malbono

malbonoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
malbonon (no-plural accusative singular)
malbonojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

En ĉiu malbono estas iom da bono.

L. Zamenhof – Esperanta proverbaro – INKO 2001

Kiu ne preferus bonon al malbono?.

Henryk Sienkiewicz – Quo vadis? – El pola tradukis Lydia Zamenhof - INKO 2002 – Dua parto - Ĉapitro XXXIX – paĝ. 35.

Johano, kiu havis puran konsciencon, ne timis; li ankaŭ sciis, ke la mortintoj al neniu faras ion malbonan; nur vivantaj malbonaj homoj faras al ni malbonon.

Jan, który miał czyste sumienie, nie bał się; wiedział także, że zmarli nikomu nie czynią nic złego; tylko żyjący źli ludzie czynią nam zło.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Vojkamarado - Tradukis L. Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015

Li faris al mi nenian malbonon.

M. A. Bulgakov - La majstro kaj Margarita - tradukita de S. Pokrovskij (Jekaterinburg 1996) Parto unua – 13. La heroo aperas.


grandurba

Kiel povus esti (oni ekdemandis) ke homo el provinca urbo, kiu ŝajne neniam frekventis universitaton kaj restis ekster la grandurba vivo de Londono tra sia tuta juneco, povus verki tiel konvinke pri kortegoj kaj reĝoj, pri foraj landoj?.

Jak mogłoby to być (zapytywano), że człowiek z prowincjonalnego miasta, który bodajże nigdy nie uczęszczał na uniwersytet i pozostawał poza wielkomiejskim życiem Londynu przez całą swoją młodość, mógłby tak przekonywająco pisać o dworach, królach, o dalekich krajach?.

Humphrey Tonkin - Universitata Profesoro pri Humanistiko en la Universitato de Hartford, Usono - Shakespeare en multlingva mondo – Internacia Kongresa Universitato UEA - Havano, Kubo – 2010.


moviĝo

moviĝoj (nominative plural)
moviĝon (accusative singular)
moviĝojn (accusative plural)

Dek jarojn poste, en 1915, Einstein publikigis pli vastan teorion, kiu inkluzivis ankaŭ akcelatan moviĝon kaj gravitan forton – la Ĝeneralan Teorion de Relativeco (la teorio de 1905 traktis nur moviĝon en konstanta rapideco, sen akcelado kaj eksteraj fortoj, kaj sekve nomiĝas “La Speciala Teorio”).

Dziesięć lat później, w 1915, Einstein ogłosił obszerniejszą teorię, która obejmowała także ruch przyspieszony i siłę grawitacyjną – Ogólną Teorię Względności (teoria z 1905 omawiała tylko ruch w stałej prędkości, bez przyspieszenia i sił zewnętrznych, a więc nazywa się „Teoria Szczególna”).

Amri Wandel - profesoro pri astrofiziko en la Hebrea Universitato de Jerusalemo - La scienca revolucio de Einstein: jubileo de la Teorio de Relativeco 1915-2015 - Internacia Kongresa Universitato UEA - Lillo, Francio – 2015


relativeco

hipotezo de lingvistika relativeco

hipoteza lingwistycznej względności ( prawo relatywizmu językowego)

relativecoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
relativecon (no-plural accusative singular)
relativecojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Samjare kun la unua Universala Kongreso, en 1905, juna germana sciencisto nomata Albert Einstein publikigis novan teorion, kiu revoluciis nian komprenon de spaco kaj tempo: la Specialan Teorion de Relativeco.

W tym samym 1905 roku, z pierwszym Światowym Kongresem, młody niemiecki naukowiec, nazywany Albert Einstein ogłosił nową teorię, która zrewolucjonizowała nasze rozumienie przestrzeni i czasu: Szczególną Teorię Względności.

La teorio de ĝenerala relativeco antaŭvidas ke maso povas altiri ankaŭ lumon.

Teoria ogólnej względności przewiduje, że masa może przyciągać także światło.

Hans Michael Maitzen, Universitato de Vieno, Aŭstrio - Amri Wandel, Universitato de Jerusalemo, Israelo - La Lakta Vojo – nia hejmo en la kosmo - Internacia Kongresa Universitato – UEA - Vilno 2005


parolanto

parolantoj (nominative plural)
parolanton (accusative singular)
parolantojn (accusative plural)

Li estas bona parolanto

Ekzercaro § 31 w: L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto, 1905.


Plutono

Plutonoj (nominative plural)
Plutonon (accusative singular)
Plutonojn (accusative plural)


provinca

provinca anserino

prowincjonalna gęś (lekceważąco o kobiecie z prowincji)

prowincjonalny (dot. jednostki administracyjnej w niektórych państwach)

La Asembleo konsistas do esence el reprezentantoj de la provincaj registaroj kaj el diversaj sociaj klasoj kaj institucioj : militistoj, laboristoj, naciaj malplimultoj, intelektuloj, privataj entreprenistoj – inter kiuj trideko da miliarduloj.

Zgromadzienie składa się więc w istocie z reprezentantów prowincjonalnych rządów i z różnych społecznych klas i instytucji: żołnierzy, robotników, mniejszości narodowych, intelektualistów, prywatnych przedsiębiorców – między nimi trzydziestka miliarderów.

de Jean-Louis ROCCA - Malofta voĉdonado - Le Monde Diplomatique - en Esperanto – Marto 2017.

prowincjonalny (dot. peryferyjnego obszaru państwa)

Mi vivas en la kamparo, en provinca angulo, sed mi ne malzorgas mian personon, mi estimas en mi la homon.

Żyję na wsi, w prowincjonalnym kącie, lecz nie zaniedbuję mojej osoby, cenię w sobie człowieka.

Ivan Turgenjev – Patroj kaj filoj – El la rusa tradukis Kazimierz Bein – INKO 2001 - paĝ. 62.


malplimulto

malplimultoj (nominative plural)
malplimulton (accusative singular)
malplimultojn (accusative plural)

Ĉiujn dubajn demandojn, kiuj koncernas la tutan esperantan aferon, kaj kiuj ne tuŝas la personan liberecon de ĉiu aparta esperantisto, solvu ĉiam pace, per regula interkonsiliĝo de viaj egalrajte elektitaj delegitoj kaj per disciplina cedo de la malplimulto al la plimulto.

Wszystkie wątpliwe kwestie, które dotyczą całkowitej esperanckiej sprawy, i które nie naruszają osobistej wolności każdego oddzielnego esperantysty, należy zawsze rozwiązać pokojowo przez regularne obrady waszych równoprawnie wybranych delegatów i przez zdyscyplinowane ustępstwo mniejszości wobec większości.

L. Zamenhof – Paroladoj - 1912 Oka Kongreso Esperantista: Kraków – Malfermo - Eldonita de GEO 2016

En lia lando ekzistas kelkaj naciaj malplimultoj: rusoj, germanoj, judoj kaj islamaj tataroj.

W jego kraju istnieje kilka narodowych mniejszości: Rosjanie, Niemcy, Żydzi i islamscy Tatarzy.


signifa

La lasta jaro vidis la komencon de signifaj ŝanĝoj en UEA – ŝanĝoj en la personaro, en la strategio kaj en la bazaj dokumentoj kaj strukturoj de la Asocio. Ne ĉio estis pozitiva – la jaro alportis signifan deficiton, kune kun reŝrumpo de la membraro post portempa kresko en 2015.

Ostatni rok dostrzegł początek znaczących zmian w UEA – zmian w obsadzie, w strategii i w podstawowych dokumentach oraz strukturach Związku. Nie wszystko było pozytywne – rok ten przyniósł znaczny deficyt razem z ponownym zmniejszeniem członkostwa po przejściowym wzroście w 2015.

El Estrara Raporto pri la agado de UEA en 2016 – www.uea.org


sensignifa

sensignifa sono

bezznaczeniowy dźwięk (dźwięk bez znaczenia)

bezwartościowy, nieznaczny, nieistotny, asemantyczny, bezznaczeniowy

El la plej malgranda fariĝos milo, kaj el la plej sensignifa fariĝos potenca popolo.

Z bardzo małego stanie się tysiącem, z najnieznaczniejszego - narodem potężnym.

La Malnova Testamento - El la hebrea originalo tradukis L. Zamenhof – Jesaja 60-22 – (Księga Izajasza) - Eldonita de GEO - 2016

"Malgraŭ sia malforto, iuj sensignifaj homoj penas sin montri en la disputao kaj luktado de potenculoj."

Mimo swojej niemocy, pewni bezwartościowi ludzie usiłują pokazać się w dyskusji i zapasach jako mocarze.

Ezopo – Fabloj - Kompilis kaj poluris Vejdo - Eldonita de GEO 2015 - (Arboj kaj Vepro)


breviero

brevieroj (nominative plural)
brevieron (accusative singular)
brevierojn (accusative plural)


dusignifa

“Ĝi signifas,” klarigis la Ŝancel-Insekto, “ke nia lingvo posedas multajn vortojn dusignifajn; kaj ke fari ŝercon kiu ebligas ambaŭ signifojn de certa vorto, pruvas ke la ŝercanto estas altkultura kaj nobla, kaj krome ke li plene regas la lingvon”.

To znaczy,” wyjaśnił Trzęsący-Owad, „że nasz język posiada wiele słów dwuznacznych; i że spłatanie żartu który udostępnia oba znaczenia pewnego słowa, dowodzi, że żartujący jest wysokiej kultury i szlachetny, a ponadto że w pełni włada językiem”.

L. Frank Baum - La Eksterordinara Lando OZ - Tradukita de Donald Broadribb – Eldono Donald Broadribb - oktobro 2000.


signifoplena

Tio estis la tombo de Galilei; ĝi estas simpla monumento, sed la ruĝa ŝtupetaro sur la blua fundmuro estas signifoplena blazona signo, tia, kia decas al ĉiu arto, ĉar; en ĝi la vojo ĉiam kondukas sur flamanta ŝtupetaro supren, al la ĉielo.

Był to grobowiec Galileusza; jest to prosty pomnik, ale czerwona drabina na błękitnym tle jest wymownym herbowym znakiem, takim, jaki pasuje do każdej sztuki; w niej droga zawsze prowadzi na płomienną drabinę, która wznosi się do nieba.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Tradukis L. Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 (Kupra porko)

La ĉefĝendarmo denove interŝanĝis signifoplenan rigardon kun la tuta personaro de la stacio.

Wachmistrz znów wymienił z całym personelem stacji wymowne spojrzenie.

Jaroslav Hasek – La brava soldato Ŝwejk – Parto II - En la fronto – Tradukis Vladimir Vano – INKO 2001 - paĝ. 43.


signifoplene

Ili kredis, ke la mastro de la domo nomiĝas Nilson, kaj ili signifoplene palpebrumis unu al alia.

Wierzyli, że gospodarz domu nazywa się Nilson i wymownie mrugnęli jeden do drugiego.

Astrid Lindgren – Pipi Ŝtrumpolonga – El la sveda tradukis Sven Alexandersson – INKO 2000 - paĝ.62

Clement kapjesis signifoplene, kiam la fraŭlino ordonis al li gvidi la novulon.

Clement kiwnął znacząco, kiedy panna kazała mu prowadzić nowicjusza.

Willy Wood – Blua sango – Tradukis Willy van Zoest – INKO 2002 - paĝ.15


unusignifa

Ilia enhavo estis tute senkomplika kaj absolute unusignifa – tamen tiel rava kaj interesa, ke nemalofte mi eĉ vekiĝis..

Ich treść była całkiem nieskomplikowana i absolutnie jednoznaczna – jednak tak urocza i interesująca, że nierzadko nawet budziłem się.

Valdemar Vinař – La skandalo pro Jozefo – INKO 2002 - paĝ. 21.

De tio sekvas, ke la vorto “homo”, kvankam unusignifa, estas diverssenca laŭ la kategorio al kiu oni ĝin komparas.

Z tego wynika, że słowo “człowiek”, chociaż jednoznaczne, ma różny sens w zależności od kategorii z którą go porównuje się.

Rene de Saussure – Fundamentaj reguloj de la vort-teorio en Esperanto – Raporto al la Akademio Esperantista – INKO 2003 - paĝ. 59


unusignife

La kazo de la morto de Aleksandro la Granda ĝis hodiaŭ ne estas unusignife klarigita.

Sprawa śmierci Aleksandra Wielkiego do dziś nie jest jednoznacznie wyjaśniona.


karburaĵo

karburaĵoj (nominative plural)
karburaĵon (accusative singular)
karburaĵojn (accusative plural)

Tiuj rubaĵoj estas konsekvenco de la prilaborado de la karburaĵo en la nukleaj reaktoroj.

Odpady te są następstwem przetwarzania paliwa w reaktorach jądrowych.

M. Rafaela Urueña Alvarez - Protektado de la Medio kaj daŭropova evoluo – Internacia Kongrsa Universitato UEA - Havano, Kubo – 2010

Kvar kvinonoj de karbondioksido estiĝas per bruligo de fosiliaj karburaĵoj (karbo, nafto kaj gaso).

Cztery piąte dwutlenku węgla pojawia się przez spalanie paliw kopalnych (węgiel, ropa, gaz).

Stefan Maul - Katastrofaj ciferoj - Monato - 2008/11 pĝ. 7.


estiĝi

zaistnieć, powstawać, zostawać, wywiązać się, tworzyć się

La situacio en Eŭropo pli malboniĝas, tiel ke estas risko, ke similaj situacioj povas estiĝi ankaŭ en aliaj landoj, ekzemple en Italio aŭ en Hispanio.

Sytuacja w Europie dalej pogorsza się, tak że jest ryzyko, iż podobne sytuacje mogą zaistnieć także w innych krajach, na przykład we Włoszech albo w Hiszpanii.

MÁRKUS Gábor - Kiuj kontrolas la registarojn de la mondo? - Internacia Kongresa Universitato UEA - Hanojo, Vjetnamio – 2012.

Per la vorto de la Eternulo estiĝis la ĉielo; kaj per la spiro de Lia buŝo estiĝis ĝia tuta ekzistantaro.

Przez słowo Pana powstały niebiosa i wszystkie ich zastępy przez tchnienie ust Jego.

La Malnova Testamento - La Psalmaro 33-6 - El la hebrea originalo tradukis Ludoviko Zamenhof - Eldonita de GEO 2016.


estigi

Wyrazami semantycznie zbliżonymi do czasownika estigi są : kaŭzi, krei, naski, okazigi, produkti, starigi, veki, formi.

stworzyć, tworzyć, wytworzyć, powołać do bytu, powodować powstanie, wywołać, wywoływać

Pacon kaj ĝojon nun tiu proklamas, kiu la mondon estigis kaj amas.

Pokój i radość teraz ten obwieszcza, kto świat stworzył i kocha.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Tradukis L. Zamenhof - Eldonita de GEO 2015 – (Lasta sonĝo de maljuna kverko - Kristnaska fabelo).

