familiar

chowaniec (duch towarzyszący czarownicy, zwykle pod postacią zwierzęcia)


pisanka

pisanki (genitive singular)
pisance (dative singular)
pisankę (accusative singular)
pisanką (instrumental singular)
pisance (locative singular)
pisanko (vocative singular)
pisanki (nominative plural)
pisanek (genitive plural)
pisankom (dative plural)
pisanki (accusative plural)
pisankami (instrumental plural)
pisankach (locative plural)
pisanki (vocative plural)

tradycyjnie pomalowane jajko w okresie świąt Wielkiejnocy

Malowanie pisanek w Wielką Sobotę to stary polski zwyczaj.

por. kraszanka • drapanka • oklejanka
nie mylić z: pizanka


manta

manty (genitive singular)
mancie (dative singular)
mantę (accusative singular)
mantą (instrumental singular)
mancie (locative singular)
manto (vocative singular)
manty (nominative plural)
mant (genitive plural)
mantom (dative plural)
manty (accusative plural)
mantami (instrumental plural)
mantach (locative plural)
manty (vocative plural)

element hiszpańskiego stroju ludowego, rodzaj okrycia

W zależności od regionu manta miała odmienną kolorystykę i typ zdobienia


דיבוק

YIVO: dibuk; polska: dibuk (transliteration)

dybuk, czyli zły duch lub dusza zmarłego, która przebywa w ciele żywej osoby, a którą można wygnać jedynie za pomocą magii


lalka

(1.1) pol. lala < prasł. *ľaľa – dziecięcy wyraz powstały przez podwojenie sylaby la, analogicznie do tata/tatko, mama/mamka, baba/babka, ciocia/ciotka, niania/niańka

(1.9) kalka językowa z łaciny, łac. pupa → „lalka” i „poczwarka”

w zależności od sposobu animowania: kukła

lalki (genitive singular)
lalce (dative singular)
lalkę (accusative singular)
lalką (instrumental singular)
lalce (locative singular)
lalko (vocative singular)
lalki (nominative plural)
lalek (genitive plural)
lalkom (dative plural)
lalki (accusative plural)
lalkami (instrumental plural)
lalkach (locative plural)
lalki (vocative plural)

jeden z motywów zdobniczych na pisankach


pająk

prasł. *paǫkъ → pierwotne znaczenie formy prasłowiańskiej to prawdopodobnie 'to, co jest podobne do wygiętego, pałąkowatego przedmiotu'

gdy pająk w lipcu przychodzi, to za sobą deszcz przywodzi, gdy swą pajęczynę snuje, bliską burzę czuje

pająka (genitive singular)
pająkowi (dative singular)
pająka (accusative singular)
pająkiem (instrumental singular)
pająku (locative singular)
pająku (vocative singular)
pająki (nominative plural)
pająków (genitive plural)
pająkom (dative plural)
pająki (accusative plural)
pająkami (instrumental plural)
pająkach (locative plural)
pająki (vocative plural)

rodzaj ludowej ozdoby zawieszanej pod sufitem izby

Swą niewielką izdebkę przyozdobiła pająkami z kolorowej bibułki i słomek.


גולם

YIVO: gulm; polska: gulm (transliteration)


licántropo

gr. λυκάνθρωπος


wilkołak

prasł. *vľ̥kodlakъ < prasł. *vľ̥kъ + *dlaka → wilk + sierść zwierzęca, zarost, pierwotnie zatem → mający wilczą sierść

wilkołaka (genitive singular)
wilkołakowi (dative singular)
wilkołaka (accusative singular)
wilkołakiem (instrumental singular)
wilkołaku (locative singular)
wilkołaku (vocative singular)
wilkołaki (nominative plural)
wilkołaków (genitive plural)
wilkołakom (dative plural)
wilkołaki (accusative plural)
wilkołakami (instrumental plural)
wilkołakach (locative plural)
wilkołaki (vocative plural)

człowiek, który może (częściowo albo w całości) zmienić się w wilka

Oglądałem film, w którym młody chłopak zmienił się w wilkołaka.


kolo

(2.2) serbsko-chorwacki kolo < prasł. *kolo < praindoeur. *kʷekʷlom

kola (genitive singular)
kolu (dative singular)
kolem (instrumental singular)
kolu (locative singular)
kola (nominative plural)
koli (genitive plural)
kolom (dative plural)
kola (accusative plural)
kolami (instrumental plural)
kolach (locative plural)
kola (vocative plural)

