ат

(1.1-3) praturk. *ăt
(1.4-5) praturk. *āt


белеү

Әгәр һүҙ мәғәнәһен белмәһәң, уны һүҙлектә ҡарай алаһың.

Jeśli nie znasz znaczenia słowa, zobacz je w słowniku..


бар

(1.4) ros. бар < ang. bar
(1.5) ros. бар < gr. βάρος
(1.1-3), (2-4) praturk. *bar

Күлдең уртаһында утрау бар.


ҡарау

por. күреү

Jeśli nie znasz znaczenia słowa, zajrzyj do słownika / sprawdź je w słowniku.


ҡарау

por. күреү


алыу

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала

Dzieci biorą przykład ze swoich rodziców.

Ҡәләм яҙа, яҙыусы дан ала.

Поварисов, С. Тел байлығы сикһеҙ. Ватандаш, №7, 2013, s. 137


алыу

һатыу

kupować (dotyczy danej chwili), һатып алыу → kupować (wskazuje że działanie wymaga pewnego czasu


алмаш

zobacz też: Indeks:Baszkirski - Słownictwo gramatyczne

2. lp od: алмашыу


яҙ

Ун ҡат уҡы, бер ҡат яҙ.

Dziesięć razy przeczytaj, jeden raz napisz.

Әхтәмов М.Х. Башҡорт халыҡ мәҡәлдәре һәм әйтемдәре һүҙлеге. - Өфө, Китап, 2008, s. 630


яҙыусы

jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞


алмағас

(2.1) forma negatywna imiesłowu przysłówkowego współczesnego od алыу


ҡыҙ

praturk. *Kɨ̄ŕ, por. starotur. *qïz /qɯz/ "córka, dziewczyna, dziewczynka"


яратыу

Иң әүәл Алла күк менән ерҙе яратты.

Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię.


ҡала

Ҙур байраҡ тотоп торған апай алға уҡ киткән, бөтә халыҡ та ҡуҙғалған, мин бер үҙем тороп ҡала яҙғанмын.

Pani, trzymająca wielką flagę, poszła na sam przód, wszyscy inni też ruszyli, a ja mało nie zostałem (tam) sam.

Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, s. 131.


баҡыр

2. lp od: баҡырыу


һөйөү

Мине бер кем дә яратмай, бер кем дә һөймәй…

Nikt mnie nie kocha, nikt mnie nie lubi…


аҙаш

2 lp od аҙашыу


и-

Czasownik defektywny, często używany jako posiłkowy.

Бала саҡта уҡ ат ене ҡағылған Йәнтимер өсөн бындай әңгәмә йән рәхәте ине.

Dla Jantimira, który już w dzieciństwie zachwycał się końmi, ta rozmowa była bardzo przyjemna.

Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 4-се том: повестар, хикәйәләр, хәтирәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, 10-сы б.


туңдырма

2. lp od: туңдырыу


тултырма

2. lp od: тултырыу


ҡабатлау

Шул уҡ тауыш менән шул уҡ һорауҙы ҡабатланы ул.

Powtórzył to samo pytanie takim samym głosem.

Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, 257-се б.


илау

Фәһимә иларға уҡ кереште.

Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, 111-се б.


ҡуйыу

stawiać (pytanie), określać, formułować (problem)


ҡуйыу

wskazujący na zakończony charakter działania

Әсфәндиәр мулла ҡалын дәфтәргә ниҙер яҙып ҡуйҙы.

Mułła Esfandijar coś zapisał do grubego zeszytu.

Хамматов Яныбай. Төньяҡ амурҙары. Беренсе китап. – Өфө, 1983, s. 173

Быҙауҙы инәһенән айырып ҡуй.

Кейекбаев, Ж.Ғ. Һайланма мәҡәләләр. Өфө: БашДУ нәшриәте, 2002, 58-се б.


айырыу

Быҙауҙы инәһенән айырып ҡуй.