Violonfaristo bezonas ĉirkaŭ tri monatojn por estigi violonon.

Producent skrzypiec potrzebuje około trzech miesięcy aby wytworzyć skrzypce.

Hannes Larsson - La violono – Internacia Kongresa Universitato UEA - Rejkjaviko, Islando – 2013


okazigi

powodować, urządzić, zorganizować, sprawić, wywołać

Malapero de la grafo okazigis multe da bruo.

Zniknięcie hrabiego spowodowało wiele hałasu.

Ilja Ilf - Evgenij Petrov - Dek du seĝoj - Tradukis A. Kerbel – Hajfo 2015

Unufoje ili okazigis eĉ vesperon kun dancoj.

Pewnego razu zorganizowali nawet wieczór z tańcami.

Lev Tolstoj - La morto de Ivan Iljiĉ - Tradukis el la rusa V. Melnikov; Jekaterinburg: Sezonoj, 1997.


biokarburaĵo

biokarburaĵoj (nominative plural)
biokarburaĵon (accusative singular)
biokarburaĵojn (accusative plural)

Kvankam iuj favoras stimuli la internacian komercon de biokarburaĵoj, ŝajnas plej logike uzi ilin en la regionoj, kie okazas la produktado. La areo uzata por produkti biokarburaĵojn ne plu estas disponebla por produkti manĝaĵojn

Chociaż niektórzy sprzyjają by pobudzać międzynarodowy handel biopaliwami, wydaje się najlogiczniej korzystać z nich w regionach, gdzie odbywa się produkcja. Powierzchnia wykorzystywana do produkcji biopaliw nie jest już dostępna do produkcji żywności.

Roland Rotsaert, Ĉu biokarburaĵoj helpas aŭ malhelpas? Monato, decembro 2007/12., str. 16.


doktoriĝi

Poste li doktoriĝis en sia universitato en Budapeŝto per disertacio kun la temo "Analizo de la ekonomia progreso de postmilita Japanio".

Później doktoryzował się na swoim uniwersytecie w Budapeszcie dysertacją na temat „Analiza postępu ekonomicznego w powojennej Japonii”.

Dr Markus Gabor: Koreio, la kongreslando – Eldonejo: Hungaria Esperanto-Asocio 2016 –Enkonduko - Dr. Lee Young-Koo

Li doktoriĝis pri historio de antikva literaturo kaj pri klasika filologio.

Doktoryzował się z historii starożytnej literatury i filologii klasycznej.


disertacio

disertacioj (nominative plural)
disertacion (accusative singular)
disertaciojn (accusative plural)

En 2007 li doktoriĝis ĉe la Universitato de Amsterdamo pri teoria lingvistiko per disertacio pri la vortordo en Esperanto.

W 2007 doktoryzował się na Uniwersytecie w Amsterdamie w językoznawstwie teoretycznym dysertacją o szyku wyrazów w esperancie.

Internacia Kongresa Universitato UEA - 61a sesio Roterdamo, Nederlando 19 – 26 julio 2008 - paĝ. 2.

Foje la studentoj verkas seminariajn kaj diplomigajn (magistrigajn) disertaciojn. Relative malofte estis defenditaj doktorigaj disertacioj.

Czasami studenci piszą seminaryjne i dyplomowe (magistrskie) dysertacje. Stosunkowo rzadko bronili dysertacji doktorskich.

Detlev Blanke - Germana societo - Esperantologio / Esperanto Studies 1 (1999)


postmilita

Krome, oni ankaŭ demandis, ĉu laŭ li la rapida, postmilita japana ekonomia progreso povas esti modelo ankaŭ por aliaj landoj, aŭ ne.

Poza tym, pytano także, czy według niego szybki, powojenny, japoński rozwój ekonomiczny może być modelem również dla innych krajów, czy nie.

Dr Markus Gabor - Ruĝa suno kaj verda stelo – Nanzan University 1982

La komitatanoj de la postmilita tempo malfidelas al la vizio de Nobel pri malarmado kaj amikeco, akceptante la tradician pensmanieron: nacia sekurigo per armea forto.

Członkowie komitetu z powojennego czasu nie wierzą w wizję Nobla o rozbrojeniu i przyjaźni, przyjmując tradycyjny sposób myślenia: narodowe bezpieczeństwo przez siłę militarną.

Douglas Draper – Nobel-premio - Testamento testata - Monato • februaro 2009


Nobel-premio

Nobel-premioj (nominative plural)
Nobel-premion (accusative singular)
Nobel-premiojn (accusative plural)

Fraza i jej synonimy zapisywana również jako nazwa własna np. Nobel-Premio.

Tiuj kvar artikoloj estis tiom revoluciaj kaj havis tiom grandan influon sur nia kompreno de la naturo, ke ĉiu el ili meritus la Nobel-premion, kiun Einstein fine ricevis en 1921 pro la klarigo de la fotoelektra efiko.

Te cztery artykuły były tak rewolucyjne i miały tak duży wpływ na nasze rozumienie przyrody, że każda z nich zasługiwałaby na Nagrodę Nobla, którą Einstein w końcu otrzymał w 1921 za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego.

Amri Wandel - profesoro pri astrofiziko en la Hebrea Universitato de Jerusalemo - La scienca revolucio de Einstein: jubileo de la Teorio de Relativeco 1915-2015 – Internacia Kongresa Universitato UEA - Lillo, Francio - 25 julio — 1 aŭgusto 2015

Eksponante agnoskon de la kontribuo al la ekesto de la supernacia lingvo kaj popularigado de ĝi en la mondo, Ludoviko Zamenhof en 1905 en Parizo estis premiita per la Ordeno de Honora Legio, kaj en 1913 oni proponis lin kandidato por Nobel-premio. Li mortis la 14an de aprilo 1917.

W dowód uznania za wkład w powstanie ponadnarodowego języka i jego popularyzacji na świecie Ludwik Zamenhof w 1905 r. w Paryżu został odznaczony Orderem Legii Honorowej, a w 1913 r. wysunięto jego kandydaturę do Nagrody Nobla. Zmarł 14 kwietnia 1917 r.


Nobel-premio pri paco

Nobel-premioj pri paco (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Nobel-premion pri paco (no-plural accusative singular)
Nobel-premiojn pri paco (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Tamen Dalai-lamao, kiu fuĝis en 1959, konstante pledas por neperforto, pro kio li ankaŭ ricevis la Nobel-premion pri paco.

Jednak Dalajlama, który uciekł w 1959 r., ciągle stawia bierny opór, za co otrzymał także Pokojową Nagrodę Nobla.

Stefan Maul - Bojkoto? - Monato - majo 2008.

La Nobel-komitato en 2012 donis la Nobel-premion pri paco al la Eŭropa Unio pro ties agadoj favore “al paco kaj interpaciĝo, al demokratio kaj homaj rajtoj” en Eŭropo.

Komitet Noblowski w 2012 r. przyznał Pokojową Nagrodę Nobla Unii Europejskiej za jej działania na rzecz „pokoju i pokojowego partnerstwa, demokracji i praw człowieka” w Europie.


revolucia

w niektórych opracowaniach tytuł książki Reeda tłumaczy się jako: “Dek tagoj ŝokintaj la mondon”

John Reed estis revolucia verkisto kaj aktivulo, aŭtoro de la libro „Dek tagoj kiuj skuis la mondon”.

John Reed był rewolucyjnym pisarzem i działaczem, autorem książki „Dziesięć dni które wstrząsnęły światem”.

rewolucyjny (związany z głębokimi zmianami w jakiejś dziedzinie)

Eĉ pli grandan kaj revolucian teorion Einstein elpensis dek jarojn poste, t.e. antaŭ 100 jaroj, kiam li publikigis sian Ĝeneralan Teorion de Relativeco, novan teorion de gravito, kiu ĝis hodiaŭ estas konsiderata kiel unu el la du kolonoj de la moderna fiziko

Nawet większą i rewolucyjną teorię Einstein wynalazł 10 lat później, t.j. przed 100 laty, kiedy ogłosił swoją Ogólną Teorię Względności, nową teorię grawitacji, która do dziś uważana jest jako jedna z dwóch podstaw współczesnej fizyki (drugą jest Teoria Kwantowa).

Amri Wandel - profesoro pri astrofiziko en la Hebrea Universitato de Jerusalemo - La scienca revolucio de Einstein: jubileo de la Teorio de Relativeco 1915-2015 – Internacia Kongresa Universitato UEA - Lillo, Francio – 2015.


revoluciemo

revoluciemoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
revoluciemon (no-plural accusative singular)
revoluciemojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Li parolis mallaŭte kaj trankvile, sed kun iu interna ardo, kiu tamen ne povis esti nura revoluciemo

Powiedział cicho i spokojnie, ale z jakimś wewnętrznym zapałem, który jednak nie mógł być zwykłą rewolucyjnością.

Stellan Engholm. Al Torento, INKO 2001, paĝ. 66

Aliflanke kritiko al la ĉiopova monarkio, primokado al ĝiaj institucioj kaj bohemia vivo, revoluciemo kaj certan tempon eĉ anarkismo de Hašek kaŭzis, ke li havis senĉese konfliktojn kun polico kaj tiamaj leĝoj

Z drugiej strony krytyka wszechpotężnej monarchii, ośmieszanie jej instytucji i czeskiego życia, rewolucyjność i przez pewien czas nawet anarchizm Haška sprawił, że miał ciągle konflikty z policją i ówczesnymi przepisami.

Jaroslav Hašek, La brava soldato Švejk, parto 1, Prologo de Vladimir Vana, INKO 2001


malhela materio

malhelaj materioj (nominative plural)
malhelan materion (accusative singular)
malhelajn materiojn (accusative plural)

Fakte la fariĝo de galaksioj kaj grupoj de galaksioj estas dominata de la gravito de la malhela materio. La atoma materio signalas nur la moviĝon de la malhela materio.

W rzeczywistości powstanie galaktyk i grup galaktyk zdominowane jest przez grawitację ciemnej materii. Materia atomowa sygnalizuje tylko ruch ciemnej materii.

Erik Høg - La profundo de la ĉielo – kredo kaj scio dum 2500 jaroj – Internacia Kongresa Universitato UEA - Kopenhago, Danio - 2011.


revoluciismo

revoluciismoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
revoluciismon (no-plural accusative singular)
revoluciismojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Virinoj ne timas sekvi la virojn sur la plej danĝerajn vojojn, kaj, antaŭ tridek jaroj la nihilismo, nun la revoluciismo, fiere montras virinojn kaj fraŭlinojn en siaj martiraroj.

Kobiety nie boją się iść za mężczyznami na najbardziej niebezpiecznych drogach i jak przed trzydzistu laty nihilizm, a teraz rewolucjonizm, dumnie pokazują kobiety i dziewczęta w gronach swoich męczenników.

A.Rivier - En Rusujo per Esperanto – Librejo - "Esperanto". Rusujo 1911.

Estis periodo de ĝi kiam ĉiuj devis nepre surhavi tion surkape, tiuj, kiuj ne faris tiel, estis suspektitaj pro malbona revoluciismo.

Był to okres, kiedy wszyscy musieli koniecznie nosić to na głowie, tych, którzy tego nie uczynili, byli podejrzewani o zły rewolucjonizm.

Vikipedio Esperanto : eo.wikipedia.org/wiki/Friga_ĉapo.


revoluciulo

revoluciuloj (nominative plural)
revoluciulon (accusative singular)
revoluciulojn (accusative plural)

La revoluciuloj siaflanke vidis en siaj aliancanoj rimedon legitimigi sian registaron eksterlande, pensante ke ili tiel evitus kondamnon aŭ agreson.

Rewolucjoniści ze swej strony widzieli w swoich sojusznikach sposób by sankcjonować rząd za granicą, myśląc, że w ten sposób uniknęliby potępienia czy agresji.

Hernando Calvo Ospina - En Nikaragvo, dua vivo de sandinismo - Le Monde Diplomatique - en Esperanto – Julio 2009.

“Sed mi ne sciis, ke vi estas revoluciulo kaj mi ne scias, kio ankoraŭ kaj ke drinkejon vi ŝatas pli ol la hejmon.”

Ale nie wiedziałem, że jesteś rewolucjonistą i nie wiem, co jeszcze, i że knajpę lubisz bardziej niż dom.

František Kožik – La plej eminenta inter Pierotoj – Esperantigis Jiři Karen kaj Josef Vondroušek – INKO - paĝ. 288.


revolucii

Bitcoin to wyraz z języka angielskiego składający się z dwóch członów: – bit – (unuo de binara informo) oraz coin - ( monero).

Ĉu eble lia korpo volis revolucii kaj prepari novan proceson kontraŭ li, ĉar li tiel senpene eltenis la malnovan?.

Czy może jego ciało chciało rewolucjonizować i przygotować nowy proces przeciwko niemu, gdyż tak łatwo znosił stary.

F.Kafka - La Proceso – Tradukis: Dorothea Kaiser & Hans-Georg Kaiser – 2016 – Klubo Karapaco

, revolucias la financajn transakciojn.

Tysiące artykułów bardzo szczegółowo wyjaśnia, jak technika, na której opiera się cyfrowy pieniądz bitcoin, rewolucjonizuje finansowe transakcje.

Edward CASTLETON - La bankisto, la anarĥiisto kaj la bitmono – Le Monde Diplomatique - en Esperanto - marto 2016


malhela energio

malhelaj energioj (nominative plural)
malhelan energion (accusative singular)
malhelajn energiojn (accusative plural)

zob. malhela materio

Malhela materio kaj malhela energio estas nur konvenaj nomoj uzataj de la astronomoj por paroli pri la grandaj rapidecoj de steloj kaj galaksioj observataj en la videbla materio en la universo. La granda tasko por la nuntempaj astronomio kaj fiziko estas kompreni la veran fizikan naturon de malhela materio kaj malhela energio.

Ciemna materia i ciemna energia są tylko odpowiednimi nazwami używanymi przez astronomów, by mówić o wielkich prędkościach gwiazd i galaktyk obserwowanych w widzialnej materii we wszechświecie. Dużym zadaniem współczesnej astronomii i fizyki jest zrozumieć prawdziwą fizyczną naturę ciemnej materii i ciemnej energii.


malakcepti

Se ŝi min ne amis, ŝi povis min malakcepti… Vi diros, ke se ŝi povis min malakcepti, ŝi ne bezonis foriĝi.

Jeśli mnie nie kochała, mogła mnie odrzucić… Powiesz, że skoro mogła mnie odrzucić, więc nie potrzebowała się oddalać.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Unua parto - Ĉapitro XXVIII.

La unua Universala Kongreso (Bulonjo-ĉe-Maro, 1905) malakceptis la proponojn de Zamenhof pri la Ligo kaj Centra Komitato.

Pierwszy Światowy Kongres (Boulogne-sur-Mer, 1905) odrzucił propozycje Zamenhofa o Lidze i Komitecie Centralnym.

