ornami

sanktfigurojn ornamas kaj homojn malamas


surmeti

Dorina rapide demetis la antaŭtukon, surmetis la pluvmantelon kaj eliris eksteren.

szybko zdjęła fartuch, założyła płaszcz przeciwdeszczowy i wyszła na zewnątrz.

J. Modest: En la ombro de la silento, Monato, jaro 1997a, numero 3a, p. 14a

Kiam virino surmetas ĉadoron, nur ŝia vizaĝo estas videbla, en iuj kazoj nur la okuloj, kaj iam ankaŭ antaŭ la okuloj pendas travidebla tolaĵo.

Kiedy kobieta założy czador, tylko jej twarz jest widoczna, w niektórych przypadkach tylko oczy, a czasem również przed oczami wisi przezroczysty kawałek płótna.


trairi

Li estas tiel dika, ke li ne povas trairi tra nia mallarĝa pordo.

On jest tak gruby, że nie może przejść przez nasze wąskie drzwi.

Ekzercaro § 33 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.

Leviĝu, trairu la landon laŭlonge kaj laŭlarĝe, ĉar al vi Mi ĝin donos.

Wstań i przejdź ten kraj wzdłuż i wszerz, bo tobie go daję.


spiri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-spiri.wav


distri

oddzielać, rozdzielać, rozrzucać, rozłączać, separować


veti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-veti.wav

zakładać się, robić zakład, stawiać na coś lub kogoś

Kaj mi povas veti, ke ŝi loĝas tie ĉi!

I mogę założyć się, że ona nie mieszka tutaj!

L.L. Zamenhof, Singardema komuniko w: Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, 1904.

“Mi vetus cent orajn monerojn, ke tio ne estas vera”

Stawiam sto złotych monet, że to nie jest prawda”

J., V. Grimm, tłum. Kazimierz „Kabe” Bein, Du Fratoj w: Elektitaj Fabeloj, 1906.

Vi venu al ŝoforo kaj demandu ion, kaj intertempe mi sidiĝos sur alian lokon, kaj mi vetas je bierbotelo ke vi ne rekonos min.

Podejdź do kierowcy i zapytaj o coś, a ja w międzyczasie usiądę na innym miejscu i założę się o piwo, że nie rozpoznasz mnie.

Grigori L. Arosev, Nerekonebla w: Artikoloj el Monato.


klopodi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-klopodi.wav

starać się, kłopotać się, fatygować się, zabiegać


verŝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-verŝi.wav

Verŝu oleon en la paton.

Lustro verŝis abundan molan elektran lumon.

Żyrandol lał obfite miękkie elektryczne światło.

Ivan G. Ŝirjaev: „Sen titolo”, ĉapitro 8a


manki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-manki.wav

nenio pli grandan mizeron prezentas, ol se sano mankas kaj ŝuldoj turmentas

se homoj mankas, infano ankaŭ estas homo


komerci

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-komerci.wav


estimi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-estimi.wav


konservi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-konservi.wav


verki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-verki.wav


tikli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tikli.wav

Ŝi tiklis sub mia mentono

Tadeusz J. Michalski, Słownik esperancko-polski A-Z, Wiedza Powszechna, 1991, ISBN 83-214-0688-2, s. 302.


montriĝi

Sed tute alia afero estus, se montriĝus, ke oni povas antaŭe antaŭvidi kun plena precizeco kaj plena certeco, kia nome lingvo estos iam internacia.

Lecz zupełnie inną sprawą byłoby, gdyby okazało się, że można wcześniej przewidzieć z pełną dokładnością i całą pewnością, jaki właściwie język stanie się kiedyś międzynarodowym.

L. Zamenhof: Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia: Ĉapitro 5


solvi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-solvi.wav


opinii

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-opinii.wav


peki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-peki.wav


forkuri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-forkuri.wav

uciekać, odbiec, czmychać, pierzchać, bryknąć

Se mi forkurus, mi perdus la vizaĝon

Mi volis lin bati, sed li forkuris de mi.

Ekzercaro § 18 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.

La malfeliĉa infano forkuris kaj kaŝis sin en la plej proksima arbaro.

Biedne dziecko odbiegło i ukryło się w bliskim lesie.

Ekzercaro § 21 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.

Se li forkuros de batalilo fera, trafos lin pafarko kupra.

Gdy będzie uciekał przed bronią żelazną, trafi go łuk brązowy.


fondi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-fondi.wav


trakti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-trakti.wav


konfesi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-konfesi.wav


venigi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-venigi.wav

fremdlando objekton por speso donas, sed por ĝin venigi, oni spesmilon bezonas


maĉi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-maĉi.wav


velki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-velki.wav


aranĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-aranĝi.wav


veki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-veki.wav

El la profunda dormo vekis lin nur la suna brulego kaj la krioj, kiuj sonis tuj apud la loko, kie li sidis.

Z głębokiego snu zbudził go dopiero żar słoneczny i okrzyki, które rozległy się tuż obok miejsca, na którym siedział.

H. Sienkiewicz „Quo vadis” rozdział LIV; tłum. Lidia Zamenhof


fuĝi

(…) dum la malfrua 5-a jarcento multaj britoj fuĝante la saksajn invadojn alvenis ĉe la bretonoj…

…) pod koniec 5. wieku wielu Brytów uciekając przed inwazją Sasów przybyło do Bretończyków…

Hasło „Reĝo Arturo” w: Esperanta Vikipedio.


imiti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-imiti.wav

imiti grandsinjoron, perdi baldaŭ la oron


babili

Ordonu al li, ke li ne babilu

Ekzercaro § 20 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


murdi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-murdi.wav


inviti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-inviti.wav

Ŝi estis invitita por kanti.


varii

zmieniać się, ulegać zmianom, wykazywać zmienność


varbi

werbować, pozyskiwać, kaptować, zaciągać


kvietigi

En unu el la lastaj kunsidoj de la franca societo de savado de dronantoj estis montrita nova aparato, kiu kvietigas la ondegojn kaj konsistas el reto, plektita el facila sed fortika materialo.

Na jednym z ostatnich posiedzeń francuskiego stowarzyszenia ratowania tonących zostało zaprezentowane nowe urządzenie, które uspokaja wysokie fale i składa się z sieci uplecionej z lekkiego ale wytrzymałego materiału.

L. Zamenhof „Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto” 1904


murmuri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-murmuri.wav


trafi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-trafi.wav

Ili disiĝis, kiel du amikoj, kiuj persekutas grandan ĉasaĵon kaj scias ke indiferente estas, kies ponardego trafos, se nur la besto estos bone trafita kaj ne falos en fremdajn manojn.

Rozstali się jak dwaj przyjaciele polujący na grubego zwierza, którzy wiedzą, że nie o to chodzi: czyj oszczep trafi, lecz ażeby zdobycz była dobrze trafiona i nie wpadła w cudze ręce.


frapi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-frapi.wav

eĉ guto malgranda, konstante frapante, traboras la monton granitan


defendi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-defendi.wav

Samtempe mi rekonis la valoron de MONATO, pli kaj pli respektante ties principojn, kiujn nun kiel ĉefredaktoro mi defendos

Jednocześnie uznałem wartość „Monato”, coraz bardziej szanując jego normy, których teraz jako redaktor naczelny będę bronił.

Paul Gubbins, la nova ĉefredaktoro de MONATO, prezentas sin, Artikolo de Paul Gubbins el Monato.


disiĝi

rozłączać się, rozdzielać się, rozstać się

Ni disiĝis kaj iris en diversajn flankojn: mi iris dekstren, kaj li iris maldekstren.

My) rozstaliśmy się i poszliśmy w różne strony: ja poszedłem na prawo, a on poszedł na lewo.

Ekzercaro § 28 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


ebligi

umożliwiać, powodować, udostępniać, uprzystępniać

La sukera siropo ebligas la konservadon de tia fruktosalato.

Syrop cukrowy umożliwia zakonserwowanie takiej sałatki owocowej.

Hasło „fruktosalato” w: Esperanta Vikipedio.

La efikan glacirompadon ebligas, tio ke la mara glacio ofte enhavas enfermaĵojn pro la marakvo pro kiuj ĝi ne estas tiel dura kaj kompakta kiel la glaĉera flosanta glacio.

Efektywne kruszenie lodu powoduje, że morski lód często zawiera inkluzje wody morskiej przez co nie jest tak twardy i zwarty jak dryfujący lodowcowy lód.

Hasło „Glacirompilo” w: Esperanta Vikipedio.


kontrakti

podpisywać kontrakt, zawierać układ, umowę


esprimi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-esprimi.wav

Ekzemple: por esprimi direkton, ni aldonas al la vorto la finon „n”.

Przykładowo: aby wyrazić kierunek, dodajemy do słowa końcówkę „n”.

En via nomo mi esprimas funebran saluton al la ombroj de ĉiuj niaj karaj kamaradoj.

W waszym imieniu wyrażam żałobne pozdrowienie cieniom wszystkich naszych miłych towarzyszy.

przemówienie L. Zamenhofa podczas 8. Kongresu Esperanckiego w Krakowie w 1912

La pola ĉefministro Donald Tusk esprimis opinion, ke pola-litova kunlaboro estas firma…

Polski premier Donald Tusk wyraził opinię, że polsko-litewska współpraca jest trwała…


kunigi

Kiam en la Fluo de homaj eventoj, fariĝas necese, ke unu popolo dissolvu la politikajn ligojn kiuj kunigis ilin kun alia, kaj alprenu inter la potencoj de la tero, la apartan kaj egalan lokon al kiu rajtigas ilin la Leĝoj de la Naturo kaj la Dio de la Naturo, deca respekto pri la opinioj de la homaro postulas, ke ili deklaru la kaŭzojn kiuj pelis ilin al tiu apartiĝo.

Ilekroć wskutek biegu wypadków koniecznym się staje dla jakiegoś narodu, by zerwał więzy polityczne łączące go z innym narodem i zajął wśród potęg ziemskich oddzielną i równorzędną pozycję, do której upoważniają go prawa natury i jej Bóg, to właściwy szacunek dla całej ludzkości wymaga, aby naród ten podał powody, które skłaniają go do oderwania się.


komisii

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-komisii.wav


vadi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-vadi.wav

brodzić, brnąć (np. w wodzie, błocie, piasku itp.)


koncerni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-koncerni.wav


postuli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-postuli.wav

postulować, dopominać się, żądać, domagać się, wymagać

El la dirita regulo sekvas, ke se ni pri ia verbo ne scias, ĉu ĝi postulas post si la akuzativon (t.e. ĉu ĝi estas aktiva) aŭ ne, ni povas ĉiam uzi la akuzativon.

Z niepisanej zasady wynika, że jeśli nie wiemy o jakimś czasowniku, czy wymaga za sobą biernika (tzn. czy jest czynny) czy nie, możemy zawsze użyć biernika.

Ekzercaro § 29 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


bonvoli

Bonvolu ripeti la lastan frazon. Mi ne komprenis ĝin.

racz) Proszę, powtórzyć ostatnie zdanie. Nie zrozumiałem go.


tuŝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tuŝi.wav


marŝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-marŝi.wav

Sur la granda vojo marŝis soldato : "Unu, du! unu, du!"

Szeroką drogą szedł żołnierz: Raz, dwa! Raz, dwa!

Hans Christian Andersen, La Fajrilo, tłum. L. L. Zamenhof


turmentiĝi

nie mylić z: laciĝi


turni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-turni.wav

obracać, odwracać, zwracać, zakręcać, kręcić, przekręcać, skręcać, skręcić

Iru rekte antaŭen kaj poste turni vin maldekstren.


okupi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-okupi.wav

Nia armeo okupas kelkajn strategiajn punktojn.

Nasza armia zajmuje kilka strategicznych punktów.


turmenti

męczyć, dręczyć, zamęczać, zadawać cierpienie, dokuczać, gnębić

Malbonaj infanoj amas turmenti bestojn.

Ekzercaro § 33 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


pinĉi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pinĉi.wav


fiksi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-fiksi.wav


plaĉi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-plaĉi.wav


sekvi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sekvi.wav

Ne sekvu lin kiel ŝafo.


trudi

Ĉiuj multnaciaj ŝtatoj en la historio havis komunan lingvon, apud la lokaj lingvoj, sed tiam temis pri imperioj, kie la lingvo de la kortego aŭ de la dominanta popolo estis trudita al la ceteraj popoloj.

Każde wielonarodowe państwo w historii miało wspólny język obok języków lokalnych, ale to dotyczyło imperiów, gdzie język dworu lub dominującego ludu, był narzucony pozostałym ludom.


progresi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-progresi.wav

Kaj la lingvo ja estas la ĉefa motoro de la civilizacio: dank' al la lingvo ni tiel altiĝis super la bestoj, kaj ju pli alte staras la lingvo, des pli rapide progresas la popolo.

I język jest wszakże głównym motorem cywilizacji: dzięki językowi tak wznieśliśmy się nad zwierzęta, i im wyżej stoi język, tym szybciej rozwija się naród.

L. Zamenhof "En la Unua libro de la lingvo Esperanto, Fundamenta Krestomatio"


saluti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-saluti.wav

Lumo de mateno salutas cin, kara frato, ĉe dioplaĉa laboro.

Światło poranka wita cię, drogi bracie, przy zbożnej pracy.

A. Grin, tłum. J. Finkel: „Ŝipestro Duke”


sendi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sendi.wav


temi

Temas pri blindulo, kiu memstare tiutempe sola iris helpe de poŝtelefono kun GPS.

