castle

Kings used to live in castles.


strzelec

suchy rybak mokry strzelec, będzie gówno na widelec

jak strzelec dupa, to nie pomogą lufy od Krupa

strzelca (genitive singular)
strzelcowi (dative singular)
strzelca (accusative singular)
strzelcem (instrumental singular)
strzelcu (locative singular)
strzelcu (vocative singular)
strzelcze (vocative singular)
strzelcy (nominative plural)
strzelców (genitive plural)
strzelcom (dative plural)
strzelców (accusative plural)
strzelcami (instrumental plural)
strzelcach (locative plural)
strzelcy (vocative plural)

stopień wojskowy, odpowiednik szeregowego w Wojsku Polskim w okresie międzywojennym w pułkach strzelców konnych


august

auguści (nominative plural)
augustowie (nominative plural)
augusta (genitive singular)
augustów (genitive plural)
augustowi (dative singular)
augustom (dative plural)
augusta (accusative singular)
augustów (accusative plural)
augustem (instrumental singular)
augustami (instrumental plural)
auguście (locative singular)
augustach (locative plural)
auguście (vocative singular)
auguści (vocative plural)
augustowie (vocative plural)
augusty (depreciative nominative vocative plural)


delfin

(1.1-2) łac. delphinus, łac. delphin < gr. δελφίν (delfín), gr. δελφίς (delfís)

(2.1) franc. dauphin < łac. delphin, łac. delphinus

delfina (genitive singular)
delfinowi (dative singular)
delfina (accusative singular)
delfinem (instrumental singular)
delfinie (locative singular)
delfinie (vocative singular)
delfini (nominative plural)
delfinów (genitive plural)
delfinom (dative plural)
delfinów (accusative plural)
delfinami (instrumental plural)
delfinach (locative plural)
delfini (vocative plural)
delfiny (depreciative nominative vocative plural)

Pierworodni synowie królów we Francji to delfini.


tan

tytuł arystokratyczny w średniowiecznej Anglii, odpowiednik barona


tumult

tumultu (genitive singular)
tumultowi (dative singular)
tumultem (instrumental singular)
tumulcie (locative singular)
tumulcie (vocative singular)
tumulty (nominative plural)
tumultów (genitive plural)
tumultom (dative plural)
tumulty (accusative plural)
tumultami (instrumental plural)
tumultach (locative plural)
tumulty (vocative plural)

zamieszki na tle wyznaniowym, głównie w okresie I Rzeczpospolitej


as

(1.1) od (1.4), w polszczyźnie z franc. as

asy (nominative plural)
asa (genitive singular)
asów (genitive plural)
asowi (dative singular)
asom (dative plural)
asa (accusative singular)
asy (accusative plural)
asem (instrumental singular)
asami (instrumental plural)
asie (locative singular)
asach (locative plural)
asie (vocative singular)
asy (vocative plural)

duża miedziana moneta rzymska, podstawowa jednostka monetarna w starożytnym Rzymie

Pierwsza grupa majątkowa obejmowała obywateli, których majątek szacowany był w późniejszych czasach powyżej 1000000 asów

Kazimierz Kumaniecki, Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1955, s. 257.


as

asy (nominative plural)
asa (genitive singular)
asów (genitive plural)
asowi (dative singular)
asom (dative plural)
asy (accusative plural)
asem (instrumental singular)
asami (instrumental plural)
asie (locative singular)
asach (locative plural)
asie (vocative singular)
asy (vocative plural)

podstawowa jednostka masy w starożytnym Rzymie, funt uncjalny

Pierwotnie as dzielił się na 12 uncji.


as

(1-4) zredukowana forma also < st.ang. eallswā → właśnie tak

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-as.wav


as

Quot asses faciunt quattuor sestertii? — Sedecim scilicet.

Ile asów stanowi czterdzieści sesterców? — Szesnaście, oczywiście.

Hans Henning Ørberg, Lingua Latina per se illustrata. Fabellae Latinae, Special-Trykkeriet Viborg, 2006, ISBN 87-90696-15-8.


ban

(1.1) rum.
(2.1-2) serb.-chorw., być może z tur.
(3.1) ang. ban

bana (genitive singular)
banowi (dative singular)
bana (accusative singular)
banem (instrumental singular)
banie (locative singular)
banie (vocative singular)
banowie (nominative plural)
banów (genitive plural)
banom (dative plural)
banów (accusative plural)
banami (instrumental plural)
banach (locative plural)
banowie (vocative plural)

węgierski wojskowy zarządca lub namiestnik

w Jugosławii lat 1929–1941: zarządca prowincji


ban

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-ban (son an).wav


bat

(1.1,5-6) prasł. *batъ → narzędzie do uderzania

dawna jednostka objętości równa ok. 22 litrom

Efa i bat mają mieć jednakową miarę, tak, by bat obejmowała dziesiątą część chomera i efa obejmowała dziesiątą część chomera

zob. też bat (ujednoznacznienie) w Wikipedii


bat

Morfem nie został oficjalnie zatwierdzony.


en

ena (genitive singular)
enowi (dative singular)
ena (accusative singular)
enem (instrumental singular)
enie (locative singular)
enie (vocative singular)
enowie (nominative plural)
enów (genitive plural)
enom (dative plural)
enów (accusative plural)
enami (instrumental plural)
enach (locative plural)
enowie (vocative plural)

sumeryjski najwyższy kapłan uznawany za namiestnika boga

Kapłan en zjada ryby i pory, ale rzeżucha już mu szkodzi.


graf

(1.1) niem. Graf < łac. graffio → osoba uprawniona do zwołania zjazdu

grafowie (nominative plural)
grafa (genitive singular)
grafów (genitive plural)
grafowi (dative singular)
grafom (dative plural)
grafa (accusative singular)
grafów (accusative plural)
grafem (instrumental singular)
grafami (instrumental plural)
grafie (locative singular)
grafach (locative plural)
grafie (vocative singular)
grafowie (vocative plural)

tytuł szlachecki w dawnych Niemczech, Holandii, Belgii, Luksemburgu, Austrii, odpowiednik hrabiego

Graf Ferdinand von Zeppelin był konstruktorem pierwszego sterowca.


just

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-just.wav


kamp

Norge vandt kampen mod Brasil i går.

Norwegia wygrała wczoraj mecz z Brazylią


kard

karda (genitive singular)
kardu (genitive singular)
kardowi (dative singular)
kardem (instrumental singular)
kardzie (locative singular)
kardzie (vocative singular)
kardy (nominative plural)
kardów (genitive plural)
kardom (dative plural)
kardy (accusative plural)
kardami (instrumental plural)
kardach (locative plural)
kardy (vocative plural)

rodzaj długiego noża, perska broń używana głównie do pchnięć


kask

kasku (genitive singular)
kaskowi (dative singular)
kaskiem (instrumental singular)
kasku (locative singular)
kasku (vocative singular)
kaski (nominative plural)
kasków (genitive plural)
kaskom (dative plural)
kaski (accusative plural)
kaskami (instrumental plural)
kaskach (locative plural)
kaski (vocative plural)

hełm stalowy używany przez dragonów i kirasjerów


kern

lekkozbrojny irlandzki lub szkocki żołnierz piechoty


kolon

kolona (genitive singular)
kolonowi (dative singular)
kolona (accusative singular)
kolonem (instrumental singular)
kolonie (locative singular)
kolonie (vocative singular)
kolonowie (nominative plural)
koloni (nominative plural)
kolonów (genitive plural)
kolonom (dative plural)
kolonów (accusative plural)
kolonami (instrumental plural)
kolonach (locative plural)
kolonowie (vocative plural)
koloni (vocative plural)
kolony (depreciative nominative vocative plural)

w starożytnym Rzymie, w okresie klasycznym: dzierżawca działki u wielkiego właściciela ziemskiego

w starożytnym Rzymie, w okresie późnego cesarstwa: chłop przypisany do ziemi


komunik

komuniki (nominative plural)
komuniku (genitive singular)
komunika (genitive singular)
komuników (genitive plural)
komunikowi (dative singular)
komunikom (dative plural)
komuniki (accusative plural)
komunikiem (instrumental singular)
komunikami (instrumental plural)
komuniku (locative singular)
komunikach (locative plural)
komuniku (vocative singular)
komuniki (vocative plural)

jazda w szybkim marszu, bez taborów i armat


krater

krateru (genitive singular)
kraterowi (dative singular)
kraterem (instrumental singular)
kraterze (locative singular)
kraterze (vocative singular)
kratery (nominative plural)
kraterów (genitive plural)
kraterom (dative plural)
kratery (accusative plural)
kraterami (instrumental plural)
kraterach (locative plural)
kratery (vocative plural)

w starożytnej Grecji rodzaj naczynia używanego do mieszania wina z wodą

Muzeum posiada dużą kolekcję starogreckich kraterów.


last

(1.1) st.ang. latost; por. late (stopień najwyższy latest)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-last.wav

łaszt (średniowieczna miara ilości prochu strzelniczego równa 24 beczkom po 100 funtów każda)

The last of wool is twelve sacks.

Jeden łaszt wełny dzielił się na dwanaście worków.

James Edwin Thorold Rogers: A History of Agriculture and Prices in England, 1866, Volume 1, page 169


lir

lira (genitive singular)
lirowi (dative singular)
lira (accusative singular)
lirem (instrumental singular)
lirze (locative singular)
lirze (vocative singular)
liry (nominative plural)
lirów (genitive plural)
lirom (dative plural)
liry (accusative plural)
lirami (instrumental plural)
lirach (locative plural)
liry (vocative plural)


mir

(1.1-2) por. białor. мір, bułg. мир, chorw. mir, dłuż. měr, głuż. měr, czes. mír, mac. мир, ros. мир, scs. миръ, serb. мир, słc. mier, słń. mir i ukr. мир

(1.3) od ros. мир, również od prasł. *mirъ

miru (genitive singular)
mirowi (dative singular)
mirem (instrumental singular)
mirze (locative singular)
mirze (vocative singular)
miry (nominative plural)
mirów (genitive plural)
mirom (dative plural)
miry (accusative plural)
mirami (instrumental plural)
mirach (locative plural)
miry (vocative plural)

wspólnota terytorialna u Słowian wschodnich


mod

mod (członek subkultury "mods", będących pierwowzorem skinów)


nobel

(1.1) od nazwiska Alfreda Nobla
(2.1) ang. noble

noble (nominative plural)
nobla (genitive singular)
nobli (genitive plural)
noblowi (dative singular)
noblom (dative plural)
nobla (accusative singular)
noble (accusative plural)
noblem (instrumental singular)
noblami (instrumental plural)
noblu (locative singular)
noblach (locative plural)
noblu (vocative singular)
noble (vocative plural)


nom

(1.1) gr. νομός (nomós) < gr. νέμω (némō) → rozprowadzać, rozmieszczać

nomy (nominative plural)
nomu (genitive singular)
nomów (genitive plural)
nomowi (dative singular)
nomom (dative plural)
nomy (accusative plural)
nomem (instrumental singular)
nomami (instrumental plural)
nomie (locative singular)
nomach (locative plural)
nomie (vocative singular)
nomy (vocative plural)

jednostka podziału administracyjnego w starożytnym i wczesnośredniowiecznym Egipcie

Na czele nomu stał urzędnik zwany strategiem, który jednak zatracił całkowicie funkcje wojskowe związane z tą nazwą

Anna Świderkówna: Historie nieznane Historii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 72


oblat

oblata (genitive singular)
oblatowi (dative singular)
oblata (accusative singular)
oblatem (instrumental singular)
oblacie (locative singular)
oblacie (vocative singular)
oblaci (nominative plural)
oblatów (genitive plural)
oblatom (dative plural)
oblatów (accusative plural)
oblatami (instrumental plural)
oblatach (locative plural)
oblaci (vocative plural)

w średniowieczu: dziecko przeznaczone przez rodziców do zakonu


pal

pala (genitive singular)
palowi (dative singular)
palem (instrumental singular)
palu (locative singular)
palu (vocative singular)
pale (nominative plural)
pali (genitive plural)
palów (genitive plural)
palom (dative plural)
pale (accusative plural)
palami (instrumental plural)
palach (locative plural)
pale (vocative plural)

narzędzie kaźni w formie zaostrzonego słupa, na którego wbijano skazańca


partia

(1.1) franc. partie (część prawnie wydzielona)

partii (genitive singular)
partii (dative singular)
partię (accusative singular)
partią (instrumental singular)
partii (locative singular)
partio (vocative singular)
partie (nominative plural)
partii (genitive plural)
partyj (genitive plural obsolete)
partiom (dative plural)
partie (accusative plural)
partiami (instrumental plural)
partiach (locative plural)
partie (vocative plural)

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR)

Miał trudności z otrzymaniem talonu na malucha, chociaż należał do partii.

w czasach PRL słowo używane domyślnie w stosunku do PZPR ze względu na system monopartyjny; obecnie znaczenie to wyszło z użycia

oddział partyzancki, nieregularny oddział zbrojny

Partie powstańcze w 1863 roku były znacznie gorzej uzbrojone i wyszkolone, niż regularne wojska rosyjskie.

doraźnie zorganizowany oddział jazdy z okresu I Rzeczypospolitej

Dowódcą partii sformowanej z kilku chorągwi był regimentarz mianowany przez hetmana.


regiment

p.łac. regimentum → kierownictwo, utworzone od łac. rĕgĕre → kierować, prowadzić

regimenty (nominative plural)
regimentu (genitive singular)
regimentów (genitive plural)
regimentowi (dative singular)
regimentom (dative plural)
regimenty (accusative plural)
regimentem (instrumental singular)
regimentami (instrumental plural)
regimencie (locative singular)
regimentach (locative plural)
regimencie (vocative singular)
regimenty (vocative plural)

krótka laska będąca w armiach europejskich XIV-XVIII wieku oznaką naczelnego dowódcy; odpowiednik polskiej buławy


ren

w starożytnym Egipcie: ren (sekretne imię, stanowiące część duszy)


sabat

(1.1) łac. sabbatum < gr. σάββατον < hebr. שבת

sabata (genitive singular)
sabatowi (dative singular)
sabata (accusative singular)
sabatem (instrumental singular)
sabacie (locative singular)
sabacie (vocative singular)
sabaci (nominative plural)
sabatów (genitive plural)
sabatom (dative plural)
sabatów (accusative plural)
sabatami (instrumental plural)
sabatach (locative plural)
sabaci (vocative plural)
sabaty (depreciative nominative vocative plural)

węgierski żołnierz zaciężny w XVII wieku

Marszałek przyprowadził ze sobą pięć tysięcy sabatów i stu konnych.


stan

stanu (genitive singular)
stanowi (dative singular)
stanem (instrumental singular)
stanie (locative singular)
stanie (vocative singular)
stany (nominative plural)
stanów (genitive plural)
stanom (dative plural)
stany (accusative plural)
stanami (instrumental plural)
stanach (locative plural)
stany (vocative plural)

grupa społeczna w okresie od średniowiecza do XVIII w.