Aleksander Korĵenkov - Zamenhof kaj la movado - La Ondo de Esperanto, 2015, №1

Katolikoj malakceptis aborton.


revoluciulino

revoluciulinoj (nominative plural)
revoluciulinon (accusative singular)
revoluciulinojn (accusative plural)

Według Wikipedii w języku francuskim, Sonallah Ibrahim, pisarz egipski ur. w 1937 powieść „Warda” napisał w 2000 r.

Laŭlonge de la Warda-verkado malkaŝiĝas portreto de revoluciulino, de ties engaĝiĝoj kaj iluzioj, de virino kiu neniam rezignas sian volon transformi la mondon, sian volon eskapigi tribecan popolon el ĝia senriĉeca kaj senscia destino.

W całym utworze "Warda" ujawnia się portret rewolucjonistki, w jej zaangażowaniach i złudzeniach, kobiety która nigdy nie rezygnuje ze swojej chęci, by przekształcać świat, ze swojego pragnienia, by wybawić plemienny lud z jego nędznego i nieświadomego losu.

de Alain Gresh - Arabaj revoj - Le Monde Diplomatique - en Esperanto - januaro 2003


malakcepto

malakceptoj (nominative plural)
malakcepton (accusative singular)
malakceptojn (accusative plural)

Unu paro de manoj plie ne montriĝis superflua por revuo, kiu bezonis vastan kunlaboradon, kaj la afero dependis jam nur de la grado de kapableco de la nova laborantino, kio devis decidi pri la akcepto aŭ malakcepto de ŝia peto.

Jedna więcej para rąk nie okazała się zbyteczną dla pisma, które potrzebowało szerokiego współdziałania, i szło już tylko o stopień uzdolnienia nowej robotnicy, mający wyrokować o przyjęciu lub odrzuceniu jej prośby.

Eliza Orzeszkowa – Marta - El la pola tradukis L. Zamenhof - Hachette-Parizo-1910.

Tial Jespersen opiniis, ke la nura lingvopraktiko decidos pri akcepto aŭ malakcepto de diversaj lingvaj fenomenoj.

Dlatego Jespersen uważał, że zwykła praktyka językowa zadecyduje o przyjęciu lub odrzuceniu różnych zjawisk językowych.

Věra Barandovská-Frank - Dialogo kaj interkompreno en la interlingvistika laboro de Otto Jespersen – Internacia Kongresa Universitato UEA – Kopenhago - Danio – 2011


mariĥuano

mariĥuanoj (nominative plural)
mariĥuanon (accusative singular)
mariĥuanojn (accusative plural)

Multaj junuloj asertas, ke la tiel nomataj molaj narkotaĵoj ne estas danĝeraj, sed la germana psikiatro elmontras, ke mariĥuano povas nedeturneble ŝanĝi la cerbon de juna persono. Pluraj esploroj elmontras, ke ju pli ofte kaj longe en junaĝo oni uzis mariĥuanon des pli kreskis risko de apero de skizofrenio en matura aĝo.

Wielu młodych ludzi twierdzi, że tak zwane miękkie narkotyki nie są niebezpieczne, ale niemiecki psychiatra pokazuje, że marihuana może nieodwracalnie zmienić mózg młodej osoby. Wiele badań pokazuje, że im częściej i dłużej w młodości używano marihuany, tym więcej rosło ryzyko wystąpienia schizofrenii w wieku dojrzałym.

„Mariĥuano danĝera aparte por junuloj” - pola-retradio.org - el la elsendo 04.07.2017 – także - La Hodiaŭa Ĵurnalo n-ro 227 - 2017-07-09


hidrokarbono

hidrokarbonoj (nominative plural)
hidrokarbonon (accusative singular)
hidrokarbonojn (accusative plural)

niektóre słowniki odradzają stosowanie terminów synonimicznych


kvieto

kvietoj (nominative plural)
kvieton (accusative singular)
kvietojn (accusative plural)

—Eĉ nokte, ĉe la luno mi ne havas kvieton, kial oni min maltrankviligis?.

Nawet nocą, przy księżycu nie mam spokoju, dlaczego mnie niepokojono.

M. A. Bulgakov - La majstro kaj Margarita - tradukita de S. Pokrovskij (Jekaterinburg 1996) - 24 La majstro retrovita.

Kaj en tiu silento kaj en tiu kvieto de la libera naturo la homoj en la tendaro tordiĝis en suferoj kaj atendis la morton.

A wobec tej ciszy i tego spokoju natury ludzie w obozie wili się z boleści i czekali na śmierć.

Henryk Sienkiewicz - Tra dezerto kaj praarbaro - El pola tradukis M. Sygnarski - Varsovio 1978 - Ĉapitro XLV.

Kutime ni difinas pacon kiel tempo de la kvieto, sen militoj kaj sen aliaj diversaj perturboj.

Zwykle określamy pokój jako czas spokoju, bez wojen i bez innych różnych zaburzeń.

Mi skribos akton, donu al mi lanterneton; Nun mi anoncas: Fratoj, silenton, kvieton!.

Wnet akt spiszę, niech mi kto latarkę przyniesie, A tymczasem ogłaszam: bracia, uciszcie się!.

Adam Mickiewicz – Sinjoro Tadeo - Esperanta traduko de Antoni Grabowski – Pola Esperanto-Asocio Varsovio 1986 – Libro VIII – Invado.


kvietiĝi

uspokoić się, uspokajać się, uciszyć się, uciszać się

Nia doloro ĝis nun ne kvietiĝis, ni do montras ĝin al la homoj en ĉiuj formoj, kiujn instruas la skulptarto, zorge atentante ĉe tio, ĉu ni estas kun ili belaj kaj ĉu la homoj scias rekoni ĉi tiun belecon.

Boleść nasza nie uspokoiła się dotąd, pokazujemy więc ją ludziom we wszystkich postaciach, jakich naucza rzeźba, bacząc przy tym pilnie, czy nam z nią pięknie i czy ludzie umieją się na tej piękności poznać.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Unua parto - Ĉapitro XV.

Iom post iom la ventego kvietiĝis, kaj la tagan varmegon anstataŭis en la dezerto nokta penetranta malvarmo.

Powoli burza uspakajała się, a miejsce dziennego upału zajął w pustyni chłód przejmujący.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein - Kabe – Dua libro - Ĉapitro XIX - Esp. Centra Librejo, Parizo, 1926.


skizofrenio

skizofrenioj (nominative plural)
skizofrenion (accusative singular)
skizofreniojn (accusative plural)

Pacientoj trafitaj de skizofrenio suferas pro halucinoj, deliroj, paranojo kaj fojfoje forta malkvieto.

Pacjenci dotknięci schizofrenią cierpią z powodu halucynacji, majaczeń, paranoi i czasem silnego niepokoju.

Paulo Sérgio Viana - Nova io pri skizofrenio – Monato - majo 2015.

Pluraj esploroj elmontras, ke ju pli ofte kaj longe en junaĝo oni uzis mariĥuanon des pli kreskis risko de apero de skizofrenio en matura aĝo.

Wiele badań pokazuje, że im częściej i dłużej w młodości używa się marihuany, tym więcej rośnie ryzyko wystąpienia schizofrenii w wieku dojrzałym.


malkvieto

malkvietoj (nominative plural)
malkvieton (accusative singular)
malkvietojn (accusative plural)

La haŭto sur iliaj korpoj, sekiĝinte kaj sulkiĝinte, komencis juki; en la ostoj ili sentis iun nekutiman malkvieton kaj en la internaĵoj kaj gorĝoj fajron.

Skóra na ciałach zsychając się i kurcząc poczęła ich swędzić; w kościach odczuwali jakiś niesłychany niepokój, a we wnętrznościach i gardzielach ogień.

La nunan plialtiĝadon de nafto prezoj parte klarigas nunaj politikaj kaj naturaj malfacilaĵoj, nome la milito en Irako, polityka malkvieto en Venezuelo, kaj laste la uragano, kiu ruinigis la sudajn ŝtatojn de Usono.

Aktualny wzrost cen ropy naftowej częściowo wyjaśniają obecne polityczne i naturalne trudności, a mianowicie wojna w Iraku, polityczny niepokój w Wenezueli, a ostatnio huragan, który zniszczył południowe stany Stanów Zjednoczonych.

Pierre Bertrand - La fino de malmultekosta energio - Monato • oktobro 2006.


Oĥotska maro

Oĥotskaj maroj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Oĥotskan maron (no-plural accusative singular)
Oĥotskajn marojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


kviete

Poste alterne jen iĝis kviete, jen denove pasis mallongaj pluvoj.

Potem na przemian to czyniło się cicho, to znowu przechodziły krótkie ulewy.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Dua parto - Ĉapitro LVII.

Sed kuŝu tute kviete, ĉar panjo estas tre laca.

Ale leż całkiem cicho, ponieważ mama jest bardzo zmęczona.

Herta Wiren – Panpeco kun Anna – El la sveda tradukis Vivi Couppez – Uzino 1 INKO 2002 – paĝ 20.

Sed ŝi spiris tiel egalritme kaj kviete, ke Staĉjo ĉesis bedaŭri la lastan kinin-pulvoron.

Ale oddychała tak równo i spokojnie, że Staś przestał żałować ostatniego proszku chininy.

Henryk Sienkiewicz - Tra dezerto kaj praarbaro - El pola tradukis M. Sygnarski - Varsovio 1978 - Ĉapitro XXV.

Mi estas la premegata egipta popolo – malrapide kaj kviete respondis la voĉo.

Jestem skrzywdzony lud egipski — powoli i spokojnie odpowiedział głos.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein - Kabe – Esp. Centra Librejo, Parizo, 1926 – Unua libro – Ĉapitro V.


ricinoleo

ricinoleoj (nominative plural)
ricinoleon (accusative singular)
ricinoleojn (accusative plural)


laborforto

laborfortoj (nominative plural)
laborforton (accusative singular)
laborfortojn (accusative plural)

Li aŭdis, ke Rusio bezonas kvalifikitan laborforton.

Słyszał, że Rosja potrzebuje wykwalifikowanej siły roboczej.

Vladimir Varankin – Metropoliteno - EKRELO en Amsterdamo 1933 (Dua eldono TK 1977).

En suda Londono mi trovis fabrikiston de malgrandaj ujoj de lipŝmiraĵo kies tuta laborforto estis varbita el Litovio.

W południowym Londynie znalazłem producenta małych pojemników na krem do warg, którego cała siła robocza została pozyskana z Litwy.

Paul MASON - Britio : perdiĝinta, dividiĝinta kaj sola - Le Monde Diplomatique - en Esperanto - julio 2016


citaĵo

citaĵoj (nominative plural)
citaĵon (accusative singular)
citaĵojn (accusative plural)

Li ofte uzas citaĵojn el Biblio.


malkvieta

niespokojny (taki, który zakłóca spokój)

Sed la malpiuloj estas kiel malkvieta maro, kiu ne povas trankviliĝi kaj kies akvo elĵetas ŝlimon kaj koton.

Ale bezbożnicy są jak niespokojne morze, które nie może uspokoić się i którego woda wyrzuca muł i błoto.

La Malnova Testamento - El la hebrea originalo tradukis L. Zamenhof – Jesaja 57-20 - Eldonita de GEO 2016.

Kaj mi vidis, jen malkvieta vento venis el la nordo kun granda nubo kaj flamanta fajro; brilo estis ĉirkaŭe de ĝi, kaj el interne, el la mezo de la fajro, iris tre hela lumo.

I widziałem jak oto niespokojny wiatr nadszedł z północy z wielką chmurą i płonącym ogniem; blask był dookoła niego i od wewnątrz, ze środka ognia wyszło bardzo jasne światło.

La Malnova Testamento - El la hebrea originalo tradukis L. Zamenhof – Jeĥezkel – 1- 4 – Eldonita de GEO 2016.

niespokojny (taki, który świadczy o niepokoju lub nadpobudliwości)

Malkvietan sonĝon mi havis.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Tradukis L. L. Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 (Galoŝoj de feliĉo).

Mi dum la dormo estis malkvieta.

Herbert George Wells - La tempomaŝino - El la angla tradukis E. W. Amos Eldonita de GEO 2015.


kunteksto

kuntekstoj (nominative plural)
kuntekston (accusative singular)
kuntekstojn (accusative plural)

Aliflanke, pluraj lingvoj de indianaj triboj havas unu solan vorton kaj por la suno kaj por la luno. Nur el la kunteksto vidiĝas ĉu temas pri suno aŭ pri luno.

Z drugiej strony, kilka języków plemion indiańskich ma to samo jedno słowo, dla słońca i dla księżyca. Tylko z kontekstu widzi się, czy chodzi o słońce czy o księżyc.

D-ro Ivo Lapenna – RETORIKO- Tria eldono (Korektita) Rotterdam, 1971.

Maŭricio estas jam en la listo de landoj ĉe risko, precipe en la kunteksto de klimata ŝanĝo.

Mauritius jest już na liście krajów z zagrożeniem, szczególnie w kontekście zmiany klimatycznej.

Ameenah Gurib-Fakim - Prezidantino de Maŭricio: "Scienco estas la bazo de socia progreso" - Unesko-Kuriero – 2017 no 1.


malkviete

Kiuj ili estas?” Onklo Pan demandis malkviete. “Ĉu ili estas banditoj?.

Kim oni są? Wujek Pan zapytał niespokojnie. Czy są bandytami?.

Chun-Chan Yeh – Montara vilaĝo – En la angla tradukis Wilian Auld – Ĉina Esperanto Eldonejo – Pekino 1984.

Ofte la maro leviĝas malkviete kaj alte, sed la homa koro ankoraŭ pli malkviete kaj pli alte.

Często morze podnosi się niespokojnie i wysoko, lecz ludzkie serce jeszcze niespokojniej i wyżej.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Tradukis - L. Zamenhof - Eldonita de GEO 2015 - (Historio el la dunoj)


malamanto

malamanto de faro estas amanto de kalendaro

malamantoj (nominative plural)
malamanton (accusative singular)
malamantojn (accusative plural)

ktoś, kto nienawidzi, nienawistnik, hejter


malamato

venis mizero — helpu min, frato; pasis mizero — for, malamato

malamatoj (nominative plural)
malamaton (accusative singular)
malamatojn (accusative plural)


geamantoj

geamantojn (no-singulative accusative plural)


apudvoja

Apudvojaj arboj, konstruaĵoj kaj tie kaj ie disĵetitaj tomboŝtonoj komencis elprofundiĝi el la krepusko.

Przydrożne drzewa, budynki i rozrzucone tu i ówdzie pomniki grobowe poczęły się wychylać z cienia.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Unua Parto - Ĉapitro XXI.

Forskuante per bastoneto kapetojn de apudvojaj cejanoj, li revis pri la baldaŭa renkonto kun la edzino.

