fortigi

Mi nun elprenis ĉion el la bareloj kaj kestoj, kaj amasigis la barelojn ĉirkaŭ la tendo por ĝin fortigi

Usunąłem teraz wszystko z beczek i skrzyń, i zgromadziłem beczki dookoła namiotu aby go wzmocnić.

Daniel Defoe, Robinsono Kruso, tłum. Adolf Krafft, wyd. Henry Altemus Company Philadelphia 1908.

Prenu ĉiuvespere freŝan folion de ĝi kaj metu ĝin al la reĝo sur la frunton, tiam liaj pensoj denove fariĝos klaraj, kaj bela sonĝo en la nokto fortigos lin por la morgaŭa tago

Weź co wieczór świeży jej liść i połóż go królowi na czole, wtedy jego myśli ponownie staną się jasne a piękny sen w nocy wzmocni go na jutrzejszy dzień.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, Folio el la ĉielo, tłum. L. Zamenhof, GEO, 2015.


fortiĝi

wzmocnić się, umocnić się, pokrzepić się

Mia amo fortiĝos pli dum foresteco

Moja miłość wzmocni się bardziej podczas nieobecności.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga X, str. 256, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

La pluvego fortiĝis ĉiumomente

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


obsedi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-obsedi.wav

opętać, obsedować, natrętnie narzucać się

Tiel do, kun la celo konfuzi kaj trompi min, li diris al mi, ke, por ke la belulino tiel forte lin sorĉanta ne plu obsedu lin, la plej bona rimedo konsistus en tio, foresti kelkajn monatojn

Tak więc, w celu żeby zmylić i oszukać mnie, powiedział mi, że aby ślicznotka tak mocno go czarująca nie opętała go dalej, najlepszy sposób polegałby na tym, by być nieobecnym przez kilka miesięcy.

Miguel de Cervantes Saavedra, La inĝenia hidalgo don Quijote de La Mancha, tłum. Fernando de Diego, wydanie drugie Hiszpańskiej Esperanckiej Federacji, 2016.

Krok demandis, ĉu ili havas vinon aŭ bonan bieron por interŝanĝo kontraŭ lardo kaj sekita fiŝo; kaj samtempe li provis proksimiĝi al ili, ĉar lin obsedis severa tento riski atakon kontraŭ ili kaj per tio tuj ricevi bonan profiton

zapytał, czy mają wino lub dobre piwo do wymiany za słoninę i suszoną rybę; a jednocześnie starał się zbliżyć do nich, gdyż opętała go sroga pokusa aby ryzykować atak przeciwko nim i przez to natychmiast uzyskać dobrą korzyść.

Frans. G. Bengtsson, Orm la Ruĝa, tłum. Bertil Nilsson, str. 31, INKO 2000.


diversformigi

La arto posedas diversajn gradojn, ĝian konadon la homoj akiras por diversaj celoj. Eĉ sufiĉe malalta grado de artista klereco sufiĉas, por liveri al la ĝin posedanta homo certan sumon da agrablaĵoj, per kiu li beligas kaj diversformigas la momentojn de la vivo al si kaj al la ĉirkaŭantoj

Sztuka posiada różne stopnie, znajomość jej ludzie nabywają dla różnych celów. Dość niski nawet stopień artystycznego wykształcenia dostatecznym jest, aby dostarczyć posiadającemu go człowiekowi pewną sumę przyjemności, którą upiększa, urozmaica on chwile życia sobie i otaczającym.

Eliza Orzeszkowa, Marta, tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO, 2015.


bonigi

poprawić, ulepszyć, polepszyć, (czynić dobrym)

La lango de saĝuloj bonigas la instruon; • Sed la buŝo de malsaĝuloj elparolas sensencaĵon

Język mędrców ulepsza naukę; lecz usta głupców wymawiają nonsensy.

La Malnova Testamento, La sentencoj de Salomono 15/2, z hebrajskiego tłum. L. Zamenhof, Wydawnictwo GEO 2016.

