scivole

Post momento enkuris kvar preskaŭ nudaj dancistinoj. La portistoj kaj maristoj salutis ilin per krioj de l’ ĝojo, eĉ la seriozaj komercistoj en la galerio komencis scivole rigardi kaj fari rimarkojn pri ilia beleco

Po chwili wbiegły cztery prawie nagie tancerki. Tragarze i marynarze powitali je okrzykami radości, a nawet poważni kupcy spod galerii zaczęli przyglądać się ciekawie i robić uwagi nad ich pięknością.

Zob. Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XIX, wyd. GEO 2015.

Iu butono havis la surskribon: “raporto”. Mi premis ankaŭ tiun kaj scivole ĉirkaŭrigardis, sed nenio okazis

Jakiś przycisk miał napis: „raport”. Nacisnałem go także i ciekawie rozglądałem się dookoła, lecz nic nie zdarzyło się.

Sandor Szathmari, Vojaĝo al Kazohinio, wyd. SAT, Paryż 1998.


dispeli

rozpraszać, rozproszyć, rozpędzać, rozpędzić, rozrzucać, rozrzucić

Ili estis tiuj, kiuj transiris Jordanon en la unua monato, kiam ĝi inundis siajn ambaŭ bordojn, kaj ili dispelis ĉiujn loĝantojn de la valoj orienten kaj okcidenten

Byli tymi, którzy przekroczyli Jordan w pierwszym miesiącu, kiedy zalał on swoje oba brzegi i rozpędzili wszystkich mieszkańców dolin na wschód i na zachód.

La Sankta Biblio, La Malnova Testamento, I Księga Kronik, tłum. z hebrajskiego oryginału L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

Ho kaŝita dio, kiu dispelas la mallumojn, kiu surverŝas la herbejojn por doni nutraĵon al la mutaj bestoj!

O boże ukryty, który rozpraszasz ciemności, który skrapiasz łąki, aby przynieść pokarm niemym zwierzętom!

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział X, wyd. GEO 2015.


aorto

aortoj (nominative plural)
aorton (accusative singular)
aortojn (accusative plural)


astroscienco

astrosciencoj (nominative plural)
astrosciencon (accusative singular)
astrosciencojn (accusative plural)


avizi

zawiadamiać, powiadamiać, ostrzegać, radzić


antracito

antracitoj (nominative plural)
antraciton (accusative singular)
antracitojn (accusative plural)


forpelo

forpeloj (nominative plural)
forpelon (accusative singular)
forpelojn (accusative plural)

Komence ŝi aŭskultis, poste ĉe orelo Neante, skuis manon, kvazaŭ por forpelo De malagrablaj vortoj

Początkowo słuchała, potem nad uchem przecząco potrząsnęła ręką jakby dla odpędzenia nieprzyjemnych słów.

Zob. Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, (Księga III), tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

La dudek 28an de aŭgusto pli malbona sciigo. Nova forpelo: en la daŭro de tri tagoj ĉiuj germanoj devos forlasi Parizon

Dwudziestego ósmego sierpnia gorsza wiadomość. Nowe wypędzenie; w przeciągu trzech dni wszyscy Niemcy będą musieli opuścić Paryż.

Berta von Sutnner, For la batalilojn!, str. 425, tłum. Armand Caumont, INKO 2001.


apendico

apendicoj (nominative plural)
apendicon (accusative singular)
apendicojn (accusative plural)


cico

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-cico.wav

cicoj (nominative plural)
cicon (accusative singular)
cicojn (accusative plural)


paralelulo

paraleluloj (nominative plural)
paralelulon (accusative singular)
paralelulojn (accusative plural)

odpowiednik (osoba odpowiadająca pewnymi cechami innej osobie)

Pola prezidanto sendis kondolencan depeŝon al sia egipta paralelulo, post terorista atako kontraŭ moskeo, kiam tie oni mortigis multajn homojn

Polski Prezydent wysłał depeszę kondolencyjną do swojego egipskiego odpowiednika, po terrorystycznym ataku na meczet, gdy zabito tam wielu ludzi.


elpeli

Kaj Li elpelis Adamon, kaj lokis antaŭ la Edena ĝardeno la kerubon kaj la turniĝantan flaman glavon, por gardi la vojon al la arbo de vivo

I wygonił Adama, i umieścił przed rajskim ogrodem cherubina i obracający się płonący miecz, aby strzec drogi do drzewa życia.

La Sankta Biblio, La Malnova Testamento, Księga Rodzaju 3/24, tłum. z hebrajskiego oryginału L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

Sed la bestojn pli facile estis enlasi ol elpeli

Lecz zwierzęta łatwiej było wpuścić niż je wypędzić.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział LVI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


alpeli

Oni venigis grandegajn provizojn da vino, olivoleo kaj kaŝtanoj, el montaroj oni alpelis ĉiutage amasojn da bovoj kaj ŝafoj

Ściągnięto niezmierne zapasy wina, oliwy i kasztanów, z gór przypędzano codziennie stada wołów i owiec.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XLIX, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Ĉirkaŭiris onidiraĵa fablaĵo laŭ kiu alpelis lin tien la fiksrigardoj de la mortintoj

Krążyła dookoła oszczercza bujda, według której napędziły go tam niezmienne spojrzenia zmarłych.

Nathaniel Hawthorne, La nigra vualo de la pastoro


trapeli

En tiu tago frumatene paŝtistoj el Kampanio, vestitaj surfemure per kapraj feloj, kun vizaĝoj bruligitaj de la suno, trapelis unue tra la pordego kvincent azeninojn

Wczesnym rankiem tego dnia pastuchy z Kampanii, przyodziani w koźle skóry na nogach i z twarzami spieczonymi przez słońce, przepędzili naprzód przez bramę pięćset oślic.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XXXVI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

La masklo trapelas ŝin tra la akvo kaj klopodas meti sian kapon strikte al la ŝia

Samiec przegania ją przez wodę i usiłuje położyć swoją głowę dokładnie na jej.

Karol Čapek, Milito kontraŭ salamandroj, str. 163, INKO 2003.


cendo

cendoj (nominative plural)
cendon (accusative singular)
cendojn (accusative plural)

zobacz też: centono • centavo • centimo


fako

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-fako.wav

fakoj (nominative plural)
fakon (accusative singular)
fakojn (accusative plural)

branża, fach, zawód, specjalność, dziedzina


hormono

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-hormono.wav

hormonoj (nominative plural)
hormonon (accusative singular)
hormonojn (accusative plural)


neŭtrono

neŭtronoj (nominative plural)
neŭtronon (accusative singular)
neŭtronojn (accusative plural)


mampinto

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-mampinto.wav

mampintoj (nominative plural)
mampinton (accusative singular)
mampintojn (accusative plural)


moralo

moraloj (nominative plural)
moralon (accusative singular)
moralojn (accusative plural)

Spiritismo rilatas kun ĉiuj branĉoj de la filozofio, de la metafiziko, de la psikologio kaj de la moralo; ĝi estas grandega kampo, kiun oni ne povas trairi en iaj kelke da horoj

Spirytyzm odnosi się do wszystkich gałęzi filozofii, do metafizyki, psychologii i moralności; jest on olbrzymią dziedziną, której nie można przejść w jakieś kilka godzin.

Allan Kardec, Kio estas Spiritismo ? wyd. Brazila Spiritisma Federacio, 2006.

moralność (zbiór zasad postępowania i postaw)

La kristanismo do ne estas “moralo de la lego”, sed de la amo

Chrześcijaństwo tak więc nie jest moralnością prawa, lecz miłości.

Piero Ottaviano, La fundamentoj de la kristanismo, Eldono “pro manuskripto” Didaskaleion – Torino.

La kvin principoj konsistigas la bazon de budhisma moralo; eviti mortigi aŭ damaĝi vivestaĵojn; eviti ŝteladon; eviti seksan miskonduton; eviti mensogon; kaj eviti trinki alkoholaĵon aŭ aliajn ekzaltigajn medicinaĵojn

Pięć zasad tworzy bazę buddyjskiej moralności; unikać zabijania lub niszczenia żywych istot; unikać kradzieży; unikać złej praktyki seksualnej; unikać kłamstwa; oraz unikać picia alkoholu lub innych podniecających medykamentów.

Zob. S. Dhammika, Bonaj demandoj kaj bonaj respondoj, Singapuro, 1991.


morala leĝo

moralaj leĝoj (nominative plural)
moralan leĝon (accusative singular)
moralajn leĝojn (accusative plural)

„Faru al aliaj tion, kion vi deziras, ke aliaj al vi faru – kaj ne faru tion, kion vi deziras, ke aliaj al vi ne faru”. Kant formulis tion tiel, ke atendu, ke via konduto povu fariĝi ĝenerala morala leĝo de la homaro

Czyń innym to co chcesz, aby inni tobie czynili – i nie czyń tego, co chcesz, aby inni tobie nie czynili”. Kant sformułował to w ten sposób, aby oczekiwać, że twoje zachowanie może stać się ogólnym prawem moralnym ludzkości.

Vinko Ošlak, Foje eĉ pensi estas ĝuo, str. 112, INKO 2003.

„Du aferoj plenigas la koron per ĉiam la granda konsterno kaj timrespekto, kiam mi pri ili meditas; la stelpela firmamento super mi kaj la morala leĝo interne de mi”

Dwie rzeczy napełniają serce wciąż wielkim podziwem i szacunkiem, kiedy o nich rozmyślam; gwiaździste niebo nade mną i prawo moralne we mnie".

Sentencja Immanuela Kanta z dzieła Krytyka praktycznego rozumu: inna wersja tej sentencji dostępna na stronie: https://eo.wikiquote.org/wiki/Immanuel_Kant


malmorala

Ili ne konas pli malmoralan pekon ol tiu, kiun ŝi faris

Nie znają bardziej niemoralnego grzechu niż ten, który popełniła.

Selma Lagerlof, La junulino el Stormyr, tłum. Oskar Frode, str. 5, INKO 2000.

Mi estas viro, kiu de junaĝo kredis al naturo, kaj ĉiuj naturaj funkcioj kaj instinktoj, ĉu homoj nomas tiujn moralaj aŭ malmoralaj

Jestem mężczyzną, który od młodości wierzył naturze i wszystkim naturalnym funkcjom i instynktom, czy ludzie nazywają je moralne lub niemoralne.

G. K. Chesterlon, La naiveco de pastor Brown, tłum. Cecil Bean, INKO 2000.


dueto

duetoj (nominative plural)
dueton (accusative singular)
duetojn (accusative plural)


malmoraleco

malmoralecoj (nominative plural)
malmoralecon (accusative singular)
malmoralecojn (accusative plural)

En la domo mi toleris ĉiujn sanktulojn, nur la bildeto de sankta Jozefo, tiu devis esti for, kaj tiel do sinjoro dio punis min nun pro ĉiuj tiuj miaj pekoj kaj pro mia malmoraleco

W domu tolerowałem wszystkich świętych, tylko obrazek świętego Józefa, ten musiałem wyrzucić i dlatego Pan Bóg ukarał mnie teraz za te wszystkie moje grzechy i za moją niemoralność.

Jaroslav Hašek, La brava soldato Švejk, Parto 3, str. 177, INKO 2001.

Ni nomas tiun vivon malbona kiu kondukas al malmoraleco. Kaj ni nomas tiun vivon bona kiu kondukas al moraleco

Nazywamy to życie złym, które prowadzi do niemoralności. Nazywamy zaś to życie dobrym, które prowadzi do moralności.

Platono, La Respubliko, tłum. Donald Broadribb, wyd. Esperanto de la Libroservo de la Aŭstralia Esperanto-Asocio, 2000.


dek-dua

Januaro estas la unua monato de la jaro, Aprilo estas la kvara, Novembro estas la dek-unua, Decembro estas la dek-dua

Styczeń jest pierwszym miesiącem roku, kwiecień jest czwartym, listopad jest jedenastym, grudzień jest dwunastym.

Ekzercaro § 12 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


malmorale

„Do, amiko, se oni faras malbonon al homoj, ili neeviteble perdas humanecon kaj oni agas malmorale”

Zatem przyjacielu, jeśli czyni się zło ludziom, nieuchronnie tracą oni człowieczeństwo i postępuje się niemoralnie.

Iu ajn prefero aŭ decido ne povas sin bildigi stulte aŭ malmorale, almenaŭ ekkomence, do ĝi provas akiri pravigojn akcepteblajn sed, foje, trompecajn

Jakakolwiek preferencja lub decyzja nie może się przedstawiać głupio lub niemoralnie, przynajmniej z początku, więc próbuje osiągnąć możliwe do przyjęcia usprawiedliwienia, lecz czasem, oszukańcze.

Armando Zecchin, La homo kiu ne sukcesis trompi sin mem, Unione Esperantista Cattolica Italiana, 2011.


moralisto

moralistoj (nominative plural)
moraliston (accusative singular)
moralistojn (accusative plural)

Eble, post kiam li maljuniĝis, li fariĝis obstina moralisto de Konfuceanismo

Może później, kiedy zestarzeje się, stanie się zaciekłym moralistą konfucjanizmu.

Bakin. La Familio, tłum. Vejdo, Ĉina Esperanto-Eldonejo, ELERNO.

Mi trovis tiun manian moraliston hodiaŭ matene en la ĝardeno tie kaj mi aŭdis la tutan aferon

Odnalazłem tego maniakalnego moralistę dziś rano tam w ogrodzie i słyszałem całą sprawę.

G. K. Chesterton, La naiveco de pastor Brown, str. 126, tłum. Cecil Bean, INKO 2000.


stoikismo

stoikismoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
stoikismon (no-plural accusative singular)
stoikismojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Laŭ la stoikismo, nur materio kapablas agi sur la materion; materio tamen efikas ankaŭ sur la spiriton

Według stoicyzmu, tylko materia jest w stanie działać na materię; materia jednak wpływa także na ducha.

Prof. Agostinho da Silva. La stoikismo, tłum. Manuel de Freitas, wyd. Portugala Eldona Rondo, 1982.

Stoikismo tio kapablo por elteni kuraĝe kaj saĝe la suferojn kaj ĉagrenojn de la vivo

Stoicyzm to zdolność aby znosić odważnie i mądrze cierpienia i zmartwienia życia.

