enzym

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘ferment’ voor het eerst aangetroffen in 1895

afgeleid van het Griekse: εν ζιμος (in gist)

Enzym

een organische molecuul dat biologische reacties mogelijk maakt of versnelt zonder daarbij zelf...

enzymen (plural)
enzympje (diminutive singular)
enzympjes (diminutive plural)

een organisch molecuul dat biologische reacties mogelijk maakt of versnelt zonder daarbij zelf verbruikt te worden of van samenstelling te veranderen

In feite zijn enzymen biologische katalysatoren.


transcriptie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘overzetting’ voor het eerst aangetroffen in 1456

Afgeleid van de samenstelling van de Latijnse woorden trans en scriptio

afgeleid van transcript met het achtervoegsel -ie

Abschreiben

de conversie naar een geschreven tekst van een andere geschreven, getypte of gedrukte tekst.

Transkription

het vastleggen van de uitspraak van een gesproken tekst op schrift.

Transkription

(biologie) het proces waarbij een specifiek stuk van een DNA-keten wordt afgelezen en in "gespiegelde" vorm wordt vastgelegd in een RNA-keten.

Transkription

het omzetten van een muziekstuk naar een andere vorm of bezetting.

transcripties (plural)
transcriptietje (diminutive singular)
transcriptietjes (diminutive plural)


vet

erfwoord via Middelnederlands vet van Oudnederlands fet, in de betekenis van ‘weefsel tussen vlees’ aangetroffen vanaf 901

Vette en magere jaren (hebben)

jaren met meer welvaart en minder werkloosheid en jaren met minder welvaart en meer werkloosheid

Het is altijd vet in een andermans schotel

Het oog van de meester maakt het paard vet

het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt

Iemand in zijn eigen vet (of sop) gaar smoren/laten koken

iemand niet helpen, maar zelf diens situatie laten ondervinden

Met zijn neus in het vet ( of in de boter) vallen

Vieze varkens worden niet vet

als iemand te kieskeurig is, krijgt die wellicht te weinig eten

vet

gladde, zeer vette vloeistoffen, smeermiddelen

een groep van chemische stoffen bestaande uit verbindingen tussen glycerol en vetzuren

Vetten kennen we als gladde vloeistoffen en smeermiddelen.


eiwit

æggehvide

het deel van een ei waarin de dooier ligt

بروتين

een tot een klasse van polymere stoffen met een hoog moleculair gewicht...

eiwitten (plural)
eiwitje (diminutive singular)
eiwitjes (diminutive plural)

een tot een klasse van polymere stoffen met een hoog moleculair gewicht behorende stof die samengesteld is uit diverse alfa-aminozuren verbonden door peptidebindingen


DNA

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hoofdbestanddeel van de chromosomen’ voor het eerst aangetroffen in 1968

De Engelse afkorting voor desoxyribonucleic acid.

DNS

de afkorting van desoxyribonucleic acid (desoxyribonucleïnezuur)

de afkorting voor desoxyribonucleic acid (desoxyribonucleïnezuur), een hoogmoleculaire verbinding als basis van de genen en chromosomen

Het DNA van de verdachte werd vergeleken met het DNA van het gevonden haar, maar ze bleken niet identiek.


gluten

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kleefstof uit graankorrels’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1770


albumine

In de betekenis van ‘in water oplosbaar eiwit’ voor het eerst aangetroffen in 1847

uit het Frans albumine, afgeleid van Latijn albumen

Albumin

in water oplosbaar eiwit dat veel in bloed voorkomt


amine

afgeleid van ammonia met het achtervoegsel -ine

أمين

een organische verbinding die kan worden beschouwd afgeleid te zijn van ammoniak...

een organische verbinding die kan worden beschouwd afgeleid te zijn van ammoniak door vervanging van één of meer N-H-bindingen door N-C-bindingen

Amines zijn basen met een vaak visachtige geur.


aminozuur

In de betekenis van ‘organische verbinding die zowel amino- als carboxylgroep bevat’ voor het eerst aangetroffen in 1935

aminozuren (plural)
aminozuurtje (diminutive singular)
aminozuurtjes (diminutive plural)

bouwstof van de eiwitten, een organische verbinding die zowel een carboxylgroep (-COOH) als een aminegroep (-NH₂) bezit

- Voor het feit dat komeetinslagen nog een toevallig geschenk uit de kosmos meebrachten: de basisbestanddelen voor het leven en voor DNA, zoals ribose, kooldioxide, ethanol, aminozuren en fosfor.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979

De preparaten bleken in tegenstelling tot de vermelding op het etiket onzuiver en bestonden uit veel meer aminozuren dan alleen d- of l- glutaminezuur.

Kolfschooten, Frank van
 “Ontspoorde wetenschap” (2012), De Kring, ISBN 9789491567087


cholesterol

In de betekenis van ‘vetachtige stof’ voor het eerst aangetroffen in 1941

afgeleid van sterol met het voorvoegsel chol- met het invoegsel -e-

xолестерол

vet dat in je lichaamscellen zit, zoals galvet, lichaamsvet

- "Meer van het goede cholesterol is niet altijd beter"

- Daar komt bij dat het lichaam van ouderen biologisch anders werkt. „Zo zijn hoge bloeddruk, hoge cholesterol of een traag werkende schildklier op oudere leeftijd helemaal niet zo nadelig. Maar het verouderingsproces zorgt wel voor slijtage, slapte en andere kwalen.


co-enzym

afgeleid van enzym met het voorvoegsel co-

: onderdeel van een eiwit dat een eiwit- of meer bepaaldelijk een enzymreactie veroorzaakt


fibrine

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bloed- of plantenvezelstof’ voor het eerst aangetroffen in 1847

uit het Frans fibrine, afgeleid van Latijn fibra met het achtervoegsel -inus

onoplosbaar eiwit in het bloedplasma, gevormd tijdens de bloedstolling uit fibrinogeen en trombine


katabolisme

van Latijn catabolismus zn ; op te vatten als afgeleid van katabool met het achtervoegsel -isme

katabolisme

geheel van de afbraakprocessen in een lichaam

omzetting van grote moleculen in kleinere moleculen binnen organismen, zodat de energie daaruit beschikbaar komt

Het aantal belangwekkende problemen, hetwelk zich voordoet bij het katabolisme der door ons gesynthetiseerde vetten is hiermede allerminst uitgeput.