Kolo jest zaliczane do najstarszych tańców słowiańskich


kołacz

kołacza (genitive singular)
kołaczowi (dative singular)
kołaczem (instrumental singular)
kołaczu (locative singular)
kołaczu (vocative singular)
kołacze (nominative plural)
kołaczy (genitive plural)
kołaczom (dative plural)
kołacze (accusative plural)
kołaczami (instrumental plural)
kołaczach (locative plural)
kołacze (vocative plural)

rodzaj obrzędowego pieczywa, pierwotnie o okrągłym kształcie

U wszystkich warstw narodu polskiego kołacz był w dawnych wiekach obrzędowym ciastem weselnym

Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska


Scheherazade

niem. Scheherazade < ros. Шехеразада < pers. شهرازاد < pers. شهرزاد < pers. زاد + شهر → dziecko + miasta

ʃəˌherəˈzɑːd, -ˈzɑːdə

inna pisownia Scheherezade, Shahrazad, Shahrzad, Sheherazade


kojotołak

człowiek, którego jedną z form jest kojot

zobacz też: hienołak • lwołak • panterołak • wilkołak • wężołak • zmiennokształtny • zwierzołak


hienołak

χʹi ̯ẽnou̯ak

człowiek potrafiący zmienić się w hienę lub hiena ukrywająca się pod postacią człowieka

zobacz też: panterołak • tygrysołak • kojotołak • kotołak • lwołak • wilkołak • wężołak


changeling

odmieniec, dziecko podrzucone przez wróżki

I’m not a changeling. Mother says I was a gift from God, and that’s why my hair is blond when you and she and Papa are redheads.

Nie jestem odmieńcem. Matka mówi, że byłam darem od Boga i to dlatego moje włosy są blond, gdy ty i ona, i papa jesteście rudowłosi.

Katie MacAlister, Light Dragons 1 - Love In The Time Of Dragons


kelpie

kelpie, utopiec, topielec (w folklorze celtyckim duch w formie konia, który topił jeźdźców)


wraith

widmo, zjawa (czyjaś podobizna widziana tuż przed jego śmiercią)


werehyena

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Naomi Persephone Amethyst (NaomiAmethyst)-werehyena.wav

Werehyenas are present in stories of several African and Eurasian cultures.

Hienołaki występują w opowieściach kilku afrykańskich i eurazjatyckich kultur.


banshee

w mitologii irlandzkiej zjawa w kobiecej postaci, najczęściej zwiastująca śmierć w rodzinie


golem

golema (genitive singular)
golemowi (dative singular)
golema (accusative singular)
golemem (instrumental singular)
golemie (locative singular)
golemie (vocative singular)
golemy (nominative plural)
golemów (genitive plural)
golemom (dative plural)
golemy (accusative plural)
golemów (accusative plural)
golemami (instrumental plural)
golemach (locative plural)
golemy (vocative plural)
golemowie (depreciative nominative vocative plural)

istota podobna do człowieka, ulepiona z gliny, niema i bezwolna, występująca w kulturze i wierzeniach żydowskich

zob. też golem (ujednoznacznienie) w Wikipedii


χάρος

Απ' το χάρο δεν μπορεί κι ο Δίας να σε σώσει.


licantropo

gr. λυκάνθρωπος < gr. λύκος + ἄνθρωπος


κλαριντζής

Σήμερα οι λαϊκοί κλαριντζήδες παίζουν τις πιο πολλές φορές σε κλαρίνα παλαιού τύπου με δεκατρία κελιδιά.

Dzisiaj ludowi klarneciści grają przeważnie na klarnetach starego typu z czternastoma klapami.

mimo że słowa κλαρινέτο i κλαρίνο są używane czasami zamiennie, nazwa κλαρινέτο stosuje się zazwyczaj do instrumentu używanego w orkiestrach symfonicznych, natomiast κλαρίνο to ludowy instrument muzyczny w Grecji i krajach bałkańskich. Podobnie rozróżnia się muzyków grających na tych instrumentach: κλαρινετίστας gra na κλαρινέτο, a κλαριντζής gra na κλαρίνο


