malsaĝe

Kiel malsaĝe la aferoj iras en ĉi tiu mondo!

H. C. Andersen, Fabeloj, Część I, (Galoŝoj de feliĉo), tłum. L. Zamenhof, wyd. Esperantista Centra Librejo, Paryż 1926.

Uzi aŭton en tiaj kondiĉoj estas ne nur malsaĝe, estas mortige.

Korzystać z auta w takich warunkach jest nie tylko głupio, jest śmiertelnie.

Claude Piron, Vere aŭ fantazie, wyd. GEO 2015.


grandmasto

grandmastoj (nominative plural)
grandmaston (accusative singular)
grandmastojn (accusative plural)


jardo

jardoj (nominative plural)
jardon (accusative singular)
jardojn (accusative plural)


karakterizaĵo

karakterizaĵoj (nominative plural)
karakterizaĵon (accusative singular)
karakterizaĵojn (accusative plural)

charakterystyka, cecha, wskaźnik, znamię (coś, co charakteryzuje)

Tio estas nur ekzemplo kiel naturselektado agas en la koloro kaj konduto de bestoj, kaj kiel ili ekspluatas tiujn karakterizaĵojn

To jest tylko przykład, jak dobór naturalny oddziałuje na kolor i zachowanie się zwierząt i jak one wykorzystują te cechy.

Wendel José Teles Pontes, entomologo, Kemio, bildoj kaj informoj en la dialogo inter specioj, Internacia Kongresa Universitato UEA, Lillo, Francja 2015.

charakterystyka (określenie krzywej pokazującej właściwości czegoś)


flagstango

flagstangoj (nominative plural)
flagstangon (accusative singular)
flagstangojn (accusative plural)

por. flagmasto


flagmasto

flagmastoj (nominative plural)
flagmaston (accusative singular)
flagmastojn (accusative plural)


diskoteko

zarówno zbiór płyt, jak i miejsce ich przechowywania


flagornamo

flagornamoj (nominative plural)
flagornamon (accusative singular)
flagornamojn (accusative plural)

chorągiewka lub flaga ozdobna (używana podczas festynów itp.)

zestaw flag (np. MKS) użytych podczas gali banderowej lub flagowej


gafo

por. aŭriko • aŭrika velo


velaro

velaroj (nominative plural)
velaron (accusative singular)
velarojn (accusative plural)


persona nomo

personaj nomoj (nominative plural)
personan nomon (accusative singular)
personajn nomojn (accusative plural)

Termin ten jest częściej stosowany zwłaszcza wśród kultur gdzie imię (antaŭnomo lub nomo) wymienia się po nazwisku. Może również oznaczać tzw. imię osobiste w cywilizacjach dalekowschodnich np. chińskiej.


kromnomo

kromnomoj (nominative plural)
kromnomon (accusative singular)
kromnomojn (accusative plural)

por. antaŭnomo • gentonomo • kromnomo

w starożytnym Rzymie: przydomek, cognomen


levo

levoj (nominative plural)
levon (accusative singular)
levojn (accusative plural)

podniesienie, uniesienie, podwyższenie, dźwignięcie, (czynność tego kto podnosi, a także wynik takiej czynności)

Omar kaj Lemuel haltis kaj salutis la fremdulojn per tiel profunda riverenco, kiel permesis al ili sida pozo, kaj poste per levo de la manoj

i Lemuel zatrzymali i pozdrowili obcych tak głębokim ukłonem jak pozwoliła im pozycja siedząca, a następnie przez podniesienie rąk.

H.A. Luyken, Pro Iŝtar, wyd. Ferdinand Hirt & Sohn, Lipsk, 1924.

Stipe kaj Alfredo intersalutis nur geste, per ioma levo de siaj ĉapeloj

i Alfredo ukłonili się tylko gestem, przez nieznaczne uniesienie swoich kapeluszy.

Eugen Kumičić: Surprizitaj nuptofestantoj, str. 147, tłum. Stanko Rukelj wyd. INKO 2001.

La bulgara levo estas la valuto de Bulgario


helflava

zobacz też: Indeks:Esperanto - Kolory


kies gasto mi estas, ties feston mi festas

czyim gościem jestem, tego święto świętuję


smeralda

szmaragdowy (barwy zielonej, takiej jak kolor szmaragdu)


duonfrato

duonfratoj (nominative plural)
duonfraton (accusative singular)
duonfratojn (accusative plural)

zobacz też: Indeks:Esperanto - Rodzina


glitejo

glitejoj (nominative plural)
glitejon (accusative singular)
glitejojn (accusative plural)

lodowisko (zamarznięty fragment np. rzeki lub drogi)


levado

levadoj (nominative plural)
levadon (accusative singular)
levadojn (accusative plural)

podnoszenie, unoszenie, podwyższanie, wznoszenie (trwająca przez pewien czas lub powtarzająca się czynność kogoś kto podnosi)

Dume Forta Adolfo okupiĝis per levado de grandaj fergloboj kaj fleksado de dikaj ferstangoj je la mezo, por montri kiel forta li estas

Tymczasem Silny Adolf zajął się podnoszeniem dużych kul żelaznych i zginaniem grubych żelaznych prętów na połowę, aby pokazać jaki jest silny.

Astrid Lindgren, Pipi Ŝtrumpolonga, tłum. Sven Alexandersson, str.58, INKO 2000.

Dum la lastaj jaroj li trostreĉis sin per levado kaj iĝis pulmomalsana

Podczas ostatnich lat zanadto naprężał się podnoszeniem i zachorował na płuca.

Ivar Lo-Johansson, Infanstriko, tłum. Ferenc Szilagyi, Zbiór nowel szwedzkich: Vespera-ruĝo anoncas ventegon, INKO 2001.


duonfilo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-duonfilo.wav

duonfiloj (nominative plural)
duonfilon (accusative singular)
duonfilojn (accusative plural)

zobacz też: indeks:Esperanto - Rodzina


duonfilino

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-duonfilino.wav

duonfilinoj (nominative plural)
duonfilinon (accusative singular)
duonfilinojn (accusative plural)

zobacz też: indeks:Esperanto - Rodzina


maglevo

maglevoj (nominative plural)
maglevon (accusative singular)
maglevojn (accusative plural)

La ideo de la maglevo estas de la germana inĝeniero H. Kemper kiu jam en 1934 akiris patenton.

Pomysł na kolej magnetyczną pochodzi od niemieckiego inżyniera H. Kempera, który opatentował go w 1934 roku.


fremdula legio

fremdulaj legioj (nominative plural)
fremdulan legion (accusative singular)
fremdulajn legiojn (accusative plural)


legiano

legianoj (nominative plural)
legianon (accusative singular)
legianojn (accusative plural)


princedzino

princedzinoj (nominative plural)
princedzinon (accusative singular)
princedzinojn (accusative plural)

w użyciu współczesnym praktycznie nie występują różnice pomiędzy księżną-władajacą (princino), a księżną-małżonką (princedzino) i oba wyrażenia są stosowane wymiennie, analogicznie do reĝino i reĝedzino


Dipatrino

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-Dipatrino.wav

Dipatrinoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Dipatrinon (no-plural accusative singular)
Dipatrinojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

zobacz też: Indeks:Esperanto - Indeks terminów religijnych

Sankta Maria, Dipatrino, preĝu por ni pekuloj nun kaj en la horo de nia morto.

Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej.

Hasło „Ave Maria” w: Esperanta Vikipedio.


Fremdula Legio

Fremdulaj Legioj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Fremdulan Legion (no-plural accusative singular)
Fremdulajn Legiojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


korteza amo

kortezaj amoj (nominative plural)
kortezan amon (accusative singular)
kortezajn amojn (accusative plural)

por. amturniro • trobadoro • trubaduro • amkantisto


princlando

princlandoj (nominative plural)
princlandon (accusative singular)
princlandojn (accusative plural)

Terminy princlando i duklando bywają stosowane zamiennie, jednak w wielu przypadkach (często zależnych od języka danego terytorium) ich rozróżnienie ma znaczenie tytularne i historyczne.

por. duklando • dukujo • dukejo

księstwo, ziemia książęca (zazwyczaj rządzone przez księcia (princeps))


princolando

princolandoj (nominative plural)
princolandon (accusative singular)
princolandojn (accusative plural)

por. duklando


kaj/aŭ

Miała miejsce próba wprowadzenia, obecnie nieoficjalnego, słowa o znaczeniu synonimicznym „kaŭ” (ka(j) + (a)ŭ), które się jednak powszechnie nie przyjęło. Dzisiaj jest ono zasadniczo niestosowane i zaleca się traktowanie go jedynie jako ciekawostki.

Oni rajtas prezenti konkursaĵojn en la kataluna kaj/aŭ en Esperanto

Prace konkursowe mogą być prezentowane w języku katalońskim i/lub w esperanto.

Olga Gribovan, La Ondo de Esperanto: La unua Premio Delfí Dalmau por gazeta artikolo, 2001.


princidino

princidinoj (nominative plural)
princidinon (accusative singular)
princidinojn (accusative plural)

księżniczka, córka księcia i/lub księżnej

La princidino de fabelo ĉiam estas belega

Księżniczka z baśni zawsze jest prześliczna.

Julio Baghy: La verda koro, Ĉapitro 8: Fabelo de Iĉio Pang


reĝidino

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-reĝidino.wav

reĝidinoj (nominative plural)
reĝidinon (accusative singular)
reĝidinojn (accusative plural)

terminy reĝidino i princino bywają stosowane wymiennie, przy czym reĝidino jest tutaj bardziej jednoznacznym. Princino często odnosi się do tytułu szlacheckiego nadawanego dzieciom monarchy w różnych krajach

królewna, księżniczka (córka króla i/lub królowej)


leviĝo

per leviĝo de niaj seĝoj

przez powstanie z naszych krzeseł (miejsc)

leviĝoj (nominative plural)
leviĝon (accusative singular)
leviĝojn (accusative plural)

podniesienie się, wzniesienie się, uniesienie się, wschód, wzrost, wspinanie się, wspinaczka, przybór, powstanie, powstanie z miejsca, (zmiana sytuacji kogoś lub czegoś podnoszącego się)

La efikoj de la klimata ŝanĝiĝo inkluzivas leviĝon de la mar-niveloj kaj delokiĝojn de loĝantaroj el unu regiono al alia

Skutki zmiany klimatycznej obejmują podniesienie się poziomów mórz i przesiedlenia ludności z jednego regionu do innego.

Lenio Marobin, Klimata ŝanĝiĝo kaj konfliktoj: kia interrilato? Monato nr 08-09 z 2014, str. 35.

Li aŭ vi devas morti antaŭ la leviĝo de la suno

On albo ty musicie umrzeć przed wschodem słońca.

H. C. Andersen, Fabeloj, Część I, (La virineto de maro), tłum. L. Zamenhof, wyd. Esperantista Centra Librejo, Paryż, 1926.

Li rakontis pri Neapolo, pri siaj leviĝoj sur Vezuvion, kaj ĉe tio li montris al ili per akvarelaj pentraĵoj kelkajn ĝiajn erupciojn

Opowiedział o Neapolu, o swoich wspinaczkach na Wezuwiusz i przy tym pokazał im za pomocą akwarelowych obrazów kilka jego erupcji.

H. C. Andersen, Fabeloj, Tom IV, „Bela”, tłum. L. Zamenhof, wyd. Heroldo de Esperanto, Bruksela, 1963.

skok tłoka, skok zaworu (odległość między dwoma końcowymi położeniami tłoka lub zaworu)


hospodaro

hospodaroj (nominative plural)
hospodaron (accusative singular)
hospodarojn (accusative plural)

Słowo bardzo rzadko występujące, o charakterze neologizmu. Dla określania władców Mołdawii i Walachii zazwyczaj używa się formy princo.

[…] Li estis devigita […] pakti kun uzurpinto de la moldava trono hospodaro Ștefan Tomșa la 2-a.

[…] Był zmuszony […] paktować z uzurpatorem mołdawskiego tronu hospodarem Stefanem Tomszą drugim.

Hasło „Stanisław Żółkiewski” w: Esperanta Vikipedio.


samjarularo

samjarularoj (nominative plural)
samjarularon (accusative singular)
samjarularojn (accusative plural)

Wyraz dość rzadki, częściej bywa stosowana forma opisowa.

rocznik (studentów lub rekrutów/kadetów)

La unua kaj la dua samjarularo en la universitato jam tutfinis, kaj ekkorespondas Esperante.

Renato Corsetti, Nova Sento en Reto, cz. UEA: Prioritato Afriko, 2002.


mallevo

mallevoj (nominative plural)
mallevon (accusative singular)
mallevojn (accusative plural)

opuszczenie, spuszczenie, obniżenie, zniżenie (czynność tego, kto opuszcza; zniża)

La zorgo pri la konservo de la imperio malĉesas okupi la Ĥanon ĝislaste, sed la mortlukton li elbatalas sola inter kelkaj servistinoj, ene en la fermita jurto, kaj nenia eksteraĵo heroldas lian morton, neniaj vekrioj, neniaj ceremonioj, nenia mallevo de standardoj aŭ militsignoj

Troska o zachowanie imperium nie przestaje zajmować Chana do ostatka, lecz śmiertelne zmaganie stacza sam wśród kilku służących kobiet, wewnątrz zamkniętej jurty i żadna rzecz zewnętrzna nie oznajmia jego śmierci, żadnych jęków, żadnych ceremonii, żadnego opuszczenia sztandarów czy znaków wojennych.

Artur Lunkvist, La volo de l’ĉielo, tłum. Bertil Nilsson, INKO 2000.


samklasanaro

samklasanaroj (nominative plural)
samklasanaron (accusative singular)
samklasanarojn (accusative plural)

Wyrażenie rzadkie, częściej zastępowane przez klaso (w przypadku klas uczniów, lub społecznych), samjarularo (w przypadku studentów), albo też opisowo.

rocznik (studentów), współklasowicze (klasa uczniów/studentów)

Ceestante la dekan rekuniĝon de la 1978-a samklasanaro de Harvard.

Współuczestnicząc w dziesiątym spotkaniu rocznika 1978 absolwentów Harvardu.

