Mercurius

Romeinse god van handel en winst, hij krijgt ook snelheid en overbrenger van boodschappen toegewezen


Andromeda

[1] via Latijn Andromeda van Oudgrieks Ἀνδρομέδα (Androméda), gevormd uit ᾰ̓νδρός (andros), genitief van ἀνήρ (anèr) "man" en μέδεσθαι (medesthai "denken aan" zij die aan haar echtgenoot denkt

[2] eponiem, naar de vrouw uit de Griekse en Romeinse mythologie

[3] naar het sterrenbeeld waarin het is te vinden

figuur uit de Griekse en Romeinse mythologie, namelijk de dochter van de Ethiopische koning en koningin Cepheus en Cassiopeia.

De trouwe Andromeda is een van de personages, die door Zeus werden beloond met een plaats aan de sterrenhemel.


Cassiopeia

Cassiopeia

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem

figuur uit de Griekse en Romeinse mythologie


zeegod

een godheid die woont in zee en erover heerst

Poseidon en Nereus waren zeegoden in de Griekse mythologie.


zeemeermin

In de betekenis van ‘mythisch wezen uit de zee’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1623

zeemeerminnen (plural)
zeemeerminnetje (diminutive singular)
zeemeerminnetjes (diminutive plural)

wezen uit de zee, met het bovenlichaam van een meisje of jonge vrouw en het onderlichaam van een vis

In Kopenhagen staat een beroemd standbeeld van een zeemeermin.


zeepaard

zeepaarden (plural)
zeepaardje (diminutive singular)
zeepaardjes (diminutive plural)


dwerg

In de betekenis van ‘onnatuurlijk klein mens’ voor het eerst aangetroffen in 1301

erfwoord Via Oudnederlands *dwerg van Germaans *dwergaz.

dwergen (plural)
dwergje (diminutive singular)
dwergjes (diminutive plural)

mensachtig wezen dat corpulent is, een baard heeft en een muts draagt, en erg kort van stuk is

"Sneeuwwitje en de zeven dwergen" is een beroemd sprookje.

De dwerg stond snel weer op, keek Netelbrand nerveus aan en wees toen met een bevende vinger naar de muur achter hem.


watergod

water god

god van het water, god van de zee. Neptunus (lat); Poseidon, Nereus, nereïden, Oceanus, oceaniden (gr); Njord (ger)

god van het water, god van de zee. Neptunus (lat); Poseidon, Nereus, Nereïden, Oceanus, Oceaniden (gr); Njord (ger)


sirene

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘demonisch wezen, half vrouw, half vogel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

sirenen (plural)
sirenetje (diminutive singular)
sirenetjes (diminutive plural)

demonisch wezen dat voor de helft een vogel en voor de helft een vis is en voorbijvarende zeelui betoverde met gezang om die te lokken


duivel

via Latijn diabolus van Hellenistisch Oudgrieks διάβολος (diábolos) "lasteraar" in de betekenis van ‘het kwaad als persoon’ voor het eerst aangetroffen in 776

Advocaat van de duivel spelen/zijn

Iemand die iets verkeerds heeft gedaan, bewust in bescherming nemen

Door/Van de duivel bezeten zijn

Gek, krankzinnig zijn of zich zo gedragen

Een arme duivel

Een beklagenswaardige persoon, iemand met wie men medelijden zou moeten hebben

Een kaars voor de duivel branden

Iets slechts vergoelijken/Eer betuigen aan iemand die slechte dingen doet

Geen duivel op zijn hart laten barsten

Oprecht alles zeggen wat men vindt (≈geen blad voor de mond nemen, van zijn hart geen moordkuil maken)

Het is alsof de duivel ermee speelt

Gezegd van iets wat dusdanig slecht verloopt, dat er wel kwade krachten aan het werk lijken

Loop naar de duivel!

Verwensing (bet. "rot op", "bekijk het maar helemaal" etc.)

Niet bang zijn voor de duivel of zijn ouwe moer

Als je het over de duivel hebt, trap je hem op zijn staart

Als je over iemand spreekt in diens afwezigheid, kan diegene juist dan opduiken

De duivel poept/schijt altijd op de hoogste hoop

Juist degenen die al rijk zijn, worden als enigen steeds rijker

God kent de harten, maar de duivel kent de kneepjes

Heeft de duivel het paard gegeten, dan neemt hij de toom ook nog

Wie eenmaal in de macht van iets verkeerds is geraakt, loopt grote kans daar alleen maar verder in weg te zakken

Ledigheid/Luiheid/Een geplaveide weg is des duivels oorkussen

Luiheid heeft negatieve gevolgen, of: met wie lui is, loopt het op den duur slecht af

Met zwijgen kruist men de duivel

Door niet mee te doen met kwaadsprekerij, voorkom je onenigheid

Voor geld kun je de duivel doen dansen

Met geld is alles mogelijk (vgl. Geld opent alle deuren)

Wie met de duivel uit één schotel wil eten, moet een lange lepel hebben

Een bedrieger is moeilijk zelf weer te bedriegen

Zuivel op zuivel is voer voor de duivel

Uitdrukking uit de tijd van de heksenvervolgingen , waarin men mensen die veel zuivel aten in verband bracht met hekserij

duivels (plural)
duivelen (plural)
duiveltje (diminutive singular)
duiveltjes (diminutive plural)

Zoals god en de engelen de personificaties zijn van het goede, zo is de duivel de personificatie van het kwade.

`Zwarte Piet' of 'Pietje Pik', zo noemde het volk in de middeleeuwen de duivel.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 14

Was Harald ronduit slecht, een duivel in mensengedaante die je zijn eigen ondergang tegemoet moest laten gaan? Een gruwelijke gedachte, maar als je je gedachten de vrije loop liet kon er van alles bovenkomen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


heks

In de betekenis van ‘boosaardige tovenares’ voor het eerst aangetroffen in 1562.

layqa

een over het algemeen vrouwelijk persoon aan wie bovennatuurlijke krachten worden toegeschreven

heksen (plural)
heksje (diminutive singular)
heksjes (diminutive plural)

In de middeleeuwen werd er in heksen geloofd.

„Sinterklaas”, zei het nieuwe Pietje, „in een hol, hoog in de bergen, woont een heks die toverdranken maakt. Zal ik u de weg wijzen?”

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 12

boosaardige tovenares in sprookjes en mythen

De boze heks sloot Hans op in het hok van het pannenkoekenhuisje


titan

van Latijn Titan, in de betekenis van ‘reus’ aangetroffen vanaf 1626

titanen (plural)
titans (plural)
titaantje (diminutive singular)
titaantjes (diminutive plural)

lid van een geslacht van reuzen uit de Griekse mythologie dat de strijd met de goden aanbond, doch verloor

Prometheus was de zoon van de titan Japetus.


titaan

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1835

vernoemd naar de titanen uit de Griekse mythologie.

titanen (plural)
titaantje (diminutive singular)
titaantjes (diminutive plural)

een reusachtig, geweldig krachtig persoon


draak

via Middelnederlands drake en Latijn draco van Oudgrieks δράκων (drákoon), in de betekenis van ‘fabelachtig monster’ aangetroffen vanaf 1240

Een draak van [XXX]

Gezegd van iets dat vervelend, overdreven, kitscherig e.d. of anderszins mislukt is (bijv. een boek, film, toneelstuk, gedicht etc.)

draken (plural)
draakje (diminutive singular)
draakjes (diminutive plural)

afschrikwekkend fabeldier, voorgesteld als een gevleugeld, vuurspuwend reptielachtig wezen met spitse tong en lange staart

Dit oude verhaal vertelt over een draak die een land bedreigt.


spook

van Middelnederlands spoke, in de betekenis van ‘bovennatuurlijke verschijning’ aangetroffen vanaf 1477

spook

een geestverschijning die een bepaald gebouw of bepaalde locatie onveilig maakt

spoken (plural)
spookje (diminutive singular)
spookjes (diminutive plural)

een veronderstelde geestverschijning die een bepaald gebouw of andere locatie onveilig maakt

In dit kasteel is regelmatig een spook waar te nemen.