Wyróżnia się cztery stany: szlachtę i duchowieństwo, chłopów i mieszczaństwo.


krzyż

płn. prasł. *kŕižь < łac. crux → krzyż < praindoeur. *(s)ker- → obracać, zginać

Słowo krzyżmo mimo podobnego brzmienia i użycia w religii ma inną etymologię.

(1.4-6) nawiązanie do śmierci Jezusa Chrystusa na krzyżu (1.7)

diabła się nie boi, kto przy krzyżu stoi

krzyża (genitive singular)
krzyżowi (dative singular)
krzyżem (instrumental singular)
krzyżu (locative singular)
krzyżu (vocative singular)
krzyże (nominative plural)
krzyży (genitive plural)
krzyżów (genitive plural)
krzyżom (dative plural)
krzyże (accusative plural)
krzyżami (instrumental plural)
krzyżach (locative plural)
krzyże (vocative plural)

Na krzyżu umarł Pan.


halabarda

niem. Hellebarde < pragerm. Helmbarte → topór o długim trzonku < pragerm. Helm + barte → trzonek + topór < pragerm. bart → broda

halabardy (genitive singular)
halabardzie (dative singular)
halabardę (accusative singular)
halabardą (instrumental singular)
halabardzie (locative singular)
halabardo (vocative singular)
halabardy (nominative plural)
halabard (genitive plural)
halabardom (dative plural)
halabardy (accusative plural)
halabardami (instrumental plural)
halabardach (locative plural)
halabardy (vocative plural)

średniowieczna broń piechoty przypominająca topór o długim drzewcu

Dzięki halabardzie piechur mógł zrzucić jeźdźca z konia.


gruszka

wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, cebula leciała

gruszki (genitive singular)
gruszce (dative singular)
gruszkę (accusative singular)
gruszką (instrumental singular)
gruszce (locative singular)
gruszko (vocative singular)
gruszki (nominative plural)
gruszek (genitive plural)
gruszkom (dative plural)
gruszki (accusative plural)
gruszkami (instrumental plural)
gruszkach (locative plural)
gruszki (vocative plural)

jedno z narzędzi tortur w kształcie gruszki (1.1)


łokieć

przysłowia: ból w łokciu a ból po stracie małżonka – mocny, lecz niedługi

łokcia (genitive singular)
łokciowi (dative singular)
łokciem (instrumental singular)
łokciu (locative singular)
łokciu (vocative singular)
łokcie (nominative plural)
łokci (genitive plural)
łokciom (dative plural)
łokcie (accusative plural)
łokciami (instrumental plural)
łokciach (locative plural)
łokcie (vocative plural)

dawna miara długości (od 0,5 do 0,8 metra)

Strawę postawiono dwa łokcie od łożnicy i hrabina nie mogła jej dosięgnąć.


Czechy

Czech (genitive plural)
Czechom (dative plural)
Czechami (instrumental plural)
Czechach (locative plural)

W skład Czechosłowacji weszły: Czechy, Morawy, Śląsk Opawski, Słowacja, Ukraina Zakarpacka

Hasło „Czechy. Historia” w: Encyklopedia PWN Online, Wydawnictwo Naukowe PWN.


AK

(2.1) ros. автомат Калашникова

Mój dziadek służył w AK.

zob. też AK (ujednoznacznienie) w Wikipedii


SW

Uznawał to za najlepszą polisę ubezpieczeniową dla działaczy SW.

Janke, Igor. Był jak generał z Powstania Warszawskiego… Wspomnienie o Kornelu Morawieckim. "TVP Tygodnik", 4 października 2019. Warszawa: TVP.


kit

(1.1) średnioang. kitte → drewniana tuba < śr.niderl. kitte → kufel

małe skrzypce używane kiedyś przez ulicznych tancerzy


omega

omegi (nominative plural)
omegi (genitive singular)
omeg (genitive plural)
omedze (dative singular)
omegom (dative plural)
omegę (accusative singular)
omegi (accusative plural)
omegą (instrumental singular)
omegami (instrumental plural)
omedze (locative singular)
omegach (locative plural)
omego (vocative singular)
omegi (vocative plural)

litera wczesnej cyrylicy wzorowana na omedze (1.1), ѡ

zob. też omega (ujednoznacznienie) w Wikipedii


Lwów

(1.1) od imienia syna założyciela miasta, Lwa

być / bywać / zamieszkać / mieszkać / pomieszkiwać / żyć / pracować / urodzić się / umrzeć / osiedlać się / osiedlić się we Lwowie • wyjeżdżać / wyjechać / jechać / dojechać / udać się / wprowadzać się / wprowadzić się do Lwowa • przyjeżdżać / przyjechać / jechać / wyprowadzać się / wyprowadzić się ze Lwowa • być / stać się mieszkańcem / mieszkanką Lwowa • mieszkaniec / mieszkanka Lwowa • droga / ulica / plac / dom / budynek / mieszkanie / siedziba we Lwowie • pochodzić ze Lwowa • przeprowadzać się / przeprowadzić się do Lwowa

Lwowa (genitive singular)
Lwowowi (dative singular)
Lwowem (instrumental singular)
Lwowie (locative singular)
Lwowie (vocative singular)
Lwowy (potential rare nominative plural)
Lwowów (potential rare genitive plural)
Lwowom (potential rare dative plural)
Lwowy (potential rare accusative plural)
Lwowami (potential rare instrumental plural)
Lwowach (potential rare locative plural)
Lwowy (potential rare vocative plural)


CC

(1.1) łac. centum → sto
(1.2) ang. cloud-to-cloud

LXIV

zobacz też: I • II • III • IV • V • VI • VII • VIII • IX • X • XI • XII • XIII • XIV • XV • XVI • XVII • XVIII • XIX • XX • L • C • D • M


Republika Wenecka

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q809 (pol)-Jest Spoczko-Republika Wenecka.wav

Republiki Weneckiej (genitive singular)
Republice Weneckiej (dative singular)
Republikę Wenecką (accusative singular)
Republiką Wenecką (instrumental singular)
Republice Weneckiej (locative singular)
Republiko Wenecka (vocative singular)

dawne państwo włoskie ze stolicą w Wenecji

W piętnastym wieku okręty Republiki Weneckiej dominowały na Morzu Śródziemnym.


Rzym

być / bywać / zamieszkać / mieszkać / pomieszkiwać / żyć / pracować / urodzić się / umrzeć / osiedlać się / osiedlić się w Rzymie • wyjeżdżać / wyjechać / jechać / dojechać / udać się / wprowadzać się / wprowadzić się do Rzymu • przyjeżdżać / przyjechać / jechać / wyprowadzać się / wyprowadzić się z Rzymu • być / stać się mieszkańcem / mieszkanką Rzymu • mieszkaniec / mieszkanka Rzymu • droga / ulica / plac / dom / budynek / mieszkanie / siedziba w Rzymie • pochodzić z Rzymu • przeprowadzać się / przeprowadzić się do Rzymu

Rzymu (genitive singular)
Rzymowi (dative singular)
Rzymem (instrumental singular)
Rzymie (locative singular)
Rzymie (vocative singular)
Rzymy (potential rare nominative plural)
Rzymów (potential rare genitive plural)
Rzymom (potential rare dative plural)
Rzymy (potential rare accusative plural)
Rzymami (potential rare instrumental plural)
Rzymach (potential rare locative plural)
Rzymy (potential rare vocative plural)

Jedną z rozrywek w Rzymie były walki gladiatorów.

Stopniowo Rzym podbijał tereny na północ od Italii.


katt

(1.3) pochodzi z pradawnych wierzeń, w których diabeł występował w postaci kota

fraza rzeczownikowa en katt bland hermelinerna

fraza czasownikowa gå som katten kring het gröt

när katten är borta dansar råttorna på bordet

skrócony wariant do: niosvansad katt → kańczug (rodzaj bicza)


klient

klienta (genitive singular)
klientowi (dative singular)
klienta (accusative singular)
klientem (instrumental singular)
kliencie (locative singular)
kliencie (vocative singular)
klienci (nominative plural)
klientów (genitive plural)
klientom (dative plural)
klientów (accusative plural)
klientami (instrumental plural)
klientach (locative plural)
klienci (vocative plural)
klienty (depreciative nominative vocative plural)

ubogi człowiek uzależniony od swojego patrona

Wymowa tego wyrazu jest dwusylabowa – ‹klijent›.


red

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-red.wav


computer

(1.1) łac. computo
(1.2) z (1.1)
(2.1) z (1.2)
(1.2) źródłosłów dla taj. คอมพิวเตอร์

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-computer.wav


Lusitania

luːsɪˈteɪnɪə


перестройка

ros. перестроить

Ru-перестройка.ogg


grosz

przysłowia: do ojca po grosz, do matki po koszulę

kto się z groszem nie liczy, tego bieda wyćwiczy

grosza (genitive singular)
groszowi (dative singular)
groszem (instrumental singular)
groszu (locative singular)
groszu (vocative singular)
grosze (nominative plural)
groszy (genitive plural)
groszom (dative plural)
grosze (accusative plural)
groszami (instrumental plural)
groszach (locative plural)
grosze (vocative plural)

miedziana lub srebrna moneta różnej wartości, bita w krajach Europy


szach

(2.1) arab. شاه (šāh) < pers. شاه („król”)

szacha (genitive singular)
szachowi (dative singular)
szacha (accusative singular)
szachem (instrumental singular)
szachu (locative singular)
szachu (vocative singular)
szachowie (nominative plural)
szachów (genitive plural)
szachom (dative plural)
szachów (accusative plural)
szachami (instrumental plural)
szachach (locative plural)
szachowie (vocative plural)
szachy (depreciative nominative vocative plural)

tytuł monarchy w Persji a następnie w Iranie

Brytyjski poseł przekazał szachowi życzenia od królowej.


legion

legionu (genitive singular)
legionowi (dative singular)
legionem (instrumental singular)
legionie (locative singular)
legionie (vocative singular)
legiony (nominative plural)
legionów (genitive plural)
legionom (dative plural)
legiony (accusative plural)
legionami (instrumental plural)
legionach (locative plural)
legiony (vocative plural)

w starożytnym Rzymie: jednostka wojskowa o liczebności do 6000 żołnierzy

Dowódcą legionu był legat.

zobacz też: centuria • manipuł • kohorta • legion

w lm: wojska polskie we Włoszech pod koniec XVIII w.; wojska polskie z I WŚ walczące po stronie Państw Centralnych

Mój pradziadek służył w Legionach.


legio

legioj (nominative plural)
legion (accusative singular)
legiojn (accusative plural)


Państwa Centralne

(1.1) od centralnego położenia Niemiec i Austro-Węgier w Europie

Państw Centralnych (genitive plural)
Państwom Centralnym (dative plural)
Państwami Centralnymi (instrumental plural)
Państwach Centralnych (locative plural)

podczas pierwszej wojny światowej: Niemcy, Austro-Węgry, Turcja i Bułgaria

Państwa Centralne przegrały Pierwszą Wojnę Światową.


ententa

ententy (genitive singular)
entencie (dative singular)
ententę (accusative singular)
ententą (instrumental singular)
entencie (locative singular)
entento (vocative singular)
ententy (nominative plural)
entent (genitive plural)
ententom (dative plural)
ententy (accusative plural)
ententami (instrumental plural)
ententach (locative plural)
ententy (vocative plural)

porozumienie Francji, Rosji i Wielkiej Brytanii utworzone w latach 1904-1907

podczas pierwszej wojny światowej: państwa walczące z państwami centralnymi

Państwa ententy wygrały pierwszą wojnę światową.


Trójporozumienie

(1.1) trój- - zob. „3”, ponieważ były to 3 państwa; zob. „porozumienie”

ˌtrujpɔrɔzũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ

Trójporozumienia (genitive singular)
Trójporozumieniu (dative singular)
Trójporozumieniem (instrumental singular)
Trójporozumieniu (locative singular)

nazwa szeregu porozumień pomiędzy Francją, Rosją i Wielką Brytanią z przełomu XIX i XX w

Państwa Trójporozumienia tworzyły sojusz wojskowy.