The ELNA Newsleter, News of the Language Problem and Esperanto as a Solution, 1988.


Dinaskintino

Dinaskintinoj (nominative plural)
Dinaskintinon (accusative singular)
Dinaskintinojn (accusative plural)

zobacz też: Indeks:Esperanto - Indeks terminów religijnych

Al ikono via, Dipatrino, petojn niajn meti volas ni; gardu ĉiam nin, Dinaskintino, kiam estos petegata Vi!.

Do Twego obrazu, Matko Boża, chcemy składać nasze prośby; chroń nas, Matko Boża, kiedy będziesz upraszana!

Jan Filip, Vin, Mari´, milfoje ni salutas.


Nazaretano

Nazaretanoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Nazaretanon (no-plural accusative singular)
Nazaretanojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


Nazareto

Nazaretoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Nazareton (no-plural accusative singular)
Nazaretojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

por. Nazoreo


pasintjare

Pasintjare mi vizitis Ĉinion.


diskriminacii

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-diskriminacii.wav

Nie mylić z diskrimini lub diskriminanto.


grafino

grafinoj (nominative plural)
grafinon (accusative singular)
grafinojn (accusative plural)

hrabina, grafina (żona hrabiego / grafa)

hrabina, grafina (władczyni hrabstwa lub posiadaczka tytułu hrabiowskiego / grafowskiego)


duklando

duklandoj (nominative plural)
duklandon (accusative singular)
duklandojn (accusative plural)

Terminy princlando i duklando bywają stosowane zamiennie, jednak w wielu przypadkach (często zależnych od języka danego terytorium) ich rozróżnienie ma znaczenie tytularne i historyczne.

por. princlando • princujo • princejo

księstwo, ziemia książęca (zazwyczaj rządzone przez księcia (dux))


nediskriminacio

nediskriminacioj (nominative plural)
nediskriminacion (accusative singular)
nediskriminaciojn (accusative plural)

Terminy nediskriminacio, sendiskriminacio lub sendiskriminacieco stosowane są wymiennie, a niewielkie różnice znaczeniowe (widoczne w np. tłumaczeniach aktów prawnych) nie mają praktycznego znaczenia w powszechnym użyciu.

Slovaka ambasadoro raportis pri lingvopolitika deklaro emfazante la bezonon de lingva justeco kaj nediskriminacio.

Słowacki ambasador przedstawił oświadczenie dotyczące polityki językowej, podkreślające potrzebę sprawiedliwości i niedyskryminacji na tle językowym .

unesperante, Informilo de Esperanto por UN, 2017.


grandduklando

grandduklandoj (nominative plural)
grandduklandon (accusative singular)
grandduklandojn (accusative plural)

Terminy grandprinclando i grandduklando bywają stosowane zamiennie, jednak w wielu przypadkach (często zależnych od języka danego terytorium) ich rozróżnienie ma znaczenie tytularne i historyczne.

por. grandprinclando

wielkie księstwo (rządzone przez wielkiego księcia (magnus dux))


grandprinclando

grandprinclandoj (nominative plural)
grandprinclandon (accusative singular)
grandprinclandojn (accusative plural)

por. grandduklando

wielkie księstwo (rządzone przez wielkiego księcia (magnus princeps))


kruckavaliro

kruckavaliroj (nominative plural)
kruckavaliron (accusative singular)
kruckavalirojn (accusative plural)

por. krucmilito • kruciato


malleviĝo

obniżenie się, obniżenie, opuszczenie się, opadnięcie, spadek, zstąpienie, zjazd (zmiana położenia kogoś lub czegoś obniżającego się)

Societo en loĝioj okaze de scenŝanĝo, kiam post malleviĝo de la kurteno ludis malgranda orkestro Hayden-on, interŝanĝis rimarkigojn

Towarzystwo w lożach z okazji zmiany scenicznej, kiedy po opadnięciu kurtyny grała mała orkiestra Haydena, wymieniało się spostrzeżeniami.

František Kožík, La plej eminenta inter Pierotoj, tłum. J. Karen i J. Vondroušek, wyd. INKO 2001.


krucisto

krucistoj (nominative plural)
kruciston (accusative singular)
krucistojn (accusative plural)

por. krucmilito • kruciato

krzyżowiec (rycerz- uczestnik wyprawy krzyżowej)

krzyżowiec (każdy uczestnik wyprawy krzyżowej)


princejo

princejoj (nominative plural)
princejon (accusative singular)
princejojn (accusative plural)

Słowo to, tak jak inne nazwy ziem/ terytoriów utworzone z pomocą czątki „ej”, jest zasadniczo potocznym. Bywa wykorzystywane również w poezji, analogicznie do reĝejo („mia loĝejo–mia reĝejo”). Z racji pewnej wieloznaczności lepiej używać princlando lub princujo.

En la germanaj princejoj la revolucio komenciĝis en la grandduklando Badeno kun ties administra centro Rastatt kaj ene de malmultaj semajnoj vastiĝis al ĉiuj ŝtatoj de la Germana Federacio.

W księstwach niemieckich rewolucja rozpoczęła się w wielkim księstwie Badeni z jego administracyjnym centrum Rastatt i w ciągu kilku tygodni rozszerzyła się na wszystkie kraje Związku Niemieckiego.

Hasło „Revolucio de 1848 en Germanio” w: Esperanta Vikipedio.


nobelaro

nobelaroj (nominative plural)
nobelaron (accusative singular)
nobelarojn (accusative plural)

por. kavaliro


krucmilito

krucmilitoj (nominative plural)
krucmiliton (accusative singular)
krucmilitojn (accusative plural)

por. krucisto • kruckavaliro

Dum unua krucmilito estiĝis la kavaliraj ordenoj kiel Templanoj aŭ Teŭtonaj Kavaliroj.

Podczas pierwszej krucjaty powstały zakony rycerskie jak templariusze lub Krzyżacy.


levebla

podnoszony; taki, którego można podnieść; możliwy do podniesienia

Ĝi estis duonan metron dika kaj pli ol metron longa, kaj ĉar ĝi estis el solida fero ĝi estis tiel peza ke tri ordinaraj viroj trovus ĝin malfacile levebla

Był na pół metra gruby i więcej niż metr długi, a ponieważ był z solidnego żelaza, był tak ciężki, że trzech zwykłych mężczyzn uważałoby go za trudny do podniesienia. (dosł. trudno podnoszony

L. Frank Baum, Rinkitinko en Oz, tłum. Donald Broadribb, wyd.1997.


glavingo

glavingoj (nominative plural)
glavingon (accusative singular)
glavingojn (accusative plural)

Termin zasadniczo oznacza pochwę na miecz, ale w praktyce używa się go jako określenie futerału na każdą broń białą, analogicznie do polskiego tłumaczenia (pochwa). Możliwe jest również zastosowanie słowa ingo w określonej frazie np. ingo de tranĉilo.

Ĉe lia flanko pendis glavingo antikva […] sed en ĝi estis neniu glavo kaj la glavingo mem estis tre rustiĝinta.

U jego boku wisiała stara pochwa […] ale nie było w niej miecza, a sama pochwa była bardzo zardzewiała.

Charles Dickens, La Kristnaska Kanto, tłumaczenie: Martyn Westcott, GEO, 2015.


ĵartelzono

ĵartelzonoj (nominative plural)
ĵartelzonon (accusative singular)
ĵartelzonojn (accusative plural)

zobacz też: Indeks:Esperanto - Ubrania


landgrafo

landgrafoj (nominative plural)
landgrafon (accusative singular)
landgrafojn (accusative plural)

La nobela titolo "landgrafo" oficiale ekzistis en Germanio ĝis la Unua Mondmilito.

Tytuł szlachecki landgrafa oficjalnie istniał w Niemczech do pierwszej wojny światowej.

Hasło „landgrafo” w: Esperanta Vikipedio.


garaĝo

garaĝoj (nominative plural)
garaĝon (accusative singular)
garaĝojn (accusative plural)


ĵartelo

ĵarteloj (nominative plural)
ĵartelon (accusative singular)
ĵartelojn (accusative plural)

Termin oznacza podwiązkę w znaczeniu porównywalnym do niemieckiego „Strumpfhalter”, nie zaś „Strumpfband”

por. ĝartero

zobacz też: Indeks:Esperanto - Ubrania


ĝartero

ĝarteroj (nominative plural)
ĝarteron (accusative singular)
ĝarterojn (accusative plural)

Termin oznacza podwiązkę w znaczeniu porównywalnym do niemieckiego „Strumpfband”, nie zaś „Strumpfhalter”

por. ĵartelo • ŝtrumpoŝelketo

zobacz też: Indeks: Esperanto - Ubrania


leveti

podnieść na niedużą wysokość, uchylić, unieść

Li aliras de flanke, li levetas la ĉapelon, li faras saluton plej respektan (ho, ironio!) kaj per voĉo, li demandas: ĉu vi permesas, sinjorino, ke mi vin akompanu?

Zachodzi z boku, uchyla kapelusza, czyni ukłon pełen uszanowania (o ironio!) i głosem pyta; czy pozwoli pani towarzyszyć sobie?

Eliza Orzeszkowa, Marta. tłum. L. Zamenhof, 1968.


laktisto

laktistoj (nominative plural)
laktiston (accusative singular)
laktistojn (accusative plural)

La propra domo en antaŭurbo, kun laktisto liveranta laktobotelojn estas unu el kelkaj simboloj de „Usona revo”.

Własny dom na przedmieściu, z mleczarzem dostarczającym butelki mleka jest jednym z kilku symboli „amerykańskiego snu”.


aŭtejo

aŭtejoj (nominative plural)
aŭtejon (accusative singular)
aŭtejojn (accusative plural)

zdaje się być popularniejszym.


keĉupo

keĉupoj (nominative plural)
keĉupon (accusative singular)
keĉupojn (accusative plural)

por. tomatsaŭco

zobacz też: Indeks: Esperanto - Jedzenie


tomatsaŭco

tomatsaŭcoj (nominative plural)
tomatsaŭcon (accusative singular)
tomatsaŭcojn (accusative plural)

por. keĉupo • keĉapo


skaldo

skaldoj (nominative plural)
skaldon (accusative singular)
skaldojn (accusative plural)


en la tago de la sankta Neniamo

zobacz też: Indeks:Esperanto - Przysłowia

nigdy, na święty nigdy, w dniu świętego Nigdy


esti kompetenta, kiel besto pri arĝento

ˈɛsti kompeˈtɛnta ˈkiʔel‿ˈbɛsto pri‿arˈʤ̑ɛnto

mówić jak ślepy o kolorach; być kompetentnym jak zwierzę o srebrze


belorusa

Po dodaniu la stanowi potoczne określenie języka białoruskiego.


Pozidono

Pozidonoj (nominative plural)
Pozidonon (accusative singular)
Pozidonojn (accusative plural)

Kiam Pozidono kreskis, li batalis kun siaj fratoj kontraŭ la titanoj.

Gdy Posejdon dorósł, wraz z swymi braćmi walczył przeciwko tytanom.


Vesto

Vestoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Veston (no-plural accusative singular)
Vestojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Forma Vesta jak i Vesto występują wymiennie.

por. vestalo

nie mylić z: vesto


vestalo

vestaloj (nominative plural)
vestalon (accusative singular)
vestalojn (accusative plural)

Rzeczownik występuje w formie mnogiej m.in. jako nazwa „zgromadzenia/zakonu” westalek, analogicznie do m.in. zgromadzeń zakonnych np. benediktanoj.

por. Vesta • Vesto

La vestaloj gardis daŭre la fajron en la Templo de Vesta […].

Westalki nieprzerwanie strzegły ognia w świątyni Westy […].


pareco

parecoj (nominative plural)
parecon (accusative singular)
parecojn (accusative plural)


likvidi

likwidować, anulować, uregulować (obliczać i spłacać należności)

Subskribita estas memorando inter la financministerioj por likvidi pruntojn

Podpisano memorandum między ministerstwami finansów aby anulować pożyczki.

Julius Hauser, Temoj traktataj, Monato, nr 07 z 2015 r.

zlikwidować (kończyć istnienie przedsiębiorstwa, firmy, interesu)

Pro la longdaŭra malsano, mi devas likvidi sian propran librejon

Z powodu długotrwałej choroby muszę zlikwidować swoją własną księgarnię.

likwidować, usunąć, obalić (nagle kończyć istnienie kogoś lub czegoś)

Bruce intertempe likvidis siajn malamikojn en Skotlando kaj li fariĝis la reĝo

w międzyczasie zlikwidował swoich nieprzyjaciół w Szkocji i uczynił się królem.

Hasło „Historio_de_Unuiĝinta_Reĝlando” w: Esperanta Vikipedio.

Tial ni devas likvidi viajn kontinentojn

Dlatego musimy zlikwidować wasze kontynenty.

Karol Čapek, Milito kontraŭ salamandroj, str. 329, tłum. Josef Vondroušek, INKO 2003.

likwidować, anulować (skasować zlecenia giełdowe niezrealizowane w określonym czasie)


kremlo

kremloj (nominative plural)
kremlon (accusative singular)
kremlojn (accusative plural)


kaperisto

kaperistoj (nominative plural)
kaperiston (accusative singular)
kaperistojn (accusative plural)

Terminy kaperisto i korsaro są bliskoznaczne i stosowane wymiennie, mimo pewnej różnicy znaczeniowej.


korsaro

korsaroj (nominative plural)
korsaron (accusative singular)
korsarojn (accusative plural)

nie mylić z: korsaĵo

korsarz (członek załogi, lub kapitan statku korsarskiego)

Sir Francis Drake estis la plej fama brita korsaro.

Sir Francis Drake był najbardziej znanym brytyjskim korsarzem.


likvida

La likvida valoro de mia librovendejo estas pli malgranda ol la librotenada valoro

Likwidacyjna wartość mojej księgarni jest mniejsza niż wartość księgowa.


hejmfajro

hejmfajroj (nominative plural)
hejmfajron (accusative singular)
hejmfajrojn (accusative plural)

Do, se ne ekzistas alia rimedo, ŝi ĉirkaŭŝpinu la pordon de mia domo, ŝmiriŝmiru ĝin per lupa grasaĵo, kaj eksidu, kiel mia edzino, ĉe mia hejmfajro.