Atlas

[1] via Latijn Atlas van Oudgrieks Ἄτλας (Atlas), de naam van een titaan

[2] eponiem, in de Griekse mythologie ontstond het gebergte toen de titaan Atlas weigerde de held Perseus te helpen, waarop deze hem het hoofd van Medusa liet zien, waardoor de gigant versteende

figuur uit de Griekse mythologie die het hemelgewelf op zijn schouders droeg

Na Platon was Atlas, de zoon van Poseidon, de eerste koning van Atlantis.


Atlantis

mythologisch eiland dat in de zee zou zijn gezonken
Traditioneel wordt dit eiland meestal gesitueerd ten westen van Europa en Afrika

Over Atlantis doen vele verhalen de ronde.

Zal onze beschaving wegzinken onder de zeespiegel, zoals Atlantis ooit verdween?

Weblink bron
Elisabeth Oosterling
 “Veenfabriek bedenkt ingewikkeld reddingsplan voor onze beschaving” (2 juni 2019) op nrc.nl


meermin

In de betekenis van ‘zeevrouw’ voor het eerst aangetroffen in 1240

meerminnen (plural)
meerminnetje (diminutive singular)
meerminnetjes (diminutive plural)

een in zee of rivier wonend wezen dat half vrouw en half vis is

Meerminnen bestaan niet echt, hoor!


Danaïdenvat

eponiem, samenstelling van Danaïde en "dochter van Danaos " en vat zn met het invoegsel -n- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 1.D

ton vol gaten die de 50 dochters van Danaos volgens de Griekse mythologie, als straf voor een moord op hun echtgenoten, moesten proberen te vullen

Als wraak vermoordde ze elk hun man, behalve Hypermnestra, die echt van haar man, Lygkeus, hield. De andere Danaïden kregen als straf dat ze in de Tartarus een bodemloos vat moesten vullen, het Danaïdenvat.

Weblink bron
Liam Hertsens
 “De 50 Danaïden” (22 september 2019) op liamhertsens.wordpress.com


toverkol

samenstelling van tover ww en kol (heks)

toverkollen (plural)
toverkolletje (diminutive singular)
toverkolletjes (diminutive plural)


panacee

via Frans panacée en Latijn panacea van Oudgrieks πανάκεια, in de betekenis van ‘geneesmiddel tegen alle kwalen’ voor het eerst aangetroffen in 1658

wondermiddel

geneesmiddel dat alle kwalen zou verhelpen

panaceeën (plural)
panacees (plural)
panaceetje (diminutive singular)
panaceetjes (diminutive plural)

De oude alchemie leerde ons dat je niet op toverspreuken kunt vertrouwen, dat er geen panacee bestaat tegen alle kwalen, dat je kennis en onkunde niet geheim moet houden, en dat een zekere bescheidenheid op z’n plaats is.

Weblink bron
Robbert Dijkgraaf
 “Van Fröbel tot Nobel” (17 mei 2019) op nrc.nl

Een remedie tegen ALS is er niet, hoe vaak er in de media ook wordt gerept over Russische wondermiddelen en oosterse panaceeën.

Weblink bron
Pieter Steinz
 “Het kasboek van mijn leven” (8 november 2014) op nrc.nl

Overigens is het enthousiasme van dokters voor een pietsie aspirine als panacee tegen hartinfarcten en kanker wat aan het bekoelen.

Weblink bron
Piet Borst
 “Blind door aspirientje?” (16 februari 2013) op nrc.nl


Quirinus

Quirinuss (possessive)
Quirinussen (plural)
Quirinusje (diminutive singular)
Quirinusjes (diminutive possessive)
Quirinusjes (diminutive plural)


pantheon

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘eregebouw voor overleden beroemdheden’ voor het eerst aangetroffen in 1664

afgeleid van het Griekse θεος 'theos' (god) met het voorvoegsel pan-

de godenwereld (het geheel aan goden) van de (met name Griekse) mythologie

Sommige helden, zoals Herakles, werden uiteindelijk in het pantheon opgenomen.


Amphisbaena

een fabeldier uit de Griekse mythologie in de vorm van een slang met een tweede kop in plaats van een staart

De Amphisbaena ontstond uit het bloed dat droop uit het hoofd van Medusa toen Perseus op Pegasus over de Libische woestijn vloog.


dodenrijk

samenstelling van dode en rijk met het invoegsel -n-

de plaats waar de overledenen naar toegaan

De Oude Grieken noemden het dodenrijk de Hades.


vampier

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘dode die bloed uitzuigt’ voor het eerst aangetroffen in 1824

via Duits Vampir onleend aan Servisch вампир (vàmpīr) of een andere Slavische taal

vampiers, (plural)
vampieren (plural)
vampiertje (diminutive singular)
vampiertjes (diminutive plural)

uit schijnbare dood herrijzend wezen dat zijn slachtoffers in de nek bijt met zijn kenmerkende hoektanden en zich dan voedt met het mensenbloed en alleen gestopt kan worden met knoflook, wijwater of een houten pen in het hart

Graaf Dracula is de typische aristocratische vampier.


Castor

Castors (possessive)
Castors (plural)
Castortje (diminutive singular)
Castortjes (diminutive possessive)
Castortjes (diminutive plural)

een van de legendarische tweelingbroers uit de Griekse mythologie, Castor en Pollux, zonen van de zwaan Leda


Pollux

één van de legendarische tweelingbroers uit de Griekse mythologie, Castor en Pollux, zonen van de zwaan Leda.


trol

Leenwoord uit het Oudnoor(d)s, in de betekenis van ‘demon’ voor het eerst aangetroffen in 1513

trollen (plural)
trolletje (diminutive singular)
trolletjes (diminutive plural)

groot, soms reusachtig, lelijk en onvriendelijk wezen, oorspronkelijk afkomstig uit de Scandinavische mythologie, dat mensen vaak vijandig gezind is

In de Noordse mythologie behoorden trollen oorspronkelijk tot de "jötun", een geslacht van reuzen.


zangberg

de mythologische berg Helikon waar de Muzen vertoefden, overdrachtelijk voor de wereld van de kunsten

In de achttiende eeuw verweten Nederlandse dichters elkaar dat de zangberg in gevaar zou zijn.


watergodin

watergodinnen (plural)
watergodinnetje (diminutive singular)
watergodinnetjes (diminutive plural)


zanggodin

een godin die de zangkunst beheerst, met name een van de negen muzen van de Griekse mythologie

Bezing mij de man, o zanggodin, die veel te verduren kreeg sinds hij het heilige Troje vernietigde!