Verkade, P.E.
 “Problemen betreffende de vetstofwisseling der diabetici”, diesrede (7 november 1930), Nederlandsche Handels-Hoogeschool, Rotterdam, p. 26


koolhydraat

Leenvertaling van Duits Kohlenhydrat, aangetroffen sinds 1850, voor een vindplaats zie hieronder.

Kohlenhydrat

koolhydraten (plural)
koolhydraatje (diminutive singular)
koolhydraatjes (diminutive plural)

een bepaald type verbinding van koolstof-, waterstof- en zuurstofatomen met de brutoformule Cₙ(H₂O)ₙ

Zetmeel en suiker zijn bekende koolhydraten.

Suiker bestaat uit koolstof, waterstof en zuurstof, en is een dusgenaamd koolhydraat; bij verhitting smelt dezelve en gaat in amorphen toestand over,

Rotterdam, 13 Maart in: Nieuwe Rotterdamsche courant: staats-, handels-, nieuws- en advertentieblad (14-03-1850), H. Nijgh, Rotterdam, p. 2 op Delpher.nl


neurotransmitter

afgeleid van transmitter met het voorvoegsel neuro-

neurotransmitter

een chemische stof die fungeert als overbrenger van de zenuwprikkel

neurotransmitters (plural)
neurotransmittertje (diminutive singular)
neurotransmittertjes (diminutive plural)

Er zijn meer dan honderd neurotransmitters bekend.


receptor

afgeleid van het Latijnse recipere (ontvangen) met het achtervoegsel -or

Rezeptor

bestanddeel dat gevoelig is voor prikkels

receptoren (plural)
receptortje (diminutive singular)
receptortjes (diminutive plural)

eiwit in het celmembraan, het cytoplasma of de celkern, waaraan een specifiek molecuul kan binden


toxisch

Waarschijnlijk een directe ontlening aan Duits toxisch (minder waarschijnlijk, aan Frans toxique met het achtervoegsel -isch). In de betekenis van ‘vergiftig’ voor het eerst aangetroffen in 1879 (niet 1896 ), voor een vindplaats zie hieronder.

[2][3] Leenvertaling van Amerikaans Engels toxic, aangetroffen in de Nederlandstalige media sinds 2018.

toxischer (uninflected comparative)
toxische (inflected positive)
toxischere (inflected comparative)
toxischers (partitive comparative)

⧖ De vergiftiging door tabak (Naar het Duitsch van Dr. Dornblüth, vertaald door Ph.L. Kooperberg, arts te Oosterhout. Te Breda bij P.B. Nieuwenhuys. 1878.) waarin men op eene bevattelijk-wetenschappelijke wijze de physiologische en toxische uitwerkselen besproken en verklaard vindt.

Natuurkunde. Vergiftiging door tabak in: De Tijdspiegel, Jaargang 36 (1879), D.A. Thieme, Den Haag, p. 173 op dbnl.org


hormoon

van Engels hormone, van Oudgrieks ὁρμῶν (hormoon), het tegenwoordig deelwoord van ὁρμάω (hormáoo) "in beweging brengen", dus: "de in beweging brengende"
De naam is in 1904 door de Britse artsen E.H. Starling en W.M. Bayliss bedacht, omdat het gaat om stoffen die voor het lichaam signaal zijn om bepaalde reacties op gang te brengen. In de betekenis van ‘inwendig afgescheiden stof’ voor het eerst aangetroffen in 1912

Hormon

een stof die door een endocriene klier wordt afgescheiden ...

hormonen (plural)
hormoontje (diminutive singular)
hormoontjes (diminutive plural)

een stof die door een endocriene klier wordt afgescheiden en een bepaald effect veroorzaakt in het lichaam


alkaloïde

afgeleid van alkali met het achtervoegsel -oïde (alkaliachtig)

alkaloïdes (plural)
alkaloïden (plural)
alkaloïdetje (diminutive singular)
alkaloïdetjes (diminutive plural)

een stikstof bevattende plantenbase (vaak giftig)

In dat boek staat prima beschreven wat een alkaloïde is.


entnaald

entnaalden (plural)
entnaaldje (diminutive singular)
entnaaldjes (diminutive plural)

: metalen of plastieken voorwerp waarmee kleine hoeveelheden biologisch materiaal overgebracht worden in een voedingsbodem


inoculatie

Naamwoord van handeling van inoculeren met het achtervoegsel -atie

: overenting van bacteriën of schimmels op een voedingsbodem


inoculeren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘inenten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1768