Azja

Azji (genitive singular)
Azji (dative singular)
Azję (accusative singular)
Azją (instrumental singular)
Azji (locative singular)
Azjo (vocative singular)
Azje (nominative plural)
Azji (genitive plural)
Azyj (genitive plural obsolete)
Azjom (dative plural)
Azje (accusative plural)
Azjami (instrumental plural)
Azjach (locative plural)
Azje (vocative plural)

prowincja rzymska obejmująca zachodnią część półwyspu Azja Mniejsza


szczyt

szczytu (genitive singular)
szczytowi (dative singular)
szczytem (instrumental singular)
szczycie (locative singular)
szczycie (vocative singular)
szczyty (nominative plural)
szczytów (genitive plural)
szczytom (dative plural)
szczyty (accusative plural)
szczytami (instrumental plural)
szczytach (locative plural)
szczyty (vocative plural)

Zwarte w szeregu wojska szczyty tworzyły jakby ścianę przeciw pociskom nieprzyjaciela, a podniesione w górę nad głowami wojska, jakby dach broniły od pocisków z wierzchu.

Wilhelm Bogusławski, Dzieje Słowiańszczyzny północno-zachodniej do połowy XIII w., Poznań, 1889, s. 662


PRL

PRL-u (genitive singular)
PRL-owi (dative singular)
PRL-em (instrumental singular)
PRL-u (locative singular)
PRL-u (vocative singular)
PRL-e (potential rare nominative plural)
PRL-ów (potential rare genitive plural)
PRL-om (potential rare dative plural)
PRL-e (potential rare accusative plural)
PRL-ami (potential rare instrumental plural)
PRL-ach (potential rare locative plural)
PRL-e (potential rare vocative plural)

PRL to niezbyt przyjemny okres historii Polski.

Za PRL-u najbardziej denerwowały mnie kolejki do sklepów.

ponieważ Polska jest rodzaju żeńskiego, sam skrót nie powinien się odmieniać, jednak dozwolona jest też odmiana męska (z końcówkami), choć taki sposób może być uznany za potoczny lub nacechowany emocjonalnie.


kozak

(1.1) pol. Kozak, ponieważ rekrutowani byli do tych oddziałów

(2.1) od 1.1, pierwotnie → taniec kozaków

(2.3) od 1.1, pierwotnie → but taki, jakie noszą kozacy

kozaka (genitive singular)
kozakowi (dative singular)
kozaka (accusative singular)
kozakiem (instrumental singular)
kozaku (locative singular)
kozaku (vocative singular)
kozacy (nominative plural)
kozaków (genitive plural)
kozakom (dative plural)
kozaków (accusative plural)
kozakami (instrumental plural)
kozakach (locative plural)
kozacy (vocative plural)

żołnierz lekkiej pomocniczej jazdy w armii carskiej, także w szlacheckiej Polsce oraz w Turcji i Prusach

Przed carem dumnie maszerował szwadron kozaków.


DB

Deutsche Bundesbahn → Niemiecka Kolej Federalna (do roku 1993)


agora

agory (genitive singular)
agorze (dative singular)
agorę (accusative singular)
agorą (instrumental singular)
agorze (locative singular)
agoro (vocative singular)
agory (nominative plural)
agor (genitive plural)
agorom (dative plural)
agory (accusative plural)
agorami (instrumental plural)
agorach (locative plural)
agory (vocative plural)

Mający prawo głosu mieszkańcy zebrali się na agorze.

zob. też agora (ujednoznacznienie) w Wikipedii

podejmujące najważniejsze decyzje zgromadzenie zwoływane w greckich miastach-państwach

Agora podjęła decyzję o wypowiedzeniu wojny.


ala

starożytny oddział piechoty lub później jazdy Rzymu i Mezopotamii


allocution

alokucja (uroczysta przemowa napominająca lub zachęcająca do dobrych czynów)


apartheid

apartheidy (potential rare nominative plural)
apartheidu (genitive singular)
apartheidów (potential rare genitive plural)
apartheidowi (dative singular)
apartheidom (potential rare dative plural)
apartheidy (potential rare accusative plural)
apartheidem (instrumental singular)
apartheidami (potential rare instrumental plural)
apartheidzie (locative singular)
apartheidach (potential rare locative plural)
apartheidzie (vocative singular)
apartheidy (potential rare vocative plural)

ideologia głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras i polityka segregacji rasowej połączona z ograniczeniem praw i dyskryminacją ludności niebiałej w RPA w latach 1948-1990

Zwieńczeniem tego systemu segregacji – wyprzedzającego apartheid, a nawet rasowe ustawy w hitlerowskich Niemczech – było wprowadzenie przez Belgów specjalnych paszportów, zawierających informację o przynależności do Tutsi lub Hutu

Belgijskie imperium nienawiści [w:] ciekawostkihistoryczne.pl

Symbolem walki z apartheidem w Republice Południowej Afryki jest Nelson Mandela. Dla swej działalności zyskał on poparcie społeczności międzynarodowej


ariete

embestir, cargar con un ariete (zob. arietar)


ariete

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-ariete.wav


arrogation

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-arrogation.wav


assassino

arab. حشاشين


autodafe

wprowadzone przez inkwizycję publiczne wyznanie lub zaparcie się wiary przez oskarżonego o herezję

innym poprawnym wariantem zapisu wyrazu jest forma oryginalna: auto da fé

publiczne wykonanie kary śmierci za herezję, najczęściej przez spalenie na stosie

Więzienie, skazanie na galery, utrata mienia - kary te stosowano nagminnie wobec wszystkich klientów inkwizycji, z wyjątkiem czarownic: te czekało zawsze autodafe, czyli spalenie żywcem

Fakt, nr 01.05, Warszawa, 2001 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.


Arabia

łac. Arabia < gr. Ἀραβία < gr. Ἄραψ + -ία

Arabii (genitive singular)
Arabii (dative singular)
Arabię (accusative singular)
Arabią (instrumental singular)
Arabii (locative singular)
Arabio (vocative singular)
Arabie (potential rare nominative plural)
Arabii / przest. Arabij (potential rare genitive plural)
Arabiom (potential rare dative plural)
Arabie (potential rare accusative plural)
Arabiami (potential rare instrumental plural)
Arabiach (potential rare locative plural)
Arabie (potential rare vocative plural)

kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu

Jest bardzo prawdopodobne, że ludy semickie wyruszyły z Arabii na podbój Mezopotamii i Palestyny.


Aristotele

gr. Ἀριστοτέλης


Babylon

gr. Βαβυλών (Babulṓn) < akad. 𒆍𒀭𒊏𒆠 (Bābilim) → dosł. brama Boga


Burgundia

Burgundii (genitive singular)
Burgundii (dative singular)
Burgundię (accusative singular)
Burgundią (instrumental singular)
Burgundii (locative singular)
Burgundio (vocative singular)

kraina historyczna i region administracyjny położony w centralnej Francji

Region Burgundii słynie z produkcji win.


Burma

W samym Myanmarze potoczna nazwa tego kraju to Bamar. Stad wywodzi się zarówno termin Burma (rozpowszechniony w jęz. angielskim, w Skandynawii, Szwajcarii i na Węgrzech), jak i Birma (rozpowszechniony w romańskim obszarze jęz. romańskich i np. w Niemczech).

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Kraje i narodowości

zobacz też: Indeks:Niemiecki - Kraje Azji


Galicia

Galicii (genitive singular)
Galicii (dative singular)
Galicię (accusative singular)
Galicią (instrumental singular)
Galicii (locative singular)
Galicio (vocative singular)

region autonomiczny i kraina historyczna w płn.-zach. Hiszpanii


Galilea

łac. Galilaea < gr. Γαλιλαία < hebr. גליל

Galilei (genitive singular)
Galilei (dative singular)
Galileę (accusative singular)
Galileą (instrumental singular)
Galilei (locative singular)
Galileo (vocative singular)
Galilee (nominative plural)
Galilei (genitive plural)
Galileom (dative plural)
Galilee (accusative plural)
Galileami (instrumental plural)
Galileach (locative plural)
Galilee (vocative plural)

kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan

Apostoł Natanael pochodził z Kany w Galilei.


Germania

łac. Germania, prawdopodobnie z terminu galijskiego oznaczającego „sąsiedztwo” lub st.franc. germain → „blisko spokrewniony” < łac. germanus → „swój, braterski”

Germanii (genitive singular)
Germanii (dative singular)
Germanię (accusative singular)
Germanią (instrumental singular)
Germanii (locative singular)
Germanio (vocative singular)
Germanie (nominative plural)
Germanii (genitive plural)
Germaniom (dative plural)
Germanie (accusative plural)
Germaniami (instrumental plural)
Germaniach (locative plural)
Germanie (vocative plural)

starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju


Italia

Italie (potential rare nominative plural)
Italii (genitive singular)
Italii / przest. Italij (potential rare genitive plural)
Italii (dative singular)
Italiom (potential rare dative plural)
Italię (accusative singular)
Italie (potential rare accusative plural)
Italią (instrumental singular)
Italiami (potential rare instrumental plural)
Italii (locative singular)
Italiach (potential rare locative plural)
Italio (vocative singular)
Italie (potential rare vocative plural)

kraina historyczna na obszarze Półwyspu Apenińskiego


Jugoslavia

zobacz też: Indeks: Baskijski - Kraje Europy


Jugoslavia

ˈjuɡo̞s̠ˌlɑ̝ʋiɑ̝

zobacz też: Indeks: Fiński - Kraje Europy


Jugoslavia

zobacz też: Indeks: Interlingua - Kraje Europy


Jugoslavia

zobacz też: Indeks: Włoski - Kraje Europy


Lenin

ros. Ленин < ros. Лена → Lena (rzeka w Rosji)

Lenina (genitive singular)
Leninowi (dative singular)
Lenina (accusative singular)
Leninem (instrumental singular)
Leninie (locative singular)
Leninie (vocative singular)
Leninowie (nominative plural)
Leninów (genitive plural)
Leninom (dative plural)
Leninów (accusative plural)
Leninami (instrumental plural)
Leninach (locative plural)
Leninowie (vocative plural)

pseudonim Władimira Iljicza Uljanowa, rosyjskiego polityka i radzieckiego przywódcy

Lenin był przywódcą i ideologiem rewolucji proletariackiej w Rosji.


Leningrad

ros. Ленинград < ros. Ленин + град → Lenin + gród, miasto; dosł. „Leninogród”

być / bywać / zamieszkać / mieszkać / pomieszkiwać / żyć / pracować / urodzić się / umrzeć / osiedlać się / osiedlić się w Leningradzie • wyjeżdżać / wyjechać / jechać / dojechać / udać się / wprowadzać się / wprowadzić się do Leningradu • przyjeżdżać / przyjechać / jechać / wyprowadzać się / wyprowadzić się z Leningradu • być / stać się mieszkańcem / mieszkanką Leningradu • mieszkaniec / mieszkanka Leningradu • droga / ulica / plac / dom / budynek / mieszkanie / siedziba w Leningradzie • pochodzić z Leningradu • przeprowadzać się / przeprowadzić się do Leningradu

Leningradu (genitive singular)
Leningradowi (dative singular)
Leningradem (instrumental singular)
Leningradzie (locative singular)
Leningradzie (vocative singular)
Leningrady (potential rare nominative plural)
Leningradów (potential rare genitive plural)
Leningradom (potential rare dative plural)
Leningrady (potential rare accusative plural)
Leningradami (potential rare instrumental plural)
Leningradach (potential rare locative plural)
Leningrady (potential rare vocative plural)

W Leningradzie na rozkaz Kwatery Głównej umacniano rubież newską, na bazie newskiej grupy operacyjnej rozlokowywała się tam 67. Armia

Władimir Bieszanow, Obrona Leningradu, s. 256, Bellona, 2009.


Macedonia

ˌmat͡sɛˈdɔ̃ɲja

Macedonii (genitive singular)
Macedonii (dative singular)
Macedonię (accusative singular)
Macedonią (instrumental singular)
Macedonii (locative singular)
Macedonio (vocative singular)
Macedonie (nominative plural)
Macedonii (genitive plural)
Macedonij (genitive plural obsolete)
Macedoniom (dative plural)
Macedonie (accusative plural)
Macedoniami (instrumental plural)
Macedoniach (locative plural)
Macedonie (vocative plural)

kraina historyczno-geograficzna obejmująca pogranicze współczesnej Grecji, Albanii, Bułgarii i Macedonii Północnej


Mahomet

arab. محمد (muħámmad) < arab. حمد (hamd)

Dynastia Haszymidów to arystokratyczny ród arabski z plemienia Kurajszytów, obejmujący potomków dziadka Mahometa.

zob. też Mahomet (ujednoznacznienie) w Wikipedii


Mesopotamia

łac. Mesopotamia < gr. Μεσοποταμία (Mesopotamía)


Mesopotamia

łac. Mesopotamia < gr. Μεσοποταμία (Mesopotamía) < gr. Μεσοποτάμιος (Mesopotámios) < gr. μέσος + ποταμός + -ιος (mésos + potamós + -ios)


Normandia

Normandii (genitive singular)
Normandii (dative singular)
Normandię (accusative singular)
Normandią (instrumental singular)
Normandii (locative singular)
Normandio (vocative singular)

Desant w Normandii był największą operacją morską w Europie w czasie II wojny światowej.