Więc skoro niema innej drogi, niechże oprzędzie drzwi mego domu, niech je namaści wilczym tłuszczem i niechaj siędzie, jako żona, przy mojem ognisku.

Henryk Sienkiewicz, tłum.: Lydia Zamenhof, Quo Vadis, GEO, 2015.


likvido

likvidoj (nominative plural)
likvidon (accusative singular)
likvidojn (accusative plural)

MOS = Monda Organizaĵo pri Sano → Światowa Organizacja Zdrowia

Morbilo estis likvidita en Ameriko jam en 2002, kaj en 2010 estis akceptita rezolucio de MOS koncerne iom-post-ioman likvidon de morbilo en la tuta mondo ĝis 2020

Odra została zlikwidowana w Ameryce już w 2002 roku, a w 2010 przyjęto rezolucję ŚOZ odnośnie stopniowej likwidacji odry w całym świecie do 2020.

Vladimir Lemelev, Elimino atingeblas, Monato nr 10 z 2012 r.


topazo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Juliano P. Junho (Jjunho)-topazo.wav

topazoj (nominative plural)
topazon (accusative singular)
topazojn (accusative plural)


britono

britonoj (nominative plural)
britonon (accusative singular)
britonojn (accusative plural)

por. brito


ĉipso

ĉipsoj (nominative plural)
ĉipson (accusative singular)
ĉipsojn (accusative plural)

Wyraz o charakterze neologizmu (zapożyczony z „wyrazu międzynarodowego”), niemniej często stosowany.


dekumi

dziesiątkować, decymować (kara wojskowa)


likvidanto

likvidantoj (nominative plural)
likvidanton (accusative singular)
likvidantojn (accusative plural)

Kaze de malfondo, la Ĝenerala Kunveno de la membroj nomas likvidanton, membron aŭ ne

W przypadku rozwiązania, Generalne Zgromadzenie członków wyznacza likwidatora, członka lub nie.

Statuto de la Federacio E-D-E (Eŭropo Demokratio Esperanto), tekst: https://eo.wikipedia.org/wiki/Pola_Asocio_Eŭropo_-_Demokratio_-_Esperanto

En okazo de malfondo la Komitato nomas komisionon de likvidantoj

W przypadku rozwiązania Komitet mianuje komisję likwidatorów.

La Statuto de Universala Esperanto-Asocio, tekst: https://uea.org/teko/regularoj/statuto#aL


urboplanisto

urboplanistoj (nominative plural)
urboplaniston (accusative singular)
urboplanistojn (accusative plural)

Termin najbliżej odpowiadający „planiście miejskiemu”, podczas gdy urbanizisto oznacza architekta specjalizującego się w zagadnieniu urbanizacji (urbanizado)- rozwoju miasta. W praktyce pojęcia są stosowane wymiennie wraz z popularną, zapożyczoną formą urbanisto i potocznym urbisto.

La 24-an de novembro 1766 en Karlsruhe naskiĝis Friedrich Weinbrenner kiu estis germana arkitekto kaj urboplanisto de la klasikisma epoko.

24 listopada w Karlsruhe urodził się Friedrich Weinbrenner, który to był niemieckim architektem i planistą miejskim (urbanistą) epoki klasycyzmu.


lesbanino

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-lesbanino.wav

lesbaninoj (nominative plural)
lesbaninon (accusative singular)
lesbaninojn (accusative plural)


gejo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-gejo.wav

gejoj (nominative plural)
gejon (accusative singular)
gejojn (accusative plural)


Eklezio

Eklezioj (nominative plural)
Eklezion (accusative singular)
Ekleziojn (accusative plural)

Również zapisywany małą literą, zwłaszcza w kontekście kościołów niechrześcijańskich-gdzie element ten nie stanowi części „nazwy własnej” organizacji religijnej, a jedynie odpowiednik określenia.


elteni

wytrzymać, przetrzymać, dotrzymać, przetrwać, wytrwać, znieść, ścierpieć (dać radę pewnej, zwykle trudnej, sytuacji; nie ulec komuś lub czemuś)

Estus vere malgaja afero, se ni volus rakonti la tutan mizeron kaj suferojn, kiujn la anasido devis elteni dum la kruela vintro

Byłaby to prawdziwie smutna sprawa, jeśli chcielibyśmy opowiedzieć całą niedolę i cierpienia, które kaczątko musiało ścierpieć podczas srogiej zimy.

H. C. Andersen, Fabeloj, Część II (Malbela anasido), tłum. L. Zamenhof, wyd. Esperantista Centra Librejo, Paris 1926.

Nur veraj rajdkameloj posedantaj sufiĉan akvoprovizon en siaj stomakoj, povas elteni tian longedaŭran vojon

Tylko prawdziwe wierzchowe wielbłądy posiadające wystarczający zapas wody w swoich żołądkach, mogą wytrzymać taką długotrwałą drogę.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


prusujano

prusujanoj (nominative plural)
prusujanon (accusative singular)
prusujanojn (accusative plural)


reĝakvo

reĝakvoj (nominative plural)
reĝakvon (accusative singular)
reĝakvojn (accusative plural)

Reĝakvo povas solvi oron kaj platenon.

Woda królewska potrafi rozpuścić złoto i platynę.


jamajkano

jamajkanoj (nominative plural)
jamajkanon (accusative singular)
jamajkanojn (accusative plural)

Jamajczyk (mieszkaniec / obywatel Jamajki)


jamajkanino

jamajkaninoj (nominative plural)
jamajkaninon (accusative singular)
jamajkaninojn (accusative plural)

Jamajka (mieszkanka / obywatelka Jamajki)


subdepartemento

subdepartementoj (nominative plural)
subdepartementon (accusative singular)
subdepartementojn (accusative plural)

Termin stosowany najczęściej w krajach podzielonych na departamenty, w przypadku np. Francji odpowiada jednostce arrondissement


prefekto

prefektoj (nominative plural)
prefekton (accusative singular)
prefektojn (accusative plural)


eltenebla

nefacile eltenebla malcerto

niełatwo możliwa do zniesienia niepewność

elteneblaj vivkondiĉoj – znośne warunki życia

znośny, możliwy do zniesienia, możliwy do wytrzymania

Ĉiuokaze li ne estis tiel sovaĝa kiel la aliaj sudananoj el la dangala gento, kaj la mallibereco en lia hejmo povus esti pli eltenebla

W każdym razie nie był tak dziki jak inni Sudańczycy z dangalowego plemienia, i niewola w jego domu mogłaby być znośniejsza.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XVI), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Granda malvenko certe estas eltenebla, sed pli bone estas ne travivi ĝin

Wielka klęska z pewnością jest możliwa do wytrzymania, ale lepiej jest jej nie przeżywać.


departemento

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-departemento.wav

departementoj (nominative plural)
departementon (accusative singular)
departementojn (accusative plural)

Częstym błędem jest zapis zbliżony do polskiego tj. departamento

departament (jednostka organizacyjna np. ministerstwa)


sankta akvo

sanktaj akvoj (nominative plural)
sanktan akvon (accusative singular)
sanktajn akvojn (accusative plural)

Termin zasadniczo odpowiadający wodzie święconej.


Gujanoj

Gujanojn (no-singulative accusative plural)

Termin dotyczy krainy historycznej Gujana, dla państwa stosuje się określenie Gujano.

En Gujanoj situas nuntempe tri regnoj: Gujano (Gujana Kooperativa Respubliko), Surinamo (Nederlanda Gvajano) kaj Franca Gujano

W Gujanie są obecnie położone trzy kraje: Gujana (Kooperacyjna Republika Gujany), Surinam (Gujana Holenderska) i Gujana Francuska (francuski departament zamorski).


antaŭulo

antaŭuloj (nominative plural)
antaŭulon (accusative singular)
antaŭulojn (accusative plural)

poprzednik (ten, kto w czasie poprzedza kogoś)

Tion mi vidis en la pasinta jaro ĉe via antaŭulo

To widziałem w ubiegłym roku u twojego poprzednika.

H. C. Andersen, Fabeloj. Tom 4 (Neĝulo), tłum. L. Zamenhof, wyd. Heroldo de Esperanto, Bruksela 1963.

Unu el miaj antaŭuloj kiel Prezidanto de UEA kutimis priskribi sin kiel “la prezidanto de ĉiuj esperantistoj”

Jeden z moich poprzedników jako Prezydent Światowego Związku Esperantystów miał zwyczaj przedstawiać się jako „prezydent wszystkich esperantystów”.

Novjara mesaĝo de la prezidanto de UEA, La bezono senti nin kune, Gazetaraj Komunikoj de UEA, Nr 775 z 31.12.2018.


ŝabato

ŝabatoj (nominative plural)
ŝabaton (accusative singular)
ŝabatojn (accusative plural)


sanktigi

Dum Sankta Sabato kaj la festo per fajrobenado oni sanktigas benitan akvon.

W Wielką Sobotę, podczas wigili paschalnej święci się wodę święconą.


sabatorgio

sabatorgioj (nominative plural)
sabatorgion (accusative singular)
sabatorgiojn (accusative plural)


bombonujo

bombonujoj (nominative plural)
bombonujon (accusative singular)
bombonujojn (accusative plural)


elteneble

Nu, ĉu la juna sinjorino bone dormis en sia nova hejmo? Nu ja, dankon! Elteneble

No, czy młoda pani dobrze spała w swoim nowym domu? No przecież, dziękuję! Znośnie.

Henrik Ibsen, Hedda Gabler, tłum. Odd Tangerud, wyd. Jec Scandinavia 1890.

En la kajuto ne estis elteneble. La aero estis dika kaj peza kaj premis sur la cerbon

W kajucie nie było znośnie. Powietrze było gęste i ciężkie, i naciskało na mózg.

B. Traven, Mortula ŝipo, tłum. Hans Georg Kaiser, str. 431, INKO 2003.


balisto

balistoj (nominative plural)
baliston (accusative singular)
balistojn (accusative plural)

zob. balistiko


primitivulo

primitivuloj (nominative plural)
primitivulon (accusative singular)
primitivulojn (accusative plural)

prymitywista (artysta / malarz okresu przedrenesansowego)


senagado

senagadoj (nominative plural)
senagadon (accusative singular)
senagadojn (accusative plural)

Ŝi havis militeman spiriton kiu preferas problemojn ol senagadon

Miała wojowniczego ducha, który woli problemy niż bezczynność.

L. Frank Baum, Tiktoko de Oz, tłum. Donald Richard Broadribb, wyd. Esperanto de Bookleaf Publishing 1996.

Post kelkaj jaroj de senagado mi jam komencis skribi la novan romanon

Po kilku latach bezczynności zacząłem już pisać nową powieść.


katapulto

katapultoj (nominative plural)
katapulton (accusative singular)
katapultojn (accusative plural)


kartografio

kartografioj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
kartografion (no-plural accusative singular)
kartografiojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


koŝmaro

koŝmaroj (nominative plural)
koŝmaron (accusative singular)
koŝmarojn (accusative plural)


neeltenebla

nieznośny, nie do wytrzymania, niepowstrzymany

Ĉirkaŭ la dua posttagmeze la varmego, malgraŭ la vintra sezono, fariĝis nekutima kaj neeltenebla

Koło drugiej po południu upał, pomimo zimowej pory, uczynił się niezwykły i nieznośny.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział VIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Mi malprecize memoris, ke antaŭ multaj jaroj li forlasis sian landon, ĉar la polityka situacio tie estis neeltenebla por li, kaj ke li faris al si novan vivon niaregione

Pamiętałem niedokładnie, że przed wielu laty opuścił swój kraj, ponieważ sytuacja polityczna była tam nie do wytrzymania dla niego, i że urządził sobie nowe życie w naszym regionie.

Claude Piron, Vere aŭ fantazie, wyd. GEO 2015.


funebraĵoj

funebraĵojn (no-singulative accusative plural)

Wyraz często zastępowany formą potoczną „funebro” (również o znaczeniu: żałoba)

Spotykana jest również potoczna forma pojedyncza funebraĵo.

[…] Nuntempe la preĝejo uzatas ĉefe por funebraĵoj pro la apuda situo de la ĉefa tombejo.

Obecnie kościół jest używany głównie do pogrzebów ze względu na lokalizację obok głównego cmentarza.

Hasło „Packapelo (Narvik)” w: Esperanta Vikipedio.


diplomatio

diplomatioj (nominative plural)
diplomation (accusative singular)
diplomatiojn (accusative plural)


neelteneble

Vi diras, ke oni devas scii ami; mi ankaŭ sciis paroli kun Ligia pri amo, sed nun mi nur sopiras, nur atendas Chilon kaj hejme sentas min neelteneble

Ty mówisz, że trzeba umieć kochać; ja także umiałem mówić z Ligią o miłości, lecz teraz tylko tęsknię, tylko oczekuję Chilona i w domu czuję się nieznośnie.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XV, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO, 2015.

Finfine ĉi tiu batalo fariĝas neelteneble drama

W końcu ten bój stał się nieznośnie dramatyczny.

Hasło „Don_Juan_(Strauss)” w: Esperanta Vikipedio.


liceano

liceanoj (nominative plural)
liceanon (accusative singular)
liceanojn (accusative plural)

użycie bardzo rzadkie, analogiczne do lernejano

Ekde du jaroj ni estas liceanoj kaj ni prepariĝas por abiturienta ekzameno.

Od dwóch lat jesteśmy licealistami i przygotowujemy się do matury.


monta pinto

montaj pintoj (nominative plural)
montan pinton (accusative singular)
montajn pintojn (accusative plural)


liceanino

liceaninoj (nominative plural)
liceaninon (accusative singular)
liceaninojn (accusative plural)

użycie bardzo rzadkie, analogiczne do lernejanino

pracownica, uczennica, nauczycielka w liceum


vartejo

vartejoj (nominative plural)
vartejon (accusative singular)
vartejojn (accusative plural)

zob. infanĝardeno


neeltenebleco

neelteneblecoj (nominative plural)
neelteneblecon (accusative singular)
neelteneblecojn (accusative plural)

Tie li konsciiĝis pri la subevolueco de la hungaraj cirkonstancoj, pri la neeltenebleco de la feŭda reĝimo

Tam uprzytomnił sobie o zacofaniu węgierskich warunków, o nieznośności feudalnego ustroju.