ҡағылыу

zachwycać się (zwykle w ramach kolokacji)


тороу

Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, 131-се б.


яҙыу

(1.10), (2.12-14), (3.1) praturk. *yāŕ- → chybić, pomylić się, zgrzeszyć

(2.15-22) praturk. *yạŕ- → rozciągać, rozkładać, prostować

trwale zapamiętać ( zapisać na kamieniu)

йәш хәтер ташҡа яҙған, ҡарт хәтер боҙға яҙған

тупрағың ҡайҙа яҙған булһа, үлемең шунда

bez wytchnienia ( nie wyprostowując kręgosłupa)

Ун ҡат уҡы, бер ҡат яҙ.

Шиғыр яҙҙым әсәйемә, тағы ваҡытым ҡалғас.

Napisałam wiersz dla mamy, póki jeszcze miałam czas.

Л. Батыршина. Әсәйем ҡайтҡас..., "Аҡбуҙат" журналы, №3, 2003 йыл.

pisać, nadawać się do pisania (o długopisie, ołówku itd.)

Ҡәләм яҙа, яҙыусы дан ала.

Видеоға яҙған ваҡытта камераның горизонталь рәүештә урынлашыуы төп шарт.

Podstawowym warunkiem jest pozioma orientacja kamery podczas nagrywania wideo.

Хәйбуллина Р. Үҙ телеңдә ҡотла! "Ашҡаҙар" гәзите, 28 декабрь 2020.

Ул үҙе лә риза булғас, яҙыу яҙҙыҡ.

Ponieważ sam się zgodził, sporządziliśmy dokument.

Башҡорт халыҡ ижады. 6-сы том. Эпос. Өфө: Китап, 2002, s. 36

rejestrować, zapisywać, wpisywać (na listę)

Командир ағай, мине лә отрядҡа яҙ.

Panie dowódco, mnie też zapisz do oddziału.

Әхтәмов М.А. Омонимдар (аҙаш һүҙҙәр) һүҙлеге. – Өфө, Китап, 2006, s. 352

Табиптар, „Сабыйҙар шулай илай инде”, — тип төрлө дарыу яҙҙы.

Lekarze przepisywali (dziecku) różne leki i (ciągle) mówili, że niemowlęta zawsze tak płaczą.

Сәлихова, Г. Сабыйҙарығыҙҙы һаҡлай белмәйһегеҙ!. "Һаҡмар" гәзите, 29 сентябрь 2021.

Малды балаға яҙҙы.

Тәҡдирең ҡушмаһа, үлеп булмай, яҙмаған әйберҙе кейеп булмай.

Nie da się umrzeć, jak ci los nie każe, nie da się nosić ubrania, którego (ci) los nie przeznaczy.

Башҡорт халыҡ ижады. X том. Икенсе китап. Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр. - Өфө, Китап, 2019, s. 160

Һаумай һөт булмаҫ, яҙмай май булмаҫ.

Bez dojenia nie będzie mleka, bez ubijania nie będzie masła.

pomylić się, popełnić błąd, zbłądzić, chybić

pozostać bez, być pozbawionym, utracić, stracić, zgubić

Яҡшы кеше ҡартайһа ла, аҡылынан яҙмаҫ.

Dobry człowiek nawet w starości nie straci rozumu.

zejść, zboczyć, zawrócić (z dobrej/właściwej drogi)

Юлдаш тапмаған юлынан яҙыр.

Kto nie znalazł towarzysza, (ten) zboczy z (właściwej) drogi.

rozciągać, napinać (kończyny, mięśnie itp.)

Футболсылар уйын алдынан аяҡ-ҡулдарын яҙыр өсөн йәшел яланға йүгереп сыҡты.

Piłkarze wybiegli na zieloną łąkę, żeby rozciągnąć ręce i nogi przed grą.

wyprostować, rozłożyć, rozwinąć (skrzydła)

Әсегән ҡымыҙҙың эрпеһен яҙыу ауыр була.