Zob. José Mauro Progiante, Memhelpaj filozofiaj skoloj en la antikveco, La Lampiro nr 147 z 2017.


fatalo

fataloj (nominative plural)
fatalon (accusative singular)
fatalojn (accusative plural)


singarda

ostrożny, przygotowany do samodzielnej obrony


singardeman Dio gardas

strzeżonego Pan Bóg strzeże; ostrożnego Bóg strzeże


singardema

ostrożny, zawsze przygotowany do samodzielnej obrony


post la falo oni fariĝas singarda

mądry Polak po szkodzie; po upadku staje się ostrożnym


stoikisto

stoikistoj (nominative plural)
stoikiston (accusative singular)
stoikistojn (accusative plural)

zob. stoikulo

Stoikismo estas fondita de Zenono el Kitiono. Du aliaj famaj stoikistoj estis la roma imperiestro Marko-Aŭrelio kaj la sklavo Epikteto

Stoicyzm zapoczątkował Zenon z Kition. Dwaj inni sławni stoicy to rzymski cesarz Marek Aureliusz i niewolnik Epiktet.

José Mauro Progiante, Memhelpaj filozofiaj skoloj en la antikveco, "La Lampiro", nr 147 z 2017.

Pri la tempo, estas kurioza malkonsento inter la stoikistoj. Laŭ unuj, la estanteco ne ekzistas, dum laŭ aliaj la tempo estas eterna estanteco, ĉar la pasinteco ne plu ekzistas kaj la estonteco ankoraŭ ne ekzistas

W odniesieniu do czasu zachodzi niezwykła niezgoda między stoikami. Według jednych teraźniejszość nie istnieje, podczas gdy według innych czas jest wieczną teraźniejszością, ponieważ przeszłość już nie istnieje, a przyszłość jeszcze nie istnieje.


interstela

Pli praktika maniero de interstela komunikado estas elsendo de radio-ondoj

Praktyczniejszym sposobem międzygwiezdnej komunikacji jest wysłanie fal radiowych.

Amri Wandel, SETI post 50 jaroj – astrobiologio kaj la serĉado de ekstertera inteligenteco, Internacia Kongresa Universitato UEA, Dania 2011.

‘Oumuamua certe ne estas la lasta interstela objekto kiun ni trovos kaj eble ĉi tiaj renkontiĝoj estas multe pli oftaj ol ni pensas

Oumuamua na pewno nie jest ostatnim międzygwiazdowym obiektem, który znajdziemy, a może takie spotkania są wiele częstsze niż myślimy.

Frank van Hertrooij, Interstela gasto, Scivolemo: Scienca blogo en Esperanto 6 grudzień 2017.


stoikulo

stoikuloj (nominative plural)
stoikulon (accusative singular)
stoikulojn (accusative plural)

zob. stoikisto

Ni tamen ne forgesu, ke stoikulo estas kuracisto kiu kuracas sin mem, kaj kiu volas kuraci la aliulojn ĉefe per la ekzemplo. Ĉe la rilatado kun la aliaj homoj la stoikuloj akceptas tion kio venas de ili - laŭdon aŭ nekomprenon, bonan aŭ malbonan volon - kun sama sereno kaj same daŭra deziro servi al ili

Nie zapominajmy jednak, że stoik jest lekarzem, który leczy się sam i który chce leczyć innych głównie przykładem. W obcowaniu z innymi ludźmi stoicy akceptują to, co przychodzi od nich – pochwałę lub niezrozumienie, dobrą albo złą wolę – z takim samym spokojem i tak samo trwającym pragnieniem służyć im.


gardo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-gardo.wav


garantio

garantioj (nominative plural)
garantion (accusative singular)
garantiojn (accusative plural)


interstela materio

interstelaj materioj (nominative plural)
interstelan materion (accusative singular)
interstelajn materiojn (accusative plural)

Nur la virga interstela materio konsistas preskaŭ el hidrogeno kaj heliumo

Tylko pierwotna materia międzygwiazdowa składa się niemal z wodoru i helu.

La ŝokaj ondoj kreitaj per la eksplodo plidensigas la interstelan materion kaj instigas ekkolapson kaj kreon de novaj steloj

Wstrząsające fale stworzone wybuchem bardziej zagęszczają materię międzygwiazdową i pobudzają zapadanie grawitacyjne oraz tworzenie nowych gwiazd.

D. Galadi-Enriquez, Amri Wandel, La kosmo kaj ni; galaksoj, planedoj kaj vivo en la universo, str. 181, wyd. Flandra Esperanto-Ligo, Antwerpia 2005.


interstela gaso

interstelaj gasoj (nominative plural)
interstelan gason (accusative singular)
interstelajn gasojn (accusative plural)

Steloj kiel la Suno naskiĝas el la interstela gaso, kiam parto de gasa nebulaĵo kolapsas kaj ekŝrumpas pro la propra gravito

Gwiazdy jak Słońce rodzą się z gazu międzygwiazdowego, kiedy część gazowego zachmurzenia zapada się i skurcza z powodu własnej grawitacji.

Amri Wandel, Supernovaoj: gastosteloj – la plej grandaj eksplodoj en la universo, IKU 2004, Pekino, Ĉinio.

De la kosmo alvenas multaj radio-ondoj el naturaj fontoj: nia Suno, aliaj steloj, interstela gaso kaj galaksioj

Z kosmosu przybywa wiele fal radiowych z naturalnych źródeł: nasze Słońce, inne gwiazdy, gaz międzygwiazdowy i galaktyki.


sengardulo

oni priŝtelas ne riĉulon, sed sengardulon

sengarduloj (nominative plural)
sengardulon (accusative singular)
sengardulojn (accusative plural)


kosmo

kosmoj (nominative plural)
kosmon (accusative singular)
kosmojn (accusative plural)

Tial por esplori la kosmon en aliaj specoj de radiado, kiel infraruĝo, ultraviolo, X-radioj ktp., oni bezonas teleskopojn por la koncerna ondolongo super la atmosfero, en la spaco

Dlatego, aby badać kosmos w innych rodzajach promieniowania, jak podczerwień, ultrafiolet, X-promienie, itd. potrzebne są teleskopy dla odpowiedniej długości fali ponad atmosferą, w przestrzeni.

Amri Wandel, Teleskopoj — de Galileo ĝis la Spac-teleskopo, IKU, Białystok, Polska 2009.

kosmos (świat jako uporządkowana całość)

Ĉar unue la simpla observado kaj poste la tuta naturscienco kaj finfine la filozofia pritrakto akorde parolas al mi, ke en la mondon estas metita inteligenteco kaj oni tial ĝin noma kosmo (ordo) kaj ne kaoso (malordo), mi devas el tio konkludi, ke komence de la mondo ne estas nur abstrakta senfino, sed Iu, havanta inteligenton kaj volon, estante do persono, estante do Dio

Ponieważ najpierw prosta obserwacja i potem cała nauka przyrodnicza, a w końcu filozoficzne rozważanie zgodnie mówią mi, że w świecie umieszczona jest zdolność rozumienia i dlatego nazywa się ją kosmosem (porządek) a nie chaosem (nieporządek), muszę z tego wnioskować, że od początku świat nie jest tylko abstrakcyjną nieskończonością, lecz Kimś, mającym inteligencję i wolę, będąc zatem osobą, będąc zatem Bogiem.

Vinko Ošlak, Foje eĉ pensi estas ĝuo, str. 40, INKO 2003.


konato

li estas preskaŭ mia frato: nepo de kuzo de onklo de konato


kaoso

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kaoso.wav

kaosoj (nominative plural)
kaoson (accusative singular)
kaosojn (accusative plural)

La kaoso tamen ne ekzistas en la universo, ĝi ekzistas en la homo mem

Chaos we wszechświecie jednak nie istnieje, istnieje on w samym człowieku.

Martinus, La galaksioj de la universo, “Kosmos” nr 2 z 2008.

La plejmulto de la loĝantaro preferas sistemon sensencan al risko de kaoso, kontentiĝas per kelkaj firentoj, aŭ pensas pri elmigrado

Większość ludności woli system nieczuły na ryzyko chaosu, zadowala się kilkoma nędznymi rentami, albo myśli o emigracji.

Peter Harling, Irako, argilkapa koloso, Le Monde Diplomatique en Esperanto, sierpień 2016.


koniĝi

koniĝas birdo laŭ flugo kaj homo laŭ ago


konateco

konatecoj (nominative plural)
konatecon (accusative singular)
konatecojn (accusative plural)


kaosa

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kaosa.wav

Nu, en ĉi tiu historilibro ni legas dekkvinon da lokaj historioj, verkitaj de dekkvino da personoj. Krome, ni legas biografiojn de esperantistaj partoprenintoj en tiu kaosa historio

Cóż, w tej historycznej książce czytamy piętnastkę lokalnych historii, napisanych przez piętnastkę osób. Ponadto czytamy biografie byłych esperanckich uczestników tej chaotycznej historii.

Donald Broadribb, Admirinda historilibro, Monato, luty 2011.

Konsekvence la socia situacio en Transilvanio estis kaosa dum tre longa periodo

W konsekwencji sytuacja społeczna w Transylwanii podczas bardzo długiego okresu była chaotyczna.

Donald Broadribb, Kvazaŭaŭtobiografia rakonto tre maltrankviliga, Monato, grudzień 2008.


kaose

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kaose.wav

Reveninte hejmen, mi retrovis ĉiujn familianojn bonfartaj kaj konstatis, ke ankaŭ la domo eltenis la tertremon, kvankam ene estis tute kaose kaj kelkaj mebloj estas difektitaj

Wróciwszy do domu odnalazłem wszystkich członków rodziny w dobrym stanie i stwierdziłem, że dom także wytrzymał trzęsienie ziemi, chociaż wewnątrz było całkiem chaotycznie, a niektóre meble są zepsute.

Gotoo Hitosi, Frustriĝo de marĝena suferanto, Monato, czerwiec 2011.

Ili paŝis en la labirinton plenan de kruciĝantaj irejoj, de tenebraj kavernoj kaj kaose interplektitaj haloj

Przeszli labirynt pełen przecinających się przejść, mrocznych jaskiń i chaotycznie poprzeplatanych hal.

Jarka Malá, Tezeo - greka mito, http://esperantaretradio.blogspot.com/2017/10/tezeo-greka-mito.html


transplanto

transplantoj (nominative plural)
transplanton (accusative singular)
transplantojn (accusative plural)

La unua transplanto de koro inter homoj okazis antaŭ 50 jaroj, je la 3-a de decembro 1967. Nuntempe, pacientoj postvivas pli ol 10 jarojn post tia transplanto

Pierwsza transplantacja serca między ludźmi miała miejsce przed 50 laty, w dniu trzeciego grudnia 1967. Obecnie pacjenci przeżywają więcej niż 10 lat po takiej transplatacji.

Paŭlo Sergio Viana, Post 50 jaroj, La Hodiaŭa Ĵurnalo, nr 385 z 14 grudnia 2017, a także Esperanta Retradio z 13 grudnia 2017.


enlasi

wpuścić (pozwolić komuś wejść lub czemuś dostać się do wnętrza)

„Karaj infanoj, mi iras en la arbaron, gardu vin bone kontraŭ la lupo; ne enlasu ĝin, ĉar alie ĝi manĝos vin kun haŭto kaj haroj”

Drogie dzieci, idę do lasu, chrońcie się dobrze przed wilkiem, nie wpuście go, bo inaczej zje was ze skórą i włosami.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (La sep kapridoj), tłum. z niemieckiego Kabe – Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Oni malfermis la fenestrojn, por enlasi iom da freŝa aero

Otwarto okna aby wpuścić trochę świeżego powietrza.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Galoŝoj de feliĉo), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

En pasinteco oni minadis tie torfon kaj tiel estiĝis fiŝlago, en kiun oni enlasis fiŝojn

W przeszłości wydobywano tam torf i dlatego powstało jezioro, do którego wpuszczono ryby.

Hasło w : https://eo.wikipedia.org/wiki/Ďanová

Mi enlasis kelkajn gutojn da medikamento en mian maldekstran okulon

Wpuściłem kilka kropel lekarstwa do mojego lewego oka.


tribismo

tribismoj (nominative plural)
tribismon (accusative singular)
tribismojn (accusative plural)

Necesas kune konsideri la figuron de migranto, kiu pensigas nin pri la homa angorego kaj la kresko de etnonaciismoj, kiel ofte dirite, kaj kiujn mi nomas tribismoj, konsiderante ke la priuzata vorto populismoj ne sufiĉas por priskribi ilin

Musimy wspólnie rozważyć postać migranta, która zmusza nas myśleć o ludzkim cierpieniu i wzroście etnonacjonalizmów, jak często mówiono, a które nazywam trybalizmami, uwzględniając, że używane słowo populizmy nie wystarcza, aby ich opisać.

Souleymane Bachir Diagne, Filozofio kontraŭ tribismo, str. 43-45, tłum Pjer Tell Bouvier (Francja), Unesko-Kuriero nr 3 z 2017, a także La Hodiaŭa Ĵurnalo nr 392 z 21.12.2017.

Sin demandi, kio donas al tribismo ĝian povon, postulas analizon al kiu filozofio, speciale tiu de Henri Bergson (1859 - 1941), donas la plej valoran klarigon

Pytanie się, co daje trybalizmowi jego moc, wymaga analizy której filozofia, szczególnie ta Henriego Bergsona (1859 - 1941), daje najcenniejsze wyjaśnienie.


signolingvo

signolingvoj (nominative plural)
signolingvon (accusative singular)
signolingvojn (accusative plural)

La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj deklaris la dudek 23-an de septembro kiel Internacian Tagon de Signolingvoj. La unua Internacia Tago de Signolingvoj okazos la dudek 23an de septembro 2018 kiel parto de la Internacia Semajno de Surduloj

Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych ogłosiło dwudziesty trzeci września jako Międzynarodowy Dzień Języków Migowych. Pierwszy Międzynarodowy Dzień Języków Migowych odbędzie się dwudziestego trzeciego września 2018 jako część Międzynarodowego Tygodnia Głuchych.

Rafael Henrique Zerbetto, UN deklaris la 23-an de septembro kiel Tagon de Signolingvoj, La Hodiaŭa Ĵurnalo z 24.12.2017 nr 395, (przedruk z El Popola Ĉinio).


asembleo

asembleoj (nominative plural)
asembleon (accusative singular)
asembleojn (accusative plural)

La prezidanto kaj la kvaropa prezidanta konsilio estas elektataj sekrete de ĝenerala asembleo por tri jaroj; ili rajtas rekandidatiĝi

Prezydent i czteroosobowa rada prezydencka wybierani są tajnie przez zgromadzenie ogólne na trzy lata; mają prawo ubiegać się ponownie.