Endre Ady, La morto de la ĉielarko, Hungara Esperanto-Asocio, Budapeszt, 1977.

Mia doloro, post la lasta malsano, drastre kreskis ĝis neeltenebleco

Mój ból, po ostatniej chorobie, drastycznie wzrósł do nieznośności.


neĝita

słowo rzadkie, będące również imiesłowem; częściej wyrażane opisowo lub terminem neĝkovrita.


edziĝrobo

edziĝroboj (nominative plural)
edziĝrobon (accusative singular)
edziĝrobojn (accusative plural)

Wyraz może uchodzić za przestarzały zob. edziĝo, geedziĝo; częściej spotykana jest forma dwuwyrazowa


ponĉo

ponĉoj (nominative plural)
ponĉon (accusative singular)
ponĉojn (accusative plural)


geedziĝo

geedziĝoj (nominative plural)
geedziĝon (accusative singular)
geedziĝojn (accusative plural)

termin stosowany zasadniczo wobec ślubu pary heteroseksualnej, zaś zaślubiny par homoseksualnych określa się odpowiednio terminami edziĝo i edziniĝo. Należy przy tym wspomnieć, że znaczenie pierwotne słowa edziĝo nadal jest bardzo często spotykane, stąd stanowi popularny synonim dla geedziĝo i część wielu wyrazów związanych z uroczystościami ślubnymi. Można przyjąć, iż w tym kontekście terminy są dopuszczalnie wymienne.

zob. nupto


tolaĵpinĉilo

tolaĵpinĉiloj (nominative plural)
tolaĵpinĉilon (accusative singular)
tolaĵpinĉilojn (accusative plural)


emi

Faru kion vi emas.


Grandpollando

Grandpollandoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Grandpollandon (no-plural accusative singular)
Grandpollandojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Gniezno (la malnova ĉefurbo de Pollando) situas en Grandpollando, sed Poznano estas ĉefurbo de Grandpollanda provinco (vojevodio).

Gniezno (stara stolica Polski) jest położone w Wielkopolsce, ale Poznań jest stolicą województwa wielkopolskiego.


kaŝmiro

kaŝmiroj (nominative plural)
kaŝmiron (accusative singular)
kaŝmirojn (accusative plural)


tutslavismo

tutslavismoj (nominative plural)
tutslavismon (accusative singular)
tutslavismojn (accusative plural)

zob. tutgermanismo, tutarabismo, tutafrikismo

Bluo, blanko kaj ruĝo estas la koloroj de tutslavismo, do ili estas nomata „tutslavaj koloroj”.

Błękit (niebieski), biel i czerwień są barwami panslawizmu, stąd są nazywane barwami pansłowiańskimi.


monta pino

montaj pinoj (nominative plural)
montan pinon (accusative singular)
montajn pinojn (accusative plural)

zob. mugo, pumilio, hoka pino


eltenema

Sed kiam venis ilia vico, la riĉuloj senhonte montris sian nervozecon kaj rifuzis esti mem eltenemaj

Ale kiedy przyszła ich kolej, bogacze bezwstydnie pokazali swoją nerwowość i odmówili aby być osobiście cierpliwymi.

Gnani Sankaran, Kiam televido elektas la viktimojn, tłum. Jeanne-Marie Cash, Le Monde Diplomatique, styczeń 2009 r.

Kiu estas plej facilmovema kaj eltenema, ricevas la purpuran silkan fadenon

Kto jest najbardziej zwinny i wytrwały, otrzymuje purpurową jedwabną nić.

Jonathan Swift, Gulivero en Liliputo, str. 28, tłum. M. Inman, wyd. INKO 2002.


sileziano

silezianoj (nominative plural)
silezianon (accusative singular)
silezianojn (accusative plural)


silezo

silezoj (nominative plural)
silezon (accusative singular)
silezojn (accusative plural)

Termin względnie nowy i rzadki, o charakterze neologizmu, najczęściej zastępowany starszą i szerszą znaczeniowo formą sileziano. Znaczeniowo obejmuje Ślązaków w rozumieniu grupy etnograficznej lub narodowej, a czasem także członków dawnych plemion lub księstw śląskich. Można spotkać również użycie synonimiczne do sileziano.


terano

teranoj (nominative plural)
teranon (accusative singular)
teranojn (accusative plural)


eltenemo

eltenemoj (nominative plural)
eltenemon (accusative singular)
eltenemojn (accusative plural)

Homa eltenemo atingis sian limon

Ludzka wytrzymałość dosięgła swojego kresu.

Ethel Turner, Sep junaj australianoj, tłum. Ruth McGrath, str. 97, Bookleaf Publishing, 1994.

La „Eltenemo” estis la trimasta ŝipo, en kiu la brita esploristo Ernest Shackleton plenumis la Imperian Transantarktan Ekspedicion de 1914

Wytrzymałość” był to trójmasztowy statek, na którym brytyjski badacz Ernest Shackleton realizował Imperialną Transantarktyczną Wyprawę od 1914 roku.

Hasło „Endurance_(ŝipo)” w: Esperanta Vikipedio.


elteneme

"Diru al li, amata Grace", respondis Marion, "ke neniam ŝuldo tiel noble, tiel grandanime, tiel elteneme estis plenumata; ke mi vin de tiu tempo kun ĉiu tago pli amis; kaj ke mi vin nun tiel senfine amas!"

Powiedz mu kochana Greace”, odpowiedziała Marion, „że nigdy zobowiązanie tak szlachetnie, tak wielkodusznie i tak cierpliwie nie było wykonywane; że ja go do tej pory z każdym dniem bardziej kochałam; i że go teraz tak bez końca kocham!"

Charles Dickens, La Batalo de l' Vivo, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

Tiu elteneme fluganta birdeto, havanta mirindan orientad-kapablon, facile retrovas sian lokon eĉ el grandaj distancoj

Ten wytrwale latający ptaszek, mający zadziwiającą zdolność orientacyjną, łatwo odnajduje swoją miejscowość nawet z dużych odległości.

Hasło „Ornitologio” w: Esperanta Vikipedio.


abstinulo

abstinuloj (nominative plural)
abstinulon (accusative singular)
abstinulojn (accusative plural)

Se vi estas abstinulo vi povas stiri hodiaŭ.

Skoro jesteś abstynentem, możesz dzisiaj prowadzić.


Oriento

Orientoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Orienton (no-plural accusative singular)
Orientojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

zob. oriento


orientalistiko

orientalistikoj (nominative plural)
orientalistikon (accusative singular)
orientalistikojn (accusative plural)


eosto

eostoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
eoston (no-plural accusative singular)
eostojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

termin powstał na potrzeby użycia w kompasach (skróty kierunkowe N-E-S-U zamiast dwuliterowych No-Or-Su-Ok). Prócz tego w użyciu można również spotkać skróty Or-S-Ok-N. W praktyce termin z racji jego zwięzłości i braku znaczeń kulturowych w przeciweiństwie do oriento.


cirkumcido

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-cirkumcido.wav


tenanto

tenantoj (nominative plural)
tenanton (accusative singular)
tenantojn (accusative plural)

W różnych tekstach wyraz tenanto używany jest w znaczeniu; właściciel, posiadacz, gospodarz, zarządca, dysponent. Te wyrazy mają jednak w języku esperanto swoje inne konkretne odpowiedniki jak proprietulo, mastro, posedanto, disponanto.

Zgodnie z polską terminologią prawniczą przykładem dzierżyciela jest zarządca, przewoźnik, przechowawca i inni.

ten, kto coś trzyma, dzierży, czymś włada

Tiele diras la tenanto de la sep steloj en sia dekstra mano, la iranto meze de la sep oraj lampingoj

To mówi ten, który trzyma siedem gwiazd w swojej prawej ręce, ten idący pośród siedmiu złotych świeczników.

La Nova Testamento, Apokalipso de Sankta Johano, rozdział 2/2, tłum L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

Tenanto de vira monda rekordo estas japano Ŝigeĉijo Izumi, kiu ĝisvivis 120 jarojn kaj 237 tagojn

Tym, który dzierży męski światowy rekord jest Japończyk Ŝigeĉijo Izumi, który dożył 120 lat i 237 dni.

Hasło „Rekordoj_de_mamuloj” w: Esperanta Vikipedio.

Tial ne nur ŝtelisto, sed ankaŭ luprenanto, lombardisto kaj aliaj estis tenantoj, ne posedantoj

Dlatego nie tylko złodziej, lecz także najemca, lombardzista i inni byli dzierżycielami, nie posiadaczami.

Prof. D-ro Ivo Lapenna, Juraj terminologiaj problemoj kun aparta konsidero al la esperantlingva jura terminologio, wyd. IEAJ, 1987.

Kiu obiekton fakte mastras anstataŭ de iu alia, estas tenanto.

Kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem.


cirkumcidi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-cirkumcidi.wav


kelto

keltoj (nominative plural)
kelton (accusative singular)
keltojn (accusative plural)


petro

petroj (nominative plural)
petron (accusative singular)
petrojn (accusative plural)

termin w powyższym znaczeniu dość rzadki, wyraża biblijne pochodzenie imienia Petro-Piotr


tenujo

tenujoj (nominative plural)
tenujon (accusative singular)
tenujojn (accusative plural)

pojemnik, zbiornik, puszka (na trzymanie lub dla ochrony czegoś)

Kiam ni ekirigis ĉi tiun rubrikon en nia revuo, ni sentis nin iom kulpaj, kiel Pandora post la malfermo de sia tenujo

Kiedy wprowadziliśmy tę rubrykę w naszym czasopiśmie, czuliśmy się trochę winni, jak Pandora po otwarciu swojej puszki.

Literatura Mondo nr 3 (1922) - Pri la disputo.


planedsistemo

planedsistemoj (nominative plural)
planedsistemon (accusative singular)
planedsistemojn (accusative plural)


tenejo

tenejoj (nominative plural)
tenejon (accusative singular)
tenejojn (accusative plural)

depozyt, magazyn, pomieszczenie, przechowalnia, skład, (miejsce, pokój, gdzie się coś przechowuje, przetrzymuje)

Ĉar la ludoj devis superi ĉiujn antaŭajn per sia brileco kaj nombro de viktimoj, oni aldonis vastajn tenejojn por la homoj kaj bestoj

Ponieważ igrzyska miały przewyższać wszystkie poprzednie swoją wspaniałością i liczbą ofiar, dodano obszerne pomieszczenia dla ludzi i zwierząt.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział LVI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

Post duonhoro li eniris malriĉulan kvartalon apud la rivero, kaj fine atingis la celitan magazenon, starantan aparte inter disaj budoj, barakoj kaj aliaj tenejoj

Po pół godzinie wszedł do żebraczej dzielnicy koło rzeki i w końcu dotarł do zamierzonego magazynu, stojącego osobno między rozrzuconymi szopami, barakami i przechowalniami.

H.A. Luyken, Pro Iŝtar, Romano el la antikva Babela historio, wyd. Ferdinand Hirt & Sohn, Lipsk, 1924.


humanitara

wyraz o charakterze neologizmu, występujący praktycznie tylko jako przymiotnik; bliskoznaczny terminom humaneca i humaneco


humanisto

humanistoj (nominative plural)
humaniston (accusative singular)
humanistojn (accusative plural)

humanista (przedstawiciel humanizmu i/lub posiadacz takiego wykształcenie)

humanista (badacz, znawca greckiej i rzymskiej kultury antycznej)


homeco

homecoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
homecon (no-plural accusative singular)
homecojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

termin dotyczny cech ludzkich w znaczeniu cech gatunkowych, pospolitym. Człowieczeństwo tożsame z humanitaryzmem opisuje wyraz humaneco, humana.

nie mylić z: humaneco


humaneco

humanecoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
humanecon (no-plural accusative singular)
humanecojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

termin określa pozytywne i szlachetne cechy człowieka utożsamiane również z pojęciem humanitaryzmu. Dla określenia człowieczeństwa w znaczeniu ludzkich cech np. gatunkowych, czy też w znaczeniu bardziej pospolitym używa się słowa homeco


briteliro

malmola briteliro

twardy brexit (oznacza wystąpienie Wielkiej Brytanii ze wszystkich aspektów Unii Europejskiej

briteliroj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
briteliron (no-plural accusative singular)
britelirojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Wbrew zachodzącym w niektórych tekstach nawykom, wyjście Wielkiej Brytanii z UE – briteliro - powinniśmy pisać małą literą.

brexit (wystąpienie Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej)

Dek sep milionoj voĉdonis por la briteliro

Siedemnaście milionów głosowało za brexitem.

Briteliro klare montris, ke la nuna krizo de la eŭropa integriĝo estas krizo de identeco

Brexit jasno pokazał, że obecny kryzys europejskiej integracji jest kryzysem tożsamości.

Eŭropa Bulteno, Oficiala organo de Eŭropa Esperanto-Unio, Nr 162, lipiec-sierpień 2016.


triumviraro

triumviraroj (nominative plural)
triumviraron (accusative singular)
triumvirarojn (accusative plural)


triumviro

triumviroj (nominative plural)
triumviron (accusative singular)
triumvirojn (accusative plural)


unuaeco

unuaecoj (nominative plural)
unuaecon (accusative singular)
unuaecojn (accusative plural)

nie mylić z: unueco


tagmezulino

tagmezulinoj (nominative plural)
tagmezulinon (accusative singular)
tagmezulinojn (accusative plural)


pinaklo

pinakloj (nominative plural)
pinaklon (accusative singular)
pinaklojn (accusative plural)


akvoturo

akvoturoj (nominative plural)
akvoturon (accusative singular)
akvoturojn (accusative plural)


enteni

Możliwe jest zamienne używanie wyrazu enteni albo enhavi. Enteni ma węższy sens i używa się tego wyrazu raczej dla wskazania różnych wzajemnych związków między rzeczą zawartą w czymś (entenataĵo) a rzeczą zawierającą coś (entenantaĵo). Enhavi pokazuje prosto tylko bycie w czymś.

mieścić, obejmować, pomieścić, zawierać, zawierać w sobie, zmieścić (trzymać wewnątrz czegoś, lub w sobie; móc pomieścić określoną ilość)

Tiel oni konstruis akvujon, kiu povis enteni ĉirkaŭ tri miliardojn da kubaj metroj, tri kubajn kilometrojn da akvo, kies supraĵo okupis preskaŭ tricent kvadratajn kilometrojn

Dlatego zbudowano zbiornik, który mógł pomieścić ze trzy miliardy metrów kubicznych, trzy kilometry sześcienne wody, której powierzchnia zajmowała około trzystu kilometrów kwadratowych.