Samaria

(1.1-2) łac. Samaria < gr. Σαμάρεια < hebr. שומרון

Samarii (genitive singular)
Samarii (dative singular)
Samarię (accusative singular)
Samarią (instrumental singular)
Samarii (locative singular)
Samario (vocative singular)

kraina historyczna na obszarze Izraela i Autonomii Palestyńskiej, między Galileą a Judeą

Chrystus wędrował przez Samarię ze swymi uczniami.

starożytne miasto położone w Samarii (1.1); współcześnie ruiny

Autokarem dotrzecie do ruin Samarii jeszcze przed południem.


Samaria

łac. Samaria < gr. Σαμάρεια < hebr. שומרון


Sodoma

(1.1) łac. Sodoma < koine Σόδομα < hebr. סדום (sdom)

Sodomy (genitive singular)
Sodomie (dative singular)
Sodomę (accusative singular)
Sodomą (instrumental singular)
Sodomie (locative singular)
Sodomo (vocative singular)

biblijne miasto kananejskie w pobliżu Morza Martwego

Mieszkańcy Sodomy byli źli, gdyż dopuszczali się ciężkich przewinień wobec Pana


Sparta

Sparty (genitive singular)
Sparcie (dative singular)
Spartę (accusative singular)
Spartą (instrumental singular)
Sparcie (locative singular)
Sparto (vocative singular)
Sparty (nominative plural)
Spart (genitive plural)
Spartom (dative plural)
Sparty (accusative plural)
Spartami (instrumental plural)
Spartach (locative plural)
Sparty (vocative plural)

starożytne miasto-państwo w południowej Grecji

Za twórcę Sparty, jako bytu politycznego, uważa się prawodawcę Likurga

zob. też Sparta (ujednoznacznienie) w Wikipedii


Stalingrad

być / bywać / zamieszkać / mieszkać / pomieszkiwać / żyć / pracować / urodzić się / umrzeć / osiedlać się / osiedlić się w Stalingradzie • wyjeżdżać / wyjechać / jechać / dojechać / udać się / wprowadzać się / wprowadzić się do Stalingradu • przyjeżdżać / przyjechać / jechać / wyprowadzać się / wyprowadzić się ze Stalingradu • być / stać się mieszkańcem / mieszkanką Stalingradu • mieszkaniec / mieszkanka Stalingradu • droga / ulica / plac / dom / budynek / mieszkanie / siedziba w Stalingradzie • pochodzić ze Stalingradu • przeprowadzać się / przeprowadzić się do Stalingradu

Stalingrady (potential rare nominative plural)
Stalingradu (genitive singular)
Stalingradów (potential rare genitive plural)
Stalingradowi (dative singular)
Stalingradom (potential rare dative plural)
Stalingrady (potential rare accusative plural)
Stalingradem (instrumental singular)
Stalingradami (potential rare instrumental plural)
Stalingradzie (locative singular)
Stalingradach (potential rare locative plural)
Stalingradzie (vocative singular)
Stalingrady (potential rare vocative plural)

Oblężenie Stalingradu trwało półtora roku.

Występował później na deskach scen w Norylsku (daleko na północy Rosji), dagestańskiej Machaczkale, nadwołżańskim Stalingradzie, Leningradzie i Moskwie

Sebastian Chosiński, Miłość z atomem w tle, „Esensja nr 09”, 2009-11-08, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


Sudan

(1.2) arab. اسود, lm سودان (sudá:n) → czarni ludzie

Sudany (potential rare nominative plural)
Sudanu (genitive singular)
Sudanów (potential rare genitive plural)
Sudanowi (dative singular)
Sudanom (potential rare dative plural)
Sudany (potential rare accusative plural)
Sudanem (instrumental singular)
Sudanami (potential rare instrumental plural)
Sudanie (locative singular)
Sudanach (potential rare locative plural)
Sudanie (vocative singular)
Sudany (potential rare vocative plural)

kraina historyczno-geograficzna w Afryce

zob. też Sudan (ujednoznacznienie) w Wikipedii


Syria

Syrii (genitive singular)
Syrii (dative singular)
Syrię (accusative singular)
Syrią (instrumental singular)
Syrii (locative singular)
Syrio (vocative singular)


Westfalia

Westfalii (genitive singular)
Westfalii (dative singular)
Westfalię (accusative singular)
Westfalią (instrumental singular)
Westfalii (locative singular)
Westfalio (vocative singular)
Westfalie (potential rare nominative plural)
Westfalii / przest. Westfalij (potential rare genitive plural)
Westfaliom (potential rare dative plural)
Westfalie (potential rare accusative plural)
Westfaliami (potential rare instrumental plural)
Westfaliach (potential rare locative plural)
Westfalie (potential rare vocative plural)


barbar

niem. Barbar < łac. barbarus < gr. βαρβάρους


brassard

naręczak (część zbroi płytowej chroniąca rękę)


brigante

bandyta, rozbójnik, zbójca, zbój, zbrodniarz


bulla

okrągła metalowa pieczęć przytwierdzana niegdyś do bulli (1.1)

w starożytnym Rzymie medal noszony na szyi przez dzieci i dorastającą młodzież, także przez triumfatorów, dostojne kobiety


caisson

jaszcz (wózek do transportu amunicji w artylerii)


caper

(1.1) ang. capriole < franc. capriole
(1.2) ang. capriole < franc. capriole
(1.3) łac. capparis
(1.4) łac. capparis
(1.5) ang. capercaillie
(1.6) niderl. kaper


carat

caratu (genitive singular)
caratowi (dative singular)
caratem (instrumental singular)
caracie (locative singular)
caracie (vocative singular)

ustrój państwowy, w którym władza absolutna jest sprawowana przez cara

Upadek caratu w 1917 r. oraz klęska państw centralnych w listopadzie 1918 r. nie oznaczały likwidacji zagrożenia dla odradzającego się po latach niewoli państwa polskiego

Jerzy Przybylski, Marynarze w walce o niepodległość Polski (1918-1920), 1999 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.


catapulta

łac. catapulta < gr. καταπέλτης (katapéltēs)


cena

(1.1-2) prasł. *cěnà < prabałtosł. *kaináˀ < praindoeur. *kʷoinéh₂

ceny (genitive singular)
cenie (dative singular)
cenę (accusative singular)
ceną (instrumental singular)
cenie (locative singular)
ceno (vocative singular)
ceny (nominative plural)
cen (genitive plural)
cenom (dative plural)
ceny (accusative plural)
cenami (instrumental plural)
cenach (locative plural)
ceny (vocative plural)

popołudniowy posiłek w starożytnym Rzymie


centesimo

wł. centesimo → setna część < łac. centesimus < łac. centum

t͡ʃɛ̃nˈtɛzʲĩmɔ

centesima (genitive singular)
centesimowi (dative singular)
centesimem (instrumental singular)
centesimie (locative singular)
centesimy (nominative plural)
centesimów (genitive plural)
centesimom (dative plural)
centesimy (accusative plural)
centesimami (instrumental plural)
centesimach (locative plural)
centesimy (vocative plural)

włoska moneta zdawkowa odpowiadająca setnej części lira, zastąpiona w swojej roli, po wprowadzeniu euro, przez cent


colla

(1.1) łac. collum → szyja
(1.2-4) łac. copŭla → więź
(1.7, 2.1, 3.1) qu.


coolie

hin. क़ुली → pracownik najemny, niewolnik < tur. köle → niewolnik


cubiculo

łac. cubiculum < łac. cubare → leżeć, spoczywać


cubo

(1.1) łac. cubus ← gr. κύβος
(1.2-5) zob. cuba


car

cara (genitive singular)
carowi (dative singular)
cara (accusative singular)
carem (instrumental singular)
carze (locative singular)
carze (vocative singular)
carowie (nominative plural)
carów (genitive plural)
carom (dative plural)
carów (accusative plural)
carami (instrumental plural)
carach (locative plural)
carowie (vocative plural)

cesarz Rosji, władca Bułgarii lub średniowiecznej Serbii (w domyśle: Rosji)

W pokoju gubernatora wisiał wielki portret cara.


dama

(1.1-6) franc. dame < łac. domĭna
(1.7) łac. dama


despota

(1.1) gr. δεσπότης → pan, władca < gr. δόμος + πόσις → dom + mąż, pan

despoty (genitive singular)
despocie (dative singular)
despotę (accusative singular)
despotą (instrumental singular)
despocie (locative singular)
despoto (vocative singular)
despoci (nominative plural)
despotów (genitive plural)
despotom (dative plural)
despotów (accusative plural)
despotami (instrumental plural)
despotach (locative plural)
despoci (vocative plural)

tytuł dworski w Cesarstwie Bizantyjskim, nadawany honorowo synom lub zięciom cesarzy

Jako młodszy syn został w roku 1428 wysłany do Morei w południowej Grecji, gdzie współrządził jako despota ze swymi braćmi

Stephen Turnbull, David Nicolle, John F. Haldon Upadek Konstantynopola, tłum. Jan Jackowicz, Bellona, Warszawa 2010, ISBN 978-83-11-11820-1, s. 170


diocese

średnioang. diocise < st.franc. diocese < łac. dioecesis < gr. διοίκησις


domina

domina (pani) – uroczysty tytuł rzymskich cesarzowych


ducato

(1.1-2) łac. ducatus, -us < łac. dux
(1.3) wł. duca


emancipation

ɨˈmænsɨˈpejʃnˌ


enigma

enigmy (genitive singular)
enigmie (dative singular)
enigmę (accusative singular)
enigmą (instrumental singular)
enigmie (locative singular)
enigmo (vocative singular)
enigmy (nominative plural)
enigm (genitive plural)
enigmom (dative plural)
enigmy (accusative plural)
enigmami (instrumental plural)
enigmach (locative plural)
enigmy (vocative plural)

niemiecka maszyna szyfrująca z okresu drugiej wojny światowej

Po raz pierwszy szyfrogramy zakodowane przy pomocy Enigmy udało się rozszyfrować polskim kryptologom w grudniu 1932 roku w Pałacu Saskim w Warszawie, mieszczącym siedzibę Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego

zob. też enigma (ujednoznacznienie) w Wikipedii


hetman

czes. hejtman < daw. niem. heuptman < śwn. houbetman < łac. caput (+ śwn. man)

lepsze wojsko jeleniów pode lwem hetmanem, niż wojsko lwów pod jeleniem

hetmana (genitive singular)
hetmanowi (dative singular)
hetmana (accusative singular)
hetmanem (instrumental singular)
hetmanie (locative singular)
hetmanie (vocative singular)
hetmani (nominative plural)
hetmanowie (nominative plural)
hetmanów (genitive plural)
hetmanom (dative plural)
hetmanów (accusative plural)
hetmanami (instrumental plural)
hetmanach (locative plural)
hetmani (vocative plural)
hetmanowie (vocative plural)

najwyższy dowódca stałych (zaciężnych) wojsk polsko-litewskich w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej od XV wieku do 1795 roku

Szlachcic skłonił się przed hetmanem.

obieralny przywódca Kozaków zaporoskich w XVI–XVII wieku


familia

nie kładź palca pomiędzy familię, bo ci go urwią

familie (nominative plural)
familii (genitive singular)
familii (genitive plural)
familij (genitive plural obsolete)
familii (dative singular)
familiom (dative plural)
familię (accusative singular)
familie (accusative plural)
familią (instrumental singular)
familiami (instrumental plural)
familii (locative singular)
familiach (locative plural)
familio (vocative singular)
familie (vocative plural)

stronnictwo polityczne Czartoryskich w XVIII wieku

W oparciu o przeprowadzony z pomocą wojsk rosyjskich zamach stanu Familia postanowiła podjąć próbę reform ustroju Rzeczypospolitej


galeon

galeonu (genitive singular)
galeonowi (dative singular)
galeonem (instrumental singular)
galeonie (locative singular)
galeonie (vocative singular)
galeony (nominative plural)
galeonów (genitive plural)
galeonom (dative plural)
galeony (accusative plural)
galeonami (instrumental plural)
galeonach (locative plural)
galeony (vocative plural)

XVI-XVII-wieczny, żaglowy statek wojenny albo handlowy, cechujący się wysoką zwężającą się ku górze nadbudówką rufową oraz galionem - figurą na dziobie okrętu, z reguły uosabiającą jego nazwę

Potrzebny im był galeon do przetransportowania złota.


galera

galery (nominative plural)
galery (genitive singular)
galer (genitive plural)
galerze (dative singular)
galerom (dative plural)
galerę (accusative singular)
galery (accusative plural)
galerą (instrumental singular)
galerami (instrumental plural)
galerze (locative singular)
galerach (locative plural)
galero (vocative singular)
galery (vocative plural)

wiosłowy statek lub okręt używany w czasach od starożytności do odrodzenia

W bitwie morskiej chrześcijańskie karawele zatopiły wszystkie tureckie galery.


genealogia

p.łac. genealogia < gr. γενεαλογία < gr. γενεά + -λογία

ˌɡɛ̃nɛaˈlɔɟja

genealogii (genitive singular)
genealogii (dative singular)
genealogię (accusative singular)
genealogią (instrumental singular)
genealogii (locative singular)
genealogio (vocative singular)
genealogie (nominative plural)
genealogii (genitive plural)
genealogij (genitive plural obsolete)
genealogiom (dative plural)
genealogie (accusative plural)
genealogiami (instrumental plural)
genealogiach (locative plural)
genealogie (vocative plural)
genealogii (genitive singular)
genealogii (dative singular)
genealogię (accusative singular)
genealogią (instrumental singular)
genealogii (locative singular)
genealogio (vocative singular)

nauka pomocnicza historii zajmująca się dziejami rodów

Badaniem stopnia pokrewieństwa i powinowactwa w rodach zajmuje się genealogia, będąca nauką pomocniczą historii.


germano

(1.1, 2.1) łac. germanus < łac. germen
(1.2-3, 2.2) łac. Germanus


hieratic

hieratyka (jedna z form starożytnego pisma egipskiego)


horda

hordy (nominative plural)
hordy (genitive singular)
hord (genitive plural)
hordzie (dative singular)
hordom (dative plural)
hordę (accusative singular)
hordy (accusative plural)
hordą (instrumental singular)
hordami (instrumental plural)
hordzie (locative singular)
hordach (locative plural)
hordo (vocative singular)
hordy (vocative plural)

wojsko koczowniczych ludów tureckich i mongolskich

Za panowania Piastów hordy Mongołów zagroziły Wrocławowi

obóz wojskowy u koczowniczych ludów tureckich i mongolskich

Pochwyconych uprowadzili do hordy za Dniestrem.

