mus

(1.1) praital. *mūs ← praindoeur. *muh₂s; por. μῦς


AD

Vesuvius was thought to be extinct before its famous eruption of AD 79, which destroyed the towns of Herculaneum and Pompeii.

Wezuwiusz uznawany był za wulkan wygasły przed jego słynną erupcją AD 79, która zniszczyła Herkulanum i Pompeje.

zwykle stawiane przed rokiem, czasami po stuleciu


europium

zobacz też: Indeks:Łaciński - Pierwiastki chemiczne


azalea

gr. ἀζαλέα < gr. ἀζαλέος


cellula

łac. cella + -ula; źródłosłów dla ang. cellule, franc. cellule, hiszp. célula, katal. cèl·lula, port. célula, rum. celulă, wł. cellula


democratia

gr. δημοκρατία (dēmokratiā) < gr. δῆμος + κράτος (dêmos + krátos) → lud + władza


monachus

gr. μοναχός (monakhós) → pojedynczy, sam < gr. μόνος (mónos) → jedyny


meteorologia

gr. μετεωρολογία < gr. μετεωρολόγος + -ία


mica

praindoeur. *smeyg-; źródłosłów dla ang. mica, franc. mica, galic. mica, hiszp. mica, hiszp. miga, hiszp. migaja, katal. mica, oksytański mica, port. mica, rum. mică, wł. mica


opus

Sic luceat lux vestra coram homnibus: ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in caelis est.

Tak niechaj świeci światłość wasza przed ludźmi, aby widzieli uczynki wasze dobre i chwalili Ojca waszego, który jest w niebie.


sacristia

źródłosłów dla ang. sacristy, czes. sakristie, franc. sacristie, hiszp. sacristía, katal. sagristia, niem. Sakristei, pol. zakrystia, port. sacristia, słc. sakristia, słń. zakristija, szw. sakristia, węg. sekrestye, wł. sagrestia


benedico

Benedictus, qui venit in nomine Domini!

Błogosławiony, który przychodzi w imię Pana!

W łacinie klasycznej zapisywane rozdzielnie: bene dico.


p.m.

7 p.m.


No.

Numero → nr, lp., numer, liczba porządkowa


Uganda

zobacz też: Indeks:Łaciński - Kraje Afryki


AM

anglosaskie określenie pory doby; zobacz też: PM


pomelo

pomarańcza olbrzymia, pomelo, pomela, Citrus maxima


martyr

gr. μάρτυρ (mártur) < gr. μάρτυς (mártus)


i.e.

The basic functional unit of the nervous system are neurons, i.e. cells that are specialized for processing and communicating information.

Podstawową jednostką funkcjonalną systemu nerwowego są neurony, tj. komórki, które są wyspecjalizowane w przetwarzaniu i przekazywaniu informacji.

The three U.S. states on the west coast (i.e., Washington, Oregon, and California) have favorable climates.

Trzy amerykańskie stany na Zachodnim Wybrzeżu (tj. Waszyngton, Oregon i Kalifornia) mają przyjazny klimat.


e.g.

Asia is a large continent, with many large nations (e.g., China, India, and Japan).

Azja jest dużym kontynentem, z wieloma dużymi narodami, np. chińskim, indyjskim i japońskim.


membrum

źródłosłów dla ang. member, ast. miembru, franc. membre, hiszp. miembro, katal. membre, port. membro, rum. membru, wal. mymryn, wł. membro


studium

źródłosłów dla czes. studium, duń. studium, nbk. studium, nn. studium, pol. studium, szw. studium


etc.

ˈɛt t͡sɛˈtɛra

et cetera → itd., itp., i tak dalej, i temu podobne

W sklepie były owoce, warzywa, słodycze etc.

Używane na końcu listy, dla zaznaczenia, że inne, podobne elementy nie zostały wymienione.


etc.

ˌɛt ˈsɛt(ə)ɹə

The grocery sells cucumbers, lettuce, radishes, etc.

Sklep spożywczy sprzedaje ogórki, sałatę, rzodkiewki, itp.


metropolis

gr. μητρόπολις < gr. μήτηρ + πόλις; źródłosłów dla ang. metropolis, ang. metropole, czes. metropole, fiń. metropoli, hiszp. metrópolis, katal. metròpoli, niem. Metropolis, pol. metropolia, wł. metropoli


ordinatrum

Ordinatrum est machina computandi.


vs.

