepódajo.

Obok czasownika «pytaś» nie jest podana rekcja. http://www.serbski-institut.de/lp011-4.html


wy

Pisane wielką literą jest używane jako zwrot grzecznościowy.


kokot

Kokot z cerwjenym pjerom.


dla

Dla chórosći jo Kósyk 1877 musał swójo źěło pśi zeleznicy skóńcyś a se domoj nawrośiś.

Z powodu choroby Kósyk musiał w roku 1877 zakończyć swoją pracę na kolei i wrócić do domu. (Wikipedia

Chemija se rozrědujo tradicionalnych pśicynow dla na organisku a anorganisku chemiju.

Chemia dzieli się z tradycyjnych powodów na chemię organiczną i nieorganiczną. (Wikipedia


Kócka jo na kšywje.

Wón jo měch na blido chyśił.


sam

od prasł. *samъ, od rdzenia praindoeur. *somo-

zobacz też: samo


głowa

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Części ciała


chrom

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Pierwiastki chemiczne


syn

To běšo jogo staršy syn.


ty

odziedziczone z prasł. *ty̑, z prabałtosł. *tūˀ, z praindoeur. *túh₂

zobacz też: ja • ty • wón • wóna • wóno • mej • wej • wónej • my • wy • wóni


a

Wjacork serbskeje literatury, muziki a źiwadła w Praze.

Wieczorek łużyckiej literatury, muzyki i teatru w Pradze.


program

Seśowy wobglědowak jo program, kótaryž słužy k wobglědowanju interneta.

Przeglądarka internetowa to program, który służy do przeglądania internetu.


tak

Gaby był atom tak wjeliki ako jadna katedrala, by jědro było małke ako mucha.

Gdyby atom był tak wielki jak jedna katedra, jądro byłoby małe jak mucha.

Twója wóla se stań ako na njebju, tak teke na zemi.

Bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi.


jajo

(1.1) od prasł. *ȃje, od praindoeur. *h₂ōwyóm


co

– Co sy kupił? – To, což jo mě maś powěźeła.

Co kupiłeś? – To, co mi mama powiedziała.


my

odziedziczone z prasł. *my̑, z prabałtosł. *mḗʔs/*més, z praindoeur. *mes, z nagłosowym m- pod wpływem końcówki czas. 1 os. lp od praindoer *wéy


pycha

Wšykne źowća su w pśeśěgu nosyli serbsku rejowańsku drastwu, tegdy z lapu. Akle pó 2. swětowej wójnje, něźi srjejź 20. stolěśa, jo se w Smogorjowje ta nagłowowa pycha pśisamem ceła zgubiła.

Wszystkie dziewczęta nosiły w pochodzie strój do tańca, wtedy z czepcem. Dopiero po II wojnie światowej, około połowy XX wieku, zniknął w Smogorjowie prawie całkiem przepych dawnych zwyczajów. http://www.schmogrow.de/chronik/jahreslauf/so_fastnacht.htm


k

prědny kšac na puśu k socializmoju

minuskuła siedemnastej litery alfabetu litewskiego


nowy

Redakcija dolnoserbskego tyźenika "Nowy Casnik".

Redakcja dolnołużyckiego tygodnika "Nowy Casnik".


Andorra

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Europy

Wóna bydli w Andorrje.


Sudan

arab. السودان

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Afryki


Afghanistan

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Azji


gdy

Gdy buźoš wobjed wariś?


Praga

Wieczorek łużyckiej literatury, muzyki i teatru w Pradze


dwa

dla rzeczowników plurale tantum stosuje się liczebnik dwóje; zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Liczebniki

Tam stojtej dwa stoła.

Na pólu źěłatej dwě źowći.


by

„by” łączy się w dolnołużyckim z czasownikiem w czasie przeszłym (w ł-formie), przeczenie stawia się nie przy czasowniku, ale pisze łącznie z „by”, tworząc „njeby”

Ja by rad pomogł, ale bóžko njamóžom

Ja bym chętnie pomógł, ale niestety nie mogę.


droga

Dwornišćowa droga 69 03046 Chośebuz.


muž

Mój muž jo chóry.


drugi

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Liczebniki także w użyciu rzeczownikowym

Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy.

Niektórzy myślą, że jest to jeden język, inni, że są to oddzielne, samodzielne języki. (Wikipedia


gaž jo kócor z domu, ga maju myšy swóju wólu


lizaś

Kócka swóje kóśeta ližo.


źěnsa

Naš wšedny klěb daj nam źěnsa (…).

Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj (…


bratš

Jogo swójski bratš jo jogo pśeraźił.


kóśe

Kócka swóje kóśeta ližo.


cerwjeny

Kokot z cerwjenym pjerom.


klěb

Wóna jo kśěła klěb kupiś.

Naš wšedny klěb daj nam źěnsa.

Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.


žywy

Cłowjek njejo žywy wót samego klěba.


kócor

Gaž jo kócor z domu, ga maju myšy swóju wólu.


kócka

Wužeń kócku z kuchnje!

Kócka swóje kóśeta ližo.


nazymje

Wót nazymjego 1895 až do lěśa 1896 jo Mato Kósyk mimo źěła

Od jesieni 1895 do lata 1896 Mato Kósyk jest bez pracy


śele

Krowa jo po śeleśu.

Śele, njewĕš ga, až…


nalěśe

Gaž nalěśe pśichada, wótnowijo se ceła zemja.

Gdy nadchodzi wiosna, cała ziemia się odnawia.


lěśe

Wót nazymy 2003 až do lěśa 2004 jo Mato mimo źěła.

Od jesieni 2002 aż do lata 2004 Mato był bez pracy.


jězyk

Gaž maš gluku, se śi jězyk njezawijo.

Jeśli masz szczęście, nie połamiesz sobie języka.

Chto spěwa na zelenej gorcycce spod słodkim bomom tak wjasele? Njej głos, njej jězyk to łužyski

Kto śpiewa na tej górze zielonej, pod słodkim drzewem wesołe tony? Ach, Boże, czyż to łużycka mowa


prědny

Prědny raz pisnje mjenujo frankojski chronist Fredegar Serbow w lěśe 631.

Pierwszy raz pisemnie wzmiankuje Łużyczan frankijski kronikarz Fredegar w roku 631 (= sześćset trzydziestym pierwszym).


dolnoserbšćina

Toś to zjawjenje jo typiske za luźi, kotarež su se dolnoserbšćinu w šuli pśiswojli.

To zjawisko jest typowe dla ludzi, którzy przyswoili sobie dolnołużycki w szkole.


nazyma

Od jesieni 2003 aż do wiosny 2004 Mato był bez pracy.


źaseś

Wóna jo lěbda źaseś lět stara.


zjawjenje

Požycanje dolnoserbskich słowow do gornoserbskeje pisneje rěcy jo pak wostało marginalne zjawjenje.

Zapożyczanie słów dolnołużyckich do górnołużyckiego języka literackiego pozostało zjawiskiem marginalnym.


historiski

Historiski 8. maj 1945 jo Serbam pśinjasł wulichowanje z jabrja nimskego fašizma.

Historyczny dzień ósmego maja 1945 przyniósł Łużyczanom wyzwolenie z jarzma faszyzmu niemieckiego.


dolnoserbski

dolnołużycki, związany z językiem dolnołużyckim


gluka

Gaž maš gluku, se śi jězyk njezawijo.


naš

Naš wšedny klěb daj nam źěnsa (…).


wšedny

Naš wšedny klěb daj nam źěnsa.


daś

Naš wšedny klěb daj nam źěnsa.


pisny

We wjelikich stronach Dolneje Łužyce jo mimo nimskeje rěcy teke dolnoserbska rěc doma: ako w pisnej tak teke w powědanej wobchadnej formje.

Na wielu terenach Dolnych Łużyc poza językiem niemieckim używany jest także język dolnołużycki, tak w formie pisanej, jak i w potocznej, mówionej


zyma

Zyma jogo tśěso

dosłownie: Zimno go trzęsie (tj. on ma gorączkę

W zymje we Błośe jo tež wjasele.

W zimie w Spreewaldzie też jest wesoło. (Mato Kósyk


wóna

zobacz też: ja • ty • wón • wóna • wóno • mej • wej • wónej • my • wy • wóni

Wóna jo lěbda źaseś lět stara.


nimski

Historyczny 8 maja przyniósł Łużyczanom wyzwolenie z jarzma faszyzmu niemieckiego.


nimski

Wopytaj powědaś serbski z tymi luźimi, kenž rozměju serbski, lěcrownož sy zwucony z nimi nimski powědaś.

Spróbuj rozmawiać po łużycku z tymi ludźmi, którzy rozumieją łużycki, ale z którymi jesteś przyzwyczajony rozmawiać po niemiecku.


wón

Wón jo jej dom wugótował.


pśijaśel

Napśisko stoj pśed njeju Hanzo, pśijaśel dawno minjonych lět.

Nagle wyrósł przed nią Hanzo, przyjaciel z dawnych lat.


lěto

Pierwszy raz pisemnie wzmiankuje Łużyczan frankijski kronikarz Fredegar w roku 631.

Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł.

Gdy miał 2 lata, umarł jego ojciec. (Wikipedia


kóń

Wón jo kónja do drebota pógónił.


mórjo

Cerwjene mórjo


chronist

Istnienie Łużyczan odnotowuje po raz pierwszy frankijski kronikarz Fredegar w roku 631.


myš

Gaž jo kócor z domu, ga maju myšy swóju wólu .


źěło

Wót nazymjego až do lěśa jo Mato mimo źěła.

Wón jo doktorske źěło napisał.


cłowjek

Kito Michałk — tak gronjašo se tomu molarjeju — njeběšo zły, ale jano lažkomyslony cłowjek.

tak nazywał się ten malarz - nie był złym, lecz tylko lekkomyślnym człowiekiem.