λυκάνθρωπος

gr. λύκος + ἄνθρωπος (lúkos + ánthrōpos); źródłosłów dla ang. lycanthrope, łac. lycanthropus, n.gr. λυκάνθρωπος, pol. likantrop, wł. licantropo


farkasember

ˈfɒrkɒʃɛmbɛr


κωλοφωτιά

n.gr. κώλος + φωτιά


Werkojote

zobacz też: Werhyäne • Werkojote • Werpanther • Werwolf


дідько

старий дідько в церкві святим ноги цілує

хворий дідько в церкві святим ноги цілує


herody

herodów (genitive plural)
herodom (dative plural)
herodami (instrumental plural)
herodach (locative plural)

widowisko ludowe przedstawiane w okresie świąt Bożego Narodzenia o tematyce związanej z tematyką narodzin Chrystusa

W herodach z terenu ziemi wieluńskiej brakuje Anioła.

uczestnicy bożonarodzeniowego przedstawienia ludowego

Stroje naszych herodów poszyły panie z koła gospodyń.


Sawa

źródło / bieg / koryto / (prawy / lewy) dopływ / ramię / dorzecze / dolina / wody / nurt / płycizna / zakręt / zakole / brzeg / dno / odnoga / ujście / głębokość / szerokość Sawy • nad Sawą • Sawa wypływa / płynie / wije się / meandruje / kieruje się / niesie wody / przybiera / wylewa / zatapia / opada / nawadnia / odwadnia / wysycha / przepływa / opływa / dopływa / wpływa • na prawym / na lewym brzegu / u źródeł / u ujścia Sawy • pływać / płynąć Sawą

być / bywać / zamieszkać / mieszkać / pomieszkiwać / żyć / pracować / urodzić się / umrzeć / osiedlać się / osiedlić się w Sawie • wyjeżdżać / wyjechać / jechać / dojechać / udać się / wprowadzać się / wprowadzić się do Sawy • przyjeżdżać / przyjechać / jechać / wyprowadzać się / wyprowadzić się z Sawy • być / stać się mieszkańcem / mieszkanką Sawy • mieszkaniec / mieszkanka Sawy • droga / ulica / plac / dom / budynek / mieszkanie / siedziba w Sawie • pochodzić z Sawy • przeprowadzać się / przeprowadzić się do Sawy

Sawy (genitive singular)
Sawie (dative singular)
Sawę (accusative singular)
Sawą (instrumental singular)
Sawie (locative singular)
Sawo (vocative singular)
Sawy (nominative plural)
Saw (genitive plural)
Sawom (dative plural)
Sawy (accusative plural)
Sawami (instrumental plural)
Sawach (locative plural)
Sawy (vocative plural)

legendarna założycielka Warszawy (wraz z Warsem)


diablica

diablicy (genitive singular)
diablicy (dative singular)
diablicę (accusative singular)
diablicą (instrumental singular)
diablicy (locative singular)
diablico (vocative singular)
diablice (nominative plural)
diablic (genitive plural)
diablicom (dative plural)
diablice (accusative plural)
diablicami (instrumental plural)
diablicach (locative plural)
diablice (vocative plural)

Na moczarach spotykają się diablice i porywają młode łosie.


skrzat

swn. scrato < pragerm. *skrattuz; por. czes. skřítek, słń. škrat

Pod łopianowym liściem ukryły się dwa skrzaty.


krasnal

krasnala (genitive singular)
krasnalowi (dative singular)
krasnala (accusative singular)
krasnalem (instrumental singular)
krasnalu (locative singular)
krasnalu (vocative singular)
krasnale (nominative plural)
krasnali (genitive plural)
krasnalom (dative plural)
krasnali (accusative plural)
krasnalami (instrumental plural)
krasnalach (locative plural)
krasnale (vocative plural)

Pod łopianowym liściem ukryły się dwa krasnale.


kotołak

kotołaka (genitive singular)
kotołakowi (dative singular)
kotołaka (accusative singular)
kotołakiem (instrumental singular)
kotołaku (locative singular)
kotołaku (vocative singular)
kotołaki (nominative plural)
kotołaków (genitive plural)
kotołakom (dative plural)
kotołaki (accusative plural)
kotołakami (instrumental plural)
kotołakach (locative plural)
kotołaki (vocative plural)

człowiek potrafiący zmienić się w kota lub kot ukrywająca się pod postacią człowieka