Potrząsając patyczkiem główki przydrożnych bławatków, marzył o nadchodzącym spotkaniu z żoną.


vojmapo

vojmapoj (nominative plural)
vojmapon (accusative singular)
vojmapojn (accusative plural)

La agendon, kiu provizis 20-jaran vojmapon por direkti la daŭripovan disvolvadon urbegan, kaj celis transformi la urbegojn de la mondo, adoptis ĉiuj landoj okaze de la kunveno Habitat III en Kvito, Ekvadoro oktobre de 2016.

Agendę, która zapewniła 20-letnią mapę drogową aby kierować zrównoważonym rozwojem wielkomiejskim i która zamierzała przekształcać metropolie świata, przyjęły wszystkie kraje z okazji spotkania Habitat III w Quito, Ekwador, w październiku 2016 roku.

Jyoti Hosagraher (Hindio) Kulturo: la kerno de CDE - el la angla lingvo tradukis János Petik - Unesko Kuriero - Aprilo-Junio 2017.


kapjesi

zob. kapklini

Li kapjesis al mi.


ĉevoja

Homoj faladis sub la radojn kaj ofte pereis surloke. Pereis, frapite de elstaranta stango, de rando de klapo, ĵetite de impeto kontraŭ signalfoston aŭ ĉevojan ŝtonon.

Ludzie wpadali pod koła i często ginęli na miejscu. Ginęli, uderzeni wystającą belką, kantem zasuwy, rzuceni pędem o słup sygnału czy przydrożny kamień.

Zofia Nałkowska – Medalionoj - El la pola tradukis Tadeusz Hodakowski - Eldonita de GEO – 2015.

La tria aŭtisto estis tre afabla kaj invitis min al botelo da biero kaj sandviĉoj, kiujn li aĉetis en ĉevoja trinkejo.

Trzeci kierowca był bardzo miły i zaprosił mnie na butelkę piwa i kanapki, które kupił w przydrożnym barze.

Cezaro Rossetti - Kredu Min, Sinjorino! - Heroldo de Esperanto - 2014 (24. Per Flugiloj de Facila Vento).


eksprestrajno

eksprestrajnoj (nominative plural)
eksprestrajnon (accusative singular)
eksprestrajnojn (accusative plural)


trajnestro

trajnestroj (nominative plural)
trajnestron (accusative singular)
trajnestrojn (accusative plural)

La trajnestro vendis biletojn al ni.


edzeca

edzeca juro

prawo małżeńskie (część prawa rodzinnego)

zob. edzineco

Ĉar, sin dediĉinte al Iŝtar, do al senedzeco, ŝi neniel povus celi edzecan feliĉon kun li.

Bowiem, poświęciwszy się Isztar, a więc panieństwu, w żaden sposób nie mogłaby zmierzać do małżeńskiego szczęścia z nim.

Heinrich August Luyken - Pro Iŝtar - Ferdinand Hirt & Sohn en Lepsiko – 1924, a także INKO – Novembro 2000, paĝ. 206.

Juna naivulino devas unufoje plenskribi hotelslipon. Ĉe la rubriko „sekso” ŝi skribas blonda, kaj ĉe la rubriko “edzeca stato” ŝi deklaras: du foje semajne.

Młoda naiwniaczka pewnego razu musi wypełnić kartę hotelową. W rubryce „płeć” pisze jasnowłosa, a w rubryce „stan małżeński” oświadcza; dwa razy tygodniowo.

Louis Beaucaire – Kruko kaj Baniko en Bervalo – INKO 2000 - paĝ. 48.

małżeński (związany z małżeństwem homoseksualnych mężczyzn)


eksteredzeca

termin zasadniczo przestarzały względem ekstergeedzeco, w praktyce zaś bardzo popularny i stosowany wymiennie; zob. edzeco, geedzeco

Kiel eksteredzeca filo mi neniam vidis mian patron.

Jako pozamałżeński syn nigdy nie widziałem mojego ojca.


novgeedzoj

novgeedzojn (no-singulative accusative plural)

Estis tio novgeedzoj, mirtobranĉetoj sur la koroneto estis sufiĉe freŝaj.

Byli to nowożeńcy, gałązki mirtu na wianuszku były dość świeże.

Jaroslav Hašek – La brava soldato Švejk – Parto IV – Daŭde la glora batregalo - INKO - 2001- paĝ.96.

La novgeedzoj transloĝiĝis al familio Kmoĥ, numero 62, kie naskiĝis al ili la unua filino.

Nowożeńcy przeprowadzili się do rodziny Kmoch, numer 62, gdzie urodziła się im pierwsza córka.

František Kožík – La plej eminenta inter Pierotoj – INKO 2001, paĝ. 9.


senedza

Emma restis senedza, kiel kaj kial, oni ne scias

Emma pozostała niezamężna, jak i dlaczego, nie wiadomo.

Kabe, Internacia Krestiomatio (Neniam plu, M. Serao), INKO 2009, s. 77.

Certe estas granda malhonoro por vi, ĉar mi estas senedza virino, kiu havas infanon

Na pewno jest to wielki wstyd dla ciebie, ponieważ jestem niezamężną kobietą, która posiada dziecko.

Selma Lagerlof, Gosta Berling, INKO 2002, s. 407.


komparebla

La aludo estas komparebla al pilko, kiu, unue, batas iun objekton, rebatiĝas de ĝi kaj, fine, atingas la celon.

Aluzja porównywalna jest do piłki, która najpierw uderza jakiś przedmiot, odbija się od niego, a w końcu osiąga cel.

D-ro Ivo Lapenna – RETORIKO - Rotterdam, 1971.

Sciencistoj el Svedio montris, per kelkaj eksperimentoj, ke korvoj (Corvus corax) kapablas elmontri kompleksan inteligentecon, nur komparebla al tiuj de ĉimpanzoj kaj aliaj proksimaj primatoj.

Naukowcy ze Szwecji pokazali, za pomocą kilku eksperymentów, że kruki (Corvus corax) zdolne są wykazać kompleksową inteligencję, porównywalną tylko do tych, które mają szympanse i inne bliskie naczelne.

Wendel Teles Pontes - profesoro pri zoologio - Korvoj scias strategie agadi tiom bone kiom ĉimpanzoj - https://scienca-revuo.info


senedzina

„Senedzina viro estas sen zorg’ ” la turdo postkrias al li.

Nieżonaty mężczyzna jest bez opieki” – drozd woła do niego.

Selma Lagerlöf – Gösta Berling – INKO 2002 - paĝ. 253.


kompara

August von Schlegel – (1767-1845) językoznawca niemiecki.

Schlegel estis la unua, kiu parolis pri kompara gramatiko.

Schlegel był pierwszym, który mówił o gramatyce porównawczej.

D-ro Ivo Lapenna – Retoriko - Rotterdam, 1971.

Kompara lingvistiko esploras komunaĵojn kaj diferencojn en la lingvokonstruo, kutime ene de parenca lingvogrupo.

Lingwistyka porównawcza bada elementy wspólne i różnice w konstrukcji językowej, zazwyczaj wewnątrz pokrewnej grupy językowej.

Vera Barandovska–Frank - Enkonduka lernolibro de interlingvistiko - Akademia Libroservo – 1995.


senkompara

Sed sur via vizaĝo, ho senkompara konanto, mi legas jam verdikton pri ŝi!.

Ale na twoim obliczu, o znawco niezrównany, czytam już wyrok na nią.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Unua parto - Ĉapitro VII.

La formo de la trilogio estas vere senkompara.

Forma trylogii naprawdę jest niezrównana.

Henryk Sienkiewicz – Noveloj - El la pola originalo tradukis - Lidia Zamenhof - Eldonita de GEO 2015.


nekomparebla

La akvoj pli kaj pli malleviĝis, la tero pli kaj pli vastiĝis, la herboj estis ĉiutage pli altaj kaj pli densaj, kaj inter ili kiel koloraj fajreroj ekbrulis diverskoloraj floroj, de nekomparebla odoro.

Wody opadały niżej, ziemia rozlegała się coraz szerzej, trawa była co dzień wyższa i gęstsza, a wśród niej, jak barwne iskry, zapalały się kwiaty przerozmaitych kolorów, niezrównanego zapachu.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein - Kabe – Esp. Centra Librejo, Parizo, 1926 - Unua libro - Ĉapitro XVII.

Malfrue vespere la poeto venis hejmen, li venis el koncertejo, kie li aŭdis bonegan violoniston kaj estis tute plenigita kaj emociita de lia nekomparebla ludado.

Późnym wieczorem poeta wrócił do domu, wrócił z sali koncertowej, gdzie słuchał znakomitego skrzypka i był całkiem przepełniony i zachwycony jego nieporównaną grą.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Tradukis L. Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 (Plumo kaj inkujo).


pintotimo

pintotimoj (nominative plural)
pintotimon (accusative singular)
pintotimojn (accusative plural)


nekompareble

Ĉi tie estas nekompareble bele - diris la koboldo, ”tion mi neniam atendus!.

Tutaj jest nieporównanie pięknie - powiedział krasnoludek – tego nie oczekiwałbym nigdy.

Hans Christian Andersen – Fabeloj – Tradukis L. Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 (Koboldo ĉe la butikisto).

Mia filino en nekompareble pli alta grado ol antaŭe pliigas siajn sportajn sukcesojn.

Moja córka w nieporównywalnie wyższym stopniu niż przedtem zwiększa swoje sportowe osiągnięcia.


senkompare

nieporównanie, niezrównanie (od: nieporównany; niezrównany)

Sed en tiaj kondiĉoj Petronius, senkompare pli klera ol Tigellinus kaj aliaj aŭgustanoj, sprita, elokventa, plena de subtilaj sentoj kaj gusto, devis akiri superecon.

Lecz w takich warunkach, niezrównanie więcej wykształcony od Tygellina i innych augustianów, Petroniusz, dowcipny, wymowny, pełen subtelnych poczuć i smaku, musiał uzyskać przewagę.

Henryk Sienkiewicz - Quo vadis? - El pola tradukis Lydia Zamenhof - Eldonita de GEO – 2015 - Dua parto - Ĉapitro XL.

Mi diru: senkompare pli precizaj ol kiam oni prizorgas naturajn dentojn.

Powiedziałbym: nieporównywalnie dokładniej niż kiedyś dba się o naturalne zęby.

Roberto Resende - La modernaj dentaj implantoj – Internacia Kongresa Universitato UEA - Fortaleza, Brazilo, julio 2002.


modesteco

modestecoj (nominative plural)
modestecon (accusative singular)
modestecojn (accusative plural)

“Trankvilaj akvoj estas profundaj”, diras proverbo germana, kaj modesteco ofte kaŝas firman certecon.

Spokojne wody są głębokie” – mówi niemieckie przysłowie, a skromność często skrywa mocną pewność.

L. Zamenhof - Fundamenta Krestomatio de la Lingvo Esperanto - Eldonis: 1904 Hachette et Cie Paris, Francujo - Nur unu vorton! (Noveleto de L. E. Meier.)

Tiel same, ke virinoj sin vestu per decaj vestoj, kun modesteco kaj sobreco; ne kun harplektaĵoj, aŭ oro, aŭ perloj, aŭ multekostaj vestoj; sed (kio konvenas al virinoj konfesantaj la piecon) per bonfaroj.

Podobnie, aby kobiety odziewały się przyzwoitymi ubiorami, ze skromnością i umiarem; nie z warkoczami, lub złotem, perłami albo kosztownymi strojami, lecz co wypada kobietom wyznającym pobożność, z dobrymi uczynkami.

La Nova Testamento – Esperantigis Ludoviko Zamenhof - Eldonita de GEO – 2016 - LA Unua Epistolo de la Apostolo Paŭlo al la Timoteo 2-9 i 10.


antaŭsenti

La plano estis prudenta, sed la aŭtoroj faris unu eraron: ili ne antaŭsentis, ke en Ramzes dormis genia generalo.

Plan był rozsądny, lecz autorowie jego popełnili jeden błąd: nie przeczuli, że w księciu Ramzesie tkwi materiał na genialnego wojownika.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein – Kabe - Eldonita de GEO – 2015 - Dua libro - Ĉapitro XVII.

„Ni ankoraŭ batalos kontraŭ la doktoro, mi tion antaŭsentas".

Powalczymy jeszcze przeciwko doktorowi, to przeczuwam".

Iwan Turgieniew - Patroj kaj filoj - El pola tradukis Kazimierz Bein – Kabe - Eldonita de GEO – 2016 - Ĉapitro X.


antaŭsento

antaŭsentoj (nominative plural)
antaŭsenton (accusative singular)
antaŭsentojn (accusative plural)

Nelonge pripensante, li returniĝis, kvazaŭ tuŝita per subita malbona antaŭsento.

Nie namyślając się dłużej, zawrócił, jakby tknięty nagłym złym przeczuciem.

Henryk Sienkiewicz - Tra dezerto kaj praarbaro - El pola tradukis M. Sygnarski - Eldonita de GEO – 2015 - Ĉapitro XXXIX.

Se vi estas malsana, se vi havas nur la plej malgrandan antaŭsenton fariĝi tia, tiam lasu min – mi parolos al vi en tempo pli oportuna. Tiu ĉi novaĵo ne estas por malfortika korpo.

Jeśli jesteś chory, jeśli masz tylko najmniejsze przeczucie stać się takim, wtedy pozwól mi – powiem ci w czasie dogodniejszym. To nie jest nowina dla słabego ciała.

F. Schiller – La rabistoj – El germana lingvo tradukis L. Zamenhof – Centra Librejo Paris 1928.


sobreco

La Sekulara Organizaĵaro por Sobreco

Świecki Związek Organizacji na Rzecz Trzeźwości

sobrecoj (nominative plural)
sobrecon (accusative singular)
sobrecojn (accusative plural)

Supozante, ke ŝia edzo proksimiĝas al sobreco, ŝi iris al la tombon kaj frapis je la pordo de la tombo.

Przypuszczając, że jej mąż dochodzi do trzeźwości, poszła do mogiły i uderzyła w jej wrota.

Ezopo – Fabloj - Kompilis kaj poluris Vejdo - Eldonita de GEO 2015 (Virino kaj Drinkema Edzo).

trzeźwość (w rozumieniu; rozsądek, przytomność)

Nenio restis krom pura laŭfakteco kaj fridsanga sobreco.

Nie pozostało nic poza czystą rzeczywistością i zimnokrwistą trzeźwością.

B.Traven - Rozo Blanka – Tradukis : Dorothea Kaiser & Hans-Georg Kaiser lau la unua eldono Librogildo Gutenberg Berlino 1929 - Klubo Karapaco.


sobrigi

Mi ĉiam ankoraŭ kontrolas miajn elspezojn laŭ la (duoble pli alta) sumo en germanaj markoj, kio sobrigas kaj reduktas la elspezemon.

Zawsze jeszcze kontroluję moje wydatki według (dwukrotnie wyższej) kwoty w markach niemieckich, co otrzeźwia i zmniejsza rozrzutność.