Samo jeje cłowjek njejo mógł jej pomoc.


kucheń

Wužeń kócku z kuchni!


marginalny

Požycanje dolnoserbskich słowow do gornoserbskeje pisneje rěcy jo pak wostało marginalny zjawjenje.


Pólska

Bramborska granicujo z Pólskeju.


ako

Grodk jo staršy ako Chośebuz, jo wón był južo 893 od kejžora Arnulfa twarjony.

Grodk jest starszy od Chociebuża, został założony w 893 r. przez cesarza Arnulfa.

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje podrědowanu rolu grała.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w języku dolnołużyckim podrzędną rolę.

Gaby był atom tak wjeliki ako jadna katedrala, by jědro było małke ako mucha.

Gdyby atom był tak wielki jak jedna katedra, jądro byłoby małe jak mucha.


planet

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Astronomia


muzika

Wjacork serbskeje literatury, muziki a źiwadła w Praze.

Wieczorek łużyckiej literatury, muzyki i teatru.


kał

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Jedzenie

„fałszywi przyjaciele” w języku dolnołużyckim


město

Barliń jo jadno z nejwětšych městow pó wobydlarjach w EU.

Berlin jest jednym z największych miast w UE pod względem liczby mieszkańców.


sto

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Liczebniki


doma

Budu zeger styrich doma.


kak

zobacz też: kaž (zaimek względny)

Kak su w Běłoruskej se šćitali pšawa narodnych mjeńšynow?

Jak na Białorusi przestrzegano praw mniejszości narodowych?


wino

Wóni źarže w ruce bjachariki z winom.


internet

Seśowy wobglědowak jo program, kótaryž słužy k wobglědowanju interneta.

Przeglądarka internetowa to program, który służy do przeglądania internetu.


palc

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Części ciała


ruka

Wóni źarže w ruce bjachariki z winom.


rola

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje až do drugeje swětoweje wojny podrědowanu rolu grała, tak až se jawi w Mukowem słowniku jano gjarstka kompozitumow.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w język dolnołużyckim aż do czasów drugiej wojny światowej podrzędną rolę, tak iż w słowniku Arnoszta Muki jest tylko garść compositów.


Serb

Historiski 8. maj 1945 jo Serbam pśinjasł wulichowanje z jabrja nimskego fašizma.

Historyczny dzień ósmego maja 1945 przyniósł Łużyczanom wyzwolenie z jarzma faszyzmu niemieckiego.


tekst

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Wym-tekst (wersja Józefa Gary).ogg

Prědne pisne teksty po serbsku mamy z casa po 1500 zachowane.

Pierwsze zachowane łużyckie teksty pisane pochodzą z okresu po roku 1500.


sok

w lm: nasiona soczewicy, surowe lub jako potrawa


ga

por. gaž

Ga buźo pśiducy bus?


chto

Chto spěwa na zelenej gorcycce spod słodkim bomom tak wjasele?

Kto śpiewa na tej górze zielonej, pod słodkim drzewem wesołe tony?


sobu

zobacz też: se • sebje


sobu

z czasownikami pisane rozdzielnie, z rzeczownikami łącznie

odpowiada ściśle niemieckiemu „mit”, zwłaszcza w tworzeniu słów z niemieckiego na zasadzie kalki językowej; na język polski można tłumaczyć czasem jako „współ-”


granicowaś

Bramborska granicujo z Pólskeju.


pśerada

Pśerada markgroby Gera

Zdrada margrabiego Gerona (tytuł poematu Mato Kosyka


pśeraźiś

Jogo swójski bratš jo jogo pśeraźił.


markgroba

Pśerada markgroby Gera


Bramborska

Bramborska granicujo z Pólskeju.


ceły

Słyńco jo ceły źeń swěśiło.


wutšobnje

Wutšobnje se śi źěkujom!


wutšoba

We młodej wutšobje njamožo tužyca dłujko kněžyś.

W młodym sercu smutek długo panować nie może.


swěśiś

Słyńco jo ceły źeń swěśiło.


pśinjasć

Wóna jo pśinjasła cełu kopicu knigłow.


słyńco

Słyńco jo ceły źeń swěśiło.


wucbnica

Kněz Alfred M. z Chóśebuza jo napisał wucbnicu dolnoserbskeje rěcy za Pólakow.

Pan Alfred M. napisał podręcznik języka dolnołużyckiego dla Polaków.


knigła

Wóna jo pśinjasła cełu kopicu knigłow.


napisaś

Pan Alfred M. z Chociebuża napisał podręcznik języka dolnołużyckiego dla Polaków.


Chóśebuz

w pisowni, zwłaszcza w starszych tekstach, można spotkać także formę „Chośebuz” (wyjaśnienie)


kopica

Wóna jo pśinjasła cełu kopicu knigłow.


źeń

Słyńco jo ceły źeń swěśiło.


sněg

Zymny wětš dujo pśez Błota, kótarež jo běły sněg wuzapokšywał.

Zimny wiatr wieje przez białe, przykryte śniegiem Błota.


pśez

Profesor pśez swóju reputaciju njemało prestiž towaristwa pówušył

Profesor przez swoją reputację powiększył niemało prestiż stowarzyszenia. (Wikipedia

Medicina pśez smarkawu


Błota

Błota, region w Brandenburgii, ciągnący się wzdłuż doliny rzeki Szprewy


kněz

od prasł. *kъnędzь, od swn. kuning, od pragerm. *kuningaz


gósć

W Borkowach bydle luźe w samotnosći a se wjasele, gaž pśidu gósći.

W Borkowach ludzie mieszkają w samotności i cieszą się, gdy przyjdą goście.


bydliś

W Borkowach bydle luźe w samotnosći a se wjasele, gaž pśidu gósći..


kótaryž

który (do rozwijania zdania podrzędnego)

Zimny wiatr wieje przez Błota, które przykrył biały śnieg.

Barliń a Hamburg stej měsće, kótarejž stej rownocasnje kraja.

Berlin i Hamburg są miastami, które są równocześnie landami. (dolnołużycka Wikipedia


Bórkowy

Burg, Borkowy (niewielkie miasteczko we wschodnich Niemczech)


stojaś

Napśisko stoj pśed njeju Hanzo, pśijaśel dawno minjonych lět.

Nagle wyrósł przed nią Hanzo, przyjaciel z dawnych lat.


pśed

Móžoš wujś pśed dom?

Pśed drugeju swětoweju wójnu jo se Serbska ludowa strona pśez fašistiske kněžarstwo zakazała.

Przed drugą światową wojną Serbołużycka partia ludowa została zakazana przez rząd faszystowski. (Wikipedia


kejžor

Grodk jo staršy ako Chośebuz, wón bu južo 893 od kejžora Arnulfa twarjony.

Grodk jest starszy od Chociebuża, został założony już w 893 r. przez cesarza Arnulfa.


mjeńšyna

Kak su w Albańskej se šćitali pšawa narodnych mjeńšynow?

Jak w Albanii przestrzegano praw mniejszości narodowych?


Grodk

Grodk jo staršy ako Chośebuz, jo wón był južo 893 od kejžora Arnulfa twarjony.


swójski

Jogo swójski bratš jo jogo pśeraźił.


lěbda

Wóna jo lěbda źaseś lět stara.


lěbda

Lěbda som wobjed zjědł, som musał do města jěś.

Ledwo zjadłem obiad, musiałem jechać do miasta.


juž

formy južo i juž są synonimiczne i używane równolegle.

Grodk je staršy ako Chośebuz, wón bu juž 893 od kejžora Arnulfa twarjony.


swětowy

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje až do drugeje swětoweje wojny podrědowanu rolu grała.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w język dolnołużyckim aż do czasów drugiej wojny światowej podrzędną rolę.


kśěś

Wóna jo kśěła klěb kupiś.


pisnje

Prědny raz pisnje mjenujo frankojski chronist Fredegar Serbow w lěśe 631.

Pierwszy raz pisemnie wzmiankuje Łużyczan frankijski kronikarz Fredegar w roku 631.


słowotworny

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje až do drugeje swětoweje wojny podrědowanu rolu grała, tak až se jawi w Mukowem słowniku jano gjarstka kompozitumow.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w języku dolnołużyckim aż do czasów drugiej wojny światowej podrzędną rolę, tak iż w słowniku Arnoszta Muki jest tylko garść compositów.


gaž

Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł.


mólaŕ

Kito Michałk — tak gronjašo se tomu molarjeju — njeběšo zły, ale jano lažkomyslony cłowjek.

tak nazywał się ten malarz - nie był złym, lecz tylko lekkomyślnym człowiekiem.


spěwaś

Chto spěwa na zelenej gorcycce spod słodkim bomom tak wjasele?

Kto śpiewa na tej górze zielonej, pod słodkim drzewem wesołe tony? (cytat z utworu Mato Kosyka


podrědowany

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje podrědowanu rolu grała.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w język dolnołużyckim podrzędną rolę.


pšawo

Jak w Albanii przestrzegano praw mniejszości etnicznych?


Belgiska

Ja bydlim w Belgiskej


Słowjeńska

zobacz też: Indeks: Dolnołużycki - Kraje Europy

Chorwatska granicujo z Słowjeńskeju.


Estniska

Estniska granicujo z Letiskeju.


Dańska

Dańska granicujo z Nimskeju.


graś

Po nocach běšo z Božydarom grał šach


twarjony

Dom jo masiwnje twarjony.


Rumuńska

Rumuńska granicujo z Bulgarskeju.


Turkojska

Turkojska granicujo z Grichiskeju.


Bulgarska

Rumuńska granicujo z Bulgarskeju.