Dotyczy niewidomego, który samodzielnie w tym czasie sam szedł dzięki komórce z GPS-em.

ESPERANTA LIGILO: Raportserio pri la 76-a Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj


studi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-studi.wav

Klubanoj studis Esperanton.


juki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-juki.wav


dorloti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-dorloti.wav


eniĝi

De tempo al tempo ili renkontis pasiflorojn kun trunkoj profunde eniĝintaj en la teron, similaj al grandegaj kukurboj, ĝis du ulnoj da diametro.

Niekiedy tylko spotykali passiflory o pniach wgłębionych w ziemię, podobnych do potwornych dyń, mających do dwóch łokci średnicy.

Henryk Sienkiewicz, tłum. Mieczysław Sygnarski „Tra dezerto kaj praarbaro”


priskribi

En la pollingva Vikivortaro estas priskribita pli ol naŭ mil vortoj en Esperanto.

W polskojęzycznym Wikisłowniku jest opisane więcej niż dziewięć tysięcy słów w esperanto.


tondi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tondi.wav


suĉi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-suĉi.wav

La pastelo estas por suĉi, ne por gluti.


treni

oni vokas la bovon ne festeni, sed treni


tremi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tremi.wav


ŝanĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝanĝi.wav


kompili

Ni ŝuldas ĉi tiun kolekton al la streba laboro de Aleksander Korĵenkov, kiu kompilis kaj redaktis la tutan volumon, komentis kaj pliriĉigis ĝin per notoj kaj montris profunde primarajn fontojn.

Zawdzięczamy tę kolekcję usilnej pracy Aleksandra Korżenkowa, który zebrał i zredagował cały tom, opatrzył komentarzem i wzbogacił go przez oceny oraz gruntownie przedstawił początkowe źródła.


ĝeni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĝeni.wav

malfeliĉo sin ne ĝenas, faru geston — ĝi tuj venas

Ne ĝenu min! Mi legas tre interesan romanon.

Nie przeszkadzaj mi! Czytam bardzo interesującą powieść.


apogi

La Greko eltiris maldikan ponardon kaj apogis ĝin sur ŝia nuko.

Grek wydobył cienki sztylet i oparł jej na karku.


kontraŭi

przeszkadzać, utrudniać, działać przeciwnie


persekuti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-persekuti.wav

Ili disiĝis, kiel du amikoj, kiuj persekutas grandan ĉasaĵon kaj scias ke indiferente estas, kies ponardego trafos, se nur la besto estos bone trafita kaj ne falos en fremdajn manojn.

Rozstali się jak dwaj przyjaciele polujący na grubego zwierza, którzy wiedzą, że nie o to chodzi: czyj oszczep trafi, lecz ażeby zdobycz była dobrze trafiona i nie wpadła w cudze ręce.


pozi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pozi.wav


gratuli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-gratuli.wav


bedaŭri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-bedaŭri.wav


kompliki

Lia edzino havis komplikitan karakteron.

Jego żona miała skomplikowany charakter.


iĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-iĝi.wav

Ju pli ni interparolis, des pli mi konvinkiĝis, ke li iĝis ŝovinisto.

Im dłużej rozmawialiśmy, tym bardziej przekonywałem się, że stał się szowinistą.

JeZo: Krimoj en Krimeo, Monato, 2002, nr 6., str. 10.

Ekde la 20-a jarcento sendiismo iĝis oficiala doktrino de iuj filozofiaj skoloj, ekzemple komunismaj, institucioj aŭ ŝtatoj, ekzemple Ĉinio…

Od XX wieku ateizm stał się oficjalną doktryną pewnych szkół filozoficznych, na przykład komunistycznej, instytucji i państw, na przykład Chin…


aĉiĝi

stawać się wstrętnym, okropnym, brzydkim


digesti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-digesti.wav


donaci

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-donaci.wav

al ĉevalo donacita oni buŝon ne esploras

Dio manĝon donacis, sed la dentoj agacas

pli valoras vinagro donacita, ol vino aĉetita

darować, sprezentować, obdarzać, ofiarować


boli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-boli.wav


esplori

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-esplori.wav


boligi

En Ĉinio turistoj ofte povas gustumi frandaĵojn rilatajn al ŝafaĵo, ekzemple rostita kompleta ŝafo, boligita, stufita, fritita ŝafaĵoj ktp.

W Chinach turyści często mogą spróbować frykasów związanych z baraniną, na przykład pieczona w całości owca, gotowana, duszona, smażona baranina itd.

China Radio International: „Interesaj pladoj de Panzhihua”


titoli

tytułować (zwracać się wymieniając tytuł)


demeti

Dorina rapide demetis la antaŭtukon, surmetis la pluvmantelon kaj eliris eksteren.

szybko zdjęła fartuch, założyła płaszcz przeciwdeszczowy i wyszła na zewnątrz.

J. Modest: En la ombro de la silento, Monato, jaro 1997a, numero 3a, p. 14a

Strigoj demetas ovojn.


fiki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-fiki.wav


korespondi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-korespondi.wav


flustri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-flustri.wav


rampi

Dumtage ĝi estas tolerebla, dumtage ili estas en la akvujoj; sed nokte ili rampas eksteren — pland — pland, pland — pland… La tuta ŝipo svarmis de ili.

W dzień to jest do wytrzymania, w dzień one są w zbiornikach z wodą, ale nocą gramolą się na zewnątrz — plask — plask, plask — plask… Cały statek roi się od nich.


fosi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-fosi.wav


terurigi

wywoływać przestrach, trwogę, budzić grozę, przerażać, trwożyć


ĝui

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĝui.wav

vespere ĝuu lunon, sed ne serĉu la sunon

cieszyć się, rozkoszować się czymś, czerpać z czegoś przyjemność, radość


funkcii

Ĉu vi povus ekspliki min kiel funkcias la algoritmo pri kunfanda ordigo?

Czy mógłbyś mi wyjaśnić jak działa algorytm sortowania przez scalanie?


terni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-terni.wav


diskuti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-diskuti.wav

Renkontiĝo kun Bartolomeo prezentis bona okazo por diskuti pri nia kunlaboro.

Spotkanie z Bartłomiejem przedstawiło dobrą okazję do dyskusji o naszej współpracy.


garantii

En la vivo oni bezonas nur nescion kaj memfidon — kaj tiam sukceso estas garantiita.

W życiu potrzeba tylko niewiedzy i zarozumiałości — a wtedy sukces jest pewny.


prediki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-prediki.wav


ŝerci

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝerci.wav

por. rakonti ŝercojn


gliti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-gliti.wav

Hodiaŭ estas bela frosta vetero, tial mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti.

Dzisiaj jest piękna mroźna pogoda, dlatego wezmę moje łyżwy i pójdę się ślizgać.

Ekzercaro § 34 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


ŝiri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝiri.wav


grimpi

Se vi grimpos sur ĝi ĝis la supro, vi ekvidos truon, tra kiu vi povos enrampi kaj malleviĝi malsupren ĝis la profundo de la arbon.

Wdrapiesz się na jego wierzchołek, a wówczas zobaczysz otwór, przez który się wśliźniesz i spuścisz się w dół, w głębię do środka drzewa.


gvidi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-gvidi.wav


ŝuldi

być dłużnym, winnym, zobowiązanym, zawdzięczać


ĉarpenti

budować, ciosać, zbijać stolarkę, wykonywać pracę cieśli, stolarza


instigi

pobudzać, skłaniać, stymulować, zachęcać

Grizo malantaŭ la fenestro ne instigas al promenoj.

Szarość za oknem nie zachęca do spacerów.


egali

Unu aro egalas al cent kvadrataj metroj.

Jeden ar jest równy stu metrom kwadratowym.

Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3,000 kolibraj ovoj egalas al unu de struto.

Szacuje się, że 3000 jaj kolibra jest wielkości jednego strusiego.


ĉesigi

zatrzymywać, stopować, przerywać, wstrzymywać


kalkuli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kalkuli.wav

ni amu nin frate, sed ni kalkulu akurate

Kalkuli de dudek ĝis tridek.


televidi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-televidi.wav


perfidi

zdradzać, łamać obietnicę, porzucać ideały


ĝemi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĝemi.wav


svarmi

roić się, mrowić się, występować gromadnie


alkutimiĝi

Vi alkutimiĝu al deĉifrado de miaj malnetoj, se vi deziras koni mian korespondadon: mi rifuzas morti pro enuo, rekopiante ĝin.

Przyzwyczaj się do odcyfrowywania moich brudnopisów, jeśli pragniesz znać moją korespondencję: odmawiam umierania z nudy przy przepisywaniu go.

Pierre Choderlos de Laclos: La danĝeraj ligoj, Letero 34a


konsideri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-konsideri.wav


ŝvebi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝvebi.wav


korekti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-korekti.wav


forpreni

Marta forprenis la tukon for de la vizaĝo.

Marta odjęła chustkę (daleko) od twarzy.

E. Orzeszkowa „Marta”, tłum. L. L . Zamenhof

Vi rajtas forpreni la aŭton sen ekstraj pagoj.

Wy macie prawo zabrać samochód bez dodatkowych kosztów.


taŭgi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-taŭgi.wav

Ne ĉiuj fruktoj taŭgas por la manĝado.

Nie wszystkie owoce nadają się do jedzenia.


komposti

nie mylić z: kompoŝti

La teksto estas malbele kompostita. Estas tro multe da vidvinoj kaj orfoj.

Ten tekst jest brzydko złożony. Jest za dużo wdów i sierot.


brulstampi

wypalać rozżarzonym narzędziem znak, piętno

Li brulstampis lian bovojn

Miĥalski vivis en tumulta epoko, kiu brulstampis liajn personecon kaj poezion.

żył w zgiełkliwej epoce, która odcisnęła piętno na jego osobowości i poezji.

Boris KOLKER: Poeto de amo kaj revolucio

Ĉu mi restus ĉi tie, kie oni primokis min kiel popolmalamikon, brulstampis min, frakasis miajn fenestrojn!

Czy zostałbym tutaj, gdzie wyśmiano mnie jako wroga ludu, napiętnowano mnie, wybito moje okna!

Henrik Ibsen, tłum. Odd Tangerud: „Popolmalamiko”


moki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-moki.wav


proklami

Ĉiu homo povas proklami sian vidpunkton.

Każdy człowiek może głosić swój punkt widzenia.

La caro estis proklamita ĉefo de la eŭropa reakcio.

Cara obwołano głową reakcji europejskiej.

K. Marks, F. Engels „Manifest komunistyczny”, Przedmowa do wydania rosyjskiego 1882


salti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-salti.wav


prepari

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-prepari.wav


surprizi

La artisto surprizis ĉiujn vizitantojn per nova temaro de siaj bildoj, nome ĉi-foje fascinis lin floroj, birdoj, herbejoj kaj arboj.

Artysta zaskoczył wszystkich gości nową tematyką swoich obrazów, mianowicie tym razem zafascynowały go kwiaty, ptaki, łąki i drzewa.

Radio Polonia informuje: audycja z 16 maja 2001


preĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-preĝi.wav

danĝero sieĝas, al Dio ni preĝas; danĝero ĉesas, ni Dion forgesas

preĝu al la Eternulo, ne al Lia sanktulo


flosi

dryfować, unosić się na powierzchni wody

La efikan glacirompadon ebligas, tio ke la mara glacio ofte enhavas enfermaĵojn pro la marakvo pro kiuj ĝi ne estas tiel dura kaj kompakta kiel la glaĉera flosanta glacio.

Efektywne kruszenie lodu powoduje, że morski lód często zawiera inkluzje wody morskiej przez co nie jest tak twardy i zwarty jak dryfujący lodowcowy lód.

Hasło „Glacirompilo” w: Esperanta Vikipedio.


prunti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-prunti.wav


sorbi

nasiąkać, przesiąkać, wchłaniać, wciągać, wsysać


falĉi

por. rikolti

żąć, kosić, ścinać (trawę zboża, za pomocą kosy, sierpu)

kroczyć, wykonując półokrągłe ruchy nogą


rikolti

kiu semas maljustaĵon, tiu rikoltos suferon

por. falĉi

zbierać, otrzymać coś w wyniku, ponieść konsekwencje działań


silenti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-silenti.wav


soifi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-soifi.wav


ŝraŭbi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝraŭbi.wav


aplaŭdi

edzo edzinon laŭdas, edzino edzon aplaŭdas

Kaj eĉ la proponantoj de la aliaj konkurantoj nun ekstaris kaj aplaŭdis al la bravega pioniro de la ideala movado de lingvo internacia

I nawet zgłaszający innych konkurentów teraz wstali i oklaskiwali odważnego pioniera idealnego ruchu języka międzynarodowego.


ĵongli

La 17-an de septembro en urbo Linzi, kie originis moderna piedpilko, pli ol 1000 homoj ĵonglis piedpilkojn por krei novan Guiness-rekordon.

września w mieście Linzi, z którego pochodzi współczesna piłka nożna, ponad 1000 osób żonglowało piłkami aby ustanowić nowy rekord Guinnessa.

Liu Sigong kaj Zhang Xiaotong: 1377 homoj ĵonglis piedpilkojn kaj rompis Guiness-rekordon

Li ĵonglis per idiomaĵoj.


rabi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-rabi.wav


ataki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ataki.wav

se al hundo mankas nenio, ĝin atakas rabio

La generalo ordonis al soldatoj ataki.