Věra Barandovská-Frank, Akademioj, lingvoj kaj planlingvoj, Internacia Kongresa Universitato UEA – Florenco 2006.

La Ĝenerala Asembleo konsistas el ĉiuj membroj de la Unuiĝintaj Nacioj.

Zgromadzenie Ogólne składa się z wszystkich członków Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj, tłum Vilhelmo Lutermano, MAS 2009.


delasi

upuścić, spuścić, zarzucić, opuścić (skierować ku dołowi), pozostawić

Laŭte murmuregante, la granda ursino delasis sian predon kaj ekatakis lin, sed li sukcesis forkuri

Głośno warcząc, duża niedźwiedzica upuściła swoją zdobycz i zaatakowała go, ale udało mu się uciec.

Ĉiu nubo - alia: aŭtuna ci tie • Pluve graveda rampas, laŭ maldiligenta • Testudo kaj delasas ĝis ter', longastrie • Malplektitajn harligojn da pluvo torenta

Każda chmura - inna: jesienna tutaj deszczowo brzemienna pełźnie, jak leniwy żółw i spuszcza do ziemi, długie smugowato rozplecione warkocze rzęsistego deszczu.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga III, str.82, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.


ŝtelĉasi

Li tuj kuris al la riverbordo kaj vidis, ke oni ŝtelĉasas grizajn sovaĝanasojn.

Natychmiast pobiegł nad brzeg rzeki i zobaczył, że kłusuje się na szare dzikie kaczki.

Ren Leiping: Birdoprotektanto ĉe bordo de la Flava Rivero


ŝtelĉasisto

ŝtelĉasistoj (nominative plural)
ŝtelĉasiston (accusative singular)
ŝtelĉasistojn (accusative plural)

Ŝtelĉasisto ĉesis ĉasi.


ŝtelĉasado

ŝtelĉasadoj (nominative plural)
ŝtelĉasadon (accusative singular)
ŝtelĉasadojn (accusative plural)

Dank' al tiuj ĉi penigaj agadoj kontraŭ ŝtelĉasado, la tibeta antilopo nuntempe ne plu estas endanĝerigita specio

Dzięki tym wytężonym działaniom przeciw kłusownictwu antylopa tybetańska obecnie nie jest już gatunkiem zagrożonym.

Kang Caiqi: Gardistoj de la bela Kekexili en Ĉinio, El Popola Ĉinio, 2017-08-31


eburo

eburoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
eburon (no-plural accusative singular)
eburojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Kaj la reĝo faris grandan tronon el eburo kaj tegis ĝin per pura oro

I król sporządził wielki tron z kości słoniowej, który wyłożył szczerym złotem.


ebura

Ĉe la ponteto elstaris el la tero cipresbastonego, sur kiu pendis ebura trumpeto

Przy mostku wystawał z ziemi kij cyprysowy, na którym wisiała trąbka z kości słoniowej.

Ma Hua havis altan staturon, sveltajn membrojn, graciajn liniojn de la korpo kaj eburan haŭton

miała wysoką posturę, smukłe kończyny, wdzięczne linie ciała i skórę w kolorze kości słoniowej.

China Radio International: Vivi por la sano de la publiko


tralasi

tralasi bovaĵon tra la viandomuelilon

przepuścić wołowinę przez maszynkę do mięsa

przepuścić (umożliwić przejście lub przejazd)

En tiu ĉi ĉambro loĝas la reĝo kaj la reĝino konstante, kaj pro la malvasteco de la eniroj, kiuj apenaŭ sufiĉas por tralasi la plej malgrandajn regatojn, la gereĝoj neniel povas eliri; tiel ili, simile je multaj niaj potenculoj, kare pagas por la reĝado per la perdo de la libereco

W tym pokoju stale mieszkają król i królowa, a z powodu wąskości wejść, które zaledwie wystarczą aby przepuścić najmniejszych poddanych, para królewska w żaden sposób wyjść nie może; w ten sposób, podobnie do wielu naszych władców, za panowanie drogo płaci utratą wolności.

Ludwik Zamenhof, Fundamenta Krestomatio, La loĝejoj de la termitoj, Hachette et Cie, Paryż, 1904.

Skizinte kvadraton, sufiĉan, por tralasi homon en skafandro, Kej Ber devigis la roboton per energia premo fari en la lazura metalo profundan tranĉon, kiu ne trabatis tutan ĝian dikon

Nakreśliwszy kwadrat, wystarczający, aby przepuścić człowieka w skafandrze, Kej Ber energicznym naciskiem zmusił robota wykonać w niebieskim metalu głębokie nacięcie, które nie przebiło całej jego grubości.

Ivan Efremov, La nebulozo de Andromedo, tłum. Jurij Finkel, wyd. GEO 2015.

przepuścić (puścić kogoś jako pierwszego)

Mia filino malfermis pordon de nia domo kaj sur la sojlo tralasis min antaŭen

Moja córka otworzyła drzwi naszego domu i na progu przepuściła mnie do przodu.

przepuścić (spowodować przechodzenie, przesuwanie się czegoś przez coś w określonym celu)

Kaj ĉiu traduko kiel ia semantika kribrilo tralasas nur tion, kio estas komuna por la origina kaj cela lingvoj

A każde tłumaczenie jak jakieś semantyczne sito przepuszcza tylko to, co jest wspólne językom; oryginalnemu i docelowemu.

Vinko Ošlak, La malbela jaro, str. 94, INKO 2001.

przepuszczać (umożliwiać przenikanie czegoś)

Kali kaj Mea, vidante, kiel la filtrilo enmetita en malklaran, blankan akvon, tralasas en la kolektujon nur tute puran kaj travideblan, kuŝis pro ridego kaj batis per la manplatoj siajn genuojn, signo de mirego kaj ĝojo

Kali i Mea widząc, jak filtr zanurzony w mętną, białawą wodę przepuszcza do zbiornika tylko całkiem czystą i przezroczystą, pokładli się ze śmiechu i bili dłońmi po kolanach na znak podziwu i radości.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXXVII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Laŭ malnova kutimo oni rigardas tra la fenestro por prividi, kiu estas, sed tiam trovas, ke la fenestroj konsistas el kunkudritaj fiŝhaŭtoj, kiuj ja tralasas la lumon, sed tra kiuj estas neeble ion distingi

Według starego zwyczaju patrzono przez okno, aby zobaczyć kto jest, lecz wtedy odkrywano, że okna składają się ze zszytych rybich skór, które przecież przepuszczają światło, lecz przez które niemożliwe jest coś odróżnić.

Sten Bergman, Tra savaĝa Kamĉatko, str. 231-232, INKO 2001.


kribrilo

kribriloj (nominative plural)
kribrilon (accusative singular)
kribrilojn (accusative plural)

Ursus ne rimarkis ilin, ĉar ili staris en la ombro de la vestiblo, kaj li komencis trankvile lavi en la akvo legomojn plenigantajn la kribrilon. Post momento, fininte sian laboron, li prenis la malsekan kribrilon kaj malaperis kun ĝi post la kurteno

Ursus nie dostrzegł ich, albowiem stali w mroku sieni i począł spokojnie opłukiwać w wodzie jarzyny napełniające sito. Po chwili, ukończywszy swoją czynność, wziął mokre sito i zniknął razem z nim za zasłoną.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXII, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


preterlasi

Por eviti renkontiĝon kun ili, oni devis teni sin sur la maldekstra bordo kaj preterlasi pli grandajn urbetojn kaj koloniojn

Żeby uniknąć spotkania się z nimi, należało tylko trzymać się lewego brzegu i omijać znaczniejsze miasteczka i osady.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Verdire li ne estis certa, ĉu ili preterlasis ĝuste ĉi tiujn inundejojn, sed li supozis, ke tiel estis efektive

Nie był wprawdzie pewny, czy pominęli te właśnie rozlewiska, ale przypuszczał, że tak było.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


ĉirkaŭplekti

Kaj kiam Ramzes haltigis la ĉevalojn, el la amaso eliris dekkelko da junaj virinoj kaj ĉirkaŭplektis lian veturilon per floroj

A gdy Ramzes zatrzymał konie, z gromady wystąpiło kilkanaście młodych kobiet i cały wóz oplotły mu kwiatami.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XXVI, wyd. GEO 2015.

Je tio ŝi alkuris al li kaj, sidiĝinte sur liaj genuoj, ĉirkaŭplektis lian kolon per la brakoj, metante la kapon sur lian bruston

Na to przybiegła ku niemu i siadłszy na jego kolanach oplotła mu ramionami szyję, głowę zaś złożyła na jego piersi.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXIX, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


brustaĵo

brustaĵoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
brustaĵon (no-plural accusative singular)
brustaĵojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


ĉirkaŭplektiĝi

Lupolo ĉirkaŭplektiĝas ĉiam dekstren ĉirkaŭ ĉiu stango

Chmiel oplata się zawsze w prawą stronę wokół każdego drążka.


surbrustaĵo

surbrustaĵoj (nominative plural)
surbrustaĵon (accusative singular)
surbrustaĵojn (accusative plural)

Kaj li metis sur lin la surbrustaĵon, kaj sur la surbrustaĵon la signojn de lumo kaj de justo

I umieścił na nim pektorał oraz znaki światła i sprawiedliwości na pektorale.


malplekti

Mi volis ekstari por forkuri, sed tio estis al mi neebla, mi ne povis malplekti la manojn kaj restis sidanta kun suprentiritaj genuoj, ĉiam kun teruro rigardante la aperaĵon

Chciałem wstać aby uciec, lecz było to dla mnie niemożliwe, nie mogłem rozpleść rąk i siedziałem z podciągniętymi kolanami, z przerażeniem spoglądając ku zjawie.

H. J. Bulthuis, Idoj de Orfeo, Rozdział II powieści wydanej przez autora w Den Haag, Holandia, 1923.

Ĉiu nubo - alia: aŭtuna ci tie • Pluve graveda rampas, laŭ maldiligenta • Testudo kaj delasas ĝis ter', longastrie • Malplektitajn harligojn da pluvo torenta

Każda chmura - inna: jesienna tutaj deszczowo brzemienna pełźnie, jak leniwy żółw i spuszcza do ziemi, długie smugowato rozplecione warkocze rzęsistego deszczu.


naskintino

naskintinoj (nominative plural)
naskintinon (accusative singular)
naskintinojn (accusative plural)

rodzicielka, położnica (w okresie połogu)

Via patro kaj via patrino ĝojos, • Kaj via naskintino triumfos

Niech weselą się twój ojciec i matka, a twoja rodzicielka niech odnosi triumfy.

La Malnova Testamento, La Sentencoj de Salomono 23/25, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

La baptaninoj, kiuj sin estis kolektintaj apud la lito de la naskintino, balancadis la kapojn super la patrino kaj super la infano

Kumy, które zebrały się obok łóżka położnicy, kręciły głowami nad matką i nad dzieckiem.

H. Sienkiewicz – Janko-Muzikanto, tłum. A. Grabowski, Nurnberg, 1891.


postlasi

Mia onklo en Madejro mortis kaj postlasis al mi kvin mil funtojn

Mój wuj na Maderze umarł i pozostawił mi po sobie pięć tysięcy funtów.

Charlotte Bronte, Jane Eyre, Część II, str. 648, INKO 2001.

La volupto iĝis al li abomena kaj postlasis nur riproĉojn

Rozkosz mu zbrzydła i pozostawiła tylko wyrzuty.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXIX, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO 2015.


disfosi

Li estis disfosinta tombon de antikva grandegulo, kaj li trovis ĝian plej multekostan ornamon

Rozkopał grób starożytnego olbrzyma i znalazł jego najcenniejszą ozdobę.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Ib kaj malgranda Kristino), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

Li establis aŭtostacjon, kaj nun liaj domograndaj aŭtobusoj disfosis la vojojn en kvin paroĥoj

Ufundował stację autobusową i teraz jego duże jak dom autobusy rozryły drogi w pięciu parafiach.

Stellan Engholm, Homoj sur tero, str. 152, wyd. INKO 2001.


aŭdaculo

aŭdaculoj (nominative plural)
aŭdaculon (accusative singular)
aŭdaculojn (accusative plural)

Ne mankis aŭdaculoj, kiuj jam dum la unua leciono provis memstare rakonti la aventurojn de la gekoka familio kaj tio kuraĝigis aliajn lernantojn ekparoli.

Nie brakło śmiałków, którzy już podczas pierwszej lekcji próbowali samodzielnie opowiadać o przygodach kurzej rodziny i to ośmieliło innych uczniów do przemówienia.


paraplegio

paraplegioj (nominative plural)
paraplegion (accusative singular)
paraplegiojn (accusative plural)


erikejo

erikejoj (nominative plural)
erikejon (accusative singular)
erikejojn (accusative plural)

Neniu povus supozi, ke ŝi devenas el dometo, kiu estas konstruita el torfo kaj staras sur la erikejo

Nikt nie mógłby przypuszczać, że pochodzi z domku, który jest zbudowany z torfu i stoi na wrzosowisku.

La erikejo estas tre malmulte loĝata, kaj tiuj kiuj proksime najbaras ofte kontaktiĝas

Wrzosowisko jest bardzo mało zamieszkane i ci którzy blisko sąsiadują często są w kontakcie.

Arthur Conan Doyle, La ĉashundo de la Baskerviloj, tłum. William Auld. wyd. Jekaterinburg: Sezonoj, 1998.


erikeja

Sur la okcidenta bordo de Jutlando oni starigis meze de la dunoj kabanojn, kiuj estas aranĝitaj el ŝiprompaĵoj kaj kovritaj per erikeja torfo kaj per tavolo da eriko

Na zachodnim brzegu Jutlandii wznosiło się wśród wydm chaty, które są ułożone z fragmentów rozbitego statku i pokryte wrzosowiskowym torfem, i warstwą wrzosu.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Historio el la dunoj), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

En sia perfekta kaj eleganta robo ŝi vere estis stranga aperaĵo sur soleca erikeja pado

W swojej doskonałej i eleganckiej sukni istotnie była dziwnym zjawiskiem na odludnej wrzosowiskowej ścieżce.