Nimska

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Europy

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje i narodowości

Dańska granicujo z Nimskeju.


Špańska

Špańska granicujo z Portugalskeju.


Šwedojska

alternatywna forma to Šwedska

Norwegska granicujo z Šwedojskeju.


zeleny

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kolory


Grichiska

Turkojska granicujo z Grichiskeju.


Awstriska

Ja bydlim w Awstriskej


Norwegska

Norwegska granicujo z Šwedskeju.


byś

Grodk jo staršy ako Chośebuz.

czasownik posiłkowy, służący do tworzenia czasów złożonych

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje podrědowanu rolu grała

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w języku dolnołużyckim podrzędną rolę.


Čechojska

Słowakska granicujo z Čechojskeju.


Ukrainska

Moldawska granicujo z Ukrainskeju.


Moldawska

Moldawska granicujo z Ukrainskeju.


Běłoruska

Kak su w Běłoruskej se šćitali pšawa narodnych mjeńšynow?

Jak na Białorusi przestrzegano praw mniejszości etnicznych?


Letiska

Estniska granicujo z Letiskeju.


Włoska

alternatywna forma to Italska

Włoska granicujo z Francojskeju.


Šwedska

alternatywna forma to: Šwedojska

Norwegska granicujo z Šwedskeju.


pśiś

W Borkowach bydle luźe w samotnosći a se wjasele, gaž pśidu gósći.

W Borkowach ludzie mieszkają w samotności i cieszą się, gdy przyjdą goście.


tyźenik

redakcija dolnoserbskego tyźenika Nowy

redakcja dolnołużyckiego tygodnika Nowy Casnik.


Chorwatska

Chorwatska granicujo z Słowjeńskeju.


pšawopis

dolnoserbski pšawopis


wuknuś

Som wuknuł rumunšćinu.


Česka

Słowakska granicujo z Českeju.


Italska

alternatywna forma to Włoska

Italska granicujo z Francojskeju.


źinsa

pisownia zgodna ze współczesną ortografią

zobacz też: źěnsa

Źinsa jo stwórtk.


Słowakska

Słowakska granicujo z Českeju.


źiśecy

źiśecy chor


wótšy

wótšy kuchinski nož

wótšy protest


Portugalska

Špańska granicujo z Portugalskeju.


pśepšosyś

Pśepšosymy něnto njeźelu zeger dweju wótpołdnja do Bórkow na serbsku namšu.

Zapraszamy teraz w niedzielę o godzinie drugiej po południu do Burga na łużycką mszę.


Francojska

Italska granicujo z Francojskeju.


Hungorska

Hungorska granicujo z Słowakskeju.


rumunšćina

Som wunkuł rumunšćinu.


namša

Pśepšosymy něnto njeźelu zeger dwěju wótpołdnja do Bórkow na serbsku namšu.


wokno

Zacyń wokno!


stwórtk

zobacz też: pónjeźele • wałtora • srjoda • stwórtk • pětk • sobota • njeźela

w starej pisowni zapisywane jako stwortk

Źinsa jo stwórtk.


dawno

Napśisko stoj pśed njeju Hanzo, pśijaśel dawno minjonych lět.

Nagle wyrósł przed nią Hanzo, przyjaciel z dawno minionych lat.


maśerny

w połączeniu


luź

Toś to zjawjenje jo typiske za luźi, kotarež su se dolnoserbšćinu w šuli pśiswojli.

To zjawisko jest typowe dla ludzi, którzy uczyli się dolnołużyckiego w szkole.


pśichod

Pśichod wiźim w carnych barwach.


towaristwo

Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu jo wusko zwězana ze wšyknymi serbskimi institucijami, towaristwami.

Szkoła dolnołużyckiego języka i kultury ściśle jest związana z łużyckimi instytucjami i towarzystwami.


źiwadło

Wjacork serbskeje literatury, muziki a źiwadła w Praze.

Wieczorek łużyckiej literatury, muzyki i teatru w Pradze.


Makedońska

Makedońska granicujo z Bulgarskeju.


wóstaś

stara pisownia wostaś

zobacz też: uwagi o starej pisowni

Požycanje dolnoserbskich słowow do gornoserbskeje pisneje rěcy jo pak wóstało marginalne zjawjenje.

Zapożyczanie słów dolnołużyckich do górnołużyckiego języka literackiego pozostało zjawiskiem marginalnym.


Łužyca

We wjelikich stronach Dolneje Łužyce jo mimo nimskeje rěcy teke dolnoserbska rěc doma: ako w pisnej tak teke w powědanej wobchadnej formje.

Na wielu terenach Dolnych Łużyc poza językiem niemieckim używany jest także język dolnołużycki, tak w formie pisanej, jak i w potocznej, mówionej.


redakcija

Redakcija dolnoserbskego tyźenika

Redakcja dolnołużyckiego tygodnika Nowy Casnik.


wusko

Szkoła dolnołużyckiego języka i kultury jest ściśle związana z łużyckimi instytucjami i towarzystwami.


šach

Po nocach Fryco běšo z Božydarom grał šach

Po nocach Fryco grał z Bożydarem w szachy.


wiźeś

Pśichod wiźim w carnych barwach.


Finska

zobacz też: Indeks: Dolnołużycki - Kraje Europy

Finska granicujo z Šwedskeju.


carny

prasł. *čьrxnъ < prasł. *kьršnъ < prabałtosł. *kiršnas < praindoeur. *kr̥snós < praindoeur. *k⁽ʷ⁾ers-

Pśichod wiźim w carnych barwach.


zymny

prasł. *zimьnъ < (?) praindoeur. *g̑ʰéi̯-om, praindoeur. *g̑ʰ(i)i̯-ém-, praindoeur. *g̑ʰi-m-

Zymny wětš dujo pśez Błota, kótarež jo běły sněg wuzapokšywał.

Zimny wiatr wieje przez białe, przykryte śniegiem Błota.


waš

za wašu a našu lichotu


kšac

prědny kšac na puśu k socializmoju


hyšći

Wón musy hyšći wjele nawuknuś.


łatyński

łatyńska rěc


mjazy

mjazy swětowyma wojnoma


manźelska

Mój bratš z manźelskeju.


musaś

Wón musy hyšći wjele nawuknuś.


wjele

Wón musy hyšći wjele nawuknuś.


nawuknuś

Wón musy hyšći wjele nawuknuś.


lichotny

Witajśo do Wikipedije, lichotneje encyklopedije!

Witajcie w Wikipedii, wolnej encyklopedii!


bom

Chto spěwa na zelenej gorcycce spod słodkim bomom tak wjasele?

Kto śpiewa na tej górze zielonej, pod słodkim drzewem wesołe tony?


puś

prědny kšac na puśu k socializmoju


barwa

Pśichod wiźim w carnych barwach.


metoda

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje až do drugeje swětoweje wojny podrědowanu rolu grała, tak až se jawi w Mukowem słowniku jano gjarstka kompozitumow.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w język dolnołużyckim aż do czasów drugiej wojny światowej podrzędną rolę, tak iż w słowniku Arnoszta Muki jest tylko garść compositów.


lichota

za wašu a našu lichotu


górnoserbski

Požycanje dolnoserbskich słowow do górnoserbskeje pisneje rěcy jo pak wostało marginalne zjawjenje.


literatura

Wieczorek łużyckiej literatury, muzyki i teatru w Pradze


luto

Jo mě jogo luto.


źěkowaś

Wutšobnje se śi źěkujom!


kuždy

Kuždy Pólak, kenž te dwóje knigły pśecytajo, buźo serbski wuměś.

Każdy Polak, który przeczyta te dwie książki, będzie mówił po łużycku.


wuměś

Wóna co wuměś lětaś.

Wšykno, což jo sam wuměł jo jich wucył.

Wszystkiego, co sam umiał, ich uczył. (Wikipedia


lětaś

Wóna co wuměś lětaś.


kenž

Każdy Polak, który przeczyta te dwie książki, będzie umiał po łużycku.


malina

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Owoce


pasć

Jaden gólc w Brjazynje jo ceły źeń kónje pasł.


jaden

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Liczebniki • jaden • dwa • tśi • styri • pěś • šesć • sedym • wosym • źeweś • źaseś

liczebnik porządkowy prědny


jaden

liczebnik porządkowy prědny

Pewien chłopak w Briesen cały dzień pasł konie.


młody

We młodej wutšobje njamožo tužyca dłujko kněžyś.

W młodym sercu smutek długo panować nie może.


južo

formy južo i juž są synonimiczne i używane równolegle.

Grodk jo staršy ako Chośebuz, jo wón był južo 893 od kejžora Arnulfa twarjony.

Grodk jest starszy od Chociebuża, został założony już w 893 r. przez cesarza Arnulfa.


how

por. pol. ów, st.pol. owo „tu”, czes. ov


adwent

Adwent jo cas pśigótowanja na gódy.

Adwent jest czasem przygotowania na Boże Narodzenie.


Wiźaŕ jo nanoju wěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty.

Wróżbita wieszczył ojcu, że jego syn będzie albo wielkim królem, albo wielkim świętym. (Wikipedia


Albanarka

Wóna jo Albanarka.


narodny

Kak su w Albańskej se šćitali pšawa narodnych mjeńšynow?

Jak w Albanii przestrzegano praw mniejszości narodowych?


wej

zobacz też: ja • ty • wón • wóna • wóno • mej • wej • wónej • my • wy • wóni


polemika

gr. πολεμικός


Kuwait

arab. الكويت


Uganda

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Afryki


kupa

Islandska jo kraj a kupa w pódpołnocnym Atlantiskem ocanje.