B. Prus, Faraono, Księga III, Rozdział VII, tłum. D-ro Kazimierz BEIN (Kabe), wyd. Esperantista Centra Librejo, Paryż, 1927.

Liaj vangoj komencis ŝveli kaj la ventro pufiĝis al li tiel, ke la sekvantan tagon jam ne entenis lin eĉ la soldata pantalono

Jego policzki zaczęły puchnąć a brzuch nabrzmiał mu tak, że następnego dnia już nie mieściły go nawet żołnierskie spodnie.

Jaroslav Hašek, La brava soldato Ŝvejk, Część III, str. 58/59, tłum. Vladimir Vano, INKO 2001.


fromaĝburgero

fromaĝburgeroj (nominative plural)
fromaĝburgeron (accusative singular)
fromaĝburgerojn (accusative plural)


grandulo

granduloj (nominative plural)
grandulon (accusative singular)
grandulojn (accusative plural)


antropofago

antropofagoj (nominative plural)
antropofagon (accusative singular)
antropofagojn (accusative plural)


enteno

entenoj (nominative plural)
entenon (accusative singular)
entenojn (accusative plural)

Krom tiuj, altnivela estas la enteno de gluteno pro la enhavo de 73 gramoj de amelo en cent gramoj de pastaĵo

Oprócz nich, wysoka jest zawartość glutenu z powodu ilości 73 gramów skrobi w stu gramach makaronu.

Marco Picasso, Pastaĵo – konsideroj kaj historio, INKO 2001.

Malpli grava estas la enteno de la regulo, ol la fakto, havi regulon kaj ĝin obei senkondiĉe

Mniej ważna jest treść reguły, niż fakt by posiadać regułę i bezwarunkowo jej przestrzegać.

Charles Baudouin, La Arto de Memdisciplino, Psikagogio, Berlin 1926.


spajro

spajroj (nominative plural)
spajron (accusative singular)
spajrojn (accusative plural)

zob. pinaklo

wieża kościelna (zwłaszcza gotycka o dachu wieżowym)

Ĝia (de katedralo) spajro estas 123 metrojn alta, kun statuo de anĝelo sur la pinto

Jej (katedry) wieża jest wysoka na 123 metry, wraz ze statuą anioła na jej szczycie.

Hasło „Katedralo de la Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Sankt-Peterburgo)” w: Esperanta Vikipedio.


Erebo

Ereboj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Erebon (no-plural accusative singular)
Erebojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


Elizeo

Elizeoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Elizeon (no-plural accusative singular)
Elizeojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

termin zasadniczo niewystępujący w liczbie mnogiej


Tartaro

Tartaroj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Tartaron (no-plural accusative singular)
Tartarojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


soleco

solecoj (nominative plural)
solecon (accusative singular)
solecojn (accusative plural)


solsola

termin ściślej odpowiadający znaczeniu jedyny (sam jeden) niż sola, lecz mniej popularny, również względem synonimu ununura

Ĝia redaktoro, eldonisto kaj plejparte solsola artikolverkisto de 21 numeroj de 1-a jarkolekto estis Kálmán Osvát.

Jej (gazety) redaktorem, wydawcą i w większości jedynym autorem artykułów z 21 numerów pierwszorocznego wydania był Kálmán Osvát.


fiŝkaptisto

fiŝkaptistoj (nominative plural)
fiŝkaptiston (accusative singular)
fiŝkaptistojn (accusative plural)

Kaj piedirante apud la maro de Galileo, li vidis du fratojn, Simonon, kiu estis nomata Petro, kaj Andreon, lian fraton, ĵetantajn reton en la maron, ĉar ili estis fiŝkaptisto.

Gdy [Jezus] przechodził obok Jeziora Galilejskiego, ujrzał dwóch braci: Szymona, zwanego Piotrem, i brata jego, Andrzeja, jak zarzucali sieć w jezioro; byli bowiem rybakami.

tłum. L.L. Zamenhof, La Sankta Biblio, La Nova Testamento de nia Sinjoro kaj Savanto Jesuo Kristo, cz. (Mat 4,18), GEO, 2016.


Lahtio

Lahtioj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Lahtion (no-plural accusative singular)
Lahtiojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Lahtio, kie okazos la cent 104-a Universala Kongreso de Esperanto, estas urbo en Finnlando, kiu havas ĉirkaŭ cent mil loĝantojn kaj estas la ĉefurbo de la regiono kun ĉirkaŭ ducent mil loĝantoj

Lahti, gdzie odbędzie się sto czwarty Światowy Kongres Esperanto, jest miastem w Finlandii, które liczy około sto tysięcy mieszkańców i jest stolicą regionu z około dwustu tysiącami mieszkańców.

D. Ŝevĉenko, A. Striganova, Lahtio: modernaj kondiĉoj ene de la vivanta naturo, str. 243, Esperanto Nr 1330 (12), grudzień 2018.

Ne tre for de la kongresejo troviĝas tri mondkonataj skisaltejoj. Ĝuste ĉefe pro ili oni foje nomas Lahtion la ĉefurbo de la vintra sporto de Finnlando

Niezbyt daleko od centrum kongresowego znajdują się trzy słynne na świecie skocznie narciarskie. Właśnie głównie z ich powodu nieraz nazywa się Lahti stolicą sportu zimowego Finlandii.

D. Ŝevĉenko, A. Striganova, Lahtio: modernaj kondiĉoj ene de la vivanta naturo, str. 244, Esperanto Nr 1330 (12), grudzień 2018.


senkulpeco

senkulpecoj (nominative plural)
senkulpecon (accusative singular)
senkulpecojn (accusative plural)


petveturado

petveturadoj (nominative plural)
petveturadon (accusative singular)
petveturadojn (accusative plural)


petveturanto

petveturantoj (nominative plural)
petveturanton (accusative singular)
petveturantojn (accusative plural)

termin ten w przeciwieństwie „petveturisto” oznacza człowieka jedynie podróżującego autostopem, gdy nie jest to jego hobby lub profesja. W praktyce terminy te są stosowane wymiennie.


divizio

divizioj (nominative plural)
divizion (accusative singular)
diviziojn (accusative plural)

w zoologi typ–filumo


druĵinano

druĵinanoj (nominative plural)
druĵinanon (accusative singular)
druĵinanojn (accusative plural)


forteni

Zamiast wyrazu forteni można też zamiennie używać wyrazu deteni.

być powściągliwym, opędzać się, powstrzymywać, trzymać z dala

Mi fortenis mian koron de nenia ĝojo, ĉar mia koro ĝojis pri ĉiuj miaj laboroj; kaj ĉi tio estis mia rekompenco por ĉiuj miaj laboroj

Nie powstrzymywałem mojego serca od żadnej radości, gdyż moje serce cieszyło się z wszystkich moich prac i była to moja zapłata za wszystkie moje prace.

La Malnova Testamento, La Predikanto 2, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.


astronaŭto

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-astronaŭto.wav

astronaŭtoj (nominative plural)
astronaŭton (accusative singular)
astronaŭtojn (accusative plural)

rozróżnienie między astronaŭto, kosmonaŭto, tajkonaŭto, spaconaŭto ma charakter niemal wyłącznie kulturowy i narodowościowy. Przyjeło się używać formy pochodzenia anglojęzycznego (astronaut) i rosyjskojęzycznego космонавт, wymiennie. Analaogicznie wymienna jest większość słów z dziedziny badań kosmicznych (np. kosmonaŭtiko = astronaŭtiko). Prócz nich można również spotkać terminy spaconaŭto i tajkonaŭto pochodzenia odpowiednio: europo-francuskiego (spationaute) i chińskiego (taikonaut).


spacoŝipo

spacoŝipoj (nominative plural)
spacoŝipon (accusative singular)
spacoŝipojn (accusative plural)

rozróżnienie pomiędzy kosmoŝipo, a spacoŝipo ma w zasadzie charakter głównie kulturowy, choć występuje pewna różnica znaczeniowa. Z kolei termin stelŝipo (ang. starship, interstellar spacecraft) oznacza pojazd zdolny do podróży międzygwiezdnych (i transportu ludzi), a więc osiągnięcie trzeciej prędkości kosmicznej


ŝtatoficisto

ŝtatoficistoj (nominative plural)
ŝtatoficiston (accusative singular)
ŝtatoficistojn (accusative plural)

w polskiej nomenklaturze przyjmuje się iż urzędnik pełni funkcję jedynie w administracji rządowej, (a więc państwowej)


artikulacio

artikulacioj (nominative plural)
artikulacion (accusative singular)
artikulaciojn (accusative plural)

Artikulacio estas elfoso de sono aŭ voĉo.

Artykulacja jest wydobywaniem dźwięku lub głosu.


urboŝtato

urboŝtatoj (nominative plural)
urboŝtaton (accusative singular)
urboŝtatojn (accusative plural)

Dum la mezepoko urboŝtatoj ekzistis ĉefe en Italio.

W okresie średniowiecza miasta-państwa istniały głównie we Włoszech.


mara respubliko

maraj respublikoj (nominative plural)
maran respublikon (accusative singular)
marajn respublikojn (accusative plural)

republika kupiecka; śródziemnomorskie talassokratyczne miasta-państwa z okresu średniowiecza, położone głównie we Włoszech i Dalmacji, prowadzące handel morski i kolonizujące wybrzeża Morza Śródziemnego i Czarnego


retumilo

retumiloj (nominative plural)
retumilon (accusative singular)
retumilojn (accusative plural)

Retumilo servas al vidigo de retpaĝoj

Przeglądarka służy do wyświetlania stron internetowych


poliso

polisoj (nominative plural)
polison (accusative singular)
polisojn (accusative plural)


arbalestisto

zob. pafarkisto


kosmonaŭto

gr. κόσμος + ναύτης, ros. космонавт

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kosmonaŭto.wav

kosmonaŭtoj (nominative plural)
kosmonaŭton (accusative singular)
kosmonaŭtojn (accusative plural)

rozróżnienie między astronaŭto, kosmonaŭto, tajkonaŭto, spaconaŭto ma charakter niemal wyłącznie kulturowy i narodowościowy. Przyjeło się używać formy pochodzenia anglojęzycznego (astronaut) i rosyjskojęzycznego космонавт, wymiennie. Analaogicznie wymiennena jest większość słów z dziedziny badań kosmicznych (np. kosmonaŭtiko = astronaŭtiko). Prócz nich można również spotkać terminy spaconaŭto i tajkonaŭto pochodzenia odpowiednio: europo-francuskiego (spationaute) i chińskiego (taikonaut).


komercistrespubliko

komercistrespublikoj (nominative plural)
komercistrespublikon (accusative singular)
komercistrespublikojn (accusative plural)

zob. mara respubliko, urboŝtato

termin rzadki, spotykany głównie w tłumaczeniach z języka angielskiego


teniĝi

trzymać się (chwytać się kogoś lub czegoś, opierać się na czymś)

La timemaj infanoj teniĝas al la patrino kaj mallaŭte demandas: Ĉu li ne estas arestanto, panjo?

Lękliwe dzieci trzymają się matki i pytają cicho: Czy on nie jest aresztowany, mamo?

Muneto Abe – japana historia rakonto el la dekunua jarcento, tłum. K. Takahaŝi, wyd. Uzino 6, Inko 2003.

Sed ŝi havis la nevideblan fadenon, je kiu ŝi povis teniĝi

Lecz miała niewidzialną nić, za pomocą której mogła trzymać się.

H. C. Andersen, Fabeloj, Część 3, (Ŝtono de la saĝuloj), tłum L. Zamenhof, Esperantista Centra Librejo, Paryż 1932.

trzymać się, utrzymać się (w przenośni; żyć, trwać, nie upadać, ocaleć, zachować się)

Mi preskaŭ ekploris, sed teniĝis

Aleksandro Sarov, Pizulo kaj simplulo, INKO 2003.

Ĉiam kiam ne pluvis, ŝi petis lin, ke li portu ŝin eksteren, ĉar ŝi jam ne povis teniĝi sur propraj piedoj

Zawsze kiedy deszcz nie padał, prosiła go by wynosił ją na zewnątrz, gdyż już nie mogła utrzymać się na własnych nogach.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXXI), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


lulĉevalo

lulĉevaloj (nominative plural)
lulĉevalon (accusative singular)
lulĉevalojn (accusative plural)


pro kapo malsaĝa suferas la kruroj

kto nie ma w głowie, ten ma w nogach; przez głowę niemądrą cierpią nogi


dizerto

dizertoj (nominative plural)
dizerton (accusative singular)
dizertojn (accusative plural)

nie mylić z: dezerto, deserto → pustynia, deser


mandolo

mandoloj (nominative plural)
mandolon (accusative singular)
mandolojn (accusative plural)

zobacz też: Indeks: Esperanto - Instrumenty muzyczne

zob. mandolino


teniĝo

teniĝoj (nominative plural)
teniĝon (accusative singular)
teniĝojn (accusative plural)

Ŝi staris tiel kelke da minutoj, kun senmova vizaĝo kaj teniĝo

Stała tak parę minut, z nieruchomą twarzą i postawą.

Eliza Orzeszkowa, Marta. tłum. L. Zamenhof, 1968.

Malgraŭ sia humila teniĝo, la princo mordis la lipojn kaj kunpremis la pugnojn

Mimo swojej pokornej postawy, książę gryzł wargi i zaciskał pięści.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział VI, wyd. GEO 2015

postawa (sposób zachowania się wobec osób, zjawisk i zdarzeń)

Ĉiuj homoj havas antaŭjuĝojn; ili donas al ili teniĝon kaj orientiĝon en tro vasta mondo

Wszyscy ludzie mają uprzedzenia; one dają im postawę i orientację w zbyt szerokim świecie.