Arthur Conan Doyle, La ĉashundo de la Baskerviloj, Rozdział VII, tłum. William Auld, wyd. Jekaterinburg: Sezonoj, 1998.


ellasi

Haĉjo kaj Grenjo tiel ektimis, ke ili ellasis el la manoj, kion ili tenis en ili

Jaś i Małgosia tak przestraszyli się, że wypuścili z rąk, co trzymali w nich.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (Haĉjo kaj Grenjo), tłum. Kabe - Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Sara ellasis lin el la brakoj kaj rigardis tiel plende, ke la kronprinco moliĝis kaj karesis ŝin

Sara wypuściła go z objęć i spojrzała tak żałośnie, że następca złagodniał i pogłaskał ją.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XVII, wyd. GEO 2015.

wypuścić (pozwolić odejść, uwolnić kogoś)

Ŝi leviĝis por ellasi la laboristojn, kiuj finis jam sian laboron

Podniosła się, aby wypuścić robotników, którzy skończyli już swoją pracę.

Zofia Nałkowska, Medalionoj, tłum. Tadeusz Hodakowski – wyd. GEO 2015.

wypuścić (sprawić by coś wydostało się na zewnątrz)

La kaldronoj de la ŝipo kun muĝo kaj bruo ellasas vaporon

Kotły statku z hukiem i szumem wypuszczają parę.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto (El la poŝto), wyd. Hachette, Paryż 1904.

Por signo de kolero li brovojn kuntiris, • Fumvolvon ellasis kaj en domon iris

Na znak gniewu ściągnął brwi, kłąb dymu wypuścił i poszedł do domu.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga IX, str. 224, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

wypuszczać, wydzielać, znosić, składać (w odniesieniu do roślin i zwierząt)

Multe da tropikaj kreskaĵoj ellasas aerajn radikojn

Wiele tropikalnych roślin wypuszcza powietrzne korzenie.

La frukto ankaŭ ellasas tre fortan odoron kiu estas ĉu repele naŭza ĉu nekredeble alloga laŭ la opinioj

Owoc wydziela także bardzo silny zapach, według opinii albo odpychająco obrzydliwy albo niewiarygodnie ujmujący.

La birdino ellasas kutime du ovojn, kiujn kovas la virbirdo kaj birdino alterne dum 28 tagoj

Samica ptaka znosi zwykle dwa jaja, które wysiadują samiec i samica naprzemiennie podczas 28 dni.

Hasło „Fraŭlingruo” w: Esperanta Vikipedio.


ne diru "hop" antaŭ la salto

ne fanfaronu irante, fanfaronu revenante

nie mów „hop” zanim nie przeskoczysz; nie mów „hop” przed skokiem


balistik

Morfem oficjalnie zatwierdzony w roku 1919 (Dua Oficiala Aldono al Universala Vortaro).


aplaŭdo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-aplaŭdo.wav

aplaŭdoj (nominative plural)
aplaŭdon (accusative singular)
aplaŭdojn (accusative plural)


granatarbo

Kaj Saul estis en la randa parto de Gibea, sub granatarbo, kiu estis en Migron

A Saul był przy granicy Gibea pod granatowcem, który był w Migron.


i.a.

Nur en 1957—58 Esperanto iomete ekdisvastiĝis en la vasta hinda subkontinento, i.a. dank' al la helpo de senditoj de UEA, Tibor Sekelj kaj precipe Madeleine Haudebine

Tylko w latach 1957—58 esperanto zaczęło się nieco rozprzestrzeniać na rozległym subkontynencie indyjskim m.in. dzięki pomocy wysłanników UEA, Tiborowi Sekelj i zwłaszcza Madeleine Haudebine.

Esperanto en Perspektivo 15.3.4 Hinda Unio


UEA

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-UEA.wav

Universala Esperanto-Asocio → Światowy Związek Esperantystów

La supera decida organo de UEA, la komitato, per reta voĉdono akceptis buĝeton por la jaro 2018 kun planata deficito de 140.000 eŭroj

Nadrzędny organ decyzyjny Światowego Związku Esperantystów, Komisja, poprzez głosowanie internetowe zaakceptowała budżet na rok 2018 z planowanym deficytem 140 000 euro.

Libera Folio: La komitato de UEA akceptis buĝeton kun enorma deficito


malantaŭe

danĝera estas bovo antaŭe, ĉevalo malantaŭe, kaj malsaĝulo de ĉiuj flankoj

La servantaro malantaŭe piediras

I. A. Krilov, tłum. V. Devjatnin: La muŝo kaj la vojaĝantoj

Karlo rimarkis, ke la plimulto el la knaboj havas sian ĉapon flanke aŭ malantaŭe sur la kapo

Karol zauważył, że większość chłopców ma swoją czapkę na głowie z boku lub z tyłu.


kalkoŝtono

kalkoŝtonoj (nominative plural)
kalkoŝtonon (accusative singular)
kalkoŝtonojn (accusative plural)


cerbujo

cerbujoj (nominative plural)
cerbujon (accusative singular)
cerbujojn (accusative plural)

Kial li nun permesas al tiu ĉi maldelikata sentaŭgulo bati lin per malpura fosilo sur la cerbujon kaj ne minacas meti plendon kontraŭ li pro ofendo per faroj?

Czemu on teraz pozwala temu grubiańskiemu niedorajdzie bić go brudną łopatą po czaszce i nie grozi złożeniem na niego skargi za obrazę przez czyny?

W. Shakespeare, tłum. L.L. Zamenhof Hamleto, reĝido de Danujo/Akto V


elfosi

Li kovris la lumantan objekton per la piedo, kaj kiam la observanto foriris li elfosis grandegan ŝtonon, havantan la alton de ĉirkaŭ 8 centimetroj kaj la larĝon de ĉirkaŭ 5 centimetroj

Zakrył świecący przedmiot nogą i kiedy obserwator odszedł, wykopał ogromny kamień, mający wysokość około 8 centymetrów i szerokość około 5 centymetrów.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio, El la vivo kaj sciencoj, Bagateloj, wyd. Hachette, Paryż, 1904.

Mi vidis la maristojn enterigi ĝin, kaj, kiel simio, mi devis elfosi ĝin kaj reenterigi ĝin en alia loko

Widziałem jak marynarze zakopali go, i tak jak małpa, musiałem odkopać go i ponownie zakopać w innym miejscu.

Edgar Rice Burroughs, Tarzan de la Simioj, str. 212, tłum. Donald J. Harlow, wyd. GEO 2015.


kristana

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kristana.wav

Mi vin baptas en la nomo de l' Patro kaj de l' Filo, kaj de l' Spirito Sankta, kaj donas al vi la nomon Jan', kaj nun animo kristana, iru, el kie vi venis. Amen! Sed la animo kristana ne havis tute la deziron iri, el kie venis, kaj forlasi la malfirman korpon.

Ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego i daję ci imię Jan, a teraz duszo chrześcijańska idź, skąd przyszłaś. Amen. Ale dusza chrześcijańska nie miała wcale ochoty iść, skąd przyszła i opuszczać słabego ciała.

H. Sienkiewicz – Janko-Muzikanto, tłum. A. Grabowski, Nurnberg, 1891.


karateisto

karateistoj (nominative plural)
karateiston (accusative singular)
karateistojn (accusative plural)

Karateistoj interbatiĝas.


karateo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-karateo.wav

karateoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
karateon (no-plural accusative singular)
karateojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

zob. aikido, kungfuo, ĵuĵicuo

Mi praktikas karateon.


Suzdal

ros. Суздаль


apartigi

La ĉevalo ektrotis rapide, post kelkaj saltoj deĵetis sian rajdanton en foson, kiu apartigis la kampon de la vojo

Koń szybko ruszył kłusem, po kilku skokach zrzucił swojego jeźdźca do rowu, który oddzielał pole od drogi.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (Feliĉa Joĉjo), tłum. Kabe - Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

oddzielić (spowodować, że coś przestaje stanowić całość)

Kazimierz Funk malkovris kaj apartigis el riza brano tiaminon

Kazimierz Funk odkrył i z ryżowych otrąb oddzielił tiaminę (witaminę B1).

Hasło „Kazimierz Funk” w: Esperanta Vikipedio.

Mi apartigis la diversajn pecojn, el kiuj konsistis mia ĉeltelefono.

Oddzieliłem różne części, z których składał się mój telefon komórkowy.

Tiel estos en la fino de la mondaĝo: la anĝeloj eliros, kaj apartigos la malbonulojn el inter la justuloj, kaj ĵetos ilin en la fornon de fajro; tie estos la plorado kaj la grincado de dentoj

Tak będzie przy końcu świata: aniołowie wyjdą i oddzielą złych spośród sprawiedliwych, i wrzucą ich do pieca ognia; tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.

La Nova Testamento, Sankta Mateo,13/49-50, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.


apartigo

apartigoj (nominative plural)
apartigon (accusative singular)
apartigojn (accusative plural)

Dum la unuaj tagoj, la sola rimedo, ebliganta la proksimuman kalkulon de horoj kaj la apartigon de la tago el la nokto, estis la regula alveno de la vagoneto alportanta la tag- aŭ la vespermanĝon

Podczas pierwszych dni, jedynym sposobem, umożliwiającym przybliżony rachunek godzin i oddzielenie dnia od nocy, był regularny przyjazd wagoniku dostarczającego obiad lub kolację.

Henri Vallienne – Kastelo de Prelongo – str. 597 – INKO 2002.

En ĉiu ŝia vorto oni sentis ekstazon, tiun apartigon de la vivo, en kiu vivis ĉiuj malliberigitoj

W każdym jej słowie czuło się uniesienie, i to oderwanie od życia, w którym żyli wszyscy uwięzieni.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział LV, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Tiu ŝarĝo estis cetere plumeto kompare kun aliaj, per kiuj oni intencis ĝin ŝarĝi kaj per kies apartigo kaj alligado estis okupataj Kali kaj Mea

Ten ładunek był zresztą piórkiem w porównaniu do innych, którymi zamierzano go objuczyć, a których rozdziałem i wiązaniem zajęci byli Kali i Mea.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXXVI), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


kondutismo

kondutismoj (nominative plural)
kondutismon (accusative singular)
kondutismojn (accusative plural)


rajdanto

La Kupra Rajdanto

Jeździec miedziany (pomnik w Petersburgu)

rajdantoj (nominative plural)
rajdanton (accusative singular)
rajdantojn (accusative plural)

Sed antaŭ ol li tuŝis la ĉanon per la fingro, el malantaŭ la sabloaltaĵoj, malproksimaj je kelkcento da paŝoj, aŭdiĝis vigla ekkrio kaj en la sama momento ĉirkaŭ dudek rajdantoj sur ĉevaloj kaj kameloj svarmis sur la ebenaĵo

Lecz zanim dotknął palcem cyngla, zza osypisk, odległych o kilkaset kroków, dał się słyszeć gromki okrzyk i w tej samej minucie około dwudziestu jeźdźców na koniach i wielbłądach wyroiło się na płaszczyznę.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Antaŭe iris policistoj, armitaj per glavoj kaj bastonoj, post ili kelke da nudaj kuruloj kaj tri rajdantoj

Przodem szli uzbrojeni w miecze i kije policjanci, za nimi kilku nagich szybkobiegaczów i trzej konni.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga II, Rozdział X, wyd. GEO 2015.


apartiĝi

oddzielić się, odłączyć się (stworzyć dystans fizyczny lub mentalny)

Se homo apartiĝas de homo, se homo ne scias toleri homon, se homo furiozas kontraŭ homo, tio estas evidenta danĝero por la homeco

Jeżeli człowiek oddziela się od człowieka, jeżeli człowiek nie umie tolerować człowieka, jeżeli człowiek sroży się przeciwko człowiekowi, to jest oczywiste niebezpieczeństwo dla ludzkości.

František Kožík, Lumo en tenebroj, tłum. Zdeněk Rusín i Miroslav Malovec, wyd. Ĉeĥa Esperanto-Asocio, Praga 1992.

Ni eliris kune kun la profesoroj, kiuj tuj apartiĝis de ni, kaj gvidataj de iu nekonata, iris sian vojon

Wyszliśmy razem z profesorami, którzy od razu odłączyli się od nas i prowadzeni przez kogoś nieznajomego udali się w swoją drogę.

Zofia Nałkowska, Medalionoj, tłum. Tadeusz Hodakowski – wyd. GEO 2015.

oddzielić się, odłączyć się (przestać stanowić z czymś jedną całość)

Via ŝipo frakasiĝis en du partojn dum la ŝtormo. Kaj la parto sur kiu vi estis apartiĝis kaj forflosis

Twój statek rozbił się na dwie części podczas sztormu. Ta część na której byłeś oddzieliła się i odpłynęła.

Hugh Lofting, La vojaĝoj de doktoro Dolittle, tłum. Donald Broadribb 2005.

Do la Hakisto levis sian hakilon kaj dum la Linko preterkuris li rapide batis tiel ke la kapo de la besto plene apartiĝis de sia korpo, kaj ĝi ruliĝis en du pecoj ĉe liaj piedoj

Drwal podniósł więc swoją siekierę i gdy Ryś przebiegał obok, tak szybko uderzył, że głowa zwierzęcia zupełnie oddzieliła się od swojego ciała i obie części potoczyły się do jego nóg.

L. Frank Baum, La Mirinda Sorĉisto de Oz, tłum. Donald Broadribb, wyd. Geo, M. Hil, Co. 1900.

oddzielić się (odgrodzić się od kogoś lub czegoś)

Mi apartiĝis de la ĝardeno de mia najbaro per sufiĉe alta barilo

Oddzieliłem się od ogrodu mojego sąsiada wystarczająco wysokim płotem.


dolorigi

sprawiać ból, spowodować ból, dolegać (o bólu)

Lia forta premo dolorigis la ostojn en la polmo de Winston

Jego silny uścisk sprawił ból kości w dłoni Winstona.

George Orwell, Mil naŭcent okdek kvar, tłum. Donald Broadribb.

„Mi dolorigis mian piedon, ŝmiru ĝin per pasto”

Spowodowałem ból mojej nogi, posmaruj ją ciastem.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj (La sep kapridoj), tłum. z niemieckiego Kabe – Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Vi ne scias, kiel min tio dolorigas

Karel Horki, Malbona persono, Czeska i słowacka antologia, część I, wyd, INKO 2001.


dolorige

La koĉero devis kuri post ŝi kaj kapti ŝin; li levis ŝin en la kaleŝon, sed eĉ nun ankoraŭ la piedoj senripoze daŭrigis sian dancadon, tiel ke ŝi dolorige surtretis la piedojn de la bona maljuna virino

Stangret musiał pobiec za nią i ją złapać; podniósł ją do karety, ale nawet teraz nogi dalej nieustannie kontynuowały swój taniec, tak że boleśnie nadepnęła na nogi dobrej, starej kobiety.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, Ruĝaj ŝuoj, tłum. L. Zamenhof, GEO 2015.