Ŝi volis iom distri la Grafon sinjoron, • Per diskuto bonigi lian senhumoron

Chciała trochę zabawić pana Hrabiego, dyskusją polepszyć jego zły humor.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986, (Księga V, str. 133).


boniĝi

Mi nun ne plu devas laboradi por nutraĵo aŭ por vivtenado; ĉio, kion mi devas fari, jene: instrui miajn filojn kiel saĝiĝi kaj boniĝi, kaj mem vivi komforte kaj observi kiel mia riĉaĵo pligrandiĝas tagon post tago

Teraz nie muszę dalej pracować dla pożywienia czy dla utrzymania; wszystko co muszę robić, oto: uczyć moich synów jak zmądrzeć i stać się dobrym, a samemu żyć wygodnie i obserwować jak mój majątek zwiększa się dzień po dniu.

Daniel Defo, Robinsono Kruso lia vivo kaj strangaj, mirindegaj aventuroj, tłum. A. Krafft, wyd. Henry Altemus Company Philadelphia 1908.

Ĉu modo nin ŝanĝis ankaŭe, • Ĉu junuloj boniĝis; sed laŭ mi, konstante • Skandaloj malpliiĝas

Czy moda zmieniła nas również, czy młodzieńcy poprawili się, lecz według mnie skandali wciąż ubywa.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986, (Księga I, str. 15).


plibonigi

polepszyć, poprawić, ulepszyć, doskonalić, usprawnić (czynić lepszym)

Esperon plibonigi vian sorton per laboro vi povas havi nur malgrandan kaj tre necertan

Nadzieję by polepszyć twój los przez pracę możesz mieć tylko niewielką i wielce niepewną.

Mi volas plibonigi la sorton de la egipta popolo

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga III, Rozdział VI, wyd. GEO 2015.


malfeliĉigi

unieszczęśliwić (uczynić kogoś nieszczęśliwym)

Kiom da sango unu via paf' eltiris, • Kiel malfeliĉigis nin kaj familion • Vian, kaj Jacek, via kulpo kaŭzis ĉion

Ile krwi jeden twój strzał wytoczył, jak unieszczęśliwił nas i twoją rodzinę, i Jacku, twoja wina spowodowała to wszystko!

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986, (Księga X, str. 269-270).

Indulgu min, ne pereigu! edzino, malgrandaj infanoj… ne malfeliĉigu homon

Oszczędź mnie, nie niszcz żony, małych dzieci… nie unieszczęśliwiaj człowieka.

N. Gogol, La revizoro, tłum. L. Zamenhof, wyd. Esperantista Centra Librejo, Paryż 1928.


kunheredi

współdziedziczyć (dziedziczyć wspólnie z kimś)

Post mortinto lia edzino kunheredas kune kun la infanoj kaj heredaĵparto de ĉiu infano estas egala

Po zmarłym jego małżonka współdziedziczy razem z dziećmi i udział spadkowy każdego dziecka jest równy.


heredigi

przekazać w spadku, pozostawić w spadku (coś komuś lub komuś na coś), przekazać dziedzictwo

Mia patro havas grandvolumenan libraron kaj li promesis heredigi al mi ĉiujn siajn librojn

Mój ojciec ma olbrzymi księgozbiór i obiecał przekazać mi w spadku wszystkie swoje książki.

Bonulo heredigas la nepojn

Dobry człowiek przekazuje dziedzictwo wnukom.

Malnowa Testamento, Sentencoj, tłum. L. Zamenhof, wyd. Brita kaj Alilanda Biblia Societo Londono.

Li ne havis la gefilojn kaj en sia testamento decidis heredigi siajn bienojn kaj kapitalojn por sciencaj medicinaj esploradoj

Nie miał dzieci i w swoim testamencie postanowił przekazać w spadku swoje posiadłości i fundusze na naukowe badania medyczne.


senheredigi

Mi volis senheredigi sian maldankan filon, sed pro peto mia edzino, mi testamentis al li nur monon

Chciałem wydziedziczyć swojego niewdzięcznego syna, ale na prośbę mojej żony, zapisałem mu w testamencie tylko pieniądze.