Franz-Georg Rössler - Rekte interrete - Monato • novembro 2011

La malĝoja rigardo de la knabo per unu fojo sobrigis lin.

Smutne spojrzenie chłopca od razu otrzeźwiło go.

HANS-GEORG KAISER - Rakontoj & Eseoj el Cezario - Ĉu vi scias? - http://www.karapaco.de


sobriĝi

Smith, kiu tuj sobriĝis, sentis, ke li estas portata parton de vojo, poste ligata al ĉevalo, kiu komencis troti.

który natychmiast wytrzeźwiał, poczuł, że jest niesiony przez część drogi, a potem przywiązany do konia, który zaczął kłusować.

Vlada Zika – Justa Chess – Tradukis Petr Tomaŝovsky – INKO 2002 paĝ. 182.

Ŝajnas, ke vi ankoraŭ ne tute sobriĝis.

Wydaje się, że jeszcze niezupełnie wytrzeźwiałeś.

B. Traven – Mortula ŝipo – El la germana tradukis Hans Georg Kaiser – INKO 2003 - paĝ. 434.


malsobriĝi

Kiam li malsobriĝis, kio okazadis konstante ĉiusemajne, ĉiuj lin evitadis, ne tial, ke li permesadis al si malpaci kun la sinjoro aŭ la sinjorino, sed ĉar kiam li iĝis pro iu malkontenta, li postiradis lin dum la tuta tago, murmurante kaj grumblante sen fino.

Kiedy upił się, co wciąż zdarzało się co tydzień, wszyscy unikali go nie dlatego, że pozwalał sobie wykłócać się z panem lub panią, ale dlatego, że kiedy stawał się z czyjegoś powodu niezadowolony, chodził za nim podczas całego dnia, mrucząc i gderając bez końca.

Henryk Sienkiewicz - La maljuna servisto – Noveloj - El la pola originalo tradukis Lidia Zamenhof - Eldonita de GEO 2015.


malsobrulo

malsobruloj (nominative plural)
malsobrulon (accusative singular)
malsobrulojn (accusative plural)

– Ha, mi malsaĝulo . . . malhonorulo . . . granda malsobrulo . . . parolis Doroteo, sidante sur la benko kaj direktinte siajn okulojn al la planko.

Ach, ja głupiec…nikczemnik….wielki pijak…powiedział Doroteo, siedząc na ławce i kierując swoje oczy ku ziemi.

L. Zamenhof – Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto – (A. Edelmann - La Forgesita Pipo - Tradukis I. Kaminski ) - Eldonis: Hachette et Cie Paris, Francujo


novaĵo

novaĵoj (nominative plural)
novaĵon (accusative singular)
novaĵojn (accusative plural)

Eksciinte de Hiram, ke la Fenicianoj donacis al li la pastrinon, la kronprinco volis plej baldaŭ havi ŝin en sia domo, ne tial ke li ne povis vivi sen ŝi, sed ĉar ŝi estis por li novaĵo.

Dowiedziawszy się od Hirama, że Fenicjanie darowali mu kapłankę, następca jak najprędzej chciał ją mieć w swym domu, nie dlatego, ażeby bez niej nie mógł żyć, lecz że stanowiła dla niego nowość.

Bolesław Prus - La faraono - El pola tradukis Kazimierz Bein – Kabe - Eldonita de GEO – 2015 - Dua libro - Ĉapitro XIII.

Mi invitis vin, sinjoroj, al mi, por komuniki al vi tre malagrablan novaĵon: al ni venas revizoro.

Zaprosiłem was panowie, do mnie, w celu zakomunikowania wam bardzo niemiłej nowiny: jedzie do nas rewizor.

N.V. Gogol - La revizoro - Elrusigita de L. Zamenhof - laŭ la eldono de Ĉina Esperanto-Eldonejo, Beijing, 1982.

nowinka (techniczna), innowacja, nowe (w użyciu rzeczownikowym)

Mi pensas, ke tio ĉi estas antaŭ nelonge enkondukita novaĵo.

Myślę, że jest to niedawno wprowadzona nowinka.

W. Shakespeare – Hamleto – Tradukis L. Zamenhof - Francujo — Hachette et Cie, Paris.


prudento

de legado sen atento ne riĉiĝas la prudento

kiu prudenton ne havas, tiun saĝo ne savas

prudentoj (nominative plural)
prudenton (accusative singular)
prudentojn (accusative plural)


sakramento

sakramentoj (nominative plural)
sakramenton (accusative singular)
sakramentojn (accusative plural)


unufenestra

De kiam lia filino edziniĝis, li lasis al la nova familieto la plej grandan parton de la trieja loĝejo, rezervante al si nur la unufenestran ĉambreton, en kiu li preskaŭ ermite pasigas sian tempon

Od kiedy jego córka wyszła za mąż, zostawił nowej rodzince największą część trzypokojowego mieszkania, zachowując dla siebie tylko jednookienny pokoik, w którym prawie samotnie spędza swój czas.

Hans Weinhengst, Rakontoj de senlaborulo, La muŝo, w: Literatura Mondo, Nr 1933/5, s. 69.


senfenestra

Estis tagmeze ekstere, kaj en la ĉielo brilis varmega suno, sed en la senfenestra hejmo, kie ni sidis, oni povus pensi, ke nun estas nokto, ĉar preskaŭ nenio videblis.

Było w południe na zewnątrz i na niebie świeciło gorące słońce, lecz w bezokiennym domu, gdzie siedzieliśmy, można myśleć, że teraz jest noc, ponieważ prawie nic nie dostrzegaliśmy.

Claude Piron, Vere aŭ fantazie, Eldonita de GEO, 2015.

ślepy (związek z wyrazami: mur, ściana lub kuchnia)

El la malgranda kvadrata korto, kiu de du flankoj estis ĉirkaŭita de senfenestra brikokolora muro kaj de la du aliaj ― de malnovaj lignaj staloj kaj konservejoj, la virinoj kaj la infano supreniris sur mallarĝan, malluman kaj malpuran ŝtuparon.

Z małego kwadratowego podwórka, z dwóch stron otoczonego ślepym murem ceglastej barwy, a z dwóch innych starymi, drewnianymi drwalniami i spichrzami, kobiety i dziecię weszły na schody wąskie, ciemne i brudne.

Eliza Orzeszkowa, Marta, tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO, 2015.


fenestrobreto

fenestrobretoj (nominative plural)
fenestrobreton (accusative singular)
fenestrobretojn (accusative plural)

Ŝi senbrue metis la martelon sur la fenestrobreton kaj elflugis tra la fenestro

Cicho położyła młotek na parapecie i wyleciała przez okno.

M. A. Bulgakov, La majstro kaj Margarita, tłum. S. Pokrovskij, Sezonoj, Jekaterinburg, 1991.

Mia neatendita ago sendube alarmis ilin, ĉar unu el la knabinetoj starantaj sur la fenestrobreto ekkriis kaj dorsenfalis el la fenestro, kuntirante sian akompanantinon dum ŝi falis

Moje niespodziewane działanie niewątpliwie zaalarmowało ich, ponieważ jedna z dziewczynek stojących na parapecie krzyknęła i z okna spadła do tyłu, ściągając, gdy upadła, swoją towarzyszkę.

Frank Baum, La Eksterordinara Lando Oz, tłum. Donald Broadribb, wydanie z 1996.


fenestrovitro

fenestrovitroj (nominative plural)
fenestrovitron (accusative singular)
fenestrovitrojn (accusative plural)

”Ĉu ili ne estas elpelitaj?” li demandis, kaj la feino ridetis kaj klarigis al li, ke la tempo tiamaniere stampis sur ĉiu fenestrovitro sian bildon.

Czy nie wygnano ich"? spytał, a wróżka uśmiechnęła się i objaśniła mu, że czas tak wypalił na każdej szybie swój obraz.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, Ĝardeno de la paradizo, tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO, 2015.

Vintra ventego kun amasoj da neĝo batis la fenestrovitrojn…

Wicher zimowy z tumanami śniegu tłukł w szyby…

Henryk Sienkiewicz, Noveloj, z noweli: La maljuna servisto, tłum. Lidia Zamenhof, Eldonita de GEO, 2015.


montrofenestro

montrofenestroj (nominative plural)
montrofenestron (accusative singular)
montrofenestrojn (accusative plural)

wystawa, okno wystawowe, okno sklepowe, witryna

Se estas via destino morti sub aŭtomobilo, ĝi saltos transen al la montrofenestro, antaŭ kiu vi staras, vi eĉ ne devas postkuri la aŭtomobilon aŭ kuri sur ĝian vojo.

Jeżeli twoim przeznaczeniem jest umrzeć pod samochodem, przeskoczy on przez okno sklepowe przed którym stoisz, nawet nie musisz gonić samochodu, czy biec na jego drodze.

B.Traven, La Mortula Ŝipo, tłum. Hans Georg Kaiser, INKO, 2003, str. 455.

Eĉ la literoj sur la magazenaj montrofenestroj aŭ sur la netravideblaj vitroj, kiujn havis multaj oficejaj pordoj, estis tute ne modernaj, kompare kun Okcidenta Eŭropo.

Nawet litery na sklepowych witrynach lub na nieprzezroczystych szybach wielu biurowych drzwi były całkiem nie nowoczesne, w porównaniu z Zachodnią Europą.


eksterfenestra

La eksterfenestra termometro montras plus ok gradojn, kaj ĉio grizas.

Zaokienny termometr pokazuje plus osiem stopni i wszystko szarzeje.

Sten Johansson, Neĝo kaŝas nur…, Al-fab-et-o, Skövde, Svedio, 2014.


fenestrokovrilo

fenestrokovriloj (nominative plural)
fenestrokovrilon (accusative singular)
fenestrokovrilojn (accusative plural)

Tute apude de la vojo troviĝis granda korto de vilaĝano; la fenestrokovriloj estis fermitaj, tamen tra ili briletis lumo.

Tuż przy drodze znajdowała się duża zagroda chłopska; okiennice były zamknięte, jednak przeświecało przez nie światło.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, Malgranda Niko kaj granda Niko, tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO, 2015.

La fenestrokovriloj estis verdaj, kaj meze de la nigraj tegoloj troviĝis du literegoj L. D., faritaj el novaj tegoloj brilruĝaj kaj videblaj de malproksime.

Okiennice były zielone, a w środku czarnych dachówek znalazły się dwie potężne litery L.D., wykonane z nowych lśniąco czerwonych dachówek i widoczne z daleka.

C. F. Ramuz, Aline, tłum. Rene de Saussure, Monda Asembleo Socia(MAS), 2006.


krudmateriala

En 2013, falo de la krudmaterialaj prezoj kruele tuŝis landojn kiel Niĝerio, Sud-Afriko aŭ Angolo, kies kresko estas bazita sur petrolo.

W 2013 r. spadek cen surowcowych okrutnie dotknął takie kraje jak Nigeria, Południowa Afryka czy Angola, których rozwój oparto na ropie naftowej.

Anne-Cécile ROBERT, Korupto kaj favorigo en Afriko, Le Monde Diplomatique, en Esperanto, Styczeń, 2017 r.


krudmaterialo

krudmaterialoj (nominative plural)
krudmaterialon (accusative singular)
krudmaterialojn (accusative plural)

Pro tio, entrepreno (aŭ firmao) estas fizika kaj ekonomia sistemo por atingi deciditan celon, pere de racia kombino de kapitalo, maŝino kaj krudmaterialo.

W związku z tym przedsiębiorstwo (lub firma) jest fizycznym i ekonomicznym systemem, aby osiągać określony cel poprzez racjonalne połączenie kapitału, maszyny i surowca.

LEE Chong-Yeong, Kapitalismo kaj Konfucea Kulturo, Internacia Kongresa Universitato, Japanio, 2007.

Sablo estas valorega krudmaterialo, la bezono pri ĝi en la konstruindustrio estas grandega.

Piasek jest bezcennym surowcem, zapotrzebowanie na niego w przemyśle budowlanym jest ogromne.

Sablo fariĝis valorega, La hodiaŭa jurnalo nr 295 z 15.09.2017 r. a także Esperanta Retradio - http://esperantaretradio.blogspot.com/.


entrepreno

entreprenoj (nominative plural)
entreprenon (accusative singular)
entreprenojn (accusative plural)

En tiu tempo jam en lia kapo komencas formiĝi la plano de lia granda entrepreno

W tym czasie w jego głowie już zaczyna kształtować się plan jego wielkiego przedsięwzięcia.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, (Eube el Odeso, Nokto), Hachette et Cie, Paryż, 1904.

Post la politikaj ŝanĝoj en Orienta Eŭropo oni reprivatigis la ŝtatajn entreprenojn en Hungario kaj ankaŭ la Hungara Petrolkemia Korporacio fariĝis privata entrepreno

Po zmianach politycznych w Europie Wschodniej zreprywatyzowano przedsiębiorstwa państwowe na Węgrzech, a także Węgierska Korporacja Pertochemiczna stała się prywatnym przedsiębiorstwem.

Márkus Gábo, Ruĝa suno kaj verda stelo, Nanzan University, 1982.


sekundara krudmaterialo

sekundaraj krudmaterialoj (nominative plural)
sekundaran krudmaterialon (accusative singular)
sekundarajn krudmaterialojn (accusative plural)

Iom post iom plialtiĝados la postuloj pri la transporto de valoraj varoj de maŝina, elektroteknika kaj konsumvara industrioj, de etkvalita kemio, de farmacio kaj de sekundaraj krudmaterialoj

Stopniowo wzrosną wymagania w transporcie cennych towarów przemysłów maszynowego, elektrotechnicznego i spożywczego, mniej jakościowej chemii, farmacji i surowców wtórnych.

Magdalena Feifičová, Kelkaj rimarkoj al problemaro de progresaj transportsistemoj, Internacia Fervojista Esperanto-Federacio, Kolekto de la referaĵoj el la internacia seminario, 1989.


entreprenisto

entreprenistoj (nominative plural)
entrepreniston (accusative singular)
entreprenistojn (accusative plural)

Entreprenisto devas fari ĉion por ŝpari monon sed prizorgi ankaŭ la dungitojn.

Przedsiębiorca musi zrobić wszystko, aby oszczędzać pieniądze, ale również dbać o pracowników.

Lia patro Immanuel estis arkitekto kaj entreprenisto

Jego ojciec Immanuel był architektem i przedsiębiorcą.

Edward KUSTERS, Alfred Nobel: nobelo inter la sciencistoj kaj lingvistoj, Monato, grudzień 2006.


entreprenemo

entreprenemoj (nominative plural)
entreprenemon (accusative singular)
entreprenemojn (accusative plural)

Ĉiuj grupoj kiuj respondis al mia tasko konsideris ke entreprenemo, individuismo kaj pragmatismo ege gravas en la ĉirkaŭanta kulturo

Wszystkie grupy które odpowiedziały na moje zadanie, uważały, że przedsiębiorczość, indywidualizm i pragmatyzm wiele znaczą w otaczającej kulturze.