zombie

via het Amerikaans-Engels zombie vermoedelijk ontleend aan het Koongo zumbi "fetisj" of Kimbundu nzumbi "geest", in de betekenis van ‘opgestaan lijk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1954

zombie

door magie uit de dood teruggebracht persoon

Een zombie wordt vaak verondersteld de slaaf van degene te zijn die hem uit de dood heeft terugeroepen.


weerwolf

In de betekenis van ‘mens die zich in wolf verandert’ voor het eerst aangetroffen in 1165

Werwolf

. een mythisch wezen dat bij volle maan van mens in wolf verandert

weerwolven (plural)
weerwolfje (diminutive singular)
weerwolfjes (diminutive plural)

een mythisch wezen dat van mens in wolf verandert

In dit televisieprogramma delen een weerwolf, een vampier en een geest een huis.


onderwereld

onderwerelden (plural)
onderwereldje (diminutive singular)
onderwereldjes (diminutive plural)

het schimmenrijk van de doden, in m.n. de Griekse mythologie

De Klamath Indianen geloofden dat op deze plek de geesten van de onderwereld met de bovenwereld spraken. Daar kon ik me wel iets bij voorstellen, het was een magische plek.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


godenspijs

samenstelling van god en spijs met het invoegsel -en-

de spijs van de Olympische goden, ambrozijn


orakel

via Frans oracle van Latijn oraculum, in de betekenis van ‘godsspraak’ aangetroffen vanaf 1556

orakels (plural)
orakelen (plural)
orakeltje (diminutive singular)
orakeltjes (diminutive plural)

persoon die geraadpleegd kan worden voor het doen van voorspellingen

In Delfi huisde een orakel dat zich bedwelmde met dampen die uit de grond stegen en daarna raadselachtige uitspraken deed.

Zijn bijnaam ‘de Redder’ verwierf hij in 305, toen hij de bewoners van Rhodos bijstond in hun conflict met een andere diadochus. De dankbare bevolking noemde hem vanaf dat moment Soter en vereerde Ptolemaeus op aanraden van een Egyptisch orakel als een god.

Weblink bron
Bart Funnekotter
 “Een Griekse farao als redder in nood” (11 augustus 2022) op nrc.nl


zonnegod

samenstelling van zon en god met het invoegsel -e-


zonnewagen

samenstelling van zon en wagen met het invoegsel -e-

zonnewagens (plural)
zonnewagentje (diminutive singular)
zonnewagentjes (diminutive plural)


heksenbezem

samenstelling van heks en bezem met het invoegsel -en-

Hexenbesen

magische bezem waarop heksen worden verondersteld te kunnen vliegen

Hexenbesen

door een zwam veroorzaakte woekering in de takken van gezonde bomen

heksenbezems (plural)
heksenbezempje (diminutive singular)
heksenbezempjes (diminutive plural)

magische bezem waarop heksen [1] worden verondersteld te kunnen vliegen


nimf

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wezen dat bossen, rivieren bewoonde’ voor het eerst aangetroffen in 1530

afgeleid van het Griekse 'numphè' (bruid)

Nymphe

insect in de tweede toestand van gedaanteverwisseling

nimfen (plural)
nimfje (diminutive singular)
nimfjes (diminutive plural)

een Griekse halfgodin en daimon die in de natuur leeft, en vaak gebonden is aan een bepaalde plek of plantensoort, meestal voorgesteld in de gedaante van een aantrekkelijk meisje


oernevel

afgeleid van nevel met het voorvoegsel oer-, als soortnaam geschreven met een kleine letter

vormeloze ijle toestand waaruit het heelal is ontstaan

De verschillende lagen in het gebergte gaan als de bladen van het gedenkboek der schepping open en onthullen, hoe de oernevel van de chaos eertijds tot een kosmos moet zijn omgevormd.

Boschma, Hilbrandt
 “De tragedie van het Godsrijk : Blikken in de geschiedenis der Christelijke Kerk” (1947), De Tijdstroom, Lochem, p. 173


Achilles

een figuur uit de Griekse mythologie, zoon van Peleus, de koning van de Myrmidonen in Thessalië, en de Nereïde Thetis


zeemeerman

zeemeermannen (plural)
zeemeermannetje (diminutive singular)
zeemeermannetjes (diminutive plural)


meerman

meermannen (plural)
meermannetje (diminutive singular)
meermannetjes (diminutive plural)

een in zee of rivier wonend wezen dat half man en half vis is.

De meerman was op zoek naar een partner.


Andromache

afgeleid van mache ?? met het voorvoegsel andro-


chimaera

eponiem van Latijn chimaera dat verwijst naar Oudgrieks Χίμαιρα (Chimaira) een wezen uit de Griekse mythologie, in de betekenis van ‘monsterdier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1556

chimaera's (plural)
chimaeraatje (diminutive singular)
chimaeraatjes (diminutive plural)

fabeldier dat gevormd is uit delen van meerdere dieren


Pan

in de Griekse oudheid god van de natuur en de herders


titanenstrijd

samenstelling van titaan en strijd met het invoegsel -en-

titanomaquia

een verhaal uit de Griekse mythologie...

een verhaal uit de Griekse mythologie dat handelt over de strijd tussen de titanen en de Olympische goden


Danaïde

van Frans Danaïde als enkelvoud van Danaïdes dat via Latijn Danaides teruggaat op Oudgrieks Δᾰναΐδες (Danaídes) "dochters van Danaos "; op te vatten als terugvorming uit Danaïden, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.

benaming voor elk van de dochters van Danaos in de Griekse mythologie

Iets dergelijks schreef bijvoorbeeld heldin Hypermnestra (…), de Danaïde die geweigerd had haar bruidegom te vermoorden en daarom werd vastgehouden en gemarteld door haar eigen vader, ‘Opgesloten in huis ben ik, vastgebonden met zware ketenen’, niet in staat om haar brief te voltooien: ‘Ik zou meer willen schrijven, maar mijn hand is te zwaar door het gewicht van mijn boeien en mijn krachten zijn verdwenen door de angst.’

Weblink bron
Olga van Marion
 “Heldinnenbrieven. Ovidius' Heroides in Nederland.” (2005), Vantilt, Nijmegen, ISBN 9077503412, p. 203


gigant

giganten (plural)
gigantje (diminutive singular)
gigantjes (diminutive plural)


muze

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘zanggodin’ voor het eerst aangetroffen in 1565

in de Griekse mythologie een godin van kunst en wetenschap


Danaïden

via Frans Danaïdes dat via Latijn Danaides teruggaat op Oudgrieks Δᾰναΐδες (Danaídes) "dochters van Danaos ", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

benaming voor de dochters van Danaos in de Griekse mythologie

In de Tartaros ondergaat naast de daar vastgeketende Titanen nog een reeks zondaars eeuwige straffen, zoals de tot eeuwige honger en dorst veroordeelde Tantalos. (…) De Danaïden, die alle vijftig op een na (de zachtmoedige Hypermnestra) haar echtgenoten tijdens de huwelijksnacht hadden vermoord, zijn er bezig met het vullen van hun bodemloze vat; Sisyphus, de mythische koning van Korinthe, moest als straf voor zijn grote sluwheid een zwaar blok marmer tegen een berg op rollen.

