IPA

(initiaalwoord) Instituto Pedagogico Arubano

IPA hbo-school die leraren voor basis- en voortgezet onderwijs opleidt


januari

Ontleend aan het Nederlandse januari en etymologisch gespeld.


februari

Ontleend aan het Nederlandse februari en etymologisch gespeld


maart

Ontleend aan het Nederlandse maart en etymologisch gespeld.


april

Ontleend aan het Nederlandse april en etymologisch gespeld.


juni

Ontleend aan het Nederlandse juni en etymologisch gespeld.


juli

Ontleend aan het Nederlandse juli en etymologisch gespeld.


augustus

Ontleend aan het Nederlandse augustus en etymologisch gespeld.


september

Ontleend aan het Nederlandse september en etymologisch gespeld.


november

Ontleend aan het Nederlandse november en etymologisch gespeld.


december

Ontleend aan het Nederlandse december en etymologisch gespeld.


Aleman

Ontleend aan het Spaanse alemán ("Duitser, Duits").


computer

Van het Engelse of Nederlandse computer.


Papiamento

Afgeleid van papia (spreken) met het achtervoegsel -mento.


Papiamentu

Afgeleid van papia (spreken) met het achtervoegsel -mentu.


bay

Kon ta bay?


yoga

Van het Spaanse, Engelse of Nederlandse yoga.


bel

eponiem; Werkwoord: Van het Nederlandse bellen

Zelfstandig naamwoord [1]: Van het Nederlandse bel

Zelfstandig naamwoord [2]: Van het Nederlandse bil


diccionario

Van het Spaanse diccionario (woordenboek).


barco

Pa e barconan mas grandi ya a pone un palo di mara extra na entrada di Schoenerhaven.

Voor de grootste schepen is er een bijkomende meerpaal aan de ingang van Schoenerhaven geplaatst.


pinda

Ontleend aan een Westafrikaanse taal, bijv. Kikongo of Mpongwe mpinda

De pinda is inheems in Zuid-Amerika, maar werd al heel vroeg in de 16e eeuw door Portugese handelaren in Afrika (en andere werelddelen) geïntroduceerd. De Afrikaanse benaming van de vrucht is mogelijk te danken aan een naamsoverdracht van een kleine Afrikaanse kalebassoort, de Lagenaria vulgaris , op de pinda, omdat van beide de vrucht een harde droge schaal heeft en men van beide de oliehoudende zaden consumeert, in het Kikongo mbinda geheten.

Arachis hypogaea, een tot de vlinderbloemenfamilie behorende plant


Afrika

Van het Nederlandse Afrika of het Spaanse África.


hobby

Van het Engelse, Nederlandse of Spaanse hobby.


karné

Van het Portugese carneiro of het Spaanse carnero (beide ram).


Het woord nan doet in het Papiaments tegelijk dienst als persoonlijk voornaamwoord voor de derde persoon meervoud en als meervoudsuitgang (zie -nan). De etymologie van dit woord is onduidelijk, al wijzen sommige onderzoekers op een mogelijke West-Afrikaanse oorsprong.


hulandes

Nederlands, Germaanse taal die veel wordt gesproken in Nederland en Vlaanderen


mart

Ontleend aan het Nederlandse maart en herspeld volgens de Papiamentse regels.


en bes di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden en, bes en di. Vergelijk het Spaanse en vez de en het Portugese em vez de (beide in plaats van).


organisá

organiseren; een bepaalde structuur aanbrengen.

organiseren; iets, vaak een evenement, tot stand brengen.


bolo

van Portugees bola zn "rond gebak", afgeleid van bola zn "bal"

vlucht; het zich door luchtruim bewegen.


pasobra

omdat; geeft onderschikkend een reden aan.

vermits; geeft onderschikkend een reden aan.


rijbewijs

Si bo rijbewijs a caduca pa mas cu un aña caba, bo mester pasa un curso pa evalua bo capacidad pa stuur un vehiculo di motor.

Als uw rijbewijs meer dan een jaar geleden verlopen is, moet u een cursus volgen om uw rijvaardigheid te evalueren.


spera

wachten; op dezelfde plaats of in dezelfde situatie blijven tot iemand komt of iets gebeurt.


palabra

[zelfst. naamw.] Van het Spaanse palabra.

[werkwoord] Werkwoordelijke afleiding van het zelfstandig naamwoord.


aeropuerto

Van het Spaanse aeropuerto (luchthaven, vliegveld).


aros

Van het Spaanse of Portugese arroz (rijst).