ŝoki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝoki.wav


ŝmaci

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝmaci.wav


ŝminki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝminki.wav

Ci ŝminkita putino!


balbuti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-balbuti.wav


bapti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-bapti.wav


ŝiriĝi

Ŝia robo estis tro malvasta kaj ŝiriĝis dum la balo. Ĉiuj aŭdis laŭtan riĉ-raĉ.

Jej suknia była za ciasna i rozdarła się podczas balu. Wszyscy słyszeli głośny trzask.


kroni

La 18-an de majo 1724 en Uspenskij katedralo de moskva Kremlo ŝi estis kronita kiel imperiestrino de Rusia Imperio, tial rezulte de latenta batalo de kelkaj partioj en la rusia mondumo, ŝin oni surtronigis kaj ektitolis imperiestrino Katerina la 1-a.

maja 1724 w Soborze Zaśnięcia NMP na moskiewskin Kremlu została koronowana jako caryca Cesarstwa Rosyjskiego, dlatego w wyniku utajonych walk kilku stronnictw w rosyjskich wyższych sferach, wyniesiono ją na tron i zaczęto tytułować carycą Katarzyną Pierwszą.

Hasło „Katerina la 1-a (Rusio)” w: Esperanta Vikipedio.


brakumi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-brakumi.wav


sukcesi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sukcesi.wav

kiun la sorto karesas, al tiu ĉio sukcesas

per pacienco kaj fervoro sukcesas ĉiu laboro

se malriĉulo sukcesas, li ĉiujn forgesas


ŝakri

szachrować, oszukiwać w handlu, prowadzić nieuczciwe interesy


ŝajni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝajni.wav


ŝalti

włączać coś (np. prąd, gaz, światło, urządzenie)

Dum sonas la dosiero, la voĉa partio povas esti laŭdezire ŝaltita aŭ malŝaltita.

Podczas gdy plik jest odtwarzany, partia wokalna może być według życzenia włączona lub wyłączona.

Hasło „Karaokeo” w: Esperanta Vikipedio.


supozi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-supozi.wav


difini

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-difini.wav


observi

Galilejo observis la lunojn de Jupitero.


disputi

dysputować, dyskutować, spierać się w dyskusji


edzoligiĝi

Ha, nobela edzino estas malbona afero! kaj mia edziĝo estas instrua leciono por ĉiuj kampuloj, kiuj volas leviĝi super sian staton kaj edzoligiĝi kun domo de nobelo, kiel mi faris!

Ach, szlachetnie urodzona żona to zła rzecz! a moje małżeństwo jest pouczającą lekcją dla wszystkich chłopów, którzy chcą wywyższyć się ponad swój stan i wżenić się w dom szlachcica, jak ja to zrobiłem.

Molière, tłum. L.L. Zamenhof: „Georgo Dandin”


klini

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-klini.wav


kulpigi

Frato ŝia kulpigas pro la morto la malsobran doktoron kaj dungitojn de la hospitalo, kiuj, laŭ lia diro, ne donis al ŝi la necesajn medikamentojn dek tagojn antaŭ la akuŝo.

Brat jej obwinia za śmierć nietrzeźwego lekarza i pracowników szpitala, którzy, według jego słów, nie dali jej potrzebnych lekarstw na dziesięć dni przed porodem.

M. Estocák, tłum. E. István Mortis dum nasko


kunveni

Ni ĉiuj kunvenis, por priparoli tre gravan aferon; sed ni ne povis atingi ian rezultaton, kaj ni disiris.

Wszyscy zebraliśmy się aby omówić bardzo ważną sprawę ale my nie mogliśmy osiągnąć jakiś rezultatów i rozeszliśmy się.

Ekzercaro § 42 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


etendi

rozszerzać, rozciągać, rozbudowywać, rozwieszać, rozpościerać


farti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-farti.wav

Mi fartas bone


superforti

przewyższać siłą, mieć przewagę, być silniejszym


organizi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-organizi.wav

La manifestacio estis organizita de aro de ordinaruloj.

Manifestacja była zorganizowana przez zbiór zwykłych ludzi.


sunumi

opalać, wystawiać na działanie promieni słonecznych


forlasi

Kaj tiu manko de dia graco estas provokita de la libera volo kiu forlasas la dian vojon.

I ten brak bożej łaski został sprowokowany przez wolną wolę, która porzuciła bożą drogę.

Hasło „Problemo de la malbono” w: Esperanta Vikipedio.


situi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-situi.wav

sytuować się, znajdować się, lokować się, być położonym


frosti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-frosti.wav


konduti

zachowywać się, prowadzić się, postępować


furzi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-furzi.wav


importi

Tiuj oranĝoj estas importita el Grekio.


plani

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-plani.wav


suferigi

zadawać cierpienia, dokuczać, męczyć, sprawiać ból


redoni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-redoni.wav


ekkoni

kion Joĉjo ne ekkonos, tion Johano ne konos

oni ekkonas bovon per la vido kaj malsaĝulon per lia rido

valoron de objekto ni ekkonas post difekto


interesi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-interesi.wav


substitui

substytuować, podstawiać, zamieniać, wymieniać


obei

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-obei.wav

La ŝipanoj devas obei la ŝipestron.

Marynarze muszą być posłuszni kapitanowi.

Ekzercaro § 37 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


subsidi

cichnąć, milknąć, uspokajać się (o zjawiskach, np. o burzy)


eltiri

wyciągać, wydobywać, wyrywać, dobywać, wydłubywać, wygarniać, wyjmować

La Greko eltiris maldikan ponardon kaj apogis ĝin sur ŝia nuko.

Grek wydobył cienki sztylet i oparł jej na karku.


rezulti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-rezulti.wav


rimarki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-rimarki.wav

dostrzegać, spostrzegać, zauważać, zwracać uwagę


riproĉi

petolu, diboĉu, sed poste sorton ne riproĉu

Ne riproĉu vian amikon, ĉar vi mem plimulte meritas riproĉon.

Nie gań twojego przyjaciela, bo ty sam bardziej zasługujesz na naganę.

Ekzercaro § 22 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


rilati

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-rilati.wav

odnosić się, dotyczyć, tyczyć się, być w stosunkach, pozostawać w stosunkach, ustosunkowywać się, wykazywać relację,


raporti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-raporti.wav

raportować, referować, meldować, relacjonować, zdawać sprawę


rezigni

La Eŭropa Unio finfine akceptis la fakton, ke britoj ne rezignos pri siaj tradiciaj mezurunuoj.

Unia Europejska w końcu zaakceptowała fakt, że Brytyjczycy nie zrezygnują ze swoich tradycyjnych jednostek miar.

Radio Polonia: Britoj savis siajn mezurunuojn


eksplodigi

wysadzać, wywoływać wybuch, detonować, odpalać

Unu fajrero estas sufiĉa, por eksplodigi pulvon.

Jedna iskra jest wystarczająca, aby wywołać wybuch prochu.

Ekzercaro § 41 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


kopii

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kopii.wav


ronki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ronki.wav


strabi

zezować, krzywo patrzeć, patrzeć z ukosa


stoki

magazynować, składować, robić zapasy, brać na stan


voji

pokonywać drogę, być w drodze, przemieszczać się


penetri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-penetri.wav


muĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-muĝi.wav


oferi

faras rabon kaj ŝtelon, por oferi al Dio kandelon


oscedi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-oscedi.wav


aserti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-aserti.wav


bonvolu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-bonvolu.wav

Forma używana do tworzenia prostych próśb, analogicznie do: mi petas.

Można również używać form pytających i przypuszczających np. Ĉu mi povas …?/ Ĉu mi povus …?.

Bonvolu entajpi vian salutnomon kaj pasvorton.

Proszę wpisać swoją nazwę użytkownika i hasło.


gapi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-gapi.wav


kompati

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kompati.wav


eksporti

Nun, ĉiumonate nia fabriko eksportas unu aŭ du kontenerojn da komercaĵoj al pli ol 100 landoj kaj regionoj de Eŭropo, Usono, Afriko kaj Mezoriento

Obecnie co miesiąc nasza fabryka eksportuje jeden lub dwa kontenery towarów do ponad 100 krajów i regionów Europy, Stanów Zjednoczonych, Afryki i Bliskiego Wschodu.

China Radio International: Yiwu---ĉina marko


ekzameni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ekzameni.wav


aŭdaci

Ne. Neniam mi aŭdacus diri ‘kamaradoj’ al vi

Nie. Nigdy nie ośmieliłbym się powiedzieć do was „towarzysze”.


malkaŝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-malkaŝi.wav


komuniki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-komuniki.wav


eltrovi

Mi eltrovis la perdita skrapgumo.


kraŝi

rozbić się, ulec wypadkowi (o samolocie)

upaść, zostać zrujnowanym (o przedsiębiorstwie finansowym)


celi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-celi.wav


apelacii

Advokato en tribunalo ofte apelacias.


escepti

Post lasta skandalo mi esceptintis lin el mia amikaro.

Po ostatniej aferze wykluczyłem go ze swoich przyjaciół.


pesi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pesi.wav

nie mylić z: pezi → ważyć, mieć ciężar

Laŭ destino pesiloj estadas ege diversaj, por pesi diversajn objektojn de atomoj ĝis vagonoj.

Wagi bywają bardzo rozmaite według przeznaczenia, do ważenia różnych obiektów od atomów po wagony.

Hasło „Pesilo (mezurilo)” w: Esperanta Vikipedio.


kontroli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kontroli.wav

La policisto kontrolas diligente dokumentojn.


perei

La avo de Zbigniew pereis dum la dua mondmilito.

Dziadek Zbigniewa zginął podczas drugiej wojny światowej..


provizi

ekwipować, wyekwipować, wyposażać, zaopatrywać, urządzać


moviĝi

La kuriero povas moviĝi nur diagonale.

Goniec może poruszać się tylko po przekątnej.


ekzerci

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ekzerci.wav


misiri

La 2-an de septembro pakistanaj amaskomunikiloj raportis, ke dekoj da pakistananoj, kiuj misiris de nordokcidenta Pakistano en Afganion, estis kidnapitaj de neidentigitaj armitaj personoj.

Drugiego września pakistańskie media podały, że dziesiątki Pakistańczyków, którzy zbłądzili z północno-zachodniego Pakistanu do Afganistanu, zostały porwane przez niezidentyfikowane uzbrojone osoby.

CRI online: Dekoj da pakistananoj estas kidnapitaj en Afganio


malutili

ju pli oni babilas, des pli oni al si malutilas


piediri

Mi piediros al domo, ĉar mia aŭto ne agas.

Pójdę do domu pieszo, bo mój samochód nie działa.


malpaci

disputu komence — vi ne malpacos en fino

pli bone estas havon fordoni, ol kun homoj malpaci


grandiĝi

tra vitro de teruro pligrandiĝas la mezuro


amuziĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-amuziĝi.wav


akiriĝi

Reĝino Elizabeto la 2-a de Britio donis al la insularo la 3-an de decembro 1976 blazonon, kiu konserviĝis kiel ŝtata blazono, kiam akiriĝis la ŝtata sendependeco

Brytyjska królowa Elżbieta II nadała 3 grudnia 1976 roku archipelagowi herb, który zachował się jako herb państwowy, kiedy została osiągnięta niepodległość.

Hasło „Blazono de Tuvalo” w: Esperanta Vikipedio.


konserviĝi

ostać się, pozostać, zachować się, utrwalić się, przetrwać


cirkuli

Multaj ideoj, multaj informoj cirkulas en la reto.

Wiele idei, wiele informacji krąży po sieci.


konsterni

konsternować, zmieszać, wprowadzać w stan konsternacji, mieszać, peszyć, zbijać z tropu, niepokoić, zatrwożyć, zaskakiwać, zdumiewać


enrampi

Se vi grimpos sur ĝi ĝis la supro, vi ekvidos truon, tra kiu vi povos enrampi kaj malleviĝi malsupren ĝis la profundo de la arbon.

Wdrapiesz się na jego wierzchołek, a wówczas zobaczysz otwór, przez który się wśliźniesz i spuścisz się w dół, w głębię do środka drzewa.

Hans Christian Andersen, La Fajrilo, tłum. L. L. Zamenhof


ĉirkaŭkalkuli

Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3,000 kolibraj ovoj egalas al unu de struto.

Szacuje się, że 3000 jaj kolibra jest wielkości jednego strusiego.


ĝojigi

Via vizito ĝojigis min.


saboti

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-saboti.wav


interpunkcii

stosować interpunkcję, wstawiać znaki interpunkcyjne


ĉarmi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĉarmi.wav


retumi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-retumi.wav


fabeli

opowiadać, strzeszczać, relacjonować bajki, baśnie


cerbumi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-cerbumi.wav

La fama detektivo cerbumis, kiel la krimulo fuĝis el krimejo.

Słynny detektyw głowił się, jak przestępca uciekł z miejsca zbrodni.


pumpi

Pumpilo de Adamo pumpas akvon rapide.


amori

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-amori.wav


regali

gościć, ugaszczać, przyjmować, podejmować


draŝi

przenośnie walić, tłuc, powtarzać w kółko


faciligi

Estas eĉ tiaj, kiuj promesis faciligi al la armeo okupi la templojn – aldonis Herhor.

Są nawet tacy, którzy podjęli się ułatwić wojsku zajęcie świątyń – dodał Herhor.

B. Prus, La Faraono, tłum. K. Bein - Kabe - Paris, 1927


malfaciligi

Hasto tre malfaciligas la precizan laboron.