Weblink bron
Rudy Kousbroek
 “De Sisyphusliefde; De rivier de Lethe en het verlies van herinneringen” (28 februari 1992) op nrc.nl


Walhalla

Valhalla

een speciale hemel in de Noorse mythologie, voorbehouden voor de gesneuvelden in de strijd

Wodans dochters, de Walkuren, brengen gevallen strijders naar het Walhalla.


sfinx

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘mythisch monster’ voor het eerst aangetroffen in 1566

sfinxen (plural)
sfinxje (diminutive singular)
sfinxjes (diminutive plural)

een mythisch wezen dat voorkomt in verschillende culturen, meestal samengesteld uit een gedeelte mens (hoofd) en een gedeelte dier (lichaam), soms ook uit twee dierlijke delen

De Sfinx van Gizeh is de bekendste sfinx.


Troje

naam uit de mythologie voor het huidige Hisarlık


Trojaans paard

verbinding van  Trojaans en paard, geoniem dat verwijst naar de val van Troje door een krijgslist van de Grieken die acht strijders verstopten in een houten constructie in de vorm van een paard , dat zogenaamd als achtergelaten offer aan de godin Athene dat bewust zo groot was gemaakt dat de Trojanen het niet eenvoudig hun stad in konden brengen, beschreven in de Odyssee en de Aeneis

houten constructie in de vorm van een paard waarin de Grieken een aantal strijders achterlieten

Hier eindigt „De verwoesting van Troje”, waarin het verhaal van het Trojaanse paard en van de Griekse verovering van de stad is verteld.

Eric. H. Cline
 “De Trojaanse oorlog” (2015), Amsterdam University Press, Amsterdam, ISBN 9789048527182


leviathan

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘monsterachtig waterdier’ voor het eerst aangetroffen in 1622

van Hebreeuws לִוְיָתָן (livjatan) "kronkelend watermonster"; het Hebreeuwse werkwoord לוה (lava) duidde oorspronkelijk op een draaiende beweging, zoals bij het spinnen of het maken van touw, waaruit de huidige betekenis "verbinden" is voortgekomen.

reusachtige waterslang, zoals Leviathan beschreven in de Bijbel (Jes. 27:1, Ps. 74:14, 104:26, Job 3:8, 41:1-34), wordt wel vertaald als krokodil

Haal mij dat kruid en zorg weer hier te zijn
Eer nog de leviathan 'n mijl kan zwemmen.


Odysseus

een figuur in de mythencyclus rond de Trojaanse Oorlog, koning van het eiland Ithaka, zoon van Laërtes en Antikleia


Walkure

via Duits Walküre van Oudnoords valkyrjar

Germaanse strijdgodin uit de Noordse mythologie

Ik denk dat de oplossing is dat de Walkure het ene wezenlijke element van het hele verhaal is, dat altijd aanwezig is.

J.R.R. Tolkien (vert. Renée Vink & Piet Verhagen)
 “De legende van Sigurd en Gúdrun” (2011), Meulenhoff Boekerij B.V., Amsterdam, ISBN 9789460231193, hfst. IX


sage

Uit Middelnederlands saghe “het vertelde”, saghe “verhaal, vertelling”, ontleend aan Duits Sage, in de betekenis van ‘volksverhaal’ voor het eerst aangetroffen in 1483 .

Weer in zwang geraakt in de 19e eeuw, onder invloed van de Romantiek.

Onder invloed van de Romantiek, met diens nadruk op folklore en etnische authenticiteit, raakten de Oudnoorse saga heldendichten ook bekend in de meeste Europese cultuurgebieden.

een traditioneel volksverhaal dat vaak gegroeid is om een historische kern

De sage over het vrouwtje van Stavoren.


Daphne

[1] van Oudgrieks Δάφνη en (Dáfnè) nimf in de Griekse mythologie , vergelijk δάφνη zn (dàfnè) "laurier"

[2] vernoemd naar de nimf, ook als genoemd in de Bijbel 2 Makkabeeën 4:33

[3] als verwijzing naar de Griekse mythologie, de Bijbelse plaatsnaam of een martelares die als heilig wordt vereerd Nouvelles ecclésiastiques et politiques. : Pays-Bas. in: Journal historique et littéraire, 164 jrg. 14 nr. 8 (1 december 1847), Comptoir universel dʹimprimerie et de librairie, p. 411/412

[4] eponiem in 1856 door de 19e-eeuwse Franse astronoom J. Chacornac vernoemd naar de nimf

nimf in de Griekse mythologie waar de god Apollo verliefd op raakte


banshee

Engelse fonetische spelling van het Ierse Bean sídhe dat 'vrouw van de sídhe' betekent

een Ierse fee die de dood van een mens aankondigt


boomnimf

[1] samenstelling van boom zn en nimf zn

Baumnymphe

vrouwelijke halfgoden, sterk verbonden met een boom in de Griekse mythologie

Baumnymphe

soort vlinder Idea leuconoe uit Zuidoost-Azië

boomnimfen (plural)
boomnimfje (diminutive singular)
boomnimfjes (diminutive plural)

halfgodin, sterk verbonden met een boom, uit de Griekse mythologie; ook gebruikt als aanduiding voor bovennatuurlijke vrouwelijke boomwezens in andere culturen

- En wat er van de boomnimf was geworden, kwam niemand ooit te weten.

- De seksloze zeemeermin, die door haar stomheid moet zwijgen over de liefde die ze voelt voor haar droomprins, en daardoor machteloos moet toezien hoe hij een ander trouwt, dat is natuurlijk Andersen zelf. En dat geldt ook voor de tol uit `De geliefden' die valt voor de onbereikbare bal wiens `vader en moeder marokijnen slippers zijn geweest', het geldt voor de wegkwijnende sneeuwman uit `De sneeuwman' die hopeloos verliefd wordt op een kachel (`er kwam iets over hem wat hij niet kende, maar wat de mensen wel kennen als ze niet van ijs zijn') en het geldt voor de bevrijde boomnimf in `De dryade', die als `een kind van verlangen' afreist naar de stad der liefde, maar niet mag toegeven aan zinnelijkheid en uiteindelijk wegglijdt als een wolk.


kentaur

Maar in 1972 volgde het systeem een sluwere strategie: Brodsky kreeg een dringend aanbod om te emigreren. Het alternatief was terug naar de poolcirkel – weer iemand/niemand worden, een soort Sovjet-versie van de kentaur, maar nu echt voor jaren. Zo stortte Brodsky zich dus halsoverkop in de geografie, en natuurlijk moest hij van die sadisten zijn ouders, zijn vriendin Maria Basmanova en hun zoontje van vier in de schaduw van de KGB achterlaten. Ik krijg kippenvel als ik me dat probeer voor te stellen; maar ik ben dan ook niet door een smerig systeem gehard of door een kamp heen gegaan.


centaur

via Latijn centaurus van Oudgrieks κένταυρος (kéntauros), in de betekenis van ‘paardmens’ voor het eerst aangetroffen in 1526

centaur

(mythologie) wezen waarvan het bovenlijf een man is en de rest een paard

Verhalen evolueren, net als de soorten. In de strijd om het bestaan zijn sterke verhalen in het voordeel ten opzichte van de slappe. Sterke verhalen laten zich gretiger doorvertellen; ze vinden makkelijker een gewillig oor. Doorvertellen in de cultuur staat gelijk aan voortplanten in de natuur. Daarbij treden mutaties op. Aangejaagd door het vliegwiel dat internet heet, groeit de evolutie van verhalen ons boven het hoofd. Ingewikkelde verhalen leggen het af tegen simplistische, genuanceerde tegen ongenuanceerde, saaie tegen sensationele. Fabuleren loont. Alles lijkt geoorloofd, met als gevolg: de fabeldieren die we in het leven roepen zijn monsters geworden. En dat is waarom ik geen fictie schrijf. Ik zou eraan willen bijdragen de hedendaagse cyclopen en centaurs in toom te houden, ze te kooien in een traliewerk van feiten. Ik denk dat dit beter gaat met feitenliteratuur, dan met nog meer fictie.