Dla mnie wybór Komorowski vs. Kaczyński to nie walka klas, lecz test na naiwność Polaków.


etc

ˌɛt ˈsɛt(ə)ɹə


metastasis

gr. μετάστασις < gr. μεθίστημι; źródłosłów dla ang. metastasis, czes. metastáza, duń. metastase, fiń. metastaasi, franc. métastase, hiszp. metástasis, litew. metastazė, łot. metastāze, niem. Metastase, nbk. metastase, nn. metastase, pol. metastaza, port. metástase, rum. metastază, słc. metastáza, szw. metastas, wł. metastasi


K+M+B

Christus Mansionem Benedicat → Niech Chrystus błogosławi temu domowi


melo

łac. melopepo < gr. μηλοπέπων; źródłosłów dla ang. melon, ast. melón, franc. melon, hiszp. melón, katal. meló, niem. Melone, port. melão, wł. melone


sago

sago (mączka z wnętrza palmy sagowej, łac. Metroxylon sagu)


ad us. ext.

ad usum externum → do użytku zewnętrznego


ad us. int.

ad usum internum → do użytku wewnętrznego


wistela

pleszka, pleszka zwyczajna (Phoenicurus phoenicurus)


signale

źródłosłów dla ang. signal, duń. signal, franc. signal, galic. sinal, hiszp. señal, katal. senyal, nbk. signal, nn. signal, pol. sygnał, port. sinal, ros. сигнал, rum. semnal, rum. signal, st.franc. seignal, wł. segnale


electricitas

Mirumque certe, cum tot sint de electricitate dissensus, de hoc tamen omnes nunc physicos consentire, fulmen inter electrica phaenomena referri debere.

I cudem jest z pewnością, że mimo tylu sporów co do elektryczności wszyscy fizycy zgadzają się obecnie, że błyskawicę powinno się wliczać do zjawisk elektrycznych.

Horace-Bénédict de Saussure, Dissertatio physica de electricitate, Genewa 1766, s. 40.


magnetismus

Immo et, si a magnete removeatur, aliqualis in ipso superstes manebit magnetismus, modo corpus non ex ferro mollissimo constet, sed aliqualem habeat duritiem.

Co więcej, jeśli odsuniemy je od magnesu, zachowa ono pewien magnetyzm, o ile ciało to nie jest wykonane z bardzo miękkiego żelaza, a jest w nim pewna twardość.

Franz Aepinus, Tentamen theoriae electricitatis et magnetismi, Petersburg 1759, s. 152.


partitiivi

jeden z przypadków deklinacji fińskiej (przypadek cząstkowy), nie mający odpowiednika w języku polskim, łac. partitivus

zobacz też: Indeks:Fiński - Słownictwo gramatyczne


inessiivi

w deklinacji fińskiej przypadek stanu położenia, odpowiada na pytania gdzie? w czym? inessivus


illatiivi

przypadek fińskiej deklinacji, odpowiadający na pytania dokąd? do czego? illativus


elatiivi

przypadek fińskiej deklinacji, odpowiadający na pytania skąd? z czego? elativus


adessiivi

przypadek fińskiej deklinacji, wyrażający stan położenia na powierzchni przedmiotu, odpowiada na pytania na czym? gdzie? adessivus


allatiivi

przypadek fińskiej deklinacji, odpowiadający na pytania dokąd? na co? na kogo? allativus


ablatiivi

przypadek fińskiej deklinacji, odpowiadający na pytania skąd? od czego? od kogo? ablativus


abessiivi

przypadek fińskiej deklinacji, odpowiadający na pytania bez czego? bez kogo? abessivus


translatiivi

przypadek fińskiej deklinacji, odpowiada na pytania w co? w kogo? coś lub ktoś się zamienia, w jaki stan przechodzi, translativus


komitatiivi

przypadek fińskiej deklinacji, wyrażający stan towarzyszenia osoby lub przedmiotu innej osobie lub przedmiotowi, posiada tylko formę liczby mnogiej, odpowiada na pytania z kim? z czym? comitativus


instruktiivi

przypadek fińskiej deklinacji, odpowiadający na pytania w jaki sposób? czym? z reguły ma tylko formę liczby mnogiej instructivus


Constantinopolis

koine Κωνσταντινούπολις (Kōnstantīnoúpolis) < gr. Κωνστᾰντῑ́νου + πόλις (Kōnstantī́nou + pólis)


Jabalpur

hin. जबलपुर (dźabalpur) < hin. जबल + पुर


integrale

Quare etsi aequationis differentialis neutra pars integrationem algebraice admittit, tamen integrale completum algebraice exhiberi potest.