Pośpiech bardzo utrudnia precyzyjną pracę.


maturiĝi

Kiam la pomoj maturiĝis, oni kalkulis ilin; sed tuj en la posta tago unu mankis.

Kiedy jabłka dojrzały, policzono je; lecz zaraz następnego dnia jednego brakowało.

Fratoj Grimm - Elektitaj Fabeloj - tradukis Kabe - Kazimierz Bein - 1906 (La ora birdo)


maturigi

La vino longe maturigis en la kelo.


fuŝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-fuŝi.wav


elvoki

Ne elvoku lupon el la arbaro.

L. Zamenhof - Esperanta Proarbaro - La Laguna 1972; 2-a eld.

Feliĉo kaj riĉo envion elvokas.


respeguli

Lia vizaĝo respegulis la decidan karakteron.

Jego twarz odzwierciedlała stanowczy charakter.


kunvoki

por. franc. convoquer, hiszp. convocar, ang. convoke

Mi devas kunvoki ĝeneralan kunvenon de ĉiuj klasoj, po dektri homoj de ĉiu klaso.

Muszę zwołać ogólne zgromadzenie wszystkich stanów, po trzynastu ludzi z każdego stanu.

B. Prus – La Faraono - El Pola lingvo tradukis D-ro K. BEIN (Kabe) - Esperantista Centra Librejo Paris 1927 (3-a Vol. – Ĉap VIII)


disvolviĝi

rozwijać się, rozwinąć się (osiągać wyższy poziom)

La fabriko disvolviĝas pli kaj pli bone.

Lia talento disvolviĝis bele.

Unu trunkido post la alia elkreskis, malgrandaj blankaj burĝonoj disvolviĝis en florojn, kaj ŝi kovradis ilin per kisoj.

Gałązka wyrosła jedna po drugiej, małe białe pączki rozwijały się w kwiaty, a ona pokrywała je pocałunkami.

Hans Christian Andersen - Fabeloj – Tradukis L. Zamenhof - Paris Esperantista Centra Librejo 1926 – Vol.2 „Elfo de la rozo”


ĉirkaŭvolvi

ĉirkaŭvolvi iun ronde de la malgranda fingro

owinąć kogoś dookoła małego palca (całkowicie kogoś podporządkować)

Nun ĉiun manon kaj piedon, ĉiun fingron de la mortinto oni ĉirkaŭvolvis per rubandoj, sur kiuj estis skribitaj preĝoj kaj ĵuroj.

Teraz każdą rękę i nogę, każdy palec zmarłego owijają kapłani taśmami, na których wypisane są modlitwy i zaklęcia.

B. Prus – La Faraono - El Pola lingvo tradukis D-ro K. BEIN (Kabe) - Esperantista Centra Librejo Paris 1927 (3-a Vol. – Ĉap. IV)

Lia brako ĉirkaŭvolvis mian korpon, mia lian kolon.

Jego ramię owinęło moje ciało, moje jego szyję.

Hans Christian Andersen – Fabeloj - Tradukis L. Zamenhof – Parto 1 - Paris Esperantista Centra Librejo 1926 - Ligo de amikeco


rapidigi

przyspieszać, przyśpieszać, przyśpieszyć, przynaglać

Nur elirinte sur la straton, ŝi forigis la rigardon de la tero kaj rapidigis siajn paŝojn.

Wyszedłszy dopiero na ulicę oderwała wzrok od ziemi i przyśpieszyła kroku.

Eliza Orzeszkowa – Marta - El la pola tradukis - L. Zamenhof - Hachette-Parizo-1910.

Kiam leviĝis la matenruĝo, la anĝeloj rapidigis Loton, dirante: Leviĝu, prenu vian edzinon kaj ambaŭ viajn filinojn, kiuj ĉi tie troviĝas, por ke vi ne pereu pro la krimeco de la urbo.

A gdy wzeszła zorza, przynaglali aniołowie Lota, mówiąc: Wstań, weź żonę swoją i obie córki, które się tu znajdują, byś nie zginął wskutek przestępczości miasta.

La Malnova Testamento - El la hebrea originalo tradukis Ludoviko Zamenhof – Genezo - Unua Libro - Londono Brita kaj Alilanda Biblia Societo


malrapidigi

malrapidigi ritmon de la ekonomia recesio

Ŝi malrapidigis siajn paŝojn, ŝi haltis denove.

Eliza Orzeszkowa – Marta - El la pola tradukis L. Zamenhof - Hachette-Parizo-1910.

Staĉjo iom malrapidigis la marŝadon, ĉar ankaŭ liaj fortoj elĉerpiĝis.

Staś jednak zwolnił kroku, bo i jego siły poczęły się wyczerpywać.

Henryk Sienkiewicz - Tra dezerto kaj praarbaro - El pola tradukis - M.Sygnarski - Varsovio 1978 - Ĉapitro XVIII.


emisii

La usona trezorejo preferas ne emisii monbiletojn pli grandajn ol 100 USD, ĉar grandvaloraj monbiletoj faciligus kontraŭleĝajn spezojn.

Amerykański skarbiec woli nie emitować banknotów większych niż 100 dolarów, ponieważ banknoty większej wartości ułatwiałyby nielegalne transakcje.

Dolaroj kaj eŭroj grandbilete - Monato, n-ro 01/1999

Astronomoj elpensis sep metodojn por malkovri planedojn ĉirkaŭ aliaj steloj. Tria metodo aplikeblas nur al tre specialaj kazoj – por planedoj ĉirkaŭ pulsaroj, raraj objektoj kiuj emisias tre regulajn radio-pulsojn.

Astronomowie wymyślili siedem metod aby odkryć planety wokół innych gwiazd. Trzecia metoda odpowiednia jest tylko do bardzo szczególnych przypadków - do planet wokół pulsarów, rzadkich obiektów, które emitują bardzo regularne impulsy radiowe.

Amri Wandel - Ekstersunaj planedoj kaj la verŝajneco de komunikado – Internacia Kongresa Universitato UEA - Kopenhago – Danio 2011


enspiri

Vi volas eble veni ĉi tien, por enspiri antaŭ la teo la matenan freŝecon?.

Wolałeś może przyjść tutaj, aby przed herbatą wdychać poranną świeżość?.

Ivan Turgenjev - Patroj kaj filoj - El pola tradukis - Kazimierz Bein – Kabe – INCO 2001 p.154


elspiri

Anstataŭ respondi Paŝka pufigis la vangojn kaj elspiris.

Zamiast odpowiedzieć Paszka wydymał policzki i wydychał.

Anton Ĉeĥov - La fuĝinto - La Ondo de Esperanto, 2014, n-o 1 (231).

La suno bruligis de supre, kaj la sablo elspiris ardantan varmegon de malsupre.

Słońce paliło z góry, a piasek wydychał gorący żar z dołu.

Hans Christian Andersen – Fabeloj 1– Tradukis L. Zamenhof - Ĝardeno de la paradizo INCO 2001 p.186


spiregi

La leonoj, ŝakaloj kaj hienoj spiregis de malsato kaj de dezirego de freŝa sango; la cervoj, kapreoloj kaj leporoj kun timo forlasis la kaŝejojn, sonĝante konservi sian mizeran vivon ankoraŭ unu tagon.

Lwy, szakale i hieny dyszały głodem i pożądaniem świeżej krwi; jelenie, sarny i zające z trwogą opuszczały kryjówki, myśląc o zachowaniu nędznego życia jeszcze przez jedną dobę.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein – Kabe - Esp. Centra Librejo, Parizo, 1926 - Dua libro - Ĉapitro XXIII


fajri

Nigra plumaro metale brilis, ruĝaj krestoj fajris.

Czarne upierzenie błyszczało jak metal, czerwone grzebienie płonęły.

Alois Jirasek - Malnovaj mitoj ĉeĥaj – INKO 2001 - Sorĉisto Ĵito - paĝ.188

Chrysothemis rigardis pretervole siajn piedojn, sur kies fingroj efektive fajris briloj de juveloj, kaj ambaŭ ili komencis ridi.

Chryzotemis spojrzała mimo woli na swe stopy, na palcach których istotnie połyskiwały skry klejnotów, i oboje poczęli się śmiać.

Henryk Sienkiewicz – Quo vadis? – El pola tradukis Lydia Zamenhof - INKO 2002 – Unua parto - Ĉapitro X – paĝ. 116

Ĝis la tagmezo ili kuregis preskaŭ senspire, sed kiam la suno suprenleviĝis pli alte kaj komencis iom fajri, la kameloj, kiuj kutime ŝvitas malmulte, surverŝiĝis per ŝvito, kaj ilia kuro fariĝis rimarkeble pli malrapida.

Do południa pędzili prawie bez wytchnienia, ale gdy słońce wzbiło się wysoko na niebo i poczęło przypiekać, wielbłądy, które z natury mało się pocą, oblały się jednak potem i bieg ich stał się znacznie wolniejszy.

Henryk Sienkiewicz - Tra dezerto kaj praarbaro - El pola tradukis M. Sygnarski - Varsovio 1978 - Ĉapitro VIII

Sed subite li interrompis sin, ĉar li rimarkis, ke la vizaĝo de Vinicius paliĝis de emocio kaj liaj okuloj fajris kiel pupiloj de lupo.

Lecz nagle urwał, gdyż spostrzegł, że twarz Winicjusza pobladła ze wzruszenia, oczy zaś jego skrzyły się jak źrenice wilka.

Henryk Sienkiewicz – Quo vadis? – El pola tradukis Lydia Zamenhof - INKO 2002 – Unua parto - Ĉapitro XXI – paĝ. 239


fajrigi

Kiam li fajrigis la oleon cent flamaj langoj ekbrulis, kaj la efekto estis vere impona.

Kiedy podpalił olej, sto płomiennych języków zapłonęło i wrażenie było prawdziwie imponujące.

L. Frank Baum - Doroteo kaj la Sorĉisto en Oz - Tradukita de Donald Broadrbb – de Reilly & Britton, 1908

En la kamparo, ĉirkaŭ la urbo, oni fajrigas piroteknikaĵon; oni ekbruligas ĝojfajron, orkestroj ludas gajajn ariojn sur ĉiuj publikaj promenejoj.

Na polach, wokół miasta zapala się fajerwerk; rozpala się ognisko, orkiestry grają wesołe arie na wszystkich publicznych deptakach.

Guy de Maupassant – La timo – Esperantigis Noel Lecomte – (Dek noveloj de Maupassant) Jan. 2017


fajreri

La sulketaj okul-anguloj kaj la formo mem de la buŝo, se ne diri de la tuta vizaĝo, surhavis la stampon de konstanta ridado, kaj humuro ĉiam fajreris en la brilaj brunaj okuloj.

Zmarszczone kąty oczu i kształt samych ust, jeśli nie powiedzieć o całej twarzy, nosiły piętno ciągłego uśmiechu, a dowcip zawsze iskrzył się w błyszczących brunatnych oczach.

Johán Valano - Ĉu li bremsis sufiĉe? - Krim-romano originale verkita en Esperanto de Claude Piron - Eldonita de GEO 2015

La konstruaĵo estis malalta, sed kovris grandegan areon. Ĝi estis farita el brilanta blanka marmoro kun mozaiko de oro kaj juveloj, kiuj fajreris en la sunlumo.

Budowla była niska, lecz zakrywała ogromną powierzchnię. Zrobiona była z błyszczącego białego marmuru z mozaiką złota i klejnotów, które iskrzyły się w słonecznym świetle.

Edgar Rice Burroughs - Princino de Marso - Tradukis K. R. C. Sturmer – INKO 2003 paĝ. 34


imponi

Li vojaĝis al Bergeno, por ke la tiea episkopo Jacob Neumann pritaksu lian laboron. Al la episkopo tre imponis la lingvaj studaĵoj, kaj partoj de ili aperis en Bergena gazeto en 1841.

Podróżował do Bergen, aby tamtejszy biskup Jacob Neuman ocenił jego pracę. Biskupowi bardzo zaimponowały dzieła językoznawcze i część z nich ukazała się w bergeńskiej gazecie w 1841.

Otto Prytz (rektoro) - La “nov-norvega” lingvo Nynorsk, lanĉita de Ivar Aasen, kaj la Lingvo Internacia Esperanto, lanĉita de L.L. Zamenhof – similaĵoj kaj diferencoj – Internacia Kongresa Universitato UEA - Rejkjaviko, Islando - 2013

Se ni imponas al ili, laŭ mia kompreno de la afero, la ceteraj altranguloj en ĉi tiu najbaraĵo nin aprobos kaj vizitos grandare.

Jeśli imponujemy im, według mojego rozumienia sprawy, pozostali dygnitarze w tym sąsiedztwie zaakceptują nas i odwiedzą gremialnie.

P.G. Wodehouse – La princo kj Betty – el la angla tradukis G. Badash – INKO 2000 - paĝ. 127.


malaperigi

Mi ne estos plu kun vi, se vi ne malaperigos la anatemitaĵon el inter vi.

Nie pozostanę nadal z wami, jeżeli nie usuniecie spośród siebie tego, co jest obłożone klątwą.

La Malnova Testamento - El la hebrea originalo tradukis L. Zamenhof – Josuo 7-12 - Eldonita de GEO 2016

Plej malfacile estas malaperigi la nukleajn rubaĵojn.

Najtrudniej jest zniszczyć odpady nuklearne.