Vivas ankoraŭ maljuna onklo de li, kiu nepre volas, ke Jameson restu needziĝinta, kaj kiu senheredigus lin, se li edziĝus

Żyje jeszcze jego stary wujek, który koniecznie chce, aby Jameson pozostał nieżonaty, i który wydziedziczyłby go, jeśli on ożeniłby się.

Friedrich Wilhelm Ellersiek, Pro Kio? Nova Esperanto-Biblioteko, Berlin 1920.


testamenti

przekazać, zapisać coś komuś w testamencie

Li ankaŭ promesis testamenti al mi vastan domon kaj terenon, kiujn li posedas ĉe la Lazura Marbordo, kaj bieneton en Kalifornio

Obiecał mi także, zapisać w testamencie rozległy dom i teren, które posiada na Lazurowym Wybrzeżu, i zagrodę w Kalifornii.

Johán Valano, (Claude Piron), Ĉu ni kunvenis vane? wyd. GEO, 2015.

Li testamentis sian partoprenon en la negoco al sinjorino Craggs, al la plenumantoj de la testamento, administratoroj kaj kuratoroj

Przekazał w testamencie swój udział w interesie pani Craggs, wykonawcom testamentu, administratorom i kuratorom.

Charles Dickens, La Batalo de l' Vivo, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.


komputi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-komputi.wav


karakterizi

charakteryzować, określić charakter, pokazać charakter

Lian landon oni plej trafe karakterizas kiel gigantan militistan karceron

Jego kraj najcelniej charakteryzuje się jako olbrzymie wojskowe więzienie.

Stefan Maul, Diktatoroj dorlotataj, Monato, marzec 2006.

Rilate al Volapük, kiun ankaŭ karakterizas prefero al inteligento super memoro, temas pri la fakto, ke nia bona lingvo estas pli respekta kaj pli demokratia

Odnośnie Volapük, którego również charakteryzuje preferencja dla inteligencji nad pamięcią, chodzi o fakt, że nasz dobry język jest bardziej uznawany i więcej demokratyczny.

Claude Piron, La bona lingvo, wyd. GEO 2015.


karakteriziĝi

La frukto citrono fizike karakteriziĝas per ĝia ovala formo kun pintoj en siaj ekstremoj kaj per diversdika ŝelo

Owoc cytryny fizycznie charakteryzuje się swoim owalnym kształtem z czubkami na swoich krańcach i skórką różnej grubości.

La malaltaĵa pejzaĝo karakteriziĝas per enuiga monotoneco

Krajobraz nizinny charakteryzuje się nużącą monotonią.


kareni

kilować, naprawiać spód statku (podwodzie)


aŭti

Ni aŭtas al niaj gepatroj.

Jedziemy samochodem do naszych rodziców.


kunordi

rzecz. kunordo, kunordiganto

czas. kunordigi


diskriminacii

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-diskriminacii.wav

Nie mylić z diskrimini lub diskriminanto.


leveti

podnieść na niedużą wysokość, uchylić, unieść

Li aliras de flanke, li levetas la ĉapelon, li faras saluton plej respektan (ho, ironio!) kaj per voĉo, li demandas: ĉu vi permesas, sinjorino, ke mi vin akompanu?

Zachodzi z boku, uchyla kapelusza, czyni ukłon pełen uszanowania (o ironio!) i głosem pyta; czy pozwoli pani towarzyszyć sobie?

Eliza Orzeszkowa, Marta. tłum. L. Zamenhof, 1968.


likvidi

likwidować, anulować, uregulować (obliczać i spłacać należności)

Subskribita estas memorando inter la financministerioj por likvidi pruntojn

Podpisano memorandum między ministerstwami finansów aby anulować pożyczki.