Duncan Charters, Ĉu difineblas karakterizaj trajtoj de etnaj kaj preteretnaj kulturoj?, Internacia Kongresa Universitato UEA, Kuba 2010.

Malfortigi la sindikatojn, malmunti la laborleĝon, tio devis liberigi la entreprenemon kaj ebligi fleksiĝemon

Osłabiać syndykaty, rozmontować prawo pracy, to musiało wyzwolić przedsiębiorczość i umożliwić elastyczność.

Serge HALIMI, Agonio de la socialdemokratio, Le Monde Diplomatique, en Esperanto, Marzec 2016.


lignokarbo

lignokarboj (nominative plural)
lignokarbon (accusative singular)
lignokarbojn (accusative plural)

Ĉi tie evoluas intense ankaŭ la esplorado de transformo de la biomaso en alkoholon kaj la teknologio de totala gasigado kaj pirolizo de la biomaso, dum kiuj oni akiras oleon, gason kaj lignokarbon

Tutaj także intensywnie rozwija się badanie przekształcania biomasy w alkohol i technologia całkowitego zgazowania i pirolizy biomasy, podczas których uzyskuje się olej, gaz i węgiel drzewny.

Milan Svoboda, La energiuzado de la arba biomaso, SAEST 1982.


entreprenema

Ĉi tie ni vivas en komunumeco, ni estas kunligitaj, kaj la homoj, tre entreprenemaj, scias ekpreni la plej etan okazon, kiu aperas

Tutaj żyjemy we wspólności, jesteśmy związani i ludzie, bardzo przedsiębiorczy, umieją chwytać najmniejszą okazję, która pojawia się.

Lola Parra Craviotto, En Ĝibraltaro, lasta kolonio en Eŭropo, Le Monde Diplomatique, en Esperanto, Październik 2016.

Fine de la programo la entreprenemaj amantoj de la movokulturo povis provi sian kapablon en bambudanco

W końcu programu przedsiębiorczy amatorzy kultury poruszania się mogą sprawdzić swoją umiejętność w bambusowym tańcu.

Márkus Gábor - Trans La Flava Maro, Budapeszt 2012.


skemo

skemoj (nominative plural)
skemon (accusative singular)
skemojn (accusative plural)

Kvankam Goethe serioze okupiĝis ankaŭ pri pentroarto, natursciencoj, filozofio, juro kaj politiko, li tamen pleje dediĉis sin al poezio, sub influo de studado de antikvaj kaj renesancaj aŭtoroj, uzante eĉ klasikan heksametron kaj aliajn antikvajn poeziajn skemojn

Chociaż Goethe poważnie zajmował się także malarstwem, naukami przyrodniczymi, filozofią, prawem i polityką, jednak najbardziej poświęcił się poezji, pod wpływem studiowania antycznych i renesansowych autorów, używając nawet klasycznego heksametru i innych antycznych, poetyckich schematów.

Věra Barandovská-Frank, Insulo Thule vera kaj fikcia, Internacia Kongresa Universitato UEA, Islandia 2013.

La bildo enhavis krudajn skemojn de informoj pri ni: diagramo de la sunsistemo, nia aspekto kaj la homa biologio

Obraz zawierał prymitywne schematy informacji o nas: wykres systemu słonecznego, nasz wygląd i człowiecza biologia (podstawowe cząsteczki i struktura DNA).

Amri Wandel, SETI post 50 jaroj – astrobiologio kaj la serĉado de ekstertera inteligenteco, Internacia Kongresa Universitato UEA, Dania 2011.


skeme

Kaj en la ombro de la ekestanta nokto, skeme iluminata de la bivakfajro, staris la fremdulo

I w cieniu zapadającej nocy, schematycznie oświetlony przez ognisko, stał cudzoziemiec.

B.Traven, La trezoro de la Sierra Madre, tłum. Hans-Georg & Dorothea Kaiser, Klub Karapaco, 2016.


skema

Li servu do kiel ekzemplo al la seriozaj kronikistoj, kies rakontoj aperas tiel skemaj kaj supraĵaj, ke oni apenaŭ povas ilin gustumi, tial, ke la pli esenca kaj substanca parto de la verkoj restis pro preteratento, malico aŭ nescio en la fundo de la inkujo

Niech służy więc on jako przykład poważnym kronikarzom, których opowieści okazują się tak schematyczne i powierzchowne, że można zaledwie je posmakować, dlatego że istotniejsza i znaczniejsza część dzieł pozostała z powodu przeoczenia, złośliwości lub ignorancji na dnie kałamarza.

Miguel de Cervantes Saavedra, La inĝenia hidalgo don Quijote de La Mancha, tłum. Fernando de Diego, wydanie drugie Hiszpańskiej Esperanckiej Federacji, 2016.


skemismo

skemismoj (nominative plural)
skemismon (accusative singular)
skemismojn (accusative plural)

Tradicie estas du metodoj en la vortfarado: - skemismo, kiu el la ekzistantaj vortradikoj derivas novajn vortojn konvene al ilia signifo surbaze de la logika vortfarado en E-o, kaj - naturalismo, kiu transprenas vortojn el (pluraj) aliaj lingvoj surbaze de la 15-a regulo kaj konformigas ilin al la fonetika kaj morfologia sistemoj de E-o

Tradycyjnie są dwie metody w słowotwórstwie: schematyzm, który z istniejących rdzeni wyrazowych (źródłosłowów) wyprowadza nowe słowa odpowiednio do innego znaczenia na podstawie logicznego słowotwórstwa w esperancie, i - naturalizm, który przejmuje słowa z (wielu) innych języków na podstawie 15-tej reguły i dostosowuje je do, fonetycznego i morfologicznego, systemów esperanta.

Ilona Koutny, Defioj de moderna leksikografio por Esperanto, Studoj pri interlingvistiko, KAVA-PECH, Praga 2001.


skemeco

skemecoj (nominative plural)
skemecon (accusative singular)
skemecojn (accusative plural)

Ĉar temas pri skemeco precipe morfologia, la reguloj ne respondas al pluraj fenomenoj de la lingvo, kiuj estis plene preterlasitaj, kaj ilin nur la Ekzercaro trudas al la esperantistoj

Gdy rozchodzi się o schematyczność, szczególnie morfologiczną, reguły nie odpowiadają wielu zjawiskom języka, które zostały zupełnie pominięte i tylko Ćwiczenia narzucają je esperantystom.

Za: Geraldo Mattos, Esenco kaj estonteco de la Fundamento de Esperanto, Esperantologio nr 1 z 1999 r.

Esperanto estas pro sia skemeco pli simpla ol Interlingvao

Esperanto z powodu swojej schematyczności jest prostsze niż interlingua.


malico

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Juliano P. Junho (Jjunho)-malico.wav

malicoj (nominative plural)
malicon (accusative singular)
malicojn (accusative plural)

Kaj tion li faris ne el malico, pri tio mi estis konvinkita, sed el principo

A zrobił to nie ze złośliwości, o tym jestem przekonana, lecz z zasady.

Charlotte Bronte, Jane Eyre, Część druga, INKO 2001, str. 612.

En lia akcento estis tiom da malico, ke la majoro ne respondis kaj sendecide restis stari

W jego akcencie tyle było złośliwości, że major nie odpowiedział i bezradnie pozostał stać.

J. Haŝek, La brava soldato Ŝvejk, Część 4, INKO 2001, str. 55.

złośliwość (dokuczliwe słowa lub postępki)

Pri kio ni ne parolis, kara Strom? La politiko, literaturo, familiaj okazoj, societaj malicoj, konsideroj pri la vetero, kaj pri la jarcento; mallonge ĉiuj temoj estas elĉerpitaj

O czym nie rozmawialiśmy, drogi Strom? Polityka, literatura, wydarzenia rodzinne, towarzyskie złośliwości, rozważania o pogodzie i o stuleciu; krótko mówiąc wszystkie tematy są wyczerpane.

Kabe, (Kazimierz Bein), Internacia Krestiomatio, (B.Suttner, Rakonto pri spiritoj), INKO 2002.


trafis hakilo al ligno malmola

inne wersje: trafos hakilo al ligno malmola

trafiła kosa na kamień; trafiła siekiera na twarde drewno


Moseo

Moseoj (nominative plural)
Moseon (accusative singular)
Moseojn (accusative plural)


praulo

prauloj (nominative plural)
praulon (accusative singular)
praulojn (accusative plural)

La genealogiaj rilatoj inter lingvoj kaj la genealogiaj rilatoj inter biologiaj specioj estas ofte prezentataj sammaniere – per genealogiaj arboj montrantaj, kiel la lingvoj aŭ specioj pli similaj inter si devenas de la sama, relative ĵusa praformo, dum tiuj pli malsimilaj inter si havas sian komunan praulon pli fore en la pasinteco

Genealogiczne relacje między językami i genealogiczne relacje między biologicznymi gatunkami często są przedstawiane w ten sam sposób – genealogicznymi drzewami pokazującymi jak języki czy gatunki podobniejsze między sobą pochodzą od tej samej, względnie niedawnej praformy, podczas gdy te bardziej niepodobne do siebie mają swojego wspólnego przodka dalej w przeszłości.

Jouko Lindstedt, Ĉu lingvoj evoluas simile al biologiaj specioj?, Internacia Kongresa Universitato UEA, Islandia 2013.

La plej malproksima praulo, kiun mi konas, estas la praavo laŭ la patro

Najdalszym przodkiem, którego znam, jest pradziadek ze strony ojca.

Nikolai Lozgaĉev, Aŭtobiografiaj skizoj, La Ondo de Esperanto, (nr 5 z 2017).


Francisko

Franciskoj (nominative plural)
Franciskon (accusative singular)
Franciskojn (accusative plural)

Lia nomo estas Francisko.


antaŭbrako

antaŭbrakoj (nominative plural)
antaŭbrakon (accusative singular)
antaŭbrakojn (accusative plural)

Poste mi iras ĝis ŝi kaj sidiĝas apude, brakumas ŝin, karesas ŝiajn ŝultron kaj antaŭbrakon, kisas unue ŝian vangon, poste la buŝon

Później idę do niej, siadam obok, obejmuję ją, głaskam jej bark i przedramię, całuję najpierw jej policzek, potem usta.

Sten Johansson, Kiam la vento turniĝos, Novelaro, wydanie autora 2015.

Tiam li rimarkis Tarzanon dum la knabo elvenis elsub la skrapanta, kunpuŝiĝanta simiamaso, kun tiu harkovrita antaŭbrako tenata firme ĉe lia korpo

Wtedy zauważył Tarzana, gdy chłopiec wyszedł spod drapiącego, potrącającego się tłumu małp, z tym owłosionym przedramieniem, trzymanym mocno przy jego ciele.

Edgar Rice Burroughs, Tarzan de la Simioj, tłum. Donald J. Harlow, wyd.GEO 2015.


refreŝigi

Super ĉi tiu konstruaĵo, anstataŭ tegmento, pendis grandega papilio, kun multkoloraj flugiloj, kiujn movis kaŝitaj sklavoj, por refreŝigi la aeron

Nad budynkiem tym, zamiast dachu, unosił się olbrzymi motyl z różnobarwnymi skrzydłami, które poruszali ukryci niewolnicy aby odświeżyć powietrze.

Bolesław Prus, La faraono, Esp. Centra Librejo, Paryż, 1926, tłum. Kazimierz Bein, Kabe.

odświeżyć (uczynić kogoś świeżym, rześkim)

La bano ege refreŝigis la knabineton, kaj la ripozo redonis al ŝi iom da forto

Kąpiel odświeżyła ogromnie dziewczynkę, a wypoczynek wrócił jej nieco sił.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


refreŝige

Ŝi haltis antaŭ la mirinda kreskaĵo, kies verdaj folioj odoris dolce kaj refreŝige kaj kies floraĵoj brilis en la klara sunlumo kvazaŭ vera multkolora fajraĵo

Zatrzymała się przed cudowną rośliną, której zielone liście pachniały słodko i odświeżająco, a której kwiatki błyszczały w jasnym blasku słońca jakby prawdziwy różnobarwny fajerwerk.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Folio el la ĉielo), tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO, 2015.

Masaĝo ĉiam agas refreŝige


refreŝiĝi

Oni akordiĝis, ke oni restos iomete, por refreŝiĝi; kaj, ĉar estis la tagmanĝa horo, „viaj moŝtoj”, diris la tajloro: „devas honori mian malriĉan tablon”: senceremonie: oni surtabligos teleron da amikeco

Zgodzono się, że pozostanie się nieco aby odświeżyć się; a ponieważ była obiadowa godzina, „wasze wysokości”, powiedział krawiec: „muszą uhonorować mój ubogi stół”: bezceremonialnie: zostanie podany do stołu talerz przyjaźni.

Alessandro Manzoni, La Gefianĉoj, tłum. Battista Cadei, Reteldono 2015.

Fine la publiko disiris, kaj la aktoroj ekkuris refreŝiĝi

W końcu publiczność rozeszła się i aktorzy pobiegli odświeżyć się.

Ilja Ilf, Evgenij Petrov, Dek du seĝoj, tłum. A. Kerbel, Hajfa, 2015.


refreŝigo

refreŝigoj (nominative plural)
refreŝigon (accusative singular)
refreŝigojn (accusative plural)

Li ekpensis pri tiuj, kiuj devis perei de senforteco, li rememoris, kiel la sankta Elisabeto, kiam ŝi vivis ankoraŭ sur la tero, ŝi, la sanktulino de lia hejmo kaj de lia infaneco, la nobla dukino de Turingio, la alte eminenta sinjorino, mem iradis en la plej malriĉajn lokojn, kaj alportadis al la malsanuloj konsolon kaj refreŝigon

Pomyślał o tych, którzy musieli zginąć z bezsilności, wspomniał, jak święta Elżbieta, kiedy żyła jeszcze na ziemi, ona, święta jego domu i jego dzieciństwa, szlachetna księżna Turyngii, wysoko znamienita pani, sama chodziła w najuboższe miejsca i przynosiła chorym pocieszenie i odświeżenie.

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Nokta ĉapo de fraŭlo), tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO 2015.

Tiaj neatenditaj refreŝigoj de la ŝipanaro ŝajne tro ofte okazis, por ankoraŭ valori atenton

Takie nieoczekiwane odświeżania załogi statku zdarzały się widocznie zbyt często, aby jeszcze wzmóc czujność.

B. Traven, Mortula ŝipo, tłum. Hans Georg Kaiser, INKO 2003.


refreŝiga

Ĉu vi memoras ankoraŭ la dolĉajn fruktojn kaj la refreŝigan sukon en la sovaĝe kreskantaj herboj

Czy pamiętasz jeszcze słodkie owoce i odświeżający sok z dziko rosnących traw?

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Galoŝoj de feliĉo), tłum. L. Zamenhof, Eldonita de GEO 2015.