Hasło „Antaŭjuĝo” w: Esperanta Vikipedio.

Li havas malamikan teniĝon al ĉio faŝista

Ma wrogą postawę do wszystkiego co faszystowskie.


kunteni

La radikoj de la arboj formas komplikitan reton, kiu kuntenas la surfacajn tavolojn en kontentiga maniero

Korzenie drzew tworzą skomplikowaną sieć, która w zadowalający sposób spaja warstwy powierzchniowe.

Upton Sinclair, La gnomaŭto, tłum. Runo Stridell, str.50, INKO 2001.

Ĉio ĉi estis kune, sed obtuze mi sentis, ke ion, kio estas plej grava, kio kuntenas ĉion, ke ion mi forgesis

Wszystko to było razem, lecz z przygłuszeniem czuję, że coś, co jest najważniejsze, co łączy wszystko, że to coś zapomniałem.

Frederiko Karinthy, Norda vento, tłum Karlo Bodo, str. 49, wyd. INKO 2003.


unuenaskiteco

unuenaskitecoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
unuenaskitecon (no-plural accusative singular)
unuenaskitecojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


servuto

servutoj (nominative plural)
servuton (accusative singular)
servutojn (accusative plural)

zob. servuteco, servado


trebuŝeto

trebuŝetoj (nominative plural)
trebuŝeton (accusative singular)
trebuŝetojn (accusative plural)

termin rzadki o charakterze neologizmu, występuje jako bardziej ścisły zamiennik terminu ĵetmaŝino określącego różne machiny miotające.

Ne, sed mi povus konsideri esti pafita de trebuŝeto.

Nie, ale mógłbym pomyśleć, że zostałem wystrzelony z trebusza.

kaj la hundo iris kun ili, cz. La Memeo por Nov-Jaro/New Year's Meme, 2008.


sinjoreco

sinjorecoj (nominative plural)
sinjorecon (accusative singular)
sinjorecojn (accusative plural)

zob. senjoro


kontraŭalizeo

kontraŭalizeoj (nominative plural)
kontraŭalizeon (accusative singular)
kontraŭalizeojn (accusative plural)


pasato

pasatoj (nominative plural)
pasaton (accusative singular)
pasatojn (accusative plural)

La pasatoj estas la plej oftaj ventoj en la tropikaj regionoj.

Pasaty są najpowszechniejszymi wiatrami w regionach tropikalnych.


kunteniĝi

trzymać się razem, trzymać się w całości, połączyć się, spajać się, (nie rozpadać się)

La marsa luno Fobo estas tiom proksima al Marso, ke ĝia propra gravito ne povus kunteni ĝin; ĝi kunteniĝas nur pro sia solida konsisto kaj diskrevus, se ĝi estus likva

Marsjański księżyc Fobo jest tak bliski Marsa, że jego własna grawitacja nie mogłaby spajać go; on trzyma się w całości tylko z powodu swojego solidnego składu i rozpadłby się, jeśli byłby płynny.

La grupo de miaj amikoj jam longe kunteniĝas

Grono moich przyjaciół już długo trzyma się razem.


alizeo

alizeoj (nominative plural)
alizeon (accusative singular)
alizeojn (accusative plural)


Interlingvao

Interlingvaoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Interlingvaon (no-plural accusative singular)
Interlingvaojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


setlanto

setlantoj (nominative plural)
setlanton (accusative singular)
setlantojn (accusative plural)


setlejo

setlejoj (nominative plural)
setlejon (accusative singular)
setlejojn (accusative plural)


Ĉikago

Ĉikagoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Ĉikagon (no-plural accusative singular)
Ĉikagojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

En Ĉikago la 30-an de januaro 2019, la temperaturo de la aero falis eĉ al 30 celsiaj gradoj sub nulo, akirante novan rekordon de la plej malalta temperaturo en la urbo dum la lastaj 25 jaroj

W Chicago 30 stycznia 2019, temperatura powietrza spadła nawet do 30 stopni Celsjusza poniżej zera, osiągając nowy rekord najniższej temperatury w mieście w ciągu ostatnich 25 lat.


kunteniĝo

kunteniĝoj (nominative plural)
kunteniĝon (accusative singular)
kunteniĝojn (accusative plural)

La Fonduso por Kunteniĝo estas unu el la financaj iloj, per kiuj EU celas malgrandigi la diferencojn en la disvolviĝo de la regionoj kaj membroŝtatoj

Fundusz Spójności jest jednym z finansowych narzędzi, przy pomocy których Unia Europejska zmierza zmniejszyć różnice w rozwoju regionów i państw członkowskich.

Stanisław Śmigielski, Kvin jarojn en Eŭropa Unio, Monato, (www.monato.be)

Raŭpero estas figura ŝtalplato plejofte kun elstaraj krestoj, servantaj por kunteniĝo kun grundo

Ogniwo gąsienicy jest foremną stalową płytą najczęściej z wystającymi czubami, służącymi do sprzęgnięcia z terenem.


setli

Ili setlis en la okcidenta kaj suda parto de Hungario […].

Osiedlili się oni w zachodniej i wschodniej części Węgier […].

Hasło „Peĉenegoj” w: Esperanta Vikipedio.


setli

zasadniczo w tym znaczeniu stosowana powinna być forma setligi


Neĝblankulino

Neĝblankulinoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Neĝblankulinon (no-plural accusative singular)
Neĝblankulinojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

forma rzadsza od Neĝulino niemniej występująca i bardziej jednoznaczna. Jest bezpośrednim tłumaczeniem z języka dolnoniemieckiego.


analoj

analojn (no-singulative accusative plural)

zob. kroniko


ĉiovendejo

ĉiovendejoj (nominative plural)
ĉiovendejon (accusative singular)
ĉiovendejojn (accusative plural)

Ĉu vi laboris en ĉiovendejo?


sablohorloĝo

sablohorloĝoj (nominative plural)
sablohorloĝon (accusative singular)
sablohorloĝojn (accusative plural)


klepsidro

klepsidroj (nominative plural)
klepsidron (accusative singular)
klepsidrojn (accusative plural)


dekono

dekonoj (nominative plural)
dekonon (accusative singular)
dekonojn (accusative plural)

zobacz też: Indeks:Esperanto - Liczebniki


malteni

wypuścić z ręki, upuścić, nie trzymać, porzucić

Kontraŭvole la mordito eligas obtuzan krion kaj maltenas por sekundo, kiun infano profitas, por eskapi en la ĉambron kaj antaŭŝovi la riglilon

Ugryziony bezwiednie wydaje stłumiony krzyk i nie trzyma przez sekundę, którą dziecko wykorzystuje, aby uciec do pokoju i zasunąć rygiel.

Stefan Zweig, Brulanta sekreto, tłum. K. i P. Schwerin, wyd. INKO 2001.

Mi maltenis miajn ilojn. Mia martelo, mia bolto, la soifo kaj la morto ne plu gravis

Porzuciłem swoje narzędzia. Mój młotek, mój sworzeń, pragnienie picia i śmierć nie miały więcej znaczenia.

Antoine de Saint-Exupéry, La eta princo, tłum. Pierre Delaire, wyd. INKO 2000.


vardomo

vardomoj (nominative plural)
vardomon (accusative singular)
vardomojn (accusative plural)

termin dość rzadki, zastępowany określeniami synonimicznymi, o dość szerokim znaczeniu

Mi aĉetis ĉi tion en malnova vardomo.


unuspeca

zobacz też: unuspeca • duspeca • trispeca • kvarspeca • kvinspeca • sesspeca • sepspeca • okspeca • naŭspeca • dekspeca


librovendejo

librovendejoj (nominative plural)
librovendejon (accusative singular)
librovendejojn (accusative plural)

zob. biblioteko, antikvaĵejo, libroservo

Tiu ĉi libro ne estas el biblioteko, mi aĉetis ĝin en librovendejo.

Ta książka nie jest z biblioteki, kupiłem ją w księgarni.


ĉenbutiko

ĉenbutikoj (nominative plural)
ĉenbutikon (accusative singular)
ĉenbutikojn (accusative plural)

nie mylić z: retbutiko / retvendejo → sklep sieciowy (tzn. internetowy)

nie mylić z: butikĉeno (różnica analogiczna do sklep sieciowy / danej sieci, a sieć sklepów / sklepowa)

sklep danej sieci sprzedażowej, sklep markowy, sieciówka

Ĉu vi jam estis en la nova ĉenbutiko apud librovendejo?

Byłaś już w tej nowej sieciówce obok księgarni?


butikĉeno

butikĉenoj (nominative plural)
butikĉenon (accusative singular)
butikĉenojn (accusative plural)

nie mylić z: ĉenbutiko (różnica analogiczna do sklep sieciowy, a sieć sklepów / sklepowa)

Ĝi estas la plej konata butikĉeno de la entrepreno kaj nuntempe ĝi estas reprezentata en Eŭropo, Ameriko, Afriko kaj Azio

Jest ona najbardziej znaną siecią sklepów przedsiębiorstwa i obecnie jest reprezentowana (obecna) w Europie, Ameryce, Afryce i Azjii (…).


vivestaĵo

vivestaĵoj (nominative plural)
vivestaĵon (accusative singular)
vivestaĵojn (accusative plural)

żywa istota, żywe stworzenie, żywy organizm

La homo estas laŭ sia naturo kaj genstrukturo socia estaĵo, kio signifas ke li ne povas vivi sen kunesto kun aliaj vivestaĵoj

Człowiek jest według swojej natury i struktury genetycznej istotą społeczną, co znaczy, że nie może on żyć bez współistnienia z innymi żywymi istotami.

Zlatko Tišljar, Eseo: Identecoj, Eŭropa Bulteno, nr 179, marzec 2018.

Malgraŭ oni povas hipotezi pri la komenco de la unua vivestaĵo surbaze de la teorio, Darwin ne inkludis tion en sia unua verkaĵo

Pomimo że można postawić hipotezę o początku pierwszego żywego stworzenia na podstawie teorii, Darwin nie zawarł tego w swoim pierwszym dziele.

Wendel Teles Pontes, Charles Darwin datrevenas je la 12 februaro: kvar kuriozaĵoj pri li, Aktualaĵoj de Scienca Revuo, 2017-02-12.


kunesto

kunestoj (nominative plural)
kuneston (accusative singular)
kunestojn (accusative plural)

współistnienie, bycie razem, przebywanie razem

Ili ĝuis sian kuneston for de ĉiuj ceteraj homoj, kaj tute ne deziris rapidi hejmen

Cieszyli się ze swego przebywania razem z dala od wszystkich pozostałych ludzi i wcale nie chcieli spieszyć się do domu.

Claude Piron, Vere aŭ fantazie, wyd. GEO 2015.


surbaze

La partoprenintoj elektas siajn ĉefojn surbaze de la sperto havita kun ili, kaj poste estos same surbaze de la praktika vivo

Uczestnicy wybierają swoich szefów na podstawie doświadczenia nabytego z nimi, a później będzie tak samo na podstawie praktycznego życia.

Johán Valano (Claude Piron), Tien, wyd. GEO 2015.


tiaaĵo

tiaaĵoj (nominative plural)
tiaaĵon (accusative singular)
tiaaĵojn (accusative plural)


senbaza

Sed mia opinio ne estas senbaza

Claude Piron, Esperanto: kiaj perspektivoj post unu jarcento?

Ĉu ne povas esti, — li demandis, — ke tiuj rakontoj estas nur senbazaj, vilaĝaj famoj?

Czy nie może być – zapytał, - że te opowiadania są tylko nieuzasadnionymi, wiejskimi pogłoskami?

Heinrich August Luyken, Mirinda amo, Ĉapitro 10, 1913


envulti

dość nieostry, najczęściej oznacza czynienie szeroko pojętej magii w znaczeniu (1.1).

Etymologia słowa niepewna, jednakże termin jest często tłumaczony w analogicznym znaczeniu na inne języki

rzucić czar, czarować, zaklinać, oczarowywać

inwoltować, zaklinać, używać m.in. laleczek voodoo w celach religijnych, lub związanych z tzw. magią (głównie czarną) voodoo / hoodoo


senbaze

Cetere, la princo ne senbaze suspektis, ke oni volis lin trompi

Zresztą książę nie bezpodstawnie podejrzewał, że chciano go oszukać.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga II, Rozdział III, wyd. GEO 2015.


polusa cirklo

polusaj cirkloj (nominative plural)
polusan cirklon (accusative singular)
polusajn cirklojn (accusative plural)


Antarkta Cirklo

Antarktaj Cirkloj (nominative plural)
Antarktan Cirklon (accusative singular)
Antarktajn Cirklojn (accusative plural)

termin bywa zapisywany również jako antarkta cirklo, Antarkta cirklo oraz antarkta Cirklo


senbazeco

senbazecoj (nominative plural)
senbazecon (accusative singular)
senbazecojn (accusative plural)

Miaj esperoj estis premitaj per sento de necerteco kaj senbazeco

Moje nadzieje zostały przytłoczone uczuciem niepewności i bezpodstawności.

Charlotte Brontë, Jane Eyre, Część II, tłum. H. J. Bulthuis, wyd. INKO 2001.


ne timu tranĉilon, timu babilon

nie bój się noża, bój się plotki / paplania


tropikoj

tropikojn (no-singulative accusative plural)

por. tropiko

regiony i kraje położone w strefie tropikalnej, tropiki


Arkta Cirklo

Arktaj Cirkloj (nominative plural)
Arktan Cirklon (accusative singular)
Arktajn Cirklojn (accusative plural)

termin bywa zapisywany również jako arkta cirklo, Arkta cirklo oraz arkta Cirklo


identeco

identecoj (nominative plural)
identecon (accusative singular)
identecojn (accusative plural)

tożsamość, identyczność, jednakowość (pełne podobieństwo rzeczy, pojęć, uczuć i zjawisk)

Li ankaŭ kontribuis por elmontri la identecon inter la diamanto kaj la lignokarbo

On także przyczynił się ażeby wykazać tożsamość między diamentem a węglem drzewnym.

Hasło „Smithson_Tennant” w: Esperanta Vikipedio.