Julius Hauser, Temoj traktataj, Monato, nr 07 z 2015 r.

zlikwidować (kończyć istnienie przedsiębiorstwa, firmy, interesu)

Pro la longdaŭra malsano, mi devas likvidi sian propran librejon

Z powodu długotrwałej choroby muszę zlikwidować swoją własną księgarnię.

likwidować, usunąć, obalić (nagle kończyć istnienie kogoś lub czegoś)

Bruce intertempe likvidis siajn malamikojn en Skotlando kaj li fariĝis la reĝo

w międzyczasie zlikwidował swoich nieprzyjaciół w Szkocji i uczynił się królem.

Hasło „Historio_de_Unuiĝinta_Reĝlando” w: Esperanta Vikipedio.

Tial ni devas likvidi viajn kontinentojn

Dlatego musimy zlikwidować wasze kontynenty.

Karol Čapek, Milito kontraŭ salamandroj, str. 329, tłum. Josef Vondroušek, INKO 2003.

likwidować, anulować (skasować zlecenia giełdowe niezrealizowane w określonym czasie)


dekumi

dziesiątkować, decymować (kara wojskowa)


elteni

wytrzymać, przetrzymać, dotrzymać, przetrwać, wytrwać, znieść, ścierpieć (dać radę pewnej, zwykle trudnej, sytuacji; nie ulec komuś lub czemuś)

Estus vere malgaja afero, se ni volus rakonti la tutan mizeron kaj suferojn, kiujn la anasido devis elteni dum la kruela vintro

Byłaby to prawdziwie smutna sprawa, jeśli chcielibyśmy opowiedzieć całą niedolę i cierpienia, które kaczątko musiało ścierpieć podczas srogiej zimy.

H. C. Andersen, Fabeloj, Część II (Malbela anasido), tłum. L. Zamenhof, wyd. Esperantista Centra Librejo, Paris 1926.

Nur veraj rajdkameloj posedantaj sufiĉan akvoprovizon en siaj stomakoj, povas elteni tian longedaŭran vojon

Tylko prawdziwe wierzchowe wielbłądy posiadające wystarczający zapas wody w swoich żołądkach, mogą wytrzymać taką długotrwałą drogę.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


sanktigi

Dum Sankta Sabato kaj la festo per fajrobenado oni sanktigas benitan akvon.

W Wielką Sobotę, podczas wigili paschalnej święci się wodę święconą.


emi

Faru kion vi emas.


cirkumcidi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-cirkumcidi.wav


enteni

Możliwe jest zamienne używanie wyrazu enteni albo enhavi. Enteni ma węższy sens i używa się tego wyrazu raczej dla wskazania różnych wzajemnych związków między rzeczą zawartą w czymś (entenataĵo) a rzeczą zawierającą coś (entenantaĵo). Enhavi pokazuje prosto tylko bycie w czymś.

mieścić, obejmować, pomieścić, zawierać, zawierać w sobie, zmieścić (trzymać wewnątrz czegoś, lub w sobie; móc pomieścić określoną ilość)

Tiel oni konstruis akvujon, kiu povis enteni ĉirkaŭ tri miliardojn da kubaj metroj, tri kubajn kilometrojn da akvo, kies supraĵo okupis preskaŭ tricent kvadratajn kilometrojn

Dlatego zbudowano zbiornik, który mógł pomieścić ze trzy miliardy metrów kubicznych, trzy kilometry sześcienne wody, której powierzchnia zajmowała około trzystu kilometrów kwadratowych.

B. Prus, Faraono, Księga III, Rozdział VII, tłum. D-ro Kazimierz BEIN (Kabe), wyd. Esperantista Centra Librejo, Paryż, 1927.

Liaj vangoj komencis ŝveli kaj la ventro pufiĝis al li tiel, ke la sekvantan tagon jam ne entenis lin eĉ la soldata pantalono

Jego policzki zaczęły puchnąć a brzuch nabrzmiał mu tak, że następnego dnia już nie mieściły go nawet żołnierskie spodnie.