Zijn wolvenboek is biologische studie en cultuurhistorische verhandeling ineen; het biedt antropologische perspectieven als het gaat om de moeizame verhouding tussen mens en wild dier door de eeuwen heen. Bovendien is het een persoonlijke zoektocht naar de wolf. Bij wijze van proloog beschrijft Van der Meulen dat hij als kind naar Peter en de wolf luisterde, het beroemde muzieksprookje van Sergej Prokofjev. Drie donker gestemde hoorns verbeelden het huilen van de wolf. Het dier is zozeer uit onze contreien verdwenen, betoogt Van der Meulen, dat hij een soort fabel is geworden, zoals de vuurvogel, draak en centaur. Maar in evolutionair opzicht is de wolf ook de voorvader van de hond: wereldwijd lopen er „een paar honderd miljoen gedomesticeerde wolven rond”, aldus Van der Meulen. En met lichte ironie voegt hij eraan toe: „Maar wie denkt bij pekinezen, middenslagschnauzers of poedels nog aan hun voorhistorische stamouders?”


Medusa

figuur uit de Griekse mythologie, dochter van Phorcys en Ceto, die als enige van de drie Gorgonen sterfelijk is


wereldbrand

Weltenbrand

en 2. vuur dat de hele aarde vernietigt, algemene verwoesting en strijd, wereldoorlog

De wereldbrand is bijvoorbeeld onderdeel van Ragnarok in de Noordse mythologie, maakt deel uit van de Stoïcijnse overtuiging , komt voor in de Palicanon van het Boeddhisme en in de Openbaring van Johannes 20:9-15 in de christelijke Bijbel.

Zo gaan bijna alle inheemse volken in het Caraïbisch gebied uit van de mythe van een paradijselijke voorwereld. Deze is weggevaagd door een zondvloed en een wereldbrand die maakten dat de wereld is zoals ze nu is.

(…) Stond ons dit te wachten van de zon?
Sticht god die wereldbrand? Of god, of Faëton,
een roekeloos, een dwaas, een wulp, een dolle basterd,
van god en mensen waard verdoemd, en waard gelasterd?


Argus

in de Griekse en Romeinse mythologie de wachter met honderd ogen die alles zag en die van Hera moest passen op Io, die door Zeus in een mooie zilverkleurige koe was veranderd


ambrozijn

- Nektar en ambrozijn - Tarte à la crème 'Zelden ziet men zulke diepzinnige gezichten als bij de bestudering van de spijskaart'

Thomas Eyskens
 “Er is niets te zien en dat moet je zien” (2014), De Arbeiderspers , ISBN 9789029593380


basilisk

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘fabeldier’ voor het eerst aangetroffen in 1240

fabeldier, slangdraak, volgens het bijgeloof zo giftig dat zelfs zijn blik iemand doden kan


Dionysus

bij de Oude Grieken de god van de wijn en de vruchtbaarheid


mimi

benaming voor de lange, zeer dunne wezens die leven in de rotsspleten van Noord-Australië

Zij zeggen dat de schilderingen gemaakt zijn door vooroudergeesten, de mimi, en dat dit hun zelfportretten zijn. De mimi hebben, zoals je op de afbeelding van de figuren kunt zien, lichamen zo dun als rietstengels en zo iel dat ze niet aan een flinke wind kunnen worden blootgesteld, uit angst dat ze dan zouden ombuigen en knakken.

David Attenborough
 “Reizen naar de andere kant van de wereld”, ebook (2019), Uitgeverij Unieboek / Het Spectrum, Utrecht, ISBN 9789000366064


triton

[1] tritons (plural)
[2] tritonen (plural)

zeegod van lagere rang, half mens, half vis reed hij over het water met paarden en zeemonsters en blies hij op de kinkhoorn om de golven te bedaren


feniks

via Middelnederlands venix en Latijn phoenix en van Oudgrieks φοῖνιξ (foinix), in de betekenis van ‘mythische vogel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1301

fabeldier, een vogel die zich om de vijf eeuwen verbrandde en dan verjongd uit zijn as verrees

Ze was onzeker, maar als het licht op het podium aanging, veranderde ze en werd ze zó krachtig. Ze was een soort feniks die steeds uit de as herrees.

Weblink bron “Herinneringen aan Liesbeth List: 'Ineens deed ze die yogapose'” (27 maart 2020), NU.nl


hydra

via Latijn Hydra van Oudgrieks Ὕδρα (Hydra), in de betekenis van ‘slang’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1552


visman

Hij lijkt ook met zijn baard en zwarte ogen sprekend op de tekening van de Visman, in het boek vol met sagen en legendes van het eiland. Volgens het verhaal komt een man die eerst vis was, aan land om hoop en verwondering te brengen.


sirenenzang

samenstelling van sirene zn en zang zn met het invoegsel -n-


wijngod

Elk jaar wordt in juni een feestelijk kunstfestival ter ere van de wijngod Dionysos gehouden. Perperikon wordt door de oude Grieken nog steeds als het heiligdom van deze wijngod gezien.

Dat voel ik. Dion Graus gaat doorbreken.’ En dat gebeurde: exact vier jaar later vergelijkt hij zichzelf in een interview met Koning Midas, want: ‘Alles wat ik heb aangeraakt is in goud veranderd.’ En hoe kan het ook anders met zo’n naam. Was het niet wijngod Dionysos die Midas de kracht verleende om alles in goud te veranderen?


poltergeist

De laatste vier maanden wordt Doris Birch, een 73-jarige grootmoeder uit de Britse plaats Herne Bay, uit haar slaap gehouden door, plat gezegd, een geile geest. Als de vrouw haar bed instapt, voelt ze onder de lakens de onzichtbare handen van de poltergeist over haar lichaam glijden.

In 1982 vroeg Steven Spielberg aan Hooper of hij Poltergeist wilde regisseren. Deze film, over een gezin dat door geesten geterroriseerd wordt, was commercieel een nog groter succes dan The Texas Chainsaw Massacre en groeide eveneens uit tot een klassieker in het genre.


hellehond

erfwoord via Middelnederlands hellehont van Oudnederlands hellahunt, op te vatten als samenstelling van hel zn en hond zn met het invoegsel -e-

mythisch wezen dat de toegang tot de onderwereld bewaakt en onheil brengt

Het verschijnen van de hellehond was een slecht voorteken. Nu is de hellehond het symbool van De Lutte en zijn er jaarlijks de hellehondsdagen.

Meermalen ontsnapt hij aan de dood – zelf verkozen of niet – en aan zijn vijanden, de witte jongens met stenen, de mannen op paarden met fakkels, de hellehond. Een hellehond ja, en dat zwarte, gladde wezen is een volstrekt geloofwaardige tegenstander, zoals de hele roman door de magie en het drama effectief ingezet worden.