Islandia jest krajem i wyspą na północnym Oceanie Atlantyckim.


law

od prasł. *lьvъ, dalsza etymologia niepewna


ned

Wóstań doma, ned buźo wobjed gótowy.

Zostań w domu, zaraz będzie gotowy obiad.


widły

Tam stoju tšoje widły.


abo

Molekul jo źěl, kótaryž wobstoj z dweju abo wěcej atomow zwězanych pśez kowalentnu wězbu

Molekuła jest cząstką, która składa się z dwóch albo więcej atomów związanych przez wiązanie kowalencyjne.


wóda

od prasł. *voda, od praindoeur. *wodr
zob. woda

Ty dejš wjele wódy piś.


groniś

wśród języków słowiańskich jedyny podobny czasownik to poł. gornĕt „mówić, gadać”; z prasł. *gorniti, praindoeuropejskie *g^ūer- „podnosić głos, chwalić”; por. dalej st.ind. gr̥nā́ti „śpiwać, chwalić, zapowiadać”

Stary a nazgónity źěd jo raz gronił:

Kito Michałk — tak gronjašo se tomu molarjeju — njeběšo zły, ale jano lažkomyslony cłowjek.

tak nazywał się ten malarz — nie był złym, lecz tylko lekkomyślnym człowiekiem.

Wužywanje słowjańskich požyconkow, to groni de facto górnoserbskich, jo sporadiske.

Używanie zapożyczeń słowiańskich, to znaczy de facto górnołużyckich, jest sporadyczne. http://www.serbski-institut.de/lp011-3.html


bajka

od prasł. *bajьka
zob. polskie znaczenie


a.

avancer → posunąć naprzód (np. o zegarku)


kupowaś

Wóna jo kśěła klěb kupiś.


měś

Gaž maš gluku, se śi jězyk njezawijo.

Jeśli masz szczęście, nie połamiesz sobie języka.

Tradicija njama hyšći 400 lět.

To mamy za rědne.

Co mam cyniś?


měś

Kak se maš?


wěźeś

Kuždy z nas jo to wěźeł.


pśikład

Ten september na pśikład jo myslony za to, pokazaś na wšaki part nimsko-serbsku bikulturalnosć a pśirodnu dwojorěcnosć města.

Ten wrzesień na przykład jest pomyślany po to, by pokazać na rozmaite sposoby niemiecko-łużycką dwukulturalność i naturalną dwujęzyczność miasta. (z Internetu


žywjenje

Pótom jo do Turina šeł, źož jo wiźeł bědne žywjenje tysacych bźezdomnych gólcow.

Potem poszedł do Turynu, gdzie widział biedne życie tysięcy bezdomnych chłopców.

Siddhartha jo spóznał, až su chóroba, starstwo, górje a smjerś kšuśe ze žywjenim splěśone.

poznał, że choroba, starość, troski i śmierć są mocno splecione z życiem. (Wikipedia


cytaś

Don Bosco jo měł wurědny dar: Což jo raz cytał abo słyšał, to jo se naraz markował.

miał szczególny dar: co raz przeczytał albo usłyszał, od razu zapamiętywał.


słyšaś

miał szczególny dar: co raz przeczytał albo usłyszał, od razu zapamiętywał. (Wikipedia


mysliś

Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy.

Niektórzy myślą, że jest to jeden język, drudzy, że są to oddzielne, samodzielne języki. (Wikipedia


pisaś

Ja by za to był, se pó pšawopisu měś a jano mjenja z wjelikimi pismikami pisaś.

Ja byłbym za tym, by stosować się do ortografii i tylko nazwy pisać wielkimi literami.


což

co (przy rozwijaniu zdań podrzędnych, nie pytaniu)

— Co sy kupił? — To, což jo mě maś powěźeła.

— Co kupiłeś? — To, co mi mama powiedziała.


wóni

Wóni źarže w ruce bjachariki z winom.


gaby

Gaby był atom tak wjeliki ako jadna katedrala, by jědro było małke ako mucha.

Gdyby atom był tak wielki jak jedna katedra, jądro byłoby małe jak mucha.


źož

gdzie (do określania miejsca w zdaniu podrzędnym)

Njewěm, źož som mój kłobyk połožył.


źo

Źo jo mój kłobyk?


źěd

Stary a nazgónity źěd jo raz gronił:

Stary i doświadczony dziad powiedział raz:

Co ga tog djasa jo ten stary źěd kśěł?


až

Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až su to rozdźělnej samostatnej rěcy

Niektórzy myślą, że jest to jeden język, drudzy, że są to oddzielne, samodzielne języki.

hasło serbisko-chorwatska rěc w Wikipedii

Cakamy, až wóna wšykno pśigótujo.


nje

zawsze pisana razem z czasownikiem. Kilka czasowników modalnych łączy się w przeczeniu z partykułą nja albo njo.

Škoda, až njejo wěcej gósćow pśišło.


nja

zawsze pisana razem z czasownikiem. Większość czasowników łączy się z partykułą nje

zobacz też: njo

Tradicija njama hyšći 400 lět.


pšašaś

Ga sy se jogo za to pšašał?


pytaś

Pšosćo, ga buźo wam dane; pytajśo, ga buźośo namakaś.

Proście, a będzie wam dane, szukajcie, a znajdziecie.


pšosyś

Pśeto kuždy, kenž pšosy, dostańo, a chtož pyta, namakajo, a tomu, kenž klapa, buźo wotwoŕone.

Każdy bowiem, kto (który) prosi, bierze; a kto szuka, znajduje; a temu, co kołacze, będzie otworzono.


wót

Wót nazymy 2003 až do lěśa 2004 jo Mato mimo źěła.

Od jesieni 2002 aż do roku 2004 Mato jest bez pracy.


pśeśiwo

Wón jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžarstwoju w Pólskej

Zaangażował się w opozycję przeciwko komunistycznemu rządowi w Polsce. (Wikipedia


wjeliki

Jubilejne lěto jo se 1. januara zachopiło z wjelikim nowolětnym koncertom a wóno se zakońcyjo 30. nowembra ze swěźeńskim aktom w Chośebuskem źiwadle.

Jubileuszowy rok zaczął się 1 stycznia z wielkim noworocznym koncertem i zakończył się 30 listopada ze świątecznym przedstawieniem w chociebuskim teatrze. (z Internetu


žona

od prasł. *žena, od praindoeur. *guena
zob. żona

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Rodzina


maś

Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji.

Po śmierci matki (1837) Dostojewski ze swoim bratem przeniósł się do Petersburga i tam od 1838 do 1843 studiował inżynierię budowlaną w akademii wojskowej. (Wikipedia


gat

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Geografia


wostaś

zobacz też: uwagi o starej pisowni


kněžarstwo

Wón jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžarstwoju w Pólskej.

Angażował się w opozycję przeciwko komunistycznemu rządowi w Polsce. (Wikipedia


něcht

Wě něcht, co jo se stało?


kłobyk

Źo jo mój kłobyk?


źěłaś

W lětach wót 1882 do 1907 jo źěłał ako redaktor "Łužice"

W latach od 1882 do 1907 pracował jako redaktor "Łużyc". (Wikipedia


gronidło

Kak móžom se wobźěliś? Móžoš na pś. na "cerwjene linki" dołojce kliknuś a prědne gronidła pisaś

Jak mogę wziąć udział? Możesz np. kliknąć na "czerwone linki" niżej i pisać pierwsze hasła.


studowaś

Po śmierci matki (1837) Dostojewski ze swoim bratem przeniósł się do Petersburga i tam od 1838 do 1843 studiował inżynierię budowlaną w akademii wojskowej.

hasło "Fjodor Dostojewskij" w dolnołużyckiej Wikipedii


Barliń

Barliń jo jadno z nejwětšych městow pó wobydlarjach w EU.

Berlin jest jednym z największych miast w UE pod względem liczby mieszkańców.


dosć

Z Dolnoserbskego gymnazija njepśijźo dosć zapalonych procowarjow a gymnazij taku funkciju teke społniś njamóžo.

Z dolnołużyckiego gimnazjum nie przyjdzie dość zapalonych pracowników i gimnazjum takiej funkcji też spełnić nie może.

Wón jo dosć mały, ja som wušy.


rěcny

Rěc nahuatl jo indianaŕska rěc ze uto-azteskej rěcnej swójźby.

Język nahuatl jest indiańskim językiem z uto-azteckiej rodziny językowej.


rozměś

Wopytaj powědaś serbski z tymi luźimi, kenž rozměju serbski, lěcrownož sy zwucony z nimi nimski powědaś.

Spróbuj rozmawiać po łużycku z tymi ludźmi, którzy rozumieją łużycki, ale z którymi jesteś przyzwyczajony rozmawiać po niemiecku.


pśe-

Ty pśemalsnje jěźoš.

Ja som pśemucna, musym wótpócnuś.


akle

wprowadzający zdanie zaimek wskazujący „a” + rdzeń zaimka „*kъ” + cząstka podkreślająca „-le”

Ja som akle w šuli nimski nawuknuł.

Niemieckiego nauczyłem się dopiero w szkole.


dejaś

Ty dejš wěcej wuknuś.


wobydlaŕ

Berlin jest jednym z największych miast w UE pod względem liczby mieszkańców. (Wikipedia


pśeliš

Ty pśeliš malsnje jěźoš.

Ja som pśeliš mucna, musym wótpócnuś.


sotša

W lěśe 1910, jo se w Skopje naroźiła romokatoliska sotša Agnes Gonxha Bojaxhiu, znata ako Maś Tereza.

W roku 1910 urodziła się w Skopje rzymskokatolicka siostra Agnes Gonxha Bojaxhiu, znana jako Matka Teresa.


měnjenje

Pó mójom měnjenju jo to pśedroge.


gódnota

Periodowy system z gódnotami elektronegatiwity pó Paulingu.