Jaroslav Hašek, La brava soldato Ŝvejk, Część III, str. 58/59, tłum. Vladimir Vano, INKO 2001.


forteni

Zamiast wyrazu forteni można też zamiennie używać wyrazu deteni.

być powściągliwym, opędzać się, powstrzymywać, trzymać z dala

Mi fortenis mian koron de nenia ĝojo, ĉar mia koro ĝojis pri ĉiuj miaj laboroj; kaj ĉi tio estis mia rekompenco por ĉiuj miaj laboroj

Nie powstrzymywałem mojego serca od żadnej radości, gdyż moje serce cieszyło się z wszystkich moich prac i była to moja zapłata za wszystkie moje prace.

La Malnova Testamento, La Predikanto 2, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.


teniĝi

trzymać się (chwytać się kogoś lub czegoś, opierać się na czymś)

La timemaj infanoj teniĝas al la patrino kaj mallaŭte demandas: Ĉu li ne estas arestanto, panjo?

Lękliwe dzieci trzymają się matki i pytają cicho: Czy on nie jest aresztowany, mamo?

Muneto Abe – japana historia rakonto el la dekunua jarcento, tłum. K. Takahaŝi, wyd. Uzino 6, Inko 2003.

Sed ŝi havis la nevideblan fadenon, je kiu ŝi povis teniĝi

Lecz miała niewidzialną nić, za pomocą której mogła trzymać się.

H. C. Andersen, Fabeloj, Część 3, (Ŝtono de la saĝuloj), tłum L. Zamenhof, Esperantista Centra Librejo, Paryż 1932.

trzymać się, utrzymać się (w przenośni; żyć, trwać, nie upadać, ocaleć, zachować się)

Mi preskaŭ ekploris, sed teniĝis

Aleksandro Sarov, Pizulo kaj simplulo, INKO 2003.

Ĉiam kiam ne pluvis, ŝi petis lin, ke li portu ŝin eksteren, ĉar ŝi jam ne povis teniĝi sur propraj piedoj

Zawsze kiedy deszcz nie padał, prosiła go by wynosił ją na zewnątrz, gdyż już nie mogła utrzymać się na własnych nogach.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXXI), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


kunteni

La radikoj de la arboj formas komplikitan reton, kiu kuntenas la surfacajn tavolojn en kontentiga maniero

Korzenie drzew tworzą skomplikowaną sieć, która w zadowalający sposób spaja warstwy powierzchniowe.

Upton Sinclair, La gnomaŭto, tłum. Runo Stridell, str.50, INKO 2001.

Ĉio ĉi estis kune, sed obtuze mi sentis, ke ion, kio estas plej grava, kio kuntenas ĉion, ke ion mi forgesis

Wszystko to było razem, lecz z przygłuszeniem czuję, że coś, co jest najważniejsze, co łączy wszystko, że to coś zapomniałem.

Frederiko Karinthy, Norda vento, tłum Karlo Bodo, str. 49, wyd. INKO 2003.


kunteniĝi

trzymać się razem, trzymać się w całości, połączyć się, spajać się, (nie rozpadać się)

La marsa luno Fobo estas tiom proksima al Marso, ke ĝia propra gravito ne povus kunteni ĝin; ĝi kunteniĝas nur pro sia solida konsisto kaj diskrevus, se ĝi estus likva

Marsjański księżyc Fobo jest tak bliski Marsa, że jego własna grawitacja nie mogłaby spajać go; on trzyma się w całości tylko z powodu swojego solidnego składu i rozpadłby się, jeśli byłby płynny.

La grupo de miaj amikoj jam longe kunteniĝas

Grono moich przyjaciół już długo trzyma się razem.


setli

Ili setlis en la okcidenta kaj suda parto de Hungario […].

Osiedlili się oni w zachodniej i wschodniej części Węgier […].