Przez co chociaż żadna z części równania różniczkowego nie pozwala na całkowanie algebraiczne, pełna całka może mimo wszystko zostać przedstawiona algebraicznie.

Leonhard Euler, Institutiones calculi integralis, Petersburg 1768, s. 425.


meskal

gatunek kaktusa meksykańskiego, z którego uzyskuje się meskalinę, Lophophora williamsii


Alphonsus

wł. Alfonso < hiszp. Alfonso; źródłosłów dla pol. Alfons, pol. alfons


parochus

p.łac. parochia < gr. παροικία < gr. πάροικος < gr. παρά + οἶκος; źródłosłów dla hiszp. párroco, port. pároco, wł. parroco


archiepiscopus

gr. ἀρχιεπίσκοπος (arkhiepískopos) < gr. ἀρχι- + ἐπίσκοπος (arkhi- + epískopos); źródłosłów dla ang. archbishop, franc. archevêque, hiszp. arzobispo, niem. Erzbischof, pol. arcybiskup, port. arcebispo, wł. arcivescovo,


typus

gr. τύπος < gr. τύπτω


metaphysica

gr. μεταφυσικά < gr. μετὰ + τὰ + φυσικά; źródłosłów dla ang. metaphysics, bask. metafisika, czes. metafyzika, duń. metafysik, eo metafiziko, fiń. metafysiikka, hiszp. metafísica, niderl. metafysica, ido metafiziko, ia metaphysica, irl. meitifisic, katal. metafísica, łot. metafizika, niem. Metaphysik, pol. metafizyka, port. metafísica, słc. metafyzika, słń. metafizika, sw. metafizikia, sycyl. mitafìsica, szkoc. metapheisics, węg. metafizika, wł. metafisica


displico

łac. dis- + plico; źródłosłów dla ang. display, franc. déployer, hiszp. desplegar, katal. desplegar, port. despregar, st.franc. despleier, wł. dispiegare


evangelizo

gr. εὐαγγελίζω < gr. εὐ- + ἄγγελος + -ίζω; źródłosłów dla ang. evangelize, franc. évangéliser, pol. ewangelizować, wł. evangelizzare


baccalaureatus

łac. baccalaureus; źródłosłów dla ang. baccalaureate, franc. baccalauréat, hiszp. bachillerato, niem. Bakkalaureat, pol. bakalaureat, port. bacharelado, rum. bacalaureat, wł. baccalaureato


inscriptio electronica

adres poczty elektronicznej, adres mailowy


srdcová angína

dławica piersiowa, dusznica bolesna (łac. angina pectoris)


decanus

źródłosłów dla ang. doyen, czes. děkan, franc. doyen, hiszp. deán, hiszp. decano, hiszp. degano, niderl. decaan, niderl. deken, irl. deagánach, katal. degà, niem. Dekan, niem. Dechant, pol. dziekan, port. daião, port. deão, port. decano, prow. degan, ros. декан, rum. decan, st.franc. deien, wenec. degàn, wł. decano


specificus

łac. species + facio; źródłosłów dla ang. specific, franc. spécifique, galic. específico, hiszp. específico, katal. específic, prow. específico, wł. specifico


sanctuarium

źródłosłów dla ang. sanctuary, franc. sanctuaire, galic. santuario, hiszp. santuario, katal. santuari, pol. sanktuarium, port. santuário, wł. santuario


sacramentalis

źródłosłów dla ang. sacramental, franc. sacramental, hiszp. sacramental, katal. sacramental, wł. sacramentale