Golem

Golema (genitive singular)
Golemowi (dative singular)
Golema (accusative singular)
Golemem (instrumental singular)
Golemie (locative singular)
Golemie (vocative singular)
Golemy (potential rare nominative plural)
Golemów (potential rare genitive plural)
Golemom (potential rare dative plural)
Golemy / Golemów (potential rare accusative plural)
Golemami (potential rare instrumental plural)
Golemach (potential rare locative plural)
Golemy (potential rare vocative plural)
Golemowie (potential rare depreciative nominative vocative plural)

legendarna istota z gliny znana z tradycji judaistycznej

Szczątki Golema znajdują się jakoby na strychu synagogi w Pradze


szopkować

Chłopaki szopkują zwykle w drugi dzień świąt.


szopkarz

szopkarza (genitive singular)
szopkarzowi (dative singular)
szopkarza (accusative singular)
szopkarzem (instrumental singular)
szopkarzu (locative singular)
szopkarzu (vocative singular)
szopkarze (nominative plural)
szopkarzy (genitive plural)
szopkarzom (dative plural)
szopkarzy (accusative plural)
szopkarzami (instrumental plural)
szopkarzach (locative plural)
szopkarze (vocative plural)

Krakowscy szopkarze wystawiają swoje szopki w sali ratusza.

Przed furtka stanęło czterech szopkarzy i zaczęli śpiewać kolędę.


szopkarka

szopkarki (genitive singular)
szopkarce (dative singular)
szopkarkę (accusative singular)
szopkarką (instrumental singular)
szopkarce (locative singular)
szopkarko (vocative singular)
szopkarki (nominative plural)
szopkarek (genitive plural)
szopkarkom (dative plural)
szopkarki (accusative plural)
szopkarkami (instrumental plural)
szopkarkach (locative plural)
szopkarki (vocative plural)

artystka wykonująca szopki bożonarodzeniowe

Babcia Jadzi, znana krakowska szopkarka, otrzymała już trzy nagrody.


szopkarski

szopkarska (nominative singular feminine)
szopkarskie (nominative singular neuter)
szopkarscy (nominative plural masculine)
szopkarskie (nominative plural nonvirile)
szopkarskiego (genitive singular masculine animate inanimate)
szopkarskiej (genitive singular feminine)
szopkarskiego (genitive singular neuter)
szopkarskich (genitive plural masculine nonvirile)
szopkarskiemu (dative singular masculine animate inanimate)
szopkarskiej (dative singular feminine)
szopkarskiemu (dative singular neuter)
szopkarskim (dative plural masculine nonvirile)
szopkarskiego (accusative singular masculine animate)
szopkarską (accusative singular feminine)
szopkarskie (accusative singular neuter)
szopkarskich (accusative plural masculine)
szopkarskie (accusative plural nonvirile)
szopkarskim (instrumental singular masculine animate inanimate)
szopkarską (instrumental singular feminine)
szopkarskim (instrumental singular neuter)
szopkarskimi (instrumental plural masculine nonvirile)
szopkarskim (locative singular masculine animate inanimate)
szopkarskiej (locative singular feminine)
szopkarskim (locative singular neuter)
szopkarskich (locative plural masculine nonvirile)
szopkarska (vocative singular feminine)
szopkarskie (vocative singular neuter)
szopkarscy (vocative plural masculine)
szopkarskie (vocative plural nonvirile)

związany z szopkarstwem, odnoszący się do szopkarstwa

Kraków stał się prawdziwym zagłębiem szopkarskim.


chupacabra

chupacabry (genitive singular)
chupacabrze (dative singular)
chupacabrę (accusative singular)
chupacabrą (instrumental singular)
chupacabrze (locative singular)
chupacabro (vocative singular)
chupacabry (nominative plural)
chupacabr (genitive plural)
chupacabrom (dative plural)
chupacabry (accusative plural)
chupacabrami (instrumental plural)
chupacabrach (locative plural)
chupacabry (vocative plural)

stworzenie pojawiające się w latynoamerykańskim folklorze i legendach miejskich, któremu przypisuje się wysysanie krwi zwierząt inwentarskich