Układ okresowy z wartościami elektroujemności według Paulinga. (Wikipedia

Teke w lyrice ekspresionizma namakajomy sonety, tam su dejali zginjenje starych gódnotow abo grotesknosć a źiwnosć wótbłyšćowaś.

Także w liryce ekspresjonizmu znajdujemy sonety, tam miały odzwierciedlać upadek starych wartości albo groteskowość i dziwność. (Wikipedia


jano

Kito Michałk — tak gronjašo se tomu molarjeju — njeběšo zły, ale jano lažkomyslony cłowjek.

tak nazywał się ten malarz - nie był złym, lecz tylko lekkomyślnym człowiekiem.

Kompozicija ako słowotworna metoda jo w dolnoserbšćinje až do drugeje swětoweje wojny podrědowanu rolu grała, tak až se jawi w Mukowem słowniku jano gjarstka kompozitumow.

Złożenie jako metoda słowotwórcza odgrywała w języku dolnołużyckim aż do czasów drugiej wojny światowej podrzędną rolę, tak iż w słowniku Arnoszta Muki jest tylko garść compositów.


wótpołdnja

Pśepšosymy něnto njeźelu zeger dwěju wótpołdnja do Bórkow na serbsku namšu.

Zapraszamy teraz w niedzielę o godzinie drugiej po południu do Burga na łużycką mszę.


swójźba

por. familija

Majs jo rostlina ze swójźby Poaceae

Kukurydza jest rośliną z rodziny Poaceae.

rodzina (grupa obiektów o wspólnych cechach)


namakaś

Pšosćo, ga buźo wam dane; pytajśo, ga buźośo namakaś.

Proście, a będzie wam dane, szukajcie, a znajdziecie.

Także w liryce ekspresjonizmu znajdujemy sonety, tam miały odzwierciedlać upadek starych wartości albo groteskowość i dziwność.


rostlina

Majs jo rostlina ze swójźby Poaceae.


zachopiś

Jubilejne lěto jo se 1. januara zachopiło z wjelikim nowolětnym koncertom a wóno se zakońcyjo 30. nowembra ze swěźeńskim aktom w Chośebuskem źiwadle.

Jubileuszowy rok zaczął się 1 stycznia z wielkim noworocznym koncertem i zakończył się 30 listopada ze świątecznym przedstawieniem w chociebuskim teatrze. (z Internetu

W eksilu jo zachopił źěło na romanje "Demony" - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.

Na emigracji zaczął pracę nad powieścią "Demony" - polityczną powieścią o strasznej mocy anarchizmu i nihilizmu. (Wikipedia


dokulaž

Dokulaž njejo spisowaśelske źěło za zežywjenje dosegało, jo wón 1883 do Ameriki wudrogował.

Ponieważ z pracy pisarskiej nie wystarczało mu na życie, w roku 1883 wyemigrował do Ameryki. (Wikipedia


chtož

Pśeto kuždy, kenž pšosy, dostańo, a chtož pyta, namakajo, a tomu, kenž klapa, buźo wotwoŕone.

Każdy bowiem, kto (który) prosi, bierze; a kto szuka, znajduje; a temu, co kołacze, będzie otworzono.


pó

dla osób za

Pó wjacerji glědam telewiziju.

Du pó klěb.

Njejěź pó źěrach.

Pó mójom měnjenju jo to pśedroge.

Układ okresowy z wartościami elektroujemności według Paulinga.

Bridge se grajo pó styrjoch.

Porcije pó kilogramje.


stakim

(a) więc, (a) zatem, wobec tego, tym samym


jogo

Wiźaŕ jo nanoju wěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty.

Wróżbita wieszczył ojcu, że jego syn będzie albo wielkim królem, albo wielkim świętym. (Wikipedia


majs

niem. Mais < hiszp. maíz < z języka Tainów mahís

Majs jo rostlina ze swójźby Poaceae.


militarny

Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji.

Po śmierci matki (1837) Dostojewski ze swoim bratem przeniósł się do Petersburga i tam od 1838 do 1843 studiował inżynierię budowlaną w akademii wojskowej. (Wikipedia


mimo

Wót nazymjego 1895 až do lěśa 1896 jo Mato Kósyk mimo źěła

Od jesieni 1895 do roku 1896 Mato Kósyk jest bez pracy

We wjelikich stronach Dolneje Łužyce jo mimo nimskeje rěcy teke dolnoserbska rěc doma: ako w pisnej tak teke w powědanej wobchadnej formje.

Na wielu terenach Dolnych Łużyc poza językiem niemieckim używany jest także język dolnołużycki, tak w formie pisanej, jak i w potocznej, mówionej


góźina

dotyczy skali 24-godzinnej; czas można też podawać używając słowa zeger; zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kalendarz i czas; w starej pisowni zapisywane jako goźina

Jo styrnasćo góźin styri (minuty).


milina

Ionowe pśeplety wóźe milinu jano w škrjeńcu a w rozpušćonce. Njejsu to pak elektrony, kótarež wóźe milinu, ale rozpušćone iony.

Jonowe struktury przewodzą prąd tylko stopione lub w roztworze. Nie elektrony są jednak tym, co przewodzi prąd, lecz (są tym) rozpuszczone jony. (Wikipedia


njebjo

Twója wóla se stań ako na njebju, tak teke na zemi.

Bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi.


zeger

stosuje się tylko do 12-godzinnej skali; por. góźina; zob. też Indeks:Dolnołużycki - Kalendarz i czas

Pśepšosymy něnto njeźelu zeger dweju wótpołdnja do Bórkow na serbsku namšu.


póstola

Pójź do póstole!


seś

Jadno lěto pózdźej jo była ceła kolejowa seś pśetwarjona a elektrificěrowana.

Rok później cała sieć kolejowa została przebudowana i zelektryfikowana. (Wikipedia


ceptaŕ

Mato Koch jo ceptaŕ za nimšćinu a serbšćinu na dolnoserbskem gymnaziumje.

jest nauczycielem języka niemieckiego i łużyckiego w gimnazjum dolnołużyckim.


nimšćina

Mato Koch jest nauczycielem języka niemieckiego i łużyckiego w gimnazjum dolnołużyckim.


Rusojska

Rusojska jo nejwětšy po płońi kraj swěta.

Rosja jest największym pod względem powierzchni krajem świata.


swět

Rosja jest największym pod względem powierzchni krajem świata. (Wikipedia


žeden

W žednom słowniku njejsom togo słowa namakał.

W żadnym słowniku nie znalazłem tego słowa.

Slědne luźe, kótarež powědaju dolnoserbsku rěc wót domu, su južo stare. Typ dolnoserbšćiny, ako wóni wobkněže, buźo se za žedne lěta zgubiś.

Ostatni ludzie, którzy wynieśli znajomość języka dolnołużyckiego z domu, są już starzy. Typ dolnołużyckiego, którym oni się posługują, zostanie utracony za kilka lat. (Grzegorz Wieczorek 62 štundow powědaneje serbskeje rěcy, Nowy Casnik 45/2006


derje

Togodla mógu metale wjelgin derje milinu a śopłotu wóźiś.

Dlatego mogą metale bardzo dobrze przewodzić prąd i ciepło. (Wikipedia


sciencefiction

Tak stej na pśikład žanra sciencefiction a western w filmje ako w literaturje znatej.

Tak na przykład są gatunki science fiction i western w filmie jak i w literaturze znane. (Wikipedia


pódpołdnjowy

Pódpołdnjowa Koreja jo stat w Aziji na pódpołdnjowem źělu Korejskeje połkupy.

Korea Południowa jest państwem w południowej części Półwyspu Koreańskiego.


purpurowy

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kolory


Šwicarska

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Europy


źěl

Historiske kralojstwo Šotiska jo było njewótwistne, něnto to jo źěl Wjelikeje Britaniskeje.

Historyczne królestwo Szkocji było niezależne, teraz jest to część Wielkiej Brytanii. (Wikipedia

Te górske cony źěle kraj na dwa źěla, pódpołnocny a pódpołdnjowy.

Te górskie obszary dzielą kraj na dwie części, północną i południową. (Wikipedia


dobre zajtšo

dzień dobry (rano, jak w niemieckim guten Morgen)


něźi

Chóśebuz lažy něźi 125 km na krotke zajtšo wót Barlinja pśi Sprjewi.

Chociebuż leży około 125 km na południowy wschód od Berlina, przy Sprewie. (Wikipedia


dobry źeń

nad ranem używa się dobre zajtšo

zobacz też: dobre zajtšo • dobry źeń • dobry wjacor • dobru noc • Indeks:Dolnołużycki - Zwroty grzecznościowe


wuznam

Jo měł wjeliki wuznam za dolnoserbsku literaturu a jo jej wugótował městno mjazy drugimi słowjańskimi literaturami.

Miał wielkie znaczenie dla literatury dolnołużyckiej i przygotował jej miejsce między innymi literaturami słowiańskimi. (Wikipedia


městno

W 13. stolěśu su nimske sedlarje zachopili se na městnje źinsajšneje uniwersity zasedlowaś.

W XIII wieku niemieccy osadnicy zaczęli się osiedlać na miejscu dzisiejszego uniwersytetu. (Wikipedia


Singapur

sanskr. सिंह + पुर्


wědomnostnik

Wědomnostniki su se tegdy myslili, až jo za twórjenje organiskich maśiznow wěsta žywjeńska móc notna.

Naukowcy myśleli wtedy, że do tworzenia organicznych substancji potrzebna jest pewna siła życiowa. (Wikipedia


togodla

dlatego (w zdaniu współrzędnym wynikowym)

dlatego (w zdaniu współrzędnym przyczynowym)


cas

Za druge wěcy wón tuchylu wjele casa njama.