Nazianzus

łac. Nazianzus < gr. Ναζιανζός (Nazianzós)


transitus

łac. transeo; źródłosłów dla ang. transit, franc. transit, franc. transition, niem. Transit, pol. tranzyt, wł. transito

nabożeństwo upamiętniające śmierć świętego


oecumene

gr. οἰκουμένη (oikouménê) → świat; źródłosłów dla ang. ecumene, franc. écoumène, hiszp. ecúmene, pol. ekumena, wł. ecumene


apostolicus

gr. ἀποστολικός (apostolikós); źródłosłów dla ang. apostolic, franc. apostolique, galic. apostólico, hiszp. apostólico, katal. apostòlic, nbk. apostolisk, port. apostólico, wł. apostolico


apocryphus

źródłosłów dla ang. apocrypha, ang. apocryphal, franc. apocryphe, hiszp. apócrifo, niderl. apocrief, irl. apacrafa, niem. apokryph, pol. apokryf, port. apócrifo, rum. apocrif, wł. apocrifo


immanentia

siła działająca we wnętrzu jakiejś istoty


MM

multiple myeloma → szpiczak mnogi ( myeloma multiplex)


holocaustum

źródłosłów dla ang. holocaust, czes. holocaust, czes. holokaust, fiń. holokausti, franc. holocauste, galic. holocausto, hiszp. holocausto, niderl. holocaust, niem. Holocaust, pol. holocaust, pol. holokaust, port. holocausto, wł. olocausto


scalenus

gr. σκαληνός (skalēnós) → nieparzysty, nierówny

źródłosłów dla ang. scalene, franc. scalène, hiszp. escaleno, wł. scaleno


aequilateralis

źródłosłów dla ang. equilateral, franc. équilatéral


irascibilis

źródłosłów dla franc. irascible (> ang. irascible), hiszp. irascible, wł. irascibile


dolorosus

źródłosłów dla hiszp. doloroso, port. doloroso, st.franc. doleros, dolerous (> franc. douloureux, średnioang. dolorous > ang. dolorous), wł. doloroso


daemoniacus

źródłosłów dla hiszp. demoníaco, katal. demoníac, st.franc. demoniaque (franc. démoniaque), wł. demoniaco


damnabilis

źródłosłów dla hiszp. damnable, katal. damnable, st.franc. dampnable (franc. damnable), wł. dannabile


narcoticus

narkotyczny, wprawiający w odrętwienie lub otępienie


prioratus

łac. prior + -ātus
źródłosłów dla hiszp. priorato

przeorat (teren podległy przeorowi lub przeoryszy)


nugatio

(coś niepoważnego lub nieistotnego) drobiazg, drobnostka, błahostka

zdanie / sąd pozbawiony sensu, tautologia


bronchium

łac. bronchia < gr. βρόγχια (brónkhia) < gr. βρόγχος (brónkhos) → tchawica, gardło


transmigratio

Josias autem genuit Jechoniam, et fratres ejus in transmigratione Babylonis.

A Jozjasz zrodził Jechoniasza i braci jego, w przeprowadzeniu do Babilonu.


tormentum

praital. *torkʷ-mn-to-, powiązane z łac. torqueō


sorex

źródłosłów dla franc. souris, hiszp. sorce, neap. sorece, sycyl. surci, sycyl. sùrici, wenec. sorxe, wł. sorcio, wł. sorice, wł. sorca, wł. sorga


annus horribilis

Królowa brytyjska Elżbieta II wygłosiła przemówienie, określając rok 1992 jako „annus horribilis”.


focacium

p.łac. focacius < p.łac. focus; źródłosłów dla ang. focaccia, n.gr. μπουγάτσα, wł. focaccia (przez liczbę mnogą focacia, zamienioną w rzeczownik żeński)


focacia

p.łac. focacium < p.łac. focacius < p.łac. focus → ognisko, palenisko


mediatrix

łac. mediatum + -trix; źródłosłów dla franc. médiatrice


transformatio

łac. trans- + formatio; kalka z gr. μεταμόρφωσις (metamórphōsis); źródłosłów dla ang. transformation, ast. tresformación, franc. transformation, galic. transformación, hiszp. transformación, katal. transformació, pol. transformacja, port. transformação, prow. transformacion, rum. transformație, wł. trasformazione


parlatorium

źródłosłów dla ang. parlatorium, niem. Parlatorium, pol. parlatorium


aseitas

śr.łac. a + se + -itas; źródłosłów dla ang. aseity, pol. aseitas, wł. aseità


veteranus

łac. vetus < praindoeur. *wetes- < praindoeur. *wet- → rok


supersubstantialis

dosł. tłumaczenie gr. ἐπιούσιος, słowa o niepewnym znaczeniu

Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie

Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj (…


transpareo

Quod per diaphanum planum transparet, maius quam sit ac propinquius videtur, et eo magis, quo propius plano diaphani.