M. Rafaela Urueña Alvarez - Protektado de la Medio kaj daŭropova evoluo – Internacia Kongresa Universitato UEA - Havano, Kubo – 2010


pligrandigi

Ĝi estas ne pli longa, ol du centimetroj, sed oni ĝin pligrandigas ĝis dekkvin centimetroj kaj pli multe, kiam la reĝino fariĝas pli dika.

Jest nie dłuższy niż dwa centymetry, lecz powiększa się go do piętnastu centymetrów i więcej, kiedy królowa staje się grubsza.

L. Zamenhof - Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto - La loĝejoj de la termitoj - Eldonis: 1904 Hachette Paris.

La teruron de la situacio pligrandigis ankaŭ tio, ke la vento komplete forbalais la zeribon.

Grozę położenia zwiększało i to, że wiatr rozmiótł do szczętu zeribę.

Henryk Sienkiewicz - Tra dezerto kaj praarbaro - El pola tradukis M. Sygnarski - Varsovio 1978 - Ĉapitro XXIV.

La tuta pejzaĝo kun flavaj kaj blankaj koloroj havis malvivan aspekton, kiun pligrandigis ankoraŭ la varmego kaj silento

Cały krajobraz, o barwach żółtych i białych, miał charakter strasznej martwoty, którą potęgowało gorąco i cisza.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein - Kabe – Esp. Centra Librejo, Parizo, 1926 - Libro II – Ĉapitro XVIII.


plimalgrandigi

La testamenton portu, ni decidos – Kiel plimalgrandigi heredaĵojn.

Przynieś testament, postanowimy – Jak pomniejszyć spadki.

William Shakespeare – Julio Cezar – En la angla tradukis D.H. Lambert – INKO 2001 - paĝ. 83

Sed post kelkaj tagoj, ŝi komprenis, ke ŝi devas multe plimalgrandigi siajn esperoj.

Ale po kilku dniach zrozumiała, że musi dużo pomniejszyć swoje nadzieje.

Henri Vallienne – Kastelo de Prelongo – INKO 2002 - paĝ. 147


plimalgrandiĝi

- Ĝuste tio mirigas min – diris la princo – ke de jaro al jaro plimalgrandiĝas la enspezoj de lia sankteco.

To mnie właśnie dziwi — mówił książę — że z roku na rok zmniejszają się dochody jego świątobliwości.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein - Kabe – Esp. Centra Librejo, Parizo, 1927 - Libro I – Ĉapitro XXIII.

La kvanto da fiŝoj ne plimalgrandiĝis, sed la kuloj aperis amase.

Obfitość ryb nie zmniejszała się, natomiast pojawiły się chmary komarów.

El : La fundo de l' mizero - Wacław Sieroszewski - El la pola tradukis - Kazimierz Bein - INKO 2001.


estiĝi

zaistnieć, powstawać, zostawać, wywiązać się, tworzyć się

La situacio en Eŭropo pli malboniĝas, tiel ke estas risko, ke similaj situacioj povas estiĝi ankaŭ en aliaj landoj, ekzemple en Italio aŭ en Hispanio.

Sytuacja w Europie dalej pogorsza się, tak że jest ryzyko, iż podobne sytuacje mogą zaistnieć także w innych krajach, na przykład we Włoszech albo w Hiszpanii.

MÁRKUS Gábor - Kiuj kontrolas la registarojn de la mondo? - Internacia Kongresa Universitato UEA - Hanojo, Vjetnamio – 2012.

Per la vorto de la Eternulo estiĝis la ĉielo; kaj per la spiro de Lia buŝo estiĝis ĝia tuta ekzistantaro.

Przez słowo Pana powstały niebiosa i wszystkie ich zastępy przez tchnienie ust Jego.

La Malnova Testamento - La Psalmaro 33-6 - El la hebrea originalo tradukis Ludoviko Zamenhof - Eldonita de GEO 2016.


estigi

Wyrazami semantycznie zbliżonymi do czasownika estigi są : kaŭzi, krei, naski, okazigi, produkti, starigi, veki, formi.

stworzyć, tworzyć, wytworzyć, powołać do bytu, powodować powstanie, wywołać, wywoływać

Pacon kaj ĝojon nun tiu proklamas, kiu la mondon estigis kaj amas.

Pokój i radość teraz ten obwieszcza, kto świat stworzył i kocha.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Tradukis L. Zamenhof - Eldonita de GEO 2015 – (Lasta sonĝo de maljuna kverko - Kristnaska fabelo).

Violonfaristo bezonas ĉirkaŭ tri monatojn por estigi violonon.

Producent skrzypiec potrzebuje około trzech miesięcy aby wytworzyć skrzypce.

Hannes Larsson - La violono – Internacia Kongresa Universitato UEA - Rejkjaviko, Islando – 2013


okazigi

powodować, urządzić, zorganizować, sprawić, wywołać

Malapero de la grafo okazigis multe da bruo.

Zniknięcie hrabiego spowodowało wiele hałasu.

Ilja Ilf - Evgenij Petrov - Dek du seĝoj - Tradukis A. Kerbel – Hajfo 2015

Unufoje ili okazigis eĉ vesperon kun dancoj.

Pewnego razu zorganizowali nawet wieczór z tańcami.

Lev Tolstoj - La morto de Ivan Iljiĉ - Tradukis el la rusa V. Melnikov; Jekaterinburg: Sezonoj, 1997.


doktoriĝi

Poste li doktoriĝis en sia universitato en Budapeŝto per disertacio kun la temo "Analizo de la ekonomia progreso de postmilita Japanio".

Później doktoryzował się na swoim uniwersytecie w Budapeszcie dysertacją na temat „Analiza postępu ekonomicznego w powojennej Japonii”.

Dr Markus Gabor: Koreio, la kongreslando – Eldonejo: Hungaria Esperanto-Asocio 2016 –Enkonduko - Dr. Lee Young-Koo

Li doktoriĝis pri historio de antikva literaturo kaj pri klasika filologio.

Doktoryzował się z historii starożytnej literatury i filologii klasycznej.


revolucii

Bitcoin to wyraz z języka angielskiego składający się z dwóch członów: – bit – (unuo de binara informo) oraz coin - ( monero).

Ĉu eble lia korpo volis revolucii kaj prepari novan proceson kontraŭ li, ĉar li tiel senpene eltenis la malnovan?.

Czy może jego ciało chciało rewolucjonizować i przygotować nowy proces przeciwko niemu, gdyż tak łatwo znosił stary.

F.Kafka - La Proceso – Tradukis: Dorothea Kaiser & Hans-Georg Kaiser – 2016 – Klubo Karapaco

, revolucias la financajn transakciojn.

Tysiące artykułów bardzo szczegółowo wyjaśnia, jak technika, na której opiera się cyfrowy pieniądz bitcoin, rewolucjonizuje finansowe transakcje.

Edward CASTLETON - La bankisto, la anarĥiisto kaj la bitmono – Le Monde Diplomatique - en Esperanto - marto 2016


malakcepti

Se ŝi min ne amis, ŝi povis min malakcepti… Vi diros, ke se ŝi povis min malakcepti, ŝi ne bezonis foriĝi.

Jeśli mnie nie kochała, mogła mnie odrzucić… Powiesz, że skoro mogła mnie odrzucić, więc nie potrzebowała się oddalać.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Unua parto - Ĉapitro XXVIII.

La unua Universala Kongreso (Bulonjo-ĉe-Maro, 1905) malakceptis la proponojn de Zamenhof pri la Ligo kaj Centra Komitato.

Pierwszy Światowy Kongres (Boulogne-sur-Mer, 1905) odrzucił propozycje Zamenhofa o Lidze i Komitecie Centralnym.

Aleksander Korĵenkov - Zamenhof kaj la movado - La Ondo de Esperanto, 2015, №1

Katolikoj malakceptis aborton.


kvietiĝi

uspokoić się, uspokajać się, uciszyć się, uciszać się

Nia doloro ĝis nun ne kvietiĝis, ni do montras ĝin al la homoj en ĉiuj formoj, kiujn instruas la skulptarto, zorge atentante ĉe tio, ĉu ni estas kun ili belaj kaj ĉu la homoj scias rekoni ĉi tiun belecon.

Boleść nasza nie uspokoiła się dotąd, pokazujemy więc ją ludziom we wszystkich postaciach, jakich naucza rzeźba, bacząc przy tym pilnie, czy nam z nią pięknie i czy ludzie umieją się na tej piękności poznać.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Unua parto - Ĉapitro XV.

Iom post iom la ventego kvietiĝis, kaj la tagan varmegon anstataŭis en la dezerto nokta penetranta malvarmo.

Powoli burza uspakajała się, a miejsce dziennego upału zajął w pustyni chłód przejmujący.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein - Kabe – Dua libro - Ĉapitro XIX - Esp. Centra Librejo, Parizo, 1926.


kapjesi

zob. kapklini

Li kapjesis al mi.


antaŭsenti

La plano estis prudenta, sed la aŭtoroj faris unu eraron: ili ne antaŭsentis, ke en Ramzes dormis genia generalo.

Plan był rozsądny, lecz autorowie jego popełnili jeden błąd: nie przeczuli, że w księciu Ramzesie tkwi materiał na genialnego wojownika.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein – Kabe - Eldonita de GEO – 2015 - Dua libro - Ĉapitro XVII.

„Ni ankoraŭ batalos kontraŭ la doktoro, mi tion antaŭsentas".

Powalczymy jeszcze przeciwko doktorowi, to przeczuwam".

Iwan Turgieniew - Patroj kaj filoj - El pola tradukis Kazimierz Bein – Kabe - Eldonita de GEO – 2016 - Ĉapitro X.


sobrigi

Mi ĉiam ankoraŭ kontrolas miajn elspezojn laŭ la (duoble pli alta) sumo en germanaj markoj, kio sobrigas kaj reduktas la elspezemon.

Zawsze jeszcze kontroluję moje wydatki według (dwukrotnie wyższej) kwoty w markach niemieckich, co otrzeźwia i zmniejsza rozrzutność.

Franz-Georg Rössler - Rekte interrete - Monato • novembro 2011

La malĝoja rigardo de la knabo per unu fojo sobrigis lin.

Smutne spojrzenie chłopca od razu otrzeźwiło go.

HANS-GEORG KAISER - Rakontoj & Eseoj el Cezario - Ĉu vi scias? - http://www.karapaco.de


sobriĝi

Smith, kiu tuj sobriĝis, sentis, ke li estas portata parton de vojo, poste ligata al ĉevalo, kiu komencis troti.

który natychmiast wytrzeźwiał, poczuł, że jest niesiony przez część drogi, a potem przywiązany do konia, który zaczął kłusować.

Vlada Zika – Justa Chess – Tradukis Petr Tomaŝovsky – INKO 2002 paĝ. 182.

Ŝajnas, ke vi ankoraŭ ne tute sobriĝis.

Wydaje się, że jeszcze niezupełnie wytrzeźwiałeś.

B. Traven – Mortula ŝipo – El la germana tradukis Hans Georg Kaiser – INKO 2003 - paĝ. 434.


malsobriĝi

Kiam li malsobriĝis, kio okazadis konstante ĉiusemajne, ĉiuj lin evitadis, ne tial, ke li permesadis al si malpaci kun la sinjoro aŭ la sinjorino, sed ĉar kiam li iĝis pro iu malkontenta, li postiradis lin dum la tuta tago, murmurante kaj grumblante sen fino.

Kiedy upił się, co wciąż zdarzało się co tydzień, wszyscy unikali go nie dlatego, że pozwalał sobie wykłócać się z panem lub panią, ale dlatego, że kiedy stawał się z czyjegoś powodu niezadowolony, chodził za nim podczas całego dnia, mrucząc i gderając bez końca.

Henryk Sienkiewicz - La maljuna servisto – Noveloj - El la pola originalo tradukis Lidia Zamenhof - Eldonita de GEO 2015.


refreŝigi

Super ĉi tiu konstruaĵo, anstataŭ tegmento, pendis grandega papilio, kun multkoloraj flugiloj, kiujn movis kaŝitaj sklavoj, por refreŝigi la aeron

Nad budynkiem tym, zamiast dachu, unosił się olbrzymi motyl z różnobarwnymi skrzydłami, które poruszali ukryci niewolnicy aby odświeżyć powietrze.

Bolesław Prus, La faraono, Esp. Centra Librejo, Paryż, 1926, tłum. Kazimierz Bein, Kabe.

odświeżyć (uczynić kogoś świeżym, rześkim)

La bano ege refreŝigis la knabineton, kaj la ripozo redonis al ŝi iom da forto

Kąpiel odświeżyła ogromnie dziewczynkę, a wypoczynek wrócił jej nieco sił.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


refreŝiĝi

Oni akordiĝis, ke oni restos iomete, por refreŝiĝi; kaj, ĉar estis la tagmanĝa horo, „viaj moŝtoj”, diris la tajloro: „devas honori mian malriĉan tablon”: senceremonie: oni surtabligos teleron da amikeco

Zgodzono się, że pozostanie się nieco aby odświeżyć się; a ponieważ była obiadowa godzina, „wasze wysokości”, powiedział krawiec: „muszą uhonorować mój ubogi stół”: bezceremonialnie: zostanie podany do stołu talerz przyjaźni.

Alessandro Manzoni, La Gefianĉoj, tłum. Battista Cadei, Reteldono 2015.

Fine la publiko disiris, kaj la aktoroj ekkuris refreŝiĝi

W końcu publiczność rozeszła się i aktorzy pobiegli odświeżyć się.