Hasło „Peĉenegoj” w: Esperanta Vikipedio.


setli

zasadniczo w tym znaczeniu stosowana powinna być forma setligi


malteni

wypuścić z ręki, upuścić, nie trzymać, porzucić

Kontraŭvole la mordito eligas obtuzan krion kaj maltenas por sekundo, kiun infano profitas, por eskapi en la ĉambron kaj antaŭŝovi la riglilon

Ugryziony bezwiednie wydaje stłumiony krzyk i nie trzyma przez sekundę, którą dziecko wykorzystuje, aby uciec do pokoju i zasunąć rygiel.

Stefan Zweig, Brulanta sekreto, tłum. K. i P. Schwerin, wyd. INKO 2001.

Mi maltenis miajn ilojn. Mia martelo, mia bolto, la soifo kaj la morto ne plu gravis

Porzuciłem swoje narzędzia. Mój młotek, mój sworzeń, pragnienie picia i śmierć nie miały więcej znaczenia.

Antoine de Saint-Exupéry, La eta princo, tłum. Pierre Delaire, wyd. INKO 2000.


envulti

dość nieostry, najczęściej oznacza czynienie szeroko pojętej magii w znaczeniu (1.1).

Etymologia słowa niepewna, jednakże termin jest często tłumaczony w analogicznym znaczeniu na inne języki

rzucić czar, czarować, zaklinać, oczarowywać

inwoltować, zaklinać, używać m.in. laleczek voodoo w celach religijnych, lub związanych z tzw. magią (głównie czarną) voodoo / hoodoo


konstitucii

konstytuować, tworzyć lub uchwalić konstytucję


reteni

zatrzymać, zachować (pozostać w posiadaniu czegoś)

Li retenis la restajn monerojn kaj reŝovis ilin en sian poŝon

Zachował pozostałe monety i ponownie wsunął je do swojej kieszeni.

Laŭ Ŝe, Kamelo Ŝjangzi, tłum. Wang Chongfang, wyd. GEO 2015.

zatrzymać, powstrzymać, utrzymać (nie pozwolić komuś odejść)

Ŝi volis foriri, sed Ramzes retenis ŝin

Chciała odejść, lecz Ramzes zatrzymał ją.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział III, wyd. GEO 2015.

zatrzymać, wstrzymać (spowodować, że ktoś lub coś przestanie się poruszać)

Sed kiam Ligia denove donis al li refreŝigan trinkaĵon, li retenis momente ŝian manon kaj demandis: – Do ankaŭ vi min pardonis

Lecz gdy Ligia znów dała mu chłodzący napój, zatrzymał na chwilę jej rękę i spytał: Więc także ty mi przebaczyłaś?.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXV, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

zatrzymać, wstrzymać (zahamować rozwój lub przebieg czegoś)

La araboj retenis la spiron en la brustoj, ĉar neniam en la vivo ili vidis ion similan

Arabowie wstrzymali oddech w piersiach, gdyż nigdy w życiu nie widzieli czegoś podobnego.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXI), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


laĉi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-laĉi.wav


kapklini

Jes, jes, li diris, kaj kapklinis al ŝi.

Stellan Engholm, Vivo vokas, ISBN 91-7303-124-0.


kapnei

Kial Vi ĉiam kapneas?

Dlaczego zawsze zaprzeczasz / kręcisz głową?


reĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-reĝi.wav


ĉaskapti

Kaptaĵo estas ĉaskaptita.


guberni

termin o charakterze neologizmu. W miarę możliwości preferowane jest użycie terminów w pełni słownikowych, zwłaszcza w kontekście gubernanto - guberniestro

Ĝi estis regata de vicreĝo, kiu laŭ nomumo de la reĝo ricevis la taskon administri kaj guberni la koncernan landon aŭ provincon, kiu kutime situis aparte for de la centra teritorio de la reĝlando.

Władał nim wicekról, który z nominacji króla otrzymywał zadanie administrować i zarządzać danym krajem lub prowincją, które zazwyczaj znajdowało się w oderwaniu od centralnego terytorium królestwa.