ADN

Een afkorting van acido desoxiribonucleico of ásido desoksiribonukleiko, naar het voorbeeld van het Engelse DNA.


aprel

Ontleend aan het Nederlandse april en herspeld volgens de Papiamentse regels.


desèmber

Ontleend aan het Nederlandse december en herspeld volgens de Papiamentse regels.


yanüari

Ontleend aan het Nederlandse januari en herspeld volgens de Papiamentse regels.


febrüari

Ontleend aan het Nederlandse februari en herspeld volgens de Papiamentse regels.


yüni

Ontleend aan het Nederlandse juni en herspeld volgens de Papiamentse regels.


yüli

Ontleend aan het Nederlandse juli en herspeld volgens de Papiamentse regels.


ougùstùs

Ontleend aan het Nederlandse augustus en herspeld volgens de Papiamentse regels.


sèptèmber

Ontleend aan het Nederlandse september en herspeld volgens de Papiamentse regels.


novèmber

Ontleend aan het Nederlandse november en herspeld volgens de Papiamentse regels.


hòbi

Van het Engelse, Nederlandse of Spaanse hobby.


october

Ontleend aan het Nederlandse oktober en etymologisch gespeld.


ya ku

Een combinatie van ya en ku. Vergelijk het Spaanse ya que (aangezien).


ya cu

Een combinatie van ya en cu. Vergelijk het Spaanse ya que (aangezien).


yabi di suich

Een woordgroep, bestaande uit yabi (sleutel) en suich (inschakelen). Vergelijk het Engelse switch key (contactsleutel).


yabi di suichi

Een woordgroep, bestaande uit yabi (sleutel) en suichi (inschakelen). Vergelijk het Engelse switch key (contactsleutel).


yabi di switch

Een woordgroep, bestaande uit yabi (sleutel) en switch (inschakelen). Vergelijk het Engelse switch key (contactsleutel).


boshi di yabi

Een woordgroep, bestaande uit boshi (bos) en yabi (sleutel). Dit is een leenvertaling van het Nederlandse sleutelbos.


yabi ingles

Gevormd van yabi (sleutel) en ingles (Engels) als leenvertaling van het Nederlandse Engelse sleutel.

Het gebruik van deze term blijft beperkt tot het eiland Curaçao.


krèsentrench

Van het Engelse crescent wrench (Engelse sleutel).


yagdó

Afgeleid van yag (jagen) met het achtervoegsel -dó.


jaagdo

Afgeleid van jaag (jagen) met het achtervoegsel -do.


jaagmento

Afgeleid van jaag (jagen) met het achtervoegsel -mento.


yagmentu

Afgeleid van yag (jagen) met het achtervoegsel -mentu.


yabero

Afgeleid van yabi (sleutel) met het achtervoegsel -ero. Vergelijk ook het Spaanse llavero.


yacupeper

Samengetrokken uit "Jacob Peper", dat ook een Nederlandse naam voor de vis is.


yalusia

Van het Nederlandse jaloezie met verpapiamentsing van de uitgang.


bòshi di yabi

Een woordgroep, bestaande uit bòshi (bos) en yabi (sleutel). Dit is een leenvertaling van het Nederlandse sleutelbos.


col

Van het Nederlandse of Franse col (kraag).


dal un call

Een vaste verbinding van het werkwoord dal (slaan) en call (oproep (via de telefoon)).


dal un kòl

Een vaste verbinding van het werkwoord dal (slaan) en kòl (oproep (via de telefoon)).


yama na telefon

Een vaste verbinding van het werkwoord yama (roepen, bellen) en telefon (telefoon). Een letterlijke vertaling zou zijn "oproepen langs de telefoon".


yama na telefòn

Een vaste verbinding van het werkwoord yama (roepen, bellen) en telefòn (telefoon). Een letterlijke vertaling zou zijn "oproepen langs de telefoon".


yama danki

Een vaste verbinding van yama (roepen) en danki (dank u). Deze woordgroep betekent dus ongeveer "dank zeggen".


habla danki

Een vaste verbinding van habla (zeggen) en danki (dank u). Deze woordgroep betekent dus letterlijk "dank zeggen".


yama atencion

Een vaste verbinding van het werkwoord yama (roepen, oproepen) en atencion (aandacht). Een letterlijke vertaling zou zijn "om aandacht roepen". Vergelijk het Spaanse llamar la atención.


yama atenshon

Een vaste verbinding van het werkwoord yama (roepen, oproepen) en atenshon (aandacht). Een letterlijke vertaling zou zijn "om aandacht roepen". Vergelijk het Spaanse llamar la atención.


yama ayó

Een vaste verbinding van yama (roepen) en ayó (vaarwel, adieu). Deze woordgroep betekent dus ongeveer "vaarwel zeggen".