Ilja Ilf, Evgenij Petrov, Dek du seĝoj, tłum. A. Kerbel, Hajfa, 2015.


hanti

Tiu kastelo estas hantata.


pilkludi

Iam vivis malriĉa tajloro, kiu havis filon nomitan Aladino, senzorgan, mallaboreman knabon kiu faris nenion krom pilkludi la tutan tagon sur la stratoj kun malgrandaj, mallaboremaj knaboj kiel li

Żył kiedyś ubogi krawiec, który miał syna o imieniu Aladyn, beztroskiego, leniwego chłopca, który nie robił nic by tylko grać w piłkę cały dzień na ulicach z małymi, leniwymi chłopcami jak on.

Aladino kaj la mirinda lampo, tłum. Donald J. Harlow, z “La blua felibro”, A Langa.

“La firmao de la kato kiu pilkludas” estas romano fare de la franca verkisto Honore de Balzac

Stałość kota który gra w piłkę” to powieść napisana przez francuskiego pisarza Honoriusza Balzaka.


rompiĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-rompiĝi.wav

łamać się, rozbijać się, potłuc się, stłuc się, kruszyć się


kutimigi

Se oni de infaneco kutimigas sklavon al dorlotiĝado, - Li poste fariĝas neregebla

Jeśli od dzieciństwa przyzwyczaja się sługę do pobłażania, - on potem robi się nieposłuszny.

La Sankta Biblio, La Malnova Testamento, tłum. L. Zamenhof, (La sentencoj de Salomono), wyd. GEO 2016.

Vi kutimigis la fraŭlinon al via eksterordinara boneco

Pani przyzwyczaiła panienkę do swej nadzwyczajnej dobroci.

Eliza Orzeszkowa, Bona sinjorino, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, wyd. GEO 2015.


pisi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pisi.wav


oferdoni

Oferdonu oferojn piajn, kaj fidu la Eternulon

Składajcie należne ofiary i ufajcie Panu.


kutimiĝi

Li kutimiĝis al la penso, ke li ne forlasos la turon antaŭ la morto, kaj forgesis, ke estas ankoraŭ io ekster ĝi

Przyzwyczaił się do myśli, że nie opuści wieży do śmierci i zapomniał, że jest jeszcze coś poza nią.

Henryk Sienkiewicz, La lanternisto, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, wyd. GEO 2015.

Tiu agmaniero ne vere plaĉis al ŝia patrino, sed tiu iom post iom kutimiĝis al ĝi

Ten sposób postępowania naprawdę nie podobał się jej matce, lecz ta stopniowo przyzwyczaiła się do niego.

Johán Valano (Claude Piron), Ili kaptis Elzan!, wyd. GEO 2015.


rondiri

La asteroidoj, aŭ malgrandaj planedoj, estas aro da rokaj objektoj, kiuj rondiras la Sunon en orbitoj kuŝantaj inter tiuj de Marso kaj Jupitero

Asteroidy, albo niewielkie planety, są zbiorem skalnych obiektów, które okrążają Słońce po orbitach leżących pomiędzy Marsem i Jowiszem.

D. Galadi-Enriquez, Amri Wandel, La kosmo kaj ni; galaksoj, planedoj kaj vivo en la universo, wyd. Flandra Esperanto-Ligo, Antwerpia 2005.

Tamen, kiam la knabineto ne ĉesis rondiri pli kaj pli rapide, Staĉjo iris post ŝi kaj demandis

Jednakże gdy dziewczynka nie przestawała krążyć coraz pospieszniej, Staś poszedł za nią i zapytał.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXX), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


dekutimiĝi

Jam de tre longe la militistaro - Dekutimiĝis de l' oferoj sangaj

Już bardzo dawno wojsko odzwyczaiło się od krwawych ofiar.

Johann Wolfgang von Goethe, Ifigenio en Taŭrido, tłum. L. Zamenhof , wyd. Möller & Borel, Berlin, 1908.

Li finpretigis perkorespondan metodon por progresive dekutimiĝi el tabako, sendolore

Ukończył przygotowanie korespondencyjnej metody by progresywnie odzwyczajać się bezboleśnie od tytoniu.


dekutimigi

Li pensis, ke tio estas la suno, kiu denove montriĝis. “Mi dekutimigis lin, ke li plu ne ardu sur min kaj ne rigardaĉu min"

Pomyślał, że to jest słońce, które znowu pokazało się. „Odzwyczaiłem je, aby dalej nie promieniowało na mnie i nie gapiło się na mnie".

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Neĝulo), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

Mi aĉetis, laŭ la konsilo de kuracisto, gutojn, kiujn mi enmiksis en la kafporcion de mia edzo, por dekutimigi lin de la trinkado de vino

Kupiłam, za radą lekarza, krople, które wmieszałam w porcję kawy mojego męża, aby odzwyczaić go od picia wina.

Paul de Lengyel, Libro de l’ humoraĵo, INKO 2002.


forigi

usuwać, usunąć, oddalać, odprawić, wyrzucać (zabrać coś lub kogoś z jakiegoś miejsca)

Li diris, ke vi volas forigi la pastrojn de la korto

Mówił, że chcesz usunąć kapłanów ze dworu.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga III, Rozdział III, wyd. GEO 2015.

Vinicius forigis ilin per la signo de la mano, do kvankam ili deziris danki kaj fali al liaj piedoj, ili foriris rapide

Winicjiusz odprawił ich znakiem ręki, więc choć mieli ochotę dziękować i padać mu do nóg, odeszli spiesznie.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XXXV, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

usuwać, usunąć, uchylić, pozbyć się, zetrzeć (powodować zniknięcie lub zlikwidowanie czegoś)

La vojaĝo en la refreŝiga aero ne estis tute malfacila, kaj la abundeco de bestaro kaj akvo forigis la timon pri malsato kaj soifo

Podróż w odświeżonym powietrzu nie była wcale uciążliwa, a obfitość zwierzyny i wody usuwała obawę głodu i pragnienia.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Li estas vera sorĉisto, se li sukcesis tiel rapide forigi de la vizaĝo de la laca muljunulo maldolĉon kaj apation

Musiał to być czarodziej prawdziwy, skoro potrafił w czasie tak krótkim zetrzeć z twarzy człowieka zmęczonego wyraz apatii i skwaszenia.

Eliza Orzeszkowa, La interrompita kanto, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, wyd. GEO 2015.


scivoli

Vi divenis, ke mi scivolis pri vi, sinjoro, kiam vi rimarkis mian surpriziĝon, sed, konigante vin al mi, vi ne sukcesis dispeli mian perplekson

Domyśliłeś się, że byłem ciekawy ciebie, panie, kiedy zauważyłeś moje zaskoczenie, lecz przedstawiając się mnie, nie zdołałeś rozproszyć mojego zakłopotania.

Miguel de Cervantes Saavedra, La inĝenia hidalgo don Quijote de La Mancha, str. 452, tłum. Fernando de Diego, wydanie drugie Hiszpańskiej Esperanckiej Federacji, 2016.

Ŝi ripetis plurfoje tiun vortoasocion kun la mieno de frandema knabineto ĝuanta bombonon. “Kiu edukis vin? Kie?” la detektivo scivolis

Powtarzała wiele razy ten frazeologizm z miną łakomej dziewczynki cieszącej się cukierkiem. Kto wychowywał cię? Gdzie?” ciekawy był detektyw.

Johán Valano (Claude Piron), Ĉu li bremsis sufiĉe?, wyd. GEO 2015.


nuligi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-nuligi.wav


dispeli

rozpraszać, rozproszyć, rozpędzać, rozpędzić, rozrzucać, rozrzucić

Ili estis tiuj, kiuj transiris Jordanon en la unua monato, kiam ĝi inundis siajn ambaŭ bordojn, kaj ili dispelis ĉiujn loĝantojn de la valoj orienten kaj okcidenten

Byli tymi, którzy przekroczyli Jordan w pierwszym miesiącu, kiedy zalał on swoje oba brzegi i rozpędzili wszystkich mieszkańców dolin na wschód i na zachód.

La Sankta Biblio, La Malnova Testamento, I Księga Kronik, tłum. z hebrajskiego oryginału L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

Ho kaŝita dio, kiu dispelas la mallumojn, kiu surverŝas la herbejojn por doni nutraĵon al la mutaj bestoj!

O boże ukryty, który rozpraszasz ciemności, który skrapiasz łąki, aby przynieść pokarm niemym zwierzętom!

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział X, wyd. GEO 2015.


avizi

zawiadamiać, powiadamiać, ostrzegać, radzić


elpeli

Kaj Li elpelis Adamon, kaj lokis antaŭ la Edena ĝardeno la kerubon kaj la turniĝantan flaman glavon, por gardi la vojon al la arbo de vivo

I wygonił Adama, i umieścił przed rajskim ogrodem cherubina i obracający się płonący miecz, aby strzec drogi do drzewa życia.

La Sankta Biblio, La Malnova Testamento, Księga Rodzaju 3/24, tłum. z hebrajskiego oryginału L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

Sed la bestojn pli facile estis enlasi ol elpeli

Lecz zwierzęta łatwiej było wpuścić niż je wypędzić.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział LVI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


alpeli

Oni venigis grandegajn provizojn da vino, olivoleo kaj kaŝtanoj, el montaroj oni alpelis ĉiutage amasojn da bovoj kaj ŝafoj

Ściągnięto niezmierne zapasy wina, oliwy i kasztanów, z gór przypędzano codziennie stada wołów i owiec.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XLIX, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Ĉirkaŭiris onidiraĵa fablaĵo laŭ kiu alpelis lin tien la fiksrigardoj de la mortintoj

Krążyła dookoła oszczercza bujda, według której napędziły go tam niezmienne spojrzenia zmarłych.

Nathaniel Hawthorne, La nigra vualo de la pastoro


trapeli

En tiu tago frumatene paŝtistoj el Kampanio, vestitaj surfemure per kapraj feloj, kun vizaĝoj bruligitaj de la suno, trapelis unue tra la pordego kvincent azeninojn

Wczesnym rankiem tego dnia pastuchy z Kampanii, przyodziani w koźle skóry na nogach i z twarzami spieczonymi przez słońce, przepędzili naprzód przez bramę pięćset oślic.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XXXVI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

La masklo trapelas ŝin tra la akvo kaj klopodas meti sian kapon strikte al la ŝia

Samiec przegania ją przez wodę i usiłuje położyć swoją głowę dokładnie na jej.

Karol Čapek, Milito kontraŭ salamandroj, str. 163, INKO 2003.


koniĝi

koniĝas birdo laŭ flugo kaj homo laŭ ago


enlasi

wpuścić (pozwolić komuś wejść lub czemuś dostać się do wnętrza)

„Karaj infanoj, mi iras en la arbaron, gardu vin bone kontraŭ la lupo; ne enlasu ĝin, ĉar alie ĝi manĝos vin kun haŭto kaj haroj”

Drogie dzieci, idę do lasu, chrońcie się dobrze przed wilkiem, nie wpuście go, bo inaczej zje was ze skórą i włosami.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (La sep kapridoj), tłum. z niemieckiego Kabe – Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Oni malfermis la fenestrojn, por enlasi iom da freŝa aero

Otwarto okna aby wpuścić trochę świeżego powietrza.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Galoŝoj de feliĉo), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

En pasinteco oni minadis tie torfon kaj tiel estiĝis fiŝlago, en kiun oni enlasis fiŝojn

W przeszłości wydobywano tam torf i dlatego powstało jezioro, do którego wpuszczono ryby.

Hasło w : https://eo.wikipedia.org/wiki/Ďanová

Mi enlasis kelkajn gutojn da medikamento en mian maldekstran okulon

Wpuściłem kilka kropel lekarstwa do mojego lewego oka.


delasi

upuścić, spuścić, zarzucić, opuścić (skierować ku dołowi), pozostawić

Laŭte murmuregante, la granda ursino delasis sian predon kaj ekatakis lin, sed li sukcesis forkuri

Głośno warcząc, duża niedźwiedzica upuściła swoją zdobycz i zaatakowała go, ale udało mu się uciec.

Ĉiu nubo - alia: aŭtuna ci tie • Pluve graveda rampas, laŭ maldiligenta • Testudo kaj delasas ĝis ter', longastrie • Malplektitajn harligojn da pluvo torenta

Każda chmura - inna: jesienna tutaj deszczowo brzemienna pełźnie, jak leniwy żółw i spuszcza do ziemi, długie smugowato rozplecione warkocze rzęsistego deszczu.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga III, str.82, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.


ŝtelĉasi

Li tuj kuris al la riverbordo kaj vidis, ke oni ŝtelĉasas grizajn sovaĝanasojn.

Natychmiast pobiegł nad brzeg rzeki i zobaczył, że kłusuje się na szare dzikie kaczki.

Ren Leiping: Birdoprotektanto ĉe bordo de la Flava Rivero


tralasi

tralasi bovaĵon tra la viandomuelilon

przepuścić wołowinę przez maszynkę do mięsa

przepuścić (umożliwić przejście lub przejazd)

En tiu ĉi ĉambro loĝas la reĝo kaj la reĝino konstante, kaj pro la malvasteco de la eniroj, kiuj apenaŭ sufiĉas por tralasi la plej malgrandajn regatojn, la gereĝoj neniel povas eliri; tiel ili, simile je multaj niaj potenculoj, kare pagas por la reĝado per la perdo de la libereco

W tym pokoju stale mieszkają król i królowa, a z powodu wąskości wejść, które zaledwie wystarczą aby przepuścić najmniejszych poddanych, para królewska w żaden sposób wyjść nie może; w ten sposób, podobnie do wielu naszych władców, za panowanie drogo płaci utratą wolności.