La vorto „sama” indikas identecon

H.A. de Hoog, Du malsanoj en Esperanto, wyd. INKO 2001.

tożsamość (osobowość; cechy i dane identyfikujące osobę)

Li havas tiom da mono kaj da konatoj, kaj sekve posedas tiom da povo, ke li sukcesis aranĝi novajn nomon, identecon, eĉ falsan pasporton por mi

Ma tyle pieniędzy i znajomych, a zatem posiada taką możliwość, że zdołał załatwić nowe nazwisko, tożsamość, nawet fałszywy paszport dla mnie.

Johán Valano (Claude Piron), Ĉu li bremsis sufiĉe? – wyd. GEO 2015.

La gardistoj do tuj estis instrukciitaj ne ellasi iun ajn sen tre atente kontroli la identecon

Strażnicy więc natychmiast zostali pouczeni, aby nie wypuszczać kogokolwiek bez bardzo uważnie skontrolowanej tożsamości.

Johán Valano (Claude Piron), Ĉu ni kunvenis vane? – wyd. GEO 2015.

tożsamość (świadomość wspólnych cech i poczucie jedności z innymi w danej grupie społecznej)

Sociaj sciencoj nuntempe konas du specojn de identecoj: individuan kaj grupan

Nauki społeczne obecnie znają dwa rodzaje tożsamości: indywidualną i grupową.

Zlatko Tišljar, Eseo: Identecoj, Eŭropa Bulteno nr 179, marzec 2018.

Liberaj merkatoj gravas, precize ĉar ili ebligas al homoj sen komuna identeco kune labori, eĉ se ili reciproke sin malamas

Wolne rynki są ważne, dokładnie dlatego, że umożliwiają ludziom bez wspólnej tożsamości razem pracować, nawet jeśli wzajemnie się nienawidzą.

Lenio Marobin, Eŭropo: nepras forta, centra administrado, Monato 2014/2, (www.monato.be).


sidi kiel sur pingloj

siedzieć jak na szpilkach; siedzieć jak na szpilkach


sidi sur pingloj

siedzieć jak na szpilkach; siedzieć na szpilkach


aristokratio

aristokratioj (nominative plural)
aristokration (accusative singular)
aristokratiojn (accusative plural)


kia drapo, tia vesto

zobacz też: Indeks:Esperanto - Związki frazeologiczne

tak krawiec kraje, jak (mu) materii staje; jakie sukno, taka odzież


instruas mizero manĝi panon sen butero

inˈstruʔas miˈzɛro ˈmanʤ̑i ˈpanon sɛn‿buˈtɛro

praca tuczy, bieda uczy; uczy bieda jeść chleb bez masła


faŭno

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-faŭno.wav

faŭnoj (nominative plural)
faŭnon (accusative singular)
faŭnojn (accusative plural)

zob. Pajno

człowiek lubieżny, o charakterze satyra / fauna


kiu kaĉon aranĝas, tiu ĝin manĝas

nawarzyłeś piwa, to musisz je teraz wypić; kto kaszę przygotowuje, ten ją je


for de l' okuloj, for de la koro

co z oczu, to z serca; daleko od oczu, daleko od serca


konstrui kastelojn en aero

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Lepticed7-konstrui kastelojn en aero.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-NMaia-konstrui kastelojn en aero.wav

budować zamki na lodzie; budować zamki w powietrzu


la forestanto ĉiam estas malprava

la‿forʔɛsˈtanto ˈʧ̑iʔam ˈɛstas malˈprava

nieobecni nie mają racji; nieobecny zawsze się myli

Forestantoj ĉiam malpravas, sed tre ofte konservas sian vivon.

Nieobecni nigdy nie mają racji, ale bardzo często zachowują życie.


gaskono

gaskonoj (nominative plural)
gaskonon (accusative singular)
gaskonojn (accusative plural)


lingva

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-lingva.wav


sudano

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Juliano P. Junho (Jjunho)-sudano.wav

sudanoj (nominative plural)
sudanon (accusative singular)
sudanojn (accusative plural)

Znaczenia terminu pokrywają się, przy czym sudano ma nacechowanie ściślej geograficzne, gdy sudisto opisuje zwolennika danej ideologi

zob. nordano, okcidentano, orientano

południowiec, mieszkaniec regionów lub krajów południowych


eksterordinare

eksterordinare longa duoniĝtempo

nadzwyczajnie długi czas połowicznego rozpadu

Estis jam nokto, sed eksterordinare varme, kaj plenlune, do estis lume kiel dum la tago

Była już noc, lecz nadzwyczaj ciepło i w pełni księżyca, było więc jasno jak podczas dnia.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział IV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


eksterordinara

nadzwyczajny, niezwykły, niebywały, wyjątkowy (wybijający się ponad przeciętność lub zdarzający się niezwykle rzadko)

Sed kiam la reĝino ekvidis ŝian eksterordinaran belecon, ŝia koro pleniĝis de kolero kaj malamo kontraŭ la knabino

Lecz kiedy królowa zobaczyła swoją nadzwyczajną urodę, jej serce napełniło się gniewem i nienawiścią przeciwko dziewczynie.

H. C. Andersen, Fabeloj, Cześć I, (Sovaĝaj cignoj), tłum. L. Zamenhof, wyd. Esperantista Centra Librejo, Paryż 1926.

nadzwyczajny (ponadprogramowy, pozaseryjny, spowodowany szczególnymi okolicznościami)

Momente ĝi havas 42 ordinarajn, kvar emeritajn kaj tri eksterordinarajn membrojn, inter ili 11 virinojn

Aktualnie ma 42 zwyczajnych, czterech emerytowanych i trzech członków nadzwyczajnych, wśród nich 11 kobiet.

Věra Barandovská-Frank, Akademioj, lingvoj kaj planlingvoj, UEA Internacia Kongresa Universitato – Florenco 2006.


eksterordinareco

eksterordinarecoj (nominative plural)
eksterordinarecon (accusative singular)
eksterordinarecojn (accusative plural)

Ĝi, la muziko, diras al mi, ke eksterordinareco ekzistas, do mi serĉas tiun eksterordinarecon per la tuta potenco de la povo, kiun la dioj metis en miajn manojn

Ona, muzyka, mówi mi, że nadzwyczajność istnieje, przeto szukam tej nadzwyczajności całą potęgą władzy, którą bogowie włożyli w moje ręce.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XLI, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


konstitucia

konstytucyjny (zgodny / wynikający z konstytucji)


odiseado

odiseadoj (nominative plural)
odiseadon (accusative singular)
odiseadojn (accusative plural)


duonfratino

duonfratinoj (nominative plural)
duonfratinon (accusative singular)
duonfratinojn (accusative plural)

zobacz też: Indeks:Esperanto - Rodzina


konstitucii

konstytuować, tworzyć lub uchwalić konstytucję


tribunuso

tribunusoj (nominative plural)
tribunuson (accusative singular)
tribunusojn (accusative plural)

zob. censoro, edilo, konsulo, kvestoro, pretoro, prokonsulo, senatano


eksterordinaraĵo

eksterordinaraĵoj (nominative plural)
eksterordinaraĵon (accusative singular)
eksterordinaraĵojn (accusative plural)

Wyjątkowy w świecie ptaków układ trawienny dotyczy gatunku zwanego hoacynem (kośnik czubaty - Opisthocomus hoazin).

Unu el la multaj eksterordinaraĵoj de tiu specio estas, ke ĝi havas digestan sistemon unikan inter birdoj

Jedną z wielu rzeczy nadzwyczajnych tego gatunku jest to, że ma system trawienny szczególny wśród ptaków.


konstituciantaro

konstituciantaroj (nominative plural)
konstituciantaron (accusative singular)
konstituciantarojn (accusative plural)


konstitucianto

konstituciantoj (nominative plural)
konstitucianton (accusative singular)
konstituciantojn (accusative plural)


fidinda

Krom tio ŝi estis tre estiminda, fidela kaj fidinda

Oprócz tego była bardzo zacna, wierna i godna zaufania.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, Tom IV, (Bela), tłum. L. Zamenhof, wyd. Heroldo de Esperanto, Bruksela, 1963.


bobofrato

bobofratoj (nominative plural)
bobofraton (accusative singular)
bobofratojn (accusative plural)

termin bardzo rzadko spotykany


bonevo

bonevoj (nominative plural)
bonevon (accusative singular)
bonevojn (accusative plural)


demokrato

demokratoj (nominative plural)
demokraton (accusative singular)
demokratojn (accusative plural)

por. demokratio

Różnica pomiędzy morfemami demokrat, a demokrati jest dość niewielka. Wyrazy pochodne tworzone z obydwu rdzeni zazwyczaj traktuje się synonimicznie, przy czym posiadają nieco inne nacechowanie, odpowiednio: „powiązanie z demokracją lub demokratami” oraz „zgodność z demokracją i jej wartościami”. W praktyce różnice są zazwyczaj pomijalne.

demokrata (członek Partii Demokratycznej w USA)


reteni

zatrzymać, zachować (pozostać w posiadaniu czegoś)

Li retenis la restajn monerojn kaj reŝovis ilin en sian poŝon

Zachował pozostałe monety i ponownie wsunął je do swojej kieszeni.

Laŭ Ŝe, Kamelo Ŝjangzi, tłum. Wang Chongfang, wyd. GEO 2015.

zatrzymać, powstrzymać, utrzymać (nie pozwolić komuś odejść)

Ŝi volis foriri, sed Ramzes retenis ŝin

Chciała odejść, lecz Ramzes zatrzymał ją.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział III, wyd. GEO 2015.

zatrzymać, wstrzymać (spowodować, że ktoś lub coś przestanie się poruszać)

Sed kiam Ligia denove donis al li refreŝigan trinkaĵon, li retenis momente ŝian manon kaj demandis: – Do ankaŭ vi min pardonis

Lecz gdy Ligia znów dała mu chłodzący napój, zatrzymał na chwilę jej rękę i spytał: Więc także ty mi przebaczyłaś?.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część I, Rozdział XXV, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

zatrzymać, wstrzymać (zahamować rozwój lub przebieg czegoś)

La araboj retenis la spiron en la brustoj, ĉar neniam en la vivo ili vidis ion similan

Arabowie wstrzymali oddech w piersiach, gdyż nigdy w życiu nie widzieli czegoś podobnego.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXI), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


majstroverko

majstroverkoj (nominative plural)
majstroverkon (accusative singular)
majstroverkojn (accusative plural)


monarko

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-monarko.wav

monarkoj (nominative plural)
monarkon (accusative singular)
monarkojn (accusative plural)


fidindeco

fidindecoj (nominative plural)
fidindecon (accusative singular)
fidindecojn (accusative plural)

Mi akiris la postenon dank’ al mia ofica fidindeco

Zdobyłem stanowisko dzięki mojej służbowej wiarygodności.

Johán Valano (Claude Piron), Ĉu li venis trakosme?, wyd. GEO 2015.


ne ĉio utilas, kio brilas

pozory mylą, nie wszystko złoto, co się świeci, nie wszystko jest użyteczne, co błyszczy


fidinde

Sciu, ke ne sufiĉas aspekti fidinde por esti fidinda

Wiedz, że nie wystarczy wyglądać wiarygodnie aby być wiarygodnym.

Claude Piron, Dankon, Amiko! – wyd. GEO 2015.


municipo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-municipo.wav

municipoj (nominative plural)
municipon (accusative singular)
municipojn (accusative plural)

termin dosłownie oznacza gminę w różnych wariantach, przy czym w przypadku niektórych krajów stosuje się synonim komunumo (komuna, wspólnota)

gmina (najmniejsza jednostka podziału terytorialnego)

w starożytnym Rzymie społeczność lub miasto, którego mieszkańcy posiadali obywatelstwo rzymskie


monarkista

różnica pomiędzy monarkisma, a monarkista jest zasadniczo pomijalna, przy czym termin pierwszy silniej odnosi się do danej ideologii, a drugi do jej zwolenników. Różnice pomiędzy synonimami o rdzeniu monark/monarĥ, a monarki/monarĥi praktycznie nie występują. W sposób analogiczny można uznać, że rdzeń pierwszy zwraca uwagę na związek z monarchą, a drugi- z instytucją monarchii.


kiom da kapoj, tiom da opinioj

por. łac. quot capita, tot sententiae


monarkismo

monarkismoj (nominative plural)
monarkismon (accusative singular)
monarkismojn (accusative plural)

różnica pomiędzy terminami o rdzeniach monark/monarĥ, a monarki/monarĥi jest zasadniczo pomijalna. Pierwszy rdzeń bardziej bezpośrednio odnosi się do powiązań z osobą monarchy, natomiast drugi- z instytucją monarchii.


monarkisto

monarkistoj (nominative plural)
monarkiston (accusative singular)
monarkistojn (accusative plural)

różnica między terminami o rdzeniach monark/monarĥ, a monarki/monarĥi jest zasadniczo pomijalna, przy czym rdzeń pierwszy bardziej bezpośrednio odnosi się do osoby monarchy, a drugi- do instytucji monarchi.


respublikismo

respublikismoj (nominative plural)
respublikismon (accusative singular)
respublikismojn (accusative plural)


kolorkrajono

por. ang. coloured pencil, franc. crayon de couleur m, niem. Buntstift m

kolorkrajonoj (nominative plural)
kolorkrajonon (accusative singular)
kolorkrajonojn (accusative plural)


laĉi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-laĉi.wav


respublikisto

respublikistoj (nominative plural)
respublikiston (accusative singular)
respublikistojn (accusative plural)

por. respublikano • monarkisto

republikanin (członek partii republikańskiej)


belulino

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-belulino.wav

belulinoj (nominative plural)
belulinon (accusative singular)
belulinojn (accusative plural)


Herkulo

kontraŭ tuta kohorto eĉ Herkulo estas malforta

Herkuloj (nominative plural)
Herkulon (accusative singular)
Herkulojn (accusative plural)

zobacz też: Indeks:Esperanto - Mitologia rzymska

zobacz też: Indeks:Esperanto - Astronomia


ĉefkatedralo

ĉefkatedraloj (nominative plural)
ĉefkatedralon (accusative singular)
ĉefkatedralojn (accusative plural)

zob. ĉefepiskopo, ĉefepiskopujo, ĉefdiocezo


apude

Sur alta deklivo, tute apude de la libera marbordo, staris vera maljuna kverko, kiu havis la aĝon de ĝuste tricent sesdek kvin jaroj

Na wysokim stoku, całkiem blisko otwartego wybrzeża, stał prawdziwy stary dąb, który miał właśnie trzysta sześćdziesiąt pięć lat.