Weblink bron
Daan Stoffelsen
 “Gejaagd door water, blues en hellehond” (11 april 2014) op nrc.nl


aardman

,,Ik heb de academie niet afgemaakt, maar bleef wel altijd tekenen. Toen ik een jaar of 23 was, heb ik een tekening gemaakt van een klein mannetje in een boom. Het zag eruit alsof die tekening uit een verhaal kwam. Omdat dat verhaal er niet was, ben ik het zelf maar gaan schrijven: Dulin en de aardman."

Het is vandaag precies dertig jaar gelden dat de film Labyrinth met David Bowie in de hoofdrol als koning van de aardmannetjes werd uitgebracht. Bekijk hier hoe de ontvoerde baby Toby en zijn zus er nu uit zien.


sater

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘halfgod’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1563

saters (plural)
satertje (diminutive singular)
satertjes (diminutive plural)

figuur uit de Griekse mythologie, voorgesteld als een kleine man met korte staart en bokkenpoten, een vrolijk en ondeugend boswezen


spokerij

Naamwoord van handeling van spoken met het achtervoegsel -erij

verschijning van spoken en geesten, meestal in de nachtelijke uren

De rusteloze vrijbuiter voelt zich aangetrokken tot spokerij en occultisme. Met vrienden voert hij discussies over bijvoorbeeld spiritisme, astrologie, kabbala en vrijmetselarij. Wijkstra probeert bijvoorbeeld door zelfhypnose alle vrees en angst in zichzelf te overwinnen.


Hercules

Hercules

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem

Romeinse halfgod, gelijkgesteld met de Griekse Heracles


helhond

hell-hound

monsterachtige hond met bovennatuurlijke eigenschappen

Buiten zag hij een zwart beest met een paar gloeiende ogen op zich afkomen. Het sprong tussen zijn benen en lichtte hem als een veertje van de grond. De wind suisde langs zijn oren. Met de dronkeman op zijn rug vloog de helhond over de weg.


Helhond

driekoppige hond die in de Griekse en Romeinse mythologie de toegang tot de onderwereld bewaakt

⧖ En zij meldden, dat, op het onverwachts, Herakles in Mykenae verschenen was, met, aan drie kettingen, den Helhond in toom, ontzettend bassenden Kerberos, gemuileband de drie muilen, en dat hij hem vertoond had aan den verbaasden volke en aan den vorst, die diep in zijn paleis was gevlucht van ontzetting, en, verscholen achter de zuilen, had uit geroepen, dat Herakles vrij was van slavernij en van boete, zoodra hij het monster weêr naar Hades terug had gevoerd…


nereïde

via Frans néréide; op te vatten als afgeleid van Nereus met het achtervoegsel -ide, omdat zij in de Griekse mythologie de dochters van deze zeegod zijn

bovennatuurlijke vrouwelijke wezens die in of bij het water leven

Zijn bloed, dat in een stroompje onder de steenklomp uitloopt, ‘metamorfoseert’ echter na enige tijd en verandert in een bruisende rivier. Die mondt uit in de nabijgelegen zee, zodat de nereïde Galathea en haar geliefde Acis inderdaad voor eeuwig samen kunnen zijn.


zwaanridder

samenstelling van zwaan zn en ridder zn , als soortnaam geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.A

edel krijgsman die met een door een zwaan getrokken boot de Rijn afvaart

Weinig vogels zijn zo zwaar met symboliek beladen als de zwaan. Van de Griekse oppergod Zeus die in zwanengedaante Leda bezwangerde en de Wagneriaanse zwaanridder Lohengrin tot het Germaanse toversprookje Zwaan kleef aan en De stervende zwaan van ballerina Anna Pavlova – de associaties rijgen zich aaneen, zoals Hella Haasse liet zien in haar essay Zwanen schieten, uit 1993.

Weblink bron
Erik van den Berg
 “Ontzielde vogels op twee prachtige boekomslagen” (30 november 2018), de Volkskrant

Johannes combineert hier een voorvorm, of devoorvorm van dit sprookje met het in zijn tijd en later zo geliefde motief van het huwelijk van een man met een watervrouw (het Melusine-motief) en dat van de zwaanridder (= Godfried van Bouillon, Lohengrin), dat in het Nederlandse taalgebied onder andere zou leiden tot het populaire volksboek „Een schone ende miraculeuse historie vanden ridder metter swane” (vanaf de eerste helft van de 16e eeuw).

Ton Dekker e.a
 “Van Aladdin tot Zwaan kleef aan. Lexicon van sprookjes: ontstaan, ontwikkeling, variaties.” (1997), SUN, Nijmegen, ISBN 906168613X, p. 241


ondood

afleiding van dood met het voorvoegsel on-

untot

een fictieve toestand waarin een mens of ander wezen terechtkomt als hij/het is gestorven, maar teruggehaald is uit de dood

ondoder (uninflected comparative)
ondoodst (uninflected superlative)
ondode (inflected positive)
ondodere (inflected comparative)
ondoodste (inflected superlative)
ondoods (partitive positive)
ondoders (partitive comparative)

In de beelden is te zien dat Link en Zelda een soort crypte verkennen, waar ze niet alleen hiërogliefen aantreffen, maar ook een ondood wezen.

Weblink bron “Legend of Zelda: Breath of the Wild krijgt vervolg” (12 jun. 2019), Tubantia

Het blijkt echter dat ze worden achtervolgd door een vampier, een verrezen dode die tijdens zijn zwerftochten bij mensen bloed uit de hals zuigt. Wanneer mensen driemaal door de vampier worden gebeten en sterven worden zij echter ”ondood”.

Weblink bron
Arjan Nobel
 “Vampiers en volksgeloof” (02-11-2005), Reformatorisch Dagblad

De ster mu Arae heet voortaan Cervantes naar de Spaanse schrijver. Zijn planeet heet Quijote, naar Cervantes’ beroemde figuur Don Quichot. De dode ster PSR 1257+12 heet voortaan Lich, naar een ondood mythisch figuur. Er omheen draait de planeet Poltergeist.

Weblink bron “Nieuwe planeet: Janssen” (15-12-2015), Reformatorisch Dagblad


belezer

naamwoord van handeling van belezen met het achtervoegsel -er

iemand die kan genezen door handoplegging

Op het platteland was in vrijwel elk gehucht wel iemand die hulp kon bieden bij kleine kwalen als verstuikingen, wratten, brandwonden, kiespijn en dergelijke. Onder het prevelen van zorgvuldig geheim gehouden bezweringen werd dan 'de hand opgelegd'. Het ging hier meestal om mannen, maar ook enkele vrouwen stonden bekend als 'strijker' of 'belezer'.

Weblink bron
Piet de Rooy
 “Handopleggers en pleisterjuffrouwen” (14 januari 2000), de Volkskrant


dryade

driade

mythologisch, vrouwelijk wezen dat in een bos of boom leeft


succubus

een vrouwelijke demon die zich voedt met de energie en/of het mannelijke zaad van haar slachtoffers

De thriller vertelt over een getrouwde alcoholist die vreemd gaat. Maar langzaam maar zeker komt hij er achter dat de vrouw met wie hij dat gedaan heeft een succubus is, een demon die zich voedt met zijn energie.