yama ayo

Een vaste verbinding van yama (roepen) en ayo (vaarwel, adieu). Deze woordgroep betekent dus ongeveer "vaarwel zeggen".


habla ayo

Een vaste verbinding van habla (spreken) en ayo (vaarwel, adieu). Deze woordgroep betekent dus letterlijk "vaarwel zeggen".


yamativo

Van het Spaanse llamativo (opvallend, opzichtig).


yamada

Van het Spaanse llamada (oproep, telefoontje).


yamamento

Afgeleid van yama (roepen) met het achtervoegsel -mento.


yamamentu

Afgeleid van yama (roepen) met het achtervoegsel -mentu.


yarda

Van het Engelse yard of het Spaanse yarda.


carne

Van het Portugese carneiro of het Spaanse carnero (beide ram).


yuana

Uit een Caraïbische Indianentaal. Vergelijk het Spaans-Portugese iguana.


yerba seco

Een vaste woordgroep, bestaande uit yerba (gras) en seco (droog).


yerba seku

Een vaste woordgroep, bestaande uit yerba (gras) en seku (droog).


buki di lesa

Een woordgroep, bestaande uit buki (boek) en lesa (lezen). Dit is een leenvertaling van het Nederlandse leesboek.


yerba di pinda

Een woordgroep, bestaande uit yerba (gras) en pinda (pinda).

Sida ciliaris (een tweezaadlobbige plant uit de Kaasjeskruidfamilie die voorkomt in de Caraïben, Noord-Amerika en Oceanië)


kas di yerba

Een woordgroep, bestaande uit kas (huis) en yerba (gras).


cas di yerba

Een woordgroep, bestaande uit cas (huis) en yerba (gras).


airopuerto

Van het Spaanse aeropuerto (luchthaven, vliegveld).


dikshonario

Van het Spaanse diccionario (woordenboek).


hobi

Van het Engelse, Nederlandse of Spaanse hobby.


kòmpiuter

Van het Engelse of Nederlandse computer.


a kousa di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, kousa en di. Vergelijk het Spaanse a causa de (wegens).


a causa di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, causa en di. Vergelijk het Spaanse a causa de (wegens).


ku motibu di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden ku, motibu en di. Vergelijk het Spaanse con motivo de (wegens).


cu motibo di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden cu, motibo en di. Vergelijk het Spaanse con motivo de (wegens).


a base di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, base en di. Vergelijk het Spaanse a base de en het Nederlandse op basis van.


a kosto di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, kosto en di. Dit is een leenvertaling van het Nederlandse ten koste van.


a costo di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, costo en di. Dit is een leenvertaling van het Nederlandse ten koste van.


acerca

[voorzetsel] Van het Portugese acerca (dichtbij).

[werkwoord] Van het Portugese of Spaanse acercar (naderen).


aserká

Van het Portugese of Spaanse acercar (naderen).


kuadrá

Eigenlijk het gesubstantiveerde voltooid deelwoord van het werkwoord kuadra, naar het voorbeeld van het Portugese quadrado of het Spaanse cuadrado (vierkant).


llavero

Afgeleid van llave (sleutel) met het achtervoegsel -ero.


disidí

Blijkens de beginlettergreep di- (en niet de-) van het Portugese decidir (beslissen).


disididu

Van het Portugese decidido (vastbesloten, moedig).


cuadra

Eigenlijk het gesubstantiveerde voltooid deelwoord van het werkwoord cuadra, naar het voorbeeld van het Portugese quadrado of het Spaanse cuadrado (vierkant).


embes di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden en, bes en di. Vergelijk het Spaanse en vez de en het Portugese em vez de (beide in plaats van).


bambu

Van het Portugese bambu of het Nederlandse bamboe.


yudadó

Afgeleid van yuda (helpen) met het achtervoegsel -dó.


yudado

Afgeleid van yuda (helpen) met het achtervoegsel -do.


yobida

Van het Spaanse llovida ("regenbui, regenval").


aproximadamente

Van het Portugese of Spaanse aproximadamente.

E plan ta consisti di un area di aproximadamente 20 hectar y lo inclui un parke hopi grandi accesibel pa publico.

Het plan betreft een oppervlakte van ongeveer 20 hectare en zal een zeer groot, publiek toegankelijk park bevatten.


informador

Van het Spaanse informador, maar qua betekenis beïnvloed door het Nederlandse informateur.

Por ehempel, si dos partido tin un mayoria, y nan ta di acuerdo cu otro, e ora e tarea di e informador ta relativamente limita.