inoculate

enten van bacteriën of schimmels op een voedingsbodem

inoculeerde (past)
geïnoculeerd (past participle)
te inoculeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen inoculeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen inoculeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geïnoculeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geïnoculeerd (active infinitive perfect present long-form)
geïnoculeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geïnoculeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
inoculerend (imperfect participle)
geïnoculeerd (past participle)
inoculere (subjunctive)
inoculeer (indicative imperfect present singular first-person)
inoculeert (indicative imperfect present singular second-person)
inoculeert (indicative imperfect present singular second-person)
inoculeert (indicative imperfect present singular second-person)
inoculeert (indicative imperfect present singular third-person)
inoculeerde (indicative imperfect past singular first-person)
inoculeerde (indicative imperfect past singular second-person)
inoculeerde (indicative imperfect past singular second-person)
inoculeerde (indicative imperfect past singular second-person)
inoculeerde (indicative imperfect past singular third-person)
inoculeerden (indicative imperfect past plural first-person)
inoculeerden (indicative imperfect past plural second-person)
inoculeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal inoculeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult inoculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal inoculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult inoculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal inoculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult inoculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal inoculeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen inoculeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen inoculeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen inoculeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou inoculeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou inoculeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) inoculeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt inoculeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou inoculeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden inoculeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden inoculeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden inoculeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geïnoculeerd (perfect present first-person)
hebt geïnoculeerd (perfect present second-person)
hebt geïnoculeerd (perfect present second-person)
heeft geïnoculeerd (perfect present second-person)
hebt geïnoculeerd (perfect present second-person)
heeft geïnoculeerd (perfect present third-person)
hebben geïnoculeerd (perfect present first-person)
hebben geïnoculeerd (perfect present second-person)
hebben geïnoculeerd (perfect present third-person)
had geïnoculeerd (perfect past first-person)
had geïnoculeerd (perfect past second-person)
had geïnoculeerd (perfect past second-person)
hadt geïnoculeerd (perfect past second-person)
had geïnoculeerd (perfect past third-person)
hadden geïnoculeerd (perfect past first-person)
hadden geïnoculeerd (perfect past second-person)
hadden geïnoculeerd (perfect past third-person)
zal geïnoculeerd hebben (perfect future first-person)
zal geïnoculeerd hebben (perfect future second-person)
zult geïnoculeerd hebben (perfect future second-person)
zult geïnoculeerd hebben (perfect future second-person)
zal geïnoculeerd hebben (perfect future second-person)
zult geïnoculeerd hebben (perfect future second-person)
zal geïnoculeerd hebben (perfect future third-person)
zullen geïnoculeerd hebben (perfect future first-person)
zullen geïnoculeerd hebben (perfect future second-person)
zullen geïnoculeerd hebben (perfect future third-person)
zou geïnoculeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geïnoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geïnoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geïnoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geïnoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geïnoculeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geïnoculeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geïnoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geïnoculeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geïnoculeerd (impersonal passive present imperfect)
er is geïnoculeerd (impersonal passive present perfect)
er werd geïnoculeerd (impersonal passive past imperfect)
er was geïnoculeerd (impersonal passive past perfect)
er zal geïnoculeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geïnoculeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geïnoculeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geïnoculeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)


stofwisseling

Metabolismus

het geheel van chemische processen dat gepaard gaat met het in leven zijn van een wezen

Bij het ouder worden vertraagt de stofwisseling.


xanthine

Xanthin

een organische stof die in vlees, urine en andere dierlijke stoffen voorkomt

In dat vlees werd xanthine aangetroffen.


RNA

РНК

afkorting van ribo nucleic acid (ribonucleïnezuur), een hoogmoleculaire verbinding...

afkorting van ribo nucleic acid (ribonucleïnezuur), een hoogmoleculaire verbinding die de genetische code kan dragen en/of als katalysator op kan treden

Het RNA wordt afgelezen en dus er wordt een nieuw eiwit gemaakt.


donkerreactie

samenstelling van donker zn en reactie zn
**[1] omdat deze reactie kan worden gezien als de tegenhanger van de lichtreactie: in tegenstelling tot deze reactie heeft zij geen licht nodig, maar ze hoeft niet per se in het donker plaats te vinden
**[2] omdat deze reactie in het donker plaatsvindt

Calvin cycle

reeks van scheikundige veranderingen waarbij de energie die uit licht is ingevangen wordt opgeslagen in suikers

donkerreacties (plural)
donkerreactietje (diminutive singular)
donkerreactietjes (diminutive plural)

een of meer van de reeks scheikundige veranderingen waarbij de energie die eerder uit licht is ingevangen wordt opgeslagen in suikers, als onderdeel van de fotosynthese

Bij planten vindt de donkerreactie plaats in het stroma van de chloroplasten.

De eerste stappen van het fotosyntheseproces worden lichtreacties genoemd. De latere stappen van de fotosyntheseketen vormen de donkerreacties of de calvincyclus.

Weblink bron
Gemma Venhuizen
 “Het rommelige proces van de fotosynthese” (10 juli 2020) op nrc.nl


calvincyclus

eponiem, samenstelling van Calvin en "de 20e-eeuwse Amerikaanse scheikundige M. Calvin " en cyclus zn "kringloop" , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.D; leenvertaling van Engels Calvin cycle

Calvin cycle

reeks reacties die tot het proces van de fotosynthese behoren waarbij de energie die uit licht is ingevangen opgeslagen wordt in suikers

calvincyclussen, calvincycli (plural)
calvincyclusje (diminutive singular)
calvincyclusjes (diminutive plural)

Bij planten vindt de calvincyclus plaats in het stroma van de chloroplasten.


thyroxine

3,3,5,5-L-tetrajoodthyronine, beter bekend als T₄, een prohormoon dat geproduceerd en afgescheiden wordt door de schildklier

Alleen thyroxine dat niet gebonden is aan transporteiwitten is in staat om biologische effecten tot stand te brengen.


niacine

niacin

een van de voor de mens noodzakelijke vitaminen, een wateroplosbaar microvoedingsmiddel dat van belang is voor de menselijke gezondheid

Niacine wordt in bepaalde gevallen voorgeschreven om de bloeddruk en het cholesterolgehalte van het bloed te verlagen.


nicotinezuur

samenstelling van nicotine zn en zuur zn

Nicotinsäure

een van de voor de mens noodzakelijke vitaminen...

een van de voor de mens noodzakelijke vitaminen, een wateroplosbaar microvoedingsmiddel dat van belang is voor de menselijke gezondheid.
Is toegelaten als antioxidant en kleurbeschermer (voor brood en graanproducten) onder nummer E375

Nicotinezuur wordt in bepaalde gevallen voorgeschreven om de bloeddruk en het cholesterolgehalte van het bloed te verlagen.


translatie

afgeleid van het Franse translation (met het achtervoegsel -atie)

[5] Vertaling van kerkelijk Latijn translatio.

translaties (plural)
translatietje (diminutive singular)
translatietjes (diminutive plural)

de omzetting van een genetische code in een eiwitstructuur


insuline

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hormoon’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1926

insulien

een hormoon gemaakt in de bètacellen van de pancreas in de zogenaamde eilandjes van Langerhans, dat de lever aanzet bloedglucose op te nemen en op te slaan in de vorm van glycogeen

Glucagon en insuline zijn zogenaamde antagonisten.


hormon

mogelijk via Duits Hormon van Engels hormone, gevormd uit Oudgrieks ὁρμῶν (hormoon), het tegenwoordig deelwoord van ὁρμάω (hormáoo) "in beweging brengen", dus: "de in beweging brengende"
De naam is in 1904 door de Britse artsen E.H. Starling en W.M. Bayliss bedacht, omdat het gaat om stoffen die voor het lichaam signaal zijn om bepaalde reacties op gang te brengen.