Weblink bron “Verhoeven maakt bovennatuurlijke thriller” (15 oktober 2010), Het Parool


centaurus

wezen met het onderlichaam van een paard en het bovenlichaam van een man

⧖ (…) Hercules sterck
groot schotter in zyn tyden
metter handboghen werck
const hem zeluen bevryden
Nessus centaurus stranck
met zynen schichte dwanck (…)

Eduard de Dene (ed. W. Waterschoot e.a.)
 “Testament rhetoricael, deel 1”, Jaarboek ‘De Fonteine’ XXVI (1976), p. 230 r. 21-26


boswezen

boswezens (plural)
boswezentje (diminutive singular)
boswezentjes (diminutive plural)

[2] mythologisch organisme dat leeft in de bossen


Gouden Eeuw

gouden eeuw gebruikt als benaming, een leenvertaling van Latijn aurea aetas "gouden tijdperk" zoals Ovidius in boek 1 (r. 89-112) van zijn Metamorfosen het tijdperk dat Saturnus oppergod was noemt; deze beschrijving gaat weer terug op Oudgrieks χρύσεον γένος (chrúseon génos) "gouden geslacht" in het werk Werken en dagen van Hesiodus

De term "gouden eeuw" kan ook als algemene aanduiding voor een bloeiperiode worden gebruikt; in dat geval schrijven we het met een kleine letter.

veronderstelde bloeiperiode in de klassieke mythologie

⧖ Sy is al vaal en loof door 't bekennent bedryven
Des Hollanders ghemaeckt: Doch om des Wijsheyts Vin
Blijft Athenen den naem, en Hollandt het ghewin,
Soo dat nu weder is de Goude Eeuw ghekomen,
Van onghekreuckte Deucht en Wijsheyt uytghenomen,
Die d'Ouden seyden dat voor haar langh was vergaan

n.n.
 “Vlaerdings redenrijck-bergh” (1617), Kornelis Fransz., Amsterdam


pleiade

van Oudgrieks πλειάδα (pleiáda) "dochter van Pleione"

elk van de zeven dochters van Atlas en Pleione, die de godin Artemis vergezelden en van Zeus een veilige plaats aan de hemel hadden gekregen

Daar wees Aeneas de koning erop dat zij verre verwanten waren. Hij was zelf een nazaat van Dardanos, een zoon van de pleiade Electra en een kleinzoon van Atlas , terwijl Evander op zijn beurt afstamde van Mercurius , een zoon van de pleiade Maia en bijgevolg ook een kleinzoon van Atlas.

Jo Claes
 “Romeinse sagen en legenden: schatkamer van kunst en taal” (2008), Omnibook, Kampen, ISBN 9789077942352, p. 59


Semele

in de Griekse oudheid godin van de aarde, dochter van Kadmos en Harmonia, moeder van Dionysos
Het verhaal hoe Zeus haar vanwege haar schoonheid verleidde is onderwerp van schilderijen en een bekend oratorium van G.F. Händel.

Dionysus' moeder was de maangodin Semele en zijn grootmoeder was de grote godin, de Magna Mater Rhea.

E.M. Beekman (vert. Maarten van der Marel & René Wezel)
 “Paradijzen van weleer. Koloniale literatuur uit Nederlands-Indië, 1600-1950.” (1998), Prometheus, Amsterdam, ISBN 90 5333 593 5, p. 295


parisoordeel

samenstelling van Paris en en oordeel zn

de verkiezing wie de mooiste van de drie godinnen (Hera, Athena en Aphrodite) is door Paris, een verkiezing die uiteindelijk de aanleiding is voor de Trojaanse oorlog


Hermes

Griekse god van de handel en het verkeer, bode van Zeus


Zeus

Griekse god, hoofd der goden, heersend vanaf de berg Olympus


Eridanus

via Latijn Eridanus en van Oudgrieks Ἠρῐδᾰνός (Eridanós)

Eridanus

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem


Orion

via Latijn Orion en van Oudgrieks Ὠρίων en (Ooríoon)


Perseus

via Latijn Perseus en van Oudgrieks Περσεύς en (Perseús)

Griekse held, die onder meer Andromeda bevrijdde en het monster Medusa onthoofdde


Pegasus

van Latijn Pegasus en en Oudgrieks Πήγασος en (Pègasos)

paard met vleugels, waarop Bellerophon naar de Olympus probeerde te vliegen


Argo

via Latijn Argo en van Oudgrieks Ἀργώ (argóo)
**[2] (verkorting) van Schip Argo

Argo Navis

vroeger gebruikte benaming van een groot sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem

naam van het schip waarmee Jason samen met andere Griekse helden op zoek ging naar het Gulden Vlies


kabouterkind

samenstelling van kabouter zn en kind zn

kind van een klein, op een mens lijkend sprookjesfiguur

Geen enkel ander boek herinnerde ik me zo goed als dat, zelfs niet De kabouterkinderen met de afbeeldingen van de drie kleintjes die op de rug van de vleermuis door de noordse zomernacht reisden.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


trollenleger

samenstelling van trol zn en leger zn met het invoegsel -en-

trollenlegers (plural)
trollenlegertje (diminutive singular)
trollenlegertjes (diminutive plural)

strijdmacht bestaand uit bepaald grote, soms reusachtige, lelijke en onvriendelijk wezens zoals die voorkomen in oude Scandinavische verhalen

Een trollenleger was Alfenmark binnengevallen en het stond er slecht voor met de elfen.

Bernhard Hennen (vert. Olga Groenewoud)
 “De Elfen” (2012), Luitingh-Sijthoff B.V., Amsterdam, ISBN 9789024557028, hfst. Verloren vaderland


Phoebe

via Latijn Phoebe van Oudgrieks Φοίβη (foíbè) "Heldere, Stralende, Schone"
**[2] al in de oudheid gebruikt als meisjesnaam, bijvoorbeeld in de Bijbel, Romeinen 16:1, in het Engels kwam deze naam in de 17e eeuw weer in de mode

Phoebes (genitive singular)
Febe
[1] Phoibe

in de Griekse mythologie een dochter van Ouranos en Gaia, als vrouwelijke Titaan de oorspronkelijke heerseres over de maan en het orakel van Delphi; gebruikt als bijnaam van de Griekse Artemis als maangodin (vergelijk Φοῖβος voor Apollo als zonnegod)

Een en dezelfde Phoebe regelt de getijden, een en dezelfde heeft de macht over meisjes en woelt met wisselende beweging hun binnenste om.

Constantijn Huygens (ed. Tineke L. ter Meer)
 “Latijnse gedichten 1607-1620.” (2004), Constantijn Huygens Instituut, Den Haag, ISBN 9076832110, p. 213


Adonis

een figuur uit de Griekse en Fenicische mythologie


Hellehond

samenstelling van hel zn en hond zn met het invoegsel -e- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

Naast bovenstaande meer algemene betekenissen kan "Hellehond" ook voorkomen als de bijnaam van een persoon of de titel van een kunstwerk.

bij de oude Grieken de driekoppige bewaker van de toegang tot Hades

Van verre ziet Europa toe. Zij spoort de admiraal aan, Karel Gustaaf in boeien te slaan en hem, gelijk Hercules deed met de Hellehond, aan iedereen als afschrikwekkend voorbeeld te laten zien, vooral ook aan kardinaal Mazarin.

H.H.J. de Leeuwe
 Een politiek gelegenheidsspel van Jan Vos: ‘Ontzet van Koppenhaven’ in: De Nieuwe Taalgids., jrg. 61 nr. 3 (1968), Wolters-Noordhoff, Groningen, p. 187

bij de oude Germanen de hond die de oppergod Wodan vergezelde als hij de jacht door de hemel leidde

Tyr, de god van de oorlog, vocht met Garm, de Hellehond van de godin van de onderwereld, en ook zij verwondden elkaar zo hevig, dat geen van beiden het overleefde.