Na inne sprawy on nie ma obecnie wiele czasu.


pótom

Wót 1907 až do 1913 jo był faraŕ w El Renou w Oklahomje, pótom jo žywy był ako farmaŕ w Albionje.

Od 1907 do 1913 był pastorem w El Renou w Oklahomie, potem żył jako farmer w miejscowości Albion. (Wikipedia


wódaś

A wódaj nam naše winy, ako my wódawamy našym winikam.

I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.


Kambodža

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Azji


směś

Wuźělony wucbny material se njesmějo mimo pśizwolenja kopěrowaś.

Udostępnionych materiałów do nauki nie wolno kopiować bez zgody.


filozof

Gottfried Wilhelm Leibniz jo był nimiski filozof, matematikaŕ, inženjer-mašinotwaŕ, fyzikaŕ a diplomat.

był niemieckim filozofem, matematykiem, inżynierem, fizykiem i dyplomatą. (Wikipedia


wjelgin

Togodla mógu metale wjelgin derje milinu a śopłotu wóźiś.


mjasec

księżyc (ciało widoczne na nocnym niebie)


proca

por. pol. praca, czes. práce, głuż. próca


lažaś

Wětšy źěl Dolneje Łužyce lažy w pódpołdnjowej Bramborskej, mjeńšy w pódpołnocnej Sakskej.

Większa część Dolnych Łużyc leży w południowej Brandenburgii, mniejsza w północnej Saksonii.


zacynjaś

Zacyń wokno!


wótpósłańc

54 wótpósłańcow pólskego parlamenta su se ze zjawnym listom wobroćili na sakskego statnego ministra za kulturu Steffena Flatha, w kótarymž jogo napominaju, až dej se staraś wó to, až se serbska srjejźna šula w Pančicach w Kamjeńskem wokrejsu njezacynijo.

posłów polskiego parlamentu zwróciło się z listem otwartym do saksońskiego ministra kultury Steffena Flatha, w którym napominają go, że powinien starać się o to, by szkoła średnia w Pancicach w powiecie Kamieniec nie została zamknięta. (http://www.pro-sula-cisinskeho.de/html/reaktionen_reakcije.html za programem Rundfunk Berlin-Brandenburg


zjawny list

posłów polskiego parlamentu zwróciło się z listem otwartym do saksońskiego ministra kultury Steffena Flatha, w którym napominają go, że powinien starać się o to, by szkoła średnia w Pancicach w powiecie Kamieniec nie została zamknięta.

http://www.pro-sula-cisinskeho.de/html/reaktionen_reakcije.html za programem Rundfunk Berlin-Brandenburg


srjejźna šula

54 wótpósłańcow pólskego parlamenta su se ze zjawnym listom wobroćili na sakskego statnego ministra za kulturu Steffena Flatha, w kótarym jogo napominaju, až dej se staraś wó to, až se serbska srjejźna šula w Pančicach w Kamjeńskem wokrejsu njezacynijo.


wó

W eksilu jo zachopił źěło na romanje „Demony” – politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.

Na emigracji zaczął pracę nad powieścią „Demony” – polityczną powieścią o strasznej mocy anarchizmu i nihilizmu.

Hasło Fjodor Dostojewskij w dolnołużyckiej Wikipedii

o (przy niektórych czasownikach, np. staraś se)


pla

Popojce jo dolnołužyska wjas pla Chóśebuza.


weto

Weto jo a wóstanjo Mukowy słownik ten słownik, kotaryž nejwěcej takich gramatiskich informacijow pódawa.

Obok czasownika pytaś nie jest podana rekcja, byłaby potrzebna, ponieważ można mówić pytaś něco albo pytaś za něcym. Mimo to jest i zostanie słownik Muki tym słownikiem, który podaje najwięcej takich gramatycznych informacji.


kólaso

Južo w 70tych lětach wón jo pó kólasu pśez serbske jsy drogował.

Już w latach siedemdziesiątych jeździł rowerem po łużyckich wsiach.


swajźba

prasł. *svatьba „wesele, uczta, biesiada”

por. st.pol. swadźba „uczta, biesiada”, czes. svatba „wesele”, słc. svadba „wesele”

Serbska swajźba w Błotach

Wesele łużyckie w Błotach (tytuł utworu Mato Kósyka


wósebnje

We wósebnje śěžkich padach dej sudnistwo na popajźeństwo na cas žywjenja wusuźiś.

W szczególnie ciężkich przypadkach sąd powinien zasądzić dożywotnie więzienie. (Wikipedia

Sorabistiku wuwucujo se teke na dalšnych uniwersitach, wósebnje w Praze, Lwowje a Waršawje

Sorabistyki naucza się także na innych uniwersytetach, zwłaszcza w Pradze, we Lwowie i Warszawie. (Wikipedia


góla

W języku staropolskim „gola”, w czeskim „holizna” a w słowackim „hoľa” oznaczają „gołą powierzchnię”, czyli coś wprost przeciwnego – dlatego wyjaśnienie etymologii tego słowa jest problematyczne. Według Hynca (Heinza) Schustera-Šewca, autora słownika etymologicznego języka dolnołużyckiego, rdzeń „gol-” początkowo miał inne znaczenie, jako coś wysokiego i stojącego samotnie; stąd też np. „głowa” i „gora” (góra). Artykuł z numeru 34 „Nowego Casnika” z 2008 roku proponuje inne wyjaśnienie: według badań archeologicznych na terenie Dolnych Łużyc miałaby nastąpić katastrofa ekologiczna spowodowana nadmiernym karczowaniem lasów i tereny uprawne zmieniły się w pustynne, czyli „gołe”. Następnie na piasku zaczęła się rozwijać dzika roślinność, aż w końcu zaczął tam rosnąć młody las iglasty; teren ten nadal miał być według tej hipotezy nazywany nazwą „góla”. Ponieważ na większości obszaru Dolnych Łużyc lasy liściaste nie występują, termin „góla” miał stopniowo rozszerzyć swoje znaczenie nie tylko na las iglasty, ale na las ogólnie. Artykuł jako dodatkowy argument wskazuje analogię z niemieckim słowem Heide (wrzosowisko), którym w pobliżu Łużyc określa się też duże obszary lasów iglastych (np. Dresdner Heide).


Podstupim

miasto w pierwszych wzmiankach z 993 roku jest określane jako „Poztupimi”, powstało na teranach zamieszkałych przez Słowian (Wikipedia). Nazwa być może od „pod dubimi” (pod dębami) (Stephan Hormes: Atlas der wahren Namen – Ethymologische Karte Europa, Kalimedia Verlag, ISBN 978-3-9810301-4-3).


domoj

Zeger styrich jěźom domoj


nałog

Wjele z wjelgin starych nałogow su tatańskego pochada a su zwězane z pśirodu a burskim źělom.

Wiele z bardzo starych zwyczajów jest pogańskiego pochodzenia i jest związanych z przyrodą i pracą chłopów. http://www.cottbus.de/gaeste/wissenswertes/tradition/woplewanje_serbskeje_kultury,40000240.dsb.html


tatański

Wiele z bardzo starych zwyczajów jest pogańskiego pochodzenia i jest związanych z przyrodą i pracą chłopów.


zwětšego

Dolnoserbska schadowanka wótměwa se kužde lěto w nazymje, zwětšego w nowembrje.

Dolnołużycka schadowanka odbywa się każdego roku jesienią, zazwyczaj w listopadzie. (Wikipedia


skerjej

Nejskerjej njejo nichten na Barlińskej demonstraciji był.

Najpewniej nikt nie był na berlińskiej demonstracji.


nježli

aktualne tšojenja z politiki, góspodarstwa a techniki wopisowaś a po rěcy derje zmejstrowaś, su musali cesto nowe słowa tworiś.

Zanim pierwsi redaktorzy Bramborskego serbskego casnika mogli opisywać i dobrze przygotowywać językowo aktualne wydarzenia z polityki, gospodarki i techniki, musieli często tworzyć nowe słowa.

Mjazy rěcywědnikami kněžy se powšykne měnjenje, až jo powědana rěc ako pśirodna forma rěcy wažnjejša nježli pisana rěc, a až jo slědna wótwisna wót prědneje.

Między językoznawcami panuje powszechne zdanie, że mówiony język jako naturalna forma języka jest ważniejszy niż pisany język i że drugi jest zależny od pierwszego.


serbiski

por. serbski • serski


skóro

W lěśe 1473 wóna jo se wóženiła z kralom Jakobom II., kótaryž jo wuměrł skóro pó swajźbje.

W roku 1473 wyszła za króla Jakuba II, który umarł wkrótce po weselu. (Wikipedia


źinsajšny

W 13. stolěśu su nimske sedlarje zachopili se na městnje źinsajšneje uniwersity zasedlowaś.

W XIII wieku niemieccy osadnicy zaczęli się osiedlać na miejscu dzisiejszego uniwersytetu.


kuchnja

Wužeń kócku z kuchnje!


wumrěś

dłuż. wu- + mrěś < prasł. *merti < praindoeur. *mer-


wubogi

por. chudy • zobacz też: „fałszywi przyjaciele” w języku dolnołużyckim


jebaś

znaczenia (1.1-2) są wtórne w stosunku do pierwotnego znaczenia „spółkować”, o pochodzeniu prasłowiańskim; zob. jebać


gowno

Ty gowno wěš.


wašnja

Pó toś tej wašni zwězane atomy pomjenjujomy molekule.

Atomy związane w ten sposób nazywamy cząsteczkami. (Wikipedia


ceji

Ceja to ideja?


pówołanje

Pśi tom jo nawuknuł pówołanje šejca, šlodarja a pjakarja.