Ciężko rozpuścić grudki w skisłym kumysie.

Шунан инде май яҙҙым, шунан инде йөн яҙҙым.

Potem (zaś) ubijałem masło, a następnie targałem wełnę.

Һүҙ уйнатыу: Яҙыу. Гүзәл Ситдиҡова

Ҡулың эшкә теймәҫ борон ауыр тимә, беләгеңдең көсөн яҙып һынап ҡара.

Nie mów, że praca jest ciężka, dopóki się jej nie podjąłeś, (najpierw) sprawdź swoją siłę


яҙыу

…wskazujący na niepełny charakter działania, często niepożądanego → prawie, mało nie, niemalże

Pani, trzymająca wielką flagę, poszła na sam przód, wszyscy inni też ruszyli, a ja mało nie zostałem (tam) sam.


ишетеү

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Пётрҙың ҡустыһы Андрей ине

Jednym z dwóch, którzy to usłyszeli od Jana i poszli za Nim, był Andrzej, brat Szymona Piotra.


ҡалыу

Ҡәйнәһенә инсульт булып, аяҡтан ҡалған.

Jego teściowa przeszła udar i utraciła zdolność do chodzenia.


керешеү

Фәһимә иларға уҡ кереште.


булыу

Һаумай һөт булмаҫ, яҙмай май булмаҫ.

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман.

Chłopcy, strzeżcie się głupich przyjaciół (bo) głupi przyjaciel po miesiącu stanie się wrogiem.

Моңло егет зарын әйтер... М.Аҡмулла

Ҡәйнәһенә инсульт булып, аяҡтан ҡалған.

jego teściowej zdarzył się) udar i utraciła zdolność do chodzenia.


һаҡланыу

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман

Моңло егет зарын әйтер... М.Аҡмулла


һауыу

Һаумай һөт булмаҫ, яҙмай май булмаҫ.

nie dojąc) nie będzie mleka, bez ubijania nie będzie masła.


уҡыу

Ун ҡат уҡы, бер ҡат яҙ.

Dziesięć razy przeczytaj, jeden raz napisz.


тотоу

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

Według zwyczaju, zaczął mówić najbardziej poważany gość.


ҡатыу

dodawać do jedzenia (przyprawę, śmietanę itp.)


белдерелеү

Өндәр яҙыуҙа хәрефтәр менән белдерелә.


китеү

Ҙур байраҡ тотоп торған апай алға уҡ киткән, бөтә халыҡ та ҡуҙғалған, мин бер үҙем тороп ҡала яҙғанмын.

Pani, trzymająca wielką flagę, poszła na sam przód, wszyscy inni też ruszyli

cały naród też poszedł), a ja mało nie zostałem (tam) sam.

iść, być spędzonym, spędzać się, marnować się


ҡартайыу

Tym czasownikiem opisuje się starzenie ludzi i zwierząt, por. иҫкереү

Яҡшы кеше ҡартайһа ла, аҡылынан яҙмаҫ.

nawet jeśli się starzeje / nawet gdy się zestarzeje) nie straci rozumu.


табыу

Юлдаш тапмаған юлынан яҙыр.


ҡушыу

łączyć (o związku małżeńskim, narzeczeństwie itp.)


яңылыш

jɑ.ŋɯ̞.ˈɫɯ̞ʂ

2. lp od: яңылышыу


бөтөү

Малың барҙа бары ла дуҫ, малың бөтһә, ҡайҙа дуҫ?

gdy jest twoje bogactwo), to wszyscy są przyjaciółmi, a jak bogactwo się skończy, to gdzie są przyjaciele?


һөйләү

Мәхмүт башта яҙыуҙы русса уҡып сыға, унан башҡортса һөйләп бирә.

Mahmut najpierw odczytał tekst po rosyjsku, a potem przetłumaczył na baszkirski

Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: Пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, 101-се б.