In drop komt echter een stof voor waarvan de chemische samenstelling veel overeenkomst vertoont met een hormon dat het lichaam normaliter produceert.

Vraag het aan de dokter in: De Waarheid , jrg. 26 nr. 301 (23 december 1965), p. 4 kol. 4

⧖ Na intermusculaire of intraveneuse inspuiting van dit hormon (15 tot 20 ccm.) komt na 5 tot 7 dagen een eenige maanden aanhoudende darmperistaltiek tot stand, zonder dat er eenig onaangenaam bijkomstig versohïjnsel bij optreedt.

Een nieuw geneesmiddel. in: Het Vaderland , jrg. 42 nr. 193 (13 augustus 1910), M. Nijhoff & C.A. van Reyn, 's-Gravenhage, p. 5 kol. 5


reeline

Van het Engelse werkwoord reel met het achtervoegsel -ine.

Reelin

een glycoproteïne dat vooral een belangrijke rol speelt bij het sturen van de neuronale migratie...

een glycoproteïne dat vooral een belangrijke rol speelt bij het sturen van de neuronale migratie in de embryo's van gewervelde organismen

Het eiwit reeline wordt voornamelijk door de Cajal-Retzius-cellen geproduceerd.


cysteïne

met het voorvoegsel cysto- en met het achtervoegsel -ine

Cysteïne komt voor in talrijke soorten voeding, waaronder varkensvlees, kippenvlees, kalkoen, eend, eieren, melk, ricotta, yoghurt, Spaanse peper, knoflook, ui, broccoli, spruitjes, haver en linzen.


proteïne

In de betekenis van ‘eiwitstof’ voor het eerst aangetroffen in 1846

In een brief van Jöns Jacob Berzelius aan Gerardus Johannes Mulder op 10 juli 1838 voorgesteld, naar analogie van fibrine en albumine, met het achtervoegsel -ine


sequentie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘opeenvolging’ voor het eerst aangetroffen in 1976

via Middelnederlands sequencie uit Latijn sequentia "sequensen"

sequenties (plural)
sequentietje (diminutive singular)
sequentietjes (diminutive plural)


laccase

Laccase

een enzym dat met behulp van koperionen andere stoffen kan oxideren

Van laccase wordt gedacht dat het door sommige schimmels gebruikt wordt om lignine af te breken.


mangaanperoxidase

manganese peroxidase

een enzym dat met behulp van mangaanionen andere stoffen kan oxideren

mangaanperoxidasen (plural)
mangaanperoxidases (plural)

Sommige schimmels gebruiken mangaanperoxidase om lignine af te breken.


grondstofwisseling

samenstelling van grond en stofwisseling


gen-expressie

mate waarmee het DNA van een gen gekopieerd wordt naar messenger RNA (mRNA) of andere RNA's en mRNA vertaald wordt naar een aminozuursequentie


desoxyribonucleïnezuur

samenstelling van desoxyribo en nucleïnezuur

biochemisch macromolecuul dat fungeert als belangrijkste drager van erfelijke informatie in alle bekende organismen, met uitzondering van RNA-virussen


ribonucleïnezuur

ribonucleïnezuren (plural)
ribonucleïnezuurtje (diminutive singular)
ribonucleïnezuurtjes (diminutive plural)

ribose bevattend nucleïnezuur, één van drie macromoleculen die essentieel zijn voor alle bekende levensvormen


nucleïnezuur

nucleïnezuren (plural)
nucleïnezuurtje (diminutive singular)
nucleïnezuurtjes (diminutive plural)


messenger RNA

vorm van RNA, welke als 'boodschapper' twee processen met elkaar verbindt: de transcriptie, waarbij een stuk DNA (een gen) overgeschreven wordt tot mRNA, en de translatie, waarbij het mRNA wordt vertaald naar een keten van aminozuren (een eiwit)


aanvalsremmer

samenstelling van aanval en remmer met het invoegsel -s-

aanvalsremmers (plural)
aanvalsremmertje (diminutive singular)
aanvalsremmertjes (diminutive plural)

geneesmiddel dat een epileptische aanval afremt, zoals fenobarbital


ACE-remmer

samenstelling van ACE en remmer , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.H

medicijn dat de werking van angiotensine I converterend enzym (ACE) in de weefsels en het bloedplasma remt


translocatie

afgeleid van locatie met het voorvoegsel trans-

translocaties (plural)
translocatietje (diminutive singular)
translocatietjes (diminutive plural)

verplaatsing van een DNA-segment van het ene chromosoom naar een ander (niet homoloog) chromosoom


toxofoor

afgeleid van toxo met het achtervoegsel -foor


chemokine

afgeleid van het Griekse 'kineō' (ik beweeg) met het voorvoegsel chemo-

chemokinen (plural)
chemokines (plural)
chemokinetje (diminutive singular)
chemokinetjes (diminutive plural)

hormoon dat cellen door middel van een chemische prikkel in een bepaalde richting doet bewegen


eiwitsynthese

eiwitsynthesen (plural)
eiwitsyntheses (plural)

de productie van eiwitten in een organisme


antitrombine

afgeleid van het Griekse 'thrombos' (bloeddruppel) met het voorvoegsel anti- en met het achtervoegsel -ine

antitrombinen (plural)
antitrombinetje (diminutive singular)
antitrombinetjes (diminutive plural)

eiwit in bloedplasma dat de bloedstolling remt


chromatine

met het voorvoegsel chromat- en met het achtervoegsel -ine

chromatinen (plural)
chromatines (plural)

stof in de celkernen die gemakkelijk kleurstof opneemt (vandaar de naam)


choline

met het voorvoegsel chol- met het achtervoegsel -ine

cholines (plural)
cholinen (plural)
cholinetje (diminutive singular)
cholinetjes (diminutive plural)


testosteron

In de betekenis van ‘mannelijk geslachtshormoon’ voor het eerst aangetroffen in 1949

Er ontstaat een soort gelukscocktail zodra je de hele dag loopt. Een mix van endorfine, serotonine, dopamine, oxytocine en testosteron.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