Przy tym nauczył się zawodu szewca, krawca i piekarza.


jeleń

W Žylojskich gólkach su jagarje nalicyli šesć jelenjow, 96 sarnjow a pěś źiwjakow.

W žylowskich laskach myśliwi naliczyli sześć jeleni, 96 saren i pięć dzików.


bóžko

Ja by rad pomogł, ale bóžko njamóžom

Ja bym chętnie pomógł, ale niestety nie mogę.


traś

To jo jano pór minutow trało.


płaśiś

nie mylić z: płaśeś (oba wyrazy mają taką samą odmianę w czasie teraźniejszym)


płaśeś

nie mylić z: płaśiś (oba wyrazy mają taką samą odmianę w czasie teraźniejszym)

Toś ten telewizor płaśi 800 euro.

Frencel płaśi ako załožaŕ górnoserbskeje pisneje rěcy.

uchodzi za twórcę górnołużyckiego języka pisemnego. (Wikipedia


płaśiwosć

Rownocasnje zgubijotej płaśiwosć Prědny wukaz nastupajucy spěchowanje serbskeje ludoweje kupki wot 12. septembra 1950 a Stworte wuwjeźeńske postajenje ku Kazni wo jadnotnem socialistiskim kubłańskem systemje

Równocześnie tracą moc Pierwsze zarządzenie dotyczące wspierania łużyckiej grupy etnicznej z 12 września 1950 i Czwarte zarządzenie wykonawcze do Ustawy o jednolitym socjalistycznym systemie edukacyjnym. (Gesetz zur Ausgestaltung der Rechte der Sorben (Wenden) im Land Brandenburg, Poczdam, 7 lipca 1994


ministarstwo

Njedejmy wócakowaś, až buźo to ministarstwo naraz hynac na serbske nastupnosći glědaś.

Nie powinniśmy oczekiwać, że ministerstwo nagle będzie inaczej patrzeć na kwestie łużyckie.


tegdejšy

W lěśe 1999 jo jogo tegdejšy ministarski prezident Sakskeje Kurt Biedenkopf do swójego kabineta pówołał, źož běšo až do 2002 statny minister za zwězkowe a europske nastupnosći.

W roku 1999 ówczesny premier Saksonii Kurt Biedenkopf powołał go do swojego gabinetu, gdzie był aż do roku 2002 ministrem do spraw związkowych i europejskich. (Wikipedia


nastupnosć

zagronity za nastupnosći Serbow


Sakska

Wětšy źěl Dolneje Łužyce lažy w pódpołdnjowej Bramborskej, mjeńšy w pódpołnocnej Sakskej.

Większa część Dolnych Łużyc leży w południowej Brandenburgii, mniejsza w północnej Saksonii. (Wikipedia


kulka

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Jedzenie

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Fałszywi przyjaciele


slědny

W slědnych 50 lětach su wjelki wusmjerśili w cełej Europje 9 luźi.

W ostatnich latach wilki zabiły w Europie 9 osób.


chóry

Mój muž jo chóry.


tšoje

Tam stoju tšoje widły.


pśijaśelka

Wón jo swóju pśijaśelku w Lipsku póznał.


źowćo

Na pólu źěłatej dwě źowći.


stoł

zobacz też: Fałszywi przyjaciele w języku dolnołużyckim

Tam stojtej dwa stoła.


łoni

Ja som łoni prědny raz w Pólskej był.

W zeszłym roku byłem po raz pierwszy w Polsce.


śěg

Śěg z Barlinja do Chóśebuza


pódla

Nimce bydle pódla Serbow w Chóśebuzu wót tśinastego stolěśa.

Niemcy mieszkają obok Serbołużyczan w Chociebużu od trzynastego wieku.


kisały

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Smaki


wjelk

W ostatnich 50 latach wilki zabiły w Europie 9 osób.


myto

Jurij Koch tśi raze jo dostał literarne myto Domowiny

trzy razy dostał nagrodę literacką Domowiny. (Wikipedia


kazaś

Gmejna kažu wobydlarjam na swój swěźeń.

Gmina zaprasza mieszkańców na swoje święto.


gódy

prasł. *godь „odpowiedni czas”. Liczba mnoga, ponieważ Boże Narodzenie trwa wiele dni (por. jatšy)

por. st.pol. gody „święto, zwłaszcza Nowy Rok i Boże Narodzenie”, czes. hody → bankiet, scs. godь „czas, właściwy czas”


zaběraś

Institut za sorabistiku se zaběra z górno- a dolnoserbskeju rěcu a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž teke z kulturno-historiskimi a etnologiskimi pšašanjami.

Instytut sorabistyki zajmuje się językami górno- i dolnołużyckim i ich wariantami, literaturą i kulturą Łużyczan, jak też kulturalno-historycznymi i etnologicznymi kwestiami. (Wikipedia


kaž

zaimek pytajny: kak

Ja som to pśigótował, kaž sy mě powěźeł.

Przygotowałem to tak, jak mi powiedziałeś.


kaž

Wón jo bogatšy kaž ja.


topoł

W gnězdźe na wusokem topole wótpocywa bóśon.

W gnieździe na wysokiej topoli odpoczywa bocian.


wordowaś

niem. werden; zapożyczenie to pojawia się już w najstarszych tekstach pisanych w języku dolnołużyckim, na przykład w tłumaczeniu Nowego i Starego Testamentu z XVIII wieku; gramatyka dolnołużycka Hauptmanna z 1761 podaje „hordowasch"/"wordowasch” („sch” to stary zapis „ś”) w tylko jednej funkcji - tworzenia strony biernej. Ponieważ w tym czasie standard pisany dolnołużyckiego nie był rozpowszechniony, przypuszcza się, że „wordowaś” było rozpowszechnione już wtedy w mowie potocznej. Mniej więcej od lat 50. XIX wieku w literackiej dolnołużycczyźnie starano się zastąpić „wordowaś”, jako słowo pochodzenia niemieckiego, stosując „bu” – archaiczną formę aorystu czasownika byś, lub budując stronę bierną normalnie przy użyciu czasownika byś. W XIX stuleciu z literackiego języka górnołużyckiego usunięto podobny czasownik wordować.

Někotare cajtungi su teke zakazane wordowali.

Niektóre gazety zostały także zakazane. (stary tekst

Wón wordujo hyšći raz nan.


wósym

dla osób rodzaju męskiego używa się słowa wósymjo

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Liczebniki


wósymjo

używane tylko w odniesieniu do grupy osób rodzaju męskiego, por. wósym


cakaś

Cakamy, až wóna wšykno pśigótujo.


wušej togo

Oprócz tego pisany język dolnołużycki zna wiele słów, które język górnołużycki zapożyczył z innego języka słowiańskiego, najczęściej czeskiego, ale też polskiego (np. cytaś). http://www.serbski-institut.de/lp011-3.html


wusoko

wušej → więcej niż, powyżej, przynajmniej

W krotkem casu su južo wušej 500 eksemplarow pśedali.

W krótkim czasie sprzedali już powyżej 500 egzemplarzy.


dopominaś

Toś ten dom stoj how tak dłujko, ako se dopominam.

Odkąd sobie przypominam, stoi tu ten dom.


wobstaśe

Pśi goźbje 75lětnego wobstaśa Koła serbskich tworjecych wuměłcow su se awtory ze stawiznami togo zjadnośeństwa zaběrali.

Przy okazji 75-lecia Koła serbołużyckich artystów malarzy autorzy zajęli się historią tego towarzystwa. http://www.domowina-verlag.de/engine.php?do=poskitk&sto=titul&ID=80&katNr=4&rec=d


pśisamem

Prědny raz som how był pśed pśisamem 20 lětami.

Pierwszy raz byłem tu przed prawie 20 latami.


drogowaś

Južo w 70tych lětach wón jo pó kólasu pśez serbske jsy drogował.

Już w latach siedemdziesiątych jeździł rowerem po łużyckich wsiach.


witśe

*(j)utrě - początkowo miejscownik od „jutro”; typowe dla dolnołużyckiego przejścia u→i, ji→wi


daniž

Ja daniž piwa daniž wina njepijom.

Pó wójnje njejo daniž jaden dom we jsy wóstał.

Po wojnie nie został we wsi ani jeden dom.


kśica

być może kontaminacja starego dłuż. „kśiž” (używanego głównie na Wschodzie) przez śdn. krūze/krūce "wyprawa krzyżowa, krzyż, wniebowstąpienie"; zobacz też poł. krauco


jětša

(1.1) źródłosłów dla dłuż. jěšnica; por. głuż. jatra czes. játra → wątroba


jěšnica

początkowo oznaczało wątrobiankę (po niem. Leberwurst)

por. głuż. jaternica „wątrobianka”, st.pol. jątrznica, poł. jǫtrenájćă „kaszanka”, słc. jaternica, czes. jitrnice


jatšy

pierwotnie dłuż. *jastry „święto wiosny"/"czas wiosenny”

por. głuż. jutry, kasz. Jastrë „Wielkanoc”, kasz. jastrë „Wielkanoc”, „jaskier”/„aster chiński”, kasz. jastroch „wół z czarno-białymi plamami” – rzeczowniki te opisują rzeczy o jaskrawych barwach, podobnie wiosna kojarzy się z świeceniem, przebudzeniem natury. Być może pokrewieństwo słów kaszubskich i łużyckich wynika z faktu, że w wieku IX i X Kaszubi i Łużyczanie byli jeszcze poganami i chrześcijańskie święto przejęło nazwę pogańskiego święta odbywającego się w tym samym czasie. Porównaj pragerm. *Austrǭ, poł. jostrǻi.


wokoło

Wón jo do Łužycy pśed wokoło pěś lětami pśijěł.