De la maro venis refreŝiga vento, ĝi rememorigis ion de antaŭ jaroj

Wiatr od morza szedł rześki, coś sprzed lat przypominał.

Zofia Nałkowska, Medalionoj, Tadeusz Hodakowski, GEO 2015.


hanti

Tiu kastelo estas hantata.


multkolora

Mi bele kovris mian liton per multkoloraj teksaĵoj el Egiptujo

Ładnie przykryłem moje łoże, wielokolorowymi tkaninami z Egiptu.

La Malnowa Testamento, La sentencoj de Salomono, tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2016.

La pordo larĝe malfermiĝis, kaj sur la sojlo aperis rondeta, malalta maljunulino, en blanka kufo kaj mallonga multkolora kaftano

Drzwi szeroko otwarły się, a na progu pojawiła się okrąglutka, niska staruszka, w białym czepcu i w krótkim, wielobarwnym kaftanie.

Iwan Siergiejewicz Turgieniew, Patroj kaj filoj, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, wyd.GEO 2016.


gregoria kalendaro

gregoriaj kalendaroj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
gregorian kalendaron (no-plural accusative singular)
gregoriajn kalendarojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

La 15-a de oktobro estas speciala tago, ĉar la 15-an de oktobro 1582 ekvalidis la nova kalendaro prilaborita laŭ komisio de Papo Gregorio la 13-a, kaj tial nomata “gregoria”, anstataŭe de tiu promulgita de Julio Cezaro en 46 a. K., kaj tial nomata “julia”

Piętnasty październik jest dniem szczególnym, ponieważ 15 października 1582 roku wprowadzono nowy kalendarz, opracowany według zlecenia papieża Grzegorza XIII i dlatego nazwany „gregoriańskim”, zamiast tego ogłoszonego przez Cezara Juliusza w 46 roku przed Chrystusem i stąd zwanego „juliańskim”.

Antonio De Salvo, Gregoria kalendaro, La Hodiaŭa Ĵurnalo, nr 325, z 15.10.2017, (przedruk z blogu Esperanto-vivo).


malsanulo

malsanuloj (nominative plural)
malsanulon (accusative singular)
malsanulojn (accusative plural)

Survoje, antaŭvidante, ke la malsanulo povos bezoni freŝan viandon, li ĉasis du numidojn, kiuj estis akceptitaj de li kun dankemo

Po drodze, w przewidywaniu, że chory może potrzebować świeżego mięsa, zabił dwie pentarki, które też istotnie zostały przyjęte z wdzięcznością.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXXIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

La simpla lito estis ŝirmita, sed nun la ŝirmilo estis forstarigita, por ke la malsanulo povu pli facile rigardi en la fenestron, trovantan sin kontraŭ liaj piedoj, kaj vidi, ĉu la vetero ne pliboniĝas

Zwyczajnie łóżko zasłonione było parawanem, ale teraz parawan był odstawiony, w tym celu, by choremu łatwiej było spoglądać w okno leżące wprost jego nóg, i patrzeć, czy się nie wypogadza.

Henryk Sienkiewicz, Noveloj, (Lux in tenebris lucet), tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO 2015.


diverskolora

Kelkaj estis preskaŭ senvestaj, aliaj portis "ĝiuba" alie pluvmantelojn el blanka kotona teksaĵo surkudrita per diverskoloraj flikaĵetoj

Niektórzy byli prawie nadzy, inni nosili dżiuby, czyli opończe z białej tkaniny bawełnianej naszywanej w różnobarwne łatki.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

La lanternisto loĝas en la lanterno; tage li faras signojn, pendigante diverskolorajn flagojn laŭ la montroj de la barometro; vespere li eklumigas la lanternon

Latarnik mieszka w latarni; w dzień daje znaki wywieszając różnokolorowe flagi według wskazówek barometru; wieczorem oświetla latarnię.

Henryk Sienkiewicz, La lanternisto, tłum. Kazimierz Bein, Kabe wyd. GEO 2015.


pilkludi

Iam vivis malriĉa tajloro, kiu havis filon nomitan Aladino, senzorgan, mallaboreman knabon kiu faris nenion krom pilkludi la tutan tagon sur la stratoj kun malgrandaj, mallaboremaj knaboj kiel li

Żył kiedyś ubogi krawiec, który miał syna o imieniu Aladyn, beztroskiego, leniwego chłopca, który nie robił nic by tylko grać w piłkę cały dzień na ulicach z małymi, leniwymi chłopcami jak on.

Aladino kaj la mirinda lampo, tłum. Donald J. Harlow, z “La blua felibro”, A Langa.

“La firmao de la kato kiu pilkludas” estas romano fare de la franca verkisto Honore de Balzac

Stałość kota który gra w piłkę” to powieść napisana przez francuskiego pisarza Honoriusza Balzaka.


senlima

bezgraniczny, bezkresny (bez określonych granic)

La suno malleviĝis kaj denove leviĝis, – antaŭ li etendis sin tiu sama senlima ebenaĵo da trankvila mistera akvo

Słońce obniżało się i znowu podnosiło się – przed nim rozciągnęła się ta sama bezgraniczna równina spokojnej, tajemniczej wody.

L. Zamenhof, Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, (De Eube el Odeso, Nokto), Hachette et Cie, Paryż, 1904.

Senlima estis la ĝojo de la patro, kiam li vidis, ke la monstro ne disŝiris ŝin kaj ke ŝi estas vivanta kaj sana

Bezgraniczna jest radość ojca, kiedy widzi, że potwór nie rozerwał jej i że jest ona żywa i zdrowa.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj, (Du fratoj), tłum. Kabe, Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.


senzorga

senzorga vivo

beztroskie życie senzorga infanaĝo beztroskie dzieciństwo

Lia soldatsalutado konvene akompanis lian senlime kontentan, senzorgan vizaĝon

Jego żołnierskie salutowanie właściwie uzupełniało jego bezgranicznie zadowoloną, beztroską twarz.

J. Haŝek, La brava soldato Ŝvejk, Część 2, rozdz. 5, str. 223, INKO 2001.

beztroski, niedbały, niefrasobliwy (nie przejmujący się niczym)

La hieraŭaj amikoj, kvankam mirigis ilin, ke li estis invitita, forŝovis sin ankoraŭ de li, sed li paŝis meze de ili, belega, en maniero facila, senzorga kaj kun tia certeco, kvazaŭ li mem povus disponi favorojn

Wczorajsi przyjaciele, jakkolwiek dziwiło ich, że został zaproszony, odsuwali się jeszcze od niego, lecz on posuwał się wśród nich, piękny, swobodny i niedbały i tak pewny siebie, jakby sam mógł łaski rozdawać.

Henryk Sienkiewicz , Quo vadis? Część II, Rozdział LI, tłum Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


senlime

Pri kio ŝi pensis? Kredeble pri tio, ke Dio, senlime bona, sendis sur la malluman kaj malvarman vojon de ŝia vivo varman kaj helan sunan radion

O czym myślała? Zapewne o tym, że Bóg, bezgranicznie dobry, zesłał na ciemną i chłodną drogę jej życia ciepły i jasny promień słońca.

Eliza Orzeszkowa, Bona sinjorino, tłum. Kabe, Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

La homoj estas senlime ŝanĝeblaj

George Orwell, Mil naŭcent okdek kvar, tłum. Donald Broadribb.


senzorge

"Nun mi povos vivi senzorge", li pensis kaj kontenta revenis hejmen

Teraz będę mógł żyć beztrosko”, pomyślał i zadowolony wrócił do domu.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj, tłum. Kabe, Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Johano povis dormi tute senzorge, kaj tion li efektive faris

Jan mógł spać całkiem beztrosko i rzeczywiście to zrobił.

Hans Christian Andersen, Fabeloj (Vojkamarado), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.


memorkarto

memorkartoj (nominative plural)
memorkarton (accusative singular)
memorkartojn (accusative plural)


senzorgeco

senzorgecoj (nominative plural)
senzorgecon (accusative singular)
senzorgecojn (accusative plural)

Estis la semajno de Kristnasko; neniu el ni komencis specialan laboron, sed ni pasigis la tempon en ĝojo kaj hejma senzorgeco

Był tydzień Bożego Narodzenia; nikt z nas nie rozpoczął specjalnej pracy, lecz spędziliśmy czas w radości i domowej beztrosce.

Charlotte Bronte, Jane Eyre, Część druga, INKO 2001, str. 612.

Petronius siaflanke, kun la kutima senzorgeco, ŝajnis atribui nenian signifon al sia pozicio

Petroniusz zaś, ze zwykłą sobie niedbałością, zdawał się nie przywiązywać żadnej wagi do swego stanowiska.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis? Część II, Rozdział XL, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.


Arkta Oceano

Arktaj Oceanoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Arktan Oceanon (no-plural accusative singular)
Arktajn Oceanojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)


tempoŝanĝo

tempoŝanĝoj (nominative plural)
tempoŝanĝon (accusative singular)
tempoŝanĝojn (accusative plural)

La tempoŝanĝo ne endanĝerigas la sanon, kvankam ĉe parto de homoj kaŭzas senton de malkomforto

Zmiana czasu nie zagraża zdrowiu, chociaż u części ludzi powoduje uczucie dyskomfortu.

La Hodiaŭa Ĵurnalo Nr 337 z 27.10.2017, na podstawie emisji Pola Retradio, Malkomfortiga efiko de la tempoŝanĝoj z 24.10.2017.


baterio

baterioj (nominative plural)
baterion (accusative singular)
bateriojn (accusative plural)

La sanitara kaporalo direktas siajn helpantojn al malaltaĵo, kontraŭ kiu baterio komencis pafadon

Kapral sanitarny kieruje swoich pomocników na nizinę, naprzeciw której bateria zaczęła strzelanie.

Bertha von Sutter, For la batalilojn, tłum. Armand Caumont, INKO 2001, str. 267.

Sur la alia flanko pendis bildo kun skribo: Serĝento Johano Danko de la kvina regimento de honvedaj husaroj elspionis postenon de malamika baterio

Na drugiej stronie wisiał obraz z napisem: Sierżant Jan Danko z piątego pułku honwedzkich huzarów wykrywa stanowisko nieprzyjacielskiej baterii.

J. Haŝek, La brava soldato Ŝvejk, Część 2, rozdz. 1, str. 20, INKO 2001.

Kiam dum vojaĝo elĉerpiĝas la baterio oni en fuelejo povas ŝanĝi la baterion. Tio postulas eblon rapide ŝanĝi la baterion de la auto per ia maŝino

Kiedy podczas podróży wyczerpuje się bateria na stacji paliw można wymienić baterię. To wymaga sposobu by wymienić baterię auta szybko przez jakiś automat.

Johannes Mueller, Homa movebleco estonta, Scienca Revuo 1/2012.


rompiĝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-rompiĝi.wav

łamać się, rozbijać się, potłuc się, stłuc się, kruszyć się


kutimo

kutimoj (nominative plural)
kutimon (accusative singular)
kutimojn (accusative plural)

zwyczaj (tradycyjna praktyka pewnych zachowań)

En Polujo estis la kutimo, ke nobelaj junuloj, precipe malpli riĉaj, iris al la kortegoj de grandaj sinjoroj, tie lernis la societajn manierojn kaj prepariĝis por publikaj oficoj kaj por la armea servo

W Polsce był zwyczaj, że szlacheccy młodzieńcy, szczególnie mniej bogaci, szli do dworów wielkich panów, gdzie uczyli się manier towarzyskich i przygotowywali się do publicznych urzędów i do służby wojskowej.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986, (str. 13, przypis 19).

zwyczaj, przyzwyczajenie, nawyk (jakiejś osoby)

Li havis tamen la malbelan kutimon paroli neglekte pri ŝiaj ok vivojaroj kaj kontraŭstarigi al ili sian „seriozan” aĝon kaj sperton

Miał jednak brzydki zwyczaj mówić z lekceważeniem o jej ośmiu latach i przeciwstawiać im swój poważny wiek i doświadczenie.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział I), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

La kutimo faris lin indiferenta por tio ĉi

Przyzwyczajnie uczyniło go obojętnym na to.

V. Ŝekspir, Hamleto, tłum. L. Zamenhof, wyd. Presejo de W. Tümmel Nurnberg 1984.


ekvinokso

ekvinoksoj (nominative plural)
ekvinokson (accusative singular)
ekvinoksojn (accusative plural)


kutima

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kutima.wav

La kolo kaj eĉ la vizaĝo jam ŝveliĝis, post kio aperis febro kun la kutimaj simptomoj de veneno

Szyja, a nawet i twarz były już opuchnięte, po czym zjawiła się gorączka ze zwykłymi objawami zatrucia.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział III), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

En Horeŝka, soleca kastel' post momento, - Ree ĉie ekregis kutima silento

Po chwili w Horeszkowskim samotnym budynku - Wszystko do zwyczajnego wracało spoczynku.

Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, tłum. Antoni Grabowski, Pola Esperanto-Asocio, Warszawa 1986, (Księga V).

La kodekso de Hamurabi fiksis la kutiman juron tiam uzata en Babilonio

Kodeks Hammurabiego utrwalił prawo zwyczajowe używane wtedy w Babilonii.


sabloŝtormo

sabloŝtormoj (nominative plural)
sabloŝtormon (accusative singular)
sabloŝtormojn (accusative plural)


erco

ercoj (nominative plural)
ercon (accusative singular)
ercojn (accusative plural)


komputero

komputeroj (nominative plural)
komputeron (accusative singular)
komputerojn (accusative plural)


frakseno

fraksenoj (nominative plural)
fraksenon (accusative singular)
fraksenojn (accusative plural)


piceo

piceoj (nominative plural)
piceon (accusative singular)
piceojn (accusative plural)


kutimigi

Se oni de infaneco kutimigas sklavon al dorlotiĝado, - Li poste fariĝas neregebla

Jeśli od dzieciństwa przyzwyczaja się sługę do pobłażania, - on potem robi się nieposłuszny.

La Sankta Biblio, La Malnova Testamento, tłum. L. Zamenhof, (La sentencoj de Salomono), wyd. GEO 2016.

Vi kutimigis la fraŭlinon al via eksterordinara boneco

Pani przyzwyczaiła panienkę do swej nadzwyczajnej dobroci.

Eliza Orzeszkowa, Bona sinjorino, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, wyd. GEO 2015.


pisi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pisi.wav


polekso

poleksoj (nominative plural)
polekson (accusative singular)
poleksojn (accusative plural)

zobacz też: dikfingro • polekso • montrofingro • mezfingro • ringofingro • etfingro

zobacz też: Indeks:Esperanto - Części ciała


situo

situoj (nominative plural)
situon (accusative singular)
situojn (accusative plural)


oferdoni

Oferdonu oferojn piajn, kaj fidu la Eternulon

Składajcie należne ofiary i ufajcie Panu.


kuriozaĵo

kuriozaĵoj (nominative plural)
kuriozaĵon (accusative singular)
kuriozaĵojn (accusative plural)


kutimiĝi

Li kutimiĝis al la penso, ke li ne forlasos la turon antaŭ la morto, kaj forgesis, ke estas ankoraŭ io ekster ĝi

Przyzwyczaił się do myśli, że nie opuści wieży do śmierci i zapomniał, że jest jeszcze coś poza nią.