Als de baas van het nieuwe D 25 de codenaam 'Eva'had gehad, had geen van al deze min of meer verwarde maar vol testosteron zittende verzetslui haar serieus genomen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Blauwe ster” (2016), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628265


epitestosteron

afgeleid van testosteron met het voorvoegsel epi-

hormoon dat in het lichaam tegelijk met testosteron wordt geproduceerd en dat door sporters wordt ingenomen om het gebruik van testosteron als doping te maskeren


erytropoëtine

afgeleid van Oudgrieks ἐρυθρός (eruthrós) "rood" en ποιητής (poiètés) "maker" met het achtervoegsel -ine, dus "roodmakende stof"

erytropoëtinen (plural)
erytropoëtines (plural)

hormoon dat door de nieren wordt geproduceerd en dat de vorming van rode bloedcellen bevordert

het gebruik van erytropoëtine als doping is vooral populair in de wielersport


epo

In de betekenis van ‘eiwithormoon gebruikt als doping’ voor het eerst aangetroffen in 1997

in de nieren gevormd hormoon dat de vorming van rode bloedcellen bevordert, ook wel toegediend als doping


adenosine

ribonucleoside (opgebouwd uit adenine en ribose) dat aangetroffen wordt in spierweefsel


adenine

van het Griekse 'adèn' (klier) met het achtervoegsel -ine

een van de nucleobasen (purinebase) in DNA en RNA


adenosinedifosfaat

Samenstelling van adenosine, di en fosfaat

een ribonucleotide opgebouwd uit het nucleobase adenine, het monosacharide ribose en twee fosfaatgroepen dat in de celstofwisseling een sleutelrol vervult als drager van chemische energie


adenosinetrifosfaat

Samenstelling van adenosine, tri en fosfaat

een ribonucleotide opgebouwd uit het nucleobase adenine, het monosacharide ribose en drie fosfaatgroepen dat in de celstofwisseling een sleutelrol vervult als drager van chemische energie


basaalmetabolisme

stofwisseling van een organisme die de minimale hoeveelheid energie oplevert die noodzakelijk is voor de primaire levensprocessen


spierstofwisseling

samenstelling van spier en stofwisseling

de chemische omzettingen die o.a. de energie leveren voor de werking van de spieren


serotonine

Serotonin

een neurotransmitter met een overwegend inhiberende werking

De ziekte van Alzheimer is mogelijk af te remmen door de verminderde aanmaak van serotonine tegen te gaan bij patiënten.


androstenon

afgeleid van sterol ?? met het voorvoegsel andro-

mannelijk geslachtshormoon behorend tot de klasse der steroïden


androsteron

afgeleid van sterol met het voorvoegsel andro- met het achtervoegsel -on


ergosterol

afgeleid van een afkorting van ergotine en sterol

stof die m.b.v. ultraviolet licht wordt omgezet in vitamine D


histamine

In de betekenis van ‘bloedvaten verwijdende stof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1941

een biogeen amine, dat betrokken is bij verscheidene fysiologische processen zoals de maagzuurproductie en bloedvatverwijding


antihistamine

afgeleid van histamine met het voorvoegsel anti-

antihistaminen (plural)
antihistamines (plural)

verbinding die de werking van histamine blokkeert en daarmee allergische reacties onderdrukt


cholecystokinine

samenstelling van cholecysto en kinine ?

een neurotransmitter en een hormoon dat o.a. op de alvleesklier en de galblaas inwerkt


glucosamine

glucosaminen (plural)
glucosamines (plural)

stof die belangrijk is bij de opbouw van kraakbeen

Er zijn wisselende effecten beschreven van het toedienen van glucosamine aan patiënten met artrose.


oxidase

van Frans oxydase, in 1896 voor het eerst gebruikt door de Franse biochemicus G. Bertrand , met die schrijfwijze in het Nederlands aangetroffen vanaf 1896 (zie vindplaats hieronder)

benaming voor enzymen die zich aan zuurstof binden en het daardoor kunnen vervoeren

Via enzymatische verbranding, waarbij oxidases zorgen voor de nodige waterstofperoxide, wordt lignine afgebroken. Hierbij dient glucose als substraat voor de enzymen. Tot zijn verbazing ontdekte De Jong dat tijdens de afbraak naast niet-gechloreerde ook gechloreerde metabolieten ontstonden. "We hebben gekeken of deze verbindingen kunnen dienen als substraat voor oxidase. En dat is inderdaad het geval."

Volgens Kossmann zoude men hier te doen hebben met een hydroliseerend ferment, terwijl Br., die zijn onderzoek heeft uitgestrekt tot versche digitalisbladeren en versche vruchten van bitter-zoet gevonden heeft, dat er een oxydeerend ferment, een oxydase aanwezig is,


bètalactamantibioticum

samenstelling van bètalactam zn en antibioticum zn

β-lactam antibiotic

stof uit een groep van antimicrobiële middelen die een β-lactamgroep bevatten en bacteriën doden door de productie van celwandcomponenten te remmen of stoppen

Penicilline is verreweg het bekendste bètalactamantibioticum.


anthocyaan

samenstelling van het Griekse 'anthos' (bloem) en cyaan

anthocyaantje (diminutive singular)
anthocyaantjes (diminutive plural)

kleurstof die in de celvacuole van hogere planten voorkomt


cobalamine

cobalaminen (plural)
cobalamines (plural)
cobalaminetje (diminutive singular)
cobalaminetjes (diminutive plural)


telomeer

DNA-structuur aan het einde van een chromosoom, die de celdeling reguleert

Een telomeer bestaat uit repeterende stukjes DNA dat de belangrijke genen beschermt tegen het korter worden van de chromosomen


oxytocine

een neuropeptide die als hormoon en neurotransmitter fungeert. Het lijkt een belangrijke rol te spelen bij het verbinden van sociale contacten met gevoelens van plezier. Het speelt een centrale rol bij moederbinding, vriendschappen etc.