Gebhro eĉ pikis lin dolorige per tranĉilo sur la skapolon

ukłuł go nawet boleśnie nożem w łopatkę.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, rozdział XVIII, tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


centaŭro

centaŭroj (nominative plural)
centaŭron (accusative singular)
centaŭrojn (accusative plural)

nie mylić z: centaŭrio, centaŭreo


malfirma

Ĝi venis sur la mondon malfirma kaj malforta

H. Sienkiewicz – Janko-Muzikanto, tłum. A. Grabowski, Nurnberg, 1891.

Ili estis iom malfirmaj, tamen sufiĉe sekuraj se la rimenoj efektive ne rompiĝos.

Byli trochę słabi, jednak wystarczająco bezpieczni, jeśli rzemienie faktycznie nie zerwią się.

L. Frank Baum, Doroteo kaj la Sorĉisto en Oz, tłum Donald Broadribb, 1933.

nietrwały, niestały, chwiejny (skłonny do zmian)

Kiam post akuŝo ili volos rehavi laboron, ili povos nur akiri malfirmajn laborojn

Kiedy po porodzie zechcą odzyskać pracę, będą mogły osiągnąć tylko niestałe prace.

Johann Fleuri, La japaninoj nebonvenaj en laboro, Le Monde Diplomatique, en Esperanto, kwiecień 2016.

Kaj inter miaj larmoj formiĝis rideto, kiu estis simple malfirma skizo de kiso

A między moimi łzami rozwinął się uśmiech, który był po prostu nietrwałym szkicem pocałunku.

Marselo Prust, "Sur la Vojo de Svan", tłum. Ĵeromo Vaŝe.


malfirme

“Li estas malklerulo,” interrompe diris mia amiko, kaj paŝis malfirme antaŭen, dum mi sekvis rekte post liaj kalkanoj

Jest nieukiem,” w przerwie powiedział mój przyjaciel, i poszedł chwiejnie przodem, gdy podążyłem prosto po jego piętach.

Edgar Allan Poe, La ovala portreto, str. 34, tłum. A. Frank Milward, INKO 2001.

Sed la roko kuŝis malfirme sur la rando de la krutaĵo

Ale skała leżała luźno na krawędzi urwiska.

Astrid Lindgren, La fratoj Leonkoro, str. 182. tłum. Kerstin Rohdon, INKO 2001.


skizo

skizoj (nominative plural)
skizon (accusative singular)
skizojn (accusative plural)

Jen estas skizo, desegnita de fama desegnisto, oni komisiis al vi kopii ĝin

Oto jest szkic narysowany przez znanego rysownika, powierzono tobie (pani) skopiowanie go.

Eliza Orzeszkowa, Marta, tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO, 2015.

Ĉar la unuan skizon de ĉi tiu verko faris la dioj, kaj la homoj finis ĝin, inspirataj de la dioj

Pierwszy bowiem zarys tego dzieładokonali bogowie, a ludzie dokończyli go natchnieni przez bogów.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga II, rozdział XIX, wyd. GEO 2015.


skizi

La Grafo sopirante, rigardis la murojn, • Eltiris paperujon kaj skizis figurojn

Hrabia, wzdychając, spoglądał na mury, wyciągnął teczkę i kreślił figury.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga II, str. 38, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

La planedoj, kiel vi vidas, — la ekspediciestro rapide skizis diligentan skemon, — devas esti grandaj kaj, sekve, havi atmosferon

Planety, jak widzicie – kierownik wyprawy szybko naszkicował staranny schemat – muszą być wielkie, a zatem, mieć atmosferę.

Ivan Efremov, La nebulozo de Andromedo, tłum. J. Finkel, wyd. GEO 2015.


skiza

La portreto de la verkisto Ĉapek restus nekompleta, se oni ne mencius ankaŭ lian epikan verkaron, liajn ciklojn de rakontoj, liajn romanojn, fine lian ĵurnalistan, skizan kaj tradukan laborojn

Obraz pisarza Čapka pozostałby niepełny, jeśli nie wspomniałoby się także jego twórczości epickiej, jego cykli opowiadań, jego powieści, w końcu dziennikarskich, szkicowych i tłumaczeniowych prac.

Otto F. Babler, Karel Čapek, tłum. M. Malovec, biograficzny szkic w utworze K. Čapka R.U.R. INKO 2002.


skize

Inter la kadroj de mallonga artikolo apenaŭ oni povas konigi lian abundan verkaron, nur skize ni volas paroli pri kelkaj karakterizaj trajtoj de lia verkadmaniero

W ramach krótkiego artykułu zaledwie można dać poznać jego bogatą twórczość, tylko szkicowo chcemy mówić o kilku charakterystycznych cechach stylu jego twórczości.

F. Diez, Mondliteratura Observo: Jacinto Benavente, Literatura Mondo, grudzień 1922, nr 3.

Por konfirmi la veron de sia aserto li rakontis al ni skize, ke antaŭ nelonge kelkaj kristanaj kavaliroj travivis nekredeblan aventuron, kia neniam antaŭe okazis en tiuj landoj, kvankam tie ĉiutage havas lokon la plej konsternaj kaj mirigaj eventoj

Aby potwierdzić prawdziwość swojego twierdzenia, opowiedział nam szkicowo, że niedawno kilku chrześcijańskich rycerzy przeżyło niewiarygodną przygodę, jaka nigdy przedtem nie wydarzyła się w tych krajach, chociaż tam codziennie mają miejsce najbardziej bulwersujące i zadziwiające wydarzenia.

Miguel de Cervantes Saavedra, La inĝenia hidalgo don Quijote de La Mancha, rozdz. 40, tłum. Fernando de Diego, wydanie drugie Hiszpańskiej Esperanckiej Federacji, 2016.


ciklo

cikloj (nominative plural)
ciklon (accusative singular)
ciklojn (accusative plural)

Według PIV wyraz tiglo = krisolo.

cykl (powtarzające się zjawiska, procesy lub czynności)

Ĉu la perverseco de la personoj en la fundo ne eskapas el naturaj niveloj sed simple enkadriĝas en neeviteblaj, perfekte naturaj cikloj de vivo kaj morto?

Czy perwersyjność osób znajdujących się na dnie nie ucieka od naturalnych poziomów, lecz po prostu osadza się w nieuniknionych, doskonale naturalnych cyklach życia i śmierci?

Sara Larbar, Karuseloj… wyd. Lilia Ledon da Silva, 2015, Brazylia.

cykl (wydarzenia i imprezy tworzące jedną całość)

En la Jagelona Universitato, kiu troviĝas en Krakovo, komenciĝis ciklo de lekcioj pri la japana lingvo

Na Uniwersytecie Jagiellońskim, który znajduje się w Krakowie, rozpoczął się cykl wykładów o języku japońskim.

cykl (zespół utworów tworzących pewną całość)

Jen la sonetoj! Sovaĝruĝa ciklo • por vi, por mi. Trinkaĵo de Sopir', • kirlita, kiel sorĉa eliksir', • en via arda kaj balzama Tiglo

Oto sonety! Wściekle czerwony cykl dla ciebie, dla mnie. Napój tęsknoty, zmieszany, jako magiczny eliksir, w twoim żarliwym i balsamicznym tyglu.

Peter Peneter, Sekretaj Sonetoj (eo.wikisource.org)

cykl (okres między powtórzeniami danego zjawiska)

Grandaj magnetaj ŝtormoj estas pli oftaj dum la pinto de la dek unu jara suna ciklo, aŭ dum la tri jaroj post tiu pinto

Wielkie burze magnetyczne są częstsze podczas szczytu jedenastoletniego cyklu słonecznego, albo przez trzy lata po tym szczycie.

Amri Wandel, Aŭroro – la nordia lumo, Internacia Kongresa Universitato, Rejkjaviko, Islando, 2013.

cykl (powtarzająca się przemiana pierwiastków i ich związków w biosferze (przyrodzie))

Dek kvin mil trilionoj da tunoj da akvo ni transkalkulu al energio de hidrogena ciklo laŭ la principo de relativeco — maso/energio, proksimume — triliono da tunoj da energio

Piętnaście tysięcy trylionów ton wody przeliczmy na energię cyklu wodorowego zgodnie z zasadą względności – masa/energia, w przybliżeniu – trylion ton energii.


cikle

Dum tiu fazo la stelo fariĝas nestabila kaj ĝia lumeco kaj grandeco cikle ripete ŝanĝiĝas

Podczas tej fazy gwiazda staje się niestabilna, a jej jasność i wielkość cyklicznie zmieniają się wielokrotnie.

H. M. Maitzen, A. Wandel, La Lakta Vojo – nia hejmo en la kosmo, Internacia Kongresa Universitato – Wilno 2005.

Dum la jaro, la ĝenerala konduto de la vetero cikle ŝanĝiĝas. Tio permesas dividi la jaron en sezonoj

W ciągu roku ogólne zachowanie pogody zmienia się cyklicznie. Pozwala to dzielić rok na sezony.

D. Galadi-Enriquez, Amri Wandel, La kosmo kaj ni; galaksoj, planedoj kaj vivo en la universo, str. 61, wyd. Flandra Esperanto-Ligo, Antwerpia 2005.


konigi

donosić, oznajmić (w znaczeniu informować, zawiadamiać)

Mi havas pruvojn, ke multaj junaj pastroj estas favoraj al la faraono kaj konigas al li ĉion

Mam poszlaki, że wielu młodszych kapłanów sprzyja faraonowi i o wszystkim donosi mu.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga III, rozdział XIV, wyd. GEO 2015.

Oni devis tamen konigi al la sinjoro, kio okazis

Trzeba było jednak oznajmić panu, co się stało.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział X, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Certe mi konigos la motivojn de sia decido al mia edzino

Z pewnością ujawnię powody swojej decyzji mojej żonie.

Iam lia fiero kaj vizaĝo konigis profesian soldaton

Niegdyś postać i twarz jego znamionowały żołnierza zawodowego.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXXI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Se li estas homo pia kaj ema oferi sin por la fratoj, konigu lin al mi,– diris Chilo

Jeśli to jest człowiek bogobojny i zdolny poświęcić się za braci, poznaj mnie z nim – rzekł Chilo.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XVII, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Mi estas danka al vi, ke vi konigis al mi la dokumentojn

Jestem ci wdzięczny, że zaznajomiłeś mnie z dokumentami.


cikleco

ciklecoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
ciklecon (no-plural accusative singular)
ciklecojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Ĝi ankaŭ temas pri la teorio de renaskiĝo kaj la cikleco de ĉiuj vivoj, aferoj, ekzisto, fundamenta parto de ĉiuj darmaj religioj

Odnosi się także do teorii odrodzenia i cykliczności wszelkiego życia, spraw, egzystencji, zasadniczej części wszystkich dharmicznych religi.

Hasło Sansaro w https://eo.wikipedia.org/wiki/Sansaro


faraono

faraonoj (nominative plural)
faraonon (accusative singular)
faraonojn (accusative plural)

Post du jaroj Faraono havis sonĝon, ke jen li staras apud la Rivero

Po dwóch latach faraon miał sen, że oto stoi nad rzeką (Nilem).

La Malnova Testamento, Genezo, Unua Libro de Moseo, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

La faraono administris la regnon kun la helpo de konstanta armeo kaj milico aŭ polico kaj multenombraj oficistoj, el kiuj iom post iom formiĝis la hereda aristokrataro

Faraon rządził państwem przy pomocy armii stałej i milicji czy policji, tudzież mnóstwa urzędników, z których powoli utworzyła się dziedziczna arystokracja.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Wstęp, wyd. GEO 2015.


etila acetato

etilaj acetatoj (nominative plural)
etilan acetaton (accusative singular)
etilajn acetatojn (accusative plural)


antaŭĉambro

antaŭĉambroj (nominative plural)
antaŭĉambron (accusative singular)
antaŭĉambrojn (accusative plural)

La polica oficiro ekbalancis la kapon kaj anoncis, ke en la antaŭĉambro atendas kelke da palacaj servistoj

Oficer policyjny pokręcił głową i oświadczył, że w przedpokoju czeka kilku pałacowych służących.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga II, Rozdział XVI, wyd. GEO 2015.

Niajn amikojn renkontis en la antaŭĉambro du lakeoj en livreo; unu el ili tuj kuris por trovi la administranton de la domo

Naszych przyjaciół spotkało w przedpokoju dwóch lokajów w liberii; jeden z nich natychmiast pobiegł odnaleźć zarządcę domu.

Ivan Turgenjev, Patroj kaj filoj, tłum. Kazimierz Bein – Kabe, wyd. GEO 2016.


diservo

diservoj (nominative plural)
diservon (accusative singular)
diservojn (accusative plural)

Wyrazu dioservo w znaczeniu nabożeństwo m. in. dwukrotnie użył Antoni Grabowski w tłumaczeniu "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza.

La antaŭkristnaskan vesperon kaj la unuan festotagon pasigis la infanoj parte je diservo, parte je la pririgardado de la ricevitaj donacoj kaj je la dresado de Saba

Wigilię i pierwsze święto spędziły dzieci częściowo na nabożeństwie, częściowo na oglądaniu darów, jakie otrzymały, i na tresurze Saby.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział V), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Meze en la diservo la novnaskitoj estas enportataj kaj baptataj, kaj estas konate, ke dum tiu ceremonio la edifo estas plej sentebla

W środku nabożeństwa wnoszeni i chrzczeni są nowo narodzeni, a wiadomo, że w czasie tej ceremonii podbudowa moralna jest najbardziej odczuwalna.

Björnstjerne Björnson, Synnöwe Solbakken, str. 23, tłum. Edith i August Weide, INKO 2003.


labriso

labrisoj (nominative plural)
labrison (accusative singular)
labrisojn (accusative plural)


dresisto

dresistoj (nominative plural)
dresiston (accusative singular)
dresistojn (accusative plural)

La miopaj okuloj de la bonkora pastro pligrandiĝis, kiam li ekaŭdis, ke la patro de Moseo estas dresisto de sovaĝaj bestoj, sed eksciante, ke tiu dresisto loĝas en Grekujo, li ne kredas al siaj oreloj

Krótkowzroczne oczy dobrodusznego pastora powiększyły się, kiedy usłyszał, że ojciec Mojżesza jest treserem dzikich zwierząt, lecz dowiadując się, że ten treser mieszka w Grecji, nie wierzy swoim uszom.