Ludwik Zamenhof, Fundamenta Krestomatio, La loĝejoj de la termitoj, Hachette et Cie, Paryż, 1904.

Skizinte kvadraton, sufiĉan, por tralasi homon en skafandro, Kej Ber devigis la roboton per energia premo fari en la lazura metalo profundan tranĉon, kiu ne trabatis tutan ĝian dikon

Nakreśliwszy kwadrat, wystarczający, aby przepuścić człowieka w skafandrze, Kej Ber energicznym naciskiem zmusił robota wykonać w niebieskim metalu głębokie nacięcie, które nie przebiło całej jego grubości.

Ivan Efremov, La nebulozo de Andromedo, tłum. Jurij Finkel, wyd. GEO 2015.

przepuścić (puścić kogoś jako pierwszego)

Mia filino malfermis pordon de nia domo kaj sur la sojlo tralasis min antaŭen

Moja córka otworzyła drzwi naszego domu i na progu przepuściła mnie do przodu.

przepuścić (spowodować przechodzenie, przesuwanie się czegoś przez coś w określonym celu)

Kaj ĉiu traduko kiel ia semantika kribrilo tralasas nur tion, kio estas komuna por la origina kaj cela lingvoj

A każde tłumaczenie jak jakieś semantyczne sito przepuszcza tylko to, co jest wspólne językom; oryginalnemu i docelowemu.

Vinko Ošlak, La malbela jaro, str. 94, INKO 2001.

przepuszczać (umożliwiać przenikanie czegoś)

Kali kaj Mea, vidante, kiel la filtrilo enmetita en malklaran, blankan akvon, tralasas en la kolektujon nur tute puran kaj travideblan, kuŝis pro ridego kaj batis per la manplatoj siajn genuojn, signo de mirego kaj ĝojo

Kali i Mea widząc, jak filtr zanurzony w mętną, białawą wodę przepuszcza do zbiornika tylko całkiem czystą i przezroczystą, pokładli się ze śmiechu i bili dłońmi po kolanach na znak podziwu i radości.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXXVII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Laŭ malnova kutimo oni rigardas tra la fenestro por prividi, kiu estas, sed tiam trovas, ke la fenestroj konsistas el kunkudritaj fiŝhaŭtoj, kiuj ja tralasas la lumon, sed tra kiuj estas neeble ion distingi

Według starego zwyczaju patrzono przez okno, aby zobaczyć kto jest, lecz wtedy odkrywano, że okna składają się ze zszytych rybich skór, które przecież przepuszczają światło, lecz przez które niemożliwe jest coś odróżnić.

Sten Bergman, Tra savaĝa Kamĉatko, str. 231-232, INKO 2001.


preterlasi

Por eviti renkontiĝon kun ili, oni devis teni sin sur la maldekstra bordo kaj preterlasi pli grandajn urbetojn kaj koloniojn

Żeby uniknąć spotkania się z nimi, należało tylko trzymać się lewego brzegu i omijać znaczniejsze miasteczka i osady.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Verdire li ne estis certa, ĉu ili preterlasis ĝuste ĉi tiujn inundejojn, sed li supozis, ke tiel estis efektive

Nie był wprawdzie pewny, czy pominęli te właśnie rozlewiska, ale przypuszczał, że tak było.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


ĉirkaŭplekti

Kaj kiam Ramzes haltigis la ĉevalojn, el la amaso eliris dekkelko da junaj virinoj kaj ĉirkaŭplektis lian veturilon per floroj

A gdy Ramzes zatrzymał konie, z gromady wystąpiło kilkanaście młodych kobiet i cały wóz oplotły mu kwiatami.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XXVI, wyd. GEO 2015.

Je tio ŝi alkuris al li kaj, sidiĝinte sur liaj genuoj, ĉirkaŭplektis lian kolon per la brakoj, metante la kapon sur lian bruston

Na to przybiegła ku niemu i siadłszy na jego kolanach oplotła mu ramionami szyję, głowę zaś złożyła na jego piersi.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXIX, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


ĉirkaŭplektiĝi

Lupolo ĉirkaŭplektiĝas ĉiam dekstren ĉirkaŭ ĉiu stango

Chmiel oplata się zawsze w prawą stronę wokół każdego drążka.


malplekti

Mi volis ekstari por forkuri, sed tio estis al mi neebla, mi ne povis malplekti la manojn kaj restis sidanta kun suprentiritaj genuoj, ĉiam kun teruro rigardante la aperaĵon

Chciałem wstać aby uciec, lecz było to dla mnie niemożliwe, nie mogłem rozpleść rąk i siedziałem z podciągniętymi kolanami, z przerażeniem spoglądając ku zjawie.

H. J. Bulthuis, Idoj de Orfeo, Rozdział II powieści wydanej przez autora w Den Haag, Holandia, 1923.


postlasi

Mia onklo en Madejro mortis kaj postlasis al mi kvin mil funtojn

Mój wuj na Maderze umarł i pozostawił mi po sobie pięć tysięcy funtów.

Charlotte Bronte, Jane Eyre, Część II, str. 648, INKO 2001.

La volupto iĝis al li abomena kaj postlasis nur riproĉojn

Rozkosz mu zbrzydła i pozostawiła tylko wyrzuty.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXIX, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO 2015.


disfosi

Li estis disfosinta tombon de antikva grandegulo, kaj li trovis ĝian plej multekostan ornamon

Rozkopał grób starożytnego olbrzyma i znalazł jego najcenniejszą ozdobę.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Ib kaj malgranda Kristino), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

Li establis aŭtostacjon, kaj nun liaj domograndaj aŭtobusoj disfosis la vojojn en kvin paroĥoj

Ufundował stację autobusową i teraz jego duże jak dom autobusy rozryły drogi w pięciu parafiach.

Stellan Engholm, Homoj sur tero, str. 152, wyd. INKO 2001.


ellasi

Haĉjo kaj Grenjo tiel ektimis, ke ili ellasis el la manoj, kion ili tenis en ili

Jaś i Małgosia tak przestraszyli się, że wypuścili z rąk, co trzymali w nich.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (Haĉjo kaj Grenjo), tłum. Kabe - Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Sara ellasis lin el la brakoj kaj rigardis tiel plende, ke la kronprinco moliĝis kaj karesis ŝin

Sara wypuściła go z objęć i spojrzała tak żałośnie, że następca złagodniał i pogłaskał ją.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XVII, wyd. GEO 2015.

wypuścić (pozwolić odejść, uwolnić kogoś)

Ŝi leviĝis por ellasi la laboristojn, kiuj finis jam sian laboron

Podniosła się, aby wypuścić robotników, którzy skończyli już swoją pracę.

Zofia Nałkowska, Medalionoj, tłum. Tadeusz Hodakowski – wyd. GEO 2015.

wypuścić (sprawić by coś wydostało się na zewnątrz)

La kaldronoj de la ŝipo kun muĝo kaj bruo ellasas vaporon

Kotły statku z hukiem i szumem wypuszczają parę.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto (El la poŝto), wyd. Hachette, Paryż 1904.

Por signo de kolero li brovojn kuntiris, • Fumvolvon ellasis kaj en domon iris

Na znak gniewu ściągnął brwi, kłąb dymu wypuścił i poszedł do domu.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga IX, str. 224, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

wypuszczać, wydzielać, znosić, składać (w odniesieniu do roślin i zwierząt)

Multe da tropikaj kreskaĵoj ellasas aerajn radikojn

Wiele tropikalnych roślin wypuszcza powietrzne korzenie.

La frukto ankaŭ ellasas tre fortan odoron kiu estas ĉu repele naŭza ĉu nekredeble alloga laŭ la opinioj

Owoc wydziela także bardzo silny zapach, według opinii albo odpychająco obrzydliwy albo niewiarygodnie ujmujący.

La birdino ellasas kutime du ovojn, kiujn kovas la virbirdo kaj birdino alterne dum 28 tagoj

Samica ptaka znosi zwykle dwa jaja, które wysiadują samiec i samica naprzemiennie podczas 28 dni.

Hasło „Fraŭlingruo” w: Esperanta Vikipedio.


elfosi

Li kovris la lumantan objekton per la piedo, kaj kiam la observanto foriris li elfosis grandegan ŝtonon, havantan la alton de ĉirkaŭ 8 centimetroj kaj la larĝon de ĉirkaŭ 5 centimetroj

Zakrył świecący przedmiot nogą i kiedy obserwator odszedł, wykopał ogromny kamień, mający wysokość około 8 centymetrów i szerokość około 5 centymetrów.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio, El la vivo kaj sciencoj, Bagateloj, wyd. Hachette, Paryż, 1904.

Mi vidis la maristojn enterigi ĝin, kaj, kiel simio, mi devis elfosi ĝin kaj reenterigi ĝin en alia loko

Widziałem jak marynarze zakopali go, i tak jak małpa, musiałem odkopać go i ponownie zakopać w innym miejscu.

Edgar Rice Burroughs, Tarzan de la Simioj, str. 212, tłum. Donald J. Harlow, wyd. GEO 2015.


apartigi

La ĉevalo ektrotis rapide, post kelkaj saltoj deĵetis sian rajdanton en foson, kiu apartigis la kampon de la vojo

Koń szybko ruszył kłusem, po kilku skokach zrzucił swojego jeźdźca do rowu, który oddzielał pole od drogi.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (Feliĉa Joĉjo), tłum. Kabe - Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

oddzielić (spowodować, że coś przestaje stanowić całość)

Kazimierz Funk malkovris kaj apartigis el riza brano tiaminon

Kazimierz Funk odkrył i z ryżowych otrąb oddzielił tiaminę (witaminę B1).

Hasło „Kazimierz Funk” w: Esperanta Vikipedio.

Mi apartigis la diversajn pecojn, el kiuj konsistis mia ĉeltelefono.

Oddzieliłem różne części, z których składał się mój telefon komórkowy.

Tiel estos en la fino de la mondaĝo: la anĝeloj eliros, kaj apartigos la malbonulojn el inter la justuloj, kaj ĵetos ilin en la fornon de fajro; tie estos la plorado kaj la grincado de dentoj

Tak będzie przy końcu świata: aniołowie wyjdą i oddzielą złych spośród sprawiedliwych, i wrzucą ich do pieca ognia; tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.

La Nova Testamento, Sankta Mateo,13/49-50, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.


apartiĝi

oddzielić się, odłączyć się (stworzyć dystans fizyczny lub mentalny)

Se homo apartiĝas de homo, se homo ne scias toleri homon, se homo furiozas kontraŭ homo, tio estas evidenta danĝero por la homeco

Jeżeli człowiek oddziela się od człowieka, jeżeli człowiek nie umie tolerować człowieka, jeżeli człowiek sroży się przeciwko człowiekowi, to jest oczywiste niebezpieczeństwo dla ludzkości.

František Kožík, Lumo en tenebroj, tłum. Zdeněk Rusín i Miroslav Malovec, wyd. Ĉeĥa Esperanto-Asocio, Praga 1992.

Ni eliris kune kun la profesoroj, kiuj tuj apartiĝis de ni, kaj gvidataj de iu nekonata, iris sian vojon

Wyszliśmy razem z profesorami, którzy od razu odłączyli się od nas i prowadzeni przez kogoś nieznajomego udali się w swoją drogę.

oddzielić się, odłączyć się (przestać stanowić z czymś jedną całość)

Via ŝipo frakasiĝis en du partojn dum la ŝtormo. Kaj la parto sur kiu vi estis apartiĝis kaj forflosis

Twój statek rozbił się na dwie części podczas sztormu. Ta część na której byłeś oddzieliła się i odpłynęła.

Hugh Lofting, La vojaĝoj de doktoro Dolittle, tłum. Donald Broadribb 2005.

Do la Hakisto levis sian hakilon kaj dum la Linko preterkuris li rapide batis tiel ke la kapo de la besto plene apartiĝis de sia korpo, kaj ĝi ruliĝis en du pecoj ĉe liaj piedoj

Drwal podniósł więc swoją siekierę i gdy Ryś przebiegał obok, tak szybko uderzył, że głowa zwierzęcia zupełnie oddzieliła się od swojego ciała i obie części potoczyły się do jego nóg.

L. Frank Baum, La Mirinda Sorĉisto de Oz, tłum. Donald Broadribb, wyd. Geo, M. Hil, Co. 1900.

oddzielić się (odgrodzić się od kogoś lub czegoś)

Mi apartiĝis de la ĝardeno de mia najbaro per sufiĉe alta barilo

Oddzieliłem się od ogrodu mojego sąsiada wystarczająco wysokim płotem.


dolorigi

sprawiać ból, spowodować ból, dolegać (o bólu)

Lia forta premo dolorigis la ostojn en la polmo de Winston

Jego silny uścisk sprawił ból kości w dłoni Winstona.

George Orwell, Mil naŭcent okdek kvar, tłum. Donald Broadribb.