өйрәнеү

Барыбер өйрәнермен мин ул яҙыуҙы.

Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, 101-се б.


түгел

2. lp od: түгелеү


юныу

Бер бөгөн башлап юнабыҙмы ни бындай уҡтарҙы?

Czyżbyśmy dopiero od dzisiaj zaczęli przycinać takie strzały?

Хамматов Яныбай. Төньяҡ амурҙары. Беренсе китап. – Өфө, 1983, s. 266


күреү

Бүрене күреү менән, ҡуян ҡысҡырып илай башлаған.

Zobaczywszy wilka, zając od razu zaczął gorzko płakać.

Башҡорт халыҡ ижады. XIII том. Хайуандар тураһында әкиәттәр. - Өфө, Китап, 2009, s. 129


үҫешеү

Ҡоштарҙың күреү һәләте ныҡ үҫешкән.

Ptaki mają bardzo dobrze rozwinięte widzenie.

Захаров В.Б., Сонин Н.И. Биология. 7 синыф. Дәреслек. – Өфө, Китап, 2003, s. 209


ҡысҡырыу

Zobaczywszy wilka, zając od razu zaczął gorzko


үлеү

Nie da się umrzeć, jak ci los nie każe, nie da się nosić ubrania, którego (ci) los nie przeznaczy.


ҡыуыу

Әйҙә, киттек, беҙ уны хәҙер ҡыуып сығарырбыҙ.


килеү

Яу килгәндә өнһөҙ булһаң, хандың боло булырһың.

Jeśli nie odezwiesz się w chwili, gdy przyjdzie wróg, to (później) zostaniesz zdobyczą chana.


ҡасыу

Айыу, ҡуяндың өйөнә барып, кәзәнең оҙон һаҡалын күреп ҡасҡан.

Kiedy niedźwiedź przyszedł do domu zająca i zobaczył długą brodę kozła, od razu uciekł.


биреү

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы

Urzędnik nie był w stanie udzielić niezwłocznej odpowiedzi na to pytanie.


кисереү

Хоҙайым, һин кисергел гонаһымдың барлығын.

Mój Boże, raczże przebaczyć wszystkie moje grzechy.

История башкирских родов. Сарт и Калмак. Том 27. – Уфа, 2017.


ярлыҡау

Ата-әсәмде, остазымды ярлыҡағыл, йә Ғәзыйм!

O Nieskończony, zmiłujże się nad moją matką, ojcem i nauczycielem!

Зиннәтулла (1911-1917) һәм Ғәтиәтулла (1930-1935) Таһировтарҙың Көндәлек дәфтәрҙәре.


сығыу

Уның был яҙыуҙары 1893 — 1895 йылдарҙа Верхнеуральск өйәҙендә ошо башҡорт музыкаһын йыйыу ниәте менән сәйәхәтенән һуң сыҡтылар.

Te jego notatki zostały opublikowane po jego podróży do powiatu wierchnieuralskiego w celu zebrania muzyki baszkirskiej w latach 1893 — 1895.

Әхмәтзәки Вәлиди Туған. Әҫәрҙәр (1917 йылға ҡәҙәр яҙылған әҫәрҙәре). Өфө, Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1996, s. 47


сығыу

…wskazujący na kompletność, zakończenie działania


йыйыу

Әхмәтзәки Вәлиди фольклор материалдарын йыйған, ҡулъяҙма китаптар менән ҡыҙыҡһынған.

zbierał materiały folklorystyczne, interesował się (też) księgami rękopiśmiennymi.

Ғалим фекере. "Торатау" гәзите.


тыуыу

Исем туйын бәпес тыуғандан һуң өсөнсө көнгә йәки ҡырҡ көн үткәс уҙғарғандар.