Henryk Sienkiewicz, La lanternisto, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, wyd. GEO 2015.

Tiu agmaniero ne vere plaĉis al ŝia patrino, sed tiu iom post iom kutimiĝis al ĝi

Ten sposób postępowania naprawdę nie podobał się jej matce, lecz ta stopniowo przyzwyczaiła się do niego.

Johán Valano (Claude Piron), Ili kaptis Elzan!, wyd. GEO 2015.


kolegio

kolegioj (nominative plural)
kolegion (accusative singular)
kolegiojn (accusative plural)

kolegium (grupa pracowników instytucji, np. religijnej)

koledż, college (szkoła wyższa lub średnia)


punktismo

punktismoj (nominative plural)
punktismon (accusative singular)
punktismojn (accusative plural)


rondiri

La asteroidoj, aŭ malgrandaj planedoj, estas aro da rokaj objektoj, kiuj rondiras la Sunon en orbitoj kuŝantaj inter tiuj de Marso kaj Jupitero

Asteroidy, albo niewielkie planety, są zbiorem skalnych obiektów, które okrążają Słońce po orbitach leżących pomiędzy Marsem i Jowiszem.

D. Galadi-Enriquez, Amri Wandel, La kosmo kaj ni; galaksoj, planedoj kaj vivo en la universo, wyd. Flandra Esperanto-Ligo, Antwerpia 2005.

Tamen, kiam la knabineto ne ĉesis rondiri pli kaj pli rapide, Staĉjo iris post ŝi kaj demandis

Jednakże gdy dziewczynka nie przestawała krążyć coraz pospieszniej, Staś poszedł za nią i zapytał.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXX), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


Suno

Sunoj (no-plural potential rare nominative plural virtual)
Sunon (no-plural accusative singular)
Sunojn (no-plural potential rare accusative plural virtual)

Ni scias, ke nia Suno estas stelo, aŭ, ke la steloj estas sunoj, malsimilaj al la Suno nur pro detaloj

Wiemy, że nasze Słońce jest gwiazdą, czy, że gwiazdy są słońcami, niepodobnymi do Słońca tylko w szczegółach.


alkutimiĝo

alkutimiĝo por la standardaj skemoj

przyzwyczajenie do standardowych schematów

alkutimiĝoj (nominative plural)
alkutimiĝon (accusative singular)
alkutimiĝojn (accusative plural)

Alkutimiĝo povas senigi la malfavoran senton al objektoj. Kiel proverbo diras, alkutimiĝo farigas natura

Przyzwyczajenie może pozbawiać nieprzychylnego uczucia do przedmiotów. Jak przysłowie mówi, przyzwyczajenie staje się naturalne.

Ezopo, Fabloj, (Riĉulo kaj Felisto), opracowanie Vejdo, wyd. GEO 2015.


rondira

Mi venis en grandegan, rondan, preĝejsimilan halon, kies murojn kovris en ĉirkaŭ tridek-jarda alteco unusola rondira amasego da bretoj, sur tiuj centmiloj da libroj

Przybyłem do ogromnej, okrągłej, podobnej do świątyni hali, której mury zakrywała do około trzydziestu jardów wysokości, jedyna okrężna chmara półek i na nich sto tysięcy książek.

Sandor Szathmari,Vojaĝo al Kazohinio, wyd. Sennacieca Asocio Tutmonda, Paryż 1998.

Al li ŝajnis plej sekure sekvi la spurojn de Smaino en distanco de du aŭ tri tagoj, ĉar estis tute malverŝajne, ke Smaino revenu kun la homa varo la saman rondiran vojon anstataŭ direktiĝi rekte al Nilo

Wydawało się mu najbezpieczniej ciągnąć w trop za Smainem na odległość dwóch lub trzech dni, gdyż było zupełnie nieprawdopodobne, by Smain wracał z towarem ludzkim tą samą kołującą drogą zamiast skierować się wprost do Nilu.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.


mal-vorto

mal-vortoj (nominative plural)
mal-vorton (accusative singular)
mal-vortojn (accusative plural)


dekutimiĝi

Jam de tre longe la militistaro - Dekutimiĝis de l' oferoj sangaj

Już bardzo dawno wojsko odzwyczaiło się od krwawych ofiar.

Johann Wolfgang von Goethe, Ifigenio en Taŭrido, tłum. L. Zamenhof , wyd. Möller & Borel, Berlin, 1908.

Li finpretigis perkorespondan metodon por progresive dekutimiĝi el tabako, sendolore

Ukończył przygotowanie korespondencyjnej metody by progresywnie odzwyczajać się bezboleśnie od tytoniu.


radiado

radiadoj (nominative plural)
radiadon (accusative singular)
radiadojn (accusative plural)


rondire

Li frotis la okulojn kaj ekvidis naŭ malbelajn diablojn, kiuj rondire dancis ĉirkaŭ li

Przetarł oczy i zobaczył dziewięć brzydkich diabłów, które okrężnie tańczyły wokół niego.

Fratoj Grimm, Elektitaj Fabeloj, (Kamarado Gaja), tłum. Kabe, Kazimierz Bein, wyd. GEO 2015.

Estus absurde pensi, ke en ĉi vivo la aferoj daŭros senŝanĝe en la sama stato; male, ŝajnas, ke ĉio sekvas sin rondire: la somero la printempon, la aŭtuno la someron, la vintro la aŭtunon kaj la printempo la vintron, kaj tiel la tempo turniĝas ĉirkaŭ si mem kvazaŭ rado senhalta

Byłoby absurdalnie myśleć, że w tym życiu sprawy pozostaną niezmiennie w tym samym stanie; przeciwnie, wydaje się, że wszystko toczy się okrężnie; lato po wiośnie, jesień po lecie, zima po jesieni i wiosna po zimie, i w ten sposób czas kręci się sam wokół siebie jakby nieustanne koło.

Miguel de Cervantes Saavedra, La inĝenia hidalgo don Quijote de La Mancha, tłum. Fernando de Diego, wydanie drugie Hiszpańskiej Esperanckiej Federacji, 2016.


dekutimigi

Li pensis, ke tio estas la suno, kiu denove montriĝis. “Mi dekutimigis lin, ke li plu ne ardu sur min kaj ne rigardaĉu min"

Pomyślał, że to jest słońce, które znowu pokazało się. „Odzwyczaiłem je, aby dalej nie promieniowało na mnie i nie gapiło się na mnie".

Hans Christian Andersen, Fabeloj, (Neĝulo), tłum. L. Zamenhof, wyd. GEO 2015.

Mi aĉetis, laŭ la konsilo de kuracisto, gutojn, kiujn mi enmiksis en la kafporcion de mia edzo, por dekutimigi lin de la trinkado de vino

Kupiłam, za radą lekarza, krople, które wmieszałam w porcję kawy mojego męża, aby odzwyczaić go od picia wina.

Paul de Lengyel, Libro de l’ humoraĵo, INKO 2002.


rondiro

rondiroj (nominative plural)
rondiron (accusative singular)
rondirojn (accusative plural)

La orbito de supra planedo kuŝas ekster la orbito de nia planedo, kaj tute male por malsupra planedo. Dum la malsupra planedo kompletigas pli ol unu tutan rondiron ĉirkaŭ la Suno, la Tero trairas nur parton de sia orbito

Orbita górnej planety leży na zewnątrz orbity naszej planety i całkiem przeciwnie przy dolnej planecie. Gdy dolna planeta wypełnia więcej niż jedno całe okrążenie wokół Słońca, Ziemia przechodzi tylko część swojej orbity.


nekutima

Ĉirkaŭ la dua posttagmeze la varmego, malgraŭ la vintra sezono, fariĝis nekutima kaj neeltenebla

Koło godziny drugiej po południu upał, mimo iż pora była zimowa, uczynił się niezwykły i nieznośny.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział VIII), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Li ridetas, sed estas io nekutima en lia rideto

Uśmiecha się, lecz jest coś niezwykłego w jego uśmiechu.

Johán Valano, (Claude Piron), Tien, wyd. GEO 2015.


rondirado

rondiradoj (nominative plural)
rondiradon (accusative singular)
rondiradojn (accusative plural)

Post turniĝado kaj rondirado en tiu nekonata urbo, kie ĉio ŝajnis al bovoj permesita, sed malpermesita al aŭtoj, li fine malkovris duonloketon kie duono de la veturilo povis stari lege kaj duono eksterleĝe

Po obracaniu się i okrążaniu w tym nieznanym mieście, gdzie wszystko wydaje się krowom dozwolone, lecz zabronione samochodom, w końcu odkrył placyk gdzie połowa pojazdu mogła stać legalnie a połowa nielegalnie.

Johán Valano (Claude Piron), Ĉu li bremsis sufiĉe?, wyd. GEO 2015.

La aviadilo komencis longdaŭran rondiradon super la urbo, por ke antaŭ averia surteriĝo forigi brulaĵon.

Samolot rozpoczął długotrwałe okrążanie nad miastem, aby przed awaryjnym lądowaniem pozbyć się paliwa.


nekutime

La vento blovis de la nordo kaj la tago estis nekutime malvarmeta

Wiatr wiał z północy i dzień był niezwykle chłodny.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXXIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Kiam mi ekvidis ŝin, mia koro pro ĝojo batis nekutime forte

Kiedy ją zobaczyłem, moje serce z radości biło niezwykle mocno.


bastoneto

Forskuante per bastoneto kapetojn de apudvojaj cejanoj, li revis pri la baldaŭa renkonto kun la edzino.

Potrząsając patyczkiem główki przydrożnych bławatków, marzył o nadchodzącym spotkaniu z żoną.

Vladimir Varankin – Metropoliteno - EKRELO en Amsterdamo 1933 (Dua eldono TK 1977).

Koreoj manĝas rizon kaj supon per kulero kaj almanĝaĵojn per bastonetoj.

Koreańczycy jedzą ryż i zupę łyżką a dodatki pałeczkami.

CHOE Taesok „Eksciu pri la lando de matena kvieto”, Esperanto 1310 (2), Februaro 2017, str. 32


forigi

usuwać, usunąć, oddalać, odprawić, wyrzucać (zabrać coś lub kogoś z jakiegoś miejsca)

Li diris, ke vi volas forigi la pastrojn de la korto

Mówił, że chcesz usunąć kapłanów ze dworu.

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga III, Rozdział III, wyd. GEO 2015.

Vinicius forigis ilin per la signo de la mano, do kvankam ili deziris danki kaj fali al liaj piedoj, ili foriris rapide

Winicjiusz odprawił ich znakiem ręki, więc choć mieli ochotę dziękować i padać mu do nóg, odeszli spiesznie.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis?, Część II, Rozdział XXXV, tłum. Lidia Zamenhof, wyd. GEO – 2015.

usuwać, usunąć, uchylić, pozbyć się, zetrzeć (powodować zniknięcie lub zlikwidowanie czegoś)

La vojaĝo en la refreŝiga aero ne estis tute malfacila, kaj la abundeco de bestaro kaj akvo forigis la timon pri malsato kaj soifo

Podróż w odświeżonym powietrzu nie była wcale uciążliwa, a obfitość zwierzyny i wody usuwała obawę głodu i pragnienia.

Henryk Sienkiewicz, Tra dezerto kaj praarbaro, (Rozdział XXIV), tłum. Mieczysław Sygnarski, GEO 2015.

Li estas vera sorĉisto, se li sukcesis tiel rapide forigi de la vizaĝo de la laca muljunulo maldolĉon kaj apation

Musiał to być czarodziej prawdziwy, skoro potrafił w czasie tak krótkim zetrzeć z twarzy człowieka zmęczonego wyraz apatii i skwaszenia.

Eliza Orzeszkowa, La interrompita kanto, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, wyd. GEO 2015.


kalkanumo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kalkanumo.wav

kalkanumoj (nominative plural)
kalkanumon (accusative singular)
kalkanumojn (accusative plural)


nekutimaĵo

nekutimaĵoj (nominative plural)
nekutimaĵon (accusative singular)
nekutimaĵojn (accusative plural)

„Wagon Lit Konduktoro mem metas la pakaĵojn. Nekutimaĵo”

Konduktor Wagon Lit sam kładzie bagaże. Niezwykłość”.

Agatha Christie, Murdo en la Orienta Ekspresso, tłum. Etulo, dostęp przez stronę eo.wikipedia.org/wiki/Agatha_Christie.

Lia edukiĝo lernigis al li imiti novaĵojn kaj nekutimaĵojn, kaj nun lia natura scivolemo, komuna al homoj kaj simioj, instigis al li malfermi la kestegon kaj esplori ĝian enhavon

Jego wychowanie kazało mu naśladować nowości i niezwykłości, a teraz przyrodzona ciekawość, wspólna ludziom i małpom, nakazywała mu otworzyć skrzynię i zbadać jej zawartość.

Edgar Rice Burroughs, Tarzan de la Simioj, tłum. Donald J. Harlow, wyd. GEO 2015.


skiisto

skiistoj (nominative plural)
skiiston (accusative singular)
skiistojn (accusative plural)


scivoli

Vi divenis, ke mi scivolis pri vi, sinjoro, kiam vi rimarkis mian surpriziĝon, sed, konigante vin al mi, vi ne sukcesis dispeli mian perplekson

Domyśliłeś się, że byłem ciekawy ciebie, panie, kiedy zauważyłeś moje zaskoczenie, lecz przedstawiając się mnie, nie zdołałeś rozproszyć mojego zakłopotania.

Miguel de Cervantes Saavedra, La inĝenia hidalgo don Quijote de La Mancha, str. 452, tłum. Fernando de Diego, wydanie drugie Hiszpańskiej Esperanckiej Federacji, 2016.

Ŝi ripetis plurfoje tiun vortoasocion kun la mieno de frandema knabineto ĝuanta bombonon. “Kiu edukis vin? Kie?” la detektivo scivolis

Powtarzała wiele razy ten frazeologizm z miną łakomej dziewczynki cieszącej się cukierkiem. Kto wychowywał cię? Gdzie?” ciekawy był detektyw.


scivola

Sed mi estas juna kaj scivola: kio estas la arto de l’regado

Ale jestem młody i ciekawy: co to jest sztuka rządzenia?

Bolesław Prus, La faraono, tłum. Kazimierz Bein, Kabe, Księga I, Rozdział XXIII, wyd. GEO 2015.

Ŝi fiksis scivolan, penetrantan rigardon sur la vizaĝo de Marta

Utkwiła ciekawe, przenikliwe spojrzenie na twarzy Marty.

Zob. Eliza Orzeszkowa, Marta, w tłumaczeniu L. Zamenhofa, wyd. GEO 2015.


nuligi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-nuligi.wav