Hasło „Vicreĝlando” w: Esperanta Vikipedio.


disbari

odgradzać, oddzielać za pomocą barrier, przeszkód


kateĥizi

zob. kateĥismo, kateĥumeno


garni

por. franc. garnir, ang. garnish, wł. guarnire

Vi estus devinta almenaŭ garni ĝardenon per girlandoj…

Powinieneś był przynajmniej ozdobić ogród girlandami…

wzmacniać, umacniać (poprzez dodanie czegoś)

stanowić dekorację, wyposażenie, wzmocnienie

Ankaŭ la aliaj domoj de la foirejo estis ankoraŭ feste ornamitaj kaj garnitaj per blazonŝildoj […]

Również inne domy rynku zostały świątecznie udekorowane i ozdobione tarczami herbowymi […].

H. Heine tłum. L. L. Zamenhof, La Rabeno de Baĥaraĥ.


pendumi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pendumi.wav


enpoŝigi

Li enpoŝigis la leteron kaj meditis pri ĝia enhavo.

Schował list do kieszeni i przemyślał jego zawartość.


masturbi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-masturbi.wav


mencii

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-mencii.wav

wzmiankować, nadmieniać, napomknąć, wspominać


petoli

swawolić, figlować, dokazywać, brykać, igrać, psocić


presi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-presi.wav


tranoktigi

termin oznacza „przenocować kogoś” tj. udzielić noclegu. Znaczeniu przenocować jako „spędzić noc” odpowiada natomiast wyraz „tranokti”.


tranokti

termin oznacza spędzenie nocy w danym miejscu, towarzystwie lub czasie. Znaczeniu „przenocować kogoś” tj. udzielić noclegu, odpowiada natomiast wyraz „tranoktigi”.

Neniu el miaj amikoj volas tranoktigi min, do mi devas tranokti en gastejo.

Nikt z moich znajomych nie chce udzielić mi noclegu, więc muszę przenocować w zajeździe.


kastri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kastri.wav


ekregi

Dolore ĝena silento ekregis inter la du homoj.

Boleśnie dotkliwa cisza zapanowała między dwojgiem ludzi.


ekregi

Teruro ekregis ŝin.

W. i J. Grimm tłum. K. Bein (Kabe), Fratoj Grimm – Elektitaj Fabeloj; Neĝulino, 1906.

Li ekregis sin tamen, subpreminte en si la koleron, kaj nur post momento diris: […].

Pohamował się jednak, zdusił w sobie gniew i dopiero po chwili rzekł: […]

H. Sienkiewicz tłum. Lidia Zamenhof, Qvo Vadis.


kidnapi

porwać, uprowadzać (głównie ludzi w celu szantażu itp.)


debati

zbić, zepchnąć (zabrać, usunąć, oddalić uderzając / bijąc)


naskigi

doprowadzić do narodzin, zapłodnić, być ojcem

Kiam la Eternulo komencis paroli al Hoŝea, la Eternulo diris al Hoŝea: Iru, prenu al vi edzinon malĉastulinon kaj naskigu infanojn malĉastajn, ĉar la lando malĉastiĝis for de la Eternulo.

Gdy rozpoczął Pan przemawiać przez Ozeasza, rzekł do niego:«Idź, a weź za żonę kobietę, co uprawia nierząd, i [bądź ojcem] dzieci nierządu; kraj bowiem uprawiając nierząd - odwraca się od Pana».

tłum. L.L. Zamenhof, La Malnova Testamento, Hoŝea 1:2.


Golgoti

możliwy również zapis małą literą

zob. kalvaria vojo

być Golgotą, sprawiać cierpienia niczym egzekucja na Golgocie

Golgotas la vivo. Nigras du krucoj. Grakas amasoj da korvoj, sentante mortontojn.

Golgotą jest życie. Czernią się dwa krzyże. Kraczą chmary kruków, czując tych co umrą.

Eŭgeno Miĥalski, Prologo, Ajno w: Wikifontaro, eo.wikifontaro.org.


priveti

Mi privetas la nigran ĉevalon. Mi vetos je dek dolaroj. – Kaj mi vetas kvin eŭrojn, ke venkos la blanka!