O odwadze księcia usłyszał chan w swojej hordzie ukryty.

zjednoczenie plemion mongolskich pod wodzą chana


horda

hordy (nominative plural)
hordy (genitive singular)
hord (genitive plural)
hordě (dative singular)
hordám (dative plural)
hordu (accusative singular)
hordy (accusative plural)
hordo (vocative singular)
hordy (vocative plural)
hordě (locative singular)
hordách (locative plural)
hordou (instrumental singular)
hordami (instrumental plural)

horda (wojsko koczowniczych ludów tureckich i mongolskich)

horda (zjednoczenie plemion mongolskich pod wodzą chana)


kastrat

kastrata (genitive singular)
kastratowi (dative singular)
kastrata (accusative singular)
kastratem (instrumental singular)
kastracie (locative singular)
kastracie (vocative singular)
kastraci (nominative plural)
kastratów (genitive plural)
kastratom (dative plural)
kastratów (accusative plural)
kastratami (instrumental plural)
kastratach (locative plural)
kastraci (vocative plural)

śpiewak poddany kastracji przed mutacją, by nadal mógł śpiewać sopranem lub altem

Baron z podziwem słuchał śpiewu kastrata.


harcerz

harcerza (genitive singular)
harcerzowi (dative singular)
harcerza (accusative singular)
harcerzem (instrumental singular)
harcerzu (locative singular)
harcerzu (vocative singular)
harcerze (nominative plural)
harcerzy (genitive plural)
harcerzów (genitive plural rare)
harcerzom (dative plural)
harcerzy (accusative plural)
harcerzów (accusative plural rare)
harcerzami (instrumental plural)
harcerzach (locative plural)
harcerze (vocative plural)

żołnierz lekkozbrojny w XV–XVII w., który wchodził w pojedyncze utarczki przed rozpoczęciem właściwej bitwy


чайка

(1.1-2) od prasł. *čajьka
(1.1-2) zob. czajka


Egipt

Egiptu (genitive singular)
Egiptowi (dative singular)
Egiptem (instrumental singular)
Egipcie (locative singular)
Egipcie (vocative singular)
Egipty (potential rare nominative plural)
Egiptów (potential rare genitive plural)
Egiptom (potential rare dative plural)
Egipty (potential rare accusative plural)
Egiptami (potential rare instrumental plural)
Egiptach (potential rare locative plural)
Egipty (potential rare vocative plural)

starożytna cywilizacja na terenie współczesnego Egiptu (1.1)

Starożytnym Egiptem władali faraonowie.


Austro-Węgry

pol. Austria + Węgry < tłum. niem. Österreich-Ungarn

ˌawstrɔ‿ˈvɛ̃ŋɡrɨ

Austro-Węgier (genitive plural)
Austro-Węgrom (dative plural)
Austro-Węgrami (instrumental plural)
Austro-Węgrzech (locative plural)

państwo w Europie od 1867 do 1918 r. pod panowaniem Habsburgów, ze stolicami w Wiedniu i Budapeszcie

Austro-Węgry były rządzone przez Habsburgów.

choć pierwszy człon nazwy sugeruje, że były to „austriackie Węgry”, w rzeczywistości (i w obcojęzycznych odpowiednikach) oba człony są równorzędne


Litwa

Litwy (genitive singular)
Litwie (dative singular)
Litwę (accusative singular)
Litwą (instrumental singular)
Litwie (locative singular)
Litwo (vocative singular)
Litwy (potential rare nominative plural)
Litw (potential rare genitive plural)
Litwom (potential rare dative plural)
Litwy (potential rare accusative plural)
Litwami (potential rare instrumental plural)
Litwach (potential rare locative plural)
Litwy (potential rare vocative plural)

ziemie dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego

Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie.
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił

zobacz też: Indeks:Polski - Kraje Europy


Serbia i Czarnogóra

Serbie i Czarnogóry (potential rare nominative plural)
Serbii i Czarnogóry (genitive singular)
Serbii i Czarnogórze (dative singular)
Serbiom i Czarnogórom (potential rare dative plural)
Serbię i Czarnogórę (accusative singular)
Serbie i Czarnogóry (potential rare accusative plural)
Serbią i Czarnogórą (instrumental singular)
Serbiami i Czarnogórami (potential rare instrumental plural)
Serbii i Czarnogórze (locative singular)
Serbiach i Czarnogórach (potential rare locative plural)
Serbio i Czarnogóro (vocative singular)
Serbie i Czarnogóry (potential rare vocative plural)

Serbia i Czarnogóra powstała po rozpadzie Jugosławii.


imperator

Imperator nie zamierzał ulec Umbrom w tej sprawie.

w starożytnym Rzymie w okresie republiki: zwycięski wódz, tytuł cesarza


infamia

infamie (nominative plural)
infamii (genitive singular)
infamii (genitive plural)
infamii (dative singular)
infamiom (dative plural)
infamię (accusative singular)
infamie (accusative plural)
infamią (instrumental singular)
infamiami (instrumental plural)
infamii (locative singular)
infamiach (locative plural)
infamio (vocative singular)
infamie (vocative plural)

w dawnym prawie polskim: kara polegająca na sądowym pozbawieniu czci i praw obywatelskich


koc

koca (genitive singular)
kocowi (dative singular)
kocem (instrumental singular)
kocu (locative singular)
kocu (vocative singular)
koce (nominative plural)
koców (genitive plural)
kocom (dative plural)
koce (accusative plural)
kocami (instrumental plural)
kocach (locative plural)
koce (vocative plural)

w prawie polskim: rodzaj zakładu wnoszonego na rzecz sędziego

Forma „kocy” jest powszechnie uznawana za niepoprawną, podają ją tylko internetowe Wielki słownik języka polskiego jako kwestionowaną i Słownik gramatyczny języka polskiego jako niezalecaną i potoczną.


insula

insuli (genitive singular)
insuli (dative singular)
insulę (accusative singular)
insulą (instrumental singular)
insuli (locative singular)
insulo (vocative singular)
insule (nominative plural)
insuli (genitive plural)
insulom (dative plural)
insule (accusative plural)
insulami (instrumental plural)
insulach (locative plural)
insule (vocative plural)

kamienica czynszowa w starożytnym Rzymie


mina

(1.1) franc. mine
(1.2) franc.
(1.6) źródłosłów dla pol. minka

miny (genitive singular)
minie (dative singular)
minę (accusative singular)
miną (instrumental singular)
minie (locative singular)
mino (vocative singular)
miny (nominative plural)
min (genitive plural)
minom (dative plural)
miny (accusative plural)
minami (instrumental plural)
minach (locative plural)
miny (vocative plural)

jednostka wagi, używana w Babilonii i Asyrii, później jednostka monetarna, używana też w Grecji


mina

mina (starożytna jednostka wagowa i monetarna)


lepton

leptony (nominative plural)
leptonu (genitive singular)
leptonów (genitive plural)
leptonowi (dative singular)
leptonom (dative plural)
leptony (accusative plural)
leptonem (instrumental singular)
leptonami (instrumental plural)
leptonie (locative singular)
leptonach (locative plural)
leptonie (vocative singular)
leptony (vocative plural)

moneta miedziana bita w starożytnej Grecji


libra

libra (rzymska jednostka pojemności płynów, ok. 0,327 litra)

libra, as (rzymska jednostka masy, 12 uncji, 327,45 g)

libra (każda z wielu hiszpańskich i portugalskich jednostek masy, ok. 460 g)


lira

liry (genitive singular)
lirze (dative singular)
lirę (accusative singular)
lirą (instrumental singular)
lirze (locative singular)
liro (vocative singular)
liry (nominative plural)
lir (genitive plural)
lirom (dative plural)
liry (accusative plural)
lirami (instrumental plural)
lirach (locative plural)
liry (vocative plural)

zobacz też: Indeks:Polski - Instrumenty muzyczne


lira

(1.1-2) łac. lībra
(1.3-4) łac. lyra < gr. λύρα


liturgia

łac. liturgia < gr. λειτουργία (leitourgíā) → usługa, funkcja publiczna

liturgii (genitive singular)
liturgii (dative singular)
liturgię (accusative singular)
liturgią (instrumental singular)
liturgii (locative singular)
liturgio (vocative singular)
liturgie (nominative plural)
liturgii (genitive plural)
liturgiom (dative plural)
liturgie (accusative plural)
liturgiami (instrumental plural)
liturgiach (locative plural)
liturgie (vocative plural)

w starożytnych Atenach, rodzaj służby publicznej na rzecz obywateli


magistrato

łac. magistratus → urząd zwierzchni < łac. magister


marquis

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-عُثمان (Middle river exports)-marquis.wav


matrona

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q809 (pol)-Foka – Paulina Anna Studniczka-matrona.wav

matrony (nominative plural)
matrony (genitive singular)
matron (genitive plural)
matronie (dative singular)
matronom (dative plural)
matronę (accusative singular)
matrony (accusative plural)
matroną (instrumental singular)
matronami (instrumental plural)
matronie (locative singular)
matronach (locative plural)
matrono (vocative singular)
matrony (vocative plural)

w starożytnym Rzymie: zamężna kobieta, matka, mająca wysoką pozycję społeczną i utrzymująca czystość obyczajów


milite

(we Włoszech) członek milicji faszystowskiej


mitra

mitra – orientalne nakrycie głowy władców i duchownych


nazi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-nazi.wav


nazista

niem. Nazi < skr. od niem. Nationalsozialist → narodowy socjalista

nazisty (genitive singular)
naziście (dative singular)
nazistę (accusative singular)
nazistą (instrumental singular)
naziście (locative singular)
nazisto (vocative singular)
naziści (nominative plural)
nazistów (genitive plural)
nazistom (dative plural)
nazistów (accusative plural)
nazistami (instrumental plural)
nazistach (locative plural)
naziści (vocative plural)

Do znudzenia już niejednokrotnie była mowa o tym, że magicznych nazistów wymyślono, genialnie zresztą, za czasów kanclerza Adenauera, by odium winy za zbrodnie zdjąć z niemieckiego narodu. […] Nie ma zbrodni niemieckich, są nazistowskie. […] Kim byli naziści? Tego bliżej nie wiadomo

Jarosław Warzecha, Mityczni naziści, salon24.pl


orchestra

orchestry (nominative plural)
orchestry (genitive singular)
orchestr (genitive plural)
orchestrze (dative singular)
orchestrom (dative plural)
orchestrę (accusative singular)
orchestry (accusative plural)
orchestrą (instrumental singular)
orchestrami (instrumental plural)
orchestrze (locative singular)
orchestrach (locative plural)
orchestro (vocative singular)
orchestry (vocative plural)

centralna, najczęściej okrągła część starożytnego teatru

zob. orkiestron, skene, proskenion, paraskenion


orgia

niem. Orgie, franc. orgie od łac. Orgia lm (nocne uroczystości na cześć Bachusa), z gr. ὄργια (órgia) lm (obrzędy religijne)

orgii (genitive singular)
orgii (dative singular)
orgię (accusative singular)
orgią (instrumental singular)
orgii (locative singular)
orgio (vocative singular)
orgie (nominative plural)
orgii (genitive plural)
orgij (genitive plural obsolete)
orgiom (dative plural)
orgie (accusative plural)
orgiami (instrumental plural)
orgiach (locative plural)
orgie (vocative plural)

początkowo muzyczny, z czasem ekstatyczny obrzęd ku czci bóstw

W weselącej się gromadzie tej czuć było zbliżanie się orgii


patriarcha

łac. patriarcha < gr. πατριάρχης → praojciec < gr. πατριά + ἀρχός → rodowód, klan, rodzina, ojczyzna + władca, wódz, przywódca < gr. πατήρ → ojciec

patriarchowie (nominative plural)
patriarchy (genitive singular)
patriarchów (genitive plural)
patriarsze (dative singular)
patriarchom (dative plural)
patriarchę (accusative singular)
patriarchów (accusative plural)
patriarchą (instrumental singular)
patriarchami (instrumental plural)
patriarsze (locative singular)
patriarchach (locative plural)
patriarcho (vocative singular)
patriarchowie (vocative plural)

mężczyzna stojący na czele rodu w społecznościach rodowych


peseta

pesety (genitive singular)
pesecie (dative singular)
pesetę (accusative singular)
pesetą (instrumental singular)
pesecie (locative singular)
peseto (vocative singular)
pesety (nominative plural)
peset (genitive plural)
pesetom (dative plural)
pesety (accusative plural)
pesetami (instrumental plural)
pesetach (locative plural)
pesety (vocative plural)


pistola

(1.1-2) franc. pistole < niem. Pistole
(1.3) franc. pistole


profan

profana (genitive singular)
profanowi (dative singular)
profana (accusative singular)
profanem (instrumental singular)
profanie (locative singular)
profanie (vocative singular)
profani (nominative plural)
profanów (genitive plural)
profanom (dative plural)
profanów (accusative plural)
profanami (instrumental plural)
profanach (locative plural)
profani (vocative plural)
profany (depreciative nominative vocative plural)

niedopuszczony do arkanów wiedzy religijnej w starożytnym Rzymie


gladiator

(1.1) łac. gladiator < łac. gladius → miecz

gladiatora (genitive singular)
gladiatorowi (dative singular)
gladiatora (accusative singular)
gladiatorem (instrumental singular)
gladiatorze (locative singular)
gladiatorze (vocative singular)
gladiatorzy (nominative plural)
gladiatorów (genitive plural)
gladiatorom (dative plural)
gladiatorów (accusative plural)
gladiatorami (instrumental plural)
gladiatorach (locative plural)
gladiatorzy (vocative plural)

w starożytnym Rzymie: osoba walcząca dla uciechy publiczności na arenie z innymi osobami lub dzikimi zwierzętami

Gladiatorami byli zwykle niewolnicy.