chupacabra

ˌt͡ʃʰupəˈkʰabɹə


krasnolud

podobna do niskiego człowieka istota z mitologii nordyckiej i germańskiej


licantropia

łac. λυκανθρωπία


Szeherezada

pers. شهرازاد < pers. شهرزاد < pers. زاد + شهر → dziecko + miasta

Szeherezady (genitive singular)
Szeherezadzie (dative singular)
Szeherezadę (accusative singular)
Szeherezadą (instrumental singular)
Szeherezadzie (locative singular)
Szeherezado (vocative singular)
Szeherezady (nominative plural)
Szeherezad (genitive plural)
Szeherezadom (dative plural)
Szeherezady (accusative plural)
Szeherezadami (instrumental plural)
Szeherezadach (locative plural)
Szeherezady (vocative plural)

imię żeńskie; imię postaci z arabskiej baśni

Tak Szeherezada opowiadała sułtanowi baśnie przez 1001 nocy


mazur

wyraz zawiera rdzeń maz-, mający jakiś związek z błotnistością, podobnie jak w wyrazach Mazowsze czy Mazury

mazura (genitive singular)
mazurowi (dative singular)
mazura (accusative singular)
mazurem (instrumental singular)
mazurze (locative singular)
mazurze (vocative singular)
mazury (nominative plural)
mazurów (genitive plural)
mazurom (dative plural)
mazury (accusative plural)
mazurami (instrumental plural)
mazurach (locative plural)
mazury (vocative plural)

Popularność mazura wśród tańców salonowych przypada na wiek XIX


kujawiak

kujawiaka (genitive singular)
kujawiakowi (dative singular)
kujawiaka (accusative singular)
kujawiakiem (instrumental singular)
kujawiaku (locative singular)
kujawiaku (vocative singular)
kujawiaki (nominative plural)
kujawiaków (genitive plural)
kujawiakom (dative plural)
kujawiaki (accusative plural)
kujawiakami (instrumental plural)
kujawiakach (locative plural)
kujawiaki (vocative plural)

Na weselu wywijali kujawiaki i oberki.


Dzień Świstaka

(1.1) ang. Groundhog Day, kalka językowa

(1.2) w nawiązaniu do fabuły komedii romantycznej „Dzień Świstaka” z 1993 r., w którym bohater wciąż przeżywa ten sam dzień – 2. lutego

Dnia Świstaka (genitive singular)
Dniu Świstaka (dative singular)
Dniem Świstaka (instrumental singular)
Dniu Świstaka (locative singular)
Dniu Świstaka (vocative singular)
Dni Świstaka (nominative plural)
Dni Świstaka (genitive plural)
Dniom Świstaka (dative plural)
Dni Świstaka (accusative plural)
Dniami Świstaka (instrumental plural)
Dniach Świstaka (locative plural)
Dni Świstaka (vocative plural)

święto obchodzone 2. lutego w USA i Kanadzie, w którym przepowiada się pogodę z udziałem świstaka amerykańskiego

Według zachodniego kalendarza 2 lutego to w USA tzw. Dzień Świstaka. Pogoda w tym dniu podobno świadczy o tym, jak długo jeszcze potrwa zima

Kumiko Watanuki „Spotkanie Wschodu z Zachodem. Moje życie”, Xlibris Corporation, 2010, ISBN 9781450042567


Снегурочка

Śnieżynka (w podaniach wnuczka Dziadka Mroza)

por. Дед Мороз


Дед Мороз

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7737 (rus)-Tatiana Kerbush-Дед Мороз.wav

por. Снегурочка


wyrm

st.ang. wyrm → wąż, smok, robak (por. worm)


gawot

starofrancuski taniec ludowy w tempie umiarkowanym, w takcie parzystym


firefox

tulikettu, tulirepo, tulikko (w folklorze fińskim lis którego ogon rozrzuca iskry i tworzy zorzę polarną)


Gody

Godów (genitive plural)
Godom (dative plural)
Godami (instrumental plural)
Godach (locative plural)

okres od Bożego Narodzenia do Trzech Króli

O ludowych zwyczajach związanych z Godami opowiadał przewodnik w skansenie w Chorzowie.


witacz

witacza (genitive singular)
witaczowi (dative singular)
witaczem (instrumental singular)
witaczu (locative singular)
witaczu (vocative singular)
witacze (nominative plural)
witaczy (genitive plural)
witaczom (dative plural)
witacze (accusative plural)
witaczami (instrumental plural)
witaczach (locative plural)
witacze (vocative plural)

okazjonalna słomiana konstrukcja ustawiana przez mieszkańców podczas dożynek

Ktoś podpalił witacz dożynkowy przy samej remizie.


παρωνύμιο

koine παρωνύμιον