Een pufje neusspray met oxytocine – in de volksmond het knuffelhormoon genoemd – zou de ontwikkeling van posttraumatische stressklachten kunnen verminderen.


neuropeptide

afgeleid van peptide met het voorvoegsel neuro-

neuropeptiden (plural)
neuropeptides (plural)


oxidans

oxidansen (plural)
oxidantia (plural)
oxidansje (diminutive singular)
oxidansjes (diminutive plural)


melatonine

melatoninen (plural)
melatonines (plural)

een hormoon dat bij mensen in de epifyse (pijnappelklier) geproduceerd wordt uit serotonine en in een met de tijd van de dag variërende hoeveelheid aan het bloed en het hersenvocht wordt afgegeven. Het is bij vele dieren van invloed op het slaap-waakritme en het voortplantingsritme


keratine

van Grieks κερατίνη (keratíni) "hoorn (stofnaam)" dat weer teruggat op Oudgrieks κέρας (kéras) "hoorn ((hard uitsteeksel op de kop)"

taai, slecht oplosbaar eiwit dat bij alle gewervelde dieren is te vinden in lichaamsdelen als haren, schubben, hoorns, nagels, klauwen en hoeven

De hoorns van neushoorns zijn gemaakt van keratine, hetzelfde materiaal waar ook onze haren en nagels uit bestaan.


xenohormoon

afgeleid van hormoon met het voorvoegsel xeno-

xenohormonen (plural)
xenohormoontje (diminutive singular)
xenohormoontjes (diminutive plural)

een verbinding die hormoonachtige eigenschappen vertoont


babyvet

het onderhuidse vet van een mollige baby

Een mollig kind? Veel ouders zien er het probleem niet van in. "Ze denken vaak dat het babyvet is en dat kinderen daar vanzelf weer overheen groeien", vertelt onderzoeker Mark Schuster. Het onderzoek van Boston Children's Hospital, onder ruim vierduizend kinderen, bewijst het tegendeel.

Of die stomme meiden uit haar klas die denken dat ze - en ik quote - ’überhip zijn in die belachelijke naveltruitjes terwijl ze nog last hebben van babyvet’.


denatureren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onbruikbaar maken voor consumptie’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van het Franse dénaturer (met het voorvoegsel de- en met het achtervoegsel -eren)

denatureerde (past)
gedenatureerd (past participle)
te denatureren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen denatureren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen denatureren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gedenatureerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedenatureerd (active infinitive perfect present long-form)
gedenatureerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedenatureerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
denaturerend (imperfect participle)
gedenatureerd (past participle)
denaturere (subjunctive)
denatureer (indicative imperfect present singular first-person)
denatureert (indicative imperfect present singular second-person)
denatureert (indicative imperfect present singular second-person)
denatureert (indicative imperfect present singular second-person)
denatureert (indicative imperfect present singular third-person)
denatureerde (indicative imperfect past singular first-person)
denatureerde (indicative imperfect past singular second-person)
denatureerde (indicative imperfect past singular second-person)
denatureerde (indicative imperfect past singular second-person)
denatureerde (indicative imperfect past singular third-person)
denatureerden (indicative imperfect past plural first-person)
denatureerden (indicative imperfect past plural second-person)
denatureerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal denatureren (indicative imperfect future singular first-person)
zult denatureren (indicative imperfect future singular second-person)
zal denatureren (indicative imperfect future singular second-person)
zult denatureren (indicative imperfect future singular second-person)
zal denatureren (indicative imperfect future singular second-person)
zult denatureren (indicative imperfect future singular second-person)
zal denatureren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen denatureren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen denatureren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen denatureren (indicative imperfect future plural third-person)
zou denatureren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou denatureren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) denatureren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt denatureren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou denatureren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden denatureren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden denatureren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden denatureren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedenatureerd (perfect present first-person)
hebt gedenatureerd (perfect present second-person)
hebt gedenatureerd (perfect present second-person)
heeft gedenatureerd (perfect present second-person)
hebt gedenatureerd (perfect present second-person)
heeft gedenatureerd (perfect present third-person)
hebben gedenatureerd (perfect present first-person)
hebben gedenatureerd (perfect present second-person)
hebben gedenatureerd (perfect present third-person)
had gedenatureerd (perfect past first-person)
had gedenatureerd (perfect past second-person)
had gedenatureerd (perfect past second-person)
hadt gedenatureerd (perfect past second-person)
had gedenatureerd (perfect past third-person)
hadden gedenatureerd (perfect past first-person)
hadden gedenatureerd (perfect past second-person)
hadden gedenatureerd (perfect past third-person)
zal gedenatureerd hebben (perfect future first-person)
zal gedenatureerd hebben (perfect future second-person)
zult gedenatureerd hebben (perfect future second-person)
zult gedenatureerd hebben (perfect future second-person)
zal gedenatureerd hebben (perfect future second-person)
zult gedenatureerd hebben (perfect future second-person)
zal gedenatureerd hebben (perfect future third-person)
zullen gedenatureerd hebben (perfect future first-person)
zullen gedenatureerd hebben (perfect future second-person)
zullen gedenatureerd hebben (perfect future third-person)
zou gedenatureerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gedenatureerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedenatureerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedenatureerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedenatureerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedenatureerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedenatureerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedenatureerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedenatureerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gedenatureerd (impersonal passive present imperfect)
er is gedenatureerd (impersonal passive present perfect)
er werd gedenatureerd (impersonal passive past imperfect)
er was gedenatureerd (impersonal passive past perfect)
er zal gedenatureerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gedenatureerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gedenatureerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gedenatureerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gedenatureerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gedenatureerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gedenatureerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gedenatureerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gedenatureerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gedenatureerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gedenatureerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gedenatureerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gedenatureerd (singular imperfect present first-person)
wordt gedenatureerd (singular imperfect present second-person)
wordt gedenatureerd (singular imperfect present second-person)
wordt gedenatureerd (singular imperfect present second-person)
wordt gedenatureerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gedenatureerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gedenatureerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gedenatureerd (singular imperfect present third-person)
werd gedenatureerd (singular imperfect past first-person)
werd gedenatureerd (singular imperfect past second-person)
werd gedenatureerd (singular imperfect past second-person)
werdt gedenatureerd (singular imperfect past second-person)
werd gedenatureerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gedenatureerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gedenatureerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gedenatureerd (singular imperfect past third-person)
zal gedenatureerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gedenatureerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gedenatureerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gedenatureerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gedenatureerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gedenatureerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gedenatureerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gedenatureerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gedenatureerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gedenatureerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gedenatureerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gedenatureerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gedenatureerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gedenatureerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gedenatureerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gedenatureerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gedenatureerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gedenatureerd (perfect present first-person)
bent gedenatureerd (perfect present second-person)
bent gedenatureerd (perfect present second-person)
is gedenatureerd (perfect present second-person)
zijt gedenatureerd (perfect present second-person)
is gedenatureerd (perfect present third-person)
zijn gedenatureerd (perfect present first-person)
zijn gedenatureerd (perfect present second-person)
zijn gedenatureerd (perfect present third-person)
was gedenatureerd (perfect past first-person)
was gedenatureerd (perfect past second-person)
was gedenatureerd (perfect past second-person)
waart gedenatureerd (perfect past second-person)
was gedenatureerd (perfect past third-person)
waren gedenatureerd (perfect past first-person)
waren gedenatureerd (perfect past second-person)
waren gedenatureerd (perfect past third-person)
zal gedenatureerd zijn (perfect future first-person)
zult gedenatureerd zijn (perfect future second-person)
zult gedenatureerd zijn (perfect future second-person)
zult gedenatureerd zijn (perfect future second-person)
zal gedenatureerd zijn (perfect future third-person)
zullen gedenatureerd zijn (perfect future first-person)
zullen gedenatureerd zijn (perfect future second-person)
zullen gedenatureerd zijn (perfect future third-person)
zou gedenatureerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gedenatureerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gedenatureerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedenatureerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedenatureerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gedenatureerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gedenatureerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gedenatureerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gedenatureerd zijn (perfect conditional third-person)