Obstawiam czarnego konia. Założę się o dziesięć dolarów. – A ja stawiam pięć euro, że wygra biały!


komuniiĝi

przyjmować komunię, przystępować do komunii

Dum meso eklezianoj komuniiĝas.

Podczas mszy wierni przystępują do komunii.


komunii

Hodiaŭ la pastro komunis policistojn de nia urbo.

Dzisiaj kapłan udzielił komunii policjantom z naszego miasta.


enloĝiĝi

zob. enloĝi, ekloĝi

Hodiaŭ mi enloĝiĝis en la mansardo…


incendii

Tiu homo incendiis mian domon!


pretendi

pretendować, rościć prawa, postulować, dopominać się, żądać, domagać się


elakviĝi

Kiam ĝi la duan fojon elakviĝis, la cigno estis blanka, esceptinte unu solan nigran ringon ĉirkaŭ la kolo.

Kiedy wynurzył się po raz drugi, łabędź był biały, wyłączając pojedynczy pierścień wokół szyi.

H.C. Andersen, tłum. L.L. Zamenhof, Vojkamarado w: Fabeloj, Tekstaro de Esperanto.


nomumi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-nomumi.wav

nominować, mianować, wyznaczać (na urząd, stanowisko)

la prezidento nomumis ŝin juĝisto de la supera kortumo

Prezydent nominował ją na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego.

Mia frato estis nomumita kuratoro, sed li preferus ricevi sian nomumiĝon al alia funkcio.

Mój brat został mianowany kuratorem, choć wolałby otrzymać nominację na inne stanowisko.


eldomiĝi

zob. elhejmiĝi

Li eldomiĝis. Dumkure li sursaltis ŝtupareton de tramo, laŭkutime homplena, kaj, spasmspirante, turnis sian vizaĝon renkonte al vento.

Wyszedł z domu. W biegu, wskoczył na schodki tramwaju, jak zwykle pełnego ludzi, i oddychając spazmatycznie zwrócił twarz na spotkanie z wiatrem.

Vladimir Varankin, Metropoliteno, Tekstaro de Esperanto.


dilui

Mi diluas la solvaĵon per aldono de solvanto.

Rozcieńczam roztwór przez dodanie rozpuszczalnika.


dandi

zob. pavi, paradi


meandri

Ĉirkaŭata de verdaj ebenaĵoj, kiuj onde etendiĝas ĝis kien la okulo atingas, ĝis la horizonto, kaj tra kiuj la rivero Upa meandras kiel blua rubando, kuŝis tie la larĝa urbo, brila en la plej klara matena lumo.

Otoczone zielonymi równinami, które niczym fale rozciągają się jak okiem sięgnąć, aż po horyzont, a przez które rzeka Upa meandruje jak błękitna wstęga, leżało tam rozłożyste miasto, jasne w najczystszym świetle poranka.


hufobati

zob. kalcitri


ebli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ebli.wav

Ĉu eblas lerni Esperanton per Interreto?

Czy da się nauczyć esperanto przez Internet?

Ne eblas ŝovi aŭ kopii dosierujon en subdosierujon malsupre de si mem.

Nie można przenieść lub skopiować folderu do jego podfolderu.


abortigi

dokonywać aborcji; przerywać ciążę; usuwać ciążę


avidi

kiu avidas pli bonan, perdas plej bezonan


refariĝi

ĉar vi estas polvo kaj refariĝos polvo.

bo prochem jesteś i w proch się obrócisz.

La Sankta Biblio 1926 (Esperanto Londona Biblio, wyd. British & Foreign Bible Society), Genezo 3:19.


katapulti

katapultować, wystrzelić przy użyciu katapulty


vesperi

Kaj jam vesperas sur la pad’ ŝtonoza.

I już jest wieczór na kamienistej ścieżce.

Oldula Notlibro de Nicolino Rossi https://poemojnicolinorossi.wordpress.com/2013/10/15/kaj-jam-vesperas-sur-la-pad-stonoza/