Bijvoorbeeld, wanneer twee partijen een meerderheid hebben en met elkaar akkoord gaan, is de taak van de informateur relatief beperkt.


amanisé

Op Aruba en Bonaire zegt men eerder amanesé (Arubaanse spelling: amanecé).


labamano

E baño tin aloménos labamano i ducha.

De badkamer beschikt minstens over een wasbak en een douche.


inundashon

E inundashonnan registrá for di djamars último na Argentina, […] a laga saldo di tres morto.

De overstromingen die sinds voorbije dinsdag in Argentinië vastgesteld worden, […] hebben een balans van drie doden opgeleverd.


inundacion

Diestres persona a muri den inundacionnan repentino den e zuidoost di Francia, AFP a informa.

Dertien personen zijn overleden in de plotselinge overstromingen in het zuidoosten van Frankrijk, zo heeft AFP laten weten.


stiwadó

E Lei di Stiwadó 1946 BES ta deskribí e obligashonnan relashoná ku kargamentu i deskargamentu sigur di barkunan den hafnan.

De Stuwadoorswet 1946 BES beschrijft de verplichtingen in verband met het veilig laden en lossen van schepen in de havens.


stiwado

E relacion di ASTEC cu Aruba Ports Authority ta data desde aña 1983 den cual ASTEC ta e compania stiwado riba waf.

De relatie tussen ASTEC en de Aruba Ports Authority dateert uit 1983, toen het stuwadoorsbedrijf ASTEC aan wal kwam.


barku

For di 14 di mei tur hende lo por baha i subi e barku ku tur libertat sin niun peliger pa kontagiá otro hende.

Vanaf 14 mei zal iedereen in alle vrijheid het schip mogen betreden en verlaten, zonder enig gevaar om anderen te besmetten.


aproksimadamente

E temperatura máksimo lo ta aproksimadamente 34°C, e temperatura mínimo mas o ménos 27°C.

De maximumtemperatuur zal ongeveer 34°C bedragen, de minimumtemperatuur min of meer 27°C.


informadó

Segun Schotte informadó ta tumando kontakto ku tur partido i ta splika ku esaki ta riba òrdu di gobernadó.

Volgens Schotte is de informateur contact aan het opnemen met alle partijen en legt hij uit dat dit op bevel van de gouverneur gebeurt.


outóktono

Ta asesiná hòmber antiano i arubano kasi diestres bia mas tantu ku hòmber hulandes outóktono.

Antillianen en Arubanen worden bijna dertien keer vaker vermoord dan autochtone Nederlanders.


autoctono

Den cuadro di conmemoración di e di cinco siglo di expulsión di e población autoctono di Aruba pa Hispañola BNA y IPA lo tin un anochi cultural.

In het kader van de herdenking van de vijf eeuwen sinds de autochtone bevolking van Aruba naar Hispaniola verdreven werd, zullen BNA en IPA een culturele avond houden.


speshalidat

Van het Spaanse especialidad of het Nederlandse specialiteit.

E speshalidat di de Baak ta di desaroyá i entrená pa liderazgo, inisiativa empresarial, i abilidatnan personal.

De expertise van de Baak is het ontwikkelen en trainen van leiderschap, ondernemerschap en persoonlijke vaardigheden.


specialidad

A participa un total di 57 studiante di EPI cu specialidad riba electricidad, mecanica y construccion.

In totaal nemen er 57 studenten van het EPI deel, met een specialisatie in elektriciteit, mechanica of bouw.


reibeweis

Reibeweis djafó ta tur reibeweis ku no a wòrdu saká na Kòrsou.

Een buitenlands rijbewijs is elk rijbewijs dat niet op Curaçao uitgereikt is.


lombrishi

Van het Spaanse ombligo, met toevoeging van het Spaanse achtervoegsel -icio en de ‘l’ van het eveneens Spaanse lidwoord el.

Nos a combersa cu Harmond y ta bisa nos cu e no a dal Idalio na su parti delicado, pero mas bien e la dal e ariba su lombrishi.

We hebben met Harmond gesproken, die ons vertelde dat hij Idalio niet op zijn gevoelige plekken geslagen had, maar dat hij hem boven zijn navel geslagen had.

Haci e lombrishi cu no a cay ainda limpi cu un gasa cu awa, 3 bes pa dia.

Maak de navelstreng, als hij nog niet afgevallen is, schoon met een gaasje en water, 3 keer per dag.


biná

tanten ku anochi no sera, kareda di biná no a kaba

te ku anochi no a sera, kareda di biná no a kaba


blenchi

afgeleid van blendu "verblinden", dus letterlijk: "blinker"