Hiszpania

Hiszpanie (potential rare nominative plural)
Hiszpanii (genitive singular)
Hiszpanii / przest. Hiszpanij (potential rare genitive plural)
Hiszpanii (dative singular)
Hiszpaniom (potential rare dative plural)
Hiszpanię (accusative singular)
Hiszpanie (potential rare accusative plural)
Hiszpanią (instrumental singular)
Hiszpaniami (potential rare instrumental plural)
Hiszpanii (locative singular)
Hiszpaniach (potential rare locative plural)
Hiszpanio (vocative singular)
Hiszpanie (potential rare vocative plural)

od starożytności po czasy nowożytne: kraina obejmująca całość ziem Półwyspu Iberyjskiego


biały

po styczniu jasnym i białym będą w lato upały

biała (nominative singular feminine)
białe (nominative singular neuter)
biali (nominative plural masculine)
białe (nominative plural nonvirile)
białego (genitive singular masculine animate inanimate)
białej (genitive singular feminine)
białego (genitive singular neuter)
białych (genitive plural masculine nonvirile)
białemu (dative singular masculine animate inanimate)
białej (dative singular feminine)
białemu (dative singular neuter)
białym (dative plural masculine nonvirile)
białego (accusative singular masculine animate)
białą (accusative singular feminine)
białe (accusative singular neuter)
białych (accusative plural masculine)
białe (accusative plural nonvirile)
białym (instrumental singular masculine animate inanimate)
białą (instrumental singular feminine)
białym (instrumental singular neuter)
białymi (instrumental plural masculine nonvirile)
białym (locative singular masculine animate inanimate)
białej (locative singular feminine)
białym (locative singular neuter)
białych (locative plural masculine nonvirile)
biała (vocative singular feminine)
białe (vocative singular neuter)
biali (vocative plural masculine)
białe (vocative plural nonvirile)


biały

białego (genitive singular)
białemu (dative singular)
białego (accusative singular)
białym (instrumental singular)
białym (locative singular)
biali (nominative plural)
białych (genitive plural)
białym (dative plural)
białych (accusative plural)
białymi (instrumental plural)
białych (locative plural)
biali (vocative plural)
białe (depreciative nominative vocative plural)

człowiek o przekonaniach zachowawczych; reakcjonista, kontrrewolucjonista

w Polsce: członek stronnictwa zachowawczego, antyrewolucyjnego w okresie powstania styczniowego


protagonista

franc. protagoniste < gr. πρωταγωνιστής (prōtagōnistḗs) → pierwszy aktor

protagonisty (genitive singular)
protagoniście (dative singular)
protagonistę (accusative singular)
protagonistą (instrumental singular)
protagoniście (locative singular)
protagonisto (vocative singular)
protagoniści (nominative plural)
protagonistów (genitive plural)
protagonistom (dative plural)
protagonistów (accusative plural)
protagonistami (instrumental plural)
protagonistach (locative plural)
protagoniści (vocative plural)
protagonisty (depreciative nominative vocative plural)

w starożytnej Grecji: pierwszy aktor, prowadzący dialog z chórem, a w późniejszym okresie także z innymi aktorami


drednot

Brytyjski pancernik HMS Drednought, zwodowany w 1906 roku, był pierwszym okrętem generacji, która później została nazwana od jego imienia.

drednota (genitive singular)
drednotowi (dative singular)
drednota (accusative singular)
drednotem (instrumental singular)
drednocie (locative singular)
drednocie (vocative singular)
drednoty (nominative plural)
drednotów (genitive plural)
drednotom (dative plural)
drednoty (accusative plural)
drednotami (instrumental plural)
drednotach (locative plural)
drednoty (vocative plural)

pancernik o silnej artylerii głównej dużego kalibru, będący przedstawicielem generacji okrętów budowanej na kilka lat przed i po I wojnie światowej

Drednoty powstawały na początku XX (dwudziestego) wieku.


real

(1.1) port. Real < port. real → królewski

reale (nominative plural)
reala (genitive singular)
reali (genitive plural)
realów (genitive plural)
realowi (dative singular)
realom (dative plural)
reala (accusative singular)
reale (accusative plural)
realem (instrumental singular)
realami (instrumental plural)
realu (locative singular)
realach (locative plural)
realu (vocative singular)
reale (vocative plural)

dawna moneta, bita głównie ze srebra od XIV wieku w Hiszpanii, następnie w Portugalii


romano

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-romano.wav

Termin zasadniczo zapisywany jest małą literą zgodnie z ogólnymi zasadami. Jednakże ku większej jasności wypowiedzi i z racji istnienia w tym zagadnieniu pewnej dowolności można stosować zapis wielką literą („Romano”).


consul

konsul (tytuł jednego z trzech najwyższych członków rządu we Francji, w okresie I Republiki)


imperium

imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce

imperia (nominative plural)
imperiów (genitive plural)
imperiom (dative plural)
imperia (accusative plural)
imperiami (instrumental plural)
imperiach (locative plural)
imperia (vocative plural)

w starożytnym Rzymie najwyższa władza państwowa (zarówno cywilna jak i wojskowa), należąca do konsulów, a później cesarzy


soldo

soldów (genitive singular)
soldowi (dative singular)
soldami (instrumental singular)
soldach (locative singular)
solda (nominative plural)
soldów (genitive plural)
soldom (dative plural)
solda (accusative plural)
soldami (instrumental plural)
soldach (locative plural)
solda (vocative plural)


soldo

solda (nominative plural)
solda (genitive singular)
sold (genitive plural)
soldu (dative singular)
soldům (dative plural)
solda (accusative plural)
solda (vocative plural)
soldu (locative singular)
soldech (locative plural)
soldem (instrumental singular)
soldy (instrumental plural)


Soviet

(…) she famously gave her audience a public demonstration of the Soviet mania for “samokrytyka,” a public confession of the “errors” in one's earlier thinking or actions

…) ona pokazowo dała swojej publiczności demonstrację sowieckiej manii samokrytyki — publicznego wyznania błędów w czyimś wcześniejszym myśleniu lub działaniu.

Patryk Babiracki, Austin Jersild, Socialist Internationalism in the Cold War: Exploring the Second World, ISBN 978-3-319-32570-5, Palgrave Macmillan, 2016.


studio

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-studio.wav


talento

łac. talentum < gr. τάλαντον (tálanton) → szala


tauromachia

gr. ταυρομαχία < gr. ταῦρος + μάχη


tetrarcha

tetrarchy (genitive singular)
tetrarsze (dative singular)
tetrarchę (accusative singular)
tetrarchą (instrumental singular)
tetrarsze (locative singular)
tetrarcho (vocative singular)
tetrarchowie (nominative plural)
tetrarchów (genitive plural)
tetrarchom (dative plural)
tetrarchów (accusative plural)
tetrarchami (instrumental plural)
tetrarchach (locative plural)
tetrarchowie (vocative plural)

Bitwa pod Zelą


tiara

(1.1-3) łac. thiara < gr. τιήρης < pers. تیار < st.pers. *tiyārā

tiary (genitive singular)
tiarze (dative singular)
tiarę (accusative singular)
tiarą (instrumental singular)
tiarze (locative singular)
tiaro (vocative singular)
tiary (nominative plural)
tiar (genitive plural)
tiarom (dative plural)
tiary (accusative plural)
tiarami (instrumental plural)
tiarach (locative plural)
tiary (vocative plural)

Widziałam jedną z papieskich tiar w Waszyngtonie.

stożkowe nakrycie głowy perskich władców i kapłanów


tiara

łac. thiara < gr. τιήρης < pers. تیار < st.pers. *tiyārā


troika

trojka (zespół złożony z Komisji Europejskiej, Europejskiego Banku Centralnego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego)


urna

rzymska miara pojemności równa 13,125 litrom


sten

det er slemt at støde sig to gange på den samme sten


szmalcownik

szmalcownika (genitive singular)
szmalcownikowi (dative singular)
szmalcownika (accusative singular)
szmalcownikiem (instrumental singular)
szmalcowniku (locative singular)
szmalcowniku (vocative singular)
szmalcownicy (nominative plural)
szmalcowników (genitive plural)
szmalcownikom (dative plural)
szmalcowników (accusative plural)
szmalcownikami (instrumental plural)
szmalcownikach (locative plural)
szmalcownicy (vocative plural)

podczas II wojny światowej: osoba, która szantażowała ukrywających się Żydów lub pomagających im Polaków wydaniem władzom okupacyjnym

Armia Krajowa wykonała wyrok śmierci na pierwszym szmalcowniku

Matthew Brzezinski, Armia Izaaka. Walka i opór polskich Żydów, 2013.

Żydowska rodzina oddała szmalcownikowi wszystkie pieniądze.

Z wyroków sądów podziemnych ginęli konfidenci, szmalcownicy, gorliwi gestapowcy i policjanci, urzędnicy gestapo i administracji okupanta, strażnicy z Pawiaka, a także szczególnie znienawidzeni funkcjonariusze Urzędów Pracy

Karol Mórawski, Warszawa: dzieje miasta, 2003, s. 322.


king

st.ang. cyng, słowo germańskiego pochodzenia, por. niderl. koning, niem. Köning, ang. kin

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-king.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Mélody Xu YANG WMFr-king.wav

Henry VIII reigned as the King of England for 38 years.

Henryk VIII panował jako Król Anglii przez 38 lat.

The most august person here is the king himself.

Najbardziej dostojną osobą tutaj jest sam król.

The King hath spoken unto the subjects of the Crown.


Belgia

Belgii (genitive singular)
Belgii (dative singular)
Belgię (accusative singular)
Belgią (instrumental singular)
Belgii (locative singular)
Belgio (vocative singular)
Belgie (potential rare nominative plural)
Belgii / przest. Belgij (potential rare genitive plural)
Belgiom (potential rare dative plural)
Belgie (potential rare accusative plural)
Belgiami (potential rare instrumental plural)
Belgiach (potential rare locative plural)
Belgie (potential rare vocative plural)

do początku XIX wieku: Niderlandy, ziemie położone nad Morzem Północnym między Francją a Niemcami

Belgia, powszechne nazwisko krajów nadmorskich, między Francją i Niemcami. Belgia sprzymierzona zamyka 7. prowincyj Rzeczypospolitej Holenderskiej; reszta po części do domu austriackiego i korony francuskiej należy

Ignacy Krasicki, Zbiór potrzebniejszych wiadomości, t. 1, s. 152, 1781.

Belgia, bywsze imię Niderlandu, teraz należącego do Francji i na departamenta podzielona

Nowy dykcjonarz geografii powszechnej, dawnej i teraźniejszej, t. 1, A-M, s. 101, Wrocław 1813.


gbur

gbura (genitive singular)
gburowi (dative singular)
gbura (accusative singular)
gburem (instrumental singular)
gburze (locative singular)
gburze (vocative singular)
gbury (nominative plural)
gburów (genitive plural)
gburom (dative plural)
gburów (accusative plural)
gburami (instrumental plural)
gburach (locative plural)
gbury (vocative plural)
gburowie (depreciative nominative vocative plural)
gburzy (depreciative nominative vocative plural)

w XV-XIX w.: gospodarz, zamożny chłop, posiadający własne duże gospodarstwo (tzw. gburstwo), od jednego do dwóch łanów, w większości wolny


ksi

litera wczesnej cyrylicy pochodząca od ksi (1.1), ѯ


psi

litera wczesnej cyrylicy pochodząca od psi (4.1), ѱ


стол

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7737 (rus)-Tatiana Kerbush (Reda Kerbouche)-стол.wav

стол гражданской палаты (в царской России)

biuro poborcy podatkowego (w carskiej Rosji)

tron książęcy na Rusi od IX do XIII wieku

До 1139 киевский стол находился в руках Мономашичей.