H. J. Bulthuis, Idoj de Orfeo, Den Haag (Nederlando) 1923, własne wydanie autora.

La fluto sonis pli kaj pli alte, la dresisto tordiĝis, ŝaŭmis, tremis konvulsie kaj senĉese incitis la serpentojn

Flet brzmiał coraz wyżej, poskramiacz wyginał się, pienił, drgał konwulsyjnie i ciągle drażnił węże.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XIX, wyd. GEO 2015.


dresado

La dresado de la megero

Poskromienie złośnicy (tytuł komedii Szekspira)

dresadoj (nominative plural)
dresadon (accusative singular)
dresadojn (accusative plural)

En la 17-a jarcento ĉi tie estis fondita "Smarhona akademio" - moka nomo por entrepreno por kaptado kaj dresado de ursoj

W siedemnastym stuleciu założona została tutaj „Akademia Smorgońska” – drwiąca nazwa dla przedsięwzięcia polegającego na łapaniu i tresowaniu niedźwiedzi.


dresistino

La dresistino de tigroj

Pogromczyni tygrysów (tytuł komedii filmowej)

dresistinoj (nominative plural)
dresistinon (accusative singular)
dresistinojn (accusative plural)

Juna kaj tre bela dresistino de leonoj permesis al leono preni pecon da sukero el ŝia buŝo

Młoda i bardzo piękna treserka lwów pozwoliła lwu wziąć kawałek cukru ze swoich ust.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio, Anekdotoj, Esperantista Centra Librejo, Paryż, 1936.


Sankta Skribo

Sanktaj Skriboj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Sanktan Skribon (no-plural accusative singular)
Sanktajn Skribojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Termin powszechnie stosowany w kontekście religii chrześcijańskiej, ale stanowi ponadto określenie ogólne choć powszechniejszym terminem jest „sankta libro”

Laŭte li proklamis la vortojn de la Sankta Skribo: La lumo el supre nin vizitis, por lumi al tiuj, kiuj sidas en la mallumo kaj en la ombro de la morto, por gvidi niajn piedojn al la vojo de la paco

Donośnie głosił słowa Pisma Świętego: Światło z góry nas nawiedza, aby oświetlać tym, którzy siedzą w ciemności i w cieniu śmierci, aby prowadzić nasze stopy na drogę pokoju.

Hans Christian Andersen, Fabeloj 4, (Filino de la marĉa reĝo), str. 40, tłum. L. Zamenhof, INCO 2001.

Mia naskiĝdomo kaj la dimanĉa lernejo vekis mian amon al la Sankta Skribo, kiu estis dekomence kaj ankaŭ restis mia plej grava libro

Mój dom rodzinny i niedzielna szkoła obudziły moją miłość do Pisma Świętego, które od początku było i również pozostało moją najważniejszą księgą.

Michael Schneider-Flagmeyer, Kial mi iĝis katoliko? (Der Fels 12/2011), Dio Benu nr 1(109) z 2018 r.


sibli

syczeć (wydawać dźwięk przypominający głoskę s)

For en la urbo siblis fajraj serpentoj kaj brulis la antikvaj, plej karaj memoraĵoj

W oddali miasta syczały ogniste węże i płonęły zabytkowe, najcenniejsze pamiątki.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XLVII, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Vane birdinoj turnas kolojn, raŭkigante; • Vane siblas anseroj, rabiston pinĉante

Próżno ptaki kręcą szyjami, chrypiąc; próżno syczą gęsiory, rabusia szczypiąc.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga VIII, str. 218, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

syczeć (mówić przez zaciśnięte zęby lub usta ze złości)

Viaj, malgranda aspido?– siblis tra la kunpremitaj dentoj la sudanano

Twoje, mała żmijo? — syknął przez zaciśnięte zęby Sudańczyk.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział VII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


Bengalio

Bengalioj (nominative plural)
Bengalion (accusative singular)
Bengaliojn (accusative plural)


Septuaginto

Septuagintoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Septuaginton (no-plural accusative singular)
Septuagintojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


siblo

sibloj (nominative plural)
siblon (accusative singular)
siblojn (accusative plural)

Majstro taktojn akcelas kaj tonojn fortigas; • Ĵus, kordfalse, sonas siblo de serpento, • Aŭ grinc' de fer' sur vitro

Mistrz takty nagli i tony natęża, właśnie akordem fałszywie brzmi syk węża, jak zgrzyt żelaza po szkle.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga XII, str. 321, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

Post momento la ardanta serpento flugis supren kun siblo kaj grinco

Po chwili żarzący się wąż wyleciał z sykiem i zgrzytem w górę.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XLV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


sibla

Morgaŭ blov' sovaĝa, sibla bru' mi estos, • Tremas antaŭ mi, ĉar timas min la branĉo

Jutro podmuchem dzikim, syczącym szumem będę, drży przede mną, gdyż boi się mnie gałąź.

Aleksandro Petőfi, La vento, tłum. Kalman Kalocsay

La sibla sono, kiu unue altiris mian atenton, produktiĝis el ĝia gorĝo, kaj ŝajnis esti direktita al io preter kaj sub mi, kion mi ne povis vidi

Syczący dźwięk, który najpierw przyciągnął moją uwagę, wydobywał się z jego gardła, i wydawał się być skierowany do czegoś obok i poniżej mnie, czego nie mogłem widzieć.

Edgar Rice Burroughs, Ĉe la koro de la Tero, tłum. Gary Mickle, wyd. GEO 2015.


sible

Chilo, kiu iris eble kvindek paŝojn post Vinicius kaj Croto, tuj haltis, kvazaŭ fiksita en la teron kaj, preminte sin al la muro, komencis sible voki, ke ili revenu al li

który szedł może pięćdziesiąt kroków za Winicjuszem i Krotonem, zaraz zatrzymał się, jakby przytwierdzony do ziemi, i przycisnąwszy się do muru począł sycząco wołać, aby do niego wrócili.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Sible li esprimis sian malkontenton


siblado

sibladoj (nominative plural)
sibladon (accusative singular)
sibladojn (accusative plural)

Oni aŭdis nur la krakadon de la brulantaj dornaĵoj kaj la sibladon de la flamoj, kiuj lumigis ĉirkaŭe la rokajn murojn

Słychać było tylko trzask płonących cierni i syczenie płomieni, które rozświecały dookoła skalne ściany.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Post momento eksonis mallaŭta siblado kaj la torĉo… ekflamis

Po chwili rozległo się ciche syczenie i pochodnia… zapaliła się!

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga II, Rozdział XIX, wyd. GEO 2015.


nekontenta

homo ĉiam nekontenta – zawsze niezadowolony człowiek

Posttagmeze estis ĉe mi Herhor, tre nekontenta de la aŭdienco ĉe vi

Po południu był u mnie Herhor, bardzo niezadowolony z posłuchania u ciebie.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga III, Rozdział III, wyd. GEO 2015.

Sinjoro reĝisoro, mi havas kaŭzon esti nekontenta je la ĥoro; mankas al ĝi energio

Panie reżyserze, mam powód być niezadowolonym z chóru, brakuje mu energii.

L. Zamenhof - Fundamenta Krestomatio de la Lingvo Esperanto, Anekdotoj– Hachette Paris – 1904.


malkontento

kreskanta malkontento (pliiĝanta malkontento)

malkontentoj (nominative plural)
malkontenton (accusative singular)
malkontentojn (accusative plural)

Ankaŭ Kali rimarkis, ke la leonoj ĉirkaŭkuras la tendaron, rondirante pli kaj pli proksime, kaj retenas ilin de la atako nur la brilo de la flamo, pro kio ili esprimis siajn malkontenton kaj timon per la muĝado

Kali zmiarkował również, że lwy obiegają obozowisko zataczając coraz mniejsze kręgi i że powstrzymywane od napadu tylko blaskiem płomienia wypowiadają rykiem swe niezadowolenie i obawę.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Sed, mi ŝanĝiĝas: dum mi parolis mi eĉ demandis min, kion mi faros, se ŝi reagos per ega malkontento

Zmieniam się jednak: kiedy rozmawiałem, pytałem nawet siebie, co zrobię, jeśli zareaguje ona wielkim niezadowoleniem.


mandalo

mandaloj (nominative plural)
mandalon (accusative singular)
mandalojn (accusative plural)


aŭdienco

ĝenerala aŭdienco sur la Placo de Sankta Petro

audiencja generalna na placu Świętego Piotra

aŭdiencoj (nominative plural)
aŭdiencon (accusative singular)
aŭdiencojn (accusative plural)

Li ne anoncis sin al aŭdienco, sed skribis al generalo Latour, petante, ke li esprimu lian dankon

Nie zgłosił się na audiencję, lecz napisał do generała Latoura, prosząc, aby wyraził jego podziękowanie.

J. S. Machar, Benedek, tłum. Rudolf Fridric, wyd. Librejo, F. Karásek, en Prostějov, 1913.


reĝisoro

reĝisoroj (nominative plural)
reĝisoron (accusative singular)
reĝisorojn (accusative plural)

Dum tri monatoj ekde la malfermo - la 9an de oktobro 2013 estis prezentata - senpage amaso da filmoj, organizitaj - specialaj vesperoj kun partopreno de - reĝisoroj, aktoroj, filmfarintoj

Podczas trzech miesięcy od otwarcia – dziewiątego października 2013 prezentowano - bezpłatnie mnóstwo filmów, zorganizowane - specjalne wieczory z udziałem reżyserów, aktorów, producentów filmowych.

Renée Triolle, La plej malnova kinoteatro de la mondo, Monato, luty 2014.

La diferenca kvalito de filmoj eĉ kun same bonaj aktoroj pruvis, ke ĝuste la reĝisoro - kvankam nevidata sur la ekrano - influas plej multe la finan rezulton de la filmo

Różna jakość filmów nawet z tak samo dobrymi aktorami dowiodła, że właśnie reżyser – chociaż niewidoczny na ekranie – wpływa najbardziej na końcowy rezultat filmu.

Hasło „Reĝisoro” w: Esperanta Vikipedio.


reĝisorino

reĝisorinoj (nominative plural)
reĝisorinon (accusative singular)
reĝisorinojn (accusative plural)

La bulgara reĝisorino Adela Peeva - produktis 66-minutan dokumentan - filmon pri „albanstila” divorco

Bułgarska reżyserka Adela Peeva – zrealizowała 66-minutowy film dokumentalny o rozwodzie w stylu albańskim.

Bardhyl Selimi, Albanstila divorco, Monato, lipiec 2013.

La reĝisorino observadis dum pli ol unu jaro kvar infanojn kaj filme dokumentadis iliajn apogojn, klopodojn, penojn, malsukcesojn, kverelojn, suferojn kaj humiliĝojn

Reżyserka obserwowała dłużej niż jeden rok czworo dzieci i w filmie dokumentowała ich wsparcia, kłopoty, starania, niepowodzenia, sprzeczki, cierpienia i upokorzenia.

Jomo Ipfelkofer, Kuraĝu malobei, Monato, lipiec 2010.


reĝisori

Andreo Vajda reĝisoris pli ol sesdek filmojn en kariero etenda dum sep jardekoj kaj estas konsiderita kiel la plej granda pola filmisto

Andrzej Wajda reżyserował ponad 60 filmów w karierze rozciągającej się w czasie siedmiu dziesięcioleci i jest uważany za największego polskiego filmowca.

La samon oni povas diri pri la televidaj programoj, politikaj, sportaj, amuzaj, konkursaj kaj koncertaj, kiam la vivan transmision devas iu reĝisori

To samo można powiedzieć o programach telewizyjnych, politycznych, sportowych, zabawnych, konkursowych i koncertowych, kiedy żywą transmisję musi ktoś reżyserować.


eĉ en Parizo herbo ne fariĝas cerbo

ˈɛʧ̑ ɛn‿paˈrizo ˈhɛrbo nɛ‿faˈriʤ̑as ˈʦ̑ɛrbo

i w Paryżu nie zrobią z owsa ryżu; nawet w Paryżu trawa (siano) nie staje się mózgiem


reĝisora

Kaj ĉar filmoj estas daŭraj kaj disvastiĝas tra la tuta mondo, la reĝisora arto en la subkonscio de la publiko estas ligata ĉefe al la filma reĝisorado

A ponieważ filmy są trwałe i rozprzestrzeniają się na całym świecie, sztuka reżyserska w podświadomości widowni łączona jest głównie z reżyserowaniem filmowym.


reĝisorado

reĝisoradoj (nominative plural)
reĝisoradon (accusative singular)
reĝisoradojn (accusative plural)

La Arĝenta Urso estas donata en ses kategorioj en la ĉiujara Berlina Internacia Film-Festivalo, ekzemple la Arĝentan Urson por la plejbona reĝisorado de la jaro, en 2010 ricevis Roman Polański

Srebrny Niedźwiedź przyznawany jest w sześciu kategoriach na corocznym Berlińskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym, na przykład Srebrnego Niedźwiedzia za najlepszą reżyserię roku, w 2010 otrzymał Roman Polański.

Li ankaŭ okupiĝas pri reĝisorado de operaj spektakloj, en somero 2013 li havis grandan sukceson per la moderna reĝisorado de La geedziĝo de Figaro sur la Subĉiela Scenejo de Városmajor

Zajmował się także reżyserowaniem przedstawień operowych, w lecie 2013 odniósł wielki sukces współczesną reżyserią Wesela Figara na Plenerowej Scenie Varosmajor.

>Hasło „András_Hábetler” w: Esperanta Vikipedio.


reĝisore

La spektaklo, kiu mi hodiaŭ vidis, reĝisore ne estas ellaborata

Przedstawienie, które dziś widziałem, reżysersko nie jest dopracowane.

Mia fratino en 2015 estis aktorino en la pola televidserio, skribita fare de mia patrino, kaj direktita reĝisore fare de mia samklasano.