Simone Kramer
 “Over goden en reuzen: verhalen uit de Edda” (2014), Ploegsnam b.v., Amsterdam, ISBN 9789021673752, p. 149


Zwaanridder

van zwaanridder zn , als eigennaam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

hoofdpersoon van een middeleeuws heldenverhaal, waarin een edel krijgsman zich verplaatst in een boot die door een zwaan wordt getrokken

Bomans ging in zijn lezing ook kort in op Bilderdijks genealogische ideeën. Volgens hem ging de dichter er prat op af te stammen van de Zwaanridder.

Rick Honings
 Bilderdijk-kroniek : ‘Een te groot geluid in een te kleine kamer’ : Godfried Bomans en de sleutel tot Bilderdijk in: Nieuw Letterkundig Magazijn., jrg. 29 nr. 2 (december 2011), Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, Leiden, p. 69

Bij alle anderen is de identiteitswisseling een gevolg van slonzig denken. Warines moeder, de smidsvrouw, is eigenlijk een Keltische moeder-maagd. De ridder die Warine komt halen, blijkt Bohort te zijn, die bovendien Myrddyn heet en bij nader inzien de Zwaanridder Lohengrin is.

Weblink bron
Clara Strijbosch
 “Verduisterde Middeleeuwen” (9 november 2001), de Volkskrant


dondergod

Wat de symbolen op dit armbandje betreft: het tweede symbool van links is een zogenaamde Mjölnir; de hamer van de beroemde dondergod Thor. Dit is ongetwijfeld het populairste symbool van het Noordse heidendom, en vooral in de heavy metal (en folk of viking metal) -wereld tref je dit symbool overal aan.

Weblink bron “Overzicht achtergrondgesprekken oorlogspropaganda” (Vrijdag 18 november 2022, 17:31), NOS

De strijd tegen corona heeft mogelijk een nieuw wapen, of een nieuwe hamer eigenlijk. Het antivirale middel molnupiravir is vernoemd naar krijgshamer Mjölnir van de Noorse dondergod Thor en kan als het op tijd wordt toegediend 50 procent van de ziekenhuisopnames en overlijdensgevallen in risicogroepen voorkomen, maakte farmaceut Merck vorige week bekend op basis van klinisch onderzoek.

Weblink bron
Joram Bolle
 “Virusremmer tegen corona: 'Zeer welkom, maar geen wondermiddel'” (Dinsdag 5 oktober 2021, 07:14), NOS


Charon

via Latijn Charon van Oudgrieks Χάρων (chároon)

bij de oude Grieken de veerman die in de onderwereld de geesten van overledenen tegen betaling van een obool over de rivier de Acheron naar Hades bracht (de Romeinen gebruikten voor de laatste twee de namen Styx respectievelijk Pluto)

'Er zit geen schot in het paradijs,' zei hij. 'Dat is het probleem. Innovatie wordt er niet gezien als een prioriteit. Het enige wat er gebeurt, is de aankomst van nieuwe gasten. En Charon kreeg tenminste nog een obool per overtocht. Hij werd beter betaald dan ik'

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), ISBN 9789029526227, p. 350

Hij dacht aan Socrates en zag zich kalm
naast deze in de sloep van Charon stappen.

Weblink bron
Carl Friedman
 Vijf gedichten : Gif (augustus 1984) in: De Gids., jrg. 147 nr. 6, Meulenhoff Nederland, Amsterdam, p. 450


godenzoon

samenstelling van god zn en zoon zn met het invoegsel -en-

godenzonen (plural)
godenzoons (plural)
godenzoontje (diminutive singular)
godenzoontjes (diminutive plural)

mannelijke nazaat van een god en een godin

mannelijke nazaak van een god en een mens


goudland

mythisch land waar zeer veel goud zou zijn

"Waarschijnlijk is het een Europeaan die op zoek was naar het mythische goudland El Dorado", vertelt Kiela. "Hij liep denk ik de verkeerde tegen het lijf." De Jivaro-indianen droegen de hoofden aan hun riem, om rivaliserende stammen af te schrikken.

Weblink bron “Te koop: hoofd, 150 jaar oud, gekrompen, 49.000 euro” (Donderdag 19 januari 2017, 10:41), NOS


Hades

via Latijn Hades van Oudgrieks ᾍδης (Háidès)

Het J. Paul Getty Museum geeft een terracotta hoofd terug aan Sicilië. Het museum besloot daartoe nadat het had vastgesteld dat de ruim tweeduizend jaar oude kop van de Griekse god Hades illegaal werd opgegraven.

Weblink bron “Getty Museum geeft hoofd Hades terug” (11 jan 2013) op nu.nl

onderaardse wereld waar de geesten van de doden leven

De ingang van Hades, de Griekse onderwereld, werd bewaakt door Cerberus, een monsterlijke hond met drie koppen en een lange staart.

Weblink bron
Arthur van Schendel
 “Verzameld werk. Deel 7.” (1978), Meulenhoff Nederland, Amsterdam, ISBN 9029007869, p. 620


Ase

van Oudnoords áss; vergelijk Duits Ase; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S

Het meervoud "Asen" is de meest gangbare vorm.

bij de Germanen benaming voor elk lid van de belangrijkste godenfamilie

De belangrijkste Ase is Odin, een goede tweede is Thor. Beiden worden in teksten soms kortweg ‘de Ase’ genoemd.

Weblink bron
Paula Vermeyden & Arend Quak
 “Van AEgir tot Ymir. Personages en thema's uit de Germaanse en Noordse mythologie.” (2000), SUN, Nijmegen, ISBN 906168661X, p. 32


minotaurus

mythologisch wezen met de kop en de staart van een stier en het lichaam van een mens

De latere keizers van Rome droegen een gewaad, waarop in goud en paarlen een labyrint geborduurd was; in het midden bevond zich een smaragd met de beeltenis van de Minotaurus, die een vinger op de lippen houdt, `omdat de overwegingen van de heerser evenzeer geheimzijn als de ware weg door de doolhof.

Hella Haasse
 “De tuinen van Bomarzo” (1968), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021433585

Zij biedt hem de kans, aan het onderaardse te ontsnappen, herboren te worden, nadat het monster Minotaurus is verslagen.

Hélène Serafia Haasse
 “De tuinen van Bomarzo” (1968), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021433585

"Vallen is als vliegen is 'in de werkelijkheid geworteld'. De betoverende gruwelgeschiedenis van de vier Holbein-meisjes en hun (stief)vader. De man die overdag de aanbeden Henri Elias Hendrikus Holbein was, amateurschilder, gesjeesde seminarist en alomtegenwoordige gezinsgod, die de meisjes MM, Henne Vuur, Libby en Toddiewoddie inwijdde in de wereld van kunst en wetenschappen, veranderde 's nachts in een monster. In de wellustige Minotaurus die hun kinderbedden bezocht om hen zijn seksuele wil op te leggen."

Weblink bron “Dit zijn de zes genomineerden voor de Libris Literatuur Prijs 2020” (Maandag 2 maart 2020, 17:18), NOS


hob

kleine mythologische huishoudelijke geest


aardslang

aardslangen (plural)
aardslangetje (diminutive singular)
aardslangetjes (diminutive plural)