Obrzęd nadania imienia przeprowadzano na trzeci dzień po urodzeniu się dziecka, albo czterdzieści dni po narodzinach

Исем туйы (башҡорт йолалары). "Ватандаш" журналы


килеш

2. lp od: килешеү


була

Улай ҙа була.

Улай ҙа була.


була

Улай ҙа була.

Улай ҙа була.


ойошма

baszk. ойошоу + -ма


йәшәү

Башҡортостанда туғыҙ мең әрмән йәшәй.

W Baszkortostanie mieszka dziewięć tysięcy Ormian.


үтеү

Бер бит протоколды башҡортсаға тәржемә иткәнсе, тағы ике сәғәт ваҡыт үтте.

Minęły kolejne dwie godziny, zanim jednostronicowy protokół przetłumaczono na baszkirski.

Япаров Ғ.X. Беҙ яратҡан донъя. — Өфө, Китап, 2019, s. 194

Obrzęd nadania imienia przeprowadzano na trzeci dzień po urodzeniu się dziecka

niemowlęcia), albo (kiedy minie) czterdzieści dni po narodzinach.


итеү

używany do tworzenia fraz czasownikowych od zapożyczonych rzeczowników

jeszcze) dwie godziny, zanim jednostronicowy protokół (dosł. jedną stronę protokołu) przetłumaczono na baszkirski.


яҙылыу

Һирәк хәл: булған өлгөгә оҡшатып яҙылған әҫәр тәүсығанағына ҡарағанда киңерәк, көслөрәк булып сыҡты.

rzadkie zjawisko): utwór nieoryginalny, napisany według istniejącego wzoru, okazał się "mocniejszy", rozpowszechnił się bardziej, niż oryginał.


йүгереү

Футболсылар уйын алдынан аяҡ-ҡулдарын яҙыр өсөн йәшел яланға йүгереп сыҡты.

Piłkarze wybiegli na zieloną łąkę, żeby rozciągnąć ręce i nogi przed grą.


әсеү

Әсегән ҡымыҙҙың эрпеһен яҙыу ауыр була.

Ciężko rozpuścić grudki w skisłym kumysie.


түләү

Яҙыу аҡса менән түләнем.

Башҡорт теленең академик һүҙлеге. 10 томда. Т.10 (Ы-Я). Ф.Ғ. Хисамитдинова ред. – Өфө, Китап, 2018, s. 430


ҡыҙыҡ

2. lp od: ҡыҙығыу


кәрәк

Нимә эшләргә кәрәк?


аралаш

2. lp od: аралашыу


тырыш

2. lp od: тырышыу


ҡыҙыҡһыныу

Ғалим фекере. "Торатау" гәзите.


йыйылыу

Бары бергә йыйылған.


күрә

3. os. lp/lm ter. od: күреү → widzi, widzą


юйыу

Бер көндө матур яҙыу дәресендә бер хәрефте яңылыш буяп, юйып төҙәтәм тигәндә, дәфтәрем тишелеп сыҡты.

Pewnego dnia, podczas lekcji kaligrafii, kiedy chciałam poprawić źle napisaną

Донъяла ике һөнәр генә Хоҙайҙан: береһе табип, икенсеһе – уҡытыусы...” Мораҙым гәзите.

błędnie namalowawszy, usunąwszy poprawić) literę, podarł mi się zeszyt.


ултырыу

…posiłkowy, wskazujący na ciągłość działania


өлгөрөү

Тел төбөмдән аңлайһығыҙҙыр, әфәнделәр-ханымдар: өлгөрмәй ул.

Na pewno zrozumieliście, drodzy Państwo, zanim to powiedziałam wprost: nie zdążył.

Аҡбулатова Ф. Мин тынлыҡты тыңланым.... "Киске Өфө" гәзите.


ҡарар

3. lp/lm I / formy predykatywnej participium futuri I od: ҡарау


ҡыйыу

zabijać (masowo), niszczyć, eksterminować


алдан

2. lp od: алданыу