H. C. Andersen, Fabeloj, Tom 4, (Lasta sonĝo de maljuna kverko), tłum. L. Zamenhof, wyd. Heroldo de Esperanto, Bruksela, 1963.


kohorto

kohortoj (nominative plural)
kohorton (accusative singular)
kohortojn (accusative plural)


p.K.

termin używany znacznie częściej niż w języku polskim, będąc zasadniczo odpowiednikiem skrótu „n.e.”


a.n.e.

termin potoczny, będący odpowiednikiem bardziej oficjalnego a.K.E., zwłaszcza w znaczeniu „antaŭ komuna erao”. Zapisywany zarówno wielkimi jak i małymi literami.


a.K.

termin używany znacznie częściej niż w języku polskim, będąc zasadniczo odpowiednikiem skrótu „p.n.e.”


apudeco

apudecoj (nominative plural)
apudecon (accusative singular)
apudecojn (accusative plural)

bliskość, sąsiedztwo (w sensie znajdowania się obok)

Forlasinte la arbaron mi en apudeco sur herbejo plukis lekantetojn

Opuściwszy las, w sąsiedztwie na łące zrywałem stokrotki.


a.K.E.

Termin funkcjonuje wraz z równie popularnym a.K., często używanym niezależnie od kontekstu kulturowo-religijnego. Jednakże skrót a.K.E. ma nieco bardziej neutralne znaczenie. Warto odnotować, iż analogicznie do języka angielskiego istnieje dwojakie rozwinięcie powyższego skrótu, przez co stanowi niejako rozwiązanie kompromisowe. Potocznie popularna jest również forma a.n.e. zapisywana zarówno wielkimi jak i małymi literami.

antaŭ Komuna Erao → p.n.e., przed wspólną erą

antaŭ Kristana Erao → przed erą chrześcijańską


K.E.

Termin funkcjonuje wraz z równie popularnym p.K., często używanym niezależnie od kontekstu kulturowo-religijnego. Jednakże skrót K.E. ma nieco bardziej neutralne znaczenie. Warto odnotować, iż analogicznie do języka angielskiego istnieje dwojakie rozwinięcie powyższego skrótu, przez co stanowi niejako rozwiązanie kompromisowe. Potocznie popularna jest również forma n.e. zapisywana zarówno wielkimi jak i małymi literami.

Komuna Erao → n.e., wspólna / wspólnej ery

Kristana Erao → chrześcijańska / chrześcijańskiej ery


montrofingro

montrofingroj (nominative plural)
montrofingron (accusative singular)
montrofingrojn (accusative plural)

zobacz też: dikfingro • polekso • montrofingro • mezfingro • ringofingro • etfingro

zobacz też: Indeks:Esperanto - Części ciała


mezfingro

mezfingroj (nominative plural)
mezfingron (accusative singular)
mezfingrojn (accusative plural)


eŝafodo

eŝafodoj (nominative plural)
eŝafodon (accusative singular)
eŝafodojn (accusative plural)

zob. skafaldo


naciisto

naciistoj (nominative plural)
naciiston (accusative singular)
naciistojn (accusative plural)

nie mylić z: naziisto → nazio


halukso

haluksoj (nominative plural)
halukson (accusative singular)
haluksojn (accusative plural)


ringofingro

ringofingroj (nominative plural)
ringofingron (accusative singular)
ringofingrojn (accusative plural)


kapklini

Jes, jes, li diris, kaj kapklinis al ŝi.

Stellan Engholm, Vivo vokas, ISBN 91-7303-124-0.


siatempe

por. ĝustatempe


skafaldo

skafaldoj (nominative plural)
skafaldon (accusative singular)
skafaldojn (accusative plural)

zob. eŝafodo


kapnei

Kial Vi ĉiam kapneas?

Dlaczego zawsze zaprzeczasz / kręcisz głową?


unufoje ŝtelinta restas ĉiam ŝtelisto

(kto) raz ukradł, (ten) zawsze pozostaje złodziejem


triono

trionoj (nominative plural)
trionon (accusative singular)
trionojn (accusative plural)


apudmara

La apudmara regiono estos nur loko por loĝejoj de paŝtistoj kaj por ŝafejoj

Nadmorski region będzie tylko miejscem dla siedzib pasterzy i dla owczarni.

La Sankta Biblio, La Malnova Testamento, (Cefanja 2.6), tłum L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.


dekfoje

por. dekoble

dziesięć razy, dziesięciokrotnie (częstotliwość)


kapturno

kapturnoj (nominative plural)
kapturnon (accusative singular)
kapturnojn (accusative plural)


naciismo

naciismoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
naciismon (no-plural accusative singular)
naciismojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

nie mylić z: naziismo


Malgrandpollando

Malgrandpollandoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Malgrandpollandon (no-plural accusative singular)
Malgrandpollandojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


Moravio

Moravioj (nominative plural)
Moravion (accusative singular)
Moraviojn (accusative plural)


grafika tabulo

grafikaj tabuloj (nominative plural)
grafikan tabulon (accusative singular)
grafikajn tabulojn (accusative plural)

por. tabulkomputilo


katedro

łac. cathedra i gr. καθέδρα
(1.3) od (1.2)

katedroj (nominative plural)
katedron (accusative singular)
katedrojn (accusative plural)

nie mylić z: katedralo

katedra (tron biskupi lub kapłański, również podwyższenie gdzie się znajduje)

katedra (stół/siedzisko/pulpit wykładowcy, również podwyższenie gdzie się znajduje)

katedra (jednostka administracyjna uczelni)

Li havis gvidan rolon en esploro de la kosma radiado, li helpis establon de la radioastronomia katedro de la Universitato Manchester, konstruon de la Radioastronomia Esplora Stacio Jodrell Bank.

Pełnił przewodnią rolę w badaniu promieniowania kosmicznego, pomógł w założeniu katedry radioastronomii uniwersytetu Manchester oraz w budowie obserwatorium radioastronomicznego Jodrell Bank.

Hasło „Patrick Maynard Stuart Blackett” w: Esperanta Vikipedio.


reĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-reĝi.wav


duonhoro

duonhoroj (nominative plural)
duonhoron (accusative singular)
duonhorojn (accusative plural)

zob. kvaronhoro

pół godziny, wpół (godziny) do, 30 minut

Estas duonhoro antaŭ la sepa (horo).

Jest wpół do (/pół godziny przed) siódmej .

Mi iros duonhoro antaŭ la deknaŭa (horo).


bulvardo

franc. boulevard < niderl. bulwerke lub niem. burg + wark

bulvardoj (nominative plural)
bulvardon (accusative singular)
bulvardojn (accusative plural)

bulwar, promenada (często reprezentacyjna ulica w miejscu dawnych fortyfikacji miejskich)

bulwar, promenada, aleja (reprezentacyjna ulica)

bulwar (umocnienie brzegu i ulica nadbrzeżna)


trafi du celojn per unu ŝtono

upiec dwie pieczenie na jednym ogniu; trafić dwa cele jednym kamieniem


menuo

menuoj (nominative plural)
menuon (accusative singular)
menuojn (accusative plural)


Scilo

Sciloj (nominative plural)
Scilon (accusative singular)
Scilojn (accusative plural)


tabulkomputilo

tabulkomputiloj (nominative plural)
tabulkomputilon (accusative singular)
tabulkomputilojn (accusative plural)


remparo

franc. rempart lub hiszp. re + amparar < łac. re + anteparāre

remparoj (nominative plural)
remparon (accusative singular)
remparojn (accusative plural)

jest w znacznej mierze jest analogiczne do franc. rempart


gutujo

gutujoj (nominative plural)
gutujon (accusative singular)
gutujojn (accusative plural)


minimume

Sur tiu papero ĝi estis minimume estimiata [/taksata] po dudek milionoj da dolaroj.

Na tym papierze [[dokument|[dokumencie]]/rachunku] było co najmniej, szacunkowo 20 milionów dolarów.

Henri Vallienne, Kastelo de Prelongo, 1907.


ĉifro

ĉifroj (nominative plural)
ĉifron (accusative singular)
ĉifrojn (accusative plural)


mizero faras lerta, mizero faras sperta

miˈzɛro faˈras ˈlɛrta, miˈzɛro faˈras ˈspɛrta

zobacz też: Indeks:Esperanto - Związki frazeologiczne

praca tuczy, bieda uczy; bieda czyni zręcznym, bieda czyni doświadczonym


ĉaskapti

Kaptaĵo estas ĉaskaptita.


inter lupoj kriu lupe

jeśli wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one; wśród wilków krzycz (wyj) po wilczemu


pornokratio

(1.1) gr. πορνεία + κράτος


monogramo

monogramoj (nominative plural)
monogramon (accusative singular)
monogramojn (accusative plural)


surfotabulo

surfotabuloj (nominative plural)
surfotabulon (accusative singular)
surfotabulojn (accusative plural)

zob. neĝtabulo, rultabulo, saltotabulo


eĥo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-eĥo.wav

eĥoj (nominative plural)
eĥon (accusative singular)
eĥojn (accusative plural)

Eĥo estas speguliĝo de sono.


neĝtabulo

neĝtabuloj (nominative plural)
neĝtabulon (accusative singular)
neĝtabulojn (accusative plural)

zob. saltotabulo, rultabulo, surfotabulo


skutilo

skutiloj (nominative plural)
skutilon (accusative singular)
skutilojn (accusative plural)


stirpermesilo

Post diskutado li ricevis la stirpermesilon.

Eklezio de la fluganta spagetomonstro w: Monato, 2012-2018.


kondukpermesilo

kondukpermesiloj (nominative plural)
kondukpermesilon (accusative singular)
kondukpermesilojn (accusative plural)


saltotabulo

saltotabuloj (nominative plural)
saltotabulon (accusative singular)
saltotabulojn (accusative plural)

zob. neĝtabulo, surfotabulo, rultabulo


rultabulo

rultabuloj (nominative plural)
rultabulon (accusative singular)
rultabulojn (accusative plural)

zob. neĝtabulo, surfotabulo, saltotabulo


framasonismo

framasonismoj (nominative plural)
framasonismon (accusative singular)
framasonismojn (accusative plural)

Framasonismo konsistas el almenaŭ 3 bazaj t.n. "metiaj" gradoj (Metilernanto, Submajstro kaj Majstro), kiuj rilatas al la konstruado de la templo de Salomono (escepte de la Adopta Rito, kiu uzas aliajn legendojn).

Masonerię tworzą członkowie o co najmniej trzech podstawowych t.j. rzemieślniczych stopniach [inicjacji] (Uczeń, Czeladnik i Mistrz), co nawiązuje do budowy świątyni Salomona (z wyjątkiem rytu adaptacyjnego [liberalnego], który posługuje się innymi legendami).

Hasło „framasonismo” w: Esperanta Vikipedio.


lernebla

Esperanta lingvo estas tute lernebla.

Język esperancki jest całkowicie możliwy do nauki.


meminstruito

meminstruitoj (nominative plural)
meminstruiton (accusative singular)
meminstruitojn (accusative plural)

La meminstruito lernas sen helpo de instruisto.


memlerninto

memlernintoj (nominative plural)
memlerninton (accusative singular)
memlernintojn (accusative plural)

La memlerninto lernas sen helpo de instruisto.


cedilo

cediloj (nominative plural)
cedilon (accusative singular)
cedilojn (accusative plural)


ogoneko

ogonekoj (nominative plural)
ogonekon (accusative singular)
ogonekojn (accusative plural)


Silezio

Silezioj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Silezion (no-plural accusative singular)
Sileziojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


velocipedo

velocipedoj (nominative plural)
velocipedon (accusative singular)
velocipedojn (accusative plural)


ŝoguno

ŝogunoj (nominative plural)
ŝogunon (accusative singular)
ŝogunojn (accusative plural)


hieratiko

hieratikoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
hieratikon (no-plural accusative singular)
hieratikojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

zob. hieroglifo, (egipta) demotiko


antaŭvespero

antaŭvesperoj (nominative plural)
antaŭvesperon (accusative singular)
antaŭvesperojn (accusative plural)

termin nie odpowiada ściśle znaczeniu polskiej „wigilii”, przy czym jest często używany w jej znaczeniu (wymiennie z antaŭtago) przy m.in. nazwach niektórych świąt

wigilia, „przedwieczór”- poprzedni wieczór


ronino

roninoj (nominative plural)
roninon (accusative singular)
roninojn (accusative plural)

termin zapożyczony, częściej wyrażany opisowo

[…] li estas nun ronino, tio estas vaganta, eksterklasigita samurajo.

[…] jest teraz roninem, czyli wagantem, samurajem wykluczonym z swojej kasty (klasy).

Hasło „Usagi Yojimbo” w: Esperanta Vikipedio.


sonmuro

sonmuroj (nominative plural)
sonmuron (accusative singular)
sonmurojn (accusative plural)

zob. sonrapido, supersona (rapido)


brikigo

brikigoj (nominative plural)
brikigon (accusative singular)
brikigojn (accusative plural)

uceglanie, uceglenie (poważne uszkodzenie sprzętu elektronicznego)


demotiko

demotikoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
demotikon (no-plural accusative singular)
demotikojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

zob. hieroglifo, hieratiko

demotyka (dawna odmiana języka egipskiego)

demotyk, demotyka (odmiana języka nowogreckiego)


kromio

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kromio.wav

kromioj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
kromion (no-plural accusative singular)
kromiojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

zobacz też: (więcej pierwiastków w Indeks:Esperanto - Pierwiastki chemiczne)


moderatoro

moderatoroj (nominative plural)
moderatoron (accusative singular)
moderatorojn (accusative plural)

zob. administratoro, administranto

moderator (osoba kontrolująca przebieg dyskusji, najczęściej w mediach)