het verlies van de ruimtelijke structuur van bepaalde stoffen, zoals een eiwit of een nucleïnezuur, waardoor eigenschappen en werking vaak sterk veranderen


genetische manipulatie

verbinding van  genetische en manipulatie

een moderne vorm van biotechnologie waarbij het DNA van een organisme direct wordt aangepast


cortisol

een corticosteroïde, een hormoon dat gemaakt wordt in de bijnierschors uit cholesterol


interferon

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘eiwit dat deel van het afweersysteem is’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1989

afgeleid van het Engelse to interfere (met het voorvoegsel inter-) met het achtervoegsel -on

eiwit dat het lichaam zelf produceert als onderdeel van het afweersysteem tegen virussen, bacteriën enz


pervertine

mogelijk onder invloed van pervers en perfide gevormd van pervetine dat zelf weer een verbastering is van de merknaam Pervitin (zie: pervitine)

harddrug, een sterk verslavend amfetamine horend tot de fenylethylaminen (N-methyl-O-fenylisopropylamine), tegenwoordig vooral bekend onder de naam crystal meth

We hebben al vele middelen gebruikt om heilig te worden, Simon... LSD, hasjiesj, marihuana, mescaline, pervertine, sunny explo, belladonna, methedrine, morning glory, STP... ik geloof dat wij Frits de primeur moeten geven van dit middel.

Riekus Waskowsky
 Engelen van hipsters. Een blijspel over de afgrijselijke gevolgen van het hasjiesjgebruik. in: Passionate., jrg. 4 nr. 4/5 (september/oktober 1997), Stichting Passionate, Rotterdam, p. 37


pervetine

afgeleid van Duits Pervitin de merknaam waaronder de fabrikant Temmler het vanaf 1938 op de markt bracht

Vanaf 1949 speelden voetballers uit de Bundesliga hun partijtjes op Kampfflieger-Schokolade. Dit was chocolade met daarin een fikse dosis pervetine, een sterk stimulerend goedje dat oorlogsvliegers kregen om helder te blijven en angsten te bezweren.

Weblink bron
Peter Winnen
 “Kampfflieger-Schokolade” (13 augustus 2013) op nrc.nl


pervitine

Duitse militairen en ook legerleiding, onder wie Adolf Hitler (1889-1945), gebruikten met name tijdens de Tweede Wereldoorlog op grote schaal drugs. De middelen varieerden van pervitine (methamfetamine, tegenwoordig bekend als crystal meth en in oktober 1937 op de markt gebracht) en opiaten tot morfine, heroïne en cocaïne.

Weblink bron
Enne Koops
 “Drugsgebruik in het Derde Rijk
Adolf Hitler gebruikte cocaïne” (14 oktober 2017) op historiek.net


globuline

Hennepzaad bevat lecithine wat goed is voor de leverfunctie en dus ontgifting, ook zit er veel globuline in wat helpt om weefsel te herstellen en nieuw aan te maken.

Weblink bron “Superfoods: door de bomen het bos vinden” (04 jan. 2016), De Telegraaf


cytosine

cytosine

een van de vier nucleotiden (stikstofbasen) die men in DNA en RNA kan vinden

Dat zijn Cytosine (aangeduid met C), Guanine (G), Adenosine (A) en Thymine (T). Tussen haakjes vier belangrijke letters. De kunstenaar: „G, C, A, T (ti ook wel in het absolute notensysteem aangeduid als de noot B). Als letters muzieknoten worden, bepaalt de volgorde van deze noten mijn persoonlijke identiteit.

Weblink bron “Blog: Ik klink dus ik ben Ben” (04-08-2011), Tubantia


thymine

een van de vier verschillende stikstofbasen die de bouwstenen van het DNA zijn

Vier van deze nucleotiden vormen op hun beurt een groep van bio-organische verbindingen: de bouwstenen voor het DNA. Dat zijn cytosine (aangeduid met C), guanine (G), adenosine (A) en thymine (T).


oligopeptide

afgeleid van peptide zn met het voorvoegsel oligo-

oligopeptides (plural)
oligopeptiden (plural)

Er is geen vaste grens tussen oligopeptiden en polypeptiden, deze hangt af van het onderzochte proces.

korte keten van aminozuren, die met hun carboxylgroep aan de aminogroep aan het volgende aminozuur gebonden zijn

Bekend was dat een antilichaam aan een korte reeks van ongeveer vier aminozuren in een eiwitketen aan het virusoppervlak bindt. Niemand was er tot dan toe in geslaagd die vier aminozuren te vinden. Geysen opperde daarom om dan maar alle oligopeptiden van zes aminozuren lengte te maken.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Duizenden sleutels op zoek naar een slot” (1 februari 1996) op nrc.nl


guanine

stikstofbase; een van de vier nucleotiden die in DNA en RNA voorkomt

Vier van deze nucleotiden vormen op hun beurt een groep van bio-organische verbindingen: de bouwstenen voor het DNA. Dat zijn Cytosine (aangeduid met C), Guanine (G), Adenosine (A) en Thymine (T).