Do 1139 tron kijowski znajdował się w rękach Monomachów.


ecclesia

źródłosłów dla ang. ecclesia, arum. kishë, ast. ilesia, ast. eglesia, bask. eliza, espernato eklezio, franc. église, franko-prowansalski égllése, friu. glesie, hiszp. iglesia, ia ecclesia, katal. església, korsykański chiesa, ladino dlieja, lomb. geesa, port. igreja, sardyński chegia, sardyński cheja, sardyński creia, sardyński cresia, st.franc. eglise, st.franc. esglise, st.franc. iglise, sycyl. cresia, sycyl. chiesa, wal. eglwys, wenec. cexa, wenec. céxa, wenec. ciesa, wł. chiesa


nexum

w starożytnym Rzymie: umowa, w której dłużnik jako gwarancję spłaty długu ofiarował swoją wolność i w przypadku, gdy nie mógł spłacić długu, to stawał się niewolnikiem pożyczającego


demagog

gr. δημαγωγός (dēmagōgós) → przywódca ludu < gr. δῆμος (dêmos) → lud + ἀγωγός (agōgós) → przewodnik

demagoga (genitive singular)
demagogowi (dative singular)
demagoga (accusative singular)
demagogiem (instrumental singular)
demagogu (locative singular)
demagogu (vocative singular)
demagodzy (nominative plural)
demagogowie (nominative plural)
demagogów (genitive plural)
demagogom (dative plural)
demagogów (accusative plural)
demagogami (instrumental plural)
demagogach (locative plural)
demagodzy (vocative plural)
demagogowie (vocative plural)
demagogi (depreciative nominative vocative plural)


pop

(1.1-2) czes. pop < pragerm. pfaffo < goc. papa < gr. πάπας

lepiej być dobrym chłopem niż złym popem

popi (nominative plural)
popa (genitive singular)
popów (genitive plural)
popowi (dative singular)
popu (dative singular)
popom (dative plural)
popa (accusative singular)
popów (accusative plural)
popem (instrumental singular)
popami (instrumental plural)
popie (locative singular)
popach (locative plural)
popie (vocative singular)
popi (vocative plural)
popy (depreciative nominative vocative plural)

Pop ochrzcił w sobotę Emilkę.


Československo

Československa (nominative plural)
Československa (genitive singular)
Českoslovensek (genitive plural)
Československu (dative singular)
Československům (dative plural)
Československa (accusative plural)
Československa (vocative plural)
Československu (locative singular)
Československách (locative plural)
Českoslovenscích (locative plural)
Československem (instrumental singular)
Československy (instrumental plural)

Československo bylo státem ve střední Evropě.

Czechosłowacja była krajem w środkowej Europie.

Według reformy ortografii słowackiej z 1991 r. w słowach Československo i československý(á, é) powinien być zawsze łącznik. Tak więc pisownia tej nazwy w obu tych językach się różni.


impalement

Impalement was a very cruel punishment.

Nabicie na pal było bardzo okrutną karą.


knight

średnioang. knight, średnioang. knyght, średnioang. kniht < st.ang. cniht → chłopak, sługa


Szwajcar

Szwajcara (genitive singular)
Szwajcarowi (dative singular)
Szwajcara (accusative singular)
Szwajcarem (instrumental singular)
Szwajcarze (locative singular)
Szwajcarze (vocative singular)
Szwajcarzy (nominative plural)
Szwajcarów (genitive plural)
Szwajcarom (dative plural)
Szwajcarów (accusative plural)
Szwajcarami (instrumental plural)
Szwajcarach (locative plural)
Szwajcarzy (vocative plural)
Szwajcary (depreciative nominative vocative plural)


assizes

instytucja sądu wyjazdowego (w Anglii i w Walii)

The assizes have sentenced this man to death.

Sąd wyjazdowy skazał tego mężczyznę na śmierć.


приказ

ros. приказать < ros. при- + -казать < prasł.

por. scs. казати, кажѫ, ros. казать, ukr. казати, bułg. кажа, казвам, słń. kázati, kâžem, czes. kázat, pol. kazać, głuż. kazać, dłuż. kazaś


дуб

dłubanka (duże czółno wykonane z pnia drzewa np. dębu metodą wydłubywania lub wypalania)


замок

st.rus. замъкъ < prasł. *zamъkъ
znaczenie (1.1) to kalka pol. zamek

Ru за́мок.ogg


замок

За п'ять кілометрів на захід від міста знаходиться замок.

Pięć kilometrów na zachód od miasta znajduje się zamek.


Korea

od nazwy królestwa Gogoryeo, które po zmianie nazwy zwało się Goryeo

Korei (genitive singular)
Korei (dative singular)
Koreę (accusative singular)
Koreą (instrumental singular)
Korei (locative singular)
Koreo (vocative singular)
Koree (nominative plural)
Korei (genitive plural)
Koreom (dative plural)
Koree (accusative plural)
Koreami (instrumental plural)
Koreach (locative plural)
Koree (vocative plural)

dawne zjednoczone państwo w Azji, obecnie Korea Północna i Korea Południowa

W okresie zjednoczonej Korei rozwinęła się tradycyjna sztuka i powstało pismo hangul.


kopia

kopii (genitive singular)
kopii (dative singular)
kopię (accusative singular)
kopią (instrumental singular)
kopii (locative singular)
kopio (vocative singular)
kopie (nominative plural)
kopii (genitive plural)
kopij (genitive plural obsolete)
kopiom (dative plural)
kopie (accusative plural)
kopiami (instrumental plural)
kopiach (locative plural)
kopie (vocative plural)

rodzaj białej broni o długim drzewcu, do walki konno

zob. też kopia w Wikipedii
por. włócznia • lanca

średniowieczna, podstawowa jednostka organizacyjna ciężkozbrojnej jazdy rycerskiej, złożona z rycerza i jego kilkuosobowego pocztu


komunizm

komunizmu (genitive singular)
komunizmowi (dative singular)
komunizmem (instrumental singular)
komunizmie (locative singular)
komunizmie (vocative singular)
komunizmy (potential rare nominative plural)
komunizmów (potential rare genitive plural)
komunizmom (potential rare dative plural)
komunizmy (potential rare accusative plural)
komunizmami (potential rare instrumental plural)
komunizmach (potential rare locative plural)
komunizmy (potential rare vocative plural)

ustrój ekonomiczny i doktryna polityczna, zgodnie z którymi środki produkcji powinny być własnością społeczeństwa

Przez większą część drugiej połowy XX wieku ustrojem Polski był komunizm.

Komunizm jest już przez wszystkie potęgi europejskie uznany za potęgę

K. Marks, F. Engels, Manifest partii komunistycznej http://www.marxists.org/polski/marks-engels/1848/manifest.htm

Formy liczby mnogiej w tabeli odmiany zostały podane za Słownikiem gramatycznym języka polskiego. Inne słowniki (np.: Uniwersalny słownik języka polskiego; hasło: „komunizm”) odnotowują, że rzeczownik ten nie tworzy liczby mnogiej.

Choć zapis „komuniźmie” odpowiada typowej wymowie, nie jest on zgodny z polskimi konwencjami ortograficznymi, które nakazują zawsze stosować zapis „komunizmie”, niezależnie od sposobu wymowy.


Mauretania

Mauretanie (nominative plural)
Mauretanii (genitive singular)
Mauretanii (genitive plural)
Mauretanii (dative singular)
Mauretaniom (dative plural)
Mauretanię (accusative singular)
Mauretanie (accusative plural)
Mauretanią (instrumental singular)
Mauretaniami (instrumental plural)
Mauretanii (locative singular)
Mauretaniach (locative plural)
Mauretanio (vocative singular)
Mauretanie (vocative plural)

zob. też Mauretania (ujednoznacznienie) w Wikipedii


Mohamed

Mohameda (genitive singular)
Mohamedowi (dative singular)
Mohameda (accusative singular)
Mohamedem (instrumental singular)
Mohamedzie (locative singular)
Mohamedzie (vocative singular)
Mohamedowie (nominative plural)
Mohamedów (genitive plural)
Mohamedom (dative plural)
Mohamedów (accusative plural)
Mohamedami (instrumental plural)
Mohamedach (locative plural)
Mohamedowie (vocative plural)


Mohamed

keď nejde Mohamed k hore, ide hora k Mohamedovi

keď nejde Mohamed k hore, musí ísť hora k Mohamedovi


Aragonia

Aragonii (genitive singular)
Aragonii (dative singular)
Aragonię (accusative singular)
Aragonią (instrumental singular)
Aragonii (locative singular)
Aragonio (vocative singular)


Ottomanju Imper

Оттоманйу Импер (alternative)


prikaz

prikazy (nominative plural)
prikazu (genitive singular)
prikazów (genitive plural)
prikazowi (dative singular)
prikazom (dative plural)
prikazy (accusative plural)
prikazem (instrumental singular)
prikazami (instrumental plural)
prikazie (locative singular)
prikazach (locative plural)
prikazie (vocative singular)
prikazy (vocative plural)

w XVI–XVIII wieku: państwowy urząd centralny w Moskwie, podporządkowany carowi odpowiednik współczesnego ministerstwa

w XVI–XVII wieku: moskiewski oddział strzelców mniejszy od pułku


parlament

parlamenty (nominative plural)
parlamentu (genitive singular)
parlamentów (genitive plural)
parlamentowi (dative singular)
parlamentom (dative plural)
parlamenty (accusative plural)
parlamentem (instrumental singular)
parlamentami (instrumental plural)
parlamencie (locative singular)
parlamentach (locative plural)
parlamencie (vocative singular)
parlamenty (vocative plural)

w dawnej Francji sądy królewskie, ustanowione w XIII wieku przez Ludwika IX


augur

augurowie (nominative plural)
augurzy (nominative plural)
augura (genitive singular)
augurów (genitive plural)
augurowi (dative singular)
augurom (dative plural)
augura (accusative singular)
augurów (accusative plural)
augurem (instrumental singular)
augurami (instrumental plural)
augurze (locative singular)
augurach (locative plural)
augurze (vocative singular)
augurowie (vocative plural)
augurzy (vocative plural)
augury (depreciative nominative vocative plural)

w starożytnym Rzymie: kapłan oficjalnie odczytujący ze znaków niebiańskich i lotu ptaków wolę bogów (tzw. auspicjum)


monkey

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-monkey.wav


lion

franc. lion < łac. leo → lew < gr. λέων (leon) < prawdopodobnie z prasemic.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-lion.wav

dawna szkocka moneta z rysunkiem lwa na awersie, warta 6 szylingów i 8 pensów


pisarz

pisarza (genitive singular)
pisarzowi (dative singular)
pisarza (accusative singular)
pisarzem (instrumental singular)
pisarzu (locative singular)
pisarzu (vocative singular)
pisarze (nominative plural)
pisarzy (genitive plural)
pisarzów (genitive plural rare)
pisarzom (dative plural)
pisarzy (accusative plural)
pisarzów (accusative plural rare)
pisarzami (instrumental plural)
pisarzach (locative plural)
pisarze (vocative plural)

warstwa społeczna starożytnego Egiptu osób wykształconych, posługujących się pismem

zob. też pisarz (ujednoznacznienie) w Wikipedii


pieriestrojka

(1.1) ros. перестройка (pieriestrojka), dosł. „przebudowa”

pieriestrojki (genitive singular)
pieriestrojce (dative singular)
pieriestrojkę (accusative singular)
pieriestrojką (instrumental singular)
pieriestrojce (locative singular)
pieriestrojko (vocative singular)

nieoficjalna nazwa reform w ZSRR w II połowie lat 1980

Niektórzy uważają, że pieriestrojka była początkiem upadku ZSRR.

pisane małą literą; alternatywny zapis pierestrojka


ZSRR

ˌzɛt‿ɛs‿ɛr‿ˈɛr

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

W 1944 r. kraje nadbałtyckie ponownie przyłączono do ZSRR.


tabor

tabory (nominative plural)
taboru (genitive singular)
taborów (genitive plural)
taborowi (dative singular)
taborom (dative plural)
tabory (accusative plural)
taborem (instrumental singular)
taborami (instrumental plural)
taborze (locative singular)
taborach (locative plural)
taborze (vocative singular)
tabory (vocative plural)

obóz warowny z połączonych wozów, ustawionych w kilka rzędów, stosowany w działaniach wojennych od starożytności do XVIII w.


Archimedes

łac. Archimedes < gr. Ἀρχιμήδης (Arkhimḗdēs)

ˌarxʲĩˈmɛdɛs

Archimedesowie (nominative plural)
Archimedesi (nominative plural)
Archimedesa (genitive singular)
Archimedesów (genitive plural)
Archimedesowi (dative singular)
Archimedesom (dative plural)
Archimedesa (accusative singular)
Archimedesów (accusative plural)
Archimedesem (instrumental singular)
Archimedesami (instrumental plural)
Archimedesie (locative singular)
Archimedesach (locative plural)
Archimedesie (vocative singular)
Archimedesowie (vocative plural)
Archimedesi (vocative plural)
Archimedesy (depreciative nominative vocative plural)

Archimedes studiował w ówczesnym centrum nauki, Aleksandrii, a po powrocie do rodzinnych Syrakuz utrzymywał bliskie kontakty z uczonymi aleksandryjskimi

Andrzej Kajetan Wróblewski, Obrońca Syrakuz, „Wiedza i Życie nr 5/1999”, 1999, Narodowy Korpus Języka Polskiego.


Archimedes

ˌɑːkɪˈmiːdiːz

ˌɑːrkɪˈmiːdiːz


Archimedes

Archimedes gilt als einer der bedeutendsten Mathematiker.

Archimedes uchodzi za jednego z najbardziej znaczących matematyków.


Aryan

(1.1) łac. < gr. < st.pers. < sanskr. आर्य (ā́rya)

Aryjczyk (osoba nieżydowskiego pochodzenia w czasie istnienia III Rzeszy)


Aryan

aryjski (nieżydowski w znaczeniu takim jak w 1.2)

Hitler adored the so-called Aryan race.