To, co jest widziane przez przezroczystą płaszczyznę wydaje się większe, niż jest, oraz bliższe, a tym bardziej, im bliżej przezroczystej płaszczyzny.

Francesco Maurolico, Diaphaneon, seu transparentium liber primus, 1613.

Si enim esset transparens, tunc pertransirent radii solis corpus lunae, et tunc non diceremus corpus solis pati eclipsim.

Jeśli bowiem byłby przezroczysty, promienie słońca przechodziłyby przez księżyc, a wtedy nie moglibyśmy powiedzieć, że słońce ulega zaćmieniu.

Robert Grosseteste, De generatione stellarum.


electrometrum

Praesto sit phiala onerata insulataque, cujus filum cum electrometro communicet.

Niech przygotowana będzie obciążona i izolowana butla, której drut łączy się z elektrometrem.

Horace-Bénédict de Saussure, Dissertatio physica de electricitate, Genewa 1766, s. 19.


telescopium

Porro utroque telescopii genere tam Galileano, quam communi dioptrico id micrometri genus aeque aptari potest.

Ponadto ten typ mikrometru może być mocowany na obu rodzajach teleskopu, zarówno na teleskopie Galileusza, jak i zwykłym dioptrycznym.

Ruggiero Giuseppe Boscovich, De lentibus et telescopiis diopticis dissertatio, Rzym 1755, s. 50.


micrometrum

Hoc micrometrum, ut opinor, quoad utilitatem et commoditatem aliis vix cedet, licet multo minore sumptu comparetur.

Ten mikrometr, jak mniemam, pod względem użyteczności i wygody ledwo ustępuje innym, choć można go uzyskać wiele mniejszym kosztem.

Theodor Balthasar, Micrometria, Erlangen 1710, s. 52.


praeambulum

por. łac. praeambulus; od łac. praeambulō → iść wcześniej

źródłosłów dla ang. preamble, franc. préambule, wł. preambolo, port. preâmbulo, rum. preambul, hiszp. preámbulo


calculus integralis

Si functiones, quae in calculo integrali ex relatione differentialium quaeruntur, algebraice exhiberi nequeant, tum eae vocantur transcendentes, quandoquidem earum ratio vires analyseos communis transcendit.

Jeżeli funkcje, których w rachunku całkowym poszukujemy na podstawie zależności różniczkowych, nie mogą zostać przedstawione algebraicznie, to nazywane są przestępnymi, ponieważ ich natura wykracza poza możliwości zwykłej analizy.

Leonhard Euler, Institutiones calculi integralis, Petersburg 1768, s. 12.


integrabilis

Circa has reductiones primo observandum est, formulam priorem algebraice esse integrabilem, si coefficiens posterioris evanescat.

Odnośnie tych uproszczeń należy najpierw zauważyć, że poprzednie wyrażenie jest całkowalne algebraicznie nawet wtedy, gdy przedni współczynnik zniknie.

Leonhard Euler, Institutiones calculi integralis, Petersburg 1768, s. 77.


integrabilitas

Hic ergo est P=aa+2xy+xx et Q=xx-yy+aa, unde ( tfrac dPdy)=2x et ( tfrac dQdx)=2x, quae aequalitas integrabilitatem per se innuit.

Mamy więc P=aa+2xy+xx i Q=xx-yy+aa, skąd ( tfrac dPdy)=2x oraz ( tfrac dQdx)=2x, która to równość sama przez się wskazuje na całkowalność.

Leonhard Euler, Institutiones calculi integralis, Petersburg 1768, s. 322.


aliquid

(1.1) adverbialis accusativus od łac. aliquis → ktoś inny

źródłosłów dla języków retoromańskich: friu. alc, ladyń. vèlc, romansz alch; dla języków galloromańskich: st.franc. alques + auques (z czego średniofranc. auques), waloński auque


integratio

Haec proprietas inde est nata, quod differentiale dV integrationem admisit.

Ta własność stąd się wzięła, że różniczka dV pozwoliła na całkowanie.

Leonhard Euler, Institutiones calculi integralis, Petersburg 1768, s. 444.