Moja siostra w 2015 była aktorką w polskim serialu telewizyjnym, napisanym przez moją matkę i reżysersko kierowanym przez mojego kolegę z klasy.


helpreĝisoro

helpreĝisoroj (nominative plural)
helpreĝisoron (accusative singular)
helpreĝisorojn (accusative plural)

Li laboris mallonge kiel helpreĝisoro pri televido kaj poste kiel teatra reĝisoro

Krótko pracował jako asystent reżysera w telewizji, a potem jako reżyser teatralny.

Helpreĝisoro diras: ne estos plu silenta filmo, sed en parola, diras li, vi ludi ne povas, voĉo ĉe vi estas malagrabla

Asystent reżysera mówi: nie będzie więcej filmu niemego, lecz dźwiękowy (dosł. w ustnym), powiada on, grać nie możesz, głos w tobie jest nieprzyjemny.

Ilja Ilf, Evgenij Petrov, Ora bovido, tłum. A.Kerbel. wyd. Hajfa 2015.


intertempe

Intertempe atendis ilin hejme dum la tagmanĝo bona sciigo

Tymczasem w domu czekała ich podczas obiadu dobra nowina.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział II), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Li ne havis okazon trinki alkoholaĵon intertempe

Nie miał okazji pić napoju alkoholowego w międzyczasie.

Johán Valano (Claude Piron), Ĉu li bremsis sufiĉe? wyd. GEO 2015.


intertempo

intertempoj (nominative plural)
intertempon (accusative singular)
intertempojn (accusative plural)

przerwa, międzyczas (czas między dwoma wydarzeniami)

Lin forigi dum tiel mallonga intertempo, oni ne povus; li devas ankoraŭ vivi, li certe ien forkuris!

Usunąć go w tak krótkiej przerwie, nie można by; musi jeszcze żyć, pewnie gdzieś uciekł.

R. L. Stephenson, Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde, tłum William Morrison i William W. Mann, INKO 2001.

Ĉiu povas havi voĉon; en la intertempo inter la paroloj oni produktas artajn fajrojn, iluminaĵojn

Każdy mógł zabrać głos, w przerwie między mowami wykonuje się sztuczne ognie, iluminacje.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, (El la vivo kaj sciencoj, Bagateloj), Hachette et Cie, Paryż, 1904.


kremacio

kremacioj (nominative plural)
kremacion (accusative singular)
kremaciojn (accusative plural)


sciigo

sciigoj (nominative plural)
sciigon (accusative singular)
sciigojn (accusative plural)

wiadomość, nowina, informacja, zawiadomienie, powiadomienie

Ĵus venis en Varŝavon sciigo pri lia • Mort', dum lin rekompencis Estro Imperia

Właśnie nadeszła do Warszawy wiadomość o jego śmierci, w czasie gdy wynagrodził go cesarski dowódca.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga XI, str. 284, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.


Ukajalo

Ukajaloj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Ukajalon (no-plural accusative singular)
Ukajalojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


terkulturo

ministerio de terkulturo kaj kampar-disvolvado

ministerstwo rolnictwa i rozwoju wiejskiego

terkulturoj (nominative plural)
terkulturon (accusative singular)
terkulturojn (accusative plural)

Antaŭ tri, kvar, eĉ kvin jarmiloj, kiam en la centra Eŭropo la barbaroj vestitaj per maldelikataj feloj sin kaŝis en kavernoj, Egipto jam posedis altan socian organizon, terkulturon, metiojn kaj literaturon

Przed trzema, czterema, a nawet pięciu tysiącami lat, kiedy w środkowej Europie, odziani w surowe skóry barbarzyńcy kryli się po jaskiniach, Egipt już posiadał wysoką organizację społeczną, rolnictwo, rzemiosła i literaturę.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Wstęp, wyd. GEO 2015.

Tiujn vortojn sekvis teda prelego statistikplena pri produktado, industrio, terkulturo, komerco, kiun neniu aŭskultis

Te słowa wprowadził nudny wykład pełen statystki o produkcji, przemyśle, rolnictwie, handlu, którego nikt nie słuchał.

Johán Valano (Claude Piron), Ĉu ni kunvenis vane? wyd. GEO 2015.


terkultura

En la terkulturaj kunvenoj, en la regionaj ekspozicioj, li nepre ricevis ĉiujn premiojn, dank’ al la supera kvalito de siaj greneroj aŭ de siaj brutaroj

Na zebraniach rolniczych, na regionalnych wystawach, pewnie otrzymywał wszystkie nagrody, dzięki świetnej jakości swoich zbóż czy swoich trzód.

Henri Vallienne, Kastelo de Prelongo, str. 174, INKO 2002.

Sur la muroj estis koloraj skulptaĵoj, prezentantaj la terkulturajn okupojn

Na ścianach były kolorowane płaskorzeźby, wyobrażające zajęcia rolne.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XVIII, wyd. GEO 2015.


terkulturisto

terkulturistoj (nominative plural)
terkulturiston (accusative singular)
terkulturistojn (accusative plural)

Miaj gepatroj, terkulturistoj, loĝadis en malgranda vilaĝo, proksime de la rivero Doubs, en la samnoma departamento

Moi rodzice, rolnicy, zamieszkiwali w małej wsi, blisko rzeki Doubs, w departamencie o tej samej nazwie.

Herman Boucon, Mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo, Laŭroj, wyd. Hachette et Cie Paryż, 1908.

La ŝtato ankaŭ intervenas subvenciante la instaladon de novaj terkulturistoj kaj atribuante kelkajn ankoraŭ haveblajn terpecojn

Państwo także interweniuje subwencjonując umieszczanie nowych rolników i przeznaczając kilka dostępnych jeszcze działek.

Pierre Daum, Alĝeria Saharo : Eldorado de tomatoj, Le Monde Diplomatique en Esperanto, maj 2016.


terkulture

terkulture uzeblaj areoj – rolniczo nadające się do użytku pola

Ĉu via societo ne proponis premion pri kelkaj sciencaj problemoj solvotaj terkulture, historie, astronomie, lingve? Ne. Ĉio tio tute ne interesas nin

Czy wasze stowarzyszenie nie proponowało nagrody w kilku naukowych problemach, które będą rozwiązane rolniczo, historycznie, astronomicznie, językowo? Nie. Wszystko to nie interesuje nas.

Alexandre Dumas (filo), La kolomba premio, tłum. Benedict Papot, American Esperantist Company 1909.


okupo

okupoj (nominative plural)
okupon (accusative singular)
okupojn (accusative plural)

En multaj domoj la antaŭaj muroj estis ornamitaj per pentraĵoj, prezentantaj la okupojn de iliaj loĝantoj

W wiele domach ściany frontowe były ozdobione obrazami, przedstawiającymi zajęcia ich mieszkańców.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XIX, wyd. GEO 2015.

Ĉiu havas rajton je laboro, je libera elekto de sia okupo, je justaj kaj favoraj laborkondiĉoj kaj je protekto kontraŭ senlaboreco

Każdy ma prawo do pracy, do swobodnego wyboru swojego zajęcia, do odpowiednich i dogodnych warunków pracy i do ochrony przed bezrobociem.

La Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, artykuł 23 ust. 1

zajęcie (zawładnięcie czymś lub zagrabienie czegoś)

Ekde septembro 1939 laboris en Pola Radio en Varsovio, post okupo de la ĉefurbo – en konspira radio

Od września 1939 pracował w Polskim Radiu w Warszawie, po zajęciu stolicy – w radiu konspiracyjnym.

Hasło „Edmund Osmańczyk” w: Esperanta Vikipedio.


konstipo

konstipoj (nominative plural)
konstipon (accusative singular)
konstipojn (accusative plural)


malferma tago

malfermaj tagoj (nominative plural)
malferman tagon (accusative singular)
malfermajn tagojn (accusative plural)

zob. malfermtago

Kutime multaj homoj spektas la paradon, kiu okazas en la aerodromo je la malferma tago de la Lernejo de Aviadistoj

Zwykle wielu ludzi ogląda paradę, która odbywa się na lotnisku w dniu otwartym Szkoły Lotników.

Fermos la Malferman Tagon malferma diskuto kun pluraj malfermitaj estraranoj

Zamknie Dzień Otwarty dyskusja otwarta z kilkoma otwartymi członkami zarządu.

La 110-jara jubileo de UEA dum Malferma Tago, Gazetaraj Komunikoj de UEA, N-ro 730 (2018-04-02).


malfermaĵo

malfermaĵoj (nominative plural)
malfermaĵon (accusative singular)
malfermaĵojn (accusative plural)

La luno rigardis jam nur malrekte tra la malfermaĵo de la kaverno, kaj en tiu fariĝis pli mallume

Księżyc zaglądał już tylko z ukosa przez otwór jaskini i zrobiło się w niej ciemniej.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział IX), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

De supre, tra granda malfermaĵo, enfalis kolono da hela lumo, splitanta sin en mil fajrerojn sur fontano

Z góry przez duży otwór wpadał słup jasnego światła, rozdzielający się w tysiąc skier na wodotrysku.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział II, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


eŭklida geometrio

eŭklidaj geometrioj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
eŭklidan geometrion (no-plural accusative singular)
eŭklidajn geometriojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Ni povas preni kiun ajn nocion en la eŭklida geometrio kaj klopodi traduki ĝin al la digita geometrio. Ĉu iu konsiderata rezulto en la eŭklida geometrio veros en la digita?

Możemy wziąć dowolne pojęcie w geometrii euklidesowej i spróbować przetłumaczyć je na geometrię cyfrową. Czy jakiś rozważany wynik w geometrii euklidesowej będzie prawdziwy w cyfrowej?

Christer Oscar Kiselman, Digita geometrio, matematika morfologio kaj diskreta optimumado, Tridekkvara Sanmarineca Universitata Sesio (SUS 34) de Akademio Internacia de la Sciencoj San Marino (AIS), Warszawa, 10–15 września 2017, Warszawska Szkoła Zarządzania, Szkoła Wyższa.

Eŭklida geometrio (ankaŭ tradicie nomata sinteza geometrio), prezentata estas kiel aksiomaro. Kaj ĉiuj aliaj teoremoj devas elflui el aksiomoj

Geometria euklidesowa (tradycyjnie nazwana także syntetyczną geometrią), przedstawiana jest jako zbiór aksjomatów (pewników). A każde inne twierdzenie naukowe musi wypływać z aksjomatów.

Hasło „Eŭklida geometrio” w: Esperanta Vikipedio.


malfermo

malfermoj (nominative plural)
malfermon (accusative singular)
malfermojn (accusative plural)

otwarcie (sprawienie, że coś przestaje być zamknięte)

Kiam ni ekirigis ĉi tiun rubrikon en nia revuo, ni sentis nin iom kulpaj, kiel Pandora post la malfermo de sia tenujo

Kiedy uruchomiliśmy tę rubrykę w naszym czasopiśmie, poczuliśmy się trochę winni, jak Pandora po otwarciu swojej puszki.

La ŝlosilo estis en la seruro, kaj post plurmomenta esplorado kaj eksperimentado lin kompensis la sukcesa malfermo de la ujo

Klucz był w zamku i po kilkukrotnym badaniu i eksperymentowaniu wynagrodziło go udane otwarcie skrzynki.

Edgar Rice Burroughs, Tarzan de la Simioj, rozdz. 11, tłum. Donald J. Harlow, wyd. GEO 2015.

otwarcie (rozpoczęcie pracy lub działalności przez nowe instytucje, organizacje itp.)

La impostlibera zono generos novajn laborpostenojn, malpligrandigos la senlaborecon, ebligos malfermon de butikoj kaj magazenoj, kiuj antaŭe ne povis ekzisti

Strefa wolna od podatku (dosł. wolnopodatkowa) wygeneruje nowe miejsca pracy, zmniejszy bezrobocie, umożliwi otwarcie sklepów i magazynów, które wcześniej nie mogły istnieć.

En la ĝisnunaj kongresoj mi havis ion por diri al vi, tial ĉe la malfermo de la kongreso mi parolis longe; hodiaŭ mi havas nenion gravan por diri, tial mi parolos mallonge

Na dotychczasowych kongresach miałem wam coś do powiedzenia, więc na otwarciu kongresu mówiłem długo; dzisiaj nie mam nic ważnego by mówić, więc powiem krótko.

Parolado de Zamenhof en la kvina universala kongreso (1909), Zamenhof, Paroloj, wyd. GEO 2016.

En la unua partio Mirko estis supervenkita, ĉar li la tiel nomatan Sicilian malfermon ĉe sia bona paroĥestro neniam vidis

W pierwszej partii Mirko został pokonany, ponieważ tak zwanego sycylijskiego otwarcia u swojego dobrego proboszcza nigdy nie widział.

Stefan Zweig, Ŝaknovelo, tłum. Vinko Oŝlak, INKO 2001.

otwarcie (operacyjne przecięcie lub rozkrojenie)

Post la malfermo de ŝia korpo, el ĝi oni ekstraktis la organojn por ilin konservi en urnoj

Po otwarciu jej ciała, wyciągnięto z niego organy aby zakonserwować je w urnach.

Hasło „Medicino_kaj_Kirurgio_kaj_la_Katolika_Eklezio_dum_Mezepoko” w: Esperanta Vikipedio.


malferma letero

malfermaj leteroj (nominative plural)
malferman leteron (accusative singular)
malfermajn leterojn (accusative plural)

Je tiu okazo la laboristoj redaktis malferman leteron, postulantan, ke iliaj dungantoj „havu sinceran sintenon, honeste intertraktadu kaj enkonsideru iliajn prudentajn petojn”

W tym przypadku pracownicy opracowali list otwarty, żądający od ich pracodawców, aby "mieli szczerą postawę, uczciwie negocjowali i rozważali ich rozsądne prośby”.

Isabelle Thireau, La plendoj de la ĉina popolo, tłum. Jeanne-Marie Cash, Le Monde Diplomatique, en Esperanto, wrzesień 2010.

Unu el la plej famaj malfermaj leteroj (Mi akuzas…) verkis Emile Zola kaj temigis la "Dreyfus-aferon" en la jaro 1898

Jeden z najbardziej znanych listów otwartych (Oskarżam…) napisał Emil Zola i omówił sprawę Dreyfusa z 1898 roku.