Bosnia

Bosnia y Herzegovina, Bosnia-Herzegovina


C

(1.4) od kolejnej litery alfabetu po A (10) i B (11)

MDCCLXIV → 1764 (1000 +

zobacz też: I • II • III • IV • V • VI • VII • VIII • IX • X • XI • XII • XIII • XIV • XV • XVI • XVII • XVIII • XIX • XX • L • C • D • M


J

ˌɛvãŋˈɡɛlʲja ˈvɛdwuc ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈjãna

evãŋgelʹi ̯a vedu̯uḱ śfʹi ̯ẽntego i ̯ãna

różnice między (2.1) a (2.2) określa cyfra przed literą „J”: dla listów jest to 1, 2 lub 3, a dla Ewangelii cyfry nie ma; zobacz też: Rdz • Wyj / Wj • Kpł • Lb • Pwt • Joz • Sdz • Rt / Rut • Sm • Krl • Krn • Ezd • Ne • Tb • Jdt • Est • Mch • Hi / Job • Ps • Prz • Koh • Pnp • Mdr • Syr • Iz • Jr • Lm • Ba • Ez • Dn • Oz • Jl • Am • Ab • Jon • Mi • Na • Ha • So • Ag • Za • Ml • Mt / Mat. • Mk • Łk / Łuk. • J • Dz • Rz • Kor • Ga • Ef • Flp • Kol • Tes • Tm • Tt / Tyt • Flm • Hbr • Jk • P • J • Jud • Ap / Obj


Kozak

Kozaka (genitive singular)
Kozakowi (dative singular)
Kozaka (accusative singular)
Kozakiem (instrumental singular)
Kozaku (locative singular)
Kozaku (vocative singular)
Kozacze (vocative singular)
Kozacy (nominative plural)
Kozaków (genitive plural)
Kozakom (dative plural)
Kozaków (accusative plural)
Kozakami (instrumental plural)
Kozakach (locative plural)
Kozacy (vocative plural)

członek wspólnoty zamieszkującej stepy na południowych pograniczach dawnej Rzeczpospolitej i Rosji

Kozacy mieszkali na Ukrainie.


Maj

Słowo w znaczeniu piątego miesiąca roku pisane jest małą literą, zob. maj


Platon

pan Platon • brat / kuzyn / wujek / dziadek Platon • mężczyzna imieniem (o imieniu) Platon • mieć na imię / nosić imię / używać imienia Platon • dać na imię / nadać imię / ochrzcić imieniem Platon • otrzymać / dostać / przybrać imię Platon • dzień imienin / imieniny Platona

Platon, który chciał ustanowić idealne państwo rządzone przez filozofów, uregulował wszystko – jak każdy totalitarysta – niezmiernie dokładnie

Wprost, nr 02.20 (8), Poznań, 2000 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.

zob. też Platon (ujednoznacznienie) w Wikipedii


Pythagoras

Pythagoras' sætning / Pythagoras' læresætning

Pythagoras er matematikkens fader, og den pythagoræiske læresætning er måske den vigtigste matematiske formel overhovedet.

Pitagoras jest ojcem matematyki, a twierdzenie Pitagorasa jest być może najważniejszym wzorem matematycznym w ogóle.

J. Vedelsby: Pythagoras’ læresætning – den vigtigste matematiske opdagelse (da). Videnskab.dk, 2012-10-24. [dostęp 2023-11-09].


Siam

taj. สยาม (sà-yăam) prawdopodobnie < sanskr. श्याम


Sumer

Sumeru (genitive singular)
Sumerowi (dative singular)
Sumerem (instrumental singular)
Sumerze (locative singular)
Sumerze (vocative singular)

starożytna kraina leżąca w południowej Mezopotamii

Elam sąsiadował z Sumerem.


Sumer

Sumera (genitive singular)
Sumerowi (dative singular)
Sumera (accusative singular)
Sumerem (instrumental singular)
Sumerze (locative singular)
Sumerze (vocative singular)
Sumerowie (nominative plural)
Sumerów (genitive plural)
Sumerom (dative plural)
Sumerów (accusative plural)
Sumerami (instrumental plural)
Sumerach (locative plural)
Sumerowie (vocative plural)
Sumery (depreciative nominative vocative plural)

Przy próbach ustalenia czasu pojawienia się Sumerów nad Tygrysem i Eufratem dochodzi do rozbieżności.

Ryszard Kulesza, Krzysztof Kowalewski, Zrozumieć przeszłość 1, Nowa Era, Warszawa 2019, str. 26.


Trójprzymierze

(1.1) trój- - zob. „3”, ponieważ były to 3 państwa; zobacz też: „przymierze”

ˌtrujpʃɨ̃ˈmʲjɛʒɛ

Trójprzymierza (genitive singular)
Trójprzymierzu (dative singular)
Trójprzymierzem (instrumental singular)
Trójprzymierzu (locative singular)

sojusz pomiędzy Niemcami, Austro-Węgrami i Włochami z 1888 r.

W 1914 r. Włochy uznały, że nie obowiązują ich warunki Trójprzymierza, gdyż w wojnie przeciw Niemcom wzięła udział Francja.


Wschód

Wschodu (genitive singular)
Wschodowi (dative singular)
Wschodem (instrumental singular)
Wschodzie (locative singular)
Wschodzie (vocative singular)


chłop

przysłowia: styczeń mrozem trzeszczeć musi, wtedy chłopa plon przydusi

na świętego Franciszka chłop w polu nic nie zyska

chłopi (nominative plural)
chłopa (genitive singular)
chłopów (genitive plural)
chłopu (dative singular)
chłopom (dative plural)
chłopa (accusative singular)
chłopów (accusative plural)
chłopem (instrumental singular)
chłopami (instrumental plural)
chłopie (locative singular)
chłopach (locative plural)
chłopie (vocative singular)
chłopi (vocative plural)
chłopy (depreciative nominative vocative plural)

Ciężka była dola chłopów pańszczyźnianych.


Wolne Miasto Gdańsk

przebywać w Wolnym Mieście Gdańsk / Gdańsku

dojechać do Wolnego Miasta Gdańsk / Gdańska

Wolne Miasta Gdańsk (nominative plural)
Wolnego Miasta Gdańska (genitive singular)
Wolnych Miast Gdańsk (genitive plural)
Wolnemu Miastu Gdańsku (dative singular)
Wolnym Miastom Gdańsk (dative plural)
Wolne Miasta Gdańsk (accusative plural)
Wolnym Miastem Gdańskiem (instrumental singular)
Wolnymi Miastami Gdańsk (instrumental plural)
Wolnym Mieście Gdańsku (locative singular)
Wolnych Miastach Gdańsk (locative plural)
Wolne Miasta Gdańsk (vocative plural)
Wolne Miasta Gdańsk (nominative plural)
Wolnego Miasta Gdańsk (genitive singular)
Wolne Miast Gdańsk (genitive plural)
Wolnemu Miastu Gdańsk (dative singular)
Wolnym Miastom Gdańsk (dative plural)
Wolne Miasta Gdańsk (accusative plural)
Wolnym Miastem Gdańsk (instrumental singular)
Wolnymi Miastami Gdańsk (instrumental plural)
Wolnym Mieście Gdańsk (locative singular)
Wolnych Miastach Gdańsk (locative plural)
Wolne Miasta Gdańsk (vocative plural)

państwo istniejące w latach 1807–1814 pod protektoratem Francji, obejmujące miasto Gdańsk i okolice

słowo „Gdańsk” może pozostać nieodmienne, jako jedna z przydawek określających słowo główne „Miasto”

państwo pod kontrolą Ligi Narodów, istniejące w latach 1920–1939, obejmujące miasto Gdańsk i okolice

Niemiecko-polski spór o Wolne Miasto Gdańsk był jedną z przyczyn wybuchu II wojny światowej.


puszka

puszki (nominative plural)
puszki (genitive singular)
puszek (genitive plural)
puszce (dative singular)
puszkom (dative plural)
puszkę (accusative singular)
puszki (accusative plural)
puszką (instrumental singular)
puszkami (instrumental plural)
puszce (locative singular)
puszkach (locative plural)
puszko (vocative singular)
puszki (vocative plural)

działo, armata, wszelki rodzaj broni palnej


saczek

saczka (genitive singular)
saczkowi (dative singular)
saczkiem (instrumental singular)
saczku (locative singular)
saczku (vocative singular)
saczki (nominative plural)
saczków (genitive plural)
saczkom (dative plural)
saczki (accusative plural)
saczkami (instrumental plural)
saczkach (locative plural)
saczki (vocative plural)


chłodnik

robić / zrobić / przygotowywać / przygotować / gotować / ugotować / podać / podawać / serwować / zamówić / zamawiać / jeść / zjeść / zjadać / jadać / doprawiać / przyprawiać chłodnik

chłodniki (nominative plural)
chłodnika (genitive singular)
chłodników (genitive plural)
chłodnikowi (dative singular)
chłodnikom (dative plural)
chłodniki (accusative plural)
chłodnikiem (instrumental singular)
chłodnikami (instrumental plural)
chłodniku (locative singular)
chłodnikach (locative plural)
chłodniku (vocative singular)
chłodniki (vocative plural)


cwikier

cwikiera (genitive singular)
cwikieru (genitive singular)
cwikierowi (dative singular)
cwikierem (instrumental singular)
cwikierze (locative singular)
cwikierze (vocative singular)
cwikiery (nominative plural)
cwikierów (genitive plural)
cwikierom (dative plural)
cwikiery (accusative plural)
cwikierami (instrumental plural)
cwikierach (locative plural)
cwikiery (vocative plural)

okulary trzymające się na nosie za pomocą specjalnie wygiętego sprężynującego elementu łączącego oba szkła


chór

chóru (genitive singular)
chórowi (dative singular)
chórem (instrumental singular)
chórze (locative singular)
chórze (vocative singular)
chóry (nominative plural)
chórów (genitive plural)
chórom (dative plural)
chóry (accusative plural)
chórami (instrumental plural)
chórach (locative plural)
chóry (vocative plural)

grupa osób wykonująca zbiorowe recytacje lub śpiewy


Serbia e Montenegro

zobacz też: Indeks: Włoski - Kraje Europy


lar

lara (genitive singular)
larowi (dative singular)
lara (accusative singular)
larem (instrumental singular)
larze (locative singular)
larze (vocative singular)
lary (nominative plural)
larów (genitive plural)
larom (dative plural)
lary (accusative plural)
larami (instrumental plural)
larach (locative plural)
lary (vocative plural)
lara (genitive singular)
larowi (dative singular)
lara (accusative singular)
larem (instrumental singular)
larze (locative singular)
larze (vocative singular)
larowie (nominative plural)
larów (genitive plural)
larom (dative plural)
larów (accusative plural)
larami (instrumental plural)
larach (locative plural)
larowie (vocative plural)

dusza zmarłego uważana w starożytnym Rzymie za bóstwo opiekuńcze ogniska domowego, miejsca, kraju


Британия

Обединено кралство Великобритания и Северна Ирландия


Британия

Соединённое Королевство Великобритании и Северной Ирландии


burmistrz

śwn. burcmeister, burgermeister, burgæremeister

burmistrza (genitive singular)
burmistrzowi (dative singular)
burmistrza (accusative singular)
burmistrzem (instrumental singular)
burmistrzu (locative singular)
burmistrzu (vocative singular)
burmistrzowie (nominative plural)
burmistrzów (genitive plural)
burmistrzom (dative plural)
burmistrzów (accusative plural)
burmistrzami (instrumental plural)
burmistrzach (locative plural)
burmistrzowie (vocative plural)

urzędnik, który przewodniczył radzie miejskiej i był przez nią wybierany


Нидерланды

Ru-Нидерланды.ogg


markgroba

Pśerada markgroby Gera

Zdrada margrabiego Gerona (tytuł poematu Mato Kosyka


pederasta

(1.2) franc. pédéraste < gr. παιδεραστής (paiderastḗs)

(1.3) pol. pdw < pol. pistolet + dowolny

pederasty (genitive singular)
pederaście (dative singular)
pederastę (accusative singular)
pederastą (instrumental singular)
pederaście (locative singular)
pederasto (vocative singular)
pederaści (nominative plural)
pederastów (genitive plural)
pederastom (dative plural)
pederastów (accusative plural)
pederastami (instrumental plural)
pederastach (locative plural)
pederaści (vocative plural)

w starożytnej Grecji mężczyzna utrzymujący homoseksualne kontakty z dojrzewającymi chłopcami


pederasta

franc. pédéraste < gr. παιδεραστής (paiderastḗs)

w starożytnej Grecji pederasta, efebofil


Alemania

Alemanii (genitive singular)
Alemanii (dative singular)
Alemanię (accusative singular)
Alemanią (instrumental singular)
Alemanii (locative singular)
Alemanio (vocative singular)
Alemanie (potential rare nominative plural)
Alemanii (potential rare genitive plural)
przest. Alemanij (potential rare genitive plural)
Alemaniom (potential rare dative plural)
Alemanie (potential rare accusative plural)
Alemaniami (potential rare instrumental plural)
Alemaniach (potential rare locative plural)
Alemanie (potential rare vocative plural)

kraina historyczna leżąca na pograniczu dzisiejszych Niemiec, Austrii, Szwajcarii i Francji, powiązana z obszarem jaki we wczesnym średniowieczu zdobyło plemię Alemanów


habit

dziura w worze, gość w komorze, piasek w mące, woda w łące, kąkol w życie, złość w habicie — rzeczy niecne

habitu (genitive singular)
habitowi (dative singular)
habitem (instrumental singular)
habicie (locative singular)
habicie (vocative singular)
habity (nominative plural)
habitów (genitive plural)
habitom (dative plural)
habity (accusative plural)
habitami (instrumental plural)
habitach (locative plural)
habity (vocative plural)

długi, bogato szamerowany kaftan męski, noszony we Francji w XVIII wieku


Сербия и Черногория

zobacz też: Indeks:Rosyjski - Kraje Europy • Югославия