Przyjechał do Łużyc przed około pięcioma latami.


wuměńk

1901 jo šeł ako faraŕ na wuměńk a jo se pśesedlił do Žaganja.

W roku 1901 przeszedł jako pastor na emeryturę i przeniósł się do Żagania. (Nowy Casnik 9/2009 „Gotthold” za lěto 1879 – prědna pratyja w dolnoserbskej rěcy


tam

Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji.

Po śmierci matki (1837) Dostojewski ze swoim bratem przeniósł się do Petersburga i tam od 1838 do 1843 studiował inżynierię budowlaną w akademii wojskowej. (Wikipedia


zgóniś

Až su te bronzowe figurki byli sfalšowane, wšak njejo wóna nikula zgóniła.

Tego, że te figurki z brązu były sfałszowane, nie dowiedziała się jednak nigdy. http://www.runjewonline.info/p134.html


jaspis

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kamienie szlachetne


wóz

Wóna jo z wóza wopadnuła a sebje knyku złamała.

Korpus języka dolnołużyckiego dolnoserbski.de


srjoda

zobacz też: pónjeźele • wałtora • srjoda • stwórtk • pětk • sobota • njeźela


biologija

gr. βίος + -λογία


nej-

naj- (tworzy stopień najwyższy przymiotnika)

Rusojska jo nej-wětšy po płońi kraj swěta.

Rosja jest największym pod względem powierzchni krajem świata. (Wikipedia


nje-

nie (tworzenie zaprzeczeń rzeczowników, przymiotników i przysłówków)

njegluka

njeregularny

njemało


bóśon

W gnězdźe na wusokem topole wótpocywa bóśon.


Tadžikistan

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Azji


Swětogo Tomaša a Wierchojska

Demokratiska republika Swětogo Tomaša a Wierchojska


kósć

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Części ciała


woblico

Mócny wětš jo jim duł do woblica.


popjeł

prasł. *popelъ, prasł. *pepelъ < praindoeur. *pepelh₁-o-, (?) praindoeur. *pel(h₁)-


historija

K běłym flakam historije serbskego ludu słuša mimo cwiblowanja cas socializma.

Do białych plam w historii narodu łużyckiego należy bez wątpienia czas socjalizmu.


swětło

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Podstawowe rzeczowniki


dłymoki

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Podstawowe przymiotniki


Egyptojska

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Afryki


strowy

Wón jo dopołnje strowy.


kšej

od prasł. *kry < praindoeur. *kreu̯h₂-
zob. krew


žurnal

czasopismo, gazeta, (codzienne) dziennik


Argentinska

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kraje Ameryki Południowej


wulgarizm

łac. vulgaris → „pospolity”, „ludowy” ← łac. vulgare → „rozpowszechniać” i łac. vulgus → „lud”, „pospólstwo”


dopołnje

Wón jo dopołnje strowy.


sejźeś

Wóna sejźi na tšawje.


tšawa

Wóna sejźi na tšawje.


basnikaŕ

Na Wotrowskem kjarchobje jo zakopowany serbski basnikaŕ a procowaŕ Jakub Bart-Ćišinski.

Na cmentarzu w Wotrowie pochowany jest łużycki poeta i patriota Jakub Bart-Ćišinski.


wiźaŕ

Wiźaŕ jo nanoju wěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty.

Wróżbita wieszczył ojcu, że jego syn będzie albo wielkim królem, albo wielkim świętym. (Wikipedia


kóleno

Wóna stoj pó kóleni we wóźe.


sćaklina

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Choroby

Mój pjas jo chóry na sćaklinu.


bjacharik

Wóni źarže w ruce bjachariki z winom.


mócny

Mócny wětš jo jim duł do woblica.


wobglědowak

Seśowy wobglědowak jo program, kótaryž słužy k wobglědowanju interneta.

Przeglądarka internetowa to program, który służy do przeglądania internetu.


wuwiśe

wuwiśe dolnoserbskeje pisneje rěcy

rozwój dolnołużyckiego języka literackiego


dejmant

Robinson wuzgonjowašo tež, ceje te parle a dejmanty su a ta rědna drastwa wójarskego wušego.

dowiedział się też, do kogo należą te perły, diamenty i piękny ubiór dowódcy.


literarny

Jurij Koch tśi raze jo dostał literarne myto Domowiny

trzy razy otrzymał nagrodę literacką Domowiny.


wěc

Wón kupujo blido a druge wěcy.

Za druge wěcy wón tuchylu wjele casa njama.

Na inne sprawy on nie ma obecnie wiele czasu.


topas

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kamienie szlachetne


jantaŕ

Wón co śi jantaŕ kupiś.


złamaś

Wóna jo z wóza wopadnuła a sebje knyku złamała.


parla

dowiedział się też, do kogo należą te perły, diamenty i piękny ubiór dowódcy wojska.


łokś

Gólc pódpěrašo głowu do łokśa.


pěta

Fryco jo se wobrośił na pěśe.


wótrězaś

Źiwinaŕ jo wótrězał jelenjoju głowu.


źiwinaŕ

Źiwinaŕ jo wótrězał jelenjoju głowu.


kšacaś

Wjednica šule jo nas napominała, aby zmužnje kšacali pó dalšnej droze žywjenja.

Dyrektorka szkoły napomniała nas, abyśmy odważnie szli po dalszej drodze życia.


jagaŕ

W Žylojskich gólkach su jagarje nalicyli šesć jelenjow, 96 sarnjow a pěś źiwjakow.

W žylowskich laskach myśliwi naliczyli sześć jeleni, 96 saren i pięć dzików.


glědaś

Njedejmy wócakowaś, až buźo to ministarstwo naraz hynac na serbske nastupnosći glědaś.

Nie powinniśmy oczekiwać, że ministerstwo nagle będzie inaczej patrzeć na kwestie łużyckie.


domownja

Łužyca jo mója domownja.


kóstka

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Części ciała


lazowaś

Mato jo rad serbske knigły lazował.


žnjojski

zobacz też: wezymski • swěckowny • pózymski • nalětny • rozhelony • smažki • žnjojski • jacmjeński • požnjenc • winowc • młośny • zymski

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kalendarz i czas

Žnjojski jo sedymy mjasec w gregoriańskem kalendarju.

Lipiec jest siódmym miesiącem w kalendarzu gregoriańskim.


Biblija

(1.1) łac. Biblia < gr. βιβλία → księgi < gr. βυβλίον → księga


pózymski

zobacz też: wezymski • swěckowny • pózymski • nalětny • rozhelony • smažki • žnjojski • jacmjeński • požnjenc • winowc • młośny • zymski

zobacz też: Indeks:Dolnołużycki - Kalendarz i czas


rožownik

zobacz też: wezymski • swěckowny • pózymski • jatšownik • rožownik • smažki • žnjojski • jacmjeński • požnjenc • winowc • młośny • zymski


rozhelony

Rozhelony jo pěty mjasec w gregoriańskem kalendarju.

Maj jest piątym miesiącem w kalendarzu gregoriańskim.


jatšownik

zobacz też: wezymski • swěckowny • pózymski • jatšownik • rozhelony • smažki • žnjojski • jacmjeński • požnjenc • winowc • młośny • zymski

Jatšownik ma 30 dnjow.


ptašk

prasł. *pъtakъ < prabałtosł. *put- < praindoeur. *peth₂-


źiśe

prasł. *dětę < prabałtosł. *dēˀtis < praindoeur. *dʰeh₁- → ssać

por. białor. дзяцей, bośn. деца, bułg. дете, chorw. djeca, czes. dítě, głuż. dźěćo, mac. деца, pol. dziecię, ros. дитя, scs. дѣти, serb. деца, słc. dieťa, ukr. дитина


komentar

Pśidaj swój komentar k artikeloju!


Jezus Kristus

(1.1) łac. Iesus Christus < gr. Ἰησοῦς Χριστός


Jeruzalem

(1.1) łac. Hierusalem, łac. Ierusalem < gr. Ἱερουσαλήμ < hebr. ירושלים


naroźenje

Wěrjece na cełem swěśe wopominaju Kristusowe naroźenje.

Wierni na całym świecie wspominają Chrystusowe narodzenie.


casnikarstwo

Za wuwiśe dolnoserbskego casnikarstwa jo se angažěrował Gerat Hančka.

dziennikarstwa angażował się Gerat Hančka.


gósćeńc

ˈɡɛst͡ɕenʲt͡s

ˈɡɨst͡ɕenʲt͡s


šwigersyn

ˈʃvʲiɡʲɛrˌsɨn


šwigerźowka

ˈʃvʲiɡʲɛrˌʑowka


radło

prasł. *ordlo ← prabałtosł. *árˀtla ← praindoeur. *h₂érh₃trom


chochoł

prasł. *xoxolъ → czub, czubek ze sterczących włosów, piór; dalsza etymologia niejasna, być może z wcześniejszego prasł. *koxolъ (por. słc. kochol), być może z wcześniejszego prasł. *kosolъ < prasł. *kosa → długie włosy, pióra (por. pol. kosa) + prasł. *-olъ

por. czes. chochol, słc. chochol, dial. słc. chochel, głuż. khochoł, pol. chochoł, st.rus. хохолъ, ros. хохо́л, dial. ukr. хохо́л, białor. хахо́л, dial. bułg. хо́хал

grzywa, długa sierść nad kopytami na przednich nogach konia

czub ptasi, pióra wystające z głowy ptaka


měso

stara ortografia: mėsso (Zwahr 1847)


gruź

zachodniosłowiański *gruź < prasł. *grǫ̑dь


licyś

prasł. *ličiti < prasł. *lik-, prasł. *likъ


mrokawa

dłuż. mrok < prasł. *morkъ < praindoeur. *merHk-