Hasło „Malferma_letero” w: Esperanta Vikipedio.


konstrui kastelon sur glacio

budować zamki na lodzie; budować zamek na lodzie


enfali

wpaść (zagłębić się w coś lub dostać się do wnętrza czegoś)

Sablero enfalis en mian okulon

Ekzercaro § 41 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.

wpaść, ulec, zapadać (popaść w zły stan)

La patro de Marta, parte pro sia propra nesingardeco, sed precipe kaŭze de ekonomiaj ŝanĝoj, kiuj fariĝis en la lando, enfalis en danĝeron perdi sian posedaĵon

Ojciec Marty, częściowo z powodu swojej własnej nieroztropności, lecz głównie wskutek ekonomicznych zmian, które zaszły w kraju, wpadł w niebezpieczeństwo, utraty swojej posiadłości.

Eliza Orzeszko, Marta, tłum. L. Zamenhof, str. 19, INKO 2001.

La edzo de Marta enfalis en malsanon malfacilan kaj subitan, el kiu ne savis lin la konsiloj de la kuracistoj, nek la penoj de la malesperanta edzino

Mąż Marty uległ chorobie ciężkiej i nagłej, z której nie uratowały go rady lekarzy ani starania zrozpaczonej żony.

Eliza Orzeszko, Marta, tłum. L. Zamenhof, str. 20, INKO 2001.

Senceremonie ili enfalis en mastrumajn domojn, dismetis sin en garbejoj, kortoj kaj ĝardenoj, kie nur estis eble

Bezceremonialnie wpadli do gospodarczych domów, rozłożyli się w stodołach, podwórkach i ogrodach, gdzie tylko było możliwe.

V. B. Třebízský, Nigraj kirasuloj, tłum. Vladimír Tobek

wpadać (o rzece, strumieniu w znaczeniu uchodzić)

Kamjanec-Podilskij troviĝas ĉe la rivero Smotriĉ ĉirkaŭ 20 kilometrojn antaŭ la loko, kie ĝia akvo enfalas la riveron Dnestro

znajduje się nad rzeką Smotrycz około 20 kilometrów przed miejscem, gdzie jego woda wpada do rzeki Dniestr.

Hasło „Kamjanec-Podilskij” w: Esperanta Vikipedio.


disfali

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-disfali.wav

rozpaść się, rozlecieć się, kruszyć się, zawalić się

Iafoje dum kelkaj anglaj mejloj ili vidis nenion alian krom hirta mallonga herbo kaj malaltaj kreskaĵoj, kiuj disfalis ĉe ilia ektuŝo

Lecz czasem w ciągu kilku mil angielskich nie widzieli nic prócz szorstkiej, krótkiej trawy i niskich roślin, które kruszyły się za ich dotknięciem.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XLIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

”Se la polipoj volos vin kapti, kiam vi iros returne tra mia arbaro”, diris la sorĉistino, ”ŝprucu sur ilin nur unu solan guton de tiu ĉi trinkaĵo, tiam iliaj brakoj kaj fingroj disfalos en mil pecojn!”

Jeśli polipy będą chciały cię złapać, kiedy pójdziesz z powrotem przez mój las”, powiedziała czarownica, „wylej na nie tylko jedną jedyną kroplę tego napoju, wtedy ich ramiona i palce rozpadną się na tysiąc kawałków".

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (La virineto de maro), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.


disfalaĵo

disfalaĵoj (nominative plural)
disfalaĵon (accusative singular)
disfalaĵojn (accusative plural)

rozpadlina, załam, załom, załamanie (np. ziemi, skały, muru)

Montriĝis, ke la akvo kolektiĝinta en disfalaĵoj sur la supro de la roko, traiĝante iom post iom, guto post guto, tra iu fendo en la arkaĵo de la groto, komencis fine guteti sur lian kapon

Pokazało się, że woda zebrana w załamach na wierzchu skały, przedostając się z wolna i kropla po kropli przez jakąś szparę w sklepieniu jaskini, zaczęła wreszcie sączyć mu się na głowę.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział IX), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Tage ili kaŝiĝis en sekuraj kaj malfacile troveblaj lokoj meze de rokoj kaj disfalaĵoj, kaj nokte ili kuregis senspire, ĝis ili atingis la unuan katarakton

We dnie chronili się w ukrytych i trudno dostępnych miejscach wśród skał i rozpadlin, a nocami pędzili bez wytchnienia, póki nie osiągnęli pierwszej katarakty.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


elfali

Struldbrugg to nieśmiertelny mieszkaniec fikcyjnego królestwa Luggnaggo w „Podróżach Guliwera” Jonathana Swifta.

wypaść (oddzielić się nagle od czegoś lub spaść na zewnątrz czegoś)

La meblaro de la ĉambro konsistis el kelka nombro da ledaj seĝoj kun altaj apogiloj, kun grandaj rondaj najloj de flava kupro, el kiuj kelkaj elfalis aŭ eble estis eltiritaj de la senkonscia fingro de konfuzitaj klientoj

Umeblowanie pokoju składało się z pewnej liczby skórzanych krzeseł z wysokimi oparciami, z wielkimi okrągłymi gwoździami z mosiądzu, z których kilka wypadło lub może zostało wyciągniętych machinalnymi palcami zmieszanych klientów.

Ch. Dickens, La Batalo de l' Vivo, tłum. L. Zamenhof,1891, GEO 2015.

Je aĝo 90 jaroj elfalas haroj kaj dentoj de struldbrugo

W wieku 90 lat wypadają włosy i zęby Struldbrugga.

Hasło „Struldbrugo” w: Esperanta Vikipedio.


elfaligi

Tiam unu homo forprenis la florpoton, sed unu el la abeloj pikis lin en la mano, tiel ke li elfaligis la florpoton, kaj ĉi tiu rompiĝis

Wtedy jeden człowiek zabrał doniczkę, ale jedna z pszczół użądliła go w rękę, tak że upuścił doniczkę i ta rozbiła się.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, Elfo de la rozo, tłum. L. Zamenhof, GEO, 2015.

Ŝi samtempe elfaligas el la mano unu el la nemultaj iloj de laborakirado, kiujn ŝi fidis

Jednocześnie wypuszcza z ręki jedno z nielicznych narzędzi zarobku, na które liczyła.

Eliza Orzeszkowa, Marta, tłum. L. Zamenhof, GEO, 2015.


globkrajono

globkrajonoj (nominative plural)
globkrajonon (accusative singular)
globkrajonojn (accusative plural)


disfala

En nuklea fiziko, la disfala vico aŭ diseriĝa vico estas la vico de malsamaj izotopoj, kiuj diseriĝas sinsekve unu en la alian per radiaktiveco, finiĝante je iu stabila izotopo

W fizyce jądrowej, szereg rozpadowy lub szereg konwersyjny jest szeregiem różnych izotopów, które przeobrażają się sukcesywnie jeden w drugi w drodze promieniotwórczości, kończąc się na jakimś trwałym izotopie.

Hasło „Disfala_vico” w: Esperanta Vikipedio.


detranĉi

por. eltranĉi

odcinać, odciąć, odkroić, odkrawać, odrzynać

Do, ankaŭ li saltis en la akvon, kaj tie per la glavo li detranĉis la maldekstran manon de Botallo.

Więc on też wskoczył do wody i tam mieczem odciął lewą rękę Botallo.


defali

opaść, upaść, (także w znaczeniu obniżenia swojego statusu), odpaść, (oddzielić się od czegoś)

La flamaj flugiloj, kiujn ŝi antaŭ unu horo havis ĉe la brakoj, defalis, ŝi sentis sin denove morte laca

Płomieniste skrzydła, które godzinę temu miała u ramion, opadły, czuła się znowu śmiertelnie zmęczona.

Rusa proverbo diras, ke kiu veturas, • Iam defalas; kiu nun antaŭe kuras, • Morgaŭ poste

Ruskie przysłowie mówi, że kto jedzie, ten kiedyś upada, kto teraz z przodu biegnie, jutro w tyle.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga X, str. 249, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

La dio posedis eksterordinaran econ: ĉiunokte defalis liaj kruroj, brakoj kaj kapo, fortranĉitaj iam de la malbona dio Set; sed post la preĝo de la faraono ĉiuj membroj ree kunkreskis, sen ies helpo

Bożek miał ten nadzwyczajny dar, że na każdą noc odpadały mu ręce, nogi i głowa, odcięte niegdyś przez złego boga Seta; lecz po modlitwie faraona wszystkie członki zrastały się na powrót, bez żadnej przyczyny.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga II, Rozdział XXIII, wyd. GEO 2015.


monsistemo

monsistemoj (nominative plural)
monsistemon (accusative singular)
monsistemojn (accusative plural)

Monsistemo peras mezurunuon al ni por taksi la valoron de ĉio

System pieniężny dostarcza nam jednostkę miary aby szacować wartość wszystkiego.

Guillaume Armide, Mono, ĉu neŭtrala lingvo?, Kontakto nr 280 (2017-4).

En la merkatoj troviĝas palpeblaj produktaĵoj kaj servoj, sed iliaj elementoj kalkuliĝas en mono. Tial unu merkato estas ekonomiado en unu valuto; merkato estas unuavice enlandaĵo. Tio signifas, ke ekzistas tion da merkatoj kiom da monsistemoj

Na rynkach znajdują się konkretne produkty i usługi, lecz ich elementy oblicza się w pieniądzu. Dlatego jeden rynek jest gospodarowaniem w jednej walucie; rynek jest przede wszystkim sprawą krajową. To znaczy, że istnieje tyle rynków ile systemów pieniężnych.

Dr. Werner Bormann, Entreprenistaj strategio, wyd. autora, Hamburg 1991.


disfalo

disfalo de protono (=protona malintegriĝo)

disfaloj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
disfalon (no-plural accusative singular)
disfalojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

rozpad (proces dzielenia całości na części)

De la disfalo de Sovetunio en 1991, Rusujo perdis preskaŭ ses milionojn da loĝantoj. Post la disfalo de Sovetunio, inter 1991 kaj 1994, la rusoj perdis preskaŭ sep jarojn da meza vivdaŭro

Od rozpadu Związku Radzieckiego w 1991, Rosja straciła prawie sześć milionów mieszkańców. Po rozpadzie Związku Radzieckiego między 1991 a 1994 Rosjanie stracili niemal 7 lat średniej długości trwania życia.

Philippe Descamps, Rusujo survoje al malkresko de sia loĝantaro, Le Monde Diplomatique en Esperanto, lipiec 2011.

rozpad (niszczenie, rozkład systemu lub struktury)

Fandiĝo temas pri 1a disfalo aŭ rompiĝo de 1a relative rigida solida strukturo en 1a moviĝeman likvan staton. La disfalo de 1a rigida solida strukturo okazas ĉe temperaturo, kiu nomiĝas 1a fandopunkto

Topnienie oznacza rozpad lub przerwanie stosunkowo sztywnej stałej struktury w ruchliwy stan płynny. Rozpad sztywnej stałej struktury następuje przy temperaturze, którą nazywa się temperaturą topnienia.

H. S. Stoker kaj M.R. Slaubaugh, Generala, Organika, kaj Biologia KEMIO, tłum. R. K. Jones, D. A. Portmann, Esperanto-Societo de Ĉikago 1988.

rozpad (proces dzielenia na prostsze składniki)

Kemia elemento radiumo dum radioaktiva disfalo transformiĝas en radonon, kiu estas radioaktiva nobla gaso

Pierwiastek chemiczny rad podczas radioaktywnego rozpadu przekształca się w radon, który jest radioaktywnym gazem szlachetnym.


florpoto

florpotoj (nominative plural)
florpoton (accusative singular)
florpotojn (accusative plural)

Tie estis litoj mahagonaj, kanapoj kaj brakseĝoj tegitaj per punca lana damasko, belformaj ŝrankoj kaj komodoj, kelke da tabletoj eĉ kun marmoraj plataĵoj, kelke da sufiĉe grandaj speguloj, du grandaj oleandraj arboj en florpotoj kaj unu daturarbo, sur kies branĉoj pendis ankoraŭ kelke da ne tute defalintaj kalikoj de blanka floraĵo.

Były tam łóżka mahoniowe, kanapy i fotele obite pąsowym wełnianym adamaszkiem, kształtne szafy i komody, parę konsolek nawet z marmurowymi płytami, parę sporych zwierciadeł, dwa wielkie drzewa oleandrowe w doniczkach i datura, na której gałęziach zwieszało sięjeszcze kilka niezupełnie okwitłych kielichów białego kwiecia.


defalaĵo

atomenergiaj defalaĵoj de granda aktiveco

defalaĵoj (nominative plural)
defalaĵon (accusative singular)
defalaĵojn (accusative plural)

En Ĉinio kaj Hindio jam ekde la 60aj jaroj komenciĝis forta disvastiĝo de la uzo de apuddomaj malgrandaj biogasproduktiloj por kovri la bezonojn de energio de la unuopaj mastrumoj, surbaze de kuirejaj kaj ĝardenaj defalaĵoj

W Chinach i Indiach już od sześćdziesiątych lat rozpoczęło się silne rozpowszechnianie stosowania małych przydomowych biogazowni w celu pokrycia potrzeb energii poszczególnych gospodarstw, w oparciu o kuchenne i ogrodowe odpadki.

M. Rafaela Urueña Alvarez, Protektado de la Medio kaj daŭropova evoluo, Internacia Kongresa Universitato UEA, Hawana, Kuba 2010.

La damaĝo de vivmedio pro uzo de kemiaĵoj kaj forĵeto de defalaĵoj estas generale konata

Niszczenie ekosystemu przez stosowanie chemikaliów i wyrzucanie odpadków jest ogólnie znana.

Věra Barandovská-Frank, Dialogo pri valoroj ĉe Alain de Lille, Internacia Kongresa Universitato UEA, Lille, Francja 2015.


kuireja

Ĉe pordosojl', fenestro estis kuireja • Malfermita: eliĝis fum' kvazaŭ bruleja, • Ĝis el fumovolvaĵoj, laŭ blankkolombeto, • Ekbrilis kuirestra, lumanta ĉapeto

U drzwiowego progu, okno kuchenne było otwarte: wychodził dym jakby pogorzelowy, aż z kłębów dymu, jak biały gołąbek, zabłysła kuchmistrzowa świecąca czapeczka.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, Księga XI, str. 289, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986.

Ŝi indikis al li seĝon apud la kuireja tablo, kaj proponis: „Ĉu tason da kafo"?

Wskazała mu krzesło obok kuchennego stołu i zaproponowała.: "Czy filiżankę kawy"?

Johán Valano, (Claude Piron), Ĉu vi kuiras ĉine? str. 11, wyd. GEO 2015.