„Mi dolorigis mian piedon, ŝmiru ĝin per pasto”

Spowodowałem ból mojej nogi, posmaruj ją ciastem.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (La sep kapridoj), tłum. z niemieckiego Kabe – Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Vi ne scias, kiel min tio dolorigas

Karel Horki, Malbona persono, Czeska i słowacka antologia, część I, wyd, INKO 2001.


skizi

La Grafo sopirante, rigardis la murojn, • Eltiris paperujon kaj skizis figurojn

Hrabia, wzdychając, spoglądał na mury, wyciągnął teczkę i kreślił figury.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga II, str. 38, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

La planedoj, kiel vi vidas, — la ekspediciestro rapide skizis diligentan skemon, — devas esti grandaj kaj, sekve, havi atmosferon

Planety, jak widzicie – kierownik wyprawy szybko naszkicował staranny schemat – muszą być wielkie, a zatem, mieć atmosferę.

Ivan Efremov, La nebulozo de Andromedo, tłum. J. Finkel, wyd. GEO 2015.


konigi

donosić, oznajmić (w znaczeniu informować, zawiadamiać)

Mi havas pruvojn, ke multaj junaj pastroj estas favoraj al la faraono kaj konigas al li ĉion

Mam poszlaki, że wielu młodszych kapłanów sprzyja faraonowi i o wszystkim donosi mu.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga III, rozdział XIV, wyd. GEO 2015.

Oni devis tamen konigi al la sinjoro, kio okazis

Trzeba było jednak oznajmić panu, co się stało.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział X, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Certe mi konigos la motivojn de sia decido al mia edzino

Z pewnością ujawnię powody swojej decyzji mojej żonie.

Iam lia fiero kaj vizaĝo konigis profesian soldaton

Niegdyś postać i twarz jego znamionowały żołnierza zawodowego.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXXI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Se li estas homo pia kaj ema oferi sin por la fratoj, konigu lin al mi,– diris Chilo

Jeśli to jest człowiek bogobojny i zdolny poświęcić się za braci, poznaj mnie z nim – rzekł Chilo.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XVII, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Mi estas danka al vi, ke vi konigis al mi la dokumentojn

Jestem ci wdzięczny, że zaznajomiłeś mnie z dokumentami.


sibli

syczeć (wydawać dźwięk przypominający głoskę s)

For en la urbo siblis fajraj serpentoj kaj brulis la antikvaj, plej karaj memoraĵoj

W oddali miasta syczały ogniste węże i płonęły zabytkowe, najcenniejsze pamiątki.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XLVII, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Vane birdinoj turnas kolojn, raŭkigante; • Vane siblas anseroj, rabiston pinĉante

Próżno ptaki kręcą szyjami, chrypiąc; próżno syczą gęsiory, rabusia szczypiąc.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga VIII, str. 218, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

syczeć (mówić przez zaciśnięte zęby lub usta ze złości)

Viaj, malgranda aspido?– siblis tra la kunpremitaj dentoj la sudanano

Twoje, mała żmijo? — syknął przez zaciśnięte zęby Sudańczyk.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział VII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


reĝisori

Andreo Vajda reĝisoris pli ol sesdek filmojn en kariero etenda dum sep jardekoj kaj estas konsiderita kiel la plej granda pola filmisto

Andrzej Wajda reżyserował ponad 60 filmów w karierze rozciągającej się w czasie siedmiu dziesięcioleci i jest uważany za największego polskiego filmowca.

La samon oni povas diri pri la televidaj programoj, politikaj, sportaj, amuzaj, konkursaj kaj koncertaj, kiam la vivan transmision devas iu reĝisori

To samo można powiedzieć o programach telewizyjnych, politycznych, sportowych, zabawnych, konkursowych i koncertowych, kiedy żywą transmisję musi ktoś reżyserować.


enfali

wpaść (zagłębić się w coś lub dostać się do wnętrza czegoś)

Sablero enfalis en mian okulon

Ekzercaro § 41 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.

De supre, tra granda malfermaĵo, enfalis kolono da hela lumo, splitanta sin en mil fajrerojn sur fontano

Z góry przez duży otwór wpadał słup jasnego światła, rozdzielający się w tysiąc skier na wodotrysku.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział II, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

wpaść, ulec, zapadać (popaść w zły stan)

La patro de Marta, parte pro sia propra nesingardeco, sed precipe kaŭze de ekonomiaj ŝanĝoj, kiuj fariĝis en la lando, enfalis en danĝeron perdi sian posedaĵon

Ojciec Marty, częściowo z powodu swojej własnej nieroztropności, lecz głównie wskutek ekonomicznych zmian, które zaszły w kraju, wpadł w niebezpieczeństwo, utraty swojej posiadłości.

Eliza Orzeszko, Marta, tłum. L. Zamenhof, str. 19, INKO 2001.

La edzo de Marta enfalis en malsanon malfacilan kaj subitan, el kiu ne savis lin la konsiloj de la kuracistoj, nek la penoj de la malesperanta edzino

Mąż Marty uległ chorobie ciężkiej i nagłej, z której nie uratowały go rady lekarzy ani starania zrozpaczonej żony.

Eliza Orzeszko, Marta, tłum. L. Zamenhof, str. 20, INKO 2001.

Senceremonie ili enfalis en mastrumajn domojn, dismetis sin en garbejoj, kortoj kaj ĝardenoj, kie nur estis eble

Bezceremonialnie wpadli do gospodarczych domów, rozłożyli się w stodołach, podwórkach i ogrodach, gdzie tylko było możliwe.

V. B. Třebízský, Nigraj kirasuloj, tłum. Vladimír Tobek

wpadać (o rzece, strumieniu w znaczeniu uchodzić)

Kamjanec-Podilskij troviĝas ĉe la rivero Smotriĉ ĉirkaŭ 20 kilometrojn antaŭ la loko, kie ĝia akvo enfalas la riveron Dnestro

znajduje się nad rzeką Smotrycz około 20 kilometrów przed miejscem, gdzie jego woda wpada do rzeki Dniestr.

Hasło „Kamjanec-Podilskij” w: Esperanta Vikipedio.


disfali

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-disfali.wav

rozpaść się, rozlecieć się, kruszyć się, zawalić się

Iafoje dum kelkaj anglaj mejloj ili vidis nenion alian krom hirta mallonga herbo kaj malaltaj kreskaĵoj, kiuj disfalis ĉe ilia ektuŝo

Lecz czasem w ciągu kilku mil angielskich nie widzieli nic prócz szorstkiej, krótkiej trawy i niskich roślin, które kruszyły się za ich dotknięciem.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XLIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

”Se la polipoj volos vin kapti, kiam vi iros returne tra mia arbaro”, diris la sorĉistino, ”ŝprucu sur ilin nur unu solan guton de tiu ĉi trinkaĵo, tiam iliaj brakoj kaj fingroj disfalos en mil pecojn!”

Jeśli polipy będą chciały cię złapać, kiedy pójdziesz z powrotem przez mój las”, powiedziała czarownica, „wylej na nie tylko jedną jedyną kroplę tego napoju, wtedy ich ramiona i palce rozpadną się na tysiąc kawałków".

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (La virineto de maro), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.


elfali

Struldbrugg to nieśmiertelny mieszkaniec fikcyjnego królestwa Luggnaggo w „Podróżach Guliwera” Jonathana Swifta.

wypaść (oddzielić się nagle od czegoś lub spaść na zewnątrz czegoś)

La meblaro de la ĉambro konsistis el kelka nombro da ledaj seĝoj kun altaj apogiloj, kun grandaj rondaj najloj de flava kupro, el kiuj kelkaj elfalis aŭ eble estis eltiritaj de la senkonscia fingro de konfuzitaj klientoj

Umeblowanie pokoju składało się z pewnej liczby skórzanych krzeseł z wysokimi oparciami, z wielkimi okrągłymi gwoździami z mosiądzu, z których kilka wypadło lub może zostało wyciągniętych machinalnymi palcami zmieszanych klientów.

Ch. Dickens, La Batalo de l' Vivo, tłum. L. Zamenhof,1891, GEO 2015.

Je aĝo 90 jaroj elfalas haroj kaj dentoj de struldbrugo

W wieku 90 lat wypadają włosy i zęby Struldbrugga.

Hasło „Struldbrugo” w: Esperanta Vikipedio.


elfaligi

Tiam unu homo forprenis la florpoton, sed unu el la abeloj pikis lin en la mano, tiel ke li elfaligis la florpoton, kaj ĉi tiu rompiĝis

Wtedy jeden człowiek zabrał doniczkę, ale jedna z pszczół użądliła go w rękę, tak że upuścił doniczkę i ta rozbiła się.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, Elfo de la rozo, tłum. L. Zamenhof, GEO, 2015.

Ŝi samtempe elfaligas el la mano unu el la nemultaj iloj de laborakirado, kiujn ŝi fidis

Jednocześnie wypuszcza z ręki jedno z nielicznych narzędzi zarobku, na które liczyła.

Eliza Orzeszkowa, Marta, tłum. L. Zamenhof, GEO, 2015.


detranĉi

por. eltranĉi

odcinać, odciąć, odkroić, odkrawać, odrzynać

Do, ankaŭ li saltis en la akvon, kaj tie per la glavo li detranĉis la maldekstran manon de Botallo.

Więc on też wskoczył do wody i tam mieczem odciął lewą rękę Botallo.


defali

opaść, upaść, (także w znaczeniu obniżenia swojego statusu), odpaść, (oddzielić się od czegoś)

La flamaj flugiloj, kiujn ŝi antaŭ unu horo havis ĉe la brakoj, defalis, ŝi sentis sin denove morte laca

Płomieniste skrzydła, które godzinę temu miała u ramion, opadły, czuła się znowu śmiertelnie zmęczona.

Rusa proverbo diras, ke kiu veturas, • Iam defalas; kiu nun antaŭe kuras, • Morgaŭ poste

Ruskie przysłowie mówi, że kto jedzie, ten kiedyś upada, kto teraz z przodu biegnie, jutro w tyle.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga X, str. 249, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

La dio posedis eksterordinaran econ: ĉiunokte defalis liaj kruroj, brakoj kaj kapo, fortranĉitaj iam de la malbona dio Set; sed post la preĝo de la faraono ĉiuj membroj ree kunkreskis, sen ies helpo

Bożek miał ten nadzwyczajny dar, że na każdą noc odpadały mu ręce, nogi i głowa, odcięte niegdyś przez złego boga Seta; lecz po modlitwie faraona wszystkie członki zrastały się na powrót, bez żadnej przyczyny.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga II, Rozdział XXIII, wyd. GEO 2015.


transformiĝi

przekształcić się, przemienić się, transformować się

El genia projekto gi transformiĝis en nuancoplenan, vivantan lingvon, kun tute propra spirito, de vivanta internacia kolektivo

Z genialnego projektu przekształcił się w pełny niuansów, żyjący język, z całkiem własnym duchem, żyjącej międzynarodowej społeczności.

D-ro Ivo Lapenna, Retoriko, Trzecie wydanie, Rotterdam, 1971.

Lingva diskriminacio, sekve, povas transformiĝi en politikan kaj ekonomian diskriminacion

Dyskryminacja językowa, potem, może przekształcić się w dyskryminację polityczną i ekonomiczną.

Michele Gazzola, Lingva justeco: kiel taksi ĝin? La ekzemplo de Eŭropa Unio, Internacja Kongresa Universitato UEA, Bonaero, Argentyna, 2014.


plifortigi

La komuna malfeliĉo alproksimigis ilin unu al la alia ankoraŭ pli forte kaj plifortigis la amikecon antaŭe ekligitan

Wspólne nieszczęście zbliżyło ich jeszcze bardziej do siebie i umocniło zawartą poprzednio przyjaźń.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział I), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Li, patro! Ĉi tiu titolo donis al li gravecon, kiu kvazaŭ plifortigis lin en liaj altaj oficoj: de l’ militestro kaj vicreĝo

On ojcem! Tytuł ten nadawał mu powagę, która jakby wspierała jego wysokie urzędy: wodza i namiestnika.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XVIII, wyd. GEO 2015.


malfortigi

Tamen, kun la tempo, kiam la ŝtata konstruaĵo komencis fendiĝi, en la landon alfluis pli kaj pli multenombre fremdaj elementoj. Ili malfortigis la unuecon; disigis la socion, kaj fine superverŝis kaj dronigis en siaj ondoj la antaŭajn loĝantojn de la lando

Z czasem jednak, kiedy państwowy gmach zaczął pękać, do kraju coraz liczniej napływały obce pierwiastki. Osłabiały one spójność, rozsadzały społeczeństwo, a nareszcie zalały i rozpuściły w swoich falach pierwotnych mieszkańców kraju.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Wstęp, GEO 2015.

Per si mem la lingvo internacia ne sole ne povas malfortigi la lingvojn naciajn, sed kontraŭe, ĝi sendube devas konduki al ilia granda fortiĝado kaj plena ekflorado

Sam w sobie język międzynarodowy nie tylko nie może osłabić języków narodowych, lecz przeciwnie musi niewątpliwie doprowadzić do ich dużego wzmocnienia i pełnego rozkwitu.

Raport: Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia, Paryż 1900


malfortiĝi

Mi sentas, ke mia abomeno al tiu knabino komencas malfortiĝi

Czuję, że mój wstręt do tej dziewczyny zaczyna słabnąć.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XVI, GEO 2015.

Ĉe tiu penso ĝojo tiel ŝveligis lian bruston, ke en momentoj li malfortiĝis kaj apogis sin sur la ŝultro de Ursus, ne povante iri propraforte

Na tę myśl radość tak napełniła jego pierś, że chwilami słabł i opierał się na ramieniu Ursusa, nie mogąc iść o własnej mocy.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział LXVII, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.