Ze bestudeerden het slaappatroon van 1.200 gezonde 65-jarigen. Zo ontdekten ze een molecule in de nabijheid van een bepaald gen, in de basis hiervan zit ofwel adenine (A) of guanine (G).Het eerste type komt veel vaker voor, een persoon heeft 36 procent kans om twee A's te hebben, 16 procent heeft twee G's en 48 procent draagt een A en een G.

Weblink bron “Gen ontdekt dat tijdstip van sterven kan aangeven” (19-11-2012), Tubantia


ubiquitine

van Engels ubiquitin, dat is afgeleid van ubiquitous "overal aanwezig", omdat het voorkomt in bijna alle weefsels van levensvormen die cellen met celkernen hebben (eukaryoten)

ubiquitinen (plural)
ubiquitines (plural)

eiwit dat in de cel een belangrijke rol speel bij het aanpassen en afbreken van andere eiwitten

De eiwitten die moeten worden afgebroken krijgen een moleculaire label, de zogeheten kus des doods. Deze bestaat uit een molecuul geheten ubiquitine. Kort voordat het eiwit wordt vernietigd, laat de ubiquitine los en kan dan hergebruikt worden.

Weblink bron Een gevoel van feestelijke erkenning in: Provinciale Zeeuwse Courant , jrg. 246 nr. 287 (4 december 2004), p. 29 kol. 7


replicator

van Engels replicator, in de betekenis "molecuul dat zichzelf kopieert" aangetroffen vanaf 1983 (zie vindplaats hieronder)
**[1] in 1976 als biochemisch begrip geïntroduceerd door de Britse bioloog R. Dawkins
**[2] geïntroduceerd in de tv-serie Star Trek: The Next Generation die vanaf 1987 werd uitgezonden

replicatoren (plural)
replicators (plural)

molecuul dat kopieën van zichzelf kan maken

De ene school, voornamelijk vertegenwoordigd door biochemici en genetici, stelt dat het leven ontstond als een molecuul dat zichzelf kon vermeerderen, een zogeheten replicator die muteerde en evolueerde. De wieg van dit bijzondere molecuul stond in een rijke oersoep van suikers, vetten en aminozuren.

Weblink bron
Lucas Brouwers
 “Snorkelen in Darwins vijver” (24 maart 2012) op nrc.nl

Maar iets anders is veel minder onwaarschijnlijk, namelijk dat in de fameuze „oersoep" purinederivaten ontstaan zijn die zichzelf konden reproduceren. Dawkins noemt zulke stoffen „replicators", en ziet het begin van het ontstaan van het leven zó, dat zulke "replicators" een onderlinge "strijd" aangingen waarbij diegene, die zich het snelst kon repliceren, won.

I. S. Verbrugh
 Gynaecoloog G. J. Kloosterman neemt afscheid : De werkelijkheid maakt je milder in: NRC Handelsblad (6 januari 1983), Nieuwe Rotterdamse Courant, Rotterdam, p. 17 (W&O 4) kol. 2


ketogeen

afgeleid van keton met het achtervoegsel -geen

ketogene (inflected positive)
ketogeens (partitive positive)

Ketogene diëten met een minimum aan koolhydraten zijn erg populair in 2022.


alfaglucosidase

samenstelling van alfa zn en glucosidase zn

enzym dat de omzetting van zetmeel in glucose bevordert


enkelnucleotide

leenvertaling van Engels single-nucleotide, samenstelling van enkel bn en nucleotide zn , gebruikt als bijvoeglijk naamwoord

met de omvang van één bouwsteen voor DNA of RNA, bestaand uit een nucleobase, een pentose en 1 tot 3 fosfaatgroepen

Stel je een gen eens voor als een snoer met honderd gloeilampjes. Als dat gekopieerd wordt, kan er een vergissing plaats vinden en neemt een blauw lampje de plaats in van een rode. Dit is een mutatie, een enkelnucleotide polymorfisme (single nucleotide polymorphism, snp), van het gen.

David R. Hamilton
 “Aardig zijn - het beste medicijn” (2011), Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum, Amsterdam, ISBN 9789000303939, hfst. 13


nucleotide

nucleotiden (plural)
nucleotides (plural)

een bio-organische verbinding die een bouwsteen is voor DNA en RNA


botuline

een neurotoxisch gif, dat door de bacterie Clostridium botulinum wordt geproduceerd


botulinetoxine

samenstelling van botuline zn en toxine zn

botulinetoxinen (plural)
botulinetoxines (plural)


cofactor

afgeleid van factor met het voorvoegsel co-

een samengestelde stof, een chemische verbinding, die zelf geen proteïne is, maar die voor de biologische activiteit nodig is van een proteïne


chitine

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schaalhuid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

een polysacharide, die voorkomt als bouwstof in de celwanden van schimmels en in het exoskelet van geleedpotigen, zoals insecten, kreeftachtigen en spinnen, waarbij het zorgt voor de stevigheid


cystine

afgeleid van cyste met het achtervoegsel -ine

een geoxideerde dimere vorm van cysteïne


corticosteron

het primaire hormoon dat door de bijnierschors wordt afgescheiden als reactie op uitdagingen in de omgeving. Het speelt een cruciale rol in metabolisme, stress en adaptatie


creatinine

creatinines (plural)
creatininen (plural)

een afbraakproduct van creatinefosfaat in spierweefsel


denitrificatie

Naamwoord van handeling van denitrificeren met het achtervoegsel -atie

afbraak van nitraten in